Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van artikel 7.10 (arbeidsovereenkomst) van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het concurrentiebeding (28167)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 1353-1369

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-06-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 30, pagina 1353-1369

30-05-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28167Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 30 mei 2006)Pagina 1369-1369
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van artikel 7.10 (arbeidsovereenkomst) van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het concurrentiebeding (28167)Pagina 1353-1369
Presentie en opening (dinsdag 30 mei 2006)Pagina 1339-1339
Noot 1 (zie blz. 1339): JBZ-instemmingsbesluit, 30 mei 2006Pagina 1370-1370
Gezamenlijke behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Telecommunicatiewet in verband met nieuwe ontwikkelingen in de informatietechnologie (computercriminaliteit II) (26671); - het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 23 november 2001 te Boedapest tot stand gekomen Verdrag inzake de bestrijding van strafbare feiten verbonden met elektronische netwerken (Trb. 2002, 18) (30036, R1784)Pagina 1346-1353
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van artikel 274 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (teneinde doorstroming in voor studenten bestemde woonruimte te bevorderen) (29707); - het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra, en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de vraagfinanciering voor schoolbegeleiding en de bekostiging van het onderwijs aan zieke leerlingen (29875); - het wetsvoorstel Implementatie van het kaderbesluit nr. 2004/757/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 25 oktober 2004 betreffende de vaststelling van minimumvoorschriften met betrekking tot de bestanddelen van strafbare feiten en met betrekking tot straffen op het gebied van de illegale drugshandel (PbEU L 335) (30339); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 in verband met overblijven in het basisonderwijs (30406); - het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 2 maart 2005 te Enschede totstandgekomen Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Bondsrepubliek Duitsland inzake de grensoverschrijdende politiële samenwerking en de samenwerking in strafrechtelijke aangelegenhedenPagina 1339-1340
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 30 mei 2006)Pagina 1369-1369
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van artikel 7.10 (arbeidsovereenkomst) van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het concurrentiebeding (28167)Pagina 1340-1346

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 105 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging van artikel 7.10 (arbeidsovereenkomst) van het
Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het concurrentiebeding (28167).De beraadslaging wordt hervat.Minister Donner:Voorzitter. Er is veel gezegd door verschillende leden over dit wetsontwerp.
Er is zelfs enigszins gezinspeeld op een mogelijke uitkomst van de besluitvorming
op dit punt. Toch wil ik proberen om de Kamer ervan te overtuigen
dat dit wetsontwerp niet het wetsontwerp is waarover de leden hebben gesproken,
dat het juist wel een wezenlijke verbetering brengt in de huidige situatie
en dat men wellicht met een iets andere blik moet beoordelen wat de merites
en de dismerites ervan zijn. Het concurrentiebeding is een bijzonder onderdeel
van de arbeidsovereenkomst en van het recht terzake omdat het slaat op de
periode na de arbeidsovereenkomst. Het beding regelt de relatie tussen werkgever
en werknemer na afloop van de arbeidsovereenkomst. Het heeft juist daarom
belangrijke raakvlakken met het grondwettelijk recht op vrije arbeidskeuze,
zoals dat sinds 1983 is geregeld. De regeling in haar huidige vorm heeft sinds
de introductie ervan in 1907 geen grote inhoudelijke wijzigingen gekend. Wij
spreken dan ook over een bepaling die honderd jaar oud is.Het wetsvoorstel kent een uitvoerig voorbereidingstraject van tien jaar.
De oorsprong ligt bij de marktwerkingswerkgroep in het kabinet-Kok I, die
heeft onderzocht welke consequenties het beding heeft voor de flexibiliteit
en de mobiliteit van werknemers. Dat onderzoek wijst uit dat het beding in
de praktijk vaak als een standaardclausule wordt opgenomen en dat het daarin
een ruim bereik heeft dat ook niet al te precies is. Daarmee is het onduidelijk,
maar zo ruim mogelijk. De duidelijkheid en de rechtszekerheid die worden gezocht,
zitten primair in de praktijk van de contracten, waarvan wordt vastgesteld
dat zij niet voldoen aan de eisen van diezelfde duidelijkheid en rechtszekerheid.Het genoemde onderzoek wijst er ook op dat werknemers toch in een substantieel
deel van de praktijk te maken hebben met het beding en dat zij daarin ook
worden belemmerd en beperkt in hun keuze. De werkgroep, die aanvankelijk tot
deze conclusie kwam, heeft een aanscherping van de regel bepleit en heeft
elf aanbevelingen geformuleerd. Inderdaad is één van die aanbevelingen
niet overgenomen, maar ik heb begrepen dat daarnaar met instemming werd verwezen
in de Kamer.Kortom, het pleidooi tot aanscherping is opgevolgd. Het verdere verloop
is de Kamer bekend. In de Tweede Kamer heeft dit tot een uitvoerig debat en
tot amendering van het wetsvoorstel geleid. Ook in dit huis is een uitgebreide
discussie gevoerd en is een additioneel advies aan de SER gevraagd. Deze lange
wetsvoorbereiding kan tot verbetering leiden, maar hoeft dat niet per definitie.
Als wij hier staan om dit wetsvoorstel te verdedigen, is dat inclusief de
amendementen die in de Tweede Kamer zijn aanvaard. Anders had het kabinet
het wetsvoorstel moeten intrekken. Men kan mij dan ook aan het criterium houden
dat die amendering niet leidt tot de situatie die voor het kabinet aanleiding
had moeten zijn om het wetsvoorstel in te trekken. Ik zeg daarmee niet dat
ieder amendement ook per definitie een verbetering van het wetsvoorstel is
geweest.De SER heeft advies gegeven over een aantal vragen. In het verlengde daarvan
zijn hier ook vragen geformuleerd, meer in het bijzonder waarom een aangescherpte
regeling nodig is. De reden is in de eerste plaats dat de bestaande wettelijke
regeling erg summier is. Ik heb er al op gewezen dat de huidige regeling bijna
honderd jaar oud is. Op dit terrein zijn in de ons omliggende landen inmiddels
wetten ontwikkeld. Anders dan de indruk die bij sommigen heeft postgevat,
heeft de bestaande wetgeving niet geleid tot uitgebreide jurisprudentie. Dat
is wel het geval op het niveau van de kantonrechter, maar slechts zeer beperkt
voor wat betreft uitspraken van de Hoge Raad. Deze uitspraken richten zich
vooral op een heel specifieke casuïstiek. Bovendien blijkt uit onderzoek
dat de rechtspraak het concurrentiebeding in wezen steevast intact laat.Een tweede element waarom een aangescherpte regeling nodig is, is dat
de praktijk van de concurrentiebedingen uitwijst dat deze vaak ondoordacht
zijn en zeer ruim geformuleerd of niet al te precies geformuleerd zijn opgenomen
in de arbeidscontracten. Ik heb daarop al gewezen. Hierin ligt de onduidelijkheid
besloten. Hierin ligt de rechtsonzekerheid in de praktijk besloten. Die zit
niet in de wet. Die is duidelijk. Maar de duidelijke wet geeft aanleiding
tot een onduidelijkheid in de rechtspraktijk. Waar in het stuk en de toelichting
sprake is van rechtszekerheid en onduidelijk, gaat het primair over de rechtspraktijk
en niet over de vraag of de formuleringen van de wet duidelijk zijn. Verschillende
sprekers hebben gesteld dat het kabinet rechtszekerheid en duidelijkheid nastreeft.
Dat is een element, maar niet het hoofdelement van het wetsvoorstel. De huidige
situatie is duidelijk, namelijk heel eenvoudig de bepaling dat een concurrentiebeding
is toegestaan. In het omgekeerde geval zou een even duidelijke situatie bestaan:
het concurrentiebeding is niet toegestaan. Wanneer de regering primair duidelijkheid
zou nastreven, zouden wij een van deze beide uitersten moeten kiezen.Het eerste doel van het wetsontwerp is om te komen tot een beter evenwicht
tussen de belangen van werkgevers en werknemers en tot een meer proportioneel
en subsidiair gebruik van het concurrentiebeding. Dat zijn de eerste criteria.
Dat proberen wij vervolgens uiteraard te formuleren. Ieder evenwicht dat men
probeert te formuleren, roept per definitie vaak meer vragen op dan de duidelijkheid
van "het mag" of "het mag niet". Voor wat betreft de wet,
zeker het civiel recht dat van toepassing is op duizenden zo niet honderdduizenden
gevallen, scheppen woorden aan de ene kant duidelijkheid, maar roepen zij
aan de andere kant het risico van onduidelijkheid op. Hoe meer woorden men
gebruikt, hoe groter dit risico zal zijn. De praktijk van dit wetsvoorstel
laat dit zien. De Tweede Kamer heeft getracht grotere duidelijkheid te scheppen
ten aanzien van het evenwicht dat met dit wetsvoorstel wordt nagestreefd.
Precies deze toevoegingen roepen in deze Kamer de vraag op of juist niet meer
rechtsonduidelijkheid en rechtsonzekerheid wordt geschapen. Dat is inderdaad
de ervaring met wetgeving op het gebied van civiel recht.Het doel van dit wetsvoorstel is niet dat de wetstekst op zichzelf rechtszekerheid
schept, maar dat deze leidt tot een rechtszekere contractpraktijk. Ik zal
hierop later nog verder ingaan, maar ik meen dat hieraan zeker wordt voldaan.De heer Van de Beeten (CDA):Ik wijs erop dat ik in eerste termijn weliswaar heb gesproken over enkele
elementen van de amendering door de Tweede Kamer, maar dat dit niet de hoofdmoot
van mijn betoog is geweest. Mijn belangrijkste bezwaar richt zich op een element
dat ook in het oorspronkelijke wetsvoorstel was opgenomen, namelijk de koppeling
van de vergoeding aan het overeenkomen van het geding en de bedreiging van
het geding met nietigheid indien de vergoeding achteraf gezien niet als billijk
zou worden beoordeeld. Dat acht ik rechtspolitiek gezien nog
steeds de kernvraag van dit wetsvoorstel.Minister Donner:Voor de heer Van de Beeten is dit de kernvraag. Ik constateer dat andere
sprekers mij primair hebben voorgehouden dat het kabinet rechtszekerheid nastreeft,
maar daaraan niet voldoet. Ik zeg nogmaals dat het gaat om de rechtszekerheid
en duidelijkheid in de praktijk. Ik meen dat deze juist wordt geschapen. Het
eerste doel is een beter evenwicht. Dat ligt mede in het gegeven dat als iemand
door een concurrentiebeding in zijn arbeidskeuze wordt beperkt, daar een vergoeding
tegenover staat. Het evenwicht wordt er ook in gezocht dat, als er een concurrentiebeding
is, dit naar functie en regio zal moeten zijn omschreven en in de tijd zal
moeten worden beperkt. Dat zijn de elementen van de balans. De rechtszekerheid
wordt onder andere geschapen door de bepaling van nietigheid. Het betreft
niet alleen de hoogte van de vergoeding, maar ook de andere elementen. Als
deze niet zijn opgenomen, is het beding nietig. Dat schept grotere zekerheid
dan wanneer het vernietigbaar zou zijn. Ik erken ten volle dat er met het
element van de billijke vergoeding een aspect insluipt dat op voorhand kan
bepalen of het al dan niet billijk is. Ik zal daarop later nog ingaan. Op
andere wijze hadden wij de doelstelling van evenwicht, die het eerste belang
vormt bij dit wetsvoorstel, niet kunnen realiseren.Het wetsvoorstel beoogt in de eerste plaats om de onbalans te corrigeren.
Ook in deze discussie is erop gewezen dat het mogelijk zou zijn geweest om
nog fermer te stellen dat een concurrentiebeding niet is toegestaan, of in
bepaalde situaties niet is toegestaan. In het proces van wetgeving in een
democratische staat lijkt het altijd aantrekkelijk om in bepaalde absolute
beginselen een uitgangspunt te kiezen. Het moet echter wel een resultaat opleveren
dat in de praktijk bruikbaar is. In deze Kamer, maar ook in de Tweede Kamer,
heb ik niet anders gehoord dan dat men op zichzelf billijkt dat een concurrentiebeding
mogelijk is. Maar het concurrentiebeding zal wel moeten voldoen aan de nieuwe
werkelijkheid zoals deze mede door de Grondwet is geschapen. Deze legt vast
dat een recht op vrije arbeidskeuze bestaat en dat er een vergoeding tegenover
moet staan wanneer dit wordt beperkt. Dat is het fundamentele uitgangspunt
van dit wetsvoorstel. Het zou worden losgelaten wanneer het wetsvoorstel zou
worden verworpen. Dan zouden wij aanvaarden dat beperkingen kunnen worden
gesteld aan het grondwettelijk recht op vrije arbeidskeuze, zonder dat hier
een vergoeding tegenover staat. Om deze reden ben ik van mening dat het wetsontwerp
in diverse opzichten een verbetering betekent.Er is ook gevraagd wat de betekenis van het wetsvoorstel is. In 1997 is
door Research voor Beleid een inventariserend onderzoek uitgevoerd. De conclusie
daarvan was dat van de grote bedrijven iets meer dan 60% gebruik maakt
van het concurrentiebeding. De belangrijkste sectoren waarin van het concurrentiebeding
gebruik wordt gemaakt, zijn zakelijke en overige dienstverlening, reparatie
en handel en industrie. In deze sectoren wordt door 35% à 40%
van de bedrijven gebruik gemaakt van het concurrentiebeding. In 1997 had naar
schatting 15% tot 20% van alle werknemers in Nederland te maken
met een concurrentiebeding. Recenter, in 2002, is door Market Response een
onderzoek verricht. Dat onderzoek bevestigt ten dele het beeld dat uit het
eerste onderzoek blijkt, namelijk dat 42% van de werkgevers het concurrentiebeding
gebruikt, dat 7% van plan is om het te gaan hanteren en dat 18%
dat niet weet, maar het niet uitsluit. Verder blijkt dat in 19% van
het aantal gevallen waarin de werkgevers hun medewerkers aan het concurrentiebeding
houden, een conflict ontstaat. Bij 16% van het aantal werknemers is
een concurrentiebeding in het arbeidscontract opgenomen. Wij hebben het dan
dus over ongeveer een vijfde van het aantal werknemers.Mevrouw Westerveld (PvdA):U sprak zojuist over het gebruik maken van het concurrentiebeding. Bedoelt
u met "gebruik maken van het concurrentiebeding" dat de partijen
het beding in het contract opnemen? Of bedoelt u daarmee te zeggen dat de
partijen bij het scheiden van de markt daadwerkelijk een beroep op het beding
doen?Minister Donner:Ik constateerde dat iets meer dan de helft van het aantal werkgevers gebruik
maakt van het concurrentiebeding. Zij nemen dat dus op in de contracten. In
19% van de gevallen waarin het beding van toepassing is, kan het aanleiding
zijn voor een conflict. Vermoedelijk zal men in al die andere gevallen de
werknemers aan het beding houden, maar ontstaat er geen conflict, omdat men
zich voegt naar de bepalingen ervan.Mevrouw Westerveld (PvdA):Maar ik kan er dus van uitgaan dat als u spreekt over het gebruiken van
het beding, u bedoelt dat het dan wordt opgenomen in het contract.Minister Donner:Gelet op de tekst die ik aangereikt krijg, neem ik aan dat dat bedoeld
wordt. Het gaat hierbij wel degelijk om een beding dat in een veelheid aan
contracten voorkomt en dat een substantieel deel van het aantal werknemers
ermee te maken krijgt bij verandering van betrekking. Bij toenemende krapte
op de arbeidsmarkt mag u ervan uitgaan dat dit in de toekomst vaker zal voorkomen.
Als u vraagt of wat wij nu doen wel betekenis heeft, meen ik dus te kunnen
zeggen dat het inderdaad gaat om een wezenlijk deel van het aantal werknemers.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Ik wil nog een vraag stellen naar aanleiding van de percentages
die de minister zojuist noemde. Zegt de minister daarmee dat het rapport van
Research voor beleid uit 1997 niet klopt of niet meer klopt? Daarin staat
namelijk dat 15% tot 20% van het aantal werknemers een concurrentiebeding
heeft, maar dat slechts 1,5% tot 2% daarvan zich hierdoor belemmerd
voelt.Minister Donner:Het latere onderzoek is verricht bij een beperkter segment van de werkgevers.
Uit dat latere onderzoek blijkt dat van de werkgevers die een concurrentiebeding
hanteren 42% hun medewerkers altijd of meestal aan het concurrentiebeding
houden. Dat is dus 42% van de 41% van het aantal werkgevers
dat het beding gebruikt. Bij de werkgevers die hun medewerkers altijd, meestal
of soms aan het concurrentiebeding houden, is in 19% van de gevallen
een conflict ontstaan. Bij 16% van het aantal werknemers is een concurrentiebeding
in het arbeidscontract opgenomen, aldus de ondervraagde werknemers. De percentages
van 1,5 tot 2 blijken dus niet meer uit het recentere onderzoek.Ik kom vervolgens toe aan beantwoording van de meer concrete vragen die
mij zijn gesteld. Mevrouw Westerveld vroeg of de opmerking over de huidige
situatie in de stukken betrekking heeft op de kale wettekst of op de jurisprudentie.
Uiteraard gaat het om de wettekst plus de jurisprudentie plus de praktijkgevallen
waartoe de wettekst aanleiding geeft. Ik heb al gezegd dat het hoofdbestanddeel
van het wetsvoorstel het scheppen van een beter evenwicht tussen het belang
van de werkgever en dat van de werknemer is. Dat betere evenwicht wordt in
de eerste plaats bereikt met de eis van een billijke vergoeding, de beperking
van de geldigheidsduur tot maximaal een jaar, de eis dat het functionele en
het geografische bereik moet worden omschreven, het vervallen van het beding
bij beëindiging in de proeftijd en bij faillissement en met het ontstaan
van een meer handzame situatie in de praktijk door de combinatie van de ontbindingsprocedure
en de procedure van het concurrentiebeding. In beide situaties gaat het namelijk
om gevallen die spelen aan het eind van de arbeidsperiode. Dat zijn de hoofdpunten.
Het resultaat zal moeten zijn dat het concurrentiebeding minder wordt gebruikt.
De werkgever zal namelijk beter moeten nadenken over de vraag wanneer en waartoe
hij het gebruikt.Mevrouw Broekers en de heer Van de Beeten stelden vragen over de eis van
de billijke vergoeding. Hoe weet men dat als een schertsbedrag is opgenomen,
het beding nietig is of vernietigbaar, vroeg mevrouw Broekers. Als partijen
weten dat er een schertsbedrag is opgenomen, bijvoorbeeld een vergoeding van € 1
per maand, mag men ervan uitgaan dat er vanaf het begin onbillijkheid heeft
bestaan en dat het beding derhalve nietig kan zijn. De eis van nietigheid
zal in de praktijk scherper zijn als het gaat om het functionele en territoriale
bereik en om de duur van de overeenkomst. De term billijke vergoeding heeft
het element in zich dat er onduidelijkheid kan ontstaan. Die onduidelijkheid
moet weggenomen worden als aan het eind van de periode een beroep op het beding
wordt gedaan. De vraag is dan: is met het oog op de billijkheid of onbillijkheid
van de vergoeding sprake van een geldige of een ongeldige beperking? Wat billijk
kan zijn op het moment waarop het contract werd gesloten, is niet per definitie
billijk op het moment waarop een beroep wordt gedaan op de beperking. Op dit
onderdeel wordt ook primair naar een evenwicht gezocht.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ook ik heb een vraag gesteld over de schertsvergoeding. Beide partijen
zouden kunnen weten dat die vergoeding niet zo'n probleem is. Mij ging het
er juist om dat een van de twee partijen daarover een bepaling opneemt en
de ander dat niet kan weten. Eigenlijk vergroot de minister met zijn antwoord
mijn zorgen. Hij zegt nu dat iets wat bij het sluiten van het contract misschien
wel billijk was, na verloop van tijd niet meer billijk hoeft te zijn. Acht
de minister het niet problematisch dat dit een constitutief element voor nietigheid
kan zijn?Minister Donner:Primair geldt dat een vergoeding moet worden opgenomen. Dat willen wij
afdwingen. Daarvoor geldt terecht de eis van nietigheid. Ik zie uw punt. Door
geen scherp, eenduidig begrip gebruiken, schep je onzekerheid. Dat moeten
wij echter aanvaarden, willen wij tot een evenwicht komen. De enige keus die
anders overblijft is die tussen: het mag en het mag niet.Mevrouw Westerveld (PvdA):Zegt u nu dat het element billijk niet een constitutief vereiste is? Bestaat
de constitutiviteit uit het feit dat een vergoeding is afgesproken? Als de
vergoeding onbillijk is, maakt dat het beding dan niet nietig?Minister Donner:Het element van de billijke vergoeding is een constitutieve eis. Dat zegt
de wetsbepaling. Het meest zichtbare kenmerk is evenwel dat er geen vergoeding
is. Vervolgens kun je je de vraag stellen of het bedrag dat wordt overeengekomen
nog wel billijk is. Bepaalde bedragen zou je onbillijk kunnen vinden. Dat
blijkt bijvoorbeeld uit de hoogte van het inkomen dat men zou kunnen krijgen.
Kortom, de beperking kan verder gaan dan redelijk is. De enige vraag is, als
er aan het eind daadwerkelijk een beroep op kan worden gedaan, of dit nu billijk
is.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Zit het antwoord op de vraag niet in het zevende lid van artikel 653,
te weten dat de hoogte van de vergoeding van relatief belang is, omdat de
rechter met het oog op de omstandigheden van het geval die vergoeding kan
wijzigen?Minister Donner:Daar doel ik op. Bij een bepaalde hoogte waarvan duidelijk is dat die
niet billijk is, is de overeenkomst ook om die reden vanaf het begin nietig.
De tweede mogelijkheid is dat dit niet het geval is, maar dat er sprake is
van vernietigbaarheid. De rechter kan dan het bedrag aanpassen.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):In feite past de rechter dan een conversie toe. De overeengekomen vergoeding
wordt vernietigd, maar daarvoor in de plaats stelt de rechter een andere vergoeding
vast en daarmee is het beding weer geldig.Minister Donner:U corrigeert mij juist. Het beding blijft geldig in die situatie, maar
het bedrag wordt gecorrigeerd. Ik was misschien niet geheel duidelijk op dit
punt, maar met uw hulp is dit duidelijk gemaakt.Ik kom bij de vraag van mevrouw Westerveld over het derde lid. De werkgever
kan aan het eind aangeven geen beroep te doen op het beding. Mevrouw Westerveld
vraagt of de term "onbillijke benadeling" bij afstand door de werkgever
niet een hoge drempel is. De Tweede Kamer heeft een evenwicht willen aanbrengen.
Daarbij is aangegeven dat het mogelijk is dat aan het begin het beding wordt
gesloten, maar dat er bij het scheiden van de wegen geen reden is om er een
beroep op te doen. Een vergoeding zou onredelijk zijn, als er geen beperking
is. Nogmaals, het is een vergoeding voor een beperking van de vrijheid van
arbeidskeuze. Daarom meen ik ook dat het wetsvoorstel daarmee niet wezenlijk
is veranderd. Nogmaals, het is een precisering van het evenwicht, maar iedere
precisering leidt weer tot nieuwe vragen.Ik meen dat de doelstelling van het tegengaan van onnodige bedingen hierdoor
niet wordt ondergraven. Die werkgever kan dat immers niet zomaar doen. Als
hij dat doet na opzegging door de werknemer, moet de laatste daarmee instemmen.
Als hij dat doet voor opzegging door de werknemer of bij opzegging door hemzelf,
blijft de vergoeding verschuldigd als de werknemer door het vervallen
van de vergoedingsplicht onbillijk zou worden benadeeld. In de nadere memorie
van antwoord is het voorbeeld gegeven van de werknemer die vlak voor de opzegging
door de werkgever een andere baan heeft aanvaard met inachtneming van dat
beding, waardoor hij in wezen zijn vrijheid al heeft laten beperken. De vergoeding
daarvoor zou dan opeens wegvallen. Er wordt gezegd dat het begrip "onbillijke
benadeling" dan een onnodig hoge drempel is. Het hele burgerlijk recht
gebruikt de termen "billijk" en "redelijk". Maar wij zijn
niet van mening dat met die termen een onnodig hoge drempel wordt geïntroduceerd.
Als wij dat willen, worden er termen gebruikt zoals "onaanvaardbaar".
Het gaat om de positivering van het algemene beginsel dat de rechter hanteert:
als iets leidt tot een onbillijk of onredelijk resultaat, zal de rechter dat
corrigeren.Mevrouw Westerveld (PvdA):Dat punt is mij wel duidelijk. Mijn vraag sloeg meer op de kern van dit
wetsvoorstel. Ik heb in eerste termijn het tegengaan van onnodige bedingen
genoemd. De minister gebruikte zojuist de fraaie term "proportioneel
en subsidiair gebruik". Wij hebben geconstateerd dat het gebruikmaken
begint op het moment dat een werkgever een beding afspreekt. Is de minister
niet bang dat die doelstelling, het tegengaan van onnodige bedingen, ongedaan
wordt gemaakt, als werkgevers weten dat zij van een beding waarvan zij al
die tijd gebruik hebben gemaakt, eenzijdig af kunnen komen door tegelijk met
de opzegging aan de werknemer aan te geven dat zij geen beroep op dat beding
zullen doen? Dit sluit misschien aan bij de vraag van mevrouw De Wolff. Ik
lees het zo dat de werknemer dan aannemelijk zal moeten maken dat hij onbillijk
benadeeld wordt.Minister Donner:Dat is juist, maar het doel is niet concreet minder bedingen. Dat is hopelijk
een effect van de bepaling. Het hoofddoel is een beter evenwicht, zoals ik
ook steeds heb aangegeven. Onderdeel daarvan is dat aan het begin het evenwicht
zit tussen de potentiële beperking en de verplichting die er tegenover
staat. Nogmaals, de bepaling moet bruikbaar zijn. Het gaat er niet om of dat
evenwicht in de termen zit; het gaat erom dat de bepaling in de praktijk tot
een evenwichtige situatie leidt. Wellicht meent de werkgever aan het begin
dat een concurrentiebeding van belang is. Het moment nadert waarop de wegen
uit elkaar gaan en de werkgever geeft aan geen beroep op het beding te doen.
Kortom, de werknemer wordt niet beperkt in zijn vrijheid van arbeidskeuze.
Dan zou het onredelijk en onevenwichtig zijn, als de vergoeding nog steeds
betaald moet worden. U zoekt een effect van de tweede orde, namelijk dat het
concurrentiebeding minder breed zal worden gespreid, preciezer zal zijn en
meer subsidiair en proportioneel zal worden gebruikt. Dat is een effect van
de tweede orde vanwege de eis dat er een beter evenwicht is. Als dat doel
is bereikt doordat de vrijheid van arbeidskeuze van de werknemer niet wordt
beperkt, is het ook redelijk dat er geen vergoeding hoeft te worden betaald.Mevrouw Westerveld (PvdA):Hoe moet ik dan de stelling van de minister dat de werknemer niet beperkt
wordt omdat de werkgever aangeeft af te zien van een beroep op het beding,
rijmen met de eerdere stelling dat er sprake is van het gebruik van het beding
op het moment dat het wordt aangegaan? In zijn onderbouwing waarom dit wetsvoorstel
zo'n belangrijke toegevoegde waarde heeft, heeft de minister aangegeven dat
werknemers zich vaak belemmerd voelen doordat zij in de schaduw van zo'n beding
werken.Minister Donner:Ik geef aan dat 41% van de werkgevers het beding gebruikt in die
zin dat zij het in de contracten opnemen. Van die 41% geeft 42%
aan het beding concreet te hanteren op het moment van scheiding van de markt.
Geconstateerd kan worden dat het hanteren van het beding in 19% tot
conflicten leidt. Ik zie niet waar het probleem is. Ongeveer de helft geeft
aan het beding te zullen hanteren op het moment dat men uit elkaar gaat. De
andere helft doet er geen beroep op. Het is mogelijk dat deze nieuwe bepaling
in die gevallen ertoe leidt dat er geen concurrentiebeding wordt aangegaan.
Maar als er geen beroep op wordt gedaan, zou het niet redelijk zijn om de
werkgever wel te laten betalen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik geef een voorbeeld. Een werknemer heeft twintig jaar lang bij een werkgever
gewerkt, wetende dat er in zijn contract een concurrentiebeding met een boete
staat. Wij hebben het erover gehad hoe werknemers dat ervaren en voelen. Hij
heeft zich om die reden al die tijd beperkt geweten in zijn arbeidskeuze.
Dat effect uit het verleden is toch niet weg omdat de werkgever bij het scheiden
van de markt zegt er bij nader inzien geen beroep op te doen?Minister Donner:Dat klopt, maar in die situatie zal hij zich er dan ook inderdaad op kunnen
beroepen dat dit een onbillijke benadeling is. Hij is al die tijd beperkt
geweest in zijn arbeidskeuze en mitsdien is het rechtvaardig dat er een vergoeding
tegenover staat. Maar dat zal hij dan wel moeten stellen en bewijzen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Stellen en bewijzen?Minister Donner:Ja, althans binnen de grenzen van het burgerlijk procesrecht. Hij zal
moeten stellen dat hij de werkgever in dit geval wil houden aan de vergoeding,
ook al beroept die zich niet op het beding. Hij zal dan aannemelijk moeten
maken dat hij onbillijk beperkt is.De heer Van de Beeten (CDA):Wij praten dus over het voorbeeld van mevrouw Westerveld waarbij de werkgever
aan het eind van de rit de werknemer niet aan het concurrentiebeding houdt.
Volgens u kan hij dan toch aanspraak maken op een vergoeding. Maar dat kan
dan toch niet op basis van dit wetsvoorstel, maar op basis van goed werkgeverschap
of iets dergelijks? Anders begrijp ik het niet meer.Minister Donner:Er staat dat in de in onderdeel b en d genoemde gevallen de vergoeding
blijft verschuldigd indien de werknemer door het vervallen van de vergoedingsplicht
onbillijk wordt benadeeld.Mevrouw Westerveld vroeg, in welke gevallen het redelijk is dat er een
vol jaar moet worden betaald bij een tijdelijk contract dat eventueel korter
duurt dan een jaar. Nogmaals, ook bij tijdelijke contracten kunnen er gerechtvaardigde
belangen van de werkgever zijn die een concurrentiebeding noodzakelijk maken.
Dat is één van de aanbevelingen die niet is opgevolgd, waarvan
ik meen dat in die situatie dat belang kán bestaan. Maar de eis
van vergoeding zal de werkgever ertoe dwingen zorgvuldig af te wegen of hij
bij dat tijdelijke contract daadwerkelijk zo'n beding nodig heeft, ook in
de situatie zoals bedoeld door mevrouw Westerveld dat het tijdelijke contract
korter dan een jaar duurt. Kortom, door vrij forfaitair aan te geven dat die
vergoeding moet worden betaald, wordt alleen maar de prikkel voor de werkgever
om het bij een tijdelijk contract korter dan een jaar af te wegen, versterkt.
Het secundaire effect daarvan is het opnieuw toetsen op proportionaliteit.
Het gaat hier niet om de bepaling in de wet zelf, maar om het effect ervan
op de contractspraktijk. In die zin zal deze bepaling ertoe moeten leiden
dat bij tijdelijke contracten minder gebruik wordt gemaakt van concurrentiebedingen
dan nu het geval is.Er is gevraagd, in hoeverre de rechtsvorming op basis van lid 6 zal doorwerken
op de bedingen die in de uitzendsector gelden. Ik verwacht dat niet. Het gaat
inderdaad om appels en peren. Het is onwaarschijnlijk dat de rechtsvorming
met betrekking tot het begrip "appel" van betekenis zal zijn voor
de uitleg van het begrip "peer". Dat is steeds het kabinetsstandpunt
geweest naar aanleiding van het SER-advies: de bedingen waarop daarin werd
gedoeld, behoren tot een andere categorie dan het concurrentiebeding waarover
wij het hier hebben.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik begreep uit de stukken dat deze parallel is gemaakt door de ambtsvoorganger
van de minister. Dit intrigeert mij, omdat ik denk dat het belangrijk is om
dit vast te stellen. Als u spreekt over appels en peren, zegt u dan feitelijk
dat de parallel die minister Melkert destijds heeft getrokken minder gelukkig
is, zodat het wat u betreft appels en peren zijn?Minister Donner:Ja, als wij het hebben over de bedingen die in uitzendcontracten worden
gemaakt dat men geen contract aan mag gaan met de werkgever waarvoor men wordt
uitgezonden. Dát is een ander soort beding dan de concurrentiebedingen
waarover wij het nu hebben. Zo al is geopperd dat de rechtsvorming op het
ene terrein doorwerkt naar het andere terrein, meen ik nu dat het gaat om
appels en peren en dat het minder waarschijnlijk is dat die rechtsvorming
doorwerkt.Mevrouw Westerveld vroeg mij, in te gaan op de bezwaren van de SER met
betrekking tot het relatiebeding. In wezen gaan anderen ook op dat punt in.
De SER beschouwt de omschrijving die wordt gegeven in het achtste lid als
een definitie van een relatiebeding, maar dat is het niet. Het achtste lid
omschrijft een beding. Een beding dat daaraan voldoet, is geen concurrentiebeding
in de zin van het eerste lid. Ik heb steeds aangegeven dat het geen winst
is om het betrokken amendement te aanvaarden, maar dat als het is aanvaard,
dit geen zodanige bezwaren oplevert dat er aanleiding is om het wetsvoorstel
in te trekken. Ik heb verder steeds de stelling ingenomen dat een relatiebeding
geen concurrentiebeding is, terwijl een concurrentiebeding geen relatiebeding
is. In die zin zou je kunnen beweren dat het achtste lid een overbodige toevoeging
is, die alleen maar een lapalissade oplevert, namelijk een waarheid als een
koe. Maar om die reden moet u niet zeggen dat het achtste lid de definitie
van een relatiebeding oplevert, of dat het achtste lid aangeeft dat relatiebedingen
wel mogen. Dat is geen voorwerp van deze bepaling, het is alleen maar een
toevoeging aan de definitie van het eerste lid. Derhalve is het bij alle bedingen
eerst de vraag of het een concurrentiebeding is. Een beding zoals omschreven
in het achtste lid is geen concurrentiebeding.Mevrouw Westerveld (PvdA):En dus ook geen relatiebeding. Het woord "relatiebeding" heeft
heel veel verwarring gewekt. In de literatuur hierover staat dat de wetgever
hiermee iets probeert te doen wat niet spoort met de staande praktijk, omdat
onder dat begrip iets heel anders wordt verstaan, wat tot veel rechtsonzekerheid
zal leiden. Is het niet simpeler om vast te stellen dat het beding dat de
Tweede Kamer in het achtste lid heeft laten zetten, inderdaad geen concurrentiebeding
is, maar ook geen relatiebeding? Dan zijn wij toch klaar?Minister Donner:Ik zeg niet wat het wel is, of wat het niet is. Wij zouden de onduidelijkheid
alleen maar vergroten door te bepalen dat het al of niet een relatiebeding
is. Het is aan de rechter om dat uit te maken. Het is in de Tweede Kamer beschouwd
als een vorm van een relatiebeding. Om die reden heeft men dit willen preciseren.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik zou hopen dat ik het eens kon zijn met de minister, maar ik ben bang
dat dat niet zo is. Uit de toelichting op het beruchte amendement op stuk
nr. 24 kunnen wij niet anders dan concluderen dan dat het de bedoeling van
die wetgever is geweest om het relatiebeding buiten de werkingssfeer van artikel
653 te brengen.Minister Donner:Dat mag zo zijn, maar lid 8 omschrijft één bepaalde vorm.
Het gebruikt ook niet de term "relatiebeding". Als dát zo
was, was ik het met u eens. Dan ontstaat er onduidelijkheid over de vraag,
wat een relatiebeding is en wat is uitgezonderd. Dat is één
van de redenen dat in dat proces die formulering is toegesneden: dit beding
is geen concurrentiebeding in de zin van het eerste lid. Natuurlijk, in de
discussie worden allerlei termen gebruikt, maar ik heb het over duidelijkheid.
De rechter zal zich primair aan de wet moeten houden en moeten constateren
of een beding onder de omschrijving van het achtste lid valt of niet. Ik neem
aan dat het niet het geval is, maar als het mogelijk ook als concurrentiebeding
beschouwd moet worden, dan heeft het achtste lid een werking. In het andere
geval heeft het achtste lid alleen maar het effect van een open deur.Mevrouw Westerveld (PvdA):Zegt de minister eigenlijk dat de toelichting die in de Tweede Kamer op
het amendement is gegeven, wat minder zwaarte toekomt dan bijvoorbeeld een
memorie van toelichting bij een wetsvoorstel?Minister Donner:Nee, maar ik geef het volgende aan. Als de Tweede Kamer bij het amenderen
de term "relatiebeding" in de wet had gezet, was inderdaad de vraag
ontstaan wat daarmee wordt bedoeld. Dan was de onduidelijkheid ontstaan waar
ook de SER op wijst. Ik constateer nu alleen maar dat het achtste lid een
bepaalde omschrijving geeft van een beding. Ik weet ook dat de indieners van
het amendement daarmee doelden op het relatiebeding. Dan kom ik weer op een
gewraakt voorbeeld dat ik vaker heb gebruikt. Een relatiebeding kan eventueel
dit beding omvatten, maar dat betekent niet dat met deze toevoeging
alle relatiebedingen zijn uitgezonderd.De heer Van de Beeten (CDA):Begrijp ik het goed dat de schriftelijke reactie van de minister op datgene
wat wij niet meer relatiebeding mogen noemen, dan maar als niet geschreven
beschouwd moet worden? Daarin geeft hij een uitgebreide uiteenzetting over
de afbakening tussen concurrentiebeding en relatiebeding. Hij zegt zelfs dat
het onderhouden van contact met oud-klanten onder het relatiebeding valt.
Dat heeft mij aanleiding gegeven tot mijn opmerkingen in eerste termijn. Het
lijkt mij dat wat de minister nu zegt, op z'n minst in tegenspraak is met
de teneur van de reactie op het SER-advies.Minister Donner:U hebt ook gewezen op passages van dat geheel, maar de discussie is geschoten
in de richting van: wat is een relatiebeding? Dat is niet bepalend voor dit
wetsvoorstel, waarin primair sprake is van een concurrentiebeding. Het enige
is dat het achtste lid een toevoeging bevat over wat eventueel niet onder
een concurrentiebeding valt. Voor de rest staan de vragen over wat een relatiebeding
is, iets wat wel of niet is toegestaan en waar het onder valt, buiten dit
wetsvoorstel. Wij kunnen het er altijd nog over hebben of wij dit wel of niet
moeten regelen, maar dat is vers twee. Wij moeten wel oppassen dat wij met
deze discussie niet plotseling een heel gebouw aan het achtste lid bouwen.
Wat betreft de strekking en de plaats in de wet heeft dit geen betekenis voor
het recht met betrekking tot het relatiebeding. Om die reden was het amendement
ook aanvaardbaar voor het kabinet. Het was bedoeld als precisering om misverstand
te voorkomen. De strekking van het achtste lid is: een concurrentiebeding
is niet een beding zoals het daar staat en een beding zoals het daar staat,
is niet een concurrentiebeding. Daarmee heb ik de vragen van mevrouw Westerveld
beantwoord en ook een groot aantal vragen van de anderen.De heer Van de Beeten heeft gevraagd welk probleem met dit wetsvoorstel
wordt opgelost en welke betekenis het heeft. In mijn inleidende woorden ben
ik daarop ingegaan. De betekenis van het wetsvoorstel moet niet primair worden
gezocht in het scheppen van rechtszekerheid, maar dat verwachtte hij ook niet.
Het wetsvoorstel moet primair beoordeeld worden op het te verwachten effect
op de contractspraktijk. Schept het daar meer zekerheid en meer evenwicht
in de verhoudingen tussen partijen?Hij vroeg ook of het wetsvoorstel hinkt op twee gedachten. Ik heb gezegd
dat het een doel van de eerste orde is om evenwicht te scheppen. Rechtszekerheid
in de contractpraktijk is een effect van de tweede orde. Een ander effect
is dat er mogelijk minder gebruik wordt gemaakt van het concurrentiebeding.
Dat zijn effecten van de tweede orde. De eerste opzet is om tegenover de beperking
van de arbeidsvrijheid een vergoeding te zetten.Ik heb gezegd dat de sanctie van nietigheid niet alleen betrekking heeft
op de vergoeding, maar op alle vereisten. Er is primair duidelijkheid als
er geen vergoeding is opgenomen. De discussie over de hoogte heb ik al met
mevrouw Westerveld gevoerd. In het wetsvoorstel wordt niet geprobeerd om het
gebruik van het concurrentiebeding door het scheppen van onzekerheid tegen
te gaan, maar er is alleen geldigheid binnen een beperkte kring en daar moet
een vergoeding tegenover staan. Dat heeft waarschijnlijk als effect dat er
minder gebruik van wordt gemaakt, maar niet het scheppen van onzekerheid.Mevrouw Broekers is ingegaan op de beslissing over de ontbindingsvergoeding
en de combinatie van ontbindingsvergoeding en concurrentiebeding bij de kantonrechter.
De algemene regel van het procesrecht is dat er bij de uitleg van overeenkomsten
in twee instanties wordt geprocedeerd. Dat geldt ook voor het concurrentiebeding.
Bij de ontbindingsvergoeding is de behoefte aan snelle duidelijkheid en zekerheid
omtrent het bedrag indertijd als dwingend argument gebruikt om een uitzondering
te scheppen. Het gaat primair om een conflict over de hoogte van het bedrag.
Partijen zullen het nooit eens zijn over de hoogte daarvan, dus zal er vermoedelijk
systematisch in twee instanties geprocedeerd worden. Bij het concurrentiebeding
gaat het niet primair om de hoogte van de vergoeding, maar om de vraag of
er een geldig beding is of niet. Dat is een rechtsvraag. Het is logisch om
dan in twee instanties te laten procederen.De vrees dat deze twee door elkaar gaan lopen acht ik niet reëel,
omdat het gaat om een beschikking die op een verschillende rechtsbasis wordt
genomen. Bij de ontbindingsvergoeding hanteert de kantonrechter de kantonrechtersformule.
Deze is inmiddels zo gebeiteld dat er in de Tweede Kamer behoefte bestaat
om deze bij wet te wijzigen. Dat levert een probleem op, omdat je jurisprudentie
heel moeilijk bij wet kunt wijzigen. Kortom, het risico dat die twee door
elkaar gaan lopen, acht ik niet reëel.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Wij beoordelen dat samenvoegen in principe positief, maar het is wel mogelijk
om te doen alsof het geld dat voor die ontbindingsvergoeding moet worden gegeven,
in een vergoeding voor het concurrentiebeding wordt gestopt, zodat het wel
appelabel is, ook al is dat andere dat niet. Om dat soort problemen te voorkomen
hebben wij de opmerking gemaakt dat het strak geregeld moet worden. Dat is
de enige reden. Wij denken niet dat er allerlei moeilijkheden uit voortvloeien,
maar het moet wel goed geregeld worden.Minister Donner:In eerlijkheid, ik meen dat het niet strakker geregeld kan worden dan
wij nu doen. Bij de vergoeding voor het concurrentiebeding gaat het om een
bedrag dat is vastgesteld in de overeenkomst. Bij de ontbindingsvergoeding
gaat het om een formule die bijna in steen is gebeiteld. Ik ben minder bang
dat die twee door elkaar gaan lopen.Mevrouw Broekers vroeg mij nog om te reageren op de kwalificaties van
de SER van de wetgevingskwaliteit van het voorstel. Ook de SER stelt de rechtszekerheid
voorop om dan te constateren dat er nog een paar vragen zijn en dat er derhalve
geen rechtszekerheid is. Het doel van dit wetsvoorstel is in de eerste plaats
het scheppen van evenwicht en het herstellen van een evenwicht dat in de loop
van de tijd verbroken was. Juist bij een evenwicht zit ik met een minder zwart/witte
situatie dan bij "het mag niet" of "het mag wel". Ik heb
de betekenis aangegeven van het relatiebeding of het beding zoals omschreven
in artikel 8.Over het tweede element, het punt van de billijke vergoeding, zal uiteraard
verschil van mening kunnen bestaan. Door de jurisprudentie zal duidelijk gemaakt moeten worden waar de grenzen liggen. Op de andere onderdelen wordt
echter juist een vrij hoge mate van duidelijkheid geschapen. Dat gebeurt niet
zozeer in het wetsvoorstel; dat zal in de contractpraktijk het effect zijn
vanwege de eisen die gesteld worden op straffe van nietigheid. Daaraan moet
gemeten worden. In die zin zijn de adviezen van de SER om een andere reden
van belang dan bij vragen van wetgevingskwaliteit. Daar heb ik andere instellingen
voor, die ik dan om advies vraag. Om die reden vond ik het geen al te zwaarwegend
advies.Mevrouw Broekers wees erop dat er verschil van mening is tussen de SER
en de regering over de positie van de uitzendwerkgever en -werknemer en vindt
dat dit rechtsonzekerheid schept. Het feit dat er in het proces van wetgeving
verschillende meningen zijn – dat blijkt ook in deze Kamer – is
op zich geen reden voor rechtsonzekerheid. Ik heb aangegeven dat het mij primair
gaat om de rechtsonzekerheid in de contractpraktijk, maar ten aanzien van
de uitleg van het wetsvoorstel is de ervaring – dat neem ik ook aan –
dat de rechter meer gezag zal hechten aan de uitleg die de regering geeft
over wat wordt voorgesteld dan aan eventuele vragen die de SER daarover heeft.
In die zin schept het feit dat de SER het er niet mee eens is, geen onduidelijkheid
over de uitleg. Mijn uitleg over de bedoeling van de wetgever en de discussie
die wij daarover in deze Kamer hebben, gelden.Mevrouw Broekers stelde vragen over het relatiebeding en lid 8. Ik ben
daarop ingegaan en heb duidelijk gemaakt dat die omschrijving niet als alomvattende,
afsluitende omschrijving van "een relatiebeding" beschouwd moet
worden. Het is omgekeerd. U weet wel: de koe en de vier poten en de vier poten
en de koe.Mevrouw Broekers ging ook in op de combinatie van de procedures. Wij hebben
het zojuist gehad over het strakker regelen.Mevrouw De Wolff vroeg of het beding niet in wezen voorwaardelijk is geworden
door de mogelijkheid dat de werkgever aan het eind van de rit de werknemer
alsnog niet zal houden aan het concurrentiebeding. Dat ben ik niet met haar
eens. Het feit dat ergens een ontbindingsmogelijkheid in een contract staat,
maakt het contract niet voorwaardelijk. Ik wijs ook op de bijzondere waarborgen
die erin zijn opgenomen voor het geval dat opzegging plaatsvindt. In die zin
denk ik niet dat dit leidt tot een voorwaardelijk beding.Daarnaast vroeg mevrouw De Wolff mij naar de positie van de werknemer
die stelt dat hij onbillijk wordt benadeeld. Daar ben ik in de antwoorden
op de vragen van mevrouw Westerveld op ingegaan. De werknemer moet aannemelijk
maken dat hij wordt benadeeld.Tot slot vroeg mevrouw De Wolff of het relatiebeding ook geldt voor toekomstige
klanten. Nogmaals, ik probeer hier geen afsluitende omschrijving te geven
van "relatiebeding"; ik ga uit van de omschrijving van het beding
in lid 8. Dat geldt ook voor de andere vraag van mevrouw De Wolff over het
relatiebeding.De heer Holdijk stelde dat de voorgestelde formulering van lid 8 geen
eind zal maken aan de discussies. Ik heb aangegeven dat ik dat vermoedelijk
met hem eens ben, omdat lid 8 niet bedoeld is om een eind te maken aan discussies,
maar hooguit om van één bepaald aspect te zeggen: dat bedoelen
wij hier niet. Derhalve zal de praktijk moeten uitwijzen hoe dit moet worden
uitgelegd en hoe dit zal werken. Ik meen dat het begrip "concurrentiebeding"
op dat punt duidelijk is.Ik hoop dat ik daarmee in deze termijn de vragen van de leden heb beantwoord
en in elk geval aannemelijk heb gemaakt dat de criteria die men stelde, niet
zo moeten worden gesteld, maar dat de eerste vraag is of wij tot een beter
evenwicht van de belangen kunnen komen. Ik meen dat het wetsvoorstel dat doel
zal bereiken.Minister De Geus:Voorzitter. Ik zal niet uitvoerig ingaan op datgene wat reeds op een voortreffelijke
wijze is behandeld, maar zal hooguit nog een enkel accent toevoegen. Dat doe
ik nadat ik bij de interruptie de discussie over het relatiebeding heb aangehoord.
Gelet op mijn verantwoordelijkheid voor een goed werkende arbeidsmarkt, moet
mij van het hart dat wij nu een geweldige kans hebben om over een aantal zaken
zoveel duidelijkheid te scheppen dat ik uw Kamer daar nog een keer toe wil
oproepen.Een concurrentiebeding is naar haar aard vrijheidsbeperkend. Het behoort
in een arbeidsmarkt dus niet te bestaan, tenzij onder heel strikte voorwaarden.
Die voorwaarden staan in het wetsvoorstel. Een relatiebeding is in het spraakgebruik
een populaire benaming van een deel van datgene wat verstaan wordt onder "een
concurrentiebeding". Het gaat immers om concurreren met de klantenkring
van je oude werkgever. Dat is iets waar wij zowel vanuit de arbeidsmarktfilosofie
als vanuit de juridische uitgangspunten natuurlijk heel anders tegenaan kijken.
Er is dus een behoefte geweest om afspraken die gemaakt worden over vertrek
bij een werkgever, waarbij de klantenkring als het ware wordt meegenomen,
niet onder hetzelfde strikte regime te leggen als datgene wat wij nu bij het
concurrentiebeding doen. Met andere woorden: datgene wat in het populaire
spraakgebruik "een relatiebeding" heet, wordt hier niet in de wet
gedefinieerd. Ik sluit mij op dat punt volledig aan bij mijn collega Donner.
Er is in het wetsvoorstel sprake van een benaderingsbeding, maar de amendering
is wel degelijk bedoeld om het hart te treffen, dat in het populaire taalgebruik "een
relatiebeding" heet. Juist door dat benaderingsbeding precies te benoemen,
wordt de kern aangegeven van wat de wetgever in billijkheid acht te kunnen
vallen onder vrijheidsbeperking. Die vrijheidsbeperking is dat je niet zomaar
de klanten van je oude werkgever kunt afsnoepen in een andere werksituatie.Daarmee komen wij bij een heel interessant deel van het concurrentiebeding.
In de praktijk komen heel veel belangen van werkgevers om überhaupt de
discussie aan te gaan of iets af te spreken over wat "een concurrentiebeding"
genoemd wordt, eigenlijk helemaal niet voort uit de behoefte om die concurrentie
ten enenmale te beperken, maar juist uit de behoefte om het afsnoepen van
die markt te beperken. Die duidelijkheid is ook een onderdeel van deze wetsgeschiedenis
als uw Kamer dit wetsvoorstel zou willen aannemen. Daarmee wordt eigenlijk
gezegd dat werkgevers eerst moeten nadenken. Als het je bedoeling is om de
werknemer helemaal in te snoeren, dan spreek je een vergoeding af. Is het
je bedoeling om een relatiebeding af te spreken, dan moet je dat gewoon doen.
Geef dat dan zo vorm dat je een afspraak maakt over het benaderen van oude
klanten. Dan voeg je jezelf naar de terminologie van lid 8
van dit artikel. In de rechtspraktijk wordt nu gescharreld met het begrip
concurrentiebeding. Ik heb geen cijfers, maar in een groot deel van de gevallen
gaat het om relatiebedingen. Ik heb dat in de consultancypraktijk en in de
vakbondspraktijk gezien. Ik heb twintig jaar in dat veld gewerkt. Bijna alle
concurrentiebedingen die ik ken waren relatiebedingen.Een werkgever begrijpt wel dat een metselaar ergens anders ook gaat metselen.
Hij pikt het alleen niet als een vertrekkende salesmanager een klantenbestand
uit de computer meeneemt, want die klanten zijn wel opgebouwd bij zijn bedrijf.
Ik zeg het wat populair, maar daarmee wil ik de harten van de leden voor dit
onderdeel winnen. Het is vervolgens aan hen om te beoordelen of zij met ons
van mening zijn dat deze zaak goed begrepen is onder artikel 8. Met de amendering
is gepoogd die zekerheid toe te voegen. Het gaat ons niet om het in juridische
zin introduceren van de term relatiebeding. Dat zou onverstandig zijn, want
het is populair taalgebruik. Dat moet je niet proberen te definiëren.
Het is voorzien van een benaderingsbeding. In lid 8 staat duidelijk wat niet
begrepen wordt onder concurrentie en wat dus ook niet valt onder de beperking
die wij met dit wetsvoorstel beogen.De heer Van de Beeten (CDA):U zegt dat u uit de praktijk weet dat veel concurrentiebedingen eigenlijk
relatiebedingen zijn. Dat roept bij mij de vraag op in hoeverre de door uw
collega van Justitie genoemde onderzoeken een onderscheid hebben gemaakt tussen
een relatiebeding en het eigenlijke concurrentiebeding. Dat kan betekenen
dat die onderzoeken resultaten hebben opgeleverd over een volkomen acceptabel
benaderingsbeding. Dat zou dan de grond zijn voor het wijzigen van de wet
op dit punt.Minister De Geus:In de onderzoeken van 1997 en van 2002 is geen sprake van specificatie
naar type en naar inhoudelijke aspecten van het concurrentiebeding. Daarom
zei ik al dat ik daar geen cijfers over heb. In 1997 liet een onderzoek zien
dat ongeveer 1,5% à 2% van de werknemers last had van
een concurrentiebeding. In het onderzoek uit 2000 gaf 4% van de ondervraagde
werknemers aan wel eens last te hebben gehad van de beperking van een concurrentiebeding.
Dat is in de breedte genomen. Het onderscheid waar u naar vraagt, kan ik u
niet leveren.De heer Van de Beeten (CDA):Dat kunnen dus in belangrijke mate benaderingsbedingen geweest zijn in
plaats van de concurrentiebedingen waar de minister van Justitie het voortdurend
over heeft gehad.Minister De Geus:Er is geen onderscheid gemaakt naar type beding. Dat kunnen wij daar niet
uit halen. Het gaat wel om zaken die in concurrentie spelen. Ik heb niet voor
niets gezegd dat het ene een deelverzameling van het andere is.Mevrouw Westerveld (PvdA):De minister licht toe dat bepaalde praktijken buiten de beschermende werking
vallen. Hij heeft het over een werknemer die weggaat en de klanten van zijn
baas afsnoept; ik denk aan een werknemer die zich als zelfstandige vestigt.
Op een gegeven moment constateert zijn vroegere werkgever dat die werknemer
een aantal klanten heeft die tot zijn klantenbestand behoorden. Dat hoeft
echter niet het gevolg te zijn van de strikte definitie van lid 8. Stel dat
een werkgever een beding opneemt om dit soort zaken te voorkomen. Hij neemt
aan dat het onder lid 8, het benaderbeding, valt, maar het is wat ruimer geformuleerd.
Dan is de consequentie dat het beding nietig is. Is dat juist?Minister De Geus:Zoals u het stelt, is het juist. De wetgever zegt echter niet dat je geen
relatiebeding mag afspreken. De wetgever zegt alleen dat alle beperkende maatregelen
die gelden voor het concurrentiebeding niet gelden als er iets anders wordt
afgesproken, namelijk het contractueel inperken in de postcontractuele fase
van het benaderen van de klanten van de oude werkgever. Dat wordt duidelijk
uitgezonderd in lid 8.Mevrouw Westerveld (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De uitgebreide beantwoording van de bewindslieden
heeft een aantal zaken wat duidelijker gemaakt. In elk geval hebben zij een
deel van de zorg van mijn fractie over de rechtsonzekerheid weggenomen. Rechtsonzekerheid
is natuurlijk inherent aan nieuwe regelingen. De analyse van de verbeteringen
ten opzichte van de oude regeling en de mededeling dat het een verbetering
is ten opzichte van de wettekst en de bestaande jurisprudentie, zijn geruststellend.De minister heeft aangegeven dat het wetsvoorstel een einde moet maken
aan de onduidelijkheid. Het moet leiden tot een proportioneler en meer subsidiair
gebruik en het moet een beter evenwicht tot stand brengen. Dat zijn de verbeterpunten
die de fractie van GroenLinks ook heeft benoemd. Het beoogde resultaat is
het mindere gebruik. Wat voor ons zwaar weegt, is het pijnpunt van lid 3.
De minister heeft onze zorg niet kunnen wegnemen dat werkgevers wel degelijk
de mogelijkheid hebben om op een betrekkelijk eenvoudige manier onder de beoogde
proportionaliteit uit te komen. Deze Kamer kan helaas niet amenderen. Wij
zullen dus een afweging moeten maken. Het is voor ons take it or leave it.Dan kom ik bij de bezwaren tegen lid 8. De discussie met de minister van
Justitie heeft een deel van onze zorgen weggenomen. Het feit dat het woord
benaderingsbeding een aantal malen is gevallen, maakt dat wat scherper. De
minister heeft duidelijk gemaakt dat lid 8 niet bedoeld is om een definitie
te geven van een relatiebeding. Men kan dus niet zomaar zeggen dat alle vormen
die in de praktijk circuleren onder de noemer relatiebeding, buiten de werkingssfeer
van dit artikel vallen.Helaas werd mijn zorg groter door de beschouwing van de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over de vraag waarom het concurrentiebeding zo veel
mogelijk moet worden teruggedrongen zonder afbreuk te doen aan de mogelijkheid
van werkgevers om onrechtmatig gedrag van werknemers te voorkomen. Hij had
het over het afsnoepen van klanten. Dat willen wij allemaal niet, maar dat
is wel een kenmerk van de vrije markt. Als een werknemer zich in de buurt
van zijn oude werkgever vestigt en een bord op de muur timmert met de mededeling
dat hij het beter doet, dan kun je ook al spreken van afsnoepen. Het blijft
dus ingewikkeld. Wij vinden het vooral ingewikkeld vanwege de gelaagdheid van deze bepaling, waarin de sanctie van nietigheid staat op bedingen
die niet aan de voorwaarden voldoen. Daardoor kan de situatie ontstaan dat
een beding nietig is als het geen beding is als bedoeld in lid 8. Als de werknemer
later aannemelijk kan maken dat de werkgever hem aan veel meer wil houden
dan afgesproken en als er geen vergoeding is opgenomen, dan is het beding
nietig. Dat kan tot rechtsonzekerheid leiden.De analyse van de verbeterpunten van GroenLinks sprak mijn fractie aan.
Die is misschien beter dan de zuur-zoetbenadering waarvoor ik heb gekozen.
Het vervelende van twee smaken door elkaar mengen is dat er daarna altijd
iets volstrekt ondrinkbaars overblijft; bij te veel zuur is de smaak altijd
wrang, bij optellen en aftrekken kan de balans positief of negatief zijn.
Mijn fractie heeft haar standpunt nog altijd niet bepaald, maar de zaken worden
ons wel wat duidelijker.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. De minister van Justitie merkte daarstraks op dat omvangrijke
bewoordingen de zaak niet altijd veel duidelijker hoeven maken en refereerde
aan de behandeling in de Tweede Kamer. Ik moet vaststellen dat hij in zijn
termijn ook veel woorden heeft gebruikt. Ik zal mijn tweede termijn kort en
to the point proberen te houden.Laat ik beginnen met de omvang van het probleem. Uit het interruptiedebatje
met de minister van Sociale Zaken bleek dat in de cijfermatige onderbouwing
van het voorstel onzeker is of de onderzochte bedingen in de categorie vielen
van benaderingsbedingen of "echte" concurrentiebedingen. De minister
van Justitie haalde verder twee onderzoeken aan die vijf jaar uit elkaar liggen,
terwijl tijdens het eerste onderzoek het probleem aanzienlijk kleiner was
dan in het tweede en er geen aantoonbare factoren waren voor de stijging;
een en ander zaait twijfel over de betrouwbaarheid van beide onderzoeken.
De minister zei dat het primaire doel van dit wetsvoorstel een proportioneler
gebruik van het concurrentiebeding is. Dit vooronderstelt dat daarvóór
sprake was van een disproportioneel gebruik. Die analyse is echter kennelijk
gebouwd op drijfzand, namelijk op cijfers waarvan wij niet weten hoe wij ze
moeten interpreteren. Dat vind ik niet onbelangrijk voor de beoordeling van
het wetsvoorstel, dat toch een aantal zaken overhoophaalt en dat in ieder
geval naar de overtuiging van menig woordvoerder, ook naar die van mij, tenminste
zal leiden tot de nodige rechtszaken en jurisprudentie.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Zonet hadden wij het over appels en peren, nu kunnen wij het daar weer
over hebben. Uit een van de onderzoeken blijkt duidelijk dat meer dan 40%
van de werkgevers concurrentiebedingen hanteert in de arbeidsvoorwaarden.
Mij dunkt dat dit geen laag percentage is. Het percentage werknemers dat daar
ooit last van heeft, ligt uiteraard lager – en dat mag je hopen –
maar dat is natuurlijk niet het vertrekpunt. Het vertrekpunt is dat er behoorlijk
veel concurrentiebedingen worden gesloten in Nederland. Niemand maakt mij
wijs dat in 41% van de arbeidsovereenkomsten zo'n concurrentiebeding
werkelijk nodig is om het bedrijfsgebied van de werkgever te beschermen. Wilt
u ingaan op dat percentage en niet op het veel lagere percentage van probleemgevallen?De heer Van de Beeten (CDA):Mijn punt was juist dat in het ene onderzoek dat hoge percentage verschijnt
en in het ander het lagere en dat het onduidelijk is wat in de tussenliggende
tijd heeft geleid tot het hogere percentage. Daardoor zijn beide onderzoeken
voor mij kwestieus geworden. Nog belangrijker zijn de ervaringen van de minister
van Sociale Zaken, die in de praktijk eigenlijk alleen maar relatiebedingen
heeft gezien in het geval van concurrentiebedingen, waardoor wij niet zeker
weten dat die 41% bedingen allemaal concurrentiebedingen in de zin
van het eerste lid zijn; misschien waren het wel in belangrijke mate bedingen
in de zin van lid 8 van het wetsvoorstel. Waar praten wij dus precies over?
Dat lijkt me een belangrijk punt.De kern van het wetsvoorstel is de nietigheidsbedreiging bij een concurrentiebeding
waaraan een vergoeding is verbonden door werkgevers en werknemers samen aan
het begin van de rit bepaald en deze, achteraf gezien, als onbillijk moet
worden aangemerkt. Ik blijf dat een juridisch buitengewoon vreemd en rechtspolitiek
eigenlijk ook moeilijk verteerbaar fenomeen vinden. Hierbij speelt ook rechtsonzekerheid.
Als wetgever speel je daarmee in op de onzekerheid van werkgevers om hun gedrag
zodanig te beïnvloeden dat zij hetzij kiezen voor een extreem hoge vergoeding
teneinde zeker te zijn dat zij het concurrentiebeding kunnen handhaven, hetzij
ervoor kiezen om af te zien van een concurrentiebeding. Dat kan het nagestreefde
doel zijn, maar ik vind dit niet de juiste weg om gedragsveranderingen te
bereiken, evenmin als het proportioneler maken van het gebruik van het concurrentiebeding.
Dit blijft een principieel probleem. De minister zei dat dit onderdeel uitmaakt
van het evenwicht dat met dit wetsvoorstel wordt nagestreefd, maar ik miste
in zijn antwoord de argumentatie die eraan ten grondslag moet liggen.De laatste kwestie blijft die van de koppeling tussen de procedures van
ontbinding en de beoordeling van concurrentiebedingen. Volgens de minister
wil de Tweede Kamer de kantonrechtersformule in beton gieten. Dit zou heel
onverstandig zijn vanuit een ander doel dat dit kabinet nastreeft, namelijk
een grotere participatie van ouderen aan het arbeidsproces. De kantonrechtersformule
zet immers een straf op het in dienst nemen van ouderen en het lang in dienst
houden van mensen. Daar moeten we dus nog maar eens over van gedachten wisselen.
Maar zelfs als de kantonrechtersformule in de wet wordt neergelegd, neem ik
aan dat dit zal gebeuren met inachtneming van de marge die de huidige kantonrechtersformule
biedt met betrekking tot de C-factor, de bevoegdheid voor de kantonrechter
om van geval tot geval te beslissen. Ik zie niet in dat de kantonrechter er
in de praktijk van zal kunnen worden weerhouden om in de ontbindingsvergoeding
een vergoeding te stoppen die eigenlijk bestemd is voor het van toepassing
laten van het concurrentiebeding. Dan is er dus geen mogelijkheid om te appelleren.
De rechtspraktijk van kantonrechters zal ons die mogelijkheid niet bieden.
Dat blijft een probleem en als wij ervoor blijven kiezen om geen appel mogelijk
te maken voor ontbindingsvergoedingen, dan lijkt het mij niet verstandig om
deze twee procedures aan elkaar te koppelen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Eén vraag blijft mij bekruipen. De heer Van de Beeten zet zijn
betoog op aan de hand van het aantal beroepen op het beding, dus eigenlijk
aan de hand van een van de doelstellingen van het wetsvoorstel, namelijk het
terugdringen van het aantal bedingen. Ik hoor hem helemaal niet over de andere
doelstellingen van het wetsvoorstel: het betere evenwicht, de genoemde vergoeding
die bij de 40% of welk percentage dan ook moet worden afgesproken,
de duidelijkere eisen met betrekking tot de inhoud van het beding en de begrenzing
in de tijd. Het lijkt alsof hij dit geen wezenlijke punten vindt, terwijl
beide bewindslieden hier redelijk fors op inzetten. Mij lijken dit verbeteringen,
maar de heer Van de Beeten praatte er niet over. Of zie ik het verkeerd?De heer Van de Beeten (CDA):Voor het percentage kan ik verwijzen naar wat ik net zei in antwoord op
de interruptie van mevrouw De Wolff. Op zich zitten er zeker goede onderdelen
in, zoals in de schriftelijke voorbereiding aan de orde is gekomen. Mij ging
het er net om, de hoofdkritiekpunten aan de orde te stellen, de ministers
het volle pond te geven en hun de gelegenheid te bieden om daar zo sterk mogelijk
op te antwoorden.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik begrijp het goed dat ook u vindt dat het gaat om het terugdringen van
de onnodige bedingen, niet om de andere elementen van het wetsvoorstel?De heer Van de Beeten (CDA):Dat is juist.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Met bewondering en bijna ademloos heb ik geluisterd naar de
minister van Justitie. Ik had het idee dat ik naar een wedstrijd kunstrijden
keek: dubbele axels, driedubbele rietbergers en nogal wat pirouettes.Er zijn een aantal zaken overgebleven waarop ik nu nader wil ingaan. Zo
heb ik de minister duidelijk horen zeggen: de wet is duidelijk, maar de praktijk
is onduidelijk. Ik hoop dat ik het goed verwoord. Je zou ook kunnen zeggen:
de wet is duidelijk, maar laat de praktijk er maar wat mee aanrotzooien, want
die is onduidelijk. Is dat de essentie van wat de minister zegt? Inderdaad
is het belangrijk dat wij duidelijke wetten maken en het is heel belangrijk
dat die wetten zo duidelijk zijn dat men er in de praktijk goed mee uit de
voeten kan. Maar wij moeten natuurlijk wel goed in de gaten houden dat die
onduidelijke praktijk er daadwerkelijk goed mee uit de voeten kan en dat wij
niet voor iedere zaak die zich in de praktijk voordoet, eerst naar de rechter
moeten om een goede interpretatie van de wet te krijgen die zo "duidelijk"
is. Ik zou daarom toch graag van de minister horen of deze wet volgens hem
inderdaad duidelijk genoeg is.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):De minister van Justitie heeft nadrukkelijk gezegd dat de regering met
dit wetsvoorstel tracht een nieuw evenwicht tot stand te brengen tussen werkgever
en werknemer. De regering doet dat zeker ook met het oog op het belang dat
de arbeidsmobiliteit van werknemers en de marktwerking worden verbeterd. Begrippen
die de liberaal Broekers als muziek in de oren moeten klinken. Spreekt deze
redenering de VVD-fractie aan? En, zo ja, betekent dat dan dat haar fractie
met enige sympathie naar dit wetsvoorstel zou willen kijken?Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik heb de minister inderdaad horen zeggen dat hij met dit wetsvoorstel
streeft naar een nieuw evenwicht tussen werkgever en werknemer. Een werkgever
kan in een contract met een werknemer bijvoorbeeld vastleggen dat hij een
jaar lang niet in dezelfde branche werkzaam mag zijn als hij het bedrijf verlaat,
maar daar staat dan wel een vergoeding tegenover. Ik erken dat dit evenwicht
een goed vertrekpunt is voor dit wetsvoorstel, maar uiteindelijk zal de minister
toch ook een antwoord moeten geven op mijn vraag of dit wetsvoorstel duidelijk
genoeg is. Vandaag zijn genoeg voorbeelden geven waaruit blijkt dat die duidelijkheid
niet wordt geboden.Voorzitter. In een interruptie heb ik verwezen naar een onderzoek van
Research voor Beleid uit 1997 waarin staat dat 15% tot 20% van
de werknemers een concurrentiebeding heeft en dat 1% à 1,5%
van hen daaraan wordt gehouden. Ineens blijkt er echter ook nog een ander
onderzoek te zijn, waaruit zou blijken dat 42% van de werkgevers een
concurrentiebeding afspreekt. Ik ben bang dat wij hierbij te maken hebben
met een voorbeeld van "the fallacy of misplaced concreteness". Als
namelijk inderdaad 42% van de werkgevers een concurrentiebeding afspreekt,
betekent dit dat, uitgaande van een beroepsbevolking van vier à vijf
miljoen, misschien wel eens een miljoen mensen aan een concurrentiebeding
gebonden zou kunnen zijn. Dat lijkt mij een buitengewoon groot aantal. Ik
denk dan ook niet dat de minister dit getal kan bevestigen en dan hebben wij
inderdaad te maken met "the fallacy of misplaced concreteness".
Met dit percentage wordt dan namelijk gesuggereerd dat er heel veel concurrentiebedingen
worden afgesloten, terwijl het er in werkelijkheid veel en veel minder zijn.
Het is dan ook geen goed argument om te benadrukken dat het zo belangrijk
is dat om die reden het wetsvoorstel moet worden aangenomen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik ben geen rekenwonder en houd mij dan ook liever afzijdig als er met
cijfers wordt gegoocheld. Ik kan mij echter goed voorstellen dat een werkgever
niet met al zijn werknemers een concurrentiebeding afsluit. Op de vertaalslag
die u maakt van het percentage werkgevers naar het aantal werknemers, is dan
ook wel iets aan te merken.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):De heer Van de Beeten vroeg dan ook terecht waarop dit onderzoek precies
is gebaseerd en wat de betekenis ervan is. Dit is een terechte vraag, omdat
het onderzoek uit 1997 een heel andere uitkomst laat zien dan het andere onderzoek
dat een paar jaar later is uitgevoerd.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik kan wel redelijk rekenen en volgens mij is het helemaal niet zo ingewikkeld.
Als 15% van de werknemers een arbeidsovereenkomst heeft met een concurrentiebeding,
spreken wij bij een arbeidsmarkt van zes miljoen werknemers, over een miljoen
mensen. Dat onderzoeksgegeven laat zich heel wel verenigen met het onderzoek
van Research voor Beleid waaruit blijkt dat ongeveer 40% van de werkgevers
een concurrentiebeding hanteert, want uiteraard zullen deze werkgevers niet
met al hun personeel een concurrentiebeding afspreken. Deze onderzoeken sluiten
elkaar dus niet uit, wat betekent dat wij ervan uit mogen gaan dat ongeveer
een miljoen werknemers in Nederland te maken heeft met een concurrentiebeding.
Wij hebben wel eens voor minder mensen een hele middag gedebatteerd!Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Research voor Beleid stelt ook dat slechts 1,5% tot 2% van
de werknemers met een concurrentiebeding zich door dat beding belemmerd voelt.
Ik ben al met al nog steeds heel benieuwd naar de reactie van de minister.Voorzitter. Volgens mij hoorde ik de minister een cirkelredenering gebruiken
in zijn beantwoording toen hij zei: een concurrentiebeding is geen relatiebeding,
want een relatiebeding is geen concurrentiebeding. Ik heb goed geluisterd
en volgens mij heeft hij dat toch echt gezegd. Het doet mij sterk denken aan
het voorbeeld dat prof. Franken en ik gebruikten om jaren geleden onze studenten
duidelijk te maken wat een cirkelredenering is. Dat voorbeeld is: "Wat
zijn rotopedisten? Rotopedisten zijn beestjes die in rondjes lopen. Waarom
lopen ze in rondjes? Omdat het rotopedisten zijn!" Deze cirkelredenering
van de minister verhoogt niet de duidelijkheid voor de burger en in de ogen
van mijn fractie ook niet de rechtszekerheid.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. Het afsluiten van een concurrentiebeding in een arbeidsovereenkomst
is in Nederland te vaak een automatisme. Het is dan ook een goede zaak dat
de regering dit automatisme met dit wetsvoorstel probeert te doorbreken. Een
werkgever moet volgens het wetsvoorstel immers meer dan tot nu toe het geval
was rekening houden met de belangen van de werknemer wanneer hij een concurrentiebeding
afsluit.Een werknemer die een arbeidsovereenkomst ambieert, tekent meestal blindelings
de hem voorgelegde arbeidsovereenkomst. Hij bevindt zich verder zelden in
de situatie dat hij kan onderhandelen over het wel of niet afsluiten van een
concurrentiebeding. Het is daarom een stap vooruit dat de wetgever werknemers
met dit wetsvoorstel tegemoetkomt.Bij het beëindigen van het dienstverband opent zich een keuzemenu,
waaronder de mogelijkheid voor de werkgever om af te zien van een beroep op
het concurrentiebeding. Ik heb met het oog hierop met instemming genoteerd
dat een rechter in een dergelijk geval bij zijn afweging lid 3 moet betrekken.
Lid 3 bepaalt dat de rechter moet meewegen dat de werkgever tijdens zijn dienstverband
vele jaren belemmerd kan zijn bij het maken van nieuwe keuzes in zijn carrière.
Het is weliswaar zo dat de werknemer de argumenten moet aanleveren om de vordering
aannemelijk te maken, maar dat neemt niet weg dat het een goede zaak is dat
de rechter bij zijn afweging over het toekennen van een vergoeding de vraag
betrekt of een werknemer tijdens zijn dienstverband belemmerd is door dat
concurrentiebeding.Ik heb ook met instemming genoteerd dat de billijke vergoeding als zodanig
een relatieve factor is voor de rechtsgeldigheid van het beding. Als een vergoeding
in het beding is opgenomen, is aan de eis voldaan. Als de kantonrechter oordeelt
dat de vergoeding niet billijk is, bijvoorbeeld omdat de omstandigheden tijdens
de arbeidsovereenkomst zijn veranderd, kan hij besluiten tot een hogere vergoeding.
Er treedt dan als het ware conversie op. Het beding blijft dan namelijk zijn
kracht houden. Ik denk dat daarmee aan een groot deel van de bezwaren van
de CDA-fractie tegemoetgekomen is.Dit was het goede nieuws. Ik ga bijna aan mijzelf twijfelen nu ik de bewindslieden
zo hartstochtelijk verdedig. Die rol ben ik niet gewend om te spelen. Het
slechte nieuws heeft betrekking op het amendement op stuk nr. 24 en het beruchte
lid 8, dat nu niet meer mag worden aangeduid als "relatiebeding"
maar als "sui-generisbeding" dat terloops, eigenlijk overbodig,
in de wet wordt genoemd. Veel andere bepalingen gelden ook niet als concurrentiebeding,
maar deze koe met vier poten zeker niet. De wijze waarop de minister van Justitie
zich nu afmaakt van een ingewikkelde discussie is wat teleurstellend. Zijn
stelling dat een relatiebeding geen concurrentiebeding is, wordt door de arbeidsrechtspraktijk
niet gedeeld. Tot dusverre vond iedereen dat een relatiebeding een species
was van het concurrentiebeding. Ik ben het met de minister van SZW eens dat
de werkgever er veel belang bij heeft om zijn klantenkring te beschermen en
dat van een werkgever niet verwacht mag worden dat hij een schadevergoeding
aan een werknemer aanbiedt alleen omdat het hem verboden is om met de klanten
weg te wandelen na het einde van het dienstverband. Ik ben zelf ook werkgever
en ik snap dat dus heel goed. Ik zou het ook niet redelijk vinden om een werkgever
dan een schadevergoeding te laten betalen.Wij moeten echter duidelijk aangeven wat een concurrentiebeding is. Wij
houden het bij de oude definitie van "op zekere wijze werkzaam zijn",
hoewel die ongelukkig is. Wij hebben een hele discussie gevoerd over het relatiebeding
dat geen concurrentiebeding is, maar aan het einde daarvan zegt de minister
van Justitie nu dat dit weliswaar niet gematerialiseerd is in het achtste
lid, maar zo voor zich spreekt dat het niet verankerd hoeft te worden in de
wet. Ik vind niet dat het voor zich spreekt. Bovendien worden daarmee allerlei
nieuwe vragen worden opgeroepen. De belangrijkste vraag is: wat geldt dan
rondom relatiebedingen? Geldt daarvoor het algemene contractenrecht? Ik meen
dat daarover nog wel een en ander te zeggen is en dat met name gediscussieerd
kan worden over de vraag hoe een relatiebeding moet worden aangegaan. Naar
mijn mening zou dat schriftelijk moeten gebeuren, het liefst aan de hand van
een individuele arbeidsovereenkomst. Verder meen ik dat een relatiebeding
een beperkte duur zou moeten hebben. Een relatiebeding zou ook alleen in een
contract van een meerderjarige werknemer mogen staan. De discussie over deze
punten gaan de bewindslieden wel erg gemakkelijk uit de weg.Ik vraag de bewindslieden daarom om, als dit wetsvoorstel wordt aanvaard –
waarvoor ik mijn steun uitspreek – op een wat rustiger moment na te
denken over de plaats die het relatiebeding al dan niet in titel 17 moet krijgen.
Ik ben er niet van overtuigd dat er per se een goede definitie moet komen
van het relatiebeding en een materiële regeling daaromheen, maar ik vind
dat de discussie nu veel onrecht wordt aangedaan.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun reactie in eerste termijn.
Het is ook mij niet ontgaan dat met name de minister van Justitie een hartstochtelijk
pleidooi heeft gehouden ten gunste van zijn voorstel.De centrale vraag voor deze Kamer aan het einde van de beraadslagingen
is of dit wetsvoorstel winst betekent ten opzichte van de bestaande situatie.
Er doet zich de ietwat merkwaardige, zelfs paradoxale, situatie voor dat de
regering van mening is dat weliswaar de wettelijke regeling niet verbetert
maar wel de contractspraktijk, terwijl de Kamer met name klaagt over het gebrek
aan duidelijkheid en rechtszekerheid voor partijen. De minister van Justitie
zegt, in lijn met hetgeen ik ook al opmerkte, dat er wel nieuwe en preciezere
regels kunnen worden gemaakt, maar dat woorden zowel duidelijkheid als onduidelijkheid
kunnen scheppen. Dat deed mij denken aan de uitspraak van Eggers dat woorden
altijd onduidelijk zijn, maar goed. Inhoudelijk is mijn fractie het eens met
de minister op dit punt. De tegenstelling betreft dus een duidelijke wettelijke
regeling of een duidelijke praktijk.Ik ben nog steeds van mening dat de grote onduidelijkheid gelegen is in
het eerste lid van het voorgestelde artikel. Daarin is nog altijd sprake van
de formule "op zekere wijze werkzaam". Die is zo vaag en multi-interpretabel
dat enerzijds aan een concurrentiebeding in de eigenlijk zin des woords gedacht
kan worden en anderzijds aan alle mogelijke andere bedingen in de relatie
tussen werkgever en werknemer. Ik acht het dan ook een gemiste kans dat dit
wetsvoorstel op dat punt niet meer duidelijkheid biedt. Ik vraag mij af –
een vraag die een deel van deze Kamer steeds heeft bezig gehouden –
of lid 1 met de huidige formulering voldoende duidelijkheid voor de rechter
biedt om onderscheid te maken tussen het concurrentiebeding en andere bedingen
zoals het relatiebeding. Een directe relatie daarmee is dat de toestand van
lid 1 terugkeert in lid 8 dat via het amendement in het wetsvoorstel is beland.
Dat lid heeft met de discussie over de formulering alleen maar voor een enorme
berg misverstanden gezorgd. In die zin draagt het allerminst bij aan de duidelijkheid.
Ik wil niet de positieve punten die ik in eerste termijn genoemd heb op enigerlei
wijze ter discussie stellen, maar ik blijf van mening dat de onduidelijkheid
in de wettelijke regeling voortvloeit uit het eerste lid en de ongelukkige
formulering daarvan, en uit het achtste lid dat nog ongelukkiger geformuleerd
is.De voorzitter:Heeft de minister van Justitie behoefte aan een korte schorsing?Minister Donner:Wij hebben behoefte aan wat gelegenheid om ons te verstaan over de cijfers.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst.Minister De Geus:Voorzitter. In deze tweede termijn wilden wij de rolverdeling zo doen
dat ik nog eens inga op enkele kwantitatieve aspecten, ter nadere toelichting
op wat er in de eerste termijn is gezegd. Mijn collega Donner zal vervolgens
wat meer op het wetsontwerp zelf en de fundamentele kanten daarvan ingaan.Ik begin met de onderzoeken waarover wij beschikken. Er is in 1997 een
enquête gehouden onder 5000 bedrijven en onder 4500 personen. Dat is
het onderzoek dat het meest totale beeld geeft. Een derde van de bedrijven
in de profitsectoren hanteert voor zijn gehele of een deel van zijn personeel
een concurrentiebeding, kwam daar uit. Er kwam voorts uit dat van de grote
bedrijven zelfs iets meer dan 60% gebruik maakt van een concurrentiebeding
voor hun werknemers en dat naar schatting 15% tot 20% van alle
werknemers in Nederland te maken heeft met een of andere vorm van concurrentiebeding
in het arbeidscontract.Gevraagd is ook naar de hinder die de mensen daarvan hebben. Niet alle
15% tot 20% met een dergelijk contract voelt zich daar belemmerd
door. Heel vaak is het een maatregel die verder niet tot problemen leidt.
Uit het onderzoek kwam toch naar voren dat 1,5% à 2%
van de werknemers zich daadwerkelijk gehinderd voelt.Het onderzoek dat in 2002 is gehouden, is een veel kleiner onderzoek geweest.
In totaal zijn 150 werkgevers en 267 werknemers ondervraagd, ook werkzaam
in de profitsector. Dat onderzoek probeerde eveneens de motieven achter het
concurrentiebeding wat duidelijker naar voren te halen. Dat tweede onderzoek
is ook aan de Kamer verstrekt. Daaruit blijkt dat iets minder dan de helft
van de werkgevers – de 41% die mijn collega Donner ook noemde –
een concurrentiebeding hanteert. Over de motieven daarvan heeft minister Donner
eveneens cijfers genoemd. De werkgevers melden dat het beding in 19%
van de gevallen wel eens is uitgelopen op een conflict, maar het zijn dus
de werkgevers zelf die een dergelijk beding hanteren.Kijk je naar het aantal werknemers in hetzelfde onderzoek, dan zie je
dat 16% van de werknemers een concurrentiebeding had. Dat zit dus niet
zo heel ver naast de 15% à 20% die uit het eerste onderzoek
naar voren kwam. De vraag of de werknemers in de looptijd daarvan wel eens
een geschil hebben ondervonden, wordt door 4% in dat tweede onderzoek
met ja beantwoord.Nu kun je natuurlijk stellen dat die 16% van de werknemers niet
spoort met de 41% van de werkgevers. Een heel logische verklaring is
dat concurrentiebedingen niet voor alle functies in een bedrijf gelden. Daar
kan een verschil in zitten. Het kan ook zijn dat in het onderzoek niet precies
dezelfde werkgevers zijn ondervraagd, maar dat zijn slechts kleine verschillen.
Het onderzoek is als zodanig wel naar de standaard van representativiteit
gehouden. De belangrijkste verklaring voor het verschil lijkt te zijn dat
een concurrentiebeding, als je dat als werkgever al hebt, niet voor al je
werknemers geldt. Philips heeft een concurrentiebeding. Philips heeft duizenden
werknemers. Hebben dus zoveel duizend werknemers een concurrentiebeding? Nee,
maar Philips heeft het wel, als werkgever. Zo kunnen er verschillen zitten
tussen de aantallen werkgevers en werknemers.De stelling is dus dat ook al bekijk je deze nuances in de cijfers –
zij liggen u voor – dan blijft het punt overeind dat een heel groot
deel van de werkgevers, zeker in de marktsectoren, een concurrentiebeding
hanteert. Dat is ook in 1997 gezegd. Een derde van de bedrijven hanteert een
dergelijk beding. In 2002 gold er zelfs het cijfer van 41% voor. Dat
staat.Wat ook staat, is dat in de praktijk honderdduizenden werknemers te maken
hebben met het bestaan van een dergelijk beding en in een substantieel deel
van die gevallen ook met de moeite die dat met zich meebrengt. Op de vraag
hoe je dat waardeert, zal mijn collega Donner nader ingaan. Dat is een fundamenteel
punt: hoe waardeer je het als er een concurrentiebeding is dat moeite geeft?
De cijfers die ik noemde, zijn de Kamer bekend, maar dit ter illustratie.Minister Donner:Voorzitter. Het lijkt mij goed om op dit punt even terug te gaan naar
de vraag waar het om gaat. Ook in de discussie hier concentreert zich het
debat op vragen van duidelijkheid en rechtszekerheid.Het fundamentele gegeven – daar richt het wetsontwerp zich op –
is dat wij in de Grondwet mensen een vrije arbeidskeuze garanderen. Dat is
een grondrecht. Tot nu toe accepteren wij in de wet dat dit recht beperkt
mag worden en wij constateren uit onderzoek dat het vrijwel gedachteloos beperkt
wordt. Daarin probeert dit wetsvoorstel een nieuw evenwicht te zoeken, even
los van alle vragen van flexibiliteit van de arbeidsmarkt. Die wordt ook bevorderd,
maar het gaat los daarvan om het fundamentele gegeven waar de Kamer voor staat:
accepteren wij verder dat de vrije arbeidskeuze die de Grondwet waarborgt,
zonder vergoeding op vrij grote schaal waarschijnlijk niet proportioneel,
niet subsidiair beperkt wordt?Dat is de kern van het wetsontwerp. Wij proberen met dit wetsvoorstel
tot een nieuw evenwicht te komen en een nieuw evenwicht in een wettelijke
regeling betekent per definitie dat er geschillen zullen zijn. Juist omdat
het een genuanceerdere regeling is dan wij tot nu toe hebben, zullen de woorden
die de wet oproept, onduidelijkheden scheppen. Naar mijn mening betreft het
onduidelijkheden die in de praktijk via de rechtsspraak tot hanteerbare duidelijkheden
zullen leiden. Derhalve zullen zij een grotere mate van rechtszekerheid scheppen
in de contractpraktijk. Uit de onderzoeken blijkt immers dat de contractpraktijk
de grote onzekerheid oplevert, vanwege de onbepaalde brede formuleringen die
gebruikt worden in de contracten. Dat is wat wij willen tegengaan met de opzet
van het wetsontwerp, met de nietigheidssanctie. Wat niet voldoet aan deze
eisen, is nietig.Natuurlijk – daar is in het debat op ingegaan – scheppen wij
met de eis van een billijke vergoeding een zekere relativiteit in die nietigheid.
Dat is niet bijzonder. Dat doen wij op andere plaatsen in het burgerlijke
recht ook. Uiteindelijk is het geen criterium of de wet nu volstrekt duidelijk
is, ook niet op het punt van zekere werkzaamheden. Eén ding is zeker:
als het wetsontwerp wordt afgewezen, dan blijft de formulering van het eerste
lid in de bestaande wetgeving staan, met alle onduidelijkheden van dien. Dan
blijft dus ook de huidige rechtsonzekerheid bestaan.Ik zal niet verhelen dat ook ik meen dat het oorspronkelijke wetsvoorstel
van het kabinet niet op alle punten duidelijker is geworden in het wetgevingsproces.
Dat is echter niet de vraag die hier aan de orde is. Hier aan de orde is de
vraag of de uitkomst van het proces in de Tweede Kamer zodanig is dat het
hier moet worden verworpen of dat het een verbetering oplevert ten opzichte
van de bestaande situatie. Niet ten opzichte van het oorspronkelijke wetsvoorstel
dus, maar ten opzichte van de bestaande situatie. De hoofdverbetering is naar
mijn mening het nieuwe evenwicht dat wij als wetgever bepalen: als de vrije
arbeidskeuze die wij in de Grondwet noemen, wordt beperkt, dan zal dat tegen
een vergoeding moeten zijn. Al zijn er maar tien gevallen waarin het daadwerkelijk
zo is: langs die invalshoek is het onze taak ervoor te zorgen dat dit wordt
voorkomen. Dan zijn alle andere vragen, zoals die of het duidelijkheid schept,
van de tweede orde. Het wetsontwerp is dan bevredigend, of niet. Ik meen dat
het eindresultaat zodanig bevredigend is dat ik het aanbeveel in uw welwillende
overweging. Ik ben van mening dat het kabinet het om die reden zeker niet
mag intrekken, of had moeten intrekken na de behandeling in tweede instantie.In tweede ronde is toch opnieuw onduidelijkheid ontstaan. Doel van het
wetsontwerp is niet om duidelijkheid te scheppen, en evenmin om rechtszekerheid
te scheppen. Doel van het wetsontwerp is in eerste instantie om weliswaar
de mogelijkheid van een concurrentiebeding open te houden, maar te zorgen
dat het daar waar het wordt toegepast proportioneel en subsidiair is en dat
die toepassing, als die al beperkingen oplevert, tegen vergoeding geschiedt.
Uiteraard is er met het derde lid een element ingevoegd met de mogelijkheid
van opzegging. Dat was geen onderdeel van het oorspronkelijke voorstel. Dit
is wel een element van het evenwicht dat de Tweede Kamer heeft gezocht tussen
de verschillende belangen om te zorgen dat de eindoplossing niet onredelijk
is. In die zin bevindt u zich met de stelling "take it or leave it"
in dezelfde situatie als het kabinet met betrekking tot het wetsvoorstel op
het moment dat het amendement werd aanvaard. Het kabinet is tot de conclusie
gekomen dat met het amendement een aantal zorgen zijn weggenomen over onredelijke
effecten die de regeling zou kunnen hebben als men het amendement niet zou
hebben aangenomen.Ik kom bij de discussie over het relatiebeding. De heer Van de Beeten
heeft gezegd "als woorden onduidelijkheid scheppen". Ik heb gesproken
van een "risico van onduidelijkheid". Het is mij door mijn ambtenaren
op het hart gedrukt om dat te herhalen. De wetgever heeft in de toepassing
te maken met de omschrijving van het eerste lid. Dat ben ik eens met de heer
Holdijk. Wij hebben de omschrijving genomen van het concurrentiebeding zoals
dat tot nu toe werd begrepen. Ook daar wordt de term "concurrentiebeding"
niet gebruikt, maar wordt een feitelijke omschrijving gegeven van wat in de
rechtspraktijk gebeiteld is. Door die te wijzigen zouden wij meer onduidelijkheid
hebben geschapen dan nu, omdat men hiermee in deze zin heeft leren werken.
Er wordt inderdaad met het achtste lid een ander beding omschreven. Ik meen
dat het inderdaad juist is om dit te omschrijven als een benaderingsbeding.
Daarvan wordt aangegeven dat het niet valt onder het eerste lid. Dat kan tot
gevolg hebben dat er, als men meent een relatiebeding te omschrijven maar
niet de omschrijving geeft van het achtste lid, een concurrentiebeding kan
bestaan dat, omdat het niet voldoet aan de andere vereisten van de regeling,
nietig is. Ik meen dat dit misschien een aantal keren kan voorkomen, maar
met enige rechtspraak kan er op dit punt duidelijkheid worden geschapen.Voor het overige wil ik niet meer woorden besteden aan de term "relatiebeding".
Ik ben het met mevrouw De Wolff eens dat wij in de praktijk zullen moeten
bezien wat de behoefte is, of in de wet een positieve omschrijving nodig is
van de term "relatiebeding" en of wij daarvoor een regeling moeten
treffen. Voor het overige valt een beding, voorzover het niet hier wordt geregeld,
onder de andere bepalingen, naar ik vermoed in eerste instantie van het vermogensrecht.
De opzet van deze zaak is immers alleen maar om een uitzondering te maken
op wat een concurrentiebeding is.De heer Van de Beeten (CDA):Hoe men het ook wendt of keert, lid 8 vormt een inbreuk op het regime
dat door lid 1 en volgende van de voorgestelde wetsbepaling wordt
bepaald. Mij lijkt het dat het voor de praktijk des te belangrijker is dat
de uitzondering nauwkeurig gedefinieerd is, misschien nog wel belangrijker
dan dat de hoofdregel nauwkeurig gedefinieerd is. Daarom blijf ik met het
probleem zitten dat in lid 8 wordt gesproken over het benaderen van klanten
van de werkgever en dat de minister in zijn reactie op het SER-advies heeft
gezegd dat daaronder ook moet worden verstaan het onderhouden van contacten
met klanten van de werkgever. Met andere woorden, hij heeft daarmee zelf een
uitbreiding gegeven aan deze omschrijving. Begrijp ik het nu goed dat hij
zegt dat wij hieraan maar zo weinig mogelijk woorden moeten besteden en dat
hij intrekt wat hij heeft geschreven in zijn commentaar op het SER-advies?
Dat zou in ieder geval een stukje van de onduidelijkheid verkleinen.Minister Donner:Nee, dat zou in deze fase niets toe- of afdoen aan de onduidelijkheid.
Op dit punt wil ik geen stukken terugnemen, want dat roept alleen maar de
vraag op, welke bladzijden ik terugtrek en welke niet. Er is op dit punt naar
aanleiding van vragen van de Kamer gezegd dat alleen maar het benaderen, het
opbellen en alles wat daarna komt niet is bedoeld met het benaderen van klanten.
Daarvan heb ik in de stukken aangegeven dat dit wel een heel schrale en beperkte
uitleg van het begrip "benaderen" zou zijn en dat het uiteraard
om meer gaat dan alleen het opbellen, terwijl het vervolgens voeren van het
gesprek het onderhouden van de relatie is. Dat heb ik proberen duidelijk te
maken. Ik zal niet proberen hieraan onduidelijkheid toe te voegen. Dit zal
aan de rechter moeten zijn. Ik geef nu alleen maar aan dat wij in positieve
zin ook regels zullen moeten geven voor wat een relatiebeding is als dat niet
valt onder het concurrentiebeding, zoals het is omschreven in het eerste lid
en uitgezonderd onder het achtste lid. De vraag of daaraan behoefte is, kunnen
wij dan bezien, maar dat is niet op dit moment aan de orde en is daarom ook
niet wat positief onder een relatiebeding moet worden begrepen.Ook elders in de wetgeving kan wel degelijk de sanctie van nietigheid
staan, met bepalingen die niet per definitie op het eerste gezicht duidelijk
zijn. Het meest voor de hand liggende en het meest oude voorbeeld is uiteraard
de actio pauliana, waarbij het ook gaat om begrippen als "benadeling",
die tot nietigheid leiden, maar waarvan de rechter op een gegeven moment wel
zal moeten vaststellen of er sprake was van die benadeling. Dat betekent desondanks
dat er dan nietigheid ab initio is. Ik meen dat er ook nog andere voorbeelden
te vinden zijn. Dit is op zichzelf geen argument waarom dit niet zo zou zijn.De heer Van de Beeten heeft als belangrijk bezwaar genoemd dat deze regeling
tot geschillen zal leiden. Ik ben bang dat hij daarin gelijk heeft. Iedere
wijziging van de wetgeving leidt in eerste instantie tot een geschil. Als
wij met een genuanceerder resultaat komen dan nu, zullen er mogelijk ook op
dat punt geschillen ontstaan. Het is echter niet zo dat het wetsvoorstel door
de wijze waarop dit wordt geregeld onduidelijkheid schept. Nee, het probeert
een evenwicht te beschrijven. Dat zal tot bepaalde onduidelijkheden leiden,
maar ik meen dat het met de formulering en de opzet van de keuze in de contractspraktijk
tot grotere zekerheid zal leiden. Dat is wat er is betoogd ten aanzien van
de doelstelling van het wetsontwerp. Geschillen zijn helaas niet te vermijden.
Tegelijkertijd meen ik niet dat met deze regeling, zoals de heer Van de Beeten
meende, een lawyer's paradise wordt geschapen.De heer Van de Beeten (CDA):In het wetsvoorstel is het systeem gelegen waarbij als een vergoeding
niet billijk wordt geoordeeld, het concurrentiebeding nietig is. Dat betekent
dat het in beginsel aantrekkelijk is voor een werknemer die van het concurrentiebeding
af wil om te stellen dat de vergoeding die was overeengekomen ab initio onbillijk
was en dat daarom de rechter het concurrentiebeding nietig zou moeten verklaren.
Door middel van jurisprudentie is hierover geen absolute duidelijkheid te
scheppen. Dit betekent dat wij tot in lengte van jaren over dit aspect procedures
zullen krijgen. Dat is een onvermijdelijkheid die intrinsiek in het wetsvoorstel
is gelegen.Minister Donner:Dat is juist, maar ik heb ook aangegeven dat iedere poging om tot een
iets genuanceerdere oplossing te komen dan zwart-wit mogelijk tot conflicten
aanleiding zal geven, omdat inderdaad die duidelijkheid was ontstaan als zou
zijn gezegd dat de vergoeding zo hoog moet zijn. Dan nog was de vraag gekomen
of dit billijk is. Dan zouden wij onder de correctiemogelijkheid dezelfde
geschillen hebben gekregen of hier een bepaald percentage van het inkomen
tegenover moet staan. Dan hadden wij vervolgens weer de vraag gekregen of
dit het inkomen bij de oude of de nieuwe wetgever betreft. Dat element maakt
nu juist onderdeel uit van het zoeken naar een evenwicht. Het moet een billijke
vergoeding zijn. Dat kan ik niet absoluut in de wet regelen omdat het zal
afhangen van wat in het beding staat.De term "billijk" wordt in het burgerlijk recht zo vaak gebruik,
dat wij toch echt niet kunnen stellen dat vanwege het gebruik van de term "billijk"
geschillen zullen ontstaan. Dan zouden wij echt gevangen zijn in een cirkelredenering.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik wil toch nog even een lans breken voor het kabinet. Ik meen dat de
procedures waarvoor de heer Van de Beeten zo bang is, zich alleen zullen voordoen
wanneer de werkgevers op grote schaal extreem lage vergoedingen in de bedingen
zullen opnemen. Uit het betoog van de heer Van de Beeten is mij duidelijk
geworden dat hij niet zo veel voelt voor wetgeving als negatief incentive
of als sturingsmechanisme, zoals dat in andere rechtspraktijken geregeld voorkomt.
Wanneer van dit wetsvoorstel het signaal uitgaat aan werkgevers dat men wel
een redelijke, billijke vergoeding zal moeten afspreken omdat anders de sanctie
boven hun hoofd hangt dat het concurrentiebeding van tafel is, zie ik het
probleem dat de heer Van de Beeten vreest niet.De heer Van de Beeten (CDA):In reactie op wat de minister heeft gesteld, merk ik op dat mijn bezwaar
zich niet richt tegen het element "billijk". Het gaat mij om het
systeem dat in het wetsvoorstel wordt neergelegd met betrekking tot de vergoedingen.
Mevrouw Westerveld zegt dat dit alleen maar aan de orde zal zijn als de vergoeding
te laag is. Dat hoeft niet het geval te zijn. Het kan voor een werknemer interessant
zijn om uit te proberen of een vergoeding, waarvan een ander wellicht meent
dat deze heel redelijk is, door de kantonrechter als billijk zal worden beoordeeld.
De prijs die hij hiermee kan bereiken is de nietigverklaring
van het concurrentiebeding. Het is intrinsiek in deze regeling dat het aantrekkelijk
wordt voor een werknemer om dit maar eens uit te proberen.Minister Donner:In de eerste plaats heeft de werkgever er vanwege de mogelijkheid die
bij amendement in het derde lid is geschapen, helemaal geen behoefte aan om
op deze wijze van het beding af te komen. Hij kan er sowieso van af door op
het moment dat de betrokken werknemer bij hem weg wil, te verklaren dat hij
hem niet aan het concurrentiebeding zal houden. In de tweede plaats is de
waarschijnlijkheid bijzonder klein dat een kantonrechter zal accepteren dat
een werkgever die eerst een bepaald beding opneemt dat moet voldoen aan de
wet, met de duidelijke bedoeling om dit een concurrentiebeding te laten zijn,
zich er later op beroept dat hij eigener beweging een veel te hoog bedrag
heeft opgenomen om het onbillijk te laten zijn. Ik betwijfel dat veel kantonrechters
een werkgever in een dergelijk geval in bescherming zullen willen nemen. Zij
zullen niet zeggen dat de werkgever inderdaad een te hoog bedrag heeft opgenomen,
maar korte metten maken met de werkgever door te zeggen dat het bedrag dat
hij kennelijk eerder billijk vond, nu nog billijk is en niet plotseling te
hoog is geworden.De andere mogelijkheid is de situatie dat de werknemer zich later zal
beroepen op de onbillijkheid van de overeenkomst. De werknemer heeft steeds
de mogelijkheid om via de slotzin van het derde lid te corrigeren. De rechter
zal in dat geval uitspreken dat de werknemer zich niet meer kan beroepen op
de nietigheid, maar dat hij zal moeten aangeven dat correctie nodig is. Dat
kan dan nog wel worden gevorderd. Ik meen dat het om een hypothetische vrees
gaat. Ik moet eerst nog maar zien dat deze zich in werkelijkheid zal voordoen.De heer Van de Beeten sprak over het rechtspolitieke element dat met het
voorstel wordt getracht om het gebruik van het concurrentiebeding door onzekerheid
tegen te gaan. Ik zeg nogmaals dat ik dat bestrijd. Het wetsvoorstel probeert,
ook in het vierde lid, heel duidelijk te enumereren wat de elementen moeten
zijn waaraan een beding moet voldoen om een concurrentiebeding te zijn en
geldig te zijn. Daardoor wordt men gedwongen tot een afweging aan het begin.
Alle onduidelijke bedingen kan men, als men dat zou willen, rustig blijven
gebruiken want deze zijn nietig. Zij voldoen niet aan de vereisten. Als men
zich erop wil beroepen, zal men vanwege de concrete eisen die worden gesteld,
moeten aangeven waarom het concurrentiebeding wordt opgenomen. Daarbij zit,
in alle eerlijkheid, één element waarover op voorhand geen duidelijkheid
kan worden geschapen. Ik doel op de billijke vergoeding. Ik ben er eerder
op ingegaan dat ik van mening ben dat dit juist een redelijk element is van
het zoeken naar een evenwicht.De heer Van de Beeten heeft ten slotte gesproken over de ontbinding en
de concurrentie. Ik veronderstel dat hij mij wellicht verkeerd heeft begrepen.
Ik heb gesteld dat de kantonrechtersformule inmiddels zo in steen is gebeiteld
dat in de discussie in de Tweede Kamer naar voren is gebracht dat men deze
bij wet wil gaan veranderen om grotere flexibiliteit mogelijk te maken. Versta
mij dus niet verkeerd dat men het nog harder in steen zou willen beitelen
dan nu al het geval is. Het gaat aan de ene kant om toepassing van de kantonrechtersformule
en aan de andere kant om een vergoeding waarvan in het contract vaststaat
hoe hoog deze zal zijn. Als de rechter van mening is dat dit bedrag moet worden
veranderd, kan hij het op basis van het zevende lid wijzigen. Dit maakt duidelijk
dat er minder kans is dat in de kantonrechtersformule onder de C-sleutel delen
van de vergoeding zouden gaan sluipen die men nu juist met de vergoeding in
het concurrentiebeding probeert te creëren.Ik kom vervolgens toe aan mijn antwoord op de vragen die mevrouw Broekers
heeft gesteld. Ook zij heeft gevraagd of de wet duidelijk is. Ik heb gesteld
dat de wet naar mijn mening duidelijk genoeg is om rechtszekerheid te creëren.
Alles kan beter. Alles kan duidelijker. Ook dat is een fallacy of misplaced
concreteness waarvoor de wetgever zich moet hoeden. Wij hebben te maken met
talloze verschillende gevallen waarop deze wet van toepassing moet zijn.Ik wil niet terugkomen op de opmerking over het relatiebeding en het concurrentiebeding.
Ik denk aan het gestelde in lid 8. Een wezenlijk element van de definitie
van de cirkelredenering betreft het causale verband. De "autoroterpedisten"
onder u waren "roterpedisten" doordat zij in een kringetje liepen.
Ik zeg niet: een relatiebeding geldt omdat het een concurrentiebeding is.
Naar mijn mening is hier geen sprake van een cirkelredenering. Er geldt een
logische definitie. Een koe heeft vier poten, maar niet alles met vier poten
is een koe.Over de onderzoeken heb ik gesproken. Mevrouw Wolff wierp vragen op over
lid 8. Op een ander moment zullen wij ons hierover moeten buigen. Ik meen
evenwel niet dat erop dit punt een zodanige onduidelijkheid is dat wij de
bepaling niet zouden moeten opnemen.De vraag van de heer Holdijk of het eerste lid onduidelijk is, is in de
tienjarige discussie over het wetsontwerp niet opgeworpen, ook niet in de
SER, die een autoriteit is op het terrein van wetgevingskwaliteit. Ik meen
dat er onduidelijkheid zou zijn geschapen als wij opnieuw hadden geprobeerd
om duidelijkheid te scheppen. Ik meen dat juist dan het risico van onduidelijkheid
zou zijn ontstaan.Voorzitter. Ik wil afronden met een opmerking over het wetsontwerp. Ik
wijs er nogmaals op wat het doel van het wetsvoorstel is. Met de Grondwet
waarborgen wij de vrijheid van arbeidskeuze. Als die keuze beperkt wordt,
moet daar een vergoeding tegenover staan. Dat betekent per definitie dat wij
met de wetgeving tot een nieuw evenwicht moeten komen. Met dit voorstel proberen
wij zo goed mogelijk dat evenwicht voor de praktijk te formuleren. De wet
zal aan de hand van zijn werking in de praktijk beoordeeld moeten worden.
In de praktijk zal namelijk rechtszekerheid moeten worden geschapen. Bij alle
bedenkingen die men kan hebben bij het effect van sommige onderdelen van het
proces zeg ik: het wetsvoorstel is een stap vooruit. Misschien is dit niet
de laatste stap, maar het wetsvoorstel is een stap vooruit aangezien de bestaande
situatie onbevredigend en onduidelijk is. Daarom wil ik aanneming van het
wetsvoorstel van harte aanbevelen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:De stemming zal over twee weken plaatsvinden.Sluiting 19.57 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-1353-1369.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl