Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene bijstandswet in verband met de preventie en bestrijding van armoede en van sociale uitsluiting (24772)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 1284-1306

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-05-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 27, pagina 1284-1306

29-04-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24772Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over planologische kernbeslissing Nederlands deel van een hogesnelheidsspoorverbinding Amsterdam-Brussel-Parijs (22026, nr. 70).Pagina 1271-1271
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet (24782)Pagina 1306-1323
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet (24782)Pagina 1271-1284
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene bijstandswet in verband met de preventie en bestrijding van armoede en van sociale uitsluiting (24772)Pagina 1284-1306
Presentie en opening (dinsdag 29 april 1997)Pagina 1261-1261
Lijst van besluiten (dinsdag 29 april 1997)Pagina 1323-1323
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 29 april 1997)Pagina 1323-1325
Voortzetting van de behandeling van: - de planologische kernbeslissing Nederlands deel van een hogesnelheidsspoorverbinding Amsterdam-Brussel-Parijs (22026, nr. 70), en van: - de motie-Vrisekoop c.s. over het loslaten van de eis van een ontwerpsnelheid van 300 km (22026, EK-nr. 222e)Pagina 1261-1271

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 112 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Algemene bijstandswet in verband met de preventie en bestrijding van
armoede en van sociale uitsluiting (24772).De beraadslaging wordt geopend.De heer Hofstede (CDA):Mijnheer de voorzitter! Armoedebestrijding staat gelukkig weer hoog op
de agenda. De noodkreet van mgr. Muskens, bisschop van Breda, heeft terecht
veel aandacht getrokken. Dat was broodnodig, want armoede wordt nog hachelijker
als het economisch goed gaat en dat gaat het gelukkig weer met ons land. Daarom
was het nogal opzienbarend dat de minister-president in eerste aanleg zo narrig
deed tegen de bisschop. Maar gelukkig herstelde hij dat na een gesprek met
de monseigneur. Na dat gesprek werd de bisschop zelfs bevorderd van belediger
van de armen tot bondgenoot in de strijd tegen armoede.In ons land leeft een grote groep mensen op of onder de armoedegrens.
Daarbij gaat het om zo'n 400.000 gezinnen, waarbij ook maar liefst 300.000
kinderen betrokken zijn. Verder zijn er naar schatting zo'n 200.000 alleenstaande
ouderen, die uitsluitend van een AOW-uitkering moeten rondkomen. Ook de langdurig
werklozen bevinden zich duidelijk in de gevarenzone. Daarom is het goed dat
ook in deze Kamer vandaag over armoedebestrijding wordt gesproken. De collegae
aan de overzijde hebben dat overigens zeer uitvoerig gedaan en daaraan valt
niet zoveel toe te voegen.Dat neemt niet weg dat het nu voorliggende wetsvoorstel nog wel vragen
oproept. Immers, in de titel worden grote termen gebruikt als "preventie en
bestrijding van armoede en van sociale uitsluiting". Als je daarna de werkelijke
voorstellen tegen het licht houdt, blijkt al gauw dat het om wel zeer beperkte
aanpassingen gaat. Immers, de vrijlating van de eerste zelfverdiende ƒ
150 per maand en de helft van het meerdere tot een maximum van ƒ 275
geldt slechts voor die mensen die van arbeidsplicht zijn vrijgesteld of zij
die bij verordening van het gemeentebestuur om redenen van medische of sociale
aard zijn aangewezen op deeltijdarbeid.Bij de schriftelijke voorbereiding heeft mijn fractie al de vraag gesteld
waarom de vrijlating niet veel breder wordt toegepast, bijvoorbeeld voor alle
mensen die langdurig op bijstand zijn aangewezen. Ook stelden wij de vraag
of de bepaling inzake deeltijdarbeid ook niet van toepassing kon zijn op bijstandsgerechtigde
alleenstaande ouders met één of meer kinderen op de basisschool.
Bij de beantwoording van deze vragen heeft de minister vooral gewezen op de
risico's in het kader van de armoedeval. Dat risico doet zich niet voor als
de maatregel beperkt blijft tot die groepen, die toch niet bij machte zijn
om te werken, dan wel die uitsluitend in deeltijd kunnen werken, vindt de
minister dus. Daarmee wordt dan wel die wijdse titel van dit wetsvoorstel
verengd tot slechts enkele groepen als het om de toepassing gaat. Toch moet
er meer mogelijk zijn.Voor de bestrijding van de langdurige werkloosheid worden in een tiental
regelingen, die ik bij de behandeling van de begroting van SoZaWe in dit huis
op 4 maart jongstleden heb opgesomd, terecht miljarden uitgetrokken. Die miljarden
worden vooral gebruikt om mensen uit de uitkeringssituaties te halen en toch
maar nauwelijks om ze zelf in staat te stellen, weer tegen de economische
wal op te kruipen. Mensen worden, naar het mij voorkomt, te veel gehospitaliseerd
en te weinig geprikkeld, het heft in eigen hand te nemen. Als ze die stap
wel zetten, wordt er zo gekort op de eigen verdiensten dat criminalisering
wel erg dichtbij ligt. Let wel, dat wil mijn fractie niet goedpraten, maar
het moet wel duidelijk zijn dat een zo weinig activerend beleid een keer een
eind moet nemen.In het rapport "Nieuwe wegen vaste waarden" heeft het CDA in dat verband
waardevolle punten opgesomd. Daarbij moet volgens dat rapport als uitgangspunt
gelden dat sociale uitkeringen de betrokkenen moeten activeren, moeten aanzetten
om aan het werk te gaan. Een kort citaat mag dit nog verduidelijken: "Als
mensen blijvend buitenspel raken, als hun uitzicht op een zelfstandig bestaan
wordt afgekocht met een uitkering, dan valt de samenleving uiteen." Voor alle
duidelijkheid: het gaat dus niet alleen om het belang van de mens die moet
leven van een uitkering, maar ook om het belang van de gehele maatschappij.
Ook het rapport "Kansen voor Tilburgers" dat recent onder leiding van collega
Hirsch Ballin tot stand kwam, wijst met nadruk in die richting.Voorzitter! De CDA-fractie kan akkoord gaan met de voorstellen die nu
op tafel liggen. Dat neemt niet weg dat wij er behoefte aan hebben, de minister
toch een aantal indringende vragen te stellen. De minister volgend in zijn
gedachtegang dat de voorgestelde maatregelen noden tot zelfwerkzaamheid voor
alleenstaande ouders met kinderen tot en met vijf jaar, leidt mij tot de vraag
waarom dit idee dan ook niet van toepassing wordt verklaard op alleenstaande
ouders met kinderen tot bijvoorbeeld twaalf jaar. In navolging van de wetswijziging
inzake ouderschapsverlof die binnenkort in deze Kamer zal worden behandeld,
kan ook worden uitgegaan van een leeftijd tot acht jaar.Een alleenstaande ouder die na een aantal jaren bijstand werk vindt met
behulp van Melkert-2-subsidie, krijgt ƒ 37.000 voor twee jaar aangeboden.
Dit bedrag is beschikbaar voor zijn of haar werkgever. Met dit bedrag kunnen
ook gemakkelijk deeltijdbijdragen gefinancierd worden met recht op een halve
uitkering gedurende een aantal jaren, zulks op voorwaarde dat men zelf de
andere helft verdient of, zo mogelijk, veel meer.In deze Kamer kunnen wij geen amendementen indienen. Wel kunnen wij de
minister vragen, inventiever om te gaan met het tegengaan van sociale uitsluiting
door de mens zelf meer mogelijkheden te geven. Beroepsarbeid kan dan ook gemakkelijk
gecombineerd worden met zorgtaken.Tot ons genoegen hebben wij gelezen dat de kinderbijslag in de komende
begroting weer wat wordt verhoogd. Kan de minister ons voorrekenen wat dat
voor de laagste uitkeringen ongeveer betekent? Wat heeft het gekost toen bij
de start van dit kabinet deze bijslag zo omvangrijk werd verlaagd? Wat is
per saldo de uitkomst? Ik stel deze vraag met name omdat 300.000 kinderen
die in armoede moeten opgroeien er toch wel recht op hebben om te weten wat
er werkelijk gebeurt.In dit wetsvoorstel wordt het gemeenten mogelijk gemaakt om bijzondere
bijstand categoriaal te verlenen. De CDA-fractie acht dat, alles afwegende,
een verbetering omdat daarmee de gemeenten een wapen wordt gegeven om de noodzakelijke
bureaucratie terug te dringen. Inzake die bureaucratie moet mij nog van het
hart dat veel mensen die van de bijstand afhankelijk zijn,
zich vaak vernederd voelen, niet het minst vanwege de wijze van behandeling.
Hoewel de kerken in het verleden scherp werden bekritiseerd op hun armoedebeleid
dat moraliserend zou zijn, kan ik mij toch niet aan de indruk onttrekken dat
de kerkelijke vragenlijst maar een zeer slap aftreksel was van de huidige
werkwijze.Categoriale bijstandsverlening brengt het inkomensbeleid van de centrale
overheid en het inkomensondersteuningsbeleid van de gemeenten meer in elkaars
verlengde. De vraag rijst dan of de overheid nationaal nog wel zicht en, zo
mogelijk, ook greep kan houden op de armoedebestrijding in totaliteit. Let
wel, de CDA-fractie is zeker niet tegen categoriaal beleid, maar dit mag nooit
worden gebruikt om op nationaal niveau verantwoordelijkheden te ontlopen.Door sommige gemeenten wordt categoriaal bijstandsbeleid liever verruild
voor een algemene verbetering van de uitkering in het kader van de bijstandswet.In de memorie van antwoord schrijft de minister dat een structurele verhoging
van het sociaal minimum een aantal bezwaren in zich heeft, in relatie tot
een vergroting van de armoedeval, omdat dan ook het minimumloon zou moeten
worden aangepast. Dat is op zichzelf natuurlijk waar, vooral ook omdat het
brutominimumloon inclusief werkgeverslasten nog altijd omvangrijk veel hoger
is dan het nettominimumloon. Dat ligt niet aan de minimumloner zelf, maar
duidelijk meer aan de makers van wet- en regelgeving. Deze groep makers van
wet- en regelgeving moet dat probleem oplossen, zonder de inkomens op het
niveau van het sociaal minimum tot absolute armoede te veroordelen.In de brochure "Signalen uit de samenleving", recent uitgebracht door
de SMO – de Stichting maatschappij en onderneming – wordt de term
asociale groei geïntroduceerd om uitdrukking te geven aan de wel zeer
eenzijdige gerichtheid van de huidige economische groei. Anderen spreken in
dat kader zelfs over meedogenloze groei. Daarom kan de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid er niet aan ontkomen, ook structureel een keer een
daad te stellen.De sociale conferentie in Zwolle heeft een groot aantal aanbevelingen
gedaan, onder meer over cliëntenraden. Kan de minister nog eens aangeven
hoe hij de instelling van deze raden wil bevorderen? Lettend op de mogelijke
inspraak van vrijwel alle andere groepen in onze maatschappij, ook in deze
regeerperiode nog weer wettelijk geregeld, wordt het de hoogste tijd, ook
stem te geven aan de armste groeperingen in onze samenleving.Op 13 september 1996 is een groot aantal gedelegeerden uit christen-democratische
partijen, vakbonden, werklozenorganisaties enz. uit de EG-landen bijeen geweest
in Bonn. Deze gedelegeerden hebben gewezen op armoede als groot onrecht, op
de onaantastbare waardigheid van de mens, ook als hij of zij arm is, op het
feit dat werklozen een inkomen uit arbeid willen en geen inkomensoverdracht
en niet te vergeten op het gegeven, dat de mens er niet is voor de economie
en het ambtelijk apparaat, maar dat economie en ambtelijk apparaat ten dienste
behoren te staan van die mens.Deze goede woorden, overigens van christen-democratischen huize, wil ik
de minister tot besluit nog graag meegeven om hem daarmee te prikkelen zo
mogelijk nog een tandje hoger te gaan als het gaat om bestrijding van armoede
en uitsluiting. Ik ben zeer benieuwd naar de antwoorden van de bewindsman.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Mijnheer de voorzitter! In 1995 is er in deze Kamer uitvoerig gedebatteerd
over de herziening van de Algemene bijstandswet. Nu, twee jaar later, komt
er al een wijziging op deze herziening. In de schriftelijke voorbereiding
is door de VVD-fractie nadrukkelijk gevraagd waarom deze wet zo snel weer
moet worden aangepast, waarom niet beter gewacht kan worden op een degelijke
evaluatie en waarom ten minste de gemeenten niet de mogelijkheid wordt gegeven
om de wet van 1995 goed uit te voeren. Duidelijke antwoorden op die vragen
heb ik mijns inziens niet gekregen. Maar goed, het zij zo, de wetswijziging
ligt nu voor ons en zal behandeld moeten worden.De VVD-fractie heeft grote moeite met de wijziging van de bijstandswet
zoals nu voorligt. Ik wil met name ingaan op de wijziging betreffende de verhoging
van de effectiviteit van de bijzondere bijstand door de mogelijkheid te bieden,
categoriaal bijzondere bijstand te verlenen, oftewel de wijziging van artikel
39.Laat ik vooropstellen dat de VVD-fractie van harte instemt met beleid
dat erop gericht is dat mensen die echt arm zijn en die op geen enkele manier
zelf aan die armoede kunnen ontkomen, geholpen worden door de overheid. Het
is ook belangrijk dat daaronder niet alleen de mensen met een bijstandsuitkering
gerekend worden, maar ook mensen met een heel kleine beurs, die te bescheiden
zijn en denken dat zij het nog net zelf kunnen redden.De laatste jaren zijn de lokale lasten enorm gestegen en als mijn informatie
juist is, voeren veel gemeenten al jaren een kwijtscheldingsbeleid ten aanzien
van gemeentelijke belastingen en heffingen, maar dat kan een gemeente nu toch
ook al doen? De voorgestelde wetswijziging is daar mijns inziens niet voor
nodig. Heeft de minister er zicht op hoeveel gemeenten zo'n kwijtscheldingsbeleid
voeren? Ik sluit mij terzake aan bij de vraag van de heer Hofstede of de nationale
overheid eigenlijk nog wel zicht heeft op de groep mensen waar het om gaat.Waar de leden van mijn fractie ernstige problemen mee hebben, is het geven
van bijzondere bijstand aan groepen mensen, of zoals dat in het jargon heet
"categoriale" groepen. De argumentatie in de memorie van toelichting is mijns
inziens ontoereikend. Uiteraard met alle respect voor de daadkracht van gemeenten,
lijkt het of het voor gemeenten veel makkelijker is om categoriale bijstand
te verlenen, dan om individuele personen bijzondere bijstand te geven. Op
pagina 3 van de memorie van toelichting schreef de minister dat de evaluatie
van de bijzondere bijstand laat zien dat sommige gemeenten onvoldoende gebruikmaken
van de mogelijkheden tot een individualiserende toepassing van de verlening
van bijzondere bijstand. Voorts stelt hij dat een categoriale toekenning van
bijzondere bijstand voor groepen die in dezelfde bijzondere omstandigheden
verkeren, meer mogelijkheden biedt tot een efficiënte uitvoering, hetgeen
kan bijdragen aan een verhoging van de kwaliteit van de dienstverlening
van de sociale dienst.Mijnheer de voorzitter! Ik kan mij voorstellen dat dit argumenten kunnen
zijn om gemakkelijker het geld van de bijzondere bijstand uit te geven. Maar
dat is toch echt een argumentatie die mijn fractie niet aanspreekt. Daarvoor
is de bijzondere bijstand niet ingesteld. Het kan toch niet zo zijn dat mensen
bijzondere bijstand ontvangen die dat niet echt nodig hebben, en erger nog,
dat degenen die het misschien meer nodig hebben, deze bijstand door dit systeem
niet kunnen krijgen, alleen maar omdat op deze manier efficiënt gewerkt
kan worden? Mevrouw Van Blerck stelde over dit onderwerp aan de overzijde
dat zij liever ƒ 1000 geeft aan iemand die het echt nodig heeft, dan ƒ
200 aan vijf mensen van wie zij niet weet of zij het wel nodig hebben.Ik ga in op een van de vier randvoorwaarden waaraan de toepassing van
de categoriale bijzondere bijstandsverlening moet voldoen. Met name de vierde
randvoorwaarde blijft zeer onhelder en is mijns inziens in ieder geval een
puur theoretische. Daarover heb ik in de schriftelijke voorbereiding al opmerkingen
gemaakt. Zo zouden de tegemoetkomingen betrekking moeten hebben op het bestrijden
van kosten; ongerichte inkomenssuppleties zijn dus niet toegestaan. Hoe is
het dan toch mogelijk om een groep mensen geld te geven voor bijvoorbeeld
een abonnement op een krant? Het geld komt op hun rekening, maar zij hoeven
geen abonnement te nemen. Hoe is te verklaren dat dit geen inkomenssuppletie
is? Ik ben bang dat op dit punt een niet te overbruggen verschil van mening
tussen het kabinet en de VVD zal blijven bestaan.Voor de VVD blijft het volgende buitengewoon moeilijk en principieel.
De minima, of hoe je zo'n categoriale groep ook noemt, krijgen verlichting
van de zorgen, maar de groep juist daarboven, die hard werkt om niet onder
het minimum te zakken, zal door dit soort generale uitkeringen minder te besteden
hebben dan die categoriale groep die bijvoorbeeld dat abonnement op de krant
krijgt. En als je de groep die daar net boven zit een wasmachine geeft, dan
is er weer een andere groep die daar weer boven zit. In mijn ogen is dat een
ongezonde en onnodige spiraal.De VVD-fractie is en blijft van mening dat bijzondere bijstand voor bijzondere
gevallen gebruikt moet worden. Dat is rechtvaardig en verlicht het probleem
van de echte armoede voor die individuen. De VVD-fractie pleit niet voor een
verlaging van de bijzondere bijstand, zoals ik al heb aangegeven. In dit verband
wil ik de minister nog wel vragen, in te gaan op de verhoging van de bijzondere
bijstand. Ik heb in de Staatscourant van 24 april gelezen dat gemeenten vanaf
volgend jaar aanzienlijk meer geld krijgen voor bijzondere bijstand. Ik ben
enigszins verrast door deze toezegging van het kabinet. Was immers niet juist
het feit dat de gemeenten de bijzondere bijstand niet op konden krijgen een
van de redenen om de wet aan te passen? In het begin citeerde ik het al uit
de memorie van toelichting. Waarom is dan nu zo'n forse verhoging nodig? Kan
het kabinet niet beter meer geld aan de gezondheidszorg geven? Zoals bekend,
is dat een beleidsveld waar het hele Nederlandse volk graag extra overheidsgeld
aan wil geven. Ik wacht met belangstelling de beantwoording van de minister
af.De heer Van de Zandschulp (PvdA):Voorzitter! In FNV Magazine van 6 februari van dit jaar noemt Christine
Groenewegen – zij was voorheen bij het Nibud – drie grote boosdoeners
die de inkomenspositie van de sociale minima hebben geërodeerd. Zij noemt
ten eerste de sterk gestegen woonlasten, ten tweede de sterk gestegen gemeentelijke
en provinciale heffingen en ten derde de vanaf 1955 structureel fors verlaagde
kinderbijslag. Sinds de verschijning van de kabinetsnota "De arme kant van
Nederland" krijgt het kabinetsbeleid inzake armoedebestrijding geleidelijk
vorm. Daarbij wordt ook, maar niet alleen, aangegrepen bij de drie voornaamste
boosdoeners die Christine Groenewegen noemt. Zonder pretentie van uitputtendheid
noem ik de verruimde mogelijkheid tot kwijtschelding van gemeentelijke en
provinciale heffingen en de verbeterde nieuwe huursubsidiewet. Daarover stel
ik zo meteen nog een vraag. Verder kijk ik ook naar de kabinetsvoornemens
voor 1998, die ik slechts uit krantenberichten ken.Vorige week is de voortgangsnota "De arme kant van Nederland" verschenen.
De Kamerleden hebben die echter nog niet ontvangen. In deze Kamer was vandaag
slechts één exemplaar voorradig. Dat heb ik snel ingekeken,
maar ik heb het niet gelezen. Ik heb begrepen dat het gaat om een zekere beteugeling
van gemeentelijke heffingen, een bescheiden verhoging van de kinderbijslag
en een zeer substantiële verhoging van de bijzondere bijstand. Verder
noem ik nog de ouderenaftrek en de komende aftrek voor chronisch zieken in
de sfeer van de inkomstenbelasting. Als ik al deze kleinere en soms iets substantiëlere
voorstellen optel, kom ik toch voor een aantal in de klem zittende groepen
uit op een aanmerkelijk resultaat.De voorgestelde wijzigingen in de nieuwe Algemene bijstandswet staan,
zoals de titel al aangeeft, vooral in het teken van preventie en bestrijding
van armoede en sociale uitsluiting. Het belangrijkste artikel gaat over de
mogelijkheid van categoriale bijzondere bijstandsverlening. Op het eerste
gezicht is dat een wat raar begrip. De bijstand heeft van oudsher de pretentie
dat zij voorziet in de algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan en nog
enige reserveringsruimte bevat voor bijvoorbeeld vervanging van duurzame consumptiegoederen.
De bijzondere bijstand betrof bijzondere noodzakelijke kosten. Daarbij pasten
begrippen zoals "maatwerk" en een "individuele toetsing", aldus de klassieke
leer.Inmiddels is de bijzondere bijstand een belangrijk inkomensondersteunend
onderdeel van het beleid geworden. De klacht van de rijksoverheid dat gemeenten
hun budget voor bijzondere bijstand niet weten te gebruiken, is naar mijn
indruk inmiddels door de tijd ingehaald. Nu wordt ook categoriale bijzondere
bijstandsverlening mogelijk gemaakt voor groepen die in dezelfde omstandigheden
verkeren zonder dat een strikt individuele toets nodig is. Blijkens de toelichtende
stukken wordt hierbij vooral gedacht aan langjarige minima, aan huishoudens
met een laag inkomen en schoolgaande kinderen, aan verhuiskosten bij verhuizing
naar een verzorgingstehuis en aan bijzondere bijstand voor vervanging van
duurzame consumptiegoederen. Ik kan mij daar veel bij voorstellen. Vooroplopende
gemeenten zoals Rotterdam hebben alleszins redelijke voorstellen
gedaan om de mogelijkheid van categoriale bijzondere bijstandsverlening in
te vullen.Mij schiet nog een ander voorbeeld te binnen waarbij categoriale bijzondere
bijstand voor de hand gelegen zou hebben. Sommige gemeenten, waaronder de
mijne, hebben in de voorlaatste, zeer koude winter een koudetoeslag verstrekt
uit het potje van de bijzondere bijstand. Utrecht verstrekte een koudetoeslag
van maximaal ƒ 100 aan huishoudens met een laag inkomen en een zelfstandig
verbruikerscontract op individuele aanvraag en met een individuele toets.
Ik citeer uit het paragraafje "Benodigdheden bij aanvraag" uit het Handboek
sociale zaken van de gemeente Utrecht: "De jaarrekening waarin in ieder geval
een van de koude maanden, december 1995 tot en met maart 1996, is afgerekend
en er sprake is van een stijging van energiekosten. Om vast te kunnen stellen
of er sprake is van extra kosten, kan het nodig zijn om de jaarafrekeningen
van de twee voorafgaande jaren te vergelijken." De uitkomst van zo'n aanpak
is voorspelbaar: het gaat, afgezet tegen een bescheiden tegemoetkoming van
maximaal ƒ 100, om extreem hoge uitvoeringskosten en om een zeer onvolledig
bereik van de doelgroep. Categoriale verstrekking van deze koudetoeslag zou
betekend hebben dat de uitvoeringskosten veel lager waren bij een veel hoger
bereik van de doelgroep. Ik kan ook het theoretisch contra-argument bedenken:
indien er sprake is van een categoriale verstrekking, zal natuurlijk blijken
dat een persoon uit de potentiële doelgroep net in die allerkoudste weken
is opgenomen in een ziekenhuis en dat er ook een bejaard echtpaar is te vinden
dat aangewezen is op alleen AOW en dat juist in die koude maanden bij een
van de kinderen gelogeerd heeft. So what, zeg ik dan tegen mevrouw Van den
Broek. Gemeten aan criteria van doelmatige middelenaanwending en een zo goed
mogelijk bereik van de doelgroep is een categoriaal verstrekte koudetoeslag
verre verkieslijk boven een strikt individuele benadering die bovendien bij
sommigen historische associaties met het begrip "bedeling" oproept.Mijn voorbeeld is natuurlijk kwetsbaar: het roept meteen de vervolgvraag
op of het sociaal minimum niet toereikend moet zijn om ook een zeer koude
winter goed te kunnen doorstaan. Als ik het thema iets meer veralgemeniseer,
zijn de relevante vragen: moet het sociaal minimum toereikend zijn voor een
abonnement op de krant en de bibliotheek en moet het reserveringsruimte bevatten
voor vervanging van koelkast of wasmachine? Moet de kinderbijslag voor lagere
inkomens het kostendekkende niveau niet dicht naderen? Zou kinderbijslag bijvoorbeeld
niet budgettair neutraal gebruteerd kunnen worden?Mijn ideale antwoord op deze vragen is "ja". Voor veel langjarige minima
is het sociaal minimum te laag en voor veel lagere inkomens is ook de kinderbijslag
te laag. Vanuit een sociaal-ethische benadering van redelijke inkomensverhoudingen
met accentuering van eigen verantwoordelijkheid en bestedingsvrijheid valt
er veel te zeggen voor een extra verhoging van het sociaal minimum. Ik stuit
hier echter wel op een dilemma. Verhoging van het sociaal minimum impliceert
verhoging van het minimumloon met een afbreukrisico voor de kans op werkgelegenheid
van vooral laaggeschoolden. Voor een deel, maar niet volledig valt aan dit
dilemma te ontsnappen door een sterk toegespitste verlaging van werkgeverslasten
op het niveau van het minimumloon en iets daarboven. Het kabinet zet dat instrument
ook met succes in. Dit kabinet heeft de werkgelegenheidsdoelstelling vooropgesteld
en weet die ook voor een substantieel deel te realiseren, ook voor laagbetaalde
arbeid. Ik kan mij daarom voorstellen dat het kabinet op dit moment niet kiest
voor een extra verhoging van het minimumloon en het sociaal minimum, maar
deze wel categoriaal wil laten opplussen met een groot aantal landelijke en
gemeentelijke inkomensondersteunende maatregelen. Categoriale bijzondere bijstandsverlening
past daarbij als een tussenvorm tussen generiek en individualiserend inkomensbeleid.
De introductie van categoriale bijzondere bijstand met een substantiële
verhoging van het budget voor de bijzondere bijstand beschouw ik als een stap
vooruit, maar tegelijkertijd vind ik het een wat ongemakkelijk begrip.Ik vraag voorts aandacht voor het gebrek aan samenhang tussen de nieuwe
Huursubsidiewet en de bijzondere bijstand. Ook de Huursubsidiewet kent bijzondere
inkomenscomponenten als de kindertoelage en, zo meteen, een koopkrachttoeslag
van ƒ 100 of ƒ 50. Deze wet kent ook een vermogenstoets. Ik
geef een voorbeeld van een mogelijk optredend knelpunt. Een vrouw wordt weduwe
en raakt aangewezen op een ANW-uitkering. Er zijn opgroeiende kinderen. Er
is ook een spaarrekening met ƒ 40.000 die jaarlijks ƒ 2400 rente
oplevert. De huur is ƒ 700. Er is, als gevolg van de vermogensgrens,
geen recht op huursubsidie en dus ook niet op de daaraan gekoppelde kindertoelage
en koopkrachttoeslag. Het besteedbaar inkomen, met verdiscontering van de
hoge huur, ligt daarmee beneden het sociale minimum. Bijzondere bijstand stuit
waarschijnlijk eveneens af op de vermogenstoets. Eenzelfde probleem doet zich
voor bij de kleine eigenhuisbezitters. Betekent dit niet dat de afstemming
tussen huursubsidie en bijzondere bijstand verbetering behoeft? Ik stel deze
vraag aan de minister die verantwoordelijk is voor het inkomensbeleid.Voorzitter! Het extra budget voor bijzondere bijstand vanaf 1998 is bestemd
zowel voor inkomensondersteuning als voor verhoging van het inkoopbudget van
de gemeentelijke sociale dienst bij de ARBVO, zo maak ik op uit het persbericht
van Sociale Zaken. Daarmee kom ik bij het tweede aspect van dit voorstel:
de bevordering van arbeidsparticipatie vanuit de bijstand. Het wetsvoorstel
bevat hiertoe twee nieuwe maatregelen. Ten eerste gaat het om een wettelijke
verankering van extra kinderopvangfaciliteiten voor eenoudergezinnen die in
relatie met de uitkering scholing gaan volgen of aan het werk gaan. De wetstekst
beperkt de doelgroep voor extra kinderopvangfaciliteiten tot eenoudergezinnen
met kinderen tot aan het einde van de basisschoolleeftijd. Mijn fractie acht
het gewenst om ook buitenschoolse opvang na de basisschoolleeftijd hierbij
te betrekken. Het wachten is nu kennelijk op de evaluatie van kinderopvang
en buitenschoolse opvang, later in dit jaar.De tweede voorgestelde maatregel betreft de herintroductie van een landelijke
vrijlating van inkomen uit deeltijdarbeid voor sommige groepen. Bij de bespreking
van de nieuwe ABW, die twee jaar geleden plaatsvond, noemde
ik mijzelf een gematigd centralist waar het ging om inkomensbeleid op minimumniveau;
de minister noemde zichzelf een gematigd decentralist. Voorzitter, op dit
onderdeel van de vrijlatingsbepalingen naderen wij elkaar.Ik heb hierover nog twee vragen te stellen. Waarom wordt de herintroductie
van deze landelijke vrijlatingsregeling niet doorgetrokken naar IOAW en IOAZ?
Dit lijkt mij zeer voor de hand liggend te zijn. Verder constateer ik dat
de centrale vrijlating betrekking heeft op twee duidelijke groepen en op een
derde, facultatieve, later toegevoegde verzameling van personen voorzover
behorend tot "een categorie van personen die overeenkomstig een verordening
van het gemeentebestuur om redenen van medische of sociale aard aangewezen
is op het verrichten van arbeid in deeltijd".Voorzitter! De grotere bemoeienis van de gemeenteraad met het bijstandsbeleid
zie ik als een winstpunt van de nieuwe ABW. Voorzover de mening van de gemeenteraad
te vertalen is in een heldere verordening, is dat eveneens een voordeel. Echter,
hier gaat het om een heterogene verzameling van individuen. Een grote groep
zal gevormd worden door eenoudergezinnen met een kind boven de vijf jaar.
En verder zal het gaan om personen met een arbeidshandicap (de verborgen arbeidsongeschiktheid
in de bijstandswet is aanzienlijk) onder wie wellicht ex-psychiatrische patiënten,
een deel van de RIAGG-clientèle, verslaafden in een vergevorderd afkickproces
en zo meer.Het zal echter een hele toer zijn om al deze uiteenlopende personen met
sociale of medische indicatie via een gemeentelijke verordening te rubriceren
in duidelijk afgebakende categorieën. Ik kan mij voorstellen dat de gemeenteraad
slechts een globale indicatie wil geven en verder stelt dat het een zaak van
individuele toetsing blijft, eventueel door een commissie van wijze mannen
en vrouwen. Ik twijfel er op dit onderdeel aan of wij de voorwaarde van een
gemeentelijke verordening wel moeten stellen. Categoriale bijzondere bijstandsverlening
kan beter in een gemeentelijke verordening ondergebracht worden. Daarbij wordt
het echter niet voorgeschreven.Het volgende is van iets andere aard. In het onderhavige wetsvoorstel
wordt aan de Wet boeten, maatregelen, terug- en invordering sociale zekerheid,
voorzover het de ABW, de IOAW en de IOAZ betreft, de volgende passage toegevoegd:
van het opleggen van een maatregel of boete wordt in elk geval afgezien, indien
elke vorm van verwijtbaarheid ontbreekt. Bij eerste lezing dacht ik: hiermee
wordt een wijd openstaande deur ingetrapt. Maar bij nader inzien stuitte ik
op het taalkundig merkwaardige begrip "nulfraude". Welnu, wie algemene of
bijzondere bijstand aanvraagt, wordt terecht onderworpen aan een strikte en
uitgebreide inlichtingenplicht. Veronderstel: ik heb alleen een AOW-uitkering
met daarnaast nog enig spaargeld en ik heb noodzakelijke bijzondere kosten
die ik niet betalen kan van mijn AOW-uitkering. Aangemoedigd door recente
campagnes om het niet-gebruik terug te dringen, vraag ik bijzondere bijstand
aan. Bij mijn aanvraag blijkt echter dat ik afschriften moet overleggen van
mijn spaarrekening en dat ik de waarde van mijn aftands autootje, aangeschaft
in betere tijden, moet opgeven. Van schrik zie ik ervan af.De bijstandswet is helder: indien ik de gevraagde gegevens niet binnen
de gestelde termijn aanlever, wordt mijn aanvraag niet in behandeling genomen.
Einde verhaal, zo zeg ik dan. Maar nee. Dankzij de wet boeten, enz. moet de
sociale dienst zich verdiepen in de vraag naar nulfraude. De gemeente kan
nu een Orwelliaanse gedachtepolitie laten uitrukken om mijn nieren te proeven.
De vraag is dan: was Willem in het geheel niet op de hoogte van de lokale
draagkrachtberekening van de bijzondere bijstand en de rol van het spaargeld
daarbij? Dan ontbreekt elke vorm van verwijtbaarheid en wordt er afgezien
van boeteoplegging. Had Willem daarentegen wel een vermoeden of kennis van
deze draagkrachtcriteria, maar waagde hij aanvankelijk toch een gokje, dat
hij overigens niet doorzette toen hij geconfronteerd werd met deze uitgebreide
inlichtingenplicht, dan kan er sprake zijn van nulfraude, te beboeten via
een tijdrovende procedure met ƒ 100.Mijn pragmatische vraag is nu: heeft de overbelaste sociale dienst niets
beters te doen dan achter nulfraude aan te jagen? Waarom schrappen wij dat
begrip niet uit ons vocabulaire?Ik heb nog een volgende aanvullende vraag. De wet boeten, enz. beoogde
een harmonisatie van uiteenlopende terugvorderings- en sanctieregimes uit
de verschillende socialezekerheidswetten. De nu voorgestelde toevoeging: "van
het opleggen van een maatregel of een boete wordt in elk geval afgezien, indien
elke vorm van verwijtbaarheid ontbreekt", geldt alleen voor ABW, IOAW en IOAZ.
Waarom gebeurt dit niet eveneens voor de socialeverzekeringswetten, of kennen
die het begrip nulfraude niet? Is er dan eigenlijk wel sprake van een harmonisatie?Voorzitter! Wij hopen op een adequate reactie van de minister op onze
kritische kanttekeningen. Overigens zullen wij dit wetsvoorstel met genoegen
steunen.De heer De Wit (SP):Mijnheer de voorzitter! Categoriale bijzondere bijstand, bekostiging van
kinderopvang en herinvoering van de gedeeltelijke vrijlating van neveninkomsten
voor bepaalde groepen uitkeringsgerechtigden, het zijn, zoals ik al eerder
gezegd heb, maatregelen die het armoedeprobleem verzachten. In de meeste commentaren
op de armoedenota van het kabinet, "De andere kant van Nederland", is de kritiek
te lezen dat in die nota de analyse ontbreekt waardoor het armoedeprobleem
in ons land wordt veroorzaakt. Armoede is namelijk in hoofdzaak een structureel
probleem dat veroorzaakt wordt door een te laag inkomen.In het jaarboek Arm Nederland wordt nog eens precies beschreven hoe de
armoede in ons land zich op dit moment openbaart. Samengevat komt het hierop
neer: tienduizenden huishoudens die om financiële redenen net voldoende
eten in huis hebben om geen honger te lijden, die niet dagelijks een warme
maaltijd kunnen eten, die problemen hebben met het op tijd betalen van de
huur en de energierekening, die geen telefoon hebben en die niet voldoende
kunnen stoken bij koude. Nog eens 0,5 miljoen huishoudens kan zich om financiële
redenen geen nieuwe kleding permitteren.Zo bezien, kan het armoedeprobleem door de nu voorgestelde maatregelen
niet worden opgelost. Hoe langer hoe meer groeit de overtuiging
in de maatschappij dat die oplossing veel meer gezocht moet worden in het
verhogen van het sociaal minimum. Ik wijs in dit verband op de ruim 60 gemeenten
die inmiddels de Tweede Kamer verzochten, het sociaal minimum te verhogen;
of op Divosa, dat een verhoging van het wettelijk minimumloon bepleit met
5%; of op de bisschop van Breda, die het afgelopen weekeinde weer van zich
liet horen. Ook hij is voorstander van niet alleen een verhoging van de uitkeringen,
maar ook van het minimumloon.In de memorie van antwoord zegt het kabinet, moeite te hebben met generieke
maatregelen vanwege het spanningsveld met de activerende werking van het sociale
stelsel. Dat is vreemd. Hoe oprecht is het kabinet als het zegt, iets te willen
doen aan de armoede? Moet het sociaal minimum dan maar gehandhaafd blijven
op het huidige niveau, terwijl bijna iedereen die er in de praktijk mee te
maken heeft, zegt dat je er niet van kunt leven? Is de slogan werk, werk en
nog eens werk zo'n dogma aan het worden dat mensen die meestal buiten hun
schuld nog geen werk hebben dan maar in ellende moeten voortleven? Graag krijg
ik hierop een reactie van de regering.Tegen het al of niet verhogen van het sociaal minimum voert het kabinet
vervolgens in de memorie van antwoord drie argumenten aan: 1. het
leidt tot vergroting van de armoedeval,2. het minimumloon zou ook
moeten stijgen, maar dat is nadelig voor het werkgelegenheidsbeleid,3. het leidt tot budgettaire gevolgen.Gevolgen voor huursubsidie, kwijtschelding en studiefinanciering kunnen
mijns inziens eenvoudig door flankerende maatregelen ondervangen worden. Daarnaast
is de afstand tussen de uitkeringen en de laagste lonen nog steeds zo groot,
zo'n 20%, dat een verhoging van het sociaal minimum mensen er niet van zal
weerhouden om werk te zoeken en te aanvaarden, zeker niet als tegelijk ook
het minimumloon wordt verhoogd. Of een verhoogd minimumloon op zijn beurt
werkgevers weer zal belemmeren in het scheppen van banen, betwijfel ik. De
praktijk wijst uit dat er weliswaar lage loonschalen bijgekomen zijn, maar
die zijn grotendeels leeg. Bovendien heeft het kabinet de afdrachtskorting
voor banen op en boven het minimumloon ingevoerd. Dat moet werkgevers juist
prikkelen om banen op dat minimumniveau te maken.Budgettaire gevolgen zijn er natuurlijk, maar die zijn te ondervangen.
Zo heeft de SP al eerder voorgesteld, de vennootschapsbelasting te verhogen
naar het voor-Oortse niveau. Dat is ruimschoots voldoende om de budgettaire
gevolgen op te vangen.Het kabinet kiest voor een andere aanpak en het legt de nadruk vooral
op de bijzondere bijstand. Naar mijn mening roept dat meteen een aantal beperkingen
op. Zo wezen onlangs de wethouders sociale zaken van Utrecht, Den Haag en
Amsterdam erop, dat de sociale dienst hoe langer hoe meer via de bijzondere
bijstand moet opvangen wat op een breed terrein aan voorzieningen is bezuinigd.
Ook tijdens de zogeheten rondetafelgesprekken over de bijstandswet in de Tweede
Kamer waren soortgelijke geluiden te horen. En dus rijst de vraag of de gemeente
eigenlijk wel in staat is om categoriaal beleid te voeren. Of is het steeds
meer pleisters plakken? Bovendien komen acht op de tien gemeenten tekort op
de bijzondere bijstand. Hoe denkt het kabinet dat probleem op te lossen? Tenslotte,
bewijzen juist de soms categoriale maatregelen van de afgelopen winterperiode
niet, dat het sociaal minimum te laag is? Ook hier graag een reactie van het
kabinet. De voorgestelde vrijlating van inkomsten is te beperkt naar mijn
mening. Een centrale vrijlatingsregeling voor alle groepen uitkeringsgerechtigden
heeft nog steeds mijn voorkeur, omdat de prikkel die daarvan uitgaat mijns
inziens veel beter werkt.Ten slotte de maatregelen van kinderopvang, het verlengstuk van de sollicitatieplicht.
In nogal wat gemeenten blijkt de kinderopvang te worden gebruikt als middel
om met name alleenstaande ouders met kinderen te dwingen tot solliciteren.
De in de wet voorziene ontheffingsmogelijkheid, te weten de medische en/of
sociale redenen, komt daardoor wel in de verdrukking. Kent de minister dit
probleem en heeft hij mogelijkheden om daar wat aan te doen?Het is natuurlijk verleidelijk om, nu we het toch hebben over armoedebestrijding,
nog even te kijken naar de maatregelen die het kabinet inmiddels voor 1998
heeft aangekondigd. Het gaat om nog voorlopige plannen van het kabinet. Maar
kan de minister uitleggen welk gedeelte van de lastenverlichting van 1,1 mld.
nu naar de armoedebestrijding gaat? Er zou sprake zijn van verlenging van
de eerste schijf, vermindering van lokale lasten en verruiming van de kinderbijslag,
maar dat zijn geen maatregelen die specifiek alleen bedoeld zijn voor de mensen
die met het armoedeprobleem te maken hebben. Blijven over specifieke koopkrachtmaatregelen,
maar wegen die op tegen bijvoorbeeld de te verwachten stijging van de woonlasten –
over 1997 is er op dit moment sprake van 7% stijging – en de maatregelen
die in 1998 opnieuw zullen worden ingevoerd in de gezondheidszorg, met name
een toegangsbijdrage in de gezinszorg en een eigen bijdrage in de wijkverpleging?Het wetsontwerp van vandaag gaat over preventie en bestrijding van armoede
en van sociale uitsluiting. Met de maatregelen die thans worden voorgesteld,
zal ik instemmen. Ik heb echter niet de illusie, dat daarmee de armoede zal
verdwijnen. Daarvoor is meer nodig. Realiteit is bijvoorbeeld, dat de inkomensverschillen
toenemen. De topsalarissen staan in geen enkele verhouding meer tot het schamele
inkomen van mensen die een uitkering hebben. Dat inkomen schiet structureel
tekort. Daartegenover staan de nodige maatregelen die juist de kans dat mensen
in armoede vervallen, vergroten. Ik noem nog maar een keer de ingrepen in
het sociale stelsel, maatregelen op het terrein van de gezondheidszorg, onderwijs
en volkshuisvesting. Ik herhaal daarom, dat armoede in onze maatschappij wordt
georganiseerd. Maatregelen als die waarover wij vandaag spreken, mogen ons
daarom niet blind maken voor die realiteit.De heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! Mijn fractie heeft er weinig behoefte aan om de uitgebreide
discussie van november 1996 in de Tweede Kamer te herhalen. Bij de algemene
beschouwingen over de begroting voor 1997 hebben wij indringend aandacht gevraagd
voor het feit, dat een grote groep landgenoten weinig of niets
merkt van de euforie dat het goed gaat in Nederland. Al onze welvaart zoeft
aan hen voorbij. Hun situatie is de afgelopen tien jaar relatief sterk achtergebleven.
Het rapport Arm Nederland definieert, dat er bij 230.000 huishoudens in Nederland
sprake is van armoede. Dat betreft voornamelijk mensen die langer dan drie
jaar op het sociaal minimum zitten, huishoudens met jonge kinderen en ouderen
met een AOW-uitkering zonder noemenswaardig aanvullend pensioen.Sinds twee jaar is de armoede in Nederland herontdekt en staat dit voor
een welvarend land beschamende verschijnsel hoog op de politieke agenda. Niet
dat de desbetreffende mensen daarvan tot nu toe veel wijzer geworden zijn.
Rapporten genoeg! Elke zichzelf serieus nemende stad heeft inmiddels wel een
nota armoedebestrijding. Als daarvoor echter substantiële bedragen vrijgemaakt
moeten worden, keert de stedelijke wal vrij snel het beschutting zoekende
minimaschip. De bedragen die uitgetrokken moeten worden om een echt zoden
aan de dijk zettend kwijtscheldingsbeleid en effectieve inkomensverhogende
maatregelen te realiseren, gaan de financiële mogelijkheden van gemeenten
met een zwakkere sociale structuur al heel snel te boven. Het gevolg daarvan
is, dat een soelaas biedende aanpak te snel in veel goede bedoelingen blijft
hangen.De oorzaak van deze spanning tussen goede wil en werkelijkheid is duidelijk.
Het huidige sociale minimum in Nederland is 5% tot 10% te laag. De waterscheiding
tussen welvarend en arm, die daarvan het gevolg is, vindt mijn fractie onverteerbaar
en een moderne welvaartsstaat feitelijk onwaardig. Onwaardig vinden wij ook
de trage en onvoldoende betrokken wijze waarop de regering tot nu toe de bewustwording
dat er armoede bestaat, weet om te zetten in effectieve maatregelen. Pakken
papier genoeg, maar operationaliseren van het nieuw verworven inzicht in hout
snijdend gedrag gebeurt te traag en te weinig!Maar, zo zal de regering straks antwoorden, de huursubsidie is toch verhoogd
en er is toch een maatregel genomen gericht op ouderen met alleen AOW –
ik zie de minister al knikken – en nu ligt er toch dit wetsvoorstel.
Wij doen toch iets!Ja, voorzitter, dat is waar. Iets is meer dan niets en daarom zal mijn
fractie dergelijke wetsvoorstellen natuurlijk steunen. Maar het "iets" van
paars blijkt voortdurend te weinig om een structurele bijdrage te leveren
aan de oplossing van een hardnekkig en structureel probleem. Daar gaat het
om. Het blijft bij het verzachten van de ergste pijnpunten, zonder dat er
een visie ontwikkeld wordt ten aanzien van de vraag, hoe wij de volgende decennia
willen omgaan met groepen mensen die, deels tijdelijk en deels permanent,
op eigen kracht geen deel meer zullen hebben aan de nog steeds groeiende welvaart.
Ik weet dat de minister steeds weer in alle toonaarden vertelt dat heel veel
mensen wél kans zien, daaruit te komen. Daarvan zijn allerlei voorbeelden.
Er zijn echter nog veel méér mensen die dat niet lukt.Voorzitter! Ook mijn fractie ziet wel het probleem dat ontstaat bij een
generale verhoging van uitkeringen, de opwaartse druk die dat geeft op de
onderkant van het loongebouw en de negatieve werkgelegenheidseffecten die
daarvan het gevolg zijn. Al zou het wel eerlijk zijn als de tegenstanders
van het verhogen van uitkeringen willen erkennen, dat het op voldoende peil
houden van de laagste inkomens een niet te onderschatten positief effect heeft
op een goed niveau van de binnenlandse bestedingen en dus op de economie!
Er zijn onderzoeken te over, die dat zeer helder aantonen.Het stelt teleur, dat de erkenning van het armoedeprobleem gekoppeld aan
het vanwege werkgelegenheidseffecten niet willen verhogen van het sociaal
minimum, bij de paarse partijen niet leidt tot het ontwikkelen van echt werkende,
effectieve alternatieven. Algemeen bekend is toch dat de armoedesituatie grotendeels
veroorzaakt wordt door bijvoorbeeld veel te hoge woonlasten: huur, energie
en gemeentelijke heffingen. Vaak bestaat er een combinatie met slechte gezondheid
en de daarmee gepaard gaande kosten. Het is toch niet zo'n moeilijke gedachte
om daar dan ook de oplossingen te gaan zoeken, bijvoorbeeld door het hanteren
van een woonlastenquote. Zorg ervoor, dat met een glijdend schaalmodel in
de huursubsidie de laagste inkomens nooit meer dan 25% van hun netto-inkomen
hoeven te besteden aan de som van huur, energie en gemeentelijke heffingen.
Zorg voor een goed werkend kwijtscheldingsbeleid. Met een tamelijk eenvoudige
systematiek zou armoede effectief bestreden kunnen worden, zonder de door
de regering gevreesde negatieve werkgelegenheidseffecten, namelijk het omhoog
drukken van het minimumloon. Een ander voorstel dat ook geen effect heeft
op het omhoog drukken van het minimumloon, is het substantieel verhogen van
de kinderbijslag, eventueel met een inkomensafhankelijke schaal. Waarom gebeuren
dit soort dingen niet?Als paars zoiets beslist niet wil, blijven de voorstellen van dit kabinet,
hoe licht verbeterend ook, niet veel meer dan goed bedoelde lapmiddelen en
werken zij niet echt structureel in op het feitelijke probleem. Ik verwijs
naar hetgeen bisschop Muskens daarover heeft gezegd.Voorzitter! Deze wijziging van de bijstandswet gaat vooral over drie punten:
kinderopvang voor alleenstaande ouders, het mogelijk maken dat gemeenten categoriaal
bijstand verlenen en het gedeeltelijk herstellen – zo zeg ik wat zout
wrijvend – van de vrijlatingsregeling voor eigen inkomsten. Wij steunen
die voorstellen, al blijft het vervelend dat wij zo snel al gelijk moeten
krijgen, dat bijvoorbeeld het afschaffen van de vrijlatingsregeling in de
nieuwe ABW averechts blijkt te werken. Maar goed, ook een gedeeltelijke en
te late bekering verheugt het hart.Voorzitter! Tot slot wil ik nog enkele opmerkingen maken over de helaas
steeds duidelijker wordende vangnetrol die de gemeenten bij de armoedebestrijding
moeten vervullen en over de gevolgen die dat heeft voor de financiële
positie van gemeenten met een hoog percentage huishoudens op het sociaal minimum.
Ik heb de laatste twee jaar het kabinet en ook deze minister voorgehouden,
dat een behoorlijk aantal centrumgemeenten met een grote sociale problematiek
onevenredig zwaar belast zal worden door de uitvoering van onze nieuwe ABW,
de armoedebestrijding via kwijtschelding en bijzondere bijstand, de WVG, de
in mijn ogen voor sociale diensten onwerkbare wet boeten en maatregelen en
door nog een paar zaken. Mijn voorspelling, dat dit geheel krakend vast zal
lopen, begint in diverse gemeenten zichtbaar te worden bij
het samenstellen van de begroting voor 1998. De herschikking van het Gemeentefonds
biedt bij lange na niet voldoende tegenwicht. Bij de begrotingsbehandeling
heeft de minister toegezegd, dat hij dit soort aspecten bij bedoelde gemeenten
aan een nader onderzoek wil onderwerpen en dat hij vervolgens met feitelijke
gegevens en feitelijke voorstellen wil komen. Ik denk nu bijvoorbeeld aan
de vraag of het budget voor de bijzondere bijstand nog toereikend is. Ik ben
benieuwd of de minister zijn toezegging inmiddels is nagekomen. In veel van
de gemeenten die ik op het oog heb, zijn de uitgaven in verband met de bijzondere
bijstand in 1996 opeens explosief gestegen. Er zijn soms stijgingen van 250%.
Ook de uitgaven in het kader van de WVG blijken na een aanvankelijke onderbesteding
ten opzichte van het budget nu op het niveau te komen van forse overschrijdingen.
Kwijtscheldingen van gemeentelijke belastingen en heffingen voor de huishoudens
op het sociaal minimum, blijken in deze gemeenten te moeten leiden tot bijvoorbeeld
een verhoging van 5% van de OZB als ten minste de operatie budgettair neutraal
moet verlopen. Ten slotte blijken de uitvoeringskosten van de nieuwe ABW minimaal
10% hoger dan in de oude situatie. Ik heb het dan nog niet over de invoeringskosten.
Daarvoor heeft de minister inmiddels een maatregel getroffen. Ik heb het nu
over de structurele uitvoeringskosten.De structurele compensatie van het Rijk blijft ver achter bij het bedrag
dat de gemeente moet ophoesten om de wet behoorlijk en activerend uit te voeren.
Dat is tamelijk arbeidsintensiever dan vroeger. Ook denk ik aan de 7 mln.
structureel voor uitvoering van de wet boeten en maatregelen. In mijn gemeente
is daarmee een bedrag van ƒ 17.000 gemoeid. Met dat bedrag kunnen we
de wet echter niet uitvoeren. Dat is totaal onmogelijk. Het bedrag moet echt
met de factor vier vermenigvuldigd worden.Voorzitter! De minister hoeft niet mijn woorden die op mijn werkelijkheid
gebaseerd zijn te geloven. Hij heeft zijn eigen werkelijkheid. Maar mag ik
ten minste vragen of de regering op korte termijn een onderzoek wil laten
verrichten naar de uitgavenpatronen bij de gemeenten met meer dan 30.000 inwoners
in verband met de posten bijzondere bijstand, WVG, kwijtschelding schuld,
hulpverlening, uitvoering ABW over de jaren 1994, 1995 en 1996 en de prognose
daarvoor voor 1997 en om daarbij een relatie te leggen met het geld van het
Rijk en met saldering van de tekorten over deze jaren? Ik verwacht dat de
minister zal schrikken. In ieder geval ben ik benieuwd naar de uitkomst van
dit onderzoek. Als die oplevert wat ik vermoed, verwacht ik een effectieve
paarse aanpak die meer moet zijn dan zorgelijke algemeenheden of het roemen
van de gemeentelijke autonomie. Dat is te weinig.Helemaal tot slot wil ik toch nog iets zeggen over de wet boeten en maatregelen.
De sociale dienst waarvoor ik de eindverantwoordelijkheid draag heeft, zoals
het loyale ambtenaren betaamt, de wetgeving vertaald in een gemeentelijke
verordening. Ik heb die vorige week gelezen. Voorzitter! Ik gruw ervan. Moeten
we in dit land nu echt zeer bevoogdend, betuttelend, bureaucratisch en direct
sanctionerend omgaan met mensen die toch al in het verdomhoekje van deze samenleving
zitten? De meesten van ons hebben er geen notie van hoeveel vernedering en
behandelingsirritatie de gemiddelde uitkeringsgerechtigde maandelijks of in
ieder geval een aantal keren per jaar moet ervaren. Mijn al eerder uitgesproken
gevoel is, dat de wet boeten en maatregelen op socialedienstniveau niet of
averechts zal werken. Veel gemotiveerde GSD-medewerkers zien in het gedwongen
worden om politieagent te spelen in veel gevallen niet de zingeving van hun
werk. Ik verwacht dat zij naar ander werk gaan omkijken. Voor veel cliënten
zal de wet ook averechts werken. Voor een terechte aanpak van fraudeurs heb
je deze regelgeving niet nodig en voor de GSD-organisatie is dit gedoe met
termijnen een organisatorische ramp. Ik vind daarom dat opnieuw naar deze
wet gekeken moet worden.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Voorzitter! Van mij als laatste spreker hoort u opnieuw dat de begrippen
"armoede" en "tweedeling" de politieke aandacht krijgen die ze verdienen.
Bijna iedereen heeft die zin gebruikt. Ik wil niet alleen wijzen op bisschop
Muskens, maar ook op mijn fractiegenoot Bakker, die alweer een paar maanden
geleden met de nota "Niet bij brood alleen" kwam.Door gedeeltelijke decentralisatie van de bijstand naar de gemeente en
het instellen van de mogelijkheid van bijzondere bijstand heeft de landelijke
politiek bewust gekozen voor de mogelijkheid van een niet geheel identieke
wijze van bijstandsuitkering en van bijzondere bijstand in de ruim 600 gemeenten
in Nederland. Dat verschil in mogelijkheden leidt ertoe dat sommigen thans
spreken van verschil in behandeling, waarover zij soms zeer negatief oordelen.
D66 ziet dit verschil als één van de onontkoombare effecten
van bijzondere bijstand. Het doet een beroep op de creativiteit, en het is
een uitdaging aan de wethouder van sociale zaken om met zijn staf en raadscommissie
gebruik te maken van de geboden mogelijkheden. Wie bijzondere bijstand kenmerkt
als een uitdaging, kan dan ook niet anders dan blij zijn met de op 23 april
verschenen inventarisatienota, die in de samenvatting stelt dat "de grote
creativiteit die gemeenten aan de dag leggen opvallend is". Gelukkig maar,
zou ik willen zeggen, omdat vaststaat dat de levensomstandigheden van mensen
immers ook niet overal identiek zijn. Bij een intern congres van D66 met een
aantal wethouders van sociale zaken – ook wij hebben die mensen –
bleek dat er heel veel creativiteit is, maar op de vraag of het ook allemaal
mag, kom ik verderop in mijn verhaal terug.In het voorlopig verslag heb ik namens mijn fractie opgemerkt dat, wanneer
over de te nemen maatregelen gedacht en gesproken wordt, men vrijwel uitsluitend
bijstandsgerechtigden dan wel AOW'ers noemt. In de publiciteit zijn dat de
twee groepen. Maar ik vroeg aan de minister, of dit geen te beperkte groep
was, omdat mensen die langdurig van een minimumloon moeten rondkomen immers
tot de doelgroep zouden moeten behoren. Daarop antwoordt de regering op pagina
2 van de memorie van antwoord, dat dit wetsvoorstel niet tot de conclusie
mag leiden dat "het kabinetsbeleid gericht op armoedebestrijding alleen op
bijstands- en AOW-gerechtigden van toepassing is. Alle huishoudens met een
inkomen rond het sociaal minimum, dus ook uitkeringsgerechtigden
en werkenden met een minimuminkomen zijn doelgroep van het beleid." Hoewel
dit antwoord positief lijkt, is het tegelijkertijd ook zo vaag. Hoeveel vrijheid
krijgt de creatieve wethouder? Die vraag klemt des te meer als men let op
wat er in de voortgangsnota staat. Dankzij onze voortreffelijke bodedienst
heb ik de voortgangsnota, die hier lag, gisteren na een telefoontje thuisgekregen,
zodat ik de nota wel heb gelezen. Uit de voortgangsnota blijkt, dat de voorgestelde
maatregel 2 luidt: "Voor de invoering van de nieuwe centrale vrijlatingsregeling
zal de VNG een modelverordening voor gemeenten opstellen." Daarom graag helderheid
over de volgende vragen: - wordt die modelverordening bindend,
dan wel voorwaardelijk voor het krijgen van extra geld?- heeft de
modelverordening alleen betrekking op het actiepunt uit deze nota, bevordering
van de participatie, waar de eerste zeven punten van de 27 nieuwe actiepunten
onder vallen? Met andere woorden: hoe zit het met die modelverordening?Dan nog een paar woorden over de bekendheid en de voorlichting, waarover
in het voorlopig verslag veel vragen zijn gesteld. Daarin vroegen wij naar
informatievoorziening, omdat nog steeds te veel mensen niet blijken te weten
dat zij recht hebben op bijzondere bijstand, en dat er überhaupt zoiets
als bijzondere bijstand bestaat. Wat lezen wij? Een groep van gemeentelijke
voorlichters gaat samen met de VNG een voorlichtingsmodel opstellen dat gemeenten
informeert over de manier waarop voorlichting kan worden gegeven (punt 23
uit de nota). Voorlichters gaan voorlichten hoe voorlichting gegeven moet
worden. En nu maar hopen dat dat werkt.Uit de kabinetsbesprekingen naar aanleiding van de begroting van volgend
jaar zijn wij te weten gekomen, dat er volgend jaar meer geld voor bijzondere
bijstand naar de gemeenten gaat. Met dat kabinetsbeleid, kiezen voor verlichting
van financiële problemen van bepaalde groepen mensen, niet voor een algemene
verhoging van het sociaal minimum, stemmen wij in, want kiezen voor het tweede
model zou immers onvermijdelijk leiden tot een opwaartse druk van de laagste
loonschalen en dat is niet goed voor het bevorderen van banen aan de onderkant
van het loongebouw. Willen wij onverkort vasthouden aan de bij dit wetsvoorstel
gekozen lijn, dan moeten wij gemeenten de mogelijkheid bieden om creatief
met bijzondere bijstand om te gaan. Ik heb nu drie keer het woord "creatief"
gebruikt. U begrijpt dat dit mijn kernbegrip is bij dit wetsvoorstel. Anders
geformuleerd: wij verwachten dat minister Melkert weerstand zal bieden aan
de neiging tot overmatig regelen, waarbij vanuit zijn ministerie exact wordt
aangegeven welke de bijzondere groepen zijn, hoe ze zijn samengesteld en volgens
welke percentages deze bijzondere groepen dienen te worden gediend.Wij vinden het trouwens ook jammer dat opnieuw in de woonsfeer niet iets
creatiefs is bedacht. Ik heb de motie-Noorman-den Uyl/Bakker er nog eens op
nagelezen. In de nota, op pagina 62, wordt uitdrukkelijk over woonlastenproblematiek
gesproken. Wat is de oplossing? Individuele huursubsidie. Is het echt zo dat
staatssecretaris Tommel door minister Melkert tot deze kortsluiting wordt
gedwongen? Natuurlijk vindt Tommel het prima om meer voor zijn budget voor
de individuele huursubsidie te krijgen, maar mensen met een kleine beurs,
die zichzelf meer besparingen opleggen dan huurders, omdat zij voor een eigen
woning kiezen – wij moeten ons realiseren dat dat vaak medelanders zijn –
vangen door deze maatregel opnieuw bot. Dat vinden wij jammer.De heer Hendriks:Mijnheer de voorzitter! Twee maanden geleden publiceerde het Sociaal en
cultureel planbureau een nota Rapportage ouderen 1996. Deze SCP-nota zette
de problematiek van de armoede van grote aantallen ouderen, waarover onder
andere door de ouderenbonden en door mijn partij al ruim een jaar eerder alarm
was geslagen, opnieuw in de schijnwerpers. Vooral de situatie van vele bewoners
van verzorgings- en verpleeghuizen bleek erbarmelijk. De Tweede Kamer drong
toen bij staatssecretaris Terpstra aan op een onderzoek terzake, dat echter
door haar van de hand werd gewezen in verband met het ontbreken van de middelen
om er iets aan te doen. Inmiddels is er gelukkig wel het een en ander gebeurd
ter verbetering, zoals het afschaffen van de vermogenstoets voor de bewoners
van tehuizen, maar dat neemt niet weg dat de situatie nog steeds alarmerend
is. Ook het SCP wijst er nu op dat zo'n 40.000 bewoners van bejaardenoorden
en verpleeghuizen op de totale armoedegrens leven.Het rapport wijst er voorts op dat in Nederland honderdduizenden ouderen
snel in armoede dreigen te vervallen omdat hun financiële positie er
de afgelopen vijftien jaar fors op achteruit is gegaan. Dit heeft geleid tot
het feit dat ongeveer tweederde van de ouderen een inkomen heeft ergens tussen
modaal en het sociaal minimum – bij alleenstaanden is dat zelfs 84% –
en dat zo'n 15% van de 65-plussers het moet doen met een absoluut minimuminkomen.
Volgens het SCP ligt de schuld van deze toenemende armoede vrijwel geheel
bij de overheid en daarom dringt het aan op compenserende maatregelen door
de toegankelijkheid van huursubsidie en bijzondere bijstand voor rechthebbenden
te verbeteren. Natuurlijk is dit koren op onze molen; hetgeen overigens niet
betekent dat mijn partij politiek gezien koren tekortkomt. Integendeel, wij
vrezen nog voor vele jaren voorraad te hebben. Voorzitter! Gezien de geschetste
situatie zal het duidelijk zijn dat wij een wetsvoorstel als het onderhavige
vooral beoordelen op de mogelijkheden die het biedt voor vermindering van
de armoede onder een grote groep senioren.Het kabinet stelt dat het met dit wetsvoorstel beoogt, te bewerkstelligen
dat de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting krachtiger ter hand
wordt genomen. Juist door aansluiting bij de bijzondere bijstand als instrument
voor inkomensondersteuning wordt bereikt dat zowel mensen met een uitkering
als degenen die daar niet op zijn aangewezen, kunnen profiteren van de maatregelen,
zegt de regering. De vraag is natuurlijk of de bijzondere bijstand wel het
juiste instrument is voor inkomensondersteuning. Ik denk dat velen het met
ons eens zullen zijn dat de bijzondere bijstand in principe bedoeld is om
bijzondere problemen op te lossen. Het kabinet zegt, met dit wetsvoorstel
te reageren op signalen van gemeenten dat het voor een effectieve armoede bestrijding essentieel is, de bijzondere bijstand categoriaal te
kunnen inzetten.Naar onze mening is echter juist deze wens een duidelijke indicatie dat
kennelijk over de gehele linie de uitkeringen te laag zijn. Dan ligt het onzes
inziens eerder voor de hand, naar een structurele oplossing te zoeken dan
de ad hoc-procedures die momenteel de gemeenten aanzetten tot het beramen
van verschillende categoriale maatregelen, tot wet te verheffen. In de ene
gemeente is dat een gratis krant of telefoonabonnement voor de minima. In
de andere een wasmachine, het afzien van gemeentelijke heffingen, een collectieve
ziektekostenverzekering en meer van dergelijke fraaie bedenksels. Collega
De Wit maakte tijdens de schriftelijke voorbereiding zelfs melding van gratis
castratie van katten als bijstandsmaatregel. Het maakt dus enig verschil waar
je woont. Heb je problemen met de bevriezing van je maximale huurgrens dan
is ons advies, naar Apeldoorn te verhuizen waar de garantie van een maximumhuur
geldt. Heb je daarentegen een huis vol katten, dan is Amsterdam als woonplaats
aan te bevelen.Het lijkt ons dat al deze verschillen op z'n minst de indruk wekken van
rechtsongelijkheid. Als je met je beroep op bijstand als vierkante pin niet
in het gat past dat toevallig in jouw gemeente rond is, dan bof je gewoon
niet. Ik wil bepaald niet de indruk wekken dat wij tegen al deze goedbedoelde
categoriale maatregelen zijn. Wij willen echter deze lappendeken van maatstaven
graag voorkomen door gewoon de uitkeringsgenieters wat meer bestedingsruimte,
dus inkomen, te geven. Dit zou alleen maar terecht zijn gezien de achterstand
die zij door het beleid van diverse kabinetten in de afgelopen vijftien jaar
hebben opgelopen.Het is mij bekend dat de minister nogal huiverig is voor zo'n algemene
verhoging omdat dit het voor mensen met een uitkering minder aantrekkelijk
zou maken om laagbetaald werk te accepteren. Wij hebben daar best begrip voor,
maar dat neemt niet weg dat het huidige uitkeringsminimum zeer ontoereikend
is en voorts rijst nog de vraag, hoe "laagbetaald" het werk dan moet zijn
om niet te worden geaccepteerd door bijstandsgerechtigden die het water tot
aan de lippen staat.Voorzitter! In het voorlopig verslag is door mijn fractie het probleem
van het niet gebruiken van inkomensafhankelijke voorzieningen en regelingen
door ouderen aan de orde gesteld. In haar antwoord geeft de regering de voorkeur
aan voorlichting vanuit de eigen kringen van senioren boven algemene voorlichting
en voorlichting door medewerkers van uitvoeringsorganisaties. In dit kader
is door de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, VWS en VROM een
subsidie aan drie ouderenorganisaties toegekend voor een gezamenlijk project
"terugdringing niet gebruik voorzieningen". Het is de bedoeling om het plaatselijk
afdelingskader in te zetten bij het geven van voorlichting over en het begeleiden
van ouderen bij het aanvragen van voorzieningen. De ouderenorganisaties zouden
over dit project contacten moeten onderhouden met de VNG en met de desbetreffende
departementen. Ondanks de ambitieuze start van dit project krijgen wij de
inruk dat het nog steeds behoorlijk schort aan voorlichting op het bedoelde
gebied. Enige gemeenten, zoals Arnhem, hebben zelf de hand aan de ploeg geslagen
en hebben middels een huis-aan-huiscampagne voorzien in voorlichting. Inzicht
in het verloop van de voorlichting in landelijk perspectief ontbreekt ons.
Daarom zouden wij gaarne van de minister vernemen hoe de stand van zaken momenteel
is. De tijd begint te dringen en willen wij voorkomen dat ook dit jaar, door
onbekendheid met de mogelijkheden van aanvulling van het inkomen middels de
bijzondere bijstand, vele bijstandsrechthebbenden verzuimen aanspraak te maken
op de hun toekomende voorzieningen, waardoor ook nu weer veel bijstandsgeld
naar de algemene middelen zou vloeien, dan is het hoog tijd voor effectieve
voorlichtingsmaatregelen.Voorzitter! Tot slot wil ik aandacht vragen voor de positie van de allochtone
ouderen. De financiële situatie van oudere Turken en Marokkanen, vooral
in de grote steden, is verre van rooskleurig. Door een korte arbeidsperiode
in een meestal laag betaalde baan of door langdurige afhankelijkheid van uitkeringen
hebben deze senioren geen reserveringen kunnen maken voor hun oude dag. Daarbij
komt dat zij door een ontoereikende verblijfsduur veelal geen recht hebben
op een AOW-uitkering en bovendien zijn er dan dikwijls ook nog betalingsverplichtingen
in hun land van herkomst. Meestal komt het erop neer dat de onvolledige AOW-uitkering
met algemene bijstand moet worden aangevuld. Nog steeds passen deze allochtonen
niet of slecht in ons westerse cultuurpatroon en zijn zij onvoldoende geïntegreerd
in onze maatschappij. Het is daarom van belang programma's te ontwikkelen
casu quo te vermeerderen voor het ontwikkelen van basisvaardigheden in de
Nederlandse taal en cultuur voor deze categorie ouderen. Gelukkig lijkt de
situatie van Surinaamse en Antilliaanse ouderen in het algemeen gunstiger,
hoewel ook zij aangewezen blijven op minimumuitkeringen en een onvolledige
AOW. Het SCP adviseert te overwegen om niet alleen de jaren van verblijf in
Nederland, maar ook de jaren die elders in het Koninkrijk zijn doorgebracht
mee te tellen bij de verwerving van pensioenrechten. Graag zouden wij de mening
van de minister over dit idee vernemen.Voorzitter! Concluderend kan ik stellen dat mijn fractie dit wetsvoorstel
verwelkomt, maar dat wij ernstige bedenkingen hebben tegen de decentralisatie
van het uitvoerende beleid terzake. Met name de verschillen in visie op gemeentelijk
niveau betreffende de categoriale toekenning van bijzondere bijstand vinden
wij in vele gevallen leiden tot rechtsongelijkheid. Daarom zouden wij de voorkeur
geven aan een structurele verhoging van de uitkeringen boven het huidige hapsnapgebruik
van de bijzondere bijstandsgelden. De situatie van de allochtone senioren
stemt ons tot bezorgdheid en verdient naar onze mening speciale aandacht.Minister Melkert:Mijnheer de voorzitter! Ik dank de leden voor hun inbreng over het onderhavige
wetsvoorstel. Ik kan mij wel voorstellen dat men van mening was dat dit snel
kwam na de algehele wijziging van de bijstandswet waarover ik nog niet lang
geleden met deze Kamer heb mogen spreken. Ik kan mij dit voorstellen, maar
ik wijs er wel op dat de wijziging van de bijstandswet een
heel lang traject heeft doorlopen: het voert terug naar vóór
1993. Er zijn vele gedachten in verwerkt; wat je ook van de bijstandswet kunt
zeggen, het denken staat nooit stil.Gebleken was dat er in de Tweede Kamer behoefte bestond aan een beter
zicht op de inkomensontwikkelingen in ons land. Daarbij rees de vraag of de
nieuwe bijstandswet, hoe nieuw ook, daar in voldoende mate de ruimte toe bood.
Ik breng de heer Hofstede in herinnering dat, hoewel de regering kennis heeft
genomen van de betrokkenheid van monseigneur Muskens bij de bespreking van
de inkomensontwikkeling in ons land, het het kabinet zelf is geweest dat op
vragen van de Tweede Kamer reeds in 1995 heeft aangegeven van mening te zijn
dat er in het welvarende Nederland sprake is van armoede en sociale uitsluiting,
of in ieder geval van het gevaar van armoede en het vóórkomen
van sociale uitsluiting. Het was ook nodig om daar het een en ander aan te
doen.Ik verwijs tevens naar de Troonrede van 1995. Naar aanleiding daarvan
is er veel losgekomen. In veel gemeenten is er een geweldige activiteit ontstaan
die mede het gevolg is geweest van de politieke erkenning dat met dit vraagstuk
openlijker, assertiever en creatiever moest worden omgegaan. Het is vanzelfsprekend
dat dit niet alleen voorgelegd kan worden, dus het was terecht dat de regering
werd gevraagd of het wel voldoende was wat er gebeurde. Er is dus veel in
beweging gebracht, en dat gaat tot en met maatschappelijke organisaties, kerken,
vakbonden, de sociale conferentie van eind oktober in Zwolle en de betrokkenheid
van organisaties van uitkeringsgerechtigden. Het onderwerp is lang uit beeld
geweest, maar is nu weer in beeld gebracht. Op veel punten zullen oplossingen
worden gevonden die niet voor iedereen bevredigend zijn. Dat kan overigens
ook niet op alle punten, want er zijn nu eenmaal dilemma's, met name tussen
werk en inkomen, die niet makkelijk of helemaal niet direct op te lossen zijn.
Dat er meer ruimte tot stand is gebracht, staat in elk geval vast en daarvoor
was een wijziging van de bijstandswet nodig, in het bijzonder op de punten
die nu aan de orde zijn. Ik kan ook niet uitsluiten dat ik, als uit het vervolg
van onze discussies maatschappelijk blijkt dat er een noodzaak is tot verdere
aanpassing, niet zou aarzelen om verdere aanpassingen aan de Kamer voor te
leggen als die het doel dienen waarover wij het dan hopelijk met elkaar eens
kunnen zijn.Voorzitter! De heer Hofstede heeft het punt van de vrijlatingsbepaling
aan de orde gesteld en gevraagd of niet wat breder met die vrijlating omgegaan
zou moeten worden, vooral voor de mensen die een wat grotere afstand tot de
arbeidsmarkt hebben. Ik wil hem erop wijzen dat wij voorzichtig moeten zijn
met het aanbrengen van een soort categorisering in de bijstandswet, waarbij
het gaat om mensen die wel en mensen die niet op grote afstand van de arbeidsmarkt
staan. Als er één ding is dat blijkt uit de vele ervaringen
van de afgelopen 2,5 jaar met de extra inspanningen die het kabinet heeft
geïntroduceerd om langdurig werklozen aan de slag te krijgen, dan is
dat wel dat het categoriseren van mensen in een groep die nauwelijks meer
een kans op de arbeidsmarkt hebben, vrijwel onmogelijk is. Het mag in ieder
geval niet tot een statische indeling leiden, want wij hebben inmiddels te
veel mensen gezien die na vijf, tien of twaalf jaar bijstand in staat zijn
om een prima werknemer of werkneemster te zijn, als zij maar de kans krijgen.
Het scheppen van die kansen is essentieel. Ik wijs er bovendien op dat bij
de vrijlatingsbepalingen in het kader van het zogenaamde incentive budget
gemeenten wel degelijk de mogelijkheid bieden om in individuele gevallen extra
ruimte te creëren om mensen te stimuleren een opleiding te volgen of
tijdelijk werk of deeltijdwerk te aanvaarden. De mogelijkheden zijn naar mijn
mening toch iets ruimer dan de heer Hofstede bij het stellen van deze vraag
waarschijnlijk vermoedt. Ik meen dat het onderkennen van groepen in de bijstand
echt beperkt moet blijven tot de twee groepen die in ieder geval goed af te
bakenen zijn: alleenstaande ouders met kinderen tot vijf jaar en mensen ouder
dan 57,5 jaar.De heer Hofstra heeft vervolgens gevraagd waarom niet is gekozen voor
kinderen tot twaalf jaar. De leeftijdsgrens van vijf jaar vloeit rechtstreeks
voort uit de wens van de Tweede Kamer. Die werd indertijd uitgesproken bij
motie. Ik heb die toen overgenomen, terwijl mijn voorganger, de heer De Vries,
iedereen met kinderen de arbeidsplicht wilde opleggen. Ik heb het toen niet
wijs gevonden om dat te handhaven. Dat is echt gebeurd. Op verzoek van de
Tweede Kamer heb ik besloten, voor alleenstaanden met kinderen tot vijf jaar
de sollicitatieplicht niet te laten gelden. Overigens – dat vond ik
een winstpunt in het debat in de Tweede Kamer – hebben wij vastgesteld
dat, als om medische of sociale redenen vooral meer deeltijdmogelijkheden
benut moeten worden, dit mogelijk wordt gemaakt via de verordeningsmogelijkheid
die in de wet is geïntroduceerd. Ik meen dat dit al met al de ruimte
voor een gedegen afweging door de gemeenten vergroot. Ik heb altijd gesteld
dat het belang van het kind vooropstaat. Dat wil ik hier graag herhalen. Simpel
gezegd komt het erop neer dat, als niet voldoende voor een kind kan worden
gezorgd vanwege de noodzaak van het verrichten van arbeid door een alleenstaande
ouder, het belang van het kind voorgaat. Hier voeg ik echter aan toe dat de
praktijk van vele lange jaren bijstand, waarin alleenstaande ouders door de
afhankelijkheid van bijstand in feite veroordeeld worden tot levenslange bijstand,
moet worden doorbroken. De mogelijkheden om op de arbeidsmarkt terug te keren,
te wennen en uiteindelijk te participeren als de kinderen wat ouder zijn,
kunnen door de inzet van deeltijdwerk worden verruimd. Ik blijf altijd openstaan
voor ervaringen die de onwenselijkheid hiervan of het tegendeel van mijn intentie
hierbij aantonen. Ik heb echter geen reden om aan te nemen dat hetgeen nu
voorligt, daartoe niet kan dienen.De heer Hofstede en andere sprekers hebben belangstellend vragen gesteld
over hetgeen de afgelopen dagen in de krant is verschenen over de besluitvorming
inzake de Kaderbrief 1998 en de Voorjaarsnota. Ik hoop dat deze Kamer begrip
heeft voor mijn zeer beperkte mogelijkheid om op die vragen in te gaan. De
besluitvorming inzake de Kaderbrief zal verder in de begroting uiteengezet
worden en op prinsjesdag bekend worden gemaakt. De maatregelen voor 1997 zullen
bij de Voorjaarsnota in de loop van mei bekend worden gemaakt. Bij 1998 is
bijvoorbeeld ook de kinderbijslag aan de orde. Daar vroeg de heer Hofstede
naar.Gaat het om de ondersteuning van mensen met kinderen, dan onderstreep
ik graag dat de kindertoeslag in de IHS die bij het aantreden van dit kabinet
tot stand is gekomen, misschien nog belangrijker is dan de kinderbijslag.
Die vindt overigens een vertaling in de woonkostentoeslag in de bijzondere
bijstand voor mensen met zeer lage inkomens die in een eigen woning verblijven.
Ter illustratie merk ik op dat met ingang van 1 juli aanstaande de kindertoeslag
in de IHS op jaarbasis ƒ 384 zal bedragen voor gezinnen met een of
twee kinderen en ƒ 516 voor gezinnen met drie of vier kinderen. Dat
is ƒ 516 meer dan toen het kabinet aantrad. Dat is dus ƒ 516
voor mensen die dit geld harder kunnen gebruiken dan een aantal mensen dat
ook via de kinderbijslag, hoe belangrijk die regeling ook is, geld kan ontvangen.
Voor het totaalbeeld moet ik de Kamer toch vragen om straks kennis te nemen
van de begrotingsstukken 1998.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Ik wil graag weten wat het in de woonlastentoeslag en niet in de individuele
huursubsidie is. Hebt u die bedragen bij de hand?Minister Melkert:Sorry, ik verstond u niet goed.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):U zei dat er ook iets is gedaan in de woonlastentoeslag voor mensen met
een eigen huis. U geeft de bedragen weer in de individuele huursubsidie. Misschien
heb ik geen tweede termijn nodig als u de bedragen van de woonlastentoeslag
voor eigenwoningbezitters bij de hand hebt.Minister Melkert:Het is heel simpel zo dat eigenwoningbezitters die kunnen aantonen dat
zij hetzelfde inkomen en dezelfde woonlasten hebben als vergelijkbare groepen
die aanspraak kunnen maken op deze toeslag in het kader van de individuele
huursubsidie, er inderdaad via de bijzondere bijstand om kunnen verzoeken.
Er zijn daarvoor extra middelen toegevoegd aan de bijzondere bijstand. Ik
ben het met u eens dat men de eigenwoningbezitters niet mag vergeten, maar
het uitgangspunt moet natuurlijk wel een vergelijkbare situatie zijn.Voorzitter! De heer Hofstede heeft een vraag gesteld over de bevordering
van het instellen van cliëntenraden. Het kabinet is inderdaad voornemens
om de instelling van cliëntenraden bij wet te bevorderen. Ik vind dat
een van de aanbevelingen van de sociale conferentie die een vervolg behoeven.
Het kabinet heeft daar ook voor gekozen. Wij willen een verantwoordingsplicht
van de gemeenten introduceren waarbij zij in beleidsplannen en -verslagen
aangeven, hoe zij de inspraak van uitkeringsgerechtigden hebben geregeld.
Daar heb je het al: de Algemene bijstandswet zal – zo is ons voornemen –
in dit opzicht worden aangepast, omdat dit inderdaad een gerechtvaardigd streven
is.Daarmee is ook aangegeven, hoe wij met die sociale conferentie zijn omgegaan.
Ik heb daar laatst een uitgebreid gesprek over gehad met de zogeheten klankbordgroep,
waarin heel veel maatschappelijke organisaties vertegenwoordigd zijn onder
leiding van de heer Havermans – die de conferentie in oktober heeft
voorgezeten en die dat aanstaande oktober opnieuw zal doen – om te proberen,
de aanbevelingen in alle openheid langs te lopen. Daarbij wordt datgene wat
er wordt gevraagd, niet voor zoete koek geslikt. Dat kan niemand voor zijn
verantwoording nemen, maar wij proberen de zeer serieuze discussies die hebben
plaatsgevonden, wel heel serieus te nemen en wij proberen inderdaad in dialoog
te zijn met de mensen die zich inspannen om de toegang tot werk en inkomen
voor iedereen in Nederland open te maken of open te houden. Dat acht ik een
dure plicht voor het kabinet. Het kabinet heeft dat op zich genomen en wij
willen in de komende tijd langs die lijn verder werken.Een belangrijk punt dat door de heer Hofstede naar voren is gebracht,
betrof de verhouding tussen de mogelijkheden in het kader van het categoriale
beleid en het inkomensbeleid in meer algemene zin. Ik ben het zeer met hem
eens dat categoriaal beleid of alles wat aan gemeenten wordt gedecentraliseerd,
niet mag worden gebruikt als alibi om de eigen verantwoordelijkheid te ontlopen.
Dat spreekt voor zich. Voorop blijft staan dat het kabinet zich ieder jaar
dient te verantwoorden voor de keuzen die tot een inkomensontwikkeling leiden,
zoals elk jaar toe te lichten in de sociale nota. Daar ligt de basis voor
inkomensbeleid. Vervolgens zijn er mogelijkheden voor inkomensondersteuning,
waarbij wij weten dat de inkomens- en lastensituatie van mensen van gemeente
tot gemeente nogal verschilt. Ook de kansen om aan werk te komen, verschillen
van gemeente tot gemeente.Om die reden kan ik het niet eens zijn met de heer Hendriks als hij termen
als "rechtsongelijkheid" introduceert. Ik geloof immers dat achter die term
snel wegvalt dat voor geen twee Nederlanders die in twee verschillende gemeenten
wonen, de uitgangssituatie dezelfde is. Uiteraard zijn daar grenzen aan gebonden;
geen misverstand daarover. Daarom probeer ik altijd consequent te spreken
over inkomensbeleid – dat is aan de regering – en inkomensondersteuningsbeleid,
dat via de gemeenten kan lopen. Ik vind het inderdaad – dat werd terecht
opgemerkt – zeer voor de hand liggend dat in het kader van de democratisering
van het beleid met betrekking tot de bijstand meer ruimte wordt gegeven voor
een actieve rol van de gemeenteraden. Ik verheug mij erover dat daar in beide
Kamers aanzienlijke steun voor blijkt te bestaan.Mevrouw Van den Broek heeft gevraagd hoe het met het kwijtscheldingsbeleid
van de gemeenten zit. Zij veronderstelde terecht – ik mag aannemen uit
eigen waarneming – dat gemeenten dat kwijtscheldingsbeleid nu natuurlijk
al kunnen voeren. De voorgestelde wijziging is daar inderdaad niet voor nodig,
maar uit de wijziging en de discussie over de "middelenruimte" voor de bijzondere
bijstand spreekt wel de erkenning dat gemeenten in het kader van het eigen
minimabeleid, het kwijtscheldingsbeleid en de aanwending van de toen beschikbare
middelen voor bijzondere bijstand in de afgelopen jaren in toenemende mate
beleid zijn gaan ontwikkelen dat ook door middel van kwijtschelding tot een
aanzienlijk beslag aanleiding geeft. Daarbij voegt zich – sommige woordvoerders
hebben daarover gesproken – dat gemeenten zich sinds de discussie over
armoede in Nederland is begonnen en sinds de politieke erkenning daarvan is
uitgesproken, veel actiever hebben getoond om ruimte van de
bijzondere bijstand in te zetten. Dat verklaart ook waarom in ongeveer twee
jaar de onderuitputting van de eerste jaren geleidelijk is toegegroeid naar
besteding van de beschikbare middelen. Dat is niet zomaar even wat geld uitdelen.
Het gaat om een veel actievere inspanning om de mensen te bereiken die er
al eerder voor in aanmerking kwamen, maar voor wie de drempel te hoog was.
Wij zien in nogal wat steden consulenten die naar ouderen gaan voor wie de
drempel naar de bijzondere bijstand te hoog is. Wij zien allerlei activiteiten
om bekend te maken wat men kan aanvragen als men daar recht op heeft. De rechten
en plichten zijn niet veranderd, maar het bereik is gewijzigd en de inspanningsmotivatie
is veranderd. Die zaken leiden tot andere uitkomsten. Wij zien nu dat de optelsom
van minimabeleid, kwijtschelding en bijzondere bijstand ertoe leidt dat gemeenten
door hun fictieve plafond voor bijzonderebijstandsuitgaven schieten. Wij kunnen
op onze vingers natellen dat, als wij nu ruimte bieden voor categoriaal beleid,
méér mensen zullen worden bereikt, nog steeds uit de groep van
degenen die altijd al potentieel tot het bereik behoorden maar gewoon niet
werden bereikt. Tegen die achtergrond ligt het in de rede om hiervoor meer
middelen beschikbaar te stellen. Om die reden is dit door het kabinet overwogen
en opgenomen in de Kaderbrief.Mevrouw Van den Broek heeft gevraagd naar een overzicht met betrekking
tot de gemeenten. Voorzitter! In 1996 is een onderzoek verricht naar het gebruik
van de kwijtscheldingsmogelijkheden en daaruit is gebleken dat verreweg de
meeste gemeenten voornemens waren om per 1 januari 1997 deze mogelijkheden
te verruimen tot 100%.Voorzitter! Ik hoop mevrouw Van den Broek en haar fractie ervan te kunnen
overtuigen dat de weg die wij nu opgaan niet neerkomt op het beschikbaar stellen
van middelen om niet. Er behoeft geen prestatie tegenover te staan in termen
van arbeid of iets dergelijks, maar wél moet worden aangetoond dat
men inkomensondersteuning werkelijk nodig heeft. Jarenlang hebben wij te maken
gehad met het schizofrene beeld van onderuitputting aan de ene kant en onderbenutting
bij degenen die dit werkelijk nodig hadden, aan de andere kant. Wij trachten
daartussen een brug te slaan. De keuze voor de bijzondere bijstand is erop
gericht, te voorkomen dat men in de val trapt waarbij de minimumuitkeringen
worden verhoogd om na verloop van tijd te ontdekken dat, in samenhang met
het loongebouw, de zaken beginnen te knellen, juist op het moment dat alles
uit de kast wordt gehaald om mensen op of vlak boven het minimumloon aan de
slag te krijgen.Wij maken bewust de keuze om de afstand tussen uitkering en werk betrekkelijk
beperkt te houden. Overigens kan worden overwogen om in de toekomst de beloning
voor werk wat te versterken, met handhaving van het uitgangspunt van het niveau
van de uitkering. Tegen de achtergrond van dit geheel biedt de bijzondere
bijstand veel meer mogelijkheden om maatwerk te bieden dan een algemene verhoging
van de uitkering. Expliciet is in het kader van het kabinetsvoornemen overwogen
om de bijzondere bijstand te verhogen, rekening houdend met de mensen die
een grote afstand tot de arbeidsmarkt kennen. Deze kunnen inkomensondersteuning
krijgen. Daarnaast kunnen mensen die wél een kans hebben op de arbeidsmarkt,
ook iets extra's krijgen, bijvoorbeeld in de vorm van een premie om een opleiding
te volgen, werk te aanvaarden, vast in deeltijd te starten enz.Het gaat om maatwerk op de grens van werk en inkomen. Dat die grens neerkomt
op een dilemma, is door enkele woordvoerders aangegeven. Het is niet anders;
wij behoeven het niet mooier te maken dan het is, maar dit instrument zit
er het dichtst bij om het draagbaar te maken. Ik vraag mevrouw Van den Broek
en haar fractie om hun vrij stevig getoonzette bezwaren nog eens tegen het
licht te houden.Zij geeft voorts aan dat door ons bepaalde criteria zijn verwoord. Ik
dacht dat mevrouw Gelderblom vermoedde dat er heel veel criteria gesteld zouden
kunnen worden. In haar woorden klonk zelfs door dat het regelneverige departement
van Sociale Zaken daar wel niet van kon afzien. Volgens mij heeft zij een
beeld van ons departement uit een inmiddels grijs verleden. Wij zijn nu namelijk
van het departement van decentralisatie en deregulering, zeker ook bij dit
punt. De regels voor inkomensondersteuning op gemeentelijk niveau worden dus
zeer teruggebracht, en wel tot de gegeven vier criteria.Het vierde criterium slaat op het bestrijden van kosten tegenover ongerichte
inkomenssuppleties. De bedoeling daarbij is dat gemeenten proberen objectief
te kijken naar de inkomenssituatie van groepen van mensen die zij daarvoor
aanwijzen. Ik denk aan de groep AOW'ers of mensen boven de 65 jaar met een
vergelijkbaar inkomen. Zij hebben een minimuminkomen gedurende ongeveer drie
jaar. Daartegenover plaatsen wij de kosten van een gemiddeld huishouden. Ik
noem de kosten van openbaar vervoer en telefoon, alsmede medische kosten,
voorzover die uiteraard niet elders gedekt zijn. Welnu, in tegenstelling tot
vroeger zijn wij nu in staat en gerechtigd om een inschatting te maken van
die kosten en daartegenover een eenmalige of meermalige uitkering uit de bijzondere
bijstand, categoriaal toegekend, te plaatsen.Daarmee wordt voorkomen dat in een individueel geval als het ware elke
kostenpost gedeclareerd moet worden en tegelijkertijd dat in de gemeenteraad
een stemming ontstaat van: wie biedt ƒ 100? en ik bied ƒ 200
en mag het misschien ƒ 300 zijn. Er moet namelijk een verband blijven
met het soort van uitgaven waarvoor men komt te staan, als men gedurende meer
jaren op een laag inkomen is aangewezen. Voor oudere mensen kan dat er bijvoorbeeld
iets anders uitzien (openbaar vervoer en telefoon) dan voor mensen met kinderen,
voor wie het van belang is om kleding te kopen en wier kinderen lid kunnen
worden van een sportvereniging. Ik kan mij dan ook voorstellen dat er een
zekere typologie ontstaat van de soort van ondersteuning die mogelijk is.
Daarop slaat het vierde criterium.Mevrouw Van den Broek heeft de volgende zeer terechte vraag gesteld. Als
je met de categoriale bijzondere bijstand aan de slag gaat en je geeft die
alleen aan bijstandsgerechtigden, afgezet tegen mensen die met het minimumloon
moeten rondkomen, soms zelfs onder dat niveau, zoals zelfstandigen die nog
geen gebruikmaken van de bijzondere bijstand, lopen die twee zaken over elkaar
heen en dat is niet gezond. Dat is waar, als dat zo loopt. Maar het voordeel
van de bijzondere bijstand vind ik dat die niet per se op
bijstandsgerechtigden betrekking heeft. Als categoriaal bijzondere bijstand
aan een groep met een bepaald inkomen, bijvoorbeeld het bijstandsinkomen,
wordt gegeven, is dat per definitie van toepassing op mensen met een vergelijkbaar
inkomen uit een andere bron. Ik wijs erop dat wij hebben vastgesteld dat die
categoriale toekenning niet op basis van inkomstenbron dient te geschieden.
Dan ontstaat namelijk de neiging om een structurele uitkeringsverhoging te
kiezen. Ik vind het ongewenst als dat van gemeente tot gemeente uiteen gaat
lopen.De heer Van de Zandschulp heeft de voorwaarde van een gemeentelijke verordening
ter discussie gesteld, als het gaat om mensen die op grond van sociale of
medische redenen aangewezen zouden kunnen zijn voor de toepassing van de centrale
vrijlatingsregeling. Als een gemeente nu een incentivepremie wil verstrekken,
wat eigenlijk het complement van die vrijlating is, moet zij ingevolge artikel
11, lid 3, haar beleid terzake vaststellen in een verordening. Het voorgeschreven
verordeningsinstrument bij de centrale vrijlating maakt dus aansluiting mogelijk
op het eveneens voorgeschreven verordeningsinstrument inzake de premie. Ik
acht het wenselijk vanuit het oogpunt van een controleerbare discussie en
van het organiseren van de betrokkenheid van de gemeenteraad met het oogmerk
de groep in te schakelen die een tussenoplossing, deeltijdwerk, nodig heeft.
Laat die afwegingen maar op gemeentelijk niveau plaatsvinden. Ik was wel gevoelig
voor het verzoek uit de Kamer om die ruimte te bieden. Om die reden hebben
wij het gedaan zoals in de wet is voorgesteld.De heer Van de Zandschulp heeft terecht gewezen op de aanwending van doelmatige
middelen die met de categoriale inzet van bijzondere bijstand gediend is.
Dat mag natuurlijk geen doel op zichzelf zijn. Het is echter wel een punt
van overweging, gezien de hoge kosten die soms gemaakt moeten worden om in
individuele gevallen ondersteuning te bieden. De koudetoeslag van het vorige
jaar heeft daarvan heel wat voorbeelden opgeleverd.De heer Van de Zandschulp heeft nog een vraag gesteld over de samenloop
met de IHS. Ik moet hem er wel op wijzen dat in de IHS en in de bijstandswet
met verschillende vermogenstoetsen wordt gewerkt. In individuele gevallen
kan bijzondere bijstand worden verstrekt in de vorm van een tijdelijke woonkostentoeslag
voor huurders en veelal langdurig voor eigenwoningbezitters. In dat geval
geldt de vermogenstoets van de bijstandswet. Nu is de neiging groot om in
het verlengde van deze redenering IHS en bijstand als twee verschillende regelingen
te zien. Maar ik ken de heer Van de Zandschulp goed genoeg om te weten dat
als hij met dit voorbeeld komt, er niet alleen vanuit de regelgeving naar
gekeken moet worden, maar dat er andersom vanuit die mensen geredeneerd moet
worden, die zich bij het loket vervoegen en die niet snappen waarom zij buiten
de boot vallen. Ik zeg hem graag toe dat ik zijn voorbeeld nog eens goed zal
bestuderen en dat ik zal bekijken of het ons eventueel aanleiding zou moeten
geven om, hetzij langs de ene, hetzij langs de andere kant, aanpassing van
regelgeving te overwegen. Ik wil er niet op vooruitlopen, maar zo'n vraag
aan de hand van een voorbeeld van vlees en bloed moet serieus worden bekeken.De heer Van de Zandschulp heeft ook gevraagd of de kinderopvang betrekking
zou moeten hebben op buitenschoolse opvang na het twaalfde jaar. Ik ben mij
ervan bewust dat dit een steeds belangrijker vraag is. Ik vraag hem er alleen
begrip voor, dat wij in het kader van de evolutionaire ontwikkeling, die zijn
beweging ook zeer bekend is, stap voor stap verdergaan. Nadat de opvang voor
nul- tot vierjarigen beter geregeld is dan het in lange tijd het geval was –
hoewel het nog lang niet ideaal is – wil het kabinet nu aan de slag
gaan met de buitenschoolse opvang voor kinderen tot twaalf jaar. Dat heeft
natuurlijk ook raakvlakken met deze specifieke regeling. Ik ben van mening
dat wij uiteindelijk zullen moeten doorgroeien naar een volwaardiger opvang
van jongeren tot hun zestiende jaar. Dat is hard nodig en het belang daarvan,
zeker in de steden, is onderschat. Maar het kan niet allemaal tegelijk en
ik moet het dan ook vooralsnog hierbij laten.De heer Van de Zandschulp heeft gevraagd waarom de centrale vrijlating
niet doorgetrokken is of wordt naar IOAW en IOAZ. Dat gebeurt wel. Voorts
moet nog het inkomensbesluit IOAW gewijzigd worden. Een AMvB die dat besluit
wijzigt, zal ik binnenkort aan de ministerraad aanbieden.De heer Van de Zandschulp (PvdA):Voorzitter! Ik begrijp niet helemaal waarom dit nu bij AMvB geregeld moet
worden. De IOAW en de IOAZ hadden vroeger een eigen vrijlatingsregeling. Die
is gesneuveld op hetzelfde moment waarop de vrijlatingsregeling uit de bijstandswet
werd gehaald. Nu wordt die regeling in de bijstandswet ten dele weer ingevoerd.
Het had mij voor de hand liggend geleken, wanneer dat op dezelfde wijze, bij
wet, in de IOAW en in de IOAZ geregeld werd. Op zichzelf ben ik er niet tegen
als het bij AMvB geregeld moet worden, maar het komt mij voor dat dit een
ietwat merkwaardige procedure is.Minister Melkert:Voorzitter! Het is een interessante vraag, waarop ik in tweede termijn
antwoord wil geven.De heer Van de Zandschulp verbond zijn vraag over de verordening, nodig
voor de derde groep, met de vraag of de rubricering geen probleem zal opleveren.
Ik meen toch dat het goed is, dat de gemeente zich rekenschap geeft van de
groepen mensen die voor die specifieke benadering in aanmerking zouden kunnen
komen. De urgentie daarvan kan ook van gemeente tot gemeente verschillen.
Het lijkt mij, dat wij daarmee eerst ervaring moeten opdoen in de praktijk.De heer Van de Zandschulp heeft gesproken over de Wet boeten, maatregelen,
terug- en invordering sociale zekerheid. Ik vind het, eerlijk gezegd, niet
zo gek dat daarnaar wordt gekeken. De heer Van de Zandschulp heeft zelf al
geconstateerd, dat er geen vuiltje aan de lucht is als de verwijtbaarheid
ontbreekt. Maar, als die verwijtbaarheid er wel is, waarom zouden de uitvoerders
dan niet kenbaar mogen maken, dat het niet aangaat om aan te kloppen voor
een bijstandsuitkering als je er geen recht op hebt? De heer Van de Zandschulp
weet net zo goed als ik dat dit ook voorkomt. Ik houd het erop, dat een bijstandswet
met draagvlak nu en in de toekomst gebaat is bij een vrij streng optreden
naar mensen, die ten onrechte aanspraak maken op ondersteuning vanuit de gemeenschap.
Anders valt het draagvlak toch snel weg en uiteindelijk betaalt
iedereen die het echt nodig heeft daarvoor het gelag.Voorzitter! De heer De Wit constateerde, dat de afstand tussen de uitkeringen
en de laagste lonen toch nog groot is. Ik vond dat een interessante uitspraak,
die misschien in een ander verband ook nog eens aangehaald kan worden. De
waarheid is natuurlijk, dat een dergelijke stap niet gemakkelijk gezet is
door een combinatie van uitkeringen, inkomensafhankelijke regelingen en wat
je gaat verdienen als je gaat werken. Dat is nog minder het geval, naarmate
meer inschakeling plaatsvindt vlak boven het minimumloon. Het is dan ook een
echt dilemma, tenminste voor degenen die de uitkeringen niet willen verlagen
en die de uitkeringen ook willen laten meegroeien met de welvaart. Zoals de
heer De Wit weet, behoort het kabinet daartoe.De heer De Wit heeft in het kader van de kinderopvang gesproken over een
dwang tot sollicitatie. Hij sprak over de ontheffing op grond van medische
en/of sociale redenen, die daardoor in de knel zou komen. Zijn redenering
is, dat deze mooie regeling als een knoet wordt gehanteerd voor mensen die
niet willen worden "gedwongen" om te solliciteren. Met permissie, maar ik
vind dat een toch wel erg cynische benadering van dit instrument. Voor alleenstaande
ouders in de bijstand is voor 85 mln. de mogelijkheid tot kinderopvang gecreëerd.
Daarmee wordt de ondersteuning geboden om in deeltijd of in voltijd terug
te keren naar de arbeidsmarkt. Daar wordt ook goed gebruik van gemaakt en
deze mogelijkheid wordt door velen als een uitkomst ervaren. Het werkt dus
niet op de wijze zoals de heer De Wit veronderstelt.De heer De Wit vroeg ook nog, welk gedeelte van de 1,1 mld. lastenverlichting
naar de armoedebestrijding gaat. Het is overigens 1,5 mld., maar dan kom ik
midden in de discussie over de Kaderbrief terecht en ik vraag de heer De Wit
er begrip voor dat ik daarop niet kan ingaan op dit moment, behalve met de
opmerking dat lastenverlichting lang niet allemaal lastenverlichting voor
de burgers zal betekenen maar voor een niet onaanzienlijk deel ook betrekking
zal hebben op verlaging van de werkgeverslasten om juist weer mensen in dienst
te kunnen nemen. Ik wijs in dit verband op de bekende specifieke afdrachtskorting.
Het zal gaan om een veelvormig pakket maatregelen, waarbij werk en inkomen
een goede rol zullen spelen, naast alles wat er in het kader van armoedebestrijdingsbeleid
is voorgesteld.Voorzitter! Ik ken de heer De Boer al wat langer, dus ik ben graag bereid,
door zijn bewoordingen en door de toonzetting van zijn betoog heen te kijken
en in ieder geval mijn zegeningen te tellen wat de ondersteuning door zijn
fractie van het voorliggende wetsvoorstel betreft. Ik vind echter wel dat
hij het kabinet en daarmee ook een beetje zichzelf op een aantal punten tekortdoet.Laat ons eens kijken naar de optelsom van maatregelen in de armoedenota
en in de voortgangsnota. Ik sta hier niet om te zeggen: Je maakt een optelsom,
je komt tot een bedrag en kijk ons eens! Ik weet donders goed dat armoedebestrijding –
het tegengaan van sociale uitsluiting – lang niet alleen een kwestie
van geld is. Het is ook een kwestie van methodiek, van verlagen van drempels,
van motiveren en van uiteindelijk mensen bereiken. In deze kabinetsperiode
is er ongeveer 1,25 mld. vrijgemaakt voor een aantal maatregelen, gericht
op het creëren van werk en inkomen voor een uiteindelijk, niet kwantitatief
maar in verhouding, beperkte groep Nederlanders. Dat is jarenlang niet aan
de orde geweest en dat heeft ook substantie. Of het al of niet voldoende is,
is inderdaad een kwestie van appreciatie, maar het heeft substantie.Ik zou zo graag de dag prijzen, voorzitter, waarop dat ook door de heer
De Boer naar voren zou worden gebracht. Hij heeft natuurlijk een punt als
hij stelt, dat de woonlasten aanzienlijk gestegen zijn. Dat probleem zou benaderd
kunnen worden door het introduceren van een woonlastenquote. Ik denk wel dat
dit heel wat problemen met zich zou brengen in de uitvoeringssfeer.Het kabinet heeft het anders gedaan. Ik verwijs in dit verband naar de
voorstellen van de heer Tommel in het kader van de IHS. Ik wil hier wel onderstrepen
dat per 1 juli nogal wat Nederlanders – het overgrote deel in de IHS –
een beperkte tot een zeer merkbare inkomensverbetering zal ondergaan als gevolg
van de wijzigingen in de individuele huursubsidie, met bijgevolg een lagere
woonlastenquote voor degenen die de afgelopen jaren zaten met de hoogste woonlastenquote.Over gemeentelijke heffingen en de inkomenskant daarvan wordt gesproken,
zoals u weet. Op dit moment kan ik daarop niet vooruitlopen. Op het punt van
de AKW wil ik de heer De Boer wijzen op de kindertoeslag in de IHS, die veel
gerichter honderden guldens voordeel meebrengt voor de mensen die het het
beste kunnen gebruiken.Nogmaals, maatvoering zal vermoedelijk altijd een discussiepunt blijven
tussen de heer De Boer en mij. Wij zouden het echter wel eens moeten kunnen
zijn over de substantie van de stappen die worden gezet.Ik onderken wel dat van de uitvoerders van de bijstandswet veel wordt
gevraagd. Het zal de heer De Boer niet ontgaan zijn, dat het toch zeer grote
meningsverschil dat aanvankelijk op grond van de bekende feiten tussen regering
en gemeenten over de invoeringskosten van de bijstandswet leek te bestaan,
is verdwenen. We zijn als het ware over onze eigen schaduw heen gestapt en
er is het zeer substantiële bedrag van 130 mln. beschikbaar gekomen.Ik ben mij ervan bewust dat de structurele uitvoering aandacht behoeft.
Sterker, ik heb overleg gevoerd met de VNG en ik heb zelf het initiatief genomen
om op de kortst mogelijke termijn te komen tot een soort standaardisering
van kostencomponenten voor de uitvoering van de bijstand. Dat zou kunnen leiden
tot conclusies omtrent kosten die gemoeid zijn met nieuwe voorstellen in het
kader van de bijstand.Eén ding moet mij wel van het hart. In achtereenvolgende bestuurlijke
overleggen met de VNG heb ik keer op keer moeten constateren, dat de inschatting
van uit- of invoeringskosten enigszins met de natte vinger wordt gedaan. Ik
vind dat zoiets echter niet kan. Wij moeten weten wat standaard de kostencomponenten
zijn bij de uitvoering van de Algemene bijstandswet. Als die bekend zijn,
kunnen bij wettelijke mutaties ook kostenmutaties in aanmerking genomen worden.
Het Rijk zal vervolgens consequent moeten zijn en het budget moeten aanpassen
als de uitvoeringskosten verhoogd worden. Waar ik echter niets
voor voel, is zonder een duidelijke onderbouwing steeds maar meer geld beschikbaar
te stellen. Er moet in dit verband een conditio sine qua non gelden. Dat is
de gemeenten bekend. Ik ben graag bereid om in dit verband zo goed mogelijk
te helpen. Daarvoor heb ik ook mensen van mijn departement ingezet. Ik acht
zoiets met het oog op goed bestuurlijk handelen noodzakelijk en gewenst.Wat de boeten en maatregelen betreft: ik meen dat met de wetswijziging
hier en met de nadere uitleg die ik bij circulaire heb gegeven bij gemeenten
voldoende helderheid bestaat. Er is met de gemeenten ook uitgebreid overleg
gepleegd. Ik vraag mij af welk signaal men zou zien als wij kozen voor de
opstelling: we zullen hier niet zozeer naar kijken. Echt, het is van het grootste
belang dat in alle redelijkheid eisen worden gesteld aan mensen die om een
bijstandsuitkering vragen. Die redelijkheid is aanwezig met de nadere uitleg
van de wet. Ik wijs erop, dat de bijstandsuitkering de ene kant van de medaille
laat zien. Er is echter een andere kant. Wij vragen alle belastingbetalers
bij te dragen aan wat toch nog altijd ruim 9 mld. aan bijstandsuitkeringen
is. Wij zullen in dezen dan ook het juiste evenwicht moeten vinden.Voorzitter! De heer Van de Zandschulp heeft een vraag gesteld in verband
met de nulfraude en de sociale verzekeringswetten. De vraag was of in dat
kader niet alles is geregeld. Voor de sociale verzekeringswetgeving is wel
een regeling getroffen door middel van besluiten van TICA en SVB. Het CTSV
heeft deze besluiten, vooruitlopend op een wetswijziging, goedgekeurd. Er
is dus nog een wetswijziging nodig en daar zal de hier bedoelde wijziging
expliciet worden geregeld. De twee trajecten gaan echter gelijk op.De heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! De minister en ik zijn het met elkaar eens, dat de bijstandswet
zorgvuldig uitgevoerd en nageleefd moet worden. Dat is noodzakelijk voor het
verkrijgen van het benodigde draagvlak. Mijn stelling is dat er al een zorgvuldige
uitvoering en naleving is. In de bijstandswet is veel regelgeving vervat.
Ik denk aan de poortwachtersfunctie. De regels op dat punt zijn strak ingevuld
en de uitvoering van de sociale diensten betekent een grote waarborg voor
de zorgvuldigheid die de minister en ik noodzakelijk achten. Nu wordt met
de wet boeten en maatregelen daar een plons bovenop gedaan. In mijn ogen is
zoiets niet nodig. Die extra maatregelen werken averechts. Wat wel nodig is,
is een veel effectievere fraudebestrijding. Daarvoor heb je echter de wet
boeten en maatregelen niet nodig. Die zorgt alleen voor veel regelzucht voor
gewone bijstandsgerechtigden en die levert in de gewone organisatie van de
gemeentelijke sociale dienst eerder meer problemen op dan dat er sprake is
van effectiviteit. Dat is mijn bezwaar. De discussie daarover kan ik niet
goed op gang krijgen, ook niet tussen mij en de minister. Mijn gevoel is dat
het komende jaar, als de sociale diensten de wet boeten en maatregelen gaan
uitvoeren, zal blijken dat het niets toevoegt aan wat u en ik samen willen.
Het zal in mijn ogen eerder averechts werken op de aandacht die we willen
geven aan activering van mensen in de bijstand.Minister Melkert:Er is inderdaad een verschil in inschatting van hoe dat zal lopen. Ik
ben het zeer eens met de heer De Boer dat wij hier met dezelfde ogen naar
kijken, lettend op hoe het uiteindelijk zal moeten werken. Ik houd het erop
dat de eenvormigheid van de regels de gemeenten kan verlossen van het verder
ieder voor zich bepalen, hoe moet worden omgegaan met bepaalde situaties.
Er is dus niet alleen sprake van een extra last, maar ook van extra duidelijkheid
die wordt geboden. Bij de discussie over de wet en de wetswijziging is daarover
nu alles gezegd wat erover gezegd kan worden, vooruitlopend op de feitelijke
ervaring. Ik ben het met de heer De Boer eens dat de praktijk dat zal moeten
leren. Hij kent mij inmiddels goed genoeg om te weten dat ik, als de praktijk
uitwijst dat hij onverhoopt toch gelijk mocht krijgen, mijn ogen en oren daarvoor
niet gesloten zal houden.Mevrouw Gelderblom heeft zeer terecht de creativiteitskant van gemeenten
benadrukt. Dit is inderdaad een betekenende decentralisatie, ook van de mogelijkheden
van gemeenten om op te treden, waarvoor dus ruimte moet zijn. Een modelverordening
is natuurlijk niet bindend; deze wordt opgesteld om de gemeenten een handje
te helpen, maar men is uiteindelijk eigen baas over het formuleren van de
verordening per gemeente. Die modelverordening heeft op een aantal punten
betrekking, maar ze is zeker niet uitputtend ten aanzien van de punten, op
basis waarvan de gemeenten verder beleid kunnen voeren.Voorlichters die gaan voorlichten over hoe voorlichting gegeven moet worden?
Ook dat is mogelijk in ons land. Maar het is ook wel nodig. Ik heb met grote
belangstelling gekeken naar het functioneren van de betrokken werkgroep. Er
zijn heel zinnige voorstellen uit voortgekomen. Hiermee bevorderen we in ieder
geval dat niet elke gemeente op haar eentje bezig is om het wiel uit te vinden
en om de mensen beter te bereiken. Ik denk daarom dat het goed is dat dit
wordt bevorderd. Maar het moet uiteindelijk wel voor de mensen merkbaar zijn,
want ik hoop dat het "entendu" is dat we het voor de voorlichters zelf niet
doen.Ik hoop dat ik wat de woonsfeer betreft voldoende ben ingegaan op de relatie
tussen ontvangers van individuele huursubsidie en de eigenwoningbezitters.
Beide groepen moeten, voorzover het gaat om een gelijksoortige inkomenspositie,
op dezelfde wijze tegemoet worden getreden. Wij hebben dat een- en andermaal
onder ogen gezien toen dat aan de orde was.De heer Hendriks stelde een vraag over het verblijf in het Koninkrijk
buiten Nederland, dat niet meer zou meetellen voor het recht op AOW. Voorzitter!
Van oudsher tellen voor het recht op AOW alleen de jaren mee dat men als ingezetene
in Nederland heeft gewoond. De jaren in het Koninkrijk buiten Nederland tellen
niet mee, vanwege de extra controleactiviteiten die dat met zich meebrengt.
Dit is sinds jaar en dag staand beleid. Ik wijs hem overigens wel op de voornemens
van het kabinet in het kader van armoedebestrijding om mensen die geen volledige
AOW-uitkering hebben, toch beter te kunnen ondersteunen.Te elfder ure komt zowaar nog het antwoord aangewaaid op de vraag van
de heer Van de Zandschulp over de IOAW en de wettelijke bepaling. Voorzitter!
Op 1 oktober 1994 is bij het omvormen van de oude vrijlatingsbepalingen in
het gemeentelijk incentivesbeleid ook de wettelijke vrijlatingsbepaling in
de IOAW vervallen. Hoewel nu bij de ABW wordt voorgesteld,
de centrale vrijlatingsregeling in de wet op te nemen, is dat niet bij de
IOAW gebeurd. Een reden is dat de IOAW in zijn vorm verschilt van de ABW.
De IOAW heeft een inkomensbesluit, waarin aangegeven is welke inkomens worden
verrekend en welke niet. In de nieuwe ABW zijn die zaken allemaal in de wet
zelf geregeld. Het is dus eigenlijk een open keuze omdat het wel past in de
systematiek van de IOAW om het zo te doen. Uit deze tekst begrijp ik echter
dat de uitslag ook andersom had kunnen zijn. Het is dus een soort 0-0-uitslag.
Ik hoop dat de heer Van de Zandschulp daar toch mee kan leven.De heer Hofstede (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik wil de minister graag bedanken voor de open
en eerlijke antwoorden, voorzover ik dat kon nagaan. Er was soms ook sprake
van verlegenheid, omdat armoedebestrijding aan de ene kant en armoedeval aan
de andere kant toch wel balanceren op het scherp van de sneden inhoudt. Daar
heb ik alle begrip voor.Ik had een vraag gesteld over die twaalf en acht jaar. Ik ben geconfronteerd
met een antwoord over minister De Vries van een vorig kabinet. Sinds het vorige
kabinet hebben wij in CDA-kring een commissie-Gardeniers gehad, waarvan ik
deel heb uitgemaakt. In de analysering daarvan is ook de naam van De Vries
wel genoemd. Er zijn overigens ook wel mensen van andere partijen genoemd.
Een van de conclusies van dat beraad was echter dat het CDA in elk geval niet
verder kon als het niet meer een sociale partij zou worden. Ik hoop dat ik
daar in deze Kamer enig gezicht aan kan geven.Als men aan het verleden herinnert, wil ik eraan herinneren dat de Partij
van de Arbeid tot nu toe bijna altijd heeft gepleit voor structurele verhoging
van het minimum, terwijl ik nu moet constateren dat in deze Kamer de woordvoerder
van de PvdA dat wel erg gemakkelijk laat liggen. Hij zegt dat het niet mag
gebeuren, gezien de werkgelegenheid. In de Tweede Kamer bedankte de woordvoerder
van de PvdA, mevrouw Noorman-den Uyl, zelfs onze schepper. Toen het over het
niet zonder meer verhogen van het minimumloon ging, omdat dat alleen maar
zou leiden tot grotere werkloosheid, zei zij: God zij dank is in deze kabinetsperiode
daarin een ommekeer gekomen. Ik wil dat voor de geschiedschrijving hier nog
eens nadrukkelijk naar voren halen.Als je lang meegaat, heb je een lang verleden. Dat zal nog wel eens naar
voren komen, maar als het om verledens gaat, zijn er altijd meer dan één.Hetgeen is gezegd over de individuele huursubsidie en de kindertoelage
daarin, is mij bekend. Wij zijn er ook dankbaar voor dat dat zo is. Als wij
het echter over de armoedeval hebben, lijkt het mij toch beter om nog eens
te overwegen daar veel nadrukkelijker de kinderbijslag bij te betrekken, omdat
kinderbijslag niet die problematiek van de armoedeval in zich heeft, die de
individuele huursubsidie wel in zich heeft. Als je dus niet in die armoedeval
wilt vallen, moet je andere wegen kiezen.Ten slotte ben ik erg blij met de toezegging dat de cliëntenraad
in de nabije toekomst een wettelijke regeling krijgt. Er is mij gezegd niet
in te gaan op de kaderwetdiscussie. Dat is toch een beetje vreemd, aangezien
het al wel in alle kranten staat. Er wordt dus wel met de pers gecommuniceerd,
maar als wij daar hier een gerichte vraag over stellen, luidt het antwoord
dat daar niet op mag worden ingegaan, omdat er nog een brief over komt. Waarom
zijn de minister en de regering eerst naar alle kranten gelopen en niet eerst
naar het parlement?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn heldere beantwoording. Hij heeft
duidelijk aangegeven dat het soms moeilijk is om grenzen te trekken. Ik ben
dan ook bijna beschroomd om mee te delen dat ik op de indringende vraag van
de minister om alsnog steun aan deze wet te geven, helaas "neen" moet zeggen.
Hij heeft gevraagd of ik hierover met mijn fractie wilde overleggen. Dat heb
ik inmiddels gedaan. De bezwaren tegen de verbreding van de mogelijkheden
tot verlening van bijzondere bijstand zijn voor mijn fractie echter te principieel.
Wij zijn het wel eens met de overige wijzigingen die in het wetsvoorstel zijn
opgenomen.Ik dank de heer Van de Zandschulp voor zijn heldere uitleg inzake de oorspronkelijke
bedoelingen van bijstand en bijzondere bijstand. Volgens hem was dat de klassieke
leer. Ik ben nooit naar het gymnasium geweest, maar in dit geval ben ik toch
met nadruk aanhanger van de klassieke leer.De minister heeft gezegd dat het kabinet zich elk jaar moet verantwoorden
voor het inkomensbeleid. Dit betreft onder andere de individuele huursubsidie,
de Wet voorzieningen gehandicapten, het kwijtscheldingsbeleid en de verbreding
van de bijzondere bijstand. Ik kijk met belangstelling naar die verantwoording
uit. Het is echter een zeer moeilijke opgave om uit alle verschillende regelingen
die op verschillende wijze uitwerken een duidelijk landelijk beeld te destilleren.Voorzitter! Over het uitvoeringsbeleid van de gemeenten kan verschillend
gedacht worden. Ik meen dat de gemeenten over het algemeen ruime mogelijkheden
hebben en ook over voldoende financiën beschikken om de gedecentraliseerde
wetten goed uit te voeren. Ook voor gemeenten is het een kwestie van het stellen
van prioriteiten.De heer Van de Zandschulp (PvdA):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn heldere uiteenzetting. Het zal
hem niet verbazen dat ik zijn betoog in grote lijnen onderschrijf. Ik kom
slechts terug op enkele kleine punten.De minister is bereid om na te gaan of er een discrepantie is tussen huursubsidie
en bijzondere bijstand aan de hand van een door mij aangedragen voorbeeld.
Ik neem aan dat wij van het resultaat van deze oefening op de hoogte gesteld
worden, bijvoorbeeld via een brief.Ik heb vraagtekens gezet bij het voornemen om een gemeentelijke verordening
verplicht te stellen om degenen die om medische en sociale redenen slechts
zijn aangewezen op arbeid in deeltijd, te rubriceren. Dat lijkt mij buitengewoon
ingewikkeld. Het gaat mij niet om de vraag of de gemeenteraad hier een goede
discussie over kan voeren of niet. Mijn bezwaar is dat deze materie zeer moeilijk te objectiveren is. Ik wijs erop dat voor een belangrijker
instrument, zoals de categoriale bijzondere bijstand, dat zich gemakkelijker
leent voor objectivering, geen gemeentelijke verordening vereist is. De minister
heeft in dit verband een parallel getrokken met de bestaande gemeentelijke
premiëringsregeling die neergeslagen moet zijn in een gemeentelijke verordening.
Ik heb daar begrip voor, maar ik blijf zitten met het punt dat straks 572
gemeenten aan de slag gaan om een buitengewoon ingewikkelde indeling in categorieën
tot stand te brengen.De minister ging in zijn antwoord in op het begrip nulfraude. Ik weet
niet of nulfraude, waarbij een niet geslaagde poging tot fraude strafbaar
wordt gesteld en vervolgd wordt, elders in het strafrecht voorkomt of dat
het een novum is. Ik ben nogal huiverig als het erom gaat, niet geslaagde
pogingen tot wetsovertreding strafbaar te stellen. Los daarvan heb ik vooral
pragmatische overwegingen. Wij willen nu de onderbenutting van bijvoorbeeld
de bijzondere bijstand tegengaan. Wij moedigen mensen met drempelvrees aan
om toch maar die aanvraag in te dienen. Tegelijkertijd heffen wij het vingertje
en zeggen: nulfraude is strafbaar.Voorzitter! Een niet geslaagde poging tot fraude is buitengewoon moeilijk
aan te tonen. Ik kan mij niet voorstellen dat overbelaste sociale diensten
hier prioriteit aan stellen. Daar is onderzoek voor nodig en er moet een procedure
gevolgd worden, terwijl de opbrengst maximaal ƒ 100 is. Ik vrees dat
de gemeenten in de praktijk van deze mogelijkheid geen gebruik zullen maken
en dat het een theoretische hersenschim is. Het zou mij zeer tevreden stellen
wanneer wij erin slagen om werkelijke fraude terug te dringen. Dat lijkt mij
van groter belang dan achter het begrip nulfraude aan te jagen.De heer Hofstede zei dat ik wat gemakkelijk afstand nam van de gedachte
om het sociaal minimum en het minimumloon te verhogen. Ik heb daar niet zo
gemakkelijk afstand van genomen. Eerst heb ik een aantal sterke argumenten
aangevoerd die daarvoor pleiten. Daarna stuitte ik wel op het dilemma ten
aanzien van de werkgelegenheidsdoelstelling. Dat dilemma kan ik niet wegpoetsen
en dat kan de heer Hofstede ook niet. Dan moeten wij gezamenlijk zoeken naar
een oplossing waarin vorm wordt gegeven aan de armoedebestrijding, terwijl
de werkgelegenheidsdoelstelling niet geschaad wordt. Dit voorstel is niet
de meest ideale oplossing. Ik ben er graag voor in om samen met hem of samen
met GroenLinks, die het dilemma wel erkende, erover na te denken hoe wij uit
dit dilemma komen. Maar een gemakkelijk antwoord heb ik van de heer Hofstede
niet gekregen en ik denk dat het ei van Columbus ook door hem niet is uitgevonden.Mevrouw Van den Broek dankte mij voor mijn uiteenzetting over de klassieke
leer ten aanzien van de bijstand. Toch verbaast het mij enigszins van mevrouw
Van den Broek, die ook burgemeester is van een gemeente, dat zij niet gereageerd
heeft op mijn voorbeeld van de koudetoeslag. Ziet zij niet met mij in dat
een heleboel bureaucratische rimram en uitvoeringskosten overbodig zullen
zijn en dat het bereik groter is bij een categoriale regeling? Zij blijft
maar vasthouden aan de eis van een individuele toets, ook als het om een bescheiden
bedrag gaat en de kosten van die toets nauwelijks in relatie staan tot de
opbrengst.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik herinner de heer Van de Zandschulp eraan dat
ik hier aanwezig ben als lid van de Eerste Kamer en als lid van de VVD-fractie.De heer Van de Zandschulp (PvdA):Zeker, maar ik spreek ook wel eens met gemeentebestuurders en met wethouders
van Sociale Zaken en ik hoor in het algemeen dat er juist van de kant van
gemeenten behoefte is aan het instrument van categoriale bijzondere bijstand.
Dat hoeft voor een Kamerlid natuurlijk niet doorslaggevend te zijn, maar het
is wel een factor die in mijn afweging zwaar meeweegt.De heer De Wit (SP):Mijnheer de voorzitter! Het onderwerp van vandaag nodigt uit, zoals ik
al eerder heb aangegeven, tot een debat over de vragen wat nu een aanvaardbaar
sociaal minimum is en wat de verhouding is van dat minimum tot de voornemens
van het kabinet voor 1998 ten aanzien van het werkgelegenheidsbeleid. Voor
mij staat vast dat het sociaal minimum te laag is en ook, zoals blijkt uit
de beantwoording van de minister, dat er voor 1998 in ieder geval een gedeelte
van de lastenverlichting weer naar de werkgevers gaat, in de veronderstelling
dat dit zal leiden tot het scheppen van banen door die werkgevers. Wat niet
vaststaat, is of een gelijktijdige verhoging van het sociaal minimum zal leiden
tot een daling van de werkgelegenheid of wellicht tot een daling van de werkloosheid.
Daar zijn de geleerden het zelfs niet over eens. Bij mijn weten zegt bijvoorbeeld
een econoom als Teulings dat een verhoging van het sociaal minimum zeker niet
betekent dat dit de werkloosheid zou vergroten. Sterker nog, hij geeft aan
dat het zou kunnen leiden tot nieuwe banen. Met andere woorden: het is voor
mij niet of/of, en ik ben benieuwd of de minister de mogelijkheid van en/en
onder ogen wenst te zien.Het tweede punt waarop de minister niet is ingegaan, betreft de bijzondere
bijstand. Volgens het rapport van de FNV Vrouwenbond komen acht van de tien
gemeenten tekort voor de uitvoering van de bijzondere bijstand. Aan de andere
kant wordt door de wethouders van de grote steden geklaagd dat zij heel veel
bijzondere bijstand moeten uitgeven aan voorzieningen die elders zijn wegbezuinigd;
dat is ook mogelijk in het kader van de nieuwe regelingen. Als gemeenten nu
al tekortkomen, wat is er dan praktisch voor nieuw categoriaal beleid mogelijk?
Misschien is dat wel mogelijk, maar dan zou daar een heleboel geld tegenover
moeten staan, dat in eerste instantie gebruikt zou moeten worden om tekorten
te dekken.Het derde punt betreft de kinderopvang en de koppeling daarvan aan de
sollicitatieplicht, en ik hanteer echt geen cynische benadering van dat punt.
Bij wat ik heb aangegeven, baseerde ik mij op wat ik van gemeenten hoor over
de praktische toepassing van de sollicitatieplicht. Door sommige gemeenten
schijnt de koppeling gelegd te worden in die zin dat direct gesolliciteerd
moet worden omdat er kinderopvang voorhanden is. Er wordt dus een heel rechtlijnige
relatie gelegd en die brengt de gemeente ertoe om niet stil te staan bij de ontheffingsmogelijkheid. Ik heb gevraagd of de minister dat
risico ook ziet en of hij mogelijkheden ziet om de gemeenten duidelijk te
maken dat die koppeling niet zo rechtlijnig gelegd hoeft te worden en dat
de ontheffingsmogelijkheid een zelfstandig alternatief blijft.De heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! De minister vindt het jammer dat ik niet wat ruimhartiger
uit mijn mond kan krijgen dat 1,25 mld. in vergelijking met vorige periodes
toch niet niks is. Ik heb al gezegd dat het wel iets is, maar dat heeft te
maken met het vertrekpunt. Als dat de mening is dat er de afgelopen tien jaar
stelselmatig neerwaarts is gesleuteld en dat dit nu eindelijk door dit kabinet
een beetje wordt rechtgetrokken, dan erken ik dat en vind ik het prima dat
het gebeurt. Het lost echter de feitelijke problematiek van het te lage niveau
van het sociaal minimum niet op, en daar heb ik het vooral over.Ik kom op het tweede punt waarover ik iets van de minister wil horen.
Hij bestreed op een gegeven moment het nut van de indeling van uitkeringsgerechtigden
in de bijstand in categorieën, terwijl de uitvoeringspraktijk op dit
moment is dat wij samen met arbeidsvoorziening en de centra voor werk en inkomen
een bepaalde aanpak ontwikkelen die langs de fases 1, 2, 3 en 4 gaat. Fase
1 betreft de korte afstand tot de arbeidsmarkt; aan fase 2 en 3 moet nog veel
gebeuren en bij fase 4 is de afstand heel groot en moet er vooral sociaal
geactiveerd worden. Ik ben het met de minister eens dat er nooit van uitgegaan
moet worden dat mensen definitief tot een bepaalde fase behoren. Gelet op
de hele aanpak van het beleid is het wel heel goed om met de faseringen rekening
te houden en die elk jaar bij de herbeoordeling opnieuw te toetsen. Ik proefde
een beetje dat de minister daarvan af wilde. Dat zou ons werk bemoeilijken.
Daarom wil ik daar duidelijkheid over hebben.Een derde punt betreft de onderbesteding van de bijzondere bijstand. Deze
is tenietgedaan, niet alleen door een actiever beleid, maar ook door het feit
dat behoorlijk wat uit de Algemene bijstandswet – ik zal niet alles
opsommen – naar de bijzondere bijstand is overgeheveld. Dat moet nu
via het budget bijzondere bijstand door de gemeenten worden opgehoest.Een vierde punt heeft betrekking op het totaal van de kosten waar gemeenten
voor komen te staan. Tegenover mevrouw Van den Broek en de minister geef ik
toe, dat iedereen uitgaat van zijn eigen werkelijkheid. De stad waarin ik
werk, wordt omringd door een aantal welvarende gemeenten. Een gemeente die
18.000 inwoners heeft en 200 uitkeringsgerechtigden, heeft geen enkel probleem.
De ABW is dan heel goed uit te voeren. De stad waarin ik werk, met 34.000
inwoners en 1700 uitkeringsgerechtigden, heeft wel een groot probleem. Daar
moet meer erkenning voor komen. Het is echt een heidense klus om dat fatsoenlijk
te regelen. Dat geldt voor de uitvoering – daar wil ik zo meteen ook
nog iets over zeggen – maar ook voor de budgettering. Ik geef even een
voorbeeld: 1,5 mln. tekort op de WVG, 1,2 mln. tekort op de kwijtschelding,
8 ton tekort op de bijzondere bijstand. Dat zijn de cijfers over 1996. Dat
is voor zo'n stadje gewoon te veel. En zo zijn er vele stadjes. Dat is niet
meer te organiseren. Dat is niet meer te behappen. Ik vraag om een oplossing
van dit probleem. Ik wil dit bijzondere probleem hier niet apart naar voren
brengen, maar ik wil het wel generaliseren en zeggen dat ik van de regering
verwacht dat zij daarvoor een open oog heeft en het zal aanpakken. Veel steden
hebben een armoedenota geschreven en willen deze tot een substantiële
uitvoering brengen. Kosten, 1,5 mln. Dat geld is er niet. Dan houdt het gewoon
op. Moet dat langs de weg van de bijzondere bijstand? Dat budget is al uitgeput.
Daarom was ik een beetje teleurgesteld over het feit dat de minister niet
is ingegaan op mijn suggestie om dat nu eens te onderzoeken. Dan kan voor
die paar honderd gemeenten helderheid worden verschaft. a. Is het budget bijzondere
bijstand nou toereikend om de uitgaven van dit moment te doen? Daarbij moet
niet naar het verleden worden gekeken, maar naar het nu en naar het volgend
jaar. b. Wij verwachten dat de gemeenten inkomensondersteunend beleid gaan
voeren met de bijzondere bijstand. Daar moeten dan budgetten voor komen, anders
komt er geen spaan van terecht.Dan kom ik op mijn laatste punt.De voorzitter:U heeft nu in beide termijnen uw spreektijd met meer dan 100% overschreden.De heer De Boer (GroenLinks):De spreektijd is volgens mij bij wetsbehandelingen...De voorzitter:U geeft een spreektijd op.De heer De Boer (GroenLinks):Ik geef een spreektijd op, maar dat is een indicatie, voorzitter. Spreektijden
worden bij wetsbehandelingen in dit huis nooit beperkt.Ik zal afronden, dan is het probleem gauw opgelost.Voorzitter! De minister wil wel naar de organisatiekosten kijken en daar
ook wat aan doen, maar dan moet een en ander wel helder worden. Ik heb hetzelfde
gevoel gehad toen ik verantwoordelijk werd voor een sociale dienst. Er wordt
altijd geroepen om meer mensen, maar niemand kan hard maken hoe het nou precies
zit met normtijden, etc. Het is dus terecht dat de minister de gemeenten vraagt
de uitvoeringskosten hard te maken en die te vertalen in de normtijden die
nodig zijn om een bepaalde uitvoering te realiseren.Over de wet boeten worden wij het niet eens.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoord. Ik ben in dit huis
nu wel een beetje gerustgesteld. Het gaat niet alleen via de individuele huursubsidie.
Dat is echter niet voldoende.Als ik de nota lees – pagina's 36, 37, 38 – blijkt dat tweeënhalve
pagina lang wordt geschreven over alles wat met er met de individuele huursubsidie
gebeurt. Ik lees: met de minister van VROM wordt periodiek overleg gevoerd
over de afstemming tussen huursubsidie en woonkostentoeslagen; aldus wordt
gestalte gegeven aan de motie. Dat weet dus niemand. Mensen met een eigen
woning en een minimuminkomen weten niet dat zij daarvoor in aanmerking kunnen
komen. Ik vraag de minister hoe hij daarin verandering zal brengen. Wij zijn
het er van harte mee eens dat dit gelijk behandeld moet worden, maar dan moet
men het wel weten. Ik heb in geen enkele krant gelezen dat dit er is.
Vandaar mijn vraag. Nu de minister het heeft gezegd, kan ik het in een bijzinnetje
vinden, maar dat lijkt mij niet voldoende.De minister heeft gezegd dat de modelverordening een handreiking is. Prima.
Ik had gevraagd of dit alleen betrekking heeft op het actiepunt bevordering
participatie, waaronder het wordt vermeld. De minister wil in tweede termijn
vast nog wel beantwoorden of het op alle 27 punten of alleen op dit punt betrekking
heeft.Mijn laatste punt betreft de indruk dat er op het ministerie minder geregeld
wordt. Ik neem aan dat dat de inzet van de minister is en dat hij die indruk
heeft, maar het debat van vandaag geeft ook aan dat men nog veel onnodige,
moeilijke regelgeving ziet. Ik vraag de minister om niet alleen op zijn eigen
indrukken af te gaan, maar om vooral ook te luisteren naar de wethouders van
sociale zaken die echt de indruk hebben dat zijn ambtenaren hen belasten met
regelgeving die tot onnodig veel extra onnodige arbeid leidt. Zijn inzet om
dat te verminderen, zou ik waarderen.Minister Melkert:Mijnheer de voorzitter! Ik ben de heer Hofstede erkentelijk voor het feit
dat hij, daartoe kennelijk uitgedaagd, even refereerde aan de commissie-Gardeniers
en vooral aan de opmerking dat het CDA nu verder moest en zou gaan als sociale
partij. Dat klinkt mij als muziek in de oren. Het is goed dat wij dat zo tegen
elkaar uitspreken. Ik hoop dat een wetsvoorstel zoals dit – en hierna
hopelijk nog meer voorstellen – de inspiratie kan bieden om dit over
en weer te kunnen blijven uitspreken.De heer Hofstede heeft niet ten onrechte gewezen op de kinderbijslag als
een instrument dat natuurlijk bij uitstek geen armoedevaleffecten veroorzaakt.
Dat is ontegenzeggelijk juist. Daar staat tegenover dat de kinderbijslag terechtkomt
bij mensen die niet door de kinderbijslag een handje worden geholpen. Dat
is precies die lastige afweging. In de IHS is er overigens, afhankelijk van
de groep waarin je zit – waarbij het bij samenwonenden en gehuwden met
kinderen alweer een stukje hoger ligt – niet onmiddellijk sprake van
een armoedevaleffect als je vanuit de uitkering naar werk gaat, maar natuurlijk
wel als je uiteindelijk uit de IHS groeit. Daar zit een marginaal effect dat
op zichzelf niet positief is, maar mijn grootste zorg gaat uit naar de armoedeval
bij de overgang van uitkering naar werk. Misschien is het wel het meest gelukkig
als je langs allebei de wegen – kindertoeslag en kinderbijslag –
iets zou kunnen doen. Daar hebben wij in de afgelopen jaren natuurlijk niet
veel ruimte voor gehad. Bij een krappere ruimte hebben wij er bewust voor
gekozen om de kindertoeslag voorrang te geven, maar met iets meer mogelijkheden
is nu ook overwogen om de kinderbijslag daarbij niet uit het oog te verliezen.
Ik vraag de heer Hofstede om dat verder te beoordelen bij de Kaderbrief.Het is waar dat het al sinds jaar en dag een probleem is dat de kranten,
al dan niet spontaan, opschrijven wat zij menen te hebben waargenomen als
besluitvorming in de Treveszaal op punten die pas in een later stadium gefinaliseerd
worden. Het gaat immers om globale beslissingen die uiteindelijk in de stukken
van prinsjesdag verschijnen. Misschien hecht de heer Hofstede met mij aan
prinsjesdag, zodat er wellicht ook nog iets nieuws in die stukken kan staan.
Ook om die reden kan ik daar nog niet op vooruitlopen. Het jaar is nog niet
gesloten; dit is de stand van april, maar tot en met augustus kan er natuurlijk
nog heel veel gebeuren.Voorzitter! Mevrouw Van den Broek is enigszins beschroomd teruggekeerd
in haar tweede termijn. Dat was overigens absoluut niet mijn opzet, maar ik
heb daar wel kennis van genomen. Ik begrijp dat haar fractie op het punt van
de categoriale bijstandsverlening moeilijk tot een andere afweging kan komen.
Ik moet toegeven dat zij de argumenten daartegen uiteen heeft gezet. Het is
natuurlijk waar dat er bewust meer ruimte aan gemeenten wordt gegeven. Ik
kan mij bij de afwegingen met betrekking tot de intrinsieke aspecten van het
bijzonderebijstandsinstrument en de beschikbaarheid van meer middelen nog
wel wat voorstellen. Je doet het wel of je doet het niet. Echter, wat ik blijf
betreuren is dat haar fractie niet in voldoende mate rekening houdt met het
feit dat in het welvarende Nederland te veel mensen in de afgelopen vijftien
tot twintig jaar in een te marginale inkomens- of werksituatie terecht zijn
gekomen. Daarvoor is een inzet van middelen nodig waarbij in hoofdzaak moet
worden gekozen voor een generieke verhoging van het minimum of een specifieke
verruiming van de mogelijkheden tot ondersteuning. Het kabinet kiest welbewust
voor het laatste, maar als je daar niet voor kiest en – zo ken ik de
fractie van mevrouw Van den Broek wel – ook niet kiest voor een generieke
verhoging van het minimum, rijst de vraag: wat doen wij dán? Ik heb
van de VVD nooit begrepen dat zij de analyse in bijvoorbeeld de armoedenota
niet zou onderschrijven. Voorzitter! Daar houd ik moeite mee.Vanzelfsprekend is een jaarlijkse verantwoording nodig in verband met
de inkomenspolitieke aspecten van het beleid. Duidelijk moet zijn hoe een
en ander uiteindelijk per inkomensgroep uitvalt. Wij doen dit jaarlijks zo
goed en zo uitgebreid mogelijk in de sociale nota. Al eerder dit jaar heb
ik toegezegd dat in de volgende sociale nota zal worden getracht om met meer
precisie te kijken naar de inkomensposities van verschillende groepen in onze
samenleving. Het gaat om een belangrijke inzet en om veel geld. Wij moeten
ons voor de veronderstelde en gerealiseerde effecten zo goed mogelijk verantwoorden.
De sociale nota is daarvoor een goed instrument.De heer Van de Zandschulp vraagt voor alle zekerheid of hij het resultaat
van de oefening betreffende de samenloop IHS-bijstand tegemoet kan zien, bijvoorbeeld
in de vorm van een brief. De keuze van het woord "bijvoorbeeld" suggereert
dat het ook via Internet zou kunnen... Ik zal een gepast communicatiemiddel
vinden om hem en vanzelfsprekend ook de Kamer van onze bevindingen op de hoogte
te brengen.In relatie met de verordening is de vraag gesteld hoe er kan worden geobjectiveerd.
Voorzitter! Ik begrijp deze vraag wat beter nu de heer Van de Zandschulp dit
zet naast de categoriale bijstandsverlening die niet via de verordening behoeft
te worden geregeld, althans op grond van de wet. Het gaat om een bepaalde
systeemkeuze omdat wij aansluiting zoeken bij de premiëringsregeling.
Het gaat werkelijk om een instrumentele keuze; meer zit er niet bij of achter.
Mijn suggestie zou zijn om in de praktijk na te gaan hoe gemeenten omgaan
met het verordeningsinstrument. Daarbij kan blijken of dit
instrument geschikt is. Ik zal hierop, mede gelet op de vraag van de heer
Van de Zandschulp, extra letten.Of er in verband met de nulfraude sprake is van een novum, weet ik niet.
Mocht dat zo zijn, dan wil ik het met gepaste overtuiging accepteren. Dan
moet er maar sprake zijn van een novum. Als het gaat om een goed idee, moet
het érgens beginnen. Voorzitter! Ik begrijp enerzijds wel wat hierover
wordt gezegd, maar ik vind anderzijds dat er te weinig aandacht wordt gegeven
aan het aspect van de niet-verwijtbaarheid. Als er niets te verwijten valt,
is er ook geen probleem. Ik zou graag ingang doen vinden dat mensen die in
alle eerlijkheid en objectiviteit met hun spullen aankomen, niets te verwijten
valt. Ze behoeven niet bang te zijn; er volgt gewoon een beoordeling en vervolgens
krijgt men een uitkering of niet. Echter, ook de heer De Boer, die er zo dicht
bovenop zit, houd ik voor dat er te veel gevallen zijn van mensen die het
wél proberen. Dat is toch niet in de haak? Daar mogen wij toch onze
maatregelen tegen nemen? Ik ben niet overtuigd door de aangevoerde bezwaren,
maar moet wel erkennen dat er nog veel vragen leven, zowel hier als aan de
overkant, zodat ik erop zal moeten toezien dat er snel een goed inzicht wordt
verkregen in de wijze waarop de gemeenten in de eerste periode omgaan met
de wet boeten en maatregelen. Ik ben niet voor het beeld bij gemeenten: wij
doen het al zo goed, dus laat maar. Een wet is er namelijk om uitgevoerd te
worden.Aan het adres van de heer De Wit merk ik op dat het juist is dat verlaging
van werkgeverslasten, specifiek gericht op werkgelegenheid, ook betrokken
wordt bij de besteding van de ruimte voor lastenverlichting. Dat leidt volgens
onze voorlopige gegevens wel degelijk tot gunstige resultaten. Het gebruik
van de specifieke afdrachtskorting is groter dan voorzien. Er zijn echt aanwijzingen
dat wij langzaam maar zeker vooruitgang boeken bij het creëren van meer
werkgelegenheid in de ruimte tussen het minimumloon en de laagste CAO-schalen.
Daar moeten wij dan ook zeker mee doorgaan.In het verleden is voldoende geïndiceerd dat verhoging van het sociaal
minimum uiteindelijk tot een uitholling van de werkgelegenheidskansen aan
de onderkant van de arbeidsmarkt kan leiden. Ik twijfel niet zoveel aan de
causaliteit terzake.Het lijkt mij wat aan de hoge kant, als acht van de tien gemeenten een
tekort vertonen in de bijzondere bijstand. Toch zal in dat geval soelaas geboden
worden via de extra ruimte die nu ter beschikking komt. Ik voeg daaraan direct
toe dat in de toekomst, ook bij extra financiële ruimte, gemeenten prioriteiten
moeten blijven stellen. Bijzondere bijstand moet niet zo ruim beschikbaar
zijn dat aan ieder verzoek tegemoet wordt gekomen. Prioriteiten stellen, blijft
dus in alle gevallen van belang. Wat meer ruimte is evenwel zeker geïndiceerd.Er is gezegd dat gemeenten niet stilstaan bij de ontheffingsmogelijkheid
inzake kinderopvang. Die mogelijkheid is er dus, maar ik onderstreep het uitgangspunt
dat alleenstaande ouders met kinderen vanaf vijf jaar in beginsel in aanmerking
komen voor de sollicitatieplicht. Ik heb een- en andermaal uiteengezet dat
daar naar mijn mening niks mis mee is, zolang er goed rekening wordt gehouden
met de belangen van het kind, die de doorslag moeten geven als het erop aankomt.
Tegen de achtergrond van de sollicitatieplicht is de opmerking logisch dat
er om niet kinderopvang is. Als men zijn kind naar de kinderopvang brengt,
zijn de kansen groter op combinatie met werk. Nogmaals, daar is helemaal niets
mis mee.Met deze wetswijziging hebben wij wel ietsje meer ruimte gecreëerd
om in individuele gevallen af te wegen of er sociale redenen zijn om ten minste
de indicatie voor werk te beperken tot deeltijdwerk. Dit komt neer op een
extra verruiming van de mogelijkheden. Bovendien voorziet de wet in een uitzondering
in individuele gevallen. Mijn stelling is: de wet kan in beginsel voorzien
in alle denkbare situaties. Het vertrekpunt bij kinderen vanaf vijf jaar blijft:
solliciteren en proberen werk te aanvaarden. Dit is om te bevorderen dat men
uiteindelijk in het eigen inkomen kan voorzien. Het is echt existentieel voor
de toekomst van de bijstandswet dat wij daar zo goed mogelijk aan vast weten
te houden.Ik ben de heer De Boer dankbaar voor zijn nadere toelichting op zijn waardering
van het onderhavige wetsvoorstel. Hij heeft dat wel afgezet tegen wat hij
als de feitelijke situatie en dus de daarmee verbonden noodzaak beschouwt.
Dit punt heeft hij al vaak toegelicht. Ik begrijp dat heel goed. Ik zou trouwens
van mijzelf niet willen zeggen dat ik op alle punten tevreden was of dacht
dat wij een niveau hadden bereikt waarbij wij rustig achterover zouden kunnen
leunen. Dat is dus zeker niet het geval. Het is evenwel de moeite van het
noteren waard dat wij vooruitgang geboekt hebben.De heer De Boer is ook even teruggekomen op het aanwijzen van categorieën,
of het nu gaat om bemiddeling voor werk of ondersteuning van inkomen. Ik noem
de afstand tot de arbeidsmarkt. Hiervoor gelden de fasen één
tot en met vier. Wij gaan natuurlijk door met de fasering. Die is heel belangrijk,
ook aangaande de samenwerking tussen werk en inkomen. Op die manier neemt
die geleidelijk vorm aan. Ik teken hierbij nog aan dat in de discussie over
de bijstand de afgelopen tijd vaak de volgende mening was te bespeuren: als
mensen drie jaar in de bijstand zitten, komen zij in aanmerking voor inkomensondersteuning.
Daarmee werd gesuggereerd dat die mensen op een zodanige afstand van de arbeidsmarkt
zaten dat alleen nog maar via inkomensondersteuning een tegemoetkoming mogelijk
zou zijn. Daar wil ik echt tegen waarschuwen, want ook voor mensen die drie
jaar of langer in de bijstand zitten, zijn er vaak nog volop kansen op de
arbeidsmarkt. Ik zie dat geld liever ingezet voor premiëring, stimulering
op weg naar de arbeidsmarkt dan voor inkomensondersteuning. Hetzelfde geldt
voor fase 4. Wij zien op dit moment helaas nog iets te vaak dat er erg veel
mensen in fase 4 worden ingedeeld. Dat is geen verwijt maar wel een constatering.
Ook hier geldt, dat er nog onvoldoende helder onderscheid wordt gemaakt tussen
de echte afstand tot de arbeidsmarkt en de kansen die er toch nog zijn. Dit
is in ontwikkeling en wij moeten het verder bekijken, maar wij willen zeker
geen afstand nemen van deze benadering.Vervolgens kan ik tegen de heer De Boer zeggen, dat wij vanzelfsprekend
met de nieuwe wet en mogelijkheden in de hand veel systematischer de gegevens
gaan onderzoeken van wat er met de inzet bijzondere bijstand gaat gebeuren.
Ik wil daarover met de gemeenten bestuurlijke afspraken maken;
niet om voor te schrijven, wel om te registreren. Wij moeten met elkaar veel
beter willen weten wat er met de verschillende instrumenten feitelijk gebeurt.
Ik constateer dat met de decentralisatie van de afgelopen jaren, ook de informatie
is gedecentraliseerd. Ik ben een groot voorstander van een decentralisatie
van bevoegdheden, maar ik ben een evenzogroot voorstander van het centraliseren
van informatiestromen. Alleen zo kun je bepalen hoe en door wie en op welk
niveau beleid moet worden gevoerd.Mevrouw Gelderblom heeft terecht de vinger gelegd bij de wel heel dunne
zin in de nota over de IHS aan de ene kant en de woonkostentoeslagen aan de
andere kant. Ik trek mij dat aan. Wij zullen dan ook nagaan hoe wij beter
kunnen overbrengen dat ook eigenwoningbezitters mits, enz., zich kunnen richten
tot de gemeenten voor inkomensondersteuning.De modelverordening had inderdaad betrekking op de participatiekwestie.
Ik wil graag aannemen dat er nog veel regelgeving is. Ik zet er ook regelmatig
mijn handtekening onder en ik doe dat soms met volle overtuiging. Je kunt
immers niet zeggen: hoe minder regelgeving, hoe beter het is. Wij moeten ons
blijven verantwoorden, want het gaat om heel veel geld. Het gaat ook terecht
om de controle die de Rekenkamer erop uitoefent. Er kan in gewied worden.
Op een aantal punten slagen wij daarin en op enkele andere punten niet. Ik
houd mij altijd aanbevolen voor bewijzen dat wij er nog niet in zijn geslaagd.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fracties van de VVD en de SGP wordt conform
artikel 121 van het Reglement van orde aantekening verleend, dat zij geacht
willen worden zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.In verband met de orde van de vergadering deel ik mede, dat er mag worden
doorvergaderd en dat er geen dinerpauze komt.De vergadering wordt van 18.13 uur tot 18.18 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-1284-1306.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl