Behandeling van het Structuurschema Groene Ruimte (22880)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 1450-1472

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

12-09-1995

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 38, pagina 1450-1472

12-09-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 22880Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in het samenwerkingsgebied 's-Hertogenbosch (23712)Pagina 1439-1450
Behandeling van het Structuurschema Groene Ruimte (22880)Pagina 1450-1472
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering (vormverzuimen) (23705)Pagina 1472-1478
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de wet van 11 mei 1956 (Stb. 242), houdende enige regelen betreffende het gebruik van de Friese taal, in het bijzonder in het rechtsverkeer (verruiming mogelijkheden van het gebruik van het Fries) (23818)Pagina 1472-1472
Behandeling van het wetsvoorstel Strafbaarstelling van misbruik van een alarmnummer voor publieke diensten (23797)Pagina 1439-1439
Behandeling van het verslag van de commissie voor de Verzoekschriften naar aanleiding van een in haar handen gesteld adres, te weten: het adres van A.W. te H., met betrekking tot kwijtschelding van een belastingschuld en verlening van een subsidie (gedrukt stuk Eerste Kamer, 1994-1995, nr. XV)Pagina 1438-1438
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 12 september 1995)Pagina 1499-1505
Behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (24116); Wijziging van artikel 6 van het Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen 1945 in verband met het verlengen van de delegatiebevoegdheid (24151); Bijzondere bepalingen voor handelsvertegenwoordigers (24166); Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1995 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (24179) de Voorjaarsnota)Pagina 1438-1439
38ste vergadering; 12 september 1995Pagina 1437-1438
Lijst van besluiten (dinsdag 12 september 1995)Pagina 1498-1499
Voortzetting van de behandeling van het Structuurschema Groene Ruimte (22880)Pagina 1478-1498

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 119 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het Structuurschema
Groene Ruimte (22880).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gennip (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ook nu weer is de verhouding stad-platteland aan
de orde. Ik hoop dat voor de plattelandsgemeentes de uitslag van onze discussie
wat prettiger zal zijn dan bij het vorige onderwerp.
 
 Onze samenleving staat niet voor de eerste keer voor een beleidsbeslissing
hoe wij vorm gaan geven aan natuurlijk landschap. Telkens zijn die momenten
van besluitvorming van bijna onvoorzienbare invloed geweest, niet alleen voor
het aangezicht van ons land, maar ook voor toegang tot voedsel, voor overleven
soms en voor welzijn. Ooit, eeuwen geleden, werden bestuurlijke beslissingen
genomen om de grens tussen water en land te bepalen, om moerassen in weidegrond
om te zetten en om afgegraven gebieden op een nieuwe wijze produktief te maken.
Tweehonderd jaar geleden al waren grote gedeelten van ons land – het
wordt vergeten – kaal, leeggevreten door overbegrazing, weggekapt voor
brandhout, leeggeharkt voor de potstallen. Het was een bestuurlijke en politieke
beslissing om in de eerste helft van de vorige eeuw grote gebieden te gaan
herbebossen. Met die beslissing is het aanzien van ons land mede bepaald.
 
 Honderd jaar geleden stonden wij voor de letterlijk levensbelangrijke
vraag hoe de honger van een snel groeiende stedelijke bevolking gestild kon
worden en de armoede van een slinkende landbouwbevolking gekeerd. Kunstmest
en nieuwe landbouwmachines maakten het mogelijk om honderdduizenden hectaren
te ontginnen en tot cultuurgrond om te zetten. Ook die besluiten waren doorslaggevend
voor het overleven van onze natie, met name in de veertiger jaren en voor
de welvaart, grote welvaart soms in decennia daarna. Ze hebben het gezicht
van ons land vorm gegeven. Frans Babylon zegt het zo in zijn gedicht Tussen
stad en land: "ergens in mijn bloed blijf ik verwant met vader, die als boerenzoon
de voren trots ploegde in het zelf ontgonnen land.". Babylon had het over
Deurne, een van die strategische plaatsen waar op dit moment de discussie –
sommigen zullen zeggen "het gevecht" – wordt gevoerd over de vraag,
opnieuw, hoe wij het landelijk gebied van Nederland gaan inrichten, wat onze
visie is op de natuur in dit door mensen geschapen land.
 
 Deurne is niet voor het eerst een plaats van discussie. Een enkeling herinnert
zich het verhaal uit mijn maiden-speech over de pastoor daar die – het
zal in 1913 zijn geweest – met zijn boeren, zijn kudde, helemaal naar
dat verre en voor sommigen vijandige Holland reisde, waar de meesten nog nooit
van hun leven geweest waren: naar hier in Den Haag om precies te zijn, waar
de grote landbouwtentoonstelling werd gehouden. Wat zagen
onze boeren: "nergens zijn er in Holland heggen om de weiden, heggen is jammer
van de grond, nergens zie je onbenutte grond". De pastoor voegde er dan een
indringend advies aan toe om dit goede Hollandse voorbeeld radicaal te volgen:
eruit met al die eiken, elzen en heggen. Het was het begin van wat wij nu
zouden noemen de scheidingsfilosofie tussen natuur en landbouw.
 
 Toen al kwam er verzet van niet minder dan een andere katholieke geestelijke.
Ik weet dat de minister van Landbouw een bijzondere belangstelling aan de
dag legt voor de katholieke sociale traditie na zijn uitspraak dat het toch
niet zo kan zijn dat een instelling die haar wortels vindt in de katholieke
sociale leer van de dertiger jaren de volgende eeuw zal halen. Ik heb de minister
daar vragen over mogen stellen. Jammer, jammer, de antwoorden leidden niet
tot een ander advies dan dat die katholieke sociale traditie wellicht nog
een kans heeft om te overleven als zij zich op tijd weet te herijken. Op mijn
vraag of het achterhaald zijn van de veel meer dan 60 jaar oude theorieën
dus ook a fortiori moest gelden voor de liberale staatsleer van Thorbecke
werd ontkennend geantwoord. Welnu, die andere priester, pater Van den Elsen,
krijgt met zijn uitspraken nieuwe actualiteit na 80 jaar. Niet alleen, zo
zei hij, is mooie natuur rondom akkers en weiden goed voor vee en jong gewas,
maar ze geven kleur en karakter aan het landschap en dienen tegelijkertijd
als woonplaats voor allerlei fauna. Ze zijn als natuur van bijzondere waarde
voor de menselijke cultuur.
 
 Die geestelijke was niet de eerste de beste. Het was bijvoorbeeld de man
zonder wie vandaag de dag, om maar een van zijn initiatieven te noemen, de
enige Nederlandse bank met een triple-A-rating niet zou bestaan. Zijn visie,
een visie op verweving van natuur, landschap, produktie en andere functies,
is inderdaad van een herijkende actualiteit. Het rapport Schakels van het
Wetenschappelijk instituut voor het CDA is een verre echo van die visie.
 
 Ik zei dat ik dit even moest herhalen, omdat de stellingen van dit betoog
niet worden uitgedragen vanwege de veranderde politieke positie van mijn partij,
maar van meet af aan sinds de eerste dag hier door mij zijn betrokken. Ook
nu, ook heden staat onze samenleving, staan de boeren, de natuurbeschermingsorganisaties
en alle andere claimleggers op het landelijk gebied en dus ook wij als politiek,
voor de vraag hoe wij het aangezicht van Nederland zullen beschermen en remodelleren
voor generaties na ons. Dat zijn momenten die zeldzaam zijn in de politiek,
in een politiek waarin alles al zo vastligt, in een politiek die bijvoorbeeld
in tegenstelling tot de Franse het zelden heeft over schoonheid, merktekens
en de waarde van het economisch niet verhandelbare.
 
 Wij onderschrijven met grote kracht de noodzaak van een samenhangend,
ambitieus en vooral toekomstgericht beleid om in ons land natuur veilig te
stellen, overgeërfd landschap te behouden, hernieuwde mogelijkheden te
bieden voor contact met natuur en landschap, niet te vergeten in de toekomst
nieuwe nutsfuncties van dat platteland veilig te stellen en een stevige basis
in evenwicht hiermee te leggen voor de landbouw en oude en nieuwe economische
activiteiten, die bijvoorbeeld met telewerken onder ons bereik komen. In wezen
gaat het inderdaad om het principe – ik noem het een keer – ook
uit de christelijke sociale traditie – van marktordening, een sociale
en met name in dit geval een ecologische marktorde. In wezen gaat het erom
de vrije krachten van vraag en aanbod, van de markt, in evenwicht te brengen
en soms te corrigeren in het belang van de huidige gemeenschap en van toekomstige
generaties. Een nieuw contract met het platteland is wat wij nodig hebben,
riep Chirac tijdens de verkiezingscampagne. Hij heeft er velen in stad en
land mee kunnen overtuigen.
 
 Er is zo'n harde concurrentie aan de gang om het landelijk gebied en er
is zoveel onzekerheid en soms ook bestuurlijke willekeur dat ordening en bescherming
gewenst zijn. Maar het is de vraag of de basisfilosofie voor het SGR die in
de tachtiger jaren is ontwikkeld en die toch wel sterk de nadruk legde op
de scheiding van diverse functies, met name scheiding tussen natuur en landbouw,
de doorslaggevende basis mag zijn voor de aanpak van bescherming van met name
de natuur. De vraag is of de kentering die zich in denken, omstandigheden
en handelen van agrarisch Nederland voltrekt voldoende hierin doorwerkt. Vele
agrariërs willen naar een andere vorm van produktie: meer streekgebonden,
minder intensief, meer respect voor natuur en milieu.
 
 Daarnaast zijn er soms dramatische ontwikkelingen, waardoor de agrarische
sector van kapitaalkrachtig in sommige sectoren armlastig dreigt te worden.
Een PKB die in wezen ordeningen voor generaties vastlegt, vooral door de keuze
voor omvangrijke opkoop en collectivisering van grond, mag niet gebaseerd
zijn op een ten dele achterhaalde vooronderstelling. Dat wordt nog versterkt
als wij naar de toekomst kijken. Ruimtelijke-ordeningsbeleid dat gedeeltes
van het land minstens door de week op slot doet, draagt bij aan de economische
en sociale verarming van dat platteland, juist op een moment dat de civiele
sector nauwelijks in staat lijkt de uitstroom op te vangen. Technologische
ontwikkelingen en milieubeperkingen zouden over 10 tot 15 jaar wel eens heel
nieuwe functies aan het platteland kunnen toebedelen; met andere woorden,
van scheiding via verweving naar multifunctionaliteit. In die onzekerheid
past wel bescherming, maar geen onomkeerbare ordening.
 
 Dan zijn er nog de conflicterende scenario's over de toekomst van de wereldvoedselvoorziening.
Sommigen, zoals Rabbinge, zeggen dat in de komende jaren nog maar 40% van
het areaal nodig is voor de huidige voedselproduktie. Anderen voorzien een
zodanige spanning tussen wereldbevolkingsgroei en voedselproduktie dat een
onomkeerbare afstoting van cultuurgrond voor de Nederlandse voedselproduktie
zeer riskant en in ieder geval zeer kostbaar is. Wij zouden graag van de regering
haar commentaar horen op de stelling dat tussen de eerste ontwerpen van het
SGR en nu de vooronderstellingen al aanzienlijk gewijzigd zijn en dat het
zeer waarschijnlijk is dat ze in de komende jaren verder grondig zullen veranderen.
Welke consequenties heeft dat voor de onomkeerbare invulling van het SGR?
Als de regering niet de conclusie trekt dat in dat licht het gehele SGR op
de helling moet, getuigt het dan niet van wijs beleid om zich bij de invulling
te concentreren op die gebieden, die onafhankelijk van de maatschappelijke
en technologische ontwikkelingen in ieder geval gespaard moeten
worden? Is niet grote terughoudendheid geboden met een onomkeerbare functieverandering
in die gebieden waar met name nu nog rendabele landbouw aanwezig is?
 
 Het grootste bezwaar tegen het SGR, zoals dat in de samenleving en in
de Tweede Kamer naar voren is gekomen – ik wijs erop dat de VVD om minstens
vijf redenen heeft tegengestemd – is gelegen in de spanning tussen ambities
en beschikbare middelen. Ik heb het dan eerst over de aankoop van gronden
en bedrijven. Voor de realisering moet in de gekozen opzet nog eens 125.000
ha verworven worden. Naar aanleiding van ernstige bezwaren van vooral de CDA-fractie
in de Eerste Kamer in het voorlopig verslag, toen CDA-bewindslieden nog verantwoordelijk
waren, heeft het nieuwe kabinet een bedrag van 163 mln. voor deze regeerperiode
beschikbaar gesteld voor de aankopen. Ondanks die aanvulling was er volgens
eigen berekeningen in 1995 al een tekort van 130 mln. Er zijn andere tekortberekeningen,
alleen voor de aankoop, die voor de gehele looptijd uitkomen op meer dan 1
mld. Het gaat hier om absolute tekorten en om de doorberekening van de gestegen
grondprijzen. Immers, met name door de zwaardere milieuwetgeving willen veel
agrariërs, zeker na deze week, hun produktie extensiveren.
 
 De recente en gelukkige kentering in de akkerbouw – ook weer zo'n
gewijzigde vooronderstelling – vertaalt zich heel snel in sterk stijgende
grondprijzen. Er is de stelling dat een gemiddelde prijs van ƒ 30.000
per hectare gebaseerd is op de aankoop van zeer marginale gronden, maar wij
hebben ook de uitspraak van de FLTO-voorzitter, dat geen akkerbouw weg mag
beneden de ƒ 100.000 per hectare. Dat schiet geweldige gaten in het
hele financieringsplan. Landbouwschap en IPO berekenen een tekort van ƒ
7000 per bunder. Op een raming van 30.000 ha zijn al gebieden aangekocht voor ƒ
60.000 plus ƒ 10.000 inrichtingskosten. Daar moeten nog de kosten van
bedrijfsgebouwen, woningen, enz. bijgeteld worden.
 
 Dat heeft twee zeer ernstige consequenties. In de eerste plaats lijkt
aanwijzing van gebieden plaats te vinden waar dus als het ware een hek omheen
gaat, zonder dat op termijn de verplichting om aan te kopen waargemaakt wordt.
In de tweede plaats zijn in een aantal gebieden vergoedingen aangeboden die
een feitelijke hervestiging niet bevorderen of aantrekkelijk maken.
 
 Het is van tweeën één. Of de regering past haar ambities
drastisch aan aan haar financiële mogelijkheden, of – dat heeft
een nog grotere voorkeur – de regering zegt toe haar financiële
mogelijkheden te zullen aanpassen aan de politieke en maatschappelijke wensen
om de natuur te behouden. In de Tweede Kamer is zelfs de wens uitgesproken
om de realiseringstermijn van het SGR te verkorten tot 20 jaar. De minister
ontkent dat er nu echt ernstige financiële problemen zijn. In kringen
van het ministerie wordt niet verwacht dat de aankoopprijzen drastisch moeten
worden bijgesteld, maar wij kennen de berichten over de fikse kortingen op
de aankoopambities, dit en volgend jaar, nog voordat de recent opgelopen grondprijzen
ingecalculeerd waren.
 
 De spanning tussen ambitie en middelen wordt allereerst betaald door de
agrariërs die aangezegd is dat er een natuurbestemming boven hun hoofd
hangt en dan een tijd niets meer horen. Daarna vindt betaling plaats door
de plattelandssamenleving, die aangekondigd heeft gekregen dat er in de streek
fundamentele structuurwijzigingen zullen plaatsvinden, die daarna worden uitgesteld.
Ten slotte wordt betaald door de gehele samenleving, omdat dikwijls in de
tussenperiode nieuwe investeringen moeten worden gedaan, die dan straks vóór
hun afschrijvingstijd vergoed moeten worden.
 
 Hier zit een van de, dikwijls onuitgesproken, gronden voor het verzet
van de boeren op een aantal plaatsen. Het raakt aan de acceptatie van het
beleid en het kan een brede weerstand oproepen. Daarom zouden wij met nadruk
aan de regering willen vragen om duidelijkheid op dit terrein. Het heeft geen
zin om ons vanmiddag in welles-nietesspelletjes in te graven. Het gaat er
het CDA om dat het evenwicht hersteld of gehandhaafd wordt tussen ambitie
en middelen. Wij zijn erkentelijk voor de nadere toezegging van 163 mln. en
voor de andere perspectieven, zoals de echte inwerkingtreding van het groenfonds
en het beroep op het FES. Wil de minister toezeggen dat hij, als hij vastloopt,
ofwel zorgt voor aanvullende middelen – dat zien wij het liefst –
ofwel het ambitieniveau terugschroeft? Daar komt onvermijdelijk bij dat de
minister duidelijke perspectieven moet openen, ook voor de periode na 1998.
 
 Ik kom op de beheerskosten. De grote, in wezen moeilijk te beantwoorden
vraag is wat het uit produktie nemen en als natuur beheren van 150.000 ha
cultuurgrond de gemeenschap gaat kosten. In de meerjarencijfers is een bedrag
van 275 mln. opgenomen. Dat lijkt een koopje tegenover de 2 mld. die het stedelijk
groen kost. Maar hier is in de eerste plaats niet in meegerekend het aandeel
in de nationale schuld en de daarmee verbonden rente die de aanschaf heeft
gekost. Er zou dan interest berekend moeten worden op een basissom van gauw
5 mld. Nog zwaarder worden de gevolgen, volgens dr. Slangen van de LUW, in
termen van verlies van bruto nationaal produkt. Dat schat hij op ƒ
8000 per hectare per jaar.
 
 Wat uiteindelijk de kosten zullen zijn, hangt natuurlijk ook samen met
de vraag wat voor soort natuur men in stand wil houden. Maar zelfs met een
extensief natuurbeheer moet toch al snel gerekend worden met kosten van ongeveer ƒ
1500 per jaar. Een punt is dat die kosten voor een belangrijk gedeelte mede
gedragen zullen moeten worden door de provinciale overheden en als zodanig
niet direct in de rijksbegroting figureren. De brede vrees is dan ook dat
onze samenleving zich onvoldoende realiseert hoe hoog de jaarlijkse lasten
zullen oplopen, en vooral dat er aldus een keer een situatie ontstaat waarin
wij die niet meer kunnen of willen opbrengen, ten koste van de natuur.
 
 Wij weten dat het niet gemakkelijk is, maar wij vragen de minister of
hij ons toch een indicatie kan geven van wat de gecumuleerde beheerskosten
in de komende jaren zullen zijn over de gecollectiviseerde terreinen. Welke
garanties kan de minister geven dat, als die kosten tegenvallen, het beheer
toch verzekerd blijft?
 
 In aansluiting op het vorige punt ligt ook de sleutel van het mysterie
van het verzet van de boeren en het principe van vrijwilligheid. Staatssecretaris
Gabor zei onomwonden: het hele beleid steunt op vrijwilligheid. In De Boerderij
voegt hij daaraan toe: "als er in een bepaald gebied geen medewerking
kan worden verkregen, dan zetten wij het geld in een ander gebied in". Waarvandaan
komt dan toch die opstand in bijvoorbeeld Gaasterland, Bentwoud en de kop
van Overijssel?
 
 In de eerste plaats moet er volstrekte duidelijkheid komen over het begrip
"vrijwilligheid". In het SGR staat dat vrijwilligheid vooropstaat en dat slechts
bij uitzondering onteigend wordt. Ik denk dat het wezenlijk is dat hier klare
wijn geschonken wordt. Vrijwilligheid verdraagt geen compromissen. Als iemand
's avonds laat tegen mij zegt "ik wil je fiets kopen" en ik zie een zware
honkbalknuppel in zijn regenjas, dan komt er vlug voor een paar tientjes een
"vrijwillige" transactie tot stand. Als achter de vertegenwoordiger van het
Bureau beheer landbouwgronden de schaduw oprijst van onteigening, dan kun
je moeilijk van vrijwilligheid spreken. Kan de minister nu eens precies uitleggen
waar volstrekte vrijheid aanwezig is, dat wil zeggen waar de overheid geen
enkel juridisch instrument in handen heeft om de verkoop af te dwingen? Kan
hij verder aangeven waar de overheid in laatste instantie wel zo'n instrument
heeft, maar waar de beleidsruimte aanwezig is om expliciet af te zien van
het gebruik daarvan? Kan hij ten slotte duidelijk maken waar de overheid niet
wil, respectievelijk niet kan afzien van de hantering van het onteigeningsinstrument?
Kan de minister scherp uitleggen wanneer hij van mening is dat het algemeen
belang een beroep op de onteigeningswet rechtvaardigt? Daarbij moet ook duidelijk
worden in hoeverre de acceptatie van het SGR voor de overheid nieuwe mogelijkheden
schept.
 
 In de tweede plaats gaat het vooral om de vrees, dat "de rijpe appel vanzelf
in het mandje valt", met andere woorden: wijs een gebied aan als natuurgebied,
ga niet onmiddellijk kopen, maar zorg dat een plattelandsstreek als het ware
vanuit economisch en maatschappelijk oogpunt melaats wordt. Dat kan door grove
maatregelen als chicanes bij het verlenen van vergunningen voor nieuwe investeringen,
maar ook doordat de meerderheid van de boeren wel verkoopt c.q. wijkt, en
de blijvers in een economisch en sociaal isolement komen te verkeren. Het
kan eveneens doordat van gemeenschapswege bepaalde voorzieningen achterwege
blijven, bijvoorbeeld vernieuwingen van gemalen in toekomstige natuurontwikkelingsgebieden.
Wat doet de overheid in zo'n geval? Wat doet zij om het waterpeil voor het
bedrijf van die enkele blijver toch geschikt te houden voor normale bedrijfsvoering?
Wat doet zij om die rechtszekerheid, die vrijwilligheid te garanderen? Het
is duidelijk dat in aanwijzings-, begrenzingssituaties van natuurgebieden
gemakkelijk een sterke depreciatie van het eigendom tot stand kan komen, waardoor
de vrijwilligheid onder druk komt en waardoor, als men maar lang genoeg wacht,
ook de grondprijzen zullen dalen. Harde toezeggingen zijn nodig om de directe
vrijwilligheid te garanderen, om een verelendungsproces onmogelijk te maken
door snel – vooral snel – een behoorlijke aanschaf- en verplaatsingsprijs
te betalen, om blijvers een maximale garantie te bieden tegen de effecten
van planologische schaduwwerking. En als men dat niet wil of kan, dan mag
het betrokken gebied niet worden begrensd. Kan de minister ons harde toezeggingen
geven voor die directe vrijwilligheid?
 
 Kan de regering verdere toezeggingen doen, dat in het overheidsbeleid
garanties worden ingebouwd voor indirecte vrijwilligheid, dat wil zeggen dat
normale bedrijfsvoering mogelijk blijft? Dan gaat het over vergunningen en
flankerend beleid voor de blijvers. Zou de regering kunnen meegaan met een
zekere omkering van het proces, zoals dat in sommige provincies ook gebeurt,
namelijk slechts tot begrenzing overgaan nadat gebleken is dat de grondbezitters
hun grond willen verkopen, respectievelijk vanuit natuurbescherming acceptabele
beheersovereenkomsten willen aangaan? Zou het proces nog verder omkeerbaar
zijn, namelijk eerst de verwerving en dan de begrenzing?
 
 In het SGR wordt gesproken over vrijwilligheid en draagvlak. Wat moet
ik in beleidstermen en juridische termen verstaan onder het begrip "draagvlak"?
Betreft het alleen de grondeigenaren of betreft het een streek? Concreet is
de CDA-fractie van mening dat het verzet van agrariërs en plattelandsgemeenschappen
in bepaalde delen van het land volledig serieus genomen moet worden. Wat betekenen
vrijwilligheid en draagvlak anders nog? In sommige gebieden, zoals Gaasterland,
en op de geplande terreinen voor het Bentwoud gaat het om breed en bij wijle
massaal verzet. Dat verzet is zodanig dat de relaties in gemeenschappen, soms
tussen boeren en dikwijls tussen boeren en natuurbescherming, grondig en wellicht
langdurig verziekt zijn. Als dat de prijs is van planologie, dan is die prijs
te hoog, veel te hoog voor mens en natuur.
 
 Er zijn psychologische fouten gemaakt. Er worden psychologische blunders
begaan. Het kwalificeren van het Groene Hart van Holland als koeienwoestijn
die maar zo snel mogelijk moet verdwijnen, zal niet erg bevorderlijk werken
voor het draagvlak. Dat gebeurde nota bene door de representant van de auto-lobby,
de voorzitter van de ANWB, tevens bestuurslid van het Groenfonds; dat belooft
wat! Dat werkt niet bevorderlijk bij bewonderaars van het Hollandse landschap
en vooral niet bij de vele boeren die zorgvuldig met natuur en landschap omgaan,
die prachtige alternatieven hebben ontwikkeld die wel in overeenstemming zijn
met de historische karakteristieken van dit gebied, en die recreatie, natuurontwikkeling
en agrarisch gebruik in evenwicht aanbieden. Zulke kwalificaties zijn niet
voor de verantwoordelijkheid van de regering. Welke garanties kan de overheid
geven dat bijvoorbeeld in dat gebied de principes van vrijwilligheid en draagvlak
gerespecteerd worden en dat een daar ontwikkeld alternatief een faire kans
krijgt? Achter de onrust rond het Bentwoud – ik noem dit als voorbeeld –
steekt een diepere bestuurlijke vraag, namelijk of het wel juist is om hier
het instrument landinrichting met een bijzondere doelstelling in te zetten.
Het instrument landinrichting is prima, maar dan moet er ook respect zijn
voor het bestuurlijke uitgangspunt dat daarbij natuur, landbouw en leefbaarheid
met elkaar in evenwicht zijn.
 
 Vanuit de Eerste-Kamerfractie is in de afgelopen vier jaren herhaaldelijk
de vraag opgeworpen of het zo sterk doorgevoerde principe van collectivisering
van natuurwaarden wel de juiste weg was. Het is minstens curieus dat in een
tijdperk van afslanking en privatisering de overheid op dit terrein een nieuw
grootgrondbezitterschap introdu ceert, dat bovendien nauwelijks
aansluiting vindt bij de Nederlandse traditie. Zeker, er zijn belangrijke
natuurgebieden die in gemeenschapshanden moeten blijven of geraken. Zelfs
dan, bijvoorbeeld bij de Groote Peel, kan men zich afvragen of het beheer
van deze complexen altijd moeten worden uitgevoerd door Staatsbosbeheer of
de grote natuurbeschermingsorganisaties, waaraan die terreinen in veel gevallen
om niet worden overgedragen. De rol van boeren en landeigenaren wordt groter
op de schaal waarin natuur verschuift naar cultuur. Wij zouden ons echter,
ook als het gaat om pure natuur, de vraag moeten stellen of samenwerkende
of individuele boeren het beheer niet goedkoper en effectiever kunnen uitvoeren
dan grote collectieve semi-gouvernementele organismen. Het gaat mijns inziens
om drie vragen.
 
 1. Is het niet veel beter om in gemengde gebieden met het accent op natuur,
maar met een sterk cultuurelement een variëteit van instrumenten in te
zetten van verwerving tot normale beheersovereenkomsten?
 
 2. Is het niet voor de hand liggend om in gemengde gebieden waar cultuur
en natuur elkaar afwisselen in een zeker evenwicht veel meer in te zetten
op beheersovereenkomsten, waarbij de vergoeding niet alleen beheer inhoudt,
maar ook de mogelijke geleidelijke waardedaling van de grond?
 
 3. Is het niet veel beter om in gebieden binnen de ecologische hoofdstructuur,
waar de cultuur sterker aanwezig is, zich te concentreren op min of meer zwaardere
beheersovereenkomsten, waarbij de eigendom volledig in handen blijft van de
oorspronkelijke bezitters?
 
 In al deze gevallen hebben natuurlijk ook en juist de samenwerkingsvormen
van boeren in natuurbouwcoöperaties, recreatiecoöperaties of natuurverenigingen
een duidelijke taak. Wat vindt de minister daarvan? Op deze manier kan een
aantal doelen gediend worden. Agrarische gemeenschappen blijven als onderdeel
van de plattelandsgemeenschappen intact, sociaal en economisch. In vele gevallen
kan de overheid zich de gigantische aankoopkosten besparen. Hoeveel natuur
kan alleen al van de rente van ƒ 50.000 per hectare niet verzorgd worden?
Zeer waarschijnlijk is natuurbeheer dat intensief onderhoud vraagt, efficiënter
in particuliere handen. Tot slot wordt cultuur niet radicaal omgezet in woeste
natuur, maar komt er een geleidelijk herstel van het natuurlijke en historisch
gegroeide gevarieerde landschap. Daar waar dat nog intact is, is dat voor
velen veel aantrekkelijker dan woeste natuur en het respecteert het echte
nationale patrimonium.
 
 Deze benadering is verwoord in het rapport-Schakels. Recent is dat ook
gebeurd in het LNV-rapport "Hof van Eden". Het sluit ook aan bij de prioriteiten
en benaderingen in de Prioriteitennota van de nieuwe minister. In dat rapport
wordt echter geïndiceerd dat het binnen de EHS slechts om een beperkte
verschuiving zou kunnen gaan. Dat zou geverifieerd moeten worden. De vraag
moet dan ook gesteld worden hoeveel hectaren in de visie van de minister maximaal
in eigen boerenbeheer zouden kunnen blijven binnen de EHS. Sommigen werpen
wel eens tegen dat agrarisch natuurbeheer een truc is om extra middelen in
de landbouw te pompen. Als dat verhaal waar is, zou juist het omgekeerde het
geval zijn. Grootscheepse aankoop betekent juist op korte en middellange termijn
de overdracht van een aantal miljarden naar de agrarische sector. Systematische
inschakeling van boeren bij natuurbeheer zal nooit veel meer dan 400 à
500 mln. op jaarbasis opleveren. Dat is hooguit enkele procenten van hun inkomen
in totaliteit. Het voordeel is wel dat daardoor de druk op de nationale grondprijzen
minder wordt. In zoverre is er dus een indirect voordeel voor de totale agrarische
sector en voor de totale Nederlandse samenleving. Het wezenlijke waar het
hier om gaat, is de vrij plotselinge omslag in opstelling van vele agrariërs
en hun keuze voor verweving. Pater Van den Elsen krijgt na 80 jaar toch nog
gelijk!
 
 Het gaat overigens niet alleen om agrariërs; het gaat ook om andere
grondbezitters en landgoedeigenaren, oude en nieuwe. Het gaat om honorering
van aanpak en ideeën van natuurbouwcoöperaties. Het gaat er bijvoorbeeld
om, de Stichting behoud natuur en landschap als echte partner te zien. Daarom
bepleit ik ook een innovatieve aanpak en experimenten. Als ergens het soms
reële bezwaar van tijdelijkheid van beheersovereenkomsten dringt naar
verwerving, kan de erfpacht dan niet een alternatief zijn? Zouden, net als
bij opbrengsten van hout, beheersvergoedingen niet fiscaal vrijgesteld kunnen
worden? Waarom zouden wij de fiscale aantrekkelijkheid van groene fondsen
niet kunnen uitbreiden tot bepaalde vormen van privé-exploitatie, bijvoorbeeld
van erkende en opengestelde landgoederen? Kunnen wij geen lering trekken uit
de effecten van de fiscale regimes bij stenen monumenten in particulier bezit?
Ik denk dat zo'n benadering perfect past in de filosofieën van dynamiek
en vernieuwing. Gaarne hoor ik of de regering deze weg wil verkennen.
 
 Ik heb in dit verband met sympathie kennis genomen van het IPO-initiatief
voor een raamregeling natuurbeheer waarin ook dwarsverbindingen worden gelegd
met de bergboerenregeling. Daardoor wordt niet alleen natuurbeheer, maar ook
natuurproduktiebeloning uit de experimentele sfeer getrokken. Kan de minister
al commentaar geven op deze plannen? Mijns inziens proberen die op een zeer
constructieve manier een substantiële vergroting van het agrarisch natuurbeheer
te bewerkstelligen en de deur open te zetten voor een uitgebreide hergroening
van ons land.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zou net als in het voorlopig verslag uitvoerig
kunnen ingaan op die andere vooronderstelling, namelijk de zich intussen snel
wijzigende kaders van het Europese gemeenschappelijke landbouwbeleid. Laat
ik mij evenwel beperken tot het volgende. Ooit is het Europese landbouwbeleid
opgezet vanuit de nu veelal vergeten gedachte dat toegang tot voedsel een
absolute prioriteit was die verzekerd moest worden, indien nodig los van de
marktwerking. Dat geldt nu voor de toegang tot gezondheidszorg. Op vele plaatsen
in Europa staan natuur en milieu onder druk. De kosten van herstel van de
natuur, het tegengaan van de "décertification" èn het "Waldsterben"
en de herbebossing kosten slechts een fractie van het huidige landbouwbeleid.
Vijftig jaar geleden had het uitgehongerde Europa allereerst behoefte aan
eten. Wat het nu nodig heeft, is even belangrijk, namelijk lucht! Lucht, vernieuwbare
energie en natuur als de prioriteiten van morgen. Ik heb de
indruk dat de minister een beetje terughoudend is ten opzichte van dwarsverbindingen
die ik in het voorlopig verslag heb proberen te leggen tussen de hervorming
van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en deze nieuwe aanpak van agrarisch
natuurbeheer.
 
 Mijnheer de voorzitter! Voor ik tot voorlopige conclusies kom, moet ik
nog een aantal zaken aanstippen die ook geregeld dienen te worden. Allereerst
is dat het fiscale regime bij aankoop door het Bureau beheer landbouwgronden.
Er dient een duidelijke uitspraak te komen over de praktijk bij sommige inspecties
die de opbrengst van zo'n verkoop als bedrijfsbeëindiging aanmerken,
als die niet leidt tot verwerving van een nieuw bedrijf binnen een bepaalde
tijd of vooral afstand. De CDA-fractie dringt erop aan dat nu zeer snel, liefst
heden, duidelijkheid ontstaat en dat er een positieve beleidsuitspraak komt
van de staatssecretaris dat het beginsel van vervangingsreserve gehandhaafd
blijft bij vervreemding voor natuurdoeleinden. Ik sluit mij op dit punt aan
bij aan bij de motie-Blauw, ingediend tijdens de behandeling in de Tweede
Kamer.
 
 Dan zijn er de bufferzones. Een belangrijke vraag is of de dikwijls noodzakelijke
buffering van natuurgebieden zoveel mogelijk binnen de rand van die gebieden
geschiedt of aan die rand. Men heeft gezegd dat aan de rand nog eens 5000
bedrijven extra zouden moeten worden verplaatst. Wij vinden dat de bufferzones
natuurtechnisch zoveel mogelijk binnen de begrensde gebieden moeten liggen.
 
 Een volgend, belangrijk punt betreft de kwestie van de compensaties. De
vraag is hoe de nieuwe beslagen op natuurgebieden, met name in de vorm van
infrastructurele werken, zoals wegen – ik denk hierbij aan de Betuwelijn –
gecompenseerd worden. Door sommigen wordt ervan uitgegaan dat die noodzakelijke
aanslagen vertaald dienen te worden in nieuw groen, zo mogelijk in de buurt
van die aanslag. Dat betekent derhalve een dubbele belasting op het agrarisch
gebied. Door anderen wordt gezegd dat zoiets weer een nieuwe claim op het
landelijk gebied zou leggen, wat men met de acceptering van de ecologische
hoofdstructuur nu juist had willen voorkomen. Daarom ligt het in de rede om
met financiële compensatie de financiering van het structuurschema Groene
ruimte te versnellen. Wij vinden dat de ecologische hoofdstructuur het overeengekomen
kader voor compensaties is. Daarop horen wij graag het commentaar van de minister.
 
 Ik had nog willen spreken over de extra ammoniakeisen, die ook uitvoerig
in de Tweede Kamer aan de orde zijn geweest, maar ik wil dat opschorten in
het licht van de plannen van de regering ter zake van het ammoniakbeleid.
 
 Ik kom ook nog terug op de vliegende hectaren. Met name in Friesland is
een interessant experiment gestart om in de weidegebieden het herstel van
de oorspronkelijke vogelstand te bevorderen. In plaats van weide terug te
geven aan de woeste natuur willen boeren met kantbeheer, bescherming broedplaatsen,
waterregime zorgen dat een oorspronkelijk stuk flora en daarmee fauna terugkeert.
Dit herstel van het traditionele Friese landschap zou vertaald kunnen worden
in zware beheersovereenkomsten voor een bepaalde periode, maar nog belangrijker
is de vraag of deze hectaren mogen "meetellen" in het convenant, waarbij de
Friesland voor een bepaald aantal hectaren is aangeslagen. Het sluit ook aan
bij het innovatieve plannen van zoveel boeren om te zeggen: begin aan de andere
kant. Veel weidehouders en akkerbouwers zijn bereid om bijvoorbeeld 5% van
hun oppervlakte om te zetten in natuurvriendelijk beheer. Dat zou een enorme
impuls aan onze totale natuur en landschap betekenen.
 
 Ik word graag geïnformeerd over de ontwikkelingen rond het Groenfonds
en over de vraag of de berekeningen van het Landbouwschap correct zijn, namelijk
dat er geen evenwicht is en dat het fonds gebruikt wordt om structurele tekorten
te dekken.
 
 Het structuurschema Groene ruimte als belichaming van de wil om evenwicht
te brengen in de claims op het landelijk gebied, verdient op zich steun, maar
de fractie van het CDA zou op een viertal punten garanties moeten krijgen,
wil voorkomen worden dat die belichaming van deze prioriteit eenzijdig op
één bepaalde bevolkingsgroep opgelegd wordt, ook tot schade
van de natuur en het algemeen belang.
 
 In de eerste plaats moet er een evenwicht zijn tussen ambities en financieringsmogelijkheid.
Dus ook te vertalen in het gegeven, dat aanbiedingen van grond binnen een
zeer afzienbare periode worden verwerkt.
 
 Ten tweede moet een substantiële verschuiving plaatsvinden van collectivisering
naar agrarisch natuurbeheer.
 
 Ten derde moeten vrijwilligheid en draagvlak niet alleen als uitgangspunt,
maar ook als feitelijkheid worden gehanteerd.
 
 Ten vierde moet sprake zijn van een wezenlijk andere benadering van de
belanghebbenden waardoor veranderingen in het landelijk gebied tot stand komen
op basis van participatie en niet van van boven opgelegde plannen en voorschriften.
 
 Wat die vrijwilligheid betreft, weten we dat die op vele plaatsen onder
druk staat. Gaasterland is daarbij een brandpunt geworden. Wat betekent de
vertaling van "vrijwilligheid en draagvlak" hier? Wat gebeurd is, is gebeurd.
En zeg niet, zoals ik laatst hoorde, dat het maar om een zevental boeren ging.
Zeg dat ik aan bijna niemand in den lande kan uitleggen dat prachtig landschap
tegen de zin van de grondgebruikers en tegen de zin van de overgrote meerderheid
van de gemeenschap en tegen de zin van de tienduizenden bezoekers op de schop
moet. Wij hebben zojuist een lied gehoord: Dit stikje grûn, it libbet
hjir sa sjön. De kranteninterviews hebben mij iets geholpen, maar u hoort
niet al te veel van de Friese taal, maar mijn woordenschat zal verrijkt worden.
Is het daarom niet verstandig om de kaart daar weer gewoon wit te maken, Friesland
de kans te geven elders hectaren in te vullen, de vliegende hectaren mee te
tellen voor de ecologische hoofdstructuur, waar dat met een royale benadering
kan, en als ze er dan nog niet komen, die quota aan te bieden aan andere provincies
en over een paar jaar, wellicht met een andere mentaliteit, een andere formule
en een wezenlijk andere aanpak terug te komen? Welke mogelijkheden ziet de
regering voor zo'n aanpak, als nu zou blijken, dat een wezenlijke verschuiving
naar agrarisch natuurbeheer ook niet acceptabel is? En is de regering bereid
zo'n flexibele benadering in stijl, in tijd en in aanwijzing ook in andere
gebieden toe te passen, als daar geen draagvlak en vrijwilligheid
blijkt?
 
 Ik sprak over een andere benadering. Het gaat eigenlijk om niet minder
dan een cultuuromslag in de benadering van de belanghebbenden, waardoor veranderingen
in het landelijk gebied een zaak van participatie en niet van voorschriften
wordt. Maar daarmee komen we eigenlijk aan de kern van het mysterie, waarom
met de mond vrijwilligheid beleden wordt en in de praktijk zoveel verzet opgeroepen
wordt. Het natuurbeleid is geen beleid van de boeren. Het walst over hen heen,
het lijkt op burelen en in de stad bedacht en het is planologisch en top-down,
althans zo komt het over, en dat is vooral slecht voor de natuur. Is het nu
echt nodig, dat keer op keer op ministeries en provinciehuizen kaarten worden
ingekleurd, een zaaltje wordt afgehuurd, en aan de verzamelde boeren wordt
verteld, wat er met hun, hun eigen gebied en grond gaat gebeuren? Het eigen
onderzoek van het ministerie van LNV toont aan, dat hier de grote fout zit.
Wat nodig is, is niet minder dan een cultuuromslag. Kunnen we nu echt niet
eerst met de boeren rond de tafel gaan zitten, hun ideeën en wensen horen,
hun visies en creativiteit, hun beperkingen en hun prioriteiten? Natuurlijk
niet met de boeren alleen, maar ook met hen, en in eerste instantie, juist
met hen.
 
 De praktijk bij de landinrichting leert dat het anders kan: laat de provincies
weten over hoeveel middelen zij voor een bepaalde periode kunnen beschikken
in een bepaalde tijd, laat ze dan naar een gebied gaan en luisteren, overleggen,
samen een strategie bepalen, en dan samen een plan opstellen. Ga niet van
vastgelegde vooronderstellingen uit: zoveel grond moet er verworven worden,
en dit moet hier en dat moet daar, en mijn interpretatie van het zo veelvoudige
begrip "natuur" is de enig juiste, en dus moet daar bos komen, en hier moeras.
Laat experimenten toe, en wat vandaag niet geaccepteerd wordt, misschien morgen
wel. Geef die tijd. De regering heeft niet minder dan een kwart eeuw. Bestuurders
en bestuurskundigen hadden waarschijnlijk het grootste gelijk van de wereld,
toen ze Amsterdam en Rotterdam wilden opdelen, maar de bevolking accepteerde
ook daar niet van bovenaf opgelegde formules. Stomme burgers, denkt de bestuurder,
maar het zijn wel burgers, die in laatste instantie bepalen, wie er gelijk
krijgt. En dus gaat het niet door. En is de stem van een Rotterdamse burger
die "nee" zei, nu zoveel meer waard dan die van een Gaasterlandse boer, die
ook "nee" zei?
 
 Ik heb de regering een groot aantal vragen gesteld en een groot aantal
wensen en verlangens voor de definitieve standpuntbepaling van mijn fractie
op tafel mogen leggen. Ik hoop daarop royale antwoorden te krijgen. Eventueel
zal ik die wensen neerleggen in een motie. Ik denk dat we allen veel te winnen
hebben van vooral die door mij bepleite cultuuromslag: boeren, bestuur, plattelandsgemeenschappen,
de schatkist en op de allereerste plaats de natuur.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De heer Hessing zal zijn maiden-speech uitspreken.
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! De heer Beelaerts van Blokland, die hier verleden
week aanwezig was bij de ingebruikname van deze mooie, gerenoveerde zaal,
sprak over het voorrecht om hier te mogen vergaderen. Ik onderschrijf dat
en ik vind het ook een voorrecht om hier het woord te mogen voeren.
 
 Nederland is een rijk land, in die zin dat wij een grote variëteit
in natuur kennen in een relatief klein gebied. De soortenverscheidenheid is
groot en de genetische diversiteit is aanzienlijk. Maar de diversiteit staat
onder grote druk. Het beschermen van de diversiteit vereist het realiseren
van aaneensluitende natuurgebieden in Nederland met goede verbindingszones.
Daarin is de grote waarde gelegen van de ecologische hoofdstructuur. Dat vormt
toch een van de belangrijkste onderdelen van het SGR, zoals het hier voor
ons ligt. Het is een goede zaak dat er voor het landelijk gebied, de groene
ruimte, een samenhangend plan van aanpak is ontwikkeld. De natuur staat immers
op achterstand en de achteruitgang van natuur- en landschapswaarden is nog
niet gestuit, integendeel. Het SGR is een vermetele poging om de balans tussen
landbouw en natuur meer in evenwicht te brengen. Het is dringend gewenst dat
er ruimtelijke consequenties worden verbonden aan landbouw en natuur, om te
voorkomen dat de zwakste schakel – en dat is in veel gevallen de natuur –
het onderspit zal delven.
 
 Het is op zichzelf bemoedigend dat de uitvoering van het SGR al ter hand
is genomen voordat deze Kamer daarover heeft gesproken. Zo hebben bijvoorbeeld
op 31 maart van dit jaar provinciale staten van Zuid-Holland zich uitgesproken
over het Bentwoud. Op dezelfde dag is dit project ook planologisch vastgelegd
in het streekplan Zuid-Holland-Oost. Ook andere onderdelen van het SGR zijn
al in bewerking. Niet steeds kunnen de in gang gezette activiteiten op warme
steun van betrokkenen rekenen. Het Bentwoud was daar al een voorbeeld van,
maar nu doel ik met name op Gaasterland. De wijze waarop de provincie Friesland
heeft gepoogd, aldaar tot begrenzing van de ecologische hoofdstructuur te
komen heeft – zij het met enige vertraging – geleid tot nogal
wat verzet.
 
 Gelet op onze bijzondere relatie met de FNP stel ik het op prijs, de opmerkingen
van de FNP weer te geven. De FNP wijst de plannen van het SGR voor Gaasterland
in de huidige vorm af en verbindt een aantal voorwaarden aan de realisatie.
Zo zal er een leefbaarheids-effectrapportage gehouden moeten worden om de
sociaal-economische effecten in beeld te brengen. Voorts hecht de FNP aan
een constructieve invulling waarbij het streven naar een breed maatschappelijk
draagvlak voorop moet staan. De aankoop van landbouwgrond zal volgens de FNP
steeds vrijwillig moeten plaatsvinden. Er moet zoveel mogelijk integratie
van landbouw en natuurbeheer tot stand komen en compensatie van werkgelegenheid
moet tot de mogelijkheden behoren. Ook van andere zijden hebben ons protesten
bereikt. De Initiatiefgroep verontruste Gaasterlanders heeft zoëven hier
buiten een fraai lied over deze zaak laten horen. Er hebben ons vele berichten
van onvrede bereikt.
 
 Voorzitter! Langzamerhand bevinden we ons in de situatie, dat wij het
SGR niet beoordelen op zijn intrinsieke waarde, maar tegen de achtergrond
van de wijze waarop provincies daaraan uitvoering geven. Dat is natuurlijk
niet direct de bedoeling. Hoe je het ook wendt of keert, de ontwikkelingen
in de praktijk – hoe wenselijk die op zichzelf ook zijn – moeten
natuurlijk niet te zeer voor de muziek uitlopen. Recent is
nog eens bevestigd dat het niet verstandig is om al te vast te rekenen op
een positief oordeel van deze Kamer.
 
 In ieder geval geeft de commotie in Gaasterland wel aan dat het noodzakelijk
is dat over de inhoud en de gevolgen van de EHS zorgvuldige en uitgebreide
voorlichting wordt gegeven. De mens lijdt immers het meest van het lijden
dat hij vreest, en het zou weleens kunnen meevallen. Er moet duidelijkheid
komen over de precieze begrenzing, duidelijkheid over de gestelde natuurdoelen,
duidelijkheid over de mogelijkheden van natuurbeheer door boeren, duidelijkheid
over de verwerving van gronden en de vrijwilligheid daarbij en duidelijkheid
over het prijsniveau voor gronden en bedrijfsgebouwen. Ik ga op enkele punten
nader in.
 
 Van belang is het scheppen van helderheid over de verdeling van de verantwoordelijkheden
als het om het behoud en de ontwikkeling van natuur- en landschapswaarden
gaat. Van verschillende kanten is benadrukt dat toch zoveel mogelijk gebruik
moet worden gemaakt van het particulier initiatief op dit vlak; privatisering
versus collectivisering. Mijn fractie staat op het standpunt dat de rol van
particulieren bij het natuurbeleid zoveel mogelijk moet worden versterkt.
Voor het realiseren van de hoofddoelstelling van het SGR is het noodzakelijk
dat de bewoners en gebruikers van de groene ruimte zelf doordrongen zijn van
de waarde van de groene omgeving en van schone produktie.
 
 De gedachte dat de kwaliteit van het landelijk gebied zonder de steun
van particulieren op den duur structureel verbeterd kan worden, berust op
een misvatting. Dit betekent dat mijn fractie een warm voorstander is van
het nader bezien van de Regeling beheersovereenkomsten. Een goed op elkaar
aansluitend pakket van beheersvormen, oplopend van lichte "instappakketten"
tot zwaardere vormen kan de nodige stimulansen geven en wellicht de bezwaren
wegnemen. Het draagvlak kan er door vergroot worden.
 
 Maar het zal duidelijk zijn dat de zorg voor de collectieve goederen "natuur
en milieu" en dan met name de zorg voor de ecologische hoofdstructuur, verwerving
van gronden door de overheid meer dan rechtvaardigt. Het gaat immers om verantwoord
professioneel beheer van grootschalige of kwetsbare gebieden. Particulier
beheer heeft zijn beperkingen, al was het alleen maar omdat op de achtergrond
het economisch belang – en dat is op zichzelf begrijpelijk – een
rol blijft spelen. Maar nogmaals, waar echt aangetoond kan worden dat particulier
beheer de gewenste natuurkwaliteit kan opleveren die wij allen beogen met
de realiseren van dit plan, moet dat tot de mogelijkheden behoren.
 
 In ieder geval blijkt de belangstelling voor beheersovereenkomsten aanzienlijk
te zijn. Dat geldt ook voor de mogelijkheid om akkerland om te zetten in bos.
De desbetreffende regelingen moesten in 1993 en 1994 al na enkele dagen gesloten
worden. Kan de minister de stand van zaken van dit jaar aangeven? Is er van
dezelfde mate van belangstelling blijk gegeven? Moeten de mogelijkheden niet
worden verruimd?
 
 Voor de concrete uitvoering van het SGR vormt het verkrijgen van draagvlak
een belangrijk aspect. Dit punt staat vandaag centraal. Natuurlijk, knelpunten
blijven bestaan en niet altijd kunnen landbouw en natuur in hetzelfde spoor
lopen. In ieder geval hecht mijn fractie eraan dat een uiterste inspanning
geleverd wordt om de verwerving van gronden op vrijwillige basis plaats te
laten vinden. Onteigening – in het SGR is sprake van een terughoudende
toepassing daarvan – behoort wat ons betreft, eigenlijk niet aan de
orde te zijn. Graag een reactie van de minister op dit gevoelige punt.
 
 De bestaande zorgen met betrekking tot de financiering van het SGR zijn
tot redelijke proporties teruggebracht met het besluit van het kabinet om
163 mln. extra ter beschikking te stellen voor projecten in verband met de
EHS. Wèl vormt nog een punt van zorg het functioneren van het Groenfonds,
dat eigenlijk al op 1 januari 1994 van start had moeten gaan. De berekende
tekorten voor 1994 en 1995 vallen hieraan toe te schrijven. Kan de minister
de stand van zaken aangeven en zo mogelijk onze zorgen op dit punt wegnemen?
De realisering van het SGR houdt daar nauw verband mee.
 
 Ten aanzien van de financiering is het nog wel de vraag of bij de verwerving
van gronden uitgegaan wordt van reële grondprijzen. Als uitgegaan wordt
van ƒ 30.000 tot ƒ 35.000 per hectare, kun je je afvragen of
dat wel voldoende is; zeker wanneer blijkt dat tot nu toe vooral relatief
goedkope gebieden zijn aangekocht. Kortom, redden we het wel met deze normbedragen?
Is de voorgestelde financiering wel sluitend?
 
 De ecologische hoofdstructuur vormt de kern van het natuurbeleid. Daarmee
is niet gezegd dat er buiten de ecologische hoofdstructuur geen waardevolle
gebieden zijn met natuurwaarden. De vraag is of en op welke wijze bestaande
natuur- en landschapswaarden in deze "witte gebieden" beschermd kunnen worden.
In hoeverre is het mogelijk, het begrip "basisbescherming" dienstbaar te maken
aan gebieden buiten de ecologische hoofdstructuur?
 
 Een punt van aandacht betreft de uitvoering van het SGR en dan met name
de medewerking van provincies en gemeenten. Het SGR is immers doordrenkt van
verzoeken aan provincies en gemeenten om zaken nader uit te werken en in streek-
en bestemmingsplannen op te nemen. Uit de voortgangsrapportage Actualisering
bestemmingsplannen buitengebied van april 1995 blijkt bijvoorbeeld dat slechts
130 gemeenten over een actueel bestemmingsplan buitengebied beschikken. Weliswaar
zijn veel gemeenten bezig met bijstelling, maar 116 gemeenten hebben aangegeven
geen behoefte te hebben aan actualisering. De hoge kosten en de lange ontwikkelings-
en goedkeuringstijd van bestemmingsplannen buitengebied vormen met nadruk
hinderpalen. En voor zover gemeenten deze plannen wel hebben, ontbreekt het
in veel gevallen aan handhaving en controle op de naleving daarvan. Hoe kijkt
de minister aan tegen deze problematiek? Moet niet in ieder geval bij de voorziene
evaluatie over vier jaar aan dit punt bijzondere aandacht worden gegeven?
 
 Daar komt nog bij dat provincies en gemeenten zich zeker niet in alle
gevallen in het rijksbeleid kunnen vinden. Zo bestaat bijvoorbeeld al geruime
tijd verschil van inzicht tussen het Rijk en de randstadprovincies over het
restrictief beleid voor het Groene Hart. Dat probleem is nog steeds niet opgelost.
Kortom, voorziet de minister geen problemen bij de uitvoering
van het SGR, gelet op die verschillen van inzicht?
 
 De kernvraag is natuurlijk of de minister kans ziet om, mèt handhaving
van het hoge ambitieniveau van het SGR bij de uitvoering toch een begin van
een draagvlak te krijgen. Iedereen tevreden stellen, zal heel moeilijk worden.
Zoals minister-president Kok recent opmerkte over het nieuwe mestbeleid: daar
zal niemand echt blij mee zijn; de boeren niet en de milieuorganisaties niet.
Met deze waarheid moeten wij leven. Wij moeten toch verder. De ontwikkelingen
in Gaasterland laten zien dat de praktijk van uitvoering weerbarstig kan zijn.
De streek loopt te hoop tegen de gepresenteerde plannen, maar wij moeten niet
vergeten dat daar al een heel proces heeft plaatsgevonden en dat de geplande
1000 ha netto al is teruggebracht tot 550 ha. Natuurlijk moet bij de concrete
uitwerking van de plannen flexibiliteit betracht worden en moet zoveel mogelijk
overeenstemming met betrokkenen bereikt worden. Dit neemt echter niet weg
dat er een substantieel resultaat geboekt moet worden, want het gaat om de
ecologische hoofdstructuur en dat is een samenhangend geheel van natuurgebieden,
verbonden door ecologische zones. De kracht van deze constructie is juist
gelegen in het neerleggen van een compleet natuurnetwerk in Nederland, en
het gaat niet aan, daaruit een puzzelstukje weg te laten. En hoe mooi Gaasterland
ook in de huidige constellatie is – ik zal daar niets aan afdoen –
voor de ecologische hoofdstructuur is toch een stapje meer nodig. Dus ook
voor Gaasterland willen wij graag vasthouden aan een serieuze invulling van
de EHS, zoveel mogelijk in overleg met betrokkenen.
 
 Natuurlijk zal de realisatie van de plannen in Gaasterland arbeidsplaatsen
kosten. Maar er moet wel bij gezegd worden – dat moeten wij niet vergeten –
dat over de gehele linie de werkgelegenheid in de landbouw onder grote druk
staat, Gaasterland niet uitgezonderd. Het is dus ook niet uitgesloten dat
de voorziene natuurontwikkeling en de daarmee verbonden mogelijkheden voor
recreatie, compenserende werkgelegenheid oplevert.
 
 Overigens mag niet vergeten worden dat bij de planvorming een belangrijke
taak ligt voor de provincie. Tegen de achtergrond van die verdeling van de
verantwoordelijkheid – er wordt gepland door de rijksoverheid en voor
de uitvoering ligt het voortouw bij de provincie – is de vraag of de
minister gedachten heeft over een oplossing van de problemen die vooral in
Gaasterland zijn gerezen.
 
 Voorzitter! Mijn fractie hecht grote waarde aan het SGR. De penibele staat
van de natuur wijst wat ons betreft imperatief in de richting van realisatie
van dit plan. Dat heeft een hoog ambitieniveau en mijn fractie hoopt dan ook
dat de minister enkele zorgen kan wegnemen die wij hebben over de uitvoering
van dit plan.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik feliciteer u als eerste met deze maiden-speech. U brengt ervaring mee
uit verschillende geledingen van het Nederlandse staatsbestel: de rechterlijke
macht, de provincie, de gemeente en de politie. U bent echter ook maatschappelijk
actief. Ik wens u en onszelf toe dat u die ervaring hier kwijt kunt; daar
profiteren de Kamer en uw medeleden van. Van harte gefeliciteerd.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 Voorzitter: Heijne Makkreel
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik geef het woord aan de heer Varekamp en maak de leden erop opmerkzaam
dat ook hij zijn maiden-speech zal houden.
 
 
 
 
 
 De heer Varekamp (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank u voor uw aankondiging. Dat ik mijn maiden-speech
houd, is inderdaad zo in het kader van het lidmaatschap van de Eerste Kamer.
Ik maak u er echter wel opmerkzaam op dat ik 25 jaar geleden, toen ik lid
was van de provinciale staten van Zuid-Holland, in deze zaal ook een maiden-speech
heb gehouden; alleen heel oude mensen zullen zich dat nog herinneren.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Elk gremium heeft zijn eigen maiden-speech.
 
 
 
 
 
 De heer Varekamp (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het structuurschema Groene ruimte, afgekort tot
SGR, is bedoeld als een soort "masterplan" voor de inrichting en het in gebruik
nemen van het landelijke gebied in Nederland. En dan praat je over veel, want
het gaat over drie kwart van het grondgebied en het daarbij behorende water
van Nederland. De bedoeling van het plan is dan ook, dat wordt althans betracht,
om de verscheidenheid van functies in dat gebied voor de toekomst te positioneren,
dus vast te leggen tot het jaar 2000, en een doorkijk te geven op de vijftien
à twintig jaar daarna.
 
 Dat gegeven straalt veel ambitie uit, met daaraan verbonden zowel de voor-
als de nadelen. Ik zou bijna zeggen dat het gaat om een "masterplan" met Hollandse
nauwkeurigheid, Hollandse beredeneerdheid en de behoefte om alles in visies
en structuren vast te leggen. Daarbij moet ik onmiddellijk de vraag stellen
of de afweging tussen het sociaal-economische perspectief van het landelijk
gebied en het behoud en herstel van natuur, natuurwaarden en alles wat daarmee
verbonden is, voldoende evenwichtig is. Ik kom hier uiteraard nog op terug.
 
 Natuurlijk sluit het SGR aan op "Natura 2000" en komt het daarmee ook
overeen met de habitatrichtlijn van de Europese Unie; maar gelet op de hiermee
gemoeide omvang en het ambitieniveau, roept dit bij mij toch de vraag op of
wij niet bezig zijn met de voleinding der aarde, met veel nadruk op achteruitgang
en dus benodigd herstel van de natuur en het behoud daarvan. Daarbij is het
de vraag, nog afgezien van de objectiviteit die verschillend wordt aangevoeld,
of dat in even grote mate ook zo moet. En over welke natuur wordt er gesproken?
Naar mijn mening verschilt de perceptie nogal eens. Ook in de nota van de
minister van LNV, Dynamiek en vernieuwing, wordt aangegeven dat er natuur
is in vele gradaties, van het zeldzaamheidsaspect tot wat "de algemene natuur"
genoemd zou kunnen worden. Bovendien zijn natuur en natuurontwikkeling geen
statische gegevens. In de evolutie was en is dat een dynamisch proces, en
in de toekomst zal dat ook zo zijn. In zo'n proces vervallen bestaande normen
en waarden, maar ontstaan er nieuwe normen, en dat geldt in de natuur ook
voor dier- en plantesoorten.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik stel dit op deze manier om de relativiteit
van dit structuurschema met zijn ambitieniveau enigszins aan
te geven. De nota Dynamiek en vernieuwing van de geachte bewindsman de heer
Van Aartsen, is een nieuwe en vernieuwende nota. Als proces is dynamiek en
vernieuwing echter een onlosmakelijk onderdeel van de gang der dingen.
 
 Ik zeg dit niet omdat de fractie van de VVD de bestuurlijke uitgangspunten
van het SGR en de daarin gelegen ecologische hoofdstructuur niet onderschrijft,
maar wel om positief kritisch om te gaan met deze planologische kernbeslissing,
het structuurschema Groene ruimte. Zij sluit daarbij aan bij het al eerder
vastgestelde Natuurbeleidsplan. Daarbij ga ik er echter van uit dat de samenleving
een dynamisch proces is en dat alles wat tot 2015 wordt aangegeven, niet definitief
kan zijn. De uitvoering zal naar mijn mening dus stapsgewijs en met een regelmatige
evaluatie moeten plaatsvinden. De basis kan ook naar mijn mening geen "generatie-egoïsme"
zijn: de omgeving terugbrengen in de staat waarin je haar in je jeugd hebt
aangetroffen. Er is immers geen "back to the future", niet voor de samenleving
als geheel en zeker niet voor de agrarische sector, die in zo'n belangrijke
mate is betrokken bij deze planologische kernbeslissing. De agrarische sector
heeft de indruk dat hij in feite alleen maar heeft te verliezen en weinig
te winnen. Deze sector zou echter, overigens naast andere, ook een zeer belangrijke
rol moeten vervullen bij het behoud en de ontwikkeling van natuurwaarden.
Dat kan echter alleen gebeuren – vorige sprekers hebben het al aangegeven –
op basis van draagvlak, duidelijkheid en rechtvaardigheid, gekoppeld aan de
benodigde zakelijkheid en recht doend aan een sociaal-economisch perspectief.
Delen de ministers deze mening?
 
 Voorzitter! Het is een omvangrijk en ambitieus masterplan met ook naar
mijn gevoel een sterkte top-down-benadering. Weliswaar wordt veel van de uitvoering
gedelegeerd naar de provincie, maar er is toch weinig betrokkenheid van de
gemeenten en er vindt zeker niet altijd een even goed en open overleg plaats
met de individuele burger, met name met degene die het direct raakt. Winst
is er wel, want het is winst dat deze nota vele andere nota's vervangt of
in zich heeft opgenomen. Onder andere hierdoor is het aantal nota's voor planologische
kernbeslissingen teruggebracht van negentien naar negen. Overigens is niet
alles wat in die nota's is gesteld en vastgelegd – ik noem de structuurnota
Landbouw, het Natuurbeleidsplan, enz. – onverkort opgenomen. Met de
integrale benadering in het structuurschema Groene ruimte laat men de uitsluitend
sectorale benadering los. Dat kan ook afwijkingen betekenen. Ik meen dat dit
in de brief van de Raad voor het natuurbeheer nog eens goed is aangegeven.
Daarin wordt gezegd dat de structuurnota essentieel is voor een aantal punten:
de bundeling, de integratie en de actualisering, de integratie van de bestaande
sectornota's, de ruimtelijke vertaling, de kaderstelling voor de doorvertaling,
de koppeling van het beleid aan andere zaken zoals Vinex en NMP-plus en de
vastlegging van de wijze waarop functies en waarden van het landelijk gebied
worden afgewogen.
 
 Als wordt gesproken over het structuurschema Groene ruimte, trekken vooral
zaken zoals de ecologische hoofdstructuur, waardevolle cultuurlandschappen,
verbindingszones, natuurontwikkelingsgebieden, specifiek ammoniakbeleid, de
financierbaarheid en het draagvlak de aandacht. Op een aantal van die zaken
wil ik nog terugkomen.
 
 Voordat wij echter een verkeerd beeld van deze nota krijgen, wil ik stellen
dat het SGR veel meer behelst. Het is een masterplan waarin ook vele andere
zaken zijn bestemd. Je kunt zelfs zeggen dat het hele landelijke gebied in
feite is wegbestemd. Via het zogenaamde koersenbeleid zijn de concentratiegebieden
voor glastuinbouw, bomen- en bollenteelt met de kleuren groen, geel, blauw
en bruin duidelijk aangegeven. Ik ga ervan uit dat het koersenbeleid "marktgericht"
blijft en dus afhankelijk van de ontwikkelingen en het voortschrijdend inzicht
zal worden aangepast. Dat geldt dan zowel voor de termijn van vijf jaar van
de planologische kernbeslissing als voor de doorkijk daarna. Ik hoop dat de
ministers deze mening delen.
 
 Er bevindt zich een aantal spanningsvelden in het structuurschema Groene
ruimte. Het grootste spanningsveld ligt wellicht tussen het enerzijds in stand
houden en versterken van de natuur en van het natuurbeleid met zijn differentiaties
en het anderzijds bieden van een sociaal-economisch perspectief aan het landelijk
gebied, het platteland, met zijn differentiaties. Dit spanningsveld heeft
zich manifest geopenbaard in Gaasterland, maar daar niet alleen, ook het Bentwoud
in Zuid-Holland mag niet ongenoemd blijven. Het spanningsveld is in genoemde,
maar ook in andere niet met name genoemde gebieden zo groot dat het draagvlak
daar niet of onvoldoende aanwezig is. Indien de ministers deze mening delen,
vraag ik hun er vooral op toe te zien dat de provinciale overheden, die het
voortouw hebben bij de voorbereiding, de begrenzing, de invulling en de uitvoering,
op basis van het overeind houden van de doelstellingen het noodzakelijke draagvlak
scheppen. Zijn zij het met mij eens dat de begrenzingen daarvoor niet absoluut
moeten zijn? Agrarisch medebeheer moet mogelijk zijn voor natuurbeheer en
-ontwikkeling. De sociaal-economische ontwikkeling van deze streken moet worden
gewaarborgd en negatieve schaduwwerking van planologische en andere regelingen
moet zoveel mogelijk worden voorkomen. Bovendien vraag ik de ministers om
te bezien hoe en in welke mate anderen, waaronder eventueel coöperaties,
hierbij betrokken kunnen worden en hoe dit gefaseerd kan worden in de tijd.
 
 Ik herhaal wat anderen hebben gezegd, namelijk dat een draagvlak nodig
is voor het realiseren van het structuurschema Groene ruimte en met name voor
de ecologische hoofdstructuur. Dat behelst dat vooraf geen planologische bescherming
en begrenzing, zeker niet van het aantal hectaren, mag plaatsvinden en dat
waardevolle cultuurgronden zoveel mogelijk behouden moeten blijven voor de
agrarische sector. Ik verneem graag of beide bewindslieden het met mij eens
zijn.
 
 Inzake de figuurlijke schaduwwerking, de planschaduwwerking, vraag ik
de bewindslieden hoe zij de mogelijkheid voor juridische claims bezien.
 
 Beseffen de ministers dat alles wat als beleid is opgenomen in het structuurschema
Groene ruimte een aanslag is van ongeveer 10% op het areaal van de Nederlandse
landbouwgrond, waarvan 155.000 ha vrijwillig moet worden aangekocht, terwijl
in dezelfde tijdspanne ook nog eens 55.000 ha landbouwgrond nodig
zal zijn voor verstedelijking en de daarbij behorende infrastructuur? Welke
consequenties zal dit volgens de ministers hebben voor de grondprijzen en
de eventuele financiering van de structuurnota? Wat betekent dit voor de agrarische
potentie van Nederland, zeker als er ook nog andere consequenties verwerkt
moeten worden? Ik noem bijvoorbeeld de neiging tot extensivering in het kader
van het milieubeleid. Kunnen de ministers nog eens uitleggen of de financiering
afdoende is geregeld en hoe zij is geregeld? Hoe is bijvoorbeeld de stand
van zaken bij het Groenfonds en in welke mate kan aanspraak worden gemaakt
op FES-gelden als zij uitsluitend gekoppeld zijn aan grote infrastructurele
werken? Is er al enige duidelijkheid over de gelden die wij uit de Europese
structuurfondsen krijgen, mede ter realisering van deze structuurnota? Vinden
de ministers de voor de berekeningen gehanteerde grondprijzen juist gelet
op de door mij ook nog eens geschetste planologische druk op landbouwgronden,
en zijn ook huizen en bedrijfsgebouwen in de berekeningen meegenomen?
 
 Een volgende vraag is of de ministers nog een sturende werking hebben
bij de financiën van de provincies. Kan daarmee voldoende flexibel worden
omgegaan?
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik stel deze vragen niet alleen in het kader van
de validiteit van de berekeningen voor de huidige kabinetsperiode, maar ook
voor de reële doorkijk na twintig jaar, een periode die in principe aan
deze planologische kernbeslissing is verbonden. Want deze heeft een doorwerking
en kan schaduwzijden hebben die na deze kabinetsperiode liggen.
 
 Ik stel deze vraag ook ten aanzien van het beheer genoemd in de nota.
In de nota Dynamiek en vernieuwing, blz. 22, stelt de minister van LNV dat
hij voor beheer onvoldoende geld heeft. Al met al vind ik dat als het ambitieniveau
van het SGR niet in overeenstemming te brengen is met de financiële mogelijkheden,
het ambitieniveau bijgesteld zou moeten worden. Delen de ministers deze mening?
 
 Ik wil hierbij duidelijk stellen dat naar mijn mening voorkomen moet worden
dat er twee niveaus van financiering ontstaan, namelijk een voor de agrariër
die bijvoorbeeld voor stadsuitbreiding moet verkopen en een voor de agrariër
die voor de realisatie van het SGR moet verkopen dan wel geacht wordt vrijwillig
te verkopen. Dat kan leiden tot discriminatie. Men komt elkaar immers tegen
op de grondmarkt bij hervestiging. Lopen wij hierdoor niet het gevaar dat
rechtsongelijkheid kan ontstaan?
 
 Mijnheer de voorzitter! Een punt dat niet uitsluitend een relatie heeft
met het structuurschema Groene ruimte, maar ook met een aantal andere milieumaatregelen
is de kwestie van het aanvullende regionale ammoniakbeleid, met name in Zuidoost
Nederland. Hoewel ik weet dat deze kwestie een relatie heeft met de Interimwet
ammoniak en met de derde fase mestbeleid werkt zij ook door en vormt dus een
onderdeel van het structuurschema Groene ruimte.
 
 Alhoewel ik op dit moment bepaald geen behoefte heb, te discussiëren
over de validiteit van ammoniakbeleid is voor mij toch wel het een en ander
aan de orde. De doorwerking in het structuurschema Groene ruimte heeft consequenties
in het kader van de beoogde uitplaatsing van bedrijven. Er wordt gesproken
over een aantal van 3000 tot 5000. Vinden de ministers het verantwoord dat
door het vaststellen van deze planologische kernbeslissing bedrijven gebrandmerkt
worden, eventueel minder waard zijn? Hoe beoordelen de bewindslieden in dat
licht de rijksbijdrage voor de verplaatsing in het kader van dat regionale
ammoniakbeleid?
 
 Mijnheer de voorzitter! Over het beheer van de ecologische hoofdstructuur
heeft de minister van LNV in zijn nota Dynamiek en vernieuwing opmerkingen
gemaakt. Het beheer van grootschalige en/of kwetsbare gebieden dient professioneel
te gebeuren, stelt hij. Op zichzelf onderschrijf ik deze stelling. Is de minister
echter niet van mening dat maximale inspanning moet worden gepleegd om wat
sommigen noemen "monopolisering" van grondbezit en beheer te voorkomen en
dat experimenten met andere nog niet erkende beheerders moeten worden bevorderd?
Past het niet in dat beleid om als overheid de doelstellingen te formuleren
en om landeigenaren, waaronder boeren, creatief te laten functioneren en hen
afhankelijk daarvan, niet economisch compenserend, maar economisch te belonen?
 
 Mijnheer de voorzitter! Namens de fractie van de VVD kan ik stellen dat
wij in principe achter de uitgangspunten en de bestuurlijke doelstellingen
van het SGR en de daaraan verbonden ecologische hoofdstructuur staan. Over
de uitvoering heb ik enkele vragen gesteld, maar ook enkele ernstige bedenkingen
geuit die sterk bij onze fractie leven. Wij hopen afdoende antwoorden te krijgen,
zodat wij tot een definitieve standpuntbepaling kunnen komen.
 
 Beseft zal moeten worden dat de nobele doelstellingen, verwoord in het
SGR, voor sommigen verheugend zijn, maar bij anderen onzekerheid, zorg en
vertwijfeling teweeg brengen. Dat is ook inherent aan een zich ontwikkelende
samenleving, maar ik vind toch dat zij met de nodige zorg en zorgvuldigheid
moeten worden bezien, niet alleen nu, maar voortschrijdend, voor de duur van
deze planologische kernbeslissing. Vandaar dat een regelmatig te houden evaluatie
met eventuele bijstelling op basis van de criteria die ik heb genoemd, mogelijk
moet zijn en blijven.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Der traditie getrouw heb ik het voorrecht, u als eerste met uw maiden-speech
geluk te wensen. U hebt niet alleen een ruime ervaring met het agrarische
organisatiewezen, maar u beoefent ook een hobby die wellicht significant is.
Ik heb gelezen dat u doet aan vliegsport. Wellicht dat deze bijdraagt aan
een dusdanig ruime blik over het terrein dat wij daaraan nog veel plezier
kunnen beleven. Nogmaals: mijn gelukwensen.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 De behandeling van het structuurschema Groene ruimte in deze Eerste Kamer
bevat alle ingrediënten voor een spannend debat. Wij zijn bestookt met
vele brieven van allerlei kanten, wij zijn op vele locaties op bezoek geweest,
wij hebben soms met de vaste commissie in de stromende regen werkbezoeken
afgelegd op drassige weilanden met agrarisch natuurbeheer. Zelf heb ik die
kunnen vergelijken met de kwaliteiten van een schraal blauwgrasland van Staatsbosbeheer
waar de meest zeldzame planten, zoals de Spaanse ruiter werden
aangetroffen.
 
 De Eerste Kamer staat onder druk van boze boeren en verontruste natuurbeschermers.
Ook bij de laatsten is alarmfase 1 ingetreden. Het is goed dat de minister
van VROM vanmiddag in ons midden is om het evenwicht tussen de milieubelangen
en landbouwbelangen goed te bewaken, hoewel ik het deze minister van LNV die
ook natuurbeleid in zijn portefeuille heeft wel een beetje toevertrouw.
 
 Het CDA verloor bij de laatste verkiezingen veel stemmen aan de VVD omdat
de bewindslieden van het CDA het noodzakelijke milieu- en natuurbeleid moesten
uitvoeren. De VVD zal deze pas gewonnen stemmenwinst niet zomaar willen verspelen,
maar voelt ook loyaliteit aan dit paarse kabinet en de eigen minister. De
fracties van VVD en CDA hebben in deze Kamer een riante meerderheid. Al met
al is er dus spanning genoeg door deze situatie.
 
 De minister van LNV is ook op bezoek geweest in Gaasterland. Ik weet niet
of de minister van VROM daar op bezoek is geweest. De minister van LNV wil
in ieder geval vasthouden aan het beleid, zo heb ik begrepen, maar hij wil
vanmiddag ook het een en ander toezeggen. Ik ben benieuwd naar zijn Houdini-act!
Hij is geboeid en moet proberen daaruit te komen.
 
 Het debat is ook spannend omdat het ergens over gaat. Het gaat over de
vraag wat natuur is en moet zijn in Nederland en wie dat bepaalt. Het gaat
ten dele ook over de vraag wie de macht heeft op het platteland om te bepalen
hoe in Nederland natuur eruit moet zien. Is het basisdemocratie, dat wil zeggen:
wij bepalen zelf wel wat natuur is en wij hebben dat recht omdat wij hier
al generaties wonen en werken? Dat is een beetje de teneur van het standpunt
van de heer Van Gennip. Die basisdemocratie blijkt hard te botsen met nationale
overheidsdoelstellingen, vastgesteld door de overheid, en pijnlijke wetenschappelijke
inzichten.
 
 Omdat ik de hoop heb, dat in deze Eerste Kamer wetenschappelijke inzichten
en argumenten een belangrijke rol zullen spelen in de te maken politieke keuzen
begin ik het verhaal van GroenLinks met het IKC-NBLF-rapport nr. 4, beter
bekend onder de naam Toestand van de natuur.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gennip (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De heer Pitstra begint met een paar merkwaardige
veronderstellingen. Hij zegt op de eerste plaats dat de VVD de CDA-stemmers
vanwege het natuurbeleid zou hebben weggekaapt en dat wij nu in een dilemma
zijn geraakt. Op de tweede plaats zegt hij dat basisdemocratie bij mij haaks
zou staan op de natuurbelangen. Als hij goed naar mij heeft geluisterd, dan
is hem gebleken dat mijn hele pleidooi geïnspireerd was op een evenwicht
van belangen en dus ook op het evenwicht inzake de bescherming van kwetsbare
natuurgebieden. Daar ben ik mee begonnen.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Ik heb dat evenwicht anders beluisterd, maar in mijn verhaal zal ik betogen
dat de basisdemocratie in deze discussie een aantal tekortkomingen heeft.
In de loop van mijn verhaal zal dat duidelijk worden.
 
 Ik begin even met datgene waar het allemaal om gaat: "Toestand van de
natuur 2". In dat rapport wordt duidelijk gemaakt wat de toestand van de Nederlandse
natuur is. Daarin beschrijft men de oorzaken en de gevolgen en trekt men conclusies
naar aanleiding van het beleid. De hoofdconclusie van het rapport kon door
niemand echt serieus in twijfel worden getrokken. Die luidde: gemiddeld genomen
worden zeldzame soorten zeldzamer en worden algemene soorten algemener of
blijven die gelijk. De verscheidenheid neemt daardoor regionaal duidelijk
af. Per saldo is er landelijk sprake van een voortdurende afname van biodiversiteit.
 
 Dit laatste is in strijd met de afspraken die Nederland in Rio heeft gemaakt.
Mocht deze algemene conclusie, dat de natuur in Nederland nivelleert door
de vermesting, de verzuring en de versnippering en dat de brandnetels, de
bramen, de brasems en de vergrassing – de opportunistische soorten –
toenemen, niet overtuigend en concreet genoeg zijn, dan geef ik de formuleringen
uit het rapport "Toestand van de natuur 2" nog even precies weer.
 
 Zeer negatief is de ontwikkeling bij de libellen en de vlinders. Negatief
is de ontwikkeling bij de paddestoelen, de korstmossen, de amfibieën
en de reptielen. Vrij negatief is de ontwikkeling bij de vissen en de sprinkhanen.
Alleen positief is de situatie bij de vogels.
 
 Nu zal er in Nederland geen enkele politieke partij zijn die luid en duidelijk
durft te beweren, dat het allemaal onzin is en dat het allemaal wel meevalt.
Er zal geen enkele politieke partij zijn die durft te vragen: is het nu zo
erg dat er nog nauwelijks snoeken en orchideeën zijn en dat er geen otters
of witsnuitdolfijnen meer zijn in Nederland? Geen enkele politieke partij
durft nog te zeggen: wat kan mij die otter, die hazelmuis of die parnassia
schelen. Geen enkele politieke partij durft te zeggen: ik heb lak aan die
rode lijsten en aan onze internationale verplichtingen. En hierbij speelt
niet alleen een rol dat er in Nederland honderdduizenden leden zijn van invloedrijke
natuur- en milieuorganisaties, maar misschien ook het gegeven dat iedereen
eigenlijk wel een beetje van de natuur houdt, ook al weet vrijwel niemand
hoe de parnassia en de hazelmuis eruit zien. Slechts een enkeling zal zeggen:
voor de natuur gaan wij wel naar Alaska, Canada of Noorwegen.
 
 Nee, de discussie verloopt veel subtieler, maar niet minder effectief
voor het ondermijnen van het natuurbeleid. De discussie richt zich op het
onderuit halen van de effectieve instrumenten van het natuurbeleid. Een van
die instrumenten is de realisatie van de ecologische hoofdstructuur. In reactie
op de bloempottencultuur van natuurorganisaties, waarin allerlei versnipperde
terreinen onder invloed van negatieve milieufactoren een krampachtige en defensieve
situatie opleverden, werd via de ecologische hoofdstructuur een offensief
antwoord gegeven. Natuurgebieden werden vergroot en aan elkaar verbonden,
natuurontwikkeling in de Oostvaardersplassen leverde een tastbaar bewijs van
allerlei mogelijkheden, ook in Nederland. Kleine natuurgebiedjes kunnen echter
maar kleine aantallen van een soort bevatten. In een klein bosjes van een
paar hectaren leven slechts enkele paren zangvogels, enige tientallen muizen,
een bosuil en een of twee eekhoorns en blijft de kans op uitsterven dus zeer
groot.
 
 Over de verhouding tussen de zogenaamde witte gebieden en deze ecologische
hoofdstructuur, over natuurbeheer door natuurorganisaties en/of agrarisch
 natuurbeheer is de afgelopen jaren en ook vanmiddag weer intensief
gediscussieerd. Er is ook een richtingenstrijd geweest. In de hele maatschappij,
ook binnen GroenLinks en binnen onze landbouwgroep, liepen de gemoederen hoog
op. Laat ik daar eens openhartig over zijn! Het is ook een culturele kloof
tussen landbouwers en natuurbeschermers die moeilijk te overbruggen is.
 
 Ik zal een anekdote vertellen. Nadat in GroenLinks de discussie met een
fraai compromis eindelijk was uitgekristalliseerd, ging onze landbouwgroep,
waarin mensen van bijna alle kritische organisaties op landbouwgebied deelnemen,
op bezoek in de Weerribben. Wij spraken daar met een boer die model kan staan
voor wat GroenLinks wil: eco-zuivel met een eco-keurmerk en ook nog regionaal
op de markt gebracht onder de naam Weerribben-Zuivel. Dat is een prachtverhaal
van onze landbouwpolitiek. Misschien is het ook wel een voorbeeld voor de
minister van Landbouw, die zo voor vernieuwend ondernemen is.
 
 Maar toen het gesprek op de natuurontwikkeling kwam en bleek dat zijn
bedrijf in de aan te leggen verbindingszone lag, kwam ook met hem –
zelfs met hem! – een discussie op gang, waarin ik argumenten tegenkwam
die ik ook van de traditionele boerenorganisaties kan horen. Zelfs tussen
een voortrekker binnen de landbouw en landbouwminnende natuurbeschermers valt
dus nog het een en ander op te klaren. Ik hoop daar vanmiddag een bijdrage
aan te leveren.
 
 In de schriftelijke voorbereiding heeft onze fractie veel vragen gesteld.
Wij vonden de beantwoording ervan in de memorie van antwoord eigenlijk heel
gedegen en serieus. Dat geldt ook voor onze vraag over de consequenties van
het omschakelen naar biologische landbouw. Sommigen in onze kring dachten
dat, als Nederland zou kiezen voor een totale omschakeling naar de biologische
landbouw – en dat gaat dus nog wat verder dan de "volle" steun die minister
Van Aartsen heeft beloofd in zijn prioriteitennota – dan de ecologische
hoofdstructuur niet meer noodzakelijk zou zijn. Ik kan niet anders dan instemmen
met het antwoord dat biologische landbouw ook landbouw is, en dus eisen zal
stellen aan bijvoorbeeld drainage en bemesting. Voedselproduktie is nu eenmaal
een ander doel dan natuurontwikkeling.
 
 Het IKC-rapport is ook heel duidelijk over deze problematiek. Plant- en
diersoorten komen in de natuur niet onafhankelijk van elkaar voor. Behoud
van biodiversiteit is primair een kwestie van behoud van ecosystemen waarin
het geheel meer is dan de som der delen. Er wordt duidelijk gesteld dat onderzoek
uitwijst, dat in de meerderheid van de gevallen waarin sprake is van stabilisering
en/of regeneratie van hogere plantensoorten – dus niet die brasems,
brandnetels – die van internationaal belang zijn, dit vrijwel alleen
in reservaten heeft plaatsgevonden.
 
 En mocht men deze rapporten vanuit de ivoren toren van de wetenschap niet
willen geloven, dan wil ik citeren uit het laatste nummer van de Vlinderstichting.
In dat nummer wordt gesteld dat uit de recentelijk gepresenteerde rode lijst
van LNV blijkt dat van de 70 soorten dagvlinders die in Nederland voorkwamen,
er 17 zijn uitgestorven en 30 worden bedreigd. Voorts staat daarin: de bedreigde
dagvlinders komen tegenwoordig nog vrijwel uitsluitend voor in natuurgebieden.
Die zijn in eigendom van die monopolisten: Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten,
Provinciale landschappen en het ministerie van Defensie.
 
 Voor de andere rode lijsten – van vogels, zoogdieren, krekels en
sprinkhanen, reptielen en amfibieën, paddestoelen en hogere planten –
zal die conclusie ongetwijfeld hetzelfde zijn. Boeren kunnen de echt zeldzame
planten niet produceren. Dat is ook logisch, want zij produceren voedsel.
 
 Agrarisch natuurbeheer heeft zo zijn beperkingen. Maar is GroenLinks dan
tegen agrarisch natuurbeheer, zullen sommigen zich afvragen. Nee, zeker niet.
Ook wij hebben het enthousiasme van de milieucoöperatie in Friesland
ervaren. Wij hebben op een werkbezoek van onze vaste kamercommissie in de
praktijk kunnen zien hoe de gebroeders Kool in Vijfheerenlanden zeer gemotiveerd
aan het experiment meedoen. Ook wij kennen de landbouwenquête, waaruit
blijkt dat 75% van de boeren hier wel voor voelt. Ook biologische boeren doen
mee aan experimenten en onderzoek om op 10% van hun areaal langs slootkanten
en percelen natuurwaarden te realiseren. Zij doen dat slechts op 10%, want
op de rest moet voedsel worden geproduceerd.
 
 De uitgekristalliseerde discussie binnen GroenLinks heeft tot de conclusie
geleid dat het niet gaat om òf agrarisch natuurbeheer òf natuurontwikkeling,
maar dat beide noodzakelijk zijn. Dat is eigenlijk hetzelfde standpunt als
dat van minister Van Aartsen in zijn prioriteitennota. De natuurontwikkeling
in het witte gebied staat niet tegenover de natuur in de ecologische hoofdstructuur,
maar zij hebben elkaar nodig. Die oude scheidingsgedachte waarin het witte
gebied aan de goden kon worden overgeleverd en een intensivering werd bepleit,
is niet houdbaar en leidt tot een vruchteloze polarisatie. Het gaat om en/
en. De lokroep van het agrarische natuurbeheer ten koste van natuurontwikkeling
en de ecologische hoofdstructuur moet beschouwd worden als een gevaar dat
onverbiddelijk leidt tot een erosie van de natuurdoelstellingen.
 
 Ik citeer een andere deskundige. Paul Opdam van het DLO-instituut voor
bos- en natuuronderzoek bracht op de opening van het Europees natuurbeschermingsjaar
1995 het volgende naar voren. De natuurwaarden in de witte gebieden zijn voor
een belangrijk deel afhankelijk van de kerngebieden in de ecologische hoofdstructuur,
maar tegelijk is het functioneren van de ecologische hoofdstructuur afhankelijk
van de inrichting van het witte gebied. Kortom, de witte gebieden kunnen niet
zonder de ecologische hoofdstructuur en de ecologische hoofdstructuur kan
niet zonder de witte gebieden.
 
 Een betere omschrijving van de en/en-conclusie kan ik niet wensen. Nu
is het niemand ontgaan dat er ondanks deze argumenten een probleem is met
het draagvlak bij met name de boeren voor dit verhaal. In de NRC van 7 september
schreef Henk Donkers over een onderzoek van de LUW in opdracht van LNV. Noëlle
Aarts, de onderzoekster, woonde in het hele land hoorzittingen bij over de
plannen en noemde drie redenen waarom boeren het beleid onacceptabel vinden.
Zij hebben een ander beeld van de natuur, er zijn veel onzekerheden en zij
hebben het gevoel dat zij onrechtvaardig moeten bloeden en dat de rest van
de maatschappij niets hoeft te doen. Over dat andere beeld heb
ik voldoende gezegd en dat laatste argument, dat in essentie de houding weergeeft
"verbeter het milieu, maar eerst gij, broeder", dat ook nog eens een volstrekte
miskenning is van wat allerlei andere sectoren, waaronder huishoudens, voor
hun kiezen krijgen, is niet steekhoudend. De onzekerheid kan ik begrijpen
en daar moet ook veel beter aan tegemoet gekomen worden met heldere en concrete
voorstellen en informatie. Aarts verwacht veel van milieucoöperaties
waarin natuur ontwikkeld kan worden die aansluit bij hun referentiekaders.
 
 Ik zou beide ministers een reactie willen vragen op het volgende citaat
uit de en/en-benadering, ook ten behoeve van Van Gennip: "Als boeren mee kunnen
doen aan het produceren van bepaalde typen natuur, is het voor hen ook beter
te pruimen dat andere typen natuur voorbehouden zijn aan natuurbeschermingsorganisaties."
Deelt de minister deze conclusie en zo ja, wordt er op korte termijn een regeling
met voldoende budget – ik lees wel eens behoorlijke bedragen, bedragen
van 100 tot 200 mln. – ontworpen op basis van de talloze experimenten
die op dit moment lopen? Misschien zou op deze manier het gevoel van eco-kolonialisme
van de lokale bevolking kunnen verminderen.
 
 Voorzitter! Hoewel het eigenlijk niet tot de taak van onze Kamer behoort
om uitgebreid op locaties in te gaan, omdat de discussie over de locaties
en de invulling daarvan tot de taken en het domein van met name de provinciale
politiek behoort en omdat ook de vraag gesteld kan worden waarom wij veel
spreken over Gaasterland en niet over die andere tientallen locaties, zoals
het Bentwoud, de Weerribben of Midden-Groningen, moeten we uitgaan van de
politieke realiteit dat er onder invloed van hun acties zoveel politici in
dat inderdaad mooie stukje Friesland zijn geweest, dat er verwachtingen zijn
geschapen dat de Eerste Kamer hierover uitspraken zal doen en vooral dat er
gehoopt of gevreesd wordt dat de minister zijn beleid zal omgooien, al dan
niet onder druk van de meerderheid in onze Kamer.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gennip (CDA):
 
 Voorzitter! Is de heer Pitstra nu echt van mening dat als er echte natuurwaarden
op het spel staan, kwalificaties als "eco-kolonialisme van de lokale bevolking"
er echt toe bijdragen dat er voldoende draagvlak ontstaat voor een nieuwe
benadering waarmee die essentiële waarden inderdaad beschermd worden?
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Het zijn niet mijn woorden, het is het gevoelen onder de mensen. De oplossing
die uit het onderzoek van Mieke Aarts naar voren komt, is overgaan op agrarisch
natuurbeheer waarbij ook natuur geproduceerd kan worden, zij het met lagere
waarden, omdat er ongetwijfeld nooit zeldzame soorten bij zullen voorkomen,
opdat er een draagvlak ontstaat voor het laten realiseren van hogere natuurwaarden
door natuurbeschermingsorganisaties. Dat is het perspectief dat zij ons voorhoudt.
Ik hoop dat de regering hiervoor zal kiezen, maar ik heb gemerkt dat u die
twee nog tegenover elkaar stelt. Vanuit het belang van de natuur is dat zeer
onverstandig, terwijl u toch zegt dat u die zo belangrijk vindt.
 
 Voorzitter! Laat ik eens beginnen met de vraag aan de minister van LNV
of hij vasthoudt aan de antwoorden op de kamervragen van het CDA in de Tweede
Kamer; ik heb begrepen, dat de Tweede-Kamerfractie van het CDA zich daar uitstekend
in kan vinden. Voor alle duidelijkheid, er staat in deze antwoorden dat de
minister vasthoudt aan de ecologische hoofdstructuur en aan het structuurschema
Groene ruimte, ook voor Friesland en voor de 550 ha in Gaasterland, maar dat
het provinciaal bestuur in tijd en weg de ruimte krijgt om te werken aan realisering
van de gemaakte afspraken. Dat laatste lijkt ons verstandig, want ook GroenLinks
is het niet ontgaan dat er door een uitstekend opgezette actie, waarvoor nog
onze complimenten, op dit moment volstrekt geen draagvlak of acceptatie, maar
sterke weerstand tegen de plannen bestaat. Ook wij hebben daaruit de conclusie
moeten trekken, dat er door de gekozen top-down-benadering in deze gesloten
agrarische gemeenschap veel fout is gegaan in de voorlichting, dat de actiegroep
door de knullige procedure alle ruimte heeft gekregen om het verzet op te
bouwen. Nu moet ik er wel bij zeggen, dat de sfeer van intimidatie jegens
mensen die er anders over dachten, die bij de slager min of meer als NSB'ers
werden bejegend, ook niet echt bevorderlijk was om tot een goed gesprek en
een eerlijke uitwisseling van argumenten te komen.
 
 Laten we hier toch eens een paar argumenten onder de loep nemen, zoals
"Gaasterland is al mooi genoeg, hier hebben we geen ecologische hoofdstructuur
nodig." Dat heeft men hier ook gezongen. Voorzitter! Als we dit argument in
de Eerste Kamer honoreren, dan moet dat toch een enorm precedent scheppen,
want bijna alle gebieden die op de kaart staan, zijn precies de stukjes waar
het in Nederland nog een beetje mooi is. Wat ontbreekt in de discussie, is
een inventarisatie van de bestaande natuurkwaliteiten in Gaasterland, welke
natuurkwaliteiten er toegevoegd worden door de plannen en hoe deze schakel
past in de totale ecologische hoofdstructuur. D66 noemde dit ook; met een
paar zwakke schakels is de hele ketting zó kapot. Is de minister dit
met mij eens en zo ja, gaat hij zich er dan voor inzetten dat er zo'n inventarisatie
gemaakt wordt? En ziet hij ook de noodzaak in van een actievere en stimulerende
rol van zijn ministerie, aangezien er zo duidelijk behoefte is aan een inhoudelijke
discussie over de ecologische hoofdstructuur en de natuurdoelen, aan uitleg
over de 132 natuurdoeltypen en over de indeling in vier soorten in de mate
van natuurlijkheid. Wat mij nog het meeste heeft gestoord is, dat al deze
informatie beschikbaar is en dat er allerhande materiaal met fraaie tekeningen
gemaakt is, maar dat het door niemand in dat gebied uitgelegd en verdedigd
wordt. Ook GS komt in zijn notitie van 16 mei 1995 niet veel verder dan dat
dit nu eenmaal landelijk besloten is en dat de mensen de oude taakstelling
van 1000 ha te wachten staat, als zij zich verzetten tegen de taakstelling
van 550 ha. Intimidatie neemt de plaats in van argumentatie en overtuigingskracht
en terecht wordt dit anno 1995 niet geaccepteerd. Vindt de minister dat dit
argument van GS realiteitsgehalte heeft? Maar als GS het verhaal niet beter
kan uitleggen, is het dan misschien niet beter dat rijksoverheid of een andere
instantie met een professioneel team bij dit karwei assisteert?
 
 Ik moest hierbij denken aan een vergelijkbaar plan in de provincie Groningen, waarin in de plannen van gedeputeerde Beukema ook vruchtbare
landbouwgrond onder water gezet gaat worden. Niet op één avond,
maar op tientallen avonden en bijeenkomsten is dit met een professioneel team
begeleid, zijn alle bezwaren serieus genomen en is onzekerheid vervangen door
een houding in de trant van "hé, wij kunnen daaraan meewerken, dat
is in ons eigen belang". Ook economische onzekerheid bij de boeren kon weggenomen
of gereduceerd worden met concrete voorstellen. In Gaasterland moet dit allemaal
nog gebeuren, juist om de demagogie, die welig tiert, geen kans meer te geven.
Er wordt gesteld dat heel Gaasterland met deze plannen naar de knoppen zou
gaan en nieuwe kansen worden slechts als bedreigingen gezien. Er is een overtuigende
economisch-effectrapportage nodig waarin ook ervaringen uit de rest van het
land meegenomen worden. Wij doen dit immers niet voor het eerst; vergelijk
de situatie maar met de weerstand bij de aanwijzing van het nationaal park
Dwingelderveld, waardoor daar nu meer economische activiteit is ontstaan.
 
 Wat is de reactie van de minister op het gegeven in de notitie van GS,
dat het bij deze plannen zou gaan om slechts een verlies van enkele arbeidsplaatsen
per jaar en dat door dit plan geen melkquotum uit Gaasterland hoeft weg te
vloeien? Kan de minister een globale indicatie geven van de consequenties
van het nieuwe mestakkoord voor Gaasterland in de komende jaren? Is het niet
gewenst, een concreet plan op te stellen om kleinschalig en natuurvriendelijk
toerisme, ook voor de winter, verder te stimuleren om verlies aan economische
activiteit ruimschoots te compenseren? Wij moeten bedenken dat het in Noord-Nederland
slechts om 3,5% van het landoppervlak gaat; in al die demagogie wordt daaraan
een wel erg grote invloed toegekend.
 
 Vanuit het Landbouwschap is ons een geheel andere argumentatie voorgelegd.
Dat is ook wel logisch, want het Landbouwschap heeft op zichzelf ingestemd
met het structuurschema Groene ruimte. Ik was nog bij de presentatie van het
convenant toen Gabor dit trots kwam melden. Het Landbouwschap stelt, dat het
budget voor het structuurschema Groene ruimte nog steeds onvoldoende is. Dat
is een moeilijk verhaal voor deze ministers, die in het regeerakkoord 163
mln. extra voor dit beleid hebben binnengesleept. Ook D66, dat het geld uit
het Fonds economische structuurversterking wilde halen, heeft hierin een belangrijke
rol gespeeld. Hulde wie hulde toekomt! Het Landbouwschap pleit vervolgens
niet voor meer geld – Van Gennip houdt dit nog wel een beetje open –
maar het doet het verzoek om het ambitieniveau van het structuurschema Groene
ruimte bij te stellen.
 
 Voorzitter! In dit soort discussies zitten altijd veel voetangels en klemmen.
In dit genre van onderzoek waarin opdrachtgevers de cijfers kleuren, is er
een onderzoek van dr. ir. C.H.G. Slangen van de LUW geweest waarin wordt "bewezen"
dat aankoop door natuurorganisaties veel duurder zou zijn dan beheer door
boeren, terwijl natuurlijk op de lange termijn de veel lagere beheersvergoedingen
van natuurorganisaties – ƒ 160 per hectare in plaats van ƒ
1100 à ƒ 1200 – gaan meetellen, waarbij de continuïteit
van de natuurdoelstellingen wel verzekerd is, omdat zo'n overeenkomst niet
na zes jaar opgezegd kan worden. Terecht laat de minister in zijn memorie
van antwoord geen spaan heel van dit soort tendentieus onderzoek. Hij noemt
het ook terecht een eenzijdig en onvolledig beeld van de werkelijkheid.
 
 Tegenover de informatie van het Landbouwschap, dat een tekort voorrekent
van 130 mln., staan berekeningen van het departement en van natuurorganisaties.
Die zeggen dat er voor de komende vier jaar voldoende geld is om de plannen
te realiseren en dat er pas in 1998 een tekort is van 26 mln. over 25 jaar
en dat hierbij de inwerkingstelling van het Groenfonds nog niet eens is meegerekend.
 
 Ik heb hierover enkele vragen. Kan vandaag in een cijferoverzicht precies
uiteengezet worden hoe het er voor staat? Wat gaat de minister doen om de
werking van het Groenfonds te versnellen? Zou de kou niet uit de lucht gehaald
worden, wanneer de regering nu toezegt dat, als na vier jaar blijkt dat de
budgetten onvoldoende zijn – en de praktijk kan dat uitwijzen –
er voorstellen gedaan worden om de budgetten te verhogen? GroenLinks vindt
dat boeren die "aangekocht en verplaatst" moeten worden, of het nu gaat om
spoorlijnen, Betuwelijnen, dijkverzwaringen of de EHS – voor ons hebben
die allemaal dezelfde zwaarte – daarvan nooit de dupe mogen worden en
dat zij redelijk gecompenseerd moeten worden.
 
 Bedacht moet worden dat de praktijk leert dat veel boeren, na veel openbaar
kabaal, uiteindelijk wel graag verkopen. Zij willen graag dat tegen de vigerende
agrarische grondprijzen verkocht kan worden. Bedacht moet ook worden dat in
Nederland 40% tot 50% van de boeren een probleem met bedrijfsopvolging heeft
omdat de kinderen het vaak voor gezien houden. Het kan dus ook best wel eens
in het belang van de boeren zijn dat ter zake goede regelingen komen.
 
 In de discussie duikt vaak het argument op: maar GroenLinks is er toch
voor dat de landbouw geëxtensiveerd wordt; en als je dat doet, blijft
er toch minder ruimte voor de natuur over? Het is zeker waar dat wij de biologische
landbouw willen extensiveren, nog veel sterker dan het paarse beleid waarbij
door milieu- en mestbeleid ook al extensivering optreedt. Wij willen ervan
af dat Nederland bulkprodukten levert waarvan de kwaliteit in het buitenland
trouwens steeds vaker in twijfel wordt getrokken. Als de landbouw voldoet
aan onze milieu-, dierenwelzijn- en natuureisen zullen niet de verhoging van
de produktie, koersen op kwantiteit en lage prijzen het hoge beeld kunnen
blijven. Voor ons staat vast dat ons kleine kikkerlandje – en ook met
kikkers gaat het slecht – niet derde exportland in de wereld kan blijven,
zodat, als er een spanning komt tussen volume, milieu en natuur, wij het volume
zullen terugdraaien.
 
 Het is trouwens nog maar te bezien of de daling van de export wel zoveel
economische schade berokkent als vaak wordt gezegd. Als wij het (oude) rapport
van Bureau Berenschot mogen geloven, richt de huidige intensieve en vervuilende
landbouw voor 6 mld. per jaar schade aan, die onbekommerd op de samenleving
wordt afgewenteld. Ik noem een prachtig en schrijnend voorbeeld. De hele bevolking
draait via de waterrekening op voor de kosten om de vervuiling van de drinkwaterbronnen
te bestrijden. Er is nog steeds geen heffing op kunstmest en pesticiden; de
vervuiler betaalt, maar niet in de landbouw. 
 
 Voordat wij onze slotconclusie verwoorden, wil ik nog een aantal onderdelen
van het beleid onder de aandacht brengen, omdat die ons hoog zitten. Eerst
iets over de duinen. Onze fractie is een rapport tegengekomen van de Stichting
duinbehoud waarin wordt uiteengezet dat het beleid faalt. De geplande aanwijzing
van het duingebied loopt ver achter op schema. Men moet zich wel realiseren
dat in de duinen, 1% van het Nederlands grondgebied, tweederde van de Nederlandse
plantensoorten voorkomt! Kennen de bewindslieden dit rapport en delen zij
de conclusies? Op welke manier wordt het beleid ter zake versneld?
 
 Klopt het trouwens, zoals in het Wageningse Universiteitsblad van 22 juni
1995 staat, dat door de decentralisatie niemand meer weet hoe het staat met
de feitelijke begrenzing van de EHS en dat er slechts een paar procent begrensd
is en dat er op het ogenblik nog helemaal geen hoofdstructuur is?
 
 Natuurlijk bosbeheer. In de schriftelijke vragen hebben wij aandacht gevraagd
voor een artikel van Kor Goutbeek die actief is in de Stichting kritisch bosbeheer.
Hierin staat dat natuurlijk bosbeheer veel meer economische activiteit oplevert
dan produktiebos. Uit de ervaringen met bijvoorbeeld het Bayerische Wald,
waar geen boom meer gekapt wordt, kunnen wij leren dat de inkomsten door toerisme
een veelvoud vormen van de opbrengsten van een produktiebos. Overigens is
het bekend dat dit geld kost.
 
 Nu antwoordt de minister dat de boseigenaar weinig aan deze opbrengsten
heeft. Dat moge waar zijn, maar het overheidsbeleid is er toch niet voor bedoeld
om alleen deze economische categorie, de boseigenaren, de hand boven de hoofd
te houden ten koste van andere economische actoren? Dat had ik toch niet van
het paarse elan begrepen!
 
 Het functiebeloningsstelsel voor particulieren moet trouwens zodanig veranderd
worden dat natuurbos een hogere vergoeding oplevert. Waarom wordt daar niet
voor gekozen? Graag verneem ik hier het antwoord op.
 
 Ik wil ook graag precieze cijfers over het bos vernemen; bij 20% daarvan
zal het accent op natuur liggen. Natuurlijk zal de minister ons straks daarvan
een kopietje doen toekomen. Maar volgens mijn gegevens kloppen die cijfers
niet. Het standpunt van GroenLinks in dezen is dat er in Nederland een groter
deel natuurbos gerealiseerd moet worden. Als wij zo nodig meer houtproduktie
in Nederland willen om de import te verminderen – dat is het beleid
van de minister – moet er geen hout op marginale zandgronden geproduceerd
worden, maar op vruchtbare grond. Overigens is daar in het Noorden erg veel
belangstelling voor.
 
 Ik heb kennis kunnen nemen van een LNV-document met een fraai voorwoord
van de minister over ecosystemen in Nederland. Dit geldt ook voor het IKC-rapport
nr. 11: Handboek natuurdoeltypen in Nederland. Ergens staat dat deze documenten
er al hadden moeten zijn op het moment dat er discussies in het land waren
over de invulling van de EHS. Ik kan dat van harte onderschrijven. De indeling
in vier soorten ecosystemen van nagenoeg-natuurlijk, begeleid-natuurlijk,
half-natuurlijk tot multifunctioneel en de concrete beelden, die natuurlijk
geen blauwdrukken zijn, spreken bij mij tot de verbeelding. Ik weet zeker
dat die enthousiasme in plaats van weerstand kunnen genereren.
 
 Wat gaat de minister doen om deze publikaties te populariseren en die
uit de ivoren toren van de wetenschappers te halen? Kunnen de natuur- en milieuorganisaties
en de organisaties van milieu-educatie daar geen belangrijke rol bij krijgen?
Vergelijk het eens met een projectontwikkelaar die huizen op de markt zet.
Overigens zijn wij daar in het algemeen niet zo enthousiast over. Die projectontwikkelaar
levert prachtige PR-folders. Dat gebeurt niet voor niets. Immers, die zijn
gericht op al die mensen die eerst al die katten uit al die bomen willen kijken.
Komt daar een budget voor? Dat lijkt mij zeer urgent.
 
 Het laatste puntje is de natuurjaarkaart. De minister blijft zich ervoor
inzetten, zo lees ik in de memorie van antwoord. Dat is mooi, maar wat betekent
dit concreet? Gaat hij zich verstaan met de Vereniging natuurmonumenten over
de mogelijkheid om via een extra bijdrage aan de contributie een algehele
toegankelijkskaart voor alle gebieden te realiseren, zodat men bijvoorbeeld
in het waterleidingsgebied in de duinen gewoon kan doorfietsen in plaats van
een kilometer verderop weer een kaartje te moeten kopen?
 
 Onze slotconclusie is de volgende. GroenLinks ziet geen enkele reden om
het structuurschema Groene ruimte en de ecologische hoofdstructuur fundamenteel
ter discussie te stellen. Integendeel! Alle zeilen zullen moeten worden bijgezet
om de natuurdoelstellingen te realiseren. Agrarisch natuurbeheer voor de witte
gebieden mag nooit tegenover natuurontwikkeling binnen de EHS gezet worden.
Beide zijn namelijk noodzakelijk. De discussies over de gebiedsvisies, zoals
Gaasterland, moeten minder top-down worden opgezet. Een gevoel van een overval
werkt contraproduktief. En deskundigen met verstand van zaken moeten inhoudelijk
de discussie voeren op basis van nauwkeurige inventarisatie van bestaande
natuurwaarden, beschrijving en verbeelding van de nieuwe natuurdoelen. Zij
moeten ook aangeven op welke manier deze schakel in de totale keten past.
 
 Er moet zorgvuldiger worden omgegaan met economische onzekerheden om demagogie
tegen te gaan. Als het hoofdargument "we zijn toch al mooi" gehonoreerd wordt,
schept dit een enorm precedent voor het totale landelijke beleid. De Raad
voor het Natuurbeheer formuleert het in een brandbrief – ik sprak al
over alarmfase I voor de natuurorganisaties – aan de Eerste Kamer bij
monde van, zo dacht ik, het prominente VVD-lid, de heer Henk Vonhoff, commissaris
van de Koningin te Groningen, als volgt: hoewel er mogelijk bij de uitvoering
nog knelpunten van meer praktische aard kunnen zijn of ontstaan, zijn wij
van mening dat er thans geen knelpunten van een zodanige aard en omvang zijn
dat daardoor afronding van de wettelijke procedure in de weg wordt gestaan.
En zo is het precies!
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik geef het woord aan de heer Pitstra, eh, pardon, aan de heer Pit.
 
 
 
 
 
 De heer Pit (PvdA):
 
 Ik weet niet, voorzitter, of die verspreking Freudiaans is, maar wellicht
kunt u aan het einde van mijn bijdrage nog eens beoordelen of het al dan niet
een terechte vergelijking is!
 
 Wie zich de achterliggende maanden, zoals ik, heeft voorbereid op de behandeling
van de voorlig gende planologische kernbeslissing, die moet
welhaast de indruk krijgen dat het structuurschema Groene ruimte uitsluitend,
of nagenoeg uitsluitend, betrekking heeft op Friesland of, om het nog preciezer
te zeggen, op Gaasterland, en die moet bovendien de indruk krijgen alsof het
gaat om een zeer omstreden plan. Maar als je dan in de ontstaansgeschiedenis,
de behandeling van de hele planologische kernbeslissing, duikt, blijkt dat
je tot een andere, tegengestelde conclusie moet komen.
 
 Deze planologische kernbeslissing zou, op basis van de voorbereiding,
naar mijn oordeel met fanfare en tromgeroffel kamerbreed moeten worden aangenomen.
En, mijnheer de voorzitter, niet alleen de ministers, de heer Van Aartsen
en mevrouw De Boer, zouden, zoals gebruikelijk, felicitaties in ontvangst
moeten nemen, maar ook onze collega Braks zou in die felicitaties moeten worden
betrokken. Ik kan mij niet anders voorstellen dan dat het voor hem vandaag
ook een heel spannende dag is, om te zien wat er van "zijn geesteskind" terechtkomt.
 
 Het structuurschema Groene ruimte is immers het vervolg op het Natuurbeleidsplan,
dat eind 1990 kamerbreed in de Tweede Kamer is aangenomen. De VVD, bij monde
van de heer Voorhoeve, beoordeelde het Natuurbeleidsplan als "een mooie erfenis"
van de heer Braks, die versneld moest worden uitgevoerd door eveneens CDA-bewindslieden,
minister Bukman en staatssecretaris Gabor. Het CDA, bij monde van de heer
Esselink, oordeelde dat het een moedig plan was, dat antwoord gaf op echte,
moeilijke problemen en op grote vragen en dat het realistisch was. "Herstel
van ecologische processen en ecosystemen is wezenlijk," aldus het CDA, "want
in achterliggende decennia zijn natuur en landschap achteruitgegaan en heeft
aftakeling plaatsgevonden". D66, bij monde van de heer Eisma, had waardering
en was blij, maar er zou wel jaarlijkse bijstelling, dat wil zeggen aanscherping,
moeten plaatsvinden. De PvdA, bij monde van mevrouw Swildens-Rozendaal, sprak
erover dat het gaat om een zelfstandig en goed functioneren van ecosystemen
èn om het creëren van een ecologische hoofdstructuur. "Het natuurbeleid
dat de regering voor ogen heeft, te weten een duurzame instandhouding èn
herstel en ontwikkeling van natuurlijke en landschappelijke waarden, moet
snel en doelmatig worden uitgevoerd", aldus de PvdA-fractie.
 
 Het debat over het Natuurbeleidsplan in 1990, in de Tweede Kamer, is daarmede,
naar mijn gevoel, kort samengevat, want ook staatssecretaris Gabor, van het
CDA, beaamde dat het "ondanks alle inspanningen niet goed gaat met de natuur".
"Evenwicht en harmonie zijn wreed verstoord en ecologische wederopbouw is
nodig", aldus staatssecretaris Gabor, "en doelstellingen moeten onverkort
worden gehandhaafd bij de uitvoering van het Natuurbeleidsplan". Van PvdA-zijde
was toentertijd minister Alders – en nu overigens mevrouw De Boer –
er voluit voor.
 
 Als je dan politiek kijkt, blijken achtereenvolgens bewindslieden van
CDA en PvdA en van VVD en PvdA de uitgangspunten van dat Natuurbeleidsplan,
de doelstellingen zoals die verwoord zijn in deze planologische kernbeslissing,
voor hun rekening te hebben genomen. Dan zou je eigenlijk zeggen dat er politiek
niets aan de hand is en dat het structuurschema Groene ruimte met tromgeroffel
en veel fanfare hier moet worden aangenomen, te meer daar ook de schriftelijke
behandeling van het SGR in deze Kamer geen aanleiding gaf te veronderstellen
dat de afhandeling, dat wil zeggen het aanvaarden, tot problemen aanleiding
zou geven. De PvdA heeft zich zelfs bij die schriftelijke voorbereiding van
een inbreng onthouden. De memorie van antwoord van 1 mei 1995 zat naar mijn
oordeel goed in elkaar en gaf bevredigende antwoorden op kritische vragen
ten opzichte van ook de financiële onderbouwing, de relatie natuur/landbouw
en de inschakeling van boeren bij het natuurbeheer.
 
 Politiek, inhoudelijk en procedureel, lijkt er dus geen enkele aanleiding
te veronderstellen dat wij vandaag, als Eerste Kamer, niet voor deze PKB zullen
stemmen. Weliswaar is het maatschappelijk draagvlak enige keren aan de orde
geweest, maar de noodzaak de natuur en het landschap in stand te houden èn
tot herstel en ontwikkeling te komen, alsmede de gevolgde procedure –
uitvoerig overleg èn overeenstemming met provincies, landbouworganisaties
en natuurbeheersorganisaties – zouden garant moeten staan voor een goede
afloop van de parlementaire afhandeling, ook vandaag in deze Kamer.
 
 Maar dan, mijnheer de voorzitter, vindt er een presentatie plaats van
de concept-plannen – ik herhaal nog maar eens: "concept-plannen", want
het wordt wel eens verkeerd begrepen – voor Gaasterland, die in het
kader van de ontwikkeling van de ecologische hoofdstructuur zijn gemaakt.
Daarbij bleek de plaatselijke bevolking zich overvallen te voelen, bepaald
onvoldoende op de hoogte te zijn en, om het maar duidelijk te zeggen, tot
een volstrekt verkeerde beeldvorming te komen. Ook dit laatste was voor de
betrokkenen die tot dan ermee bezig waren, een verrassing. Want ook in Friesland
waren uitvoerig overleg en overeenstemming voorafgegaan aan het concept-voorstel
om 550 ha in Gaasterland in de ecologische hoofdstructuur op te nemen. Aan
dit concept-voorstel was een akkoord tussen de ministeries van LNV en van
VROM met de provincie en de landbouworganisaties, waarbij is teruggegaan van
1000 naar 550 ha, voorafgegaan. De uitwerking en de invulling van die 550
ha is voorbereid en geaccordeerd door een breed samengestelde provinciale
stuurgroep.
 
 Maar bij eerdergenoemde presentatie van het concept-voorstel ging –
dat gebeurt soms – alles wat maar fout kan gaan, ook echt fout. De emoties
laaiden hoog op en er was op dat moment geen basis meer voor redelijke, objectieve
argumenten, voor feiten en dergelijke. De individuele burger – en dat
is altijd terecht, mijnheer de voorzitter – voelde zich overvallen en
verraden door de eigen instanties, organisaties, overheid en dergelijke. De
initiatiefgroep Verontruste Gaasterlanders werd geboren en pakte de zaken –
Pitstra heeft het al gezegd – voortvarend aan, dat wil zeggen: de bevolking
werd gemobiliseerd en de politiek werd onder druk gezet. Zowel gemeentelijk,
als provinciaal en landelijk ontstond politieke onrust en het is toch eigenlijk
merkwaardig dat een beperkt lokaal incident een zo grote uitstraling heeft.
Het is voor mij het bewijs dat er wat meer aan de hand is dan alleen maar
wat er in Gaasterland gebeurt.
 
 Ik kan mij echter moeilijk voorstellen, voorzitter, dat aan het eind van
het gemeen overleg dat nu plaatsvindt tussen deze Kamer en de bewindslieden,
het structuurschema Groene ruimte niet wordt aangenomen. Daarvoor is immers
politiek, inhoudelijk èn procedureel, geen aanleiding. En bovendien,
wat dan? Moet minister Van Aartsen de verkregen extra financiële middelen
weer inleveren bij minister Zalm? Moeten we opnieuw een procedure starten,
ook voor het Natuurbeleidsplan? En dat, terwijl er al heel veel tijd is verloren.
Het kan toch niet de bedoeling zijn – ik vraag dit aan de beide bewindslieden –
dat, als deze planologische kernbeslissing door deze Kamer zou worden afgewezen,
in feite alle formele bevoegdheden van het Rijk en de provincie om op basis
van de Wet op de ruimtelijke ordening op te treden, zijn vervallen? Is dat
zo? En is het ook zo dat dan de realisatie van de ecologische hoofdstructuur
op losse schroeven komt te staan, omdat in ieder geval de provincies dan toch
op een andere wijze met het Natuurbeleidsplan en het SGR zullen omgaan?
 
 Nogmaals, mijnheer de voorzitter, het is meerdere keren in de Tweede Kamer
gezegd en het is hier vandaag herhaald: er moet geprobeerd worden een compromis
te vinden tussen een stuk terechte verontrusting van met name het platteland
en de landbouw, en een ook terechte verontrusting ten aanzien van natuur en
landschap. Immers, het is toch zo dat het bij de voorliggende PKB over veel
meer gaat dan Gaasterland; het gaat om nationale belangen met internationale
uitstraling en raakvlakken. Ik kan en wil ook niet heen – ik heb het
al enkele keren gezegd – om wat er in Gaasterland aan de hand is, want
wij moeten die signalen hoogst serieus nemen.
 
 In de Leeuwarder Courant van 26 augustus jongstleden werd, onder de kop
"In Gaasterland komt het nooit weer goed", kort gezegd gesteld dat, als we
niet oppassen, er uiteindelijk alleen maar verliezers zullen zijn. Met het
laatste ben ik het van harte eens: als we niet uitkijken, zullen er aan het
eind alleen maar verliezers zijn. Met het eerste – het komt in Gaasterland
nooit meer goed – ben ik het absoluut oneens. Ik heb daar de volgende
argumentatie voor. Ik was in het midden van de jaren zeventig voorzitter van
de PvdA, gewest Gelderland. Toen kwam staatssecretaris Meijer met plannen
voor nationale landschapsparken in Gelderland. In Winterswijk barstte het
toen nog een graadje erger los dan nu in Gaasterland. Dat was toen heel erg.
De emoties laaiden hoog op en er viel absoluut niet te praten. Overleg leek
onmogelijk. Het heeft enige tijd geduurd, maar in de achter ons liggende jaren
hebben de boeren in Winterswijk in samenspraak met de gemeente, de provincie
en milieu- en natuurorganisaties voor iedereen acceptabele plannen ontwikkeld.
Naar mijn overtuiging zal het in Friesland, in Gaasterland, net zo gaan. Ik
ben hierin gesterkt door de bezoeken die wij hebben afgelegd en de gesprekken
die wij hebben gevoerd. Naar mijn overtuiging zal ook daar de redelijkheid
de overhand krijgen. Er zal met veel creativiteit opnieuw naar oplossingen
worden gezocht.
 
 Zoals ik al zei, zijn in de afgelopen week enkele leden van onze fractie
in Friesland, in Gaasterland, geweest. Wij hebben toen gesproken met vertegenwoordigers
van alle groeperingen en instanties. Bovendien zijn wij telefonisch en schriftelijk
benaderd door mensen met suggesties voor vaak heel creatieve oplossingen.
Wij zijn oprecht onder de indruk gekomen van de bereidheid tot overleg. Er
is al enkele keren gesproken van vrijwilligheid. De teneur van het overleg
dat wij in Gaasterland hebben gevoerd, was voortdurend: het is een verplichting
en het is van bovenaf opgelegd, maar als in vrijwilligheid met ons overleg
wordt gevoerd, kan wellicht overeenstemming worden bereikt over veel meer
dan die 550 ha. Er leeft ook daar heel grote zorg over ontwikkelingen in de
natuur. De bezwaren die men heeft, hebben eigenlijk heel weinig te maken met
het SGR. Het gaat dan veel meer om de leefbaarheid van het platteland, de
sociale en de economische structuur en het kleine-kernenbeleid. Dergelijke
zaken komen dan aan de orde.
 
 De Eerste Kamer staat vandaag voor de vraag hoe op micro-niveau, dus plaatselijk,
oplossingen kunnen worden gevonden en hoe dus maatwerk kan worden geleverd.
Daarvoor moeten wij op macro-niveau kaders aangeven, kaders die nu nog vaak
als te knellend worden ervaren. Naar het oordeel van mijn fractie is het nodig
dat er volstrekte duidelijkheid komt. Hopelijk ontstaat die duidelijkheid
vandaag. Wellicht is ook enige ruimte in de tijd nodig. Er moet in ieder geval
niet een ambtelijke, bureaucratische aanpak zijn maar een flexibele aanpak,
een bottom-up-methode om eruit te komen. Om dit alles van de grond te kunnen
krijgen, leg ik de bewindslieden graag de volgende vragen voor.
 
 Zien beide ministers mogelijkheden om te komen tot een meer integrale
benadering van de problemen op het platteland, in de kleine kernen? Zien beide
ministers mogelijkheden om tot meer samenhang te komen bij de verschillende
maatregelen ter zake van milieumaatregelen, beleid op het gebied van de ruimtelijke
ordening èn het tot stand brengen van de EHS? Zijn beide ministers,
met name de minister van LNV, bereid om met de provincies die daar behoefte
aan hebben, de ruimte te verkennen die nodig en mogelijk is om te komen tot
maatwerk? Willen beide bewindslieden bevorderen dat de provincies –
voor zover dat nodig is en voor zover daaraan behoefte bestaat – in
onderling overleg met betrokken partijen en de bevolking van de betrokken
gebieden nagaan op welke wijze de EHS kan worden gerealiseerd? Daarbij zou
dan een zekere fasering mogelijk moeten zijn met betrekking tot de begrenzing.
Gebieden die niet of minder omstreden zijn en waarvoor een draagvlak kan worden
verkregen, zouden dan het eerst aan bod moeten komen. Voorts zouden ook fasering
en flexibiliteit mogelijk moeten zijn met betrekking tot het moment van inrichting
van elk deelgebied. Dit betekent dan dat aangekochte grond binnen de vastgestelde
begrenzing in agrarisch gebruik kan blijven tot er een substantieel deel van
het betreffende deelgebied is verworven en er kan worden overgegaan tot het
herinrichten. Is de minister van LNV bereid, te komen tot verruiming van de
mogelijkheden van beheer en met name van de mogelijkheden tot agrarisch natuurbeheer
waardoor – waar dat nodig of nuttig is – het beheer beter kan
worden afgestemd op de specifieke situatie van elk deelgebied? Er is vandaag
al veel over de financiën gesproken, maar kan de minister op korte termijn
aan betrokken partijen inzicht geven in de in totaal beschikbare subsidies
voor agrarisch natuurbeheer?
 
 Naar het oordeel van mijn fractie zou de bekende – of de beruchte –
kaart 14 niet dwingend maar richtinggevend moeten zijn, waarbij de
landinrichting zou moeten worden gezien als een breed inzetbaar instrument
ten behoeve van veel belangen in het buitengebied en waarbij ook gebieden
die ooit verkaveld zijn ten behoeve van de landbouw nu in aanmerking zouden
moeten kunnen komen voor ontwikkelingen ten behoeve van natuur en milieu,
als ze daarvoor bij uitstek geschikt blijken te zijn. Hoe denken de bewindslieden
hierover?
 
 Vervolgens wil ik nog een waarschuwing en enkele opmerkingen naar voren
brengen. Uit contacten is ons duidelijk geworden – ik weet niet of deze
dag in dit opzicht een goede bijdrage levert – dat de vertrouwensbasis,
zeker ten opzichte van de politiek en de overheid, heel broos is. Het is van
groot belang dat wij die vertrouwensbasis niet verder verkleinen. Wij, in
deze Kamer, en vooral de bewindslieden moeten geen beloften doen die niet
kunnen worden waargemaakt. Wij moeten, hier en nu, niet de indruk wekken dat
de EHS niet meer nodig, van tafel is. Dan zullen veel mensen zich terecht
achteraf bedrogen voelen. Wij moeten eerlijk zeggen dat de doelstellingen
en de uitgangspunten van het natuurbeleidsplan en het structuurschema Groene
ruimte overeind dienen te blijven. Meer dan tot nu toe het geval was, moet
bij de voorbereiding en de uitvoering van de EHS de bevolking betrokken worden.
Er moet meer dan tot nu het geval was creatief en flexibel naar oplossingen
worden gezocht. Er zal meer duidelijkheid moeten zijn over de zogeheten schaduwwerking,
vooral als de EHS te zeer wordt versnipperd. Hetzelfde geldt voor de zogeheten
vliegende hectaren. Wat betekent dat dan? Ontstaat er dan niet veel meer planologische
schaduwwerking dan wanneer er sprake is van meer concentratie? Er zal duidelijkheid
moeten zijn over het aankoopbeleid en ook over – ik heb hierover vandaag
nog niets gehoord – compensatie van vermogensverlies dat zonder twijfel
optreedt als natuurgrond agrarisch eigendom blijft. Wat betekent dat dan?
Er is veel gesproken over ambitieniveau, beschikbare financiële middelen
en de ruimte daartussen. Ik ga ervan uit dat er bij de uitwerking over een
zo lange periode vanzelf enige vertraging, enige fasering optreedt. Dat ligt
niet alleen aan wat er in Gaasterland gebeurt, maar ook aan de lange duur.
Dit betekent dat de financiële middelen wellicht over een langere periode
kunnen worden uitgesmeerd. Maar als er gekozen moet worden, moet volgens mijn
fractie worden gekozen voor een geconcentreerde aanpak. Dat wil zeggen dat
zaken niet half moeten worden aangepakt. Het is beter om minder zaken op een
goede manier uit te voeren.
 
 Voorzitter! Ik rond af. Mijn fractie hecht eraan te benadrukken dat er
bij alle bezwaren, problemen en weerstand die ons in de meest uiteenlopende
vormen hebben bereikt, geen feitelijke obstructie was ten opzichte van de
uitgangspunten en de doelstellingen van het natuurbeleidsplan. Dat is ook
vandaag gebleken. De aan het SGR en de EHS toegeschreven gevolgen/problemen
zijn veelal niet het gevolg van het SGR en de EHS, maar van andere maatregelen,
andere ontwikkelingen. In Gaasterland zei iemand tegen mij in reactie op mijn
vraag hoe het zo heeft kunnen gebeuren: dit was de druppel die de emmer deed
overlopen, een emmer die al lang op overlopen stond. Dat sprak mij aan. Ik
denk dat dat juist is. Wij moeten dus niet die druppel aanpakken. Je moet
kijken naar wat er in de emmer zit, als je tot een duurzame oplossing wilt
komen. Mijn fractie vertrouwt erop dat het na het nu plaats hebbende overleg
tussen de bewindslieden en deze Kamer, mogelijk is dat wij ons kamerbreed
uitspreken voor het SGR, opdat op een verantwoorde wijze aan de uitvoering
en de uitwerking ruimte kan worden geboden, dit in het belang van de provincies
en de gemeenten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De heer Bierman houdt zijn maiden-speech.
 
 
 
 
 
 De heer Bierman:
 
 Voorzitter! Ik denk dat velen met mij deze bespreking ervaren als een
opluchting. Eindelijk spreken wij nu een keer over het landelijk gebied niet
als achtertuin van de Randstad, waarin weer de nodige zware infrastructuur
moet worden ondergebracht. Neen, wij hebben het nu over de intrinsieke waarden.
Waar hebben wij het eigenlijk over, als wij het hebben over "het landelijk
gebied"? Anderen noemen het "het platteland". Het is toch tweederde van Nederland!
Daar gebeurt nogal wat, als wij met de ecologische hoofdstructuur ruim 10%,
dus een negende van het hele gebied willen verstarren, althans begrenzen,
zoneren voor natuurwaarden. Wat is er eigenlijk in de rest van het gebied
aan de gang?
 
 Om en nabij 40% van de hogere plantesoorten groeit buiten de EHS, nog
steeds in normaal akkerland, terwijl 85% van de Noordwesteuropese vogels,
met name de grutto, nestelt in het landelijk gebied buiten de EHS. Mijn eerste
vraag aan de bewindslieden is dan ook: worden de zogenaamde "witte gebieden"
niet te wit voorgesteld? Gebeurt daar niet al veel meer? Zouden wij niet onderschatten
wat dat aan kansen biedt om daar met de agrarische bevolking iets aan te doen?
 
 Ik koppel daar meteen een tweede vraag aan. Toevallig of eigenlijk niet
toevallig liggen er zoveel biotopen buiten de EHS. Er is destijds eerst een
aantal hectaren bepaald zonder vooraf de natuurdoelen te zoeken. Er liggen
nu eigenlijk verkeerde hectaren in de EHS. Dat betekent dat er nu ook al tekorten
zijn in de EHS, als wij daarin al onze eco-kostbaarheden willen opbaren. Wij
moeten dan ook bijbouwen en daarmee uitbreiden, nieuwbouw eigenlijk.
 
 Er zit ook een gevaarlijke kant aan wanneer je daar de witte gebieden
tegenover stelt. De EHS kan natuurlijk fungeren als alibi om daarna te zeggen:
alles is nu veilig gesteld; dan mag in die witte gebieden ook steeds meer.
Daarbij gaan wij dan weer op internationale posities wijzen en het volumebeleid
verder uitbouwen, zoals wij dat in het verleden al hebben gedaan. Als wij
dat zo zouden doen, zou dat betekenen dat de EHS opnieuw te klein is. Dan
zullen wij ten opzichte van dit zware, harde boeren nieuwe bufferzones aan
de EHS moeten toevoegen teneinde de EHS overeind te houden. Als wij dan weer
gaan bemalen, moet je daar weer zones tussen hebben die dat overbruggen, zodat
je de EHS in stand kunt houden zoals die bedoeld is. Kortom, mijn voornaamste
vraag op dit moment is: is de EHS niet al te weinig?
 
 Als dat juist zou zijn, kun je twee kanten op. Je kunt bijbouwen, maar
je zou misschien ook iets anders kunnen doen. Als er dan nog zoveel biotopen
zijn in het witte maar eigenlijk toch al aardig groene gebied,
zouden wij dan niet veel beter af zijn door die te repareren en te incorporeren
in de EHS dan ze nieuw bij te bouwen en dan maar te kijken of dat nog wel
wil lukken? Zouden wij die weg opgaan, dan zouden wij kunnen toewerken naar
een soort uitwisselbaarheid. EHS-hectaren zijn misschien in sommige opzichten
op sommige plekken omstreden terwijl de natuurdoelen die wij ons gesteld hebben
daar niet eens zo erg belangrijk zijn. Wij zouden die hectaren niet door de
strot van de bevolking ter plekke hoeven te drukken, maar met hen tot een
vergelijk kunnen komen: als jullie in jullie witte gebieden, waar die biotopen
nu ook genesteld zitten, via agrarisch milieubeheer naar opwaardering streven,
dan is er met ons te praten over een andere invulling. Met andere woorden,
zou het misschien mogelijk zijn om de EHS minder absoluut te hanteren, minder
als een zonering "tot hier en niet verder, iets anders mag niet"? Zouden wij
dat niet diffuser moeten maken en veel meer in een procedure in overeenstemming
met de plaatselijke bevolking tot een meer definitieve afronding moeten komen:
dit is ongeveer de EHS die wij nodig hebben om de bio-diversiteit die wij
voorstaan veilig te stellen?
 
 Je zou kunnen zeggen dat dit proces een combinatie is van agrarisch natuurbeheer
van onderop en een gedoogbeleid, een prijsgeven hier en daar, een wikken en
wegen van bovenaf. Eigenlijk gaat het om een omgekeerde ruilverkaveling. Alleen
is het een heel ander soort ruilverkaveling dan wij kenden: wel met de voorlichting
die nu vaak heeft ontbroken, wel met het overleg met de plaatselijke bevolking
en met de grondeigenaren, maar met andere doelen. Die kunnen ook zeer marktgericht
zijn. De heer Pitstra heeft het al even genoemd. Wij zouden heel goed van
het volumebeleid kunnen afstappen en kwaliteitsbeleid kunnen bevorderen. Bekende
voorbeelden zijn natuurlijk allang in omloop, zoals de kaas van eigen boerderij.
Wij zijn dan bezig de markt te verleggen naar waar die in de toekomst steeds
meer kan komen te liggen. Dat heeft ook heel duidelijk een zakelijke kant.
 
 Is dit allemaal wishful thinking? Ik wil er toch op wijzen dat dit proces
natuurlijk wel ingewikkeld zal zijn, dat er maatwerk geleverd moet worden
en dat voor het behoud van de snelheid grote bestuurskracht gewenst is, maar
de boeren moeten meedoen. Willen zij dat wel? De eerste aanwijzing dat zij
het kunnen is dat zij de ruilverkaveling de andere kant op ook hebben kunnen
realiseren, maar er is nog een andere. Er is door de Rijksplanologische dienst
in 1990 een evaluatie gemaakt van het structuurschema Landelijke gebieden.
Daarbij was gebleken dat de bottleneck niet zat in de animo van boeren, maar
in de bestuurlijke daadkracht of eigenlijk het gebrek daaraan, de zwakte,
de continuïteit en de financiering. Als dat zo is, kunnen wij hier heel
goed zeggen: wij kunnen deze weg gaan, wij moeten de kleinschaligheid gewoon
bevorderen, wij moeten dat complexe proces aandurven. Wat zouden wij daarbij
nog meer kunnen betrekken, als wij op de financiën terechtkomen?
 
 Voorzitter! Ik heb met opzet maar een heel korte spreektijd genomen, omdat
de uitvoeringszaken allang aan de orde zijn geweest. Ik wil alleen maar zeggen
dat ze complex zullen zijn. De antwoorden zullen uitwijzen dat, ook als je
Europese subsidies weet binnen te halen, fiscale faciliteiten levert en betere
beloningsstructuren weet te realiseren voor diegenen die agrarisch natuurbeheer
willen uitoefenen, je er dan misschien nog niet bent. Maar dan blijft er natuurlijk
een heel essentiële zaak over, die ook door de heer Pit aan de orde is
gesteld, namelijk dat het platteland niet leeg is. Het gaat hierbij niet om
een structuurschema lege ruimte. Het gaat om een structuurschema waarbij mensen
in dat grote gebied leven, daar werken, daar leefbaarheid en voorzieningen
moeten aantreffen, enzovoort. Daar schuilen momenteel grote gevaren. Die gevaren
zijn eigenlijk niet veel anders dan wij in de grote stad aantreffen. Als ik
dan zie dat wij een enorme bestuurskracht ontwikkelen wanneer het om onze
grote steden gaat, zouden wij dan zo'n zelfde bestuurskracht niet kunnen ontwikkelen
voor de kleine kernen en het landelijk gebied? Ik zou dan ook ter afsluiting
willen vragen of de ministers willen overwegen om in het kabinet eens te kijken
of er niet ook een projectstaatssecretaris voor de landelijke gebieden zou
kunnen komen, die deze weg verder plaveit.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De traditie volgend wil ik ook u graag als eerste gelukwensen met uw maiden-speech.
Daarbij constateer ik dat u uw eerste proeve van bekwaamheid hier hebt afgelegd
door deze afgelopen tien minuten niet een uitgeschreven verhaal voor te lezen,
maar uw betoog te houden van een A5-je met aantekeningen. De reputatie die
u vooruitgegaan is, is dat u bij uitstek deskundig bent op het terrein dat
wij vandaag behandelen. Ik denk dat u dat inderdaad hebt laten zien. Ik wens
u graag geluk met uw eerste verhaal hier. Ik hoop dat wij daar nog wel eens
vaker naar kunnen luisteren.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 
 De heer Veling (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zal mede namens de fracties van de SGP en de
RPF spreken. De Eerste Kamer krijgt dikwijls signalen uit de samenleving over
een voorstel dat door de Tweede Kamer na amendering is vastgesteld. Het gaat
dan over de effecten van het voorstel, over de uitvoering ervan, etcetera.
Als alles goed gaat, wanneer wij de verleiding weerstaan om ons te zeer in
details te begeven, kan de behandeling is dit huis daar baat bij hebben.
 
 Bij een PKB werkt dat in een bepaald opzicht ook zo, maar de aard van
een zo omvangrijke PKB als die van het structuurschema Groene ruimte maakt
het soms ook lastig maatschappelijke reacties goed te behandelen. Zo'n PKB
heeft immers de bedoeling om aan anderen, andere overheden en particulieren,
concreet beleid te ontlokken. En het is niet zelden zulk nader geconcretiseerd
beleid dat burgers tot reactie brengt. De reacties die de Eerste Kamer uit
de samenleving heeft gekregen, beperken zich niet tot bezwaren tegen regionale
consequenties van het SGR. In maart al kregen wij van het platform Bentveld
een brief waarin het SGR in stelling werd gebracht tegen plannen van de provinciale
overheid. Er gebeuren allerlei dingen naar aanleiding van het SGR en de PKB
waarvan het niet altijd gemakkelijk is om ze hier op een goede manier te behandelen.
Naar onze mening is het niet verstandig, in de Eerste Kamer te diep op de
details van regionale en lokale omstandigheden in te gaan.
Ik zal proberen de maatschappelijke reacties te betrekken bij een beoordeling
van de PKB op hoofdlijnen. Zo'n benadering past de Eerste Kamer, zeker bij
de behandeling van een PKB.
 
 Ik kom tot vragen en suggesties op vijf punten. De eerste vier punten
komen voort uit een beschouwing over de spanningsvelden waarin beleid op het
terrein van de ruimtelijke ordening in brede zin nu eenmaal moet worden ontwikkeld.
Het vijfde punt is de betaalbaarheidskwestie.
 
 Ik hecht eraan, vooraf te melden dat ik mijn kanttekeningen plaats met
sympathie voor de doelstellingen van het SGR. Ik zal dat straks nog wel duidelijk
maken.
 
 De PKB Groene ruimte maakt duidelijk dat ruimtelijke-ordeningsbeleid in
meer dan één opzicht tussen tegengestelde polen ontwikkeld wordt.
Ik geef een voorbeeld. De PKB Groene ruimte geeft bindende voorschriften.
Dat laat echter onverlet dat de regering haar rol graag ziet als die van regisseur
van een ontwikkeling waarin vele actoren hun eigen verantwoordelijkheid nemen.
De vraag moet dus gesteld worden of het SGR wat opzet en vorm betreft deze
regiefunctie goed vervullen kan. Dat is mijn eerste punt.
 
 Er zijn bij ons aarzelingen over de communicatieve kracht van het SGR.
Het stuk is ontstaan als een integratie van vele voorgaande stukken. Daar
vertoont het nog steeds de sporen van. Het document lijkt eerder geschreven
vanuit de gezichtshoek van deskundigen en ingewijden, dan met het oog op de
actoren die de rijksoverheid moet zien te overtuigen van de algemene belangen
die zij in het nationale beleid tot gelding wil brengen. Naar mijn mening
is de veelheid aan verschillende beleidslijnen, die elk afzonderlijk worden
gepresenteerd, verwarrend. Het is misschien vanuit de beleidsmakers begrijpelijk
dat de ecologische hoofdstructuur apart wordt behandeld van – laten
wij zeggen – de veengebieden of het natte Nederland, het voordeel is
dat steeds opnieuw het nationale uitgangspunt kan worden hernomen. Wellicht
is deze herhaalde nationale benadering ook wel noodzakelijk voor de motivering
van beleidsonderdelen. Maar voor regionale of lokale overheden, en zeker ook
voor burgers of groepen burgers, worden de consequenties voor de eigen situatie
pas helder als de plaatjes van de verschillende beleidscomponenten over elkaar
heen worden gelegd. Dan heb ik het alleen nog maar over de verschillende plaatjes
in het SGR, maar er zijn natuurlijk ook andere zaken. De afzonderlijke behandeling
van deelbeleidslijnen, die elk regionale consequenties hebben, leidt ook gemakkelijker
dan nodig tot reacties vanuit de samenleving op deelonderwerpen. Het SGR dwingt
niet voldoende om mee te denken in de afwegingen die in de vervlechting van
de beleidslijnen per regio zijn gemaakt. Daarom meen ik dat het SGR niet voldoende
is afgestemd op de bedoelde ontvangers van de boodschap.
 
 Ik doe misschien wat schoolmeesterachtig over de nota, maar het lijkt
mij niet verkeerd om vandaag ook te kijken naar de presentatie van een stuk
als dit, mede gezien de reacties erop. Ik realiseer mij dat dit commentaar
niet veel betekenen kan voor de PKB die nu voorligt, maar het is goed om vandaag
wat verder te kijken. Het is de ambitie van de regering om verantwoordelijkheden
van anderen te honoreren. Dat stelt eisen aan de wijze waarop zij haar beleid
presenteert. Graag zou ik de mening van de bewindslieden vernemen over de
communicatieve kracht van het SGR. Zijn zij het met mij eens dat die groter
zou kunnen?
 
 Het aangeduide spanningsveld tussen dicteren en regisseren brengt mij
op een tweede punt van discussie. De PKB formuleert nationaal beleid. Daarbij
realiseert de regering zich dat ruimte voor lagere overheden en voor particulieren
noodzakelijk is, niet alleen om een draagvlak te vinden voor de uitvoering
van beleid, maar ook om de kwaliteit van dat beleid inhoudelijk te vergroten.
Er is dus een spanning tussen centraal en decentraal. Deze spanning is niet
te elimineren, omdat NIMBY-effecten nu eenmaal optreden. Die zijn onvermijdelijk
in ruimtelijke-ordeningsbeleid. Maar wij moeten wel naar twee kanten kijken
om te bezien of de spanning niet groter wordt dan noodzakelijk is. Enerzijds
moet gevraagd worden of de taxatie van de aangevoerde nationale belangen overtuigend
is en anderzijds moet worden bezien of de realisering van deze algemene belangen
inderdaad de opgelegde beperkingen voor anderen noodzakelijk maakt.
 
 Wat de PKB Groene ruimte betreft hebben wij de neiging om de eerste vraag
bevestigend te beantwoorden. De nationale belangen zijn groot. Met name die
van natuur en milieu zijn in ons land zodanig zwaar dat er voldoende reden
is om ze in nationaal beleid te doen gelden. Ik denk aan de hoofdlijn van
de ecologische hoofdstructuur.
 
 De tweede vraag – rechtvaardigen de nationale belangen deze beperkingen? –
is minder gemakkelijk te beantwoorden. De PKB Groene ruimte biedt speelruimte,
bijvoorbeeld door globale gebiedsaanduidingen te geven en door te vragen om
initiatieven van anderen om een perspectief te ontwikkelen voor een gebied.
Maar kan die speelruimte niet nog groter zijn? Dat is het tweede punt waarover
ik een vraag wil stellen.
 
 De reacties op de PKB uit diverse streken van ons land zijn kritisch.
Maar ze getuigen wel van een bereidheid om mee te denken over alternatieven.
Er is geen sprake van obstructie. Men is bereid mee te denken over alternatieven
die naar het oordeel van de critici beter passen bij de eigen situatie en
die ook meebouwen aan de doelstellingen van een groenbeleid. De wijze waarop
in de PKB lijnen worden uitgezet, maakt het soms moeilijk deze alternatieven
te honoreren. Soms lijkt er geen ruimte te zijn om ze te overwegen vanuit
de beleidsintenties van het SGR, simpelweg omdat ze strijdig zijn met de tekst
van de PKB. Was het niet mogelijk geweest, en is het niet nog steeds mogelijk,
de randvoorwaarden voor het regionale beleid, waarvoor een nationale PKB bedoeld
is, meer te formuleren als kwaliteitsvereisten dan in aanwijzing van gebieden
en in voorschriften voor de bestemming daarvan? Dat laatste is een middel
om bepaalde kwaliteitsvereisten te realiseren. Zou het niet beter zijn, de
verplichtingen voor regionale en lokale verantwoordelijken en particulieren
als het ware een niveau hoger te leggen, namelijk in de formulering van kwaliteiten
die, bijvoorbeeld op de schaal van een provincie, minimaal gerealiseerd moeten
worden? Er zou iets minder directief kunnen worden ingegaan op de concrete
regionale omstandigheden. Zo'n aanpak zou de partners van
de rijksoverheid mogelijkerwijs meer tot deelgenoot maken van een gezamenlijk
project. Nu gaat de aandacht vaak heel direct uit naar aangewezen gebieden
en is de kans groter dat belanghebbenden zich meteen ingraven. Ik vraag de
bewindslieden om op mijn kritische suggesties te reageren.
 
 Ik kom op mijn derde punt. De PKB Groene ruimte wil samenhangend beleid
formuleren, waarin verschillende belangen evenwichtig zijn verdisconteerd.
Onder andere wordt ingegaan op het spanningsveld tussen het landbouwbedrijfsleven
en het belang van natuur en milieu. Net als het eerder genoemde is ook dit
spanningsveld niet te elimineren, maar wel kan worden gevraagd of in de planvorming
al het mogelijke gedaan is om te waarborgen dat ook in de vervolgstappen na
de vaststelling van de PKB de verschillende belangen zo goed mogelijk worden
afgewogen. Landbouwers uiten nogal eens bezwaar tegen beleidsmaatregelen die
hen in hun eigen situatie raken. Dat bezwaar is niet eens altijd trefzeker
gericht, bijvoorbeeld tegen de rijksoverheid of de PKB Groene ruimte. Hun
bezwaar is dat hun belangen niet systematisch genoeg zijn meegewogen. Zouden
naast milieu-effecten niet even systematisch effecten voor landbouwondernemers
en wat daarmee samenhangt – ik noem de overige bedrijvigheid, de leefbaarheid
etcetera – moeten worden onderzocht? Natuurlijk bepleit ik hier niet
dat die procedures nader vanuit Den Haag worden geregeld. Naar mijn overtuiging
zou het evenwel de effectiviteit van het rijksbeleid vergroten, als bij de
realisering van centraal vastgestelde doelstellingen voor een regio –
als het kan een ruime regio – serieuze verdiscontering van agrarische
belangen gegarandeerd zou zijn. Effectanalyse is nodig; en die omvat meer
dan onderzoek naar milieu-effecten.
 
 Het is nodig om aspecten van beleid te onderscheiden, maar burgers hebben
doorgaans aan die afzonderlijke aspecten geen boodschap. Dat was eigenlijk
ook mijn eerste punt. Beleid moet gericht zijn op samenhang, waar die in de
samenleving ervaren wordt. Of het nu groenbeleid, kleine-kernenbeleid of iets
anders is, mensen ervaren een samenhang. Het beleid moet daarop gericht zijn,
niet alleen binnen het terrein van het SGR, maar ook op belendende terreinen
als dat van volkshuisvesting, verkeer en dergelijke. Mijn vraag is of niet
nog meer zou moeten worden gedaan om te komen tot integraal beleid. Om een
misverstand uit te sluiten, merk ik op dat ik daarmee natuurlijk niet centraal
beleid bedoel dat dicteert. Met integraal beleid bedoel ik nationaal beleid
dat inhoudt dat op regionaal en lokaal niveau integrale afweging van belangen
en aspecten mogelijk wordt gemaakt en ook wordt aangemoedigd.
 
 Ik kom op mijn vierde punt. De PKB Groene ruimte formuleert beleid op
terreinen waar geen of in ieder geval maar weinig andere betalende belanghebbenden
lijken te zijn dan de overheid. Dat heeft te maken met de marktgerichtheid
en de economische structuur en vorm van wat er gebeurt in de groene ruimte.
En dat is niet zo vreemd. Een belangrijke opdracht van de overheid is collectieve
goederen te realiseren waar anderen daarvoor niet zijn te motiveren. Ook hier
wordt een spanningsveld zichtbaar, omdat twee vormen van beheer moeten worden
afgewogen: vanuit de overheid of via particulieren, bijvoorbeeld agrarische
ondernemers. Dat is opnieuw een reëel spanningsveld. De vraag is of hier
een goede weg is gevonden. Uitbreiding van natuur is kostbaar. Grond moet
worden aangeschaft en het onderhoud vraagt veel. Herhaaldelijk hebben de bewindslieden
duidelijk gemaakt dat er ook goede mogelijkheden zijn om groene doelstellingen
te realiseren door boeren actief in te schakelen. Naast gewone landbouwprodukten
zouden deze ondernemers ook "waarden" kunnen produceren die weliswaar niet
zo gemakkelijk op een veiling te gelde gemaakt kunnen worden, maar die wel
waarde hebben en die dus op andere wijze, bijvoorbeeld vanuit de algemene
middelen, geprijsd zouden moeten worden. Willen de bewindslieden nog eens
op de mogelijkheden van deze vorm van natuurbeleid ingaan?
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik sluit af met enkele opmerkingen over de plannen
voor de bekostiging van het voorgenomen beleid. Het dekkingsplan blijft ook
ons zorgen baren. Onlangs antwoordde minister Van Aartsen op vragen van mijn
partijgenoot Van Middelkoop in de Tweede Kamer. Van Middelkoops vragen kwamen
voort uit verontrusting over berichten dat de grondaankoop die voor het Groene-ruimtebeleid
noodzakelijk is, zou stagneren. De minister rekende in zijn antwoorden voor
dat er geen reden is voor bezorgdheid. Naar mijn idee zijn er echter minstens
twee zwakke plekken in zijn berekening. Ten eerste is het de vraag of het
risico niet zeer reëel is dat de grondprijzen hoger en misschien zelfs
aanzienlijk hoger zullen zijn dan waarmee rekening is gehouden. Ook de notitie
van het Landbouwschap van vandaag, 12 september, wijst daar nog eens op. Ten
tweede wordt in het antwoord een suggestie gedaan die volgens mij ook voor
discussie vatbaar is. Is het reëel te verwachten dat het Groenfonds aanzienlijke
inkomsten zal kunnen verwerven door "cash-management, spaarprodukten en sponsoring"?
Zulke inkomsten zijn in de berekening van de minister noodzakelijk. De vraag
is hoe reëel het is om te verwachten dat die inkomsten aanzienlijk zullen
zijn.
 
 Met veel belangstelling wachten wij een reactie op onze vijf vragen af.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Voor de avondpauze handelen wij eerst nog het geagendeerde voorstel van
Justitie af. Ik neem aan dat het dan zes uur à kwart over zes zal zijn.
Daarna hebben wij een schorsing van ongeveer anderhalf uur.
 
 Na de avondpauze zal de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer helaas genoodzaakt zijn om zich naar de Tweede Kamer te begeven
voor een mondeling overleg. De minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
heeft zich bereid verklaard om het debat voor zijn rekening te nemen. De woordvoerders
hebben allen verklaard, zich daarmee te kunnen verenigen. Wij zullen dan ook
aldus handelen.
 
 Dan heb ik nog een niet onbelangrijke mededeling. Aan de Kamer zijn heden
ontwerp-besluiten voorgelegd, bedoeld voor een vergadering van de Raad van
ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken van de Europese Unie, die
op 25 en 26 september aanstaande plaatsvindt. Op deze ontwerp-besluiten is
de zogenaamde Schengen-procedure van toepassing. Minstens één
ontwerp-besluit heeft een koninkrijkbindend karakter. Overeenkomstig de hier geldende interne procedure zal ik een voorwaardelijk signaal
afgeven dat de bevoegdheden en mogelijkheden van de Kamer veilig stelt. In
die zin zal ik de betrokken bewindslieden berichten.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele minuten geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19941995-38-1450-1472.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl