Behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2000 (26800 XVI)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 917-938

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-11-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 14, pagina 917-938

27-10-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800-XVIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2000 (26800 XVI)Pagina 917-938
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2000 (26800 XVI)Pagina 938-962
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2000 (26800 XIII); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2000 (26800 D)Pagina 962-1007
Noot bij p. 962: Schriftelijke antwoorden van de minister van Economische Zaken op vragen, gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Economische Zaken voor 2000 (26 800 XIII); lijst van vragen en antwoordenPagina 1009-1016
Regeling van werkzaamheden (woensdag 27 oktober 1999)Pagina 938-938
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 27 oktober 1999)Pagina 1007-1008
Presentie en opening (woensdag 27 oktober 1999)Pagina 917-917

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 136 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2000 (26800 XVI).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Dankers (CDA):Mijnheer de voorzitter! Vorig jaar hebben wij de eerste begroting van
deze kabinetsperiode behandeld. In het regeerakkoord stonden drie punten centraal:
de wachtlijsten, de werkdruk en een nieuwe bestuurlijke aanpak door het sluiten
van meerjarenafspraken met de diverse sectoren. Vraag is natuurlijk of deze
centrale punten op de rails zijn gezet en of de achterstand kan worden ingelopen
die in de vorige kabinetsperiode is ontstaan.Het moge voor zich spreken dat de CDA-fractie de stukken beoordeelt vanuit
haar visie op de samenleving en, zoals door onze fractievoorzitter verwoord
tijdens de algemene politieke beschouwingen, vanuit de wens van herstel van
een goede spreiding van verantwoordelijkheden. Zeker binnen de gezondheidszorg
is dit van belang, omdat door de steeds sterkere overheidssturing schaarste
van goede zorg is gecreëerd, zowel in de geneeskunde als in de verzorgingssectoren.
Bovendien is er een te logge bureaucratie ontstaan die de creativiteit en
het eigen initiatief van mensen smoort in regels, regels en nog meer regels.
Dat geldt mensen die zorg vragen of ontvangen, dat geldt mensen die in de
zorg werken.Er is de afgelopen maanden een wat tegengesteld beeld ontstaan. Het persbericht
van het ministerie en ook de speciale uitgave van het blad van het ministerie
is optimistisch: veel extra geld (3,1 mld.) en er wordt hard gewerkt. Dat
is ook zo. En dus zou je denken dat het wel goed komt. Maar ga je naast de
mensen staan die zorg nodig hebben, of de medewerkers, dan proef je een heel
andere kijk op de werkelijkheid. Het aantal mensen dat veel te lang moet wachten
blijft veel te hoog. Bijna de helft van de ouderen die thuiszorg krijgen,
wordt gerantsoeneerd. De ouderwetse gezinszorg dreigt helemaal te verdwijnen
op die manier. De mantelzorgers, de mensen die voor hun dierbaren zorgen,
dreigen soms te bezwijken. Als je korter gaat werken om voor iemand te zorgen,
krijg je als "dank" te horen dat het aantal professionele uren wordt verminderd
of dat de opname van vader, moeder of kind wordt uitgesteld.Wie had ooit gedacht dat het in Nederland zover zou komen dat een juridische
zoektocht moet gaan uitvogelen wie aansprakelijk gesteld kan worden voor de
schaarste in de zorg? Fase 2 van Villa Muis is aangebroken: het proces tegen
een zorgkantoor in Utrecht. De werkdruk blijft onverminderd hoog. De discussies
over voorrangszorg blijven voortgaan. In grensregio's wordt voor behandeling
steeds meer naar het buitenland gegaan en Zwitserland ziet er tegenwoordig
brood in om in Nederland te adverteren.Naar onze mening is er sprake van bloedarmoede in de beleidsontwikkeling.
Er spreekt weinig esprit uit de stukken. Het regeerakkoord wordt uitgevoerd,
financieel en inhoudelijk, maar er lijkt geen ruimte om daarbuiten te komen.
Zelfs over de tekst van het akkoord bestaat soms verschil van mening tussen
de coalitiepartijen. "Moeten of mogen" zelfstandigen in het ziekenfonds, zo
klonk het bij de behandeling van het desbetreffende wetsvoorstel. Het ontbreekt
dus aan een omschreven perspectief van datgene wat beide bewindsvrouwen aan
het einde van deze regeerperiode bereikt willen hebben. Wij kunnen ons niet
aan de indruk onttrekken dat de "5 punt 6 miljard punt" van Zalm het enig
richtinggevend kader is. Er worden geen beleidsdoelen geformuleerd van een
omschreven niveau van kwaliteit dat we willen garanderen. In sectoroverleg
wordt keurig opgeschreven welke erkende knelpunten niet kunnen worden opgelost
en steeds meer tijd en energie worden verbruikt om over steeds minder geld
te praten, te weten de doelmatige aanwending van de intensive- ringsmiddelen.
Instellingen staan onder steeds grotere druk om de kwaliteit van zorg overeind
te hou- den; de inspectie voor de gezondheidszorg is toenemend ongerust. Wij
vinden dat het kabinet zichzelf ook resultaatverplichtingen moet opleggen
zoals dit van sectoren wordt gevraagd, te beginnen bij de wachtlijsten. Ik
heb dus een paar vragen.Zijn aan het einde van deze kabinetsperiode de wachtlijsten inderdaad
weggewerkt: voor ziekenhuizen en specialisten, voor mensen met een handicap,
voor de thuiszorg, de verpleeg- en verzor- gingshuizen, de Riagg's en de Rio's,
de persoonsgebonden budgetten? Het zijn allemaal wachtlijsten, iedere keer
weer, en een groot probleem voor degene die zorg nodig heeft. Hoeveel taskforces,
wachtlijstbrigades en regiegroepen zijn op dit moment actief voor knelpunten?
Wat zijn de kosten daarvan en waar kunnen we die eigenlijk in de begro- ting
vinden? Kunnen de bewindslieden naar schatting aangeven hoeveel extra kosten
de wachtlijsten op zichzelf veroorzaken binnen het budgettair kader zorg:
aan extra medicijngebruik, extra artsenbezoek, kosten van overleg en advies –
dat alles nog los van de sociaal-maat- schappelijk schade. Wanneer en hoe
worden de knelpunten opgepakt die ik zojuist noemde? Het wordt erkend dat
het een knelpunt is, maar het is niet binnen het kader van de sectorafspraken
op te lossen.Schaarste in de zorg, voorzitter, leidt tot onrust, tot gevoel van onveiligheid
bij mensen en tot uitstroom van personeel. Gezondheidszorg mag geen schaars
goed zijn in een rijk land als Nederland. Ad-hocbeleid heeft de lappendeken
groter gemaakt en een gebrek aan een samenhangende visie werkt verlammend.
Mijn fractie wil naar meer menselijke maat in de gezondheidszorg en kiest
daarbij voor degenen die zorg nodig hebben. In ons discussievoorstel gaan
wij ervan uit dat straks oudere gehandicapten en chronisch zieken langdurige
zorg zelf kunnen inkopen. De overheid stelt normbudgetten vast die zijn afgestemd
op de zorgzwaarte van iemand, en dat budget moet ook meteen na de indicatie
ter beschikking komen – niet eerst op een wachtlijst –, via de
eigen verzekeraar. Dan kan het circuit via de zorgkantoren helemaal verdwijnen
en hebben mensen alleen met hun eigen verzekeraar te maken. De keuzevrijheid
van mensen wordt hersteld – dat willen wij graag.Ouderen moeten tijdens hun laatste levensfase het wonen en de combinatie
met de zorg kunnen laten aansluiten bij hun eigen levenssfeer. Maar niet alleen
de ouderen. In Huizen bijvoorbeeld is een project gerealiseerd waarbij een
aantal ouders van meervoudig gehandicapte kinderen samen een huis hebben gekocht
en met persoonsgebonden budgetten de zorg regelen. Zij deden dat omdat zij
geen zorgaanbieder konden vinden die voldeed aan hun kerkelijke geloofswensen.
Maar er zijn talloze initiatieven die eerder ondanks dan dank zij de regelgeving
tot stand kunnen komen, vooral als het om kleinschaligheid gaat: de manier
waarop mensen met soms complexe handicaps willen wonen en leven.Helaas is dat alleen maar bereikbaar voor mensen die geld hebben om een
huis te kunnen kopen of die snappen hoe het ingewikkelde systeem werkt. Maar
het kan ook bereikbaar zijn voor mensen met een smallere beurs, mits het scheiden
van wonen en zorg wordt aangepakt, ook binnen de verpleeg- en verzorgingshuizen.
Een echtpaar dat al 50 jaar getrouwd is, voorzitter, hoef je niet het verdriet
aan te doen dat zij scheiding van tafel en bed moeten aanvragen om de eigen
bijdrage te kunnen betalen, als een partner naar een verpleeghuis moet. De
gezonde partner zou best in dat verpleeghuis kunnen wonen, als hij dat wil,
en huur betalen, maar het mag niet, zo zeggen de regels. Wij willen dat graag
veranderen.Als je verantwoordelijkheden helder spreidt, kan iedereen zijn eigen rol
ook oppakken: de cliënten, de aanbieders, de verzekeraars en ook de overheid.
Nu is niemand aanspreekbaar. Iedereen wijst naar de ander. Nu is het de rechter
die moet uitmaken wie aansprakelijk gesteld kan worden, als de zorg ontbreekt.
In ons voorstel worden dat de verzekeraars, omdat zij voldoende zorg moeten
inkopen voor hun verzekerden. Dat kan alleen maar, als de overheid ophoudt
met ingrijpen, met budgetteringsaanwijzingen. Als de instellingen verzelfstandigd
worden en niet meer tot in detail worden aangestuurd – de bekende discussie
over de dikte van de tegels in de badkamer en de maten van de deur –
kunnen zij zich richten op de cliënten in plaats van op richtlijnen en
procedures. De instellingen kunnen zelfstandig opereren als een maatschappelijke
onderneming, maar zijn dan ook voor hun continuïteit afhankelijk van
de keuze van de zorgvragers. Dat is vraagsturing, waarbij beter kan worden
aangesloten bij de behoef ten, die even pluriform zijn als onze
samenleving pluriform is. Gereguleerde competitie en géén vrije
markt, zo wil ik maar even in de richting van de VVD zeggen, want daar zit
toch wel een wezenlijk verschil in. Wel zijn wij het ermee eens, dat de overheid
niet alles zelf kan regelen en dat ook niet zou moeten willen. De overheid
moet de randvoorwaarden stellen en zich op de kerntaak richten, namelijk het
toezicht, het waarborgen van de kwaliteit, beschikbaarheid en toegang voor
iedereen.Wat ons betreft, kan in de curatieve sectoren op een gelijksoortige wijze
gewerkt worden. De verzekeraars onderhandelen met de ziekenhuizen en andere
aanbieders over de noodzakelijke capaciteit en de overheid respecteert die
overeenkomsten en grijpt alleen in wanneer apert tegen het beleid wordt ingegaan,
precies hetzelfde als bij het algemeen verbindend verklaren van CAO's.Een krachtig element van onze notitie vinden wij dat bureaucratie wordt
weggesneden. Toen Paars voor het eerst aantrad, werd forse deregulering aangekondigd
en ook in de zorg veerde men op. Maar eigenlijk is er alleen maar regelgeving
bijgekomen. Vooral in de care kunnen een paar zaken worden genoemd, bijvoorbeeld
het centraal administratiekantoor (CAK) voor de facturering en de berekening
van de eigen bijdragen. Ouderen snappen er niets van in hun bejaardenoord
en als na twee jaar blijkt, dat ze een te hoge eigen bijdrage hebben betaald,
krijgen zij het niet eens over de hele periode terugbetaald, want men betaalt
principieel niet langer dan één jaar terug. De regionale indicatieorganen
zijn nodig voor de langdurige zorg, maar voor de kortdurende hulp is dit een
volstrekt overbodige nieuwe bureaucratie. Het persoonsgebonden budget krijgt
steeds meer regels opgelegd en verworven vrijheden voor de mensen verdwijnen.
De werkers in de thuiszorg moeten voort met de "stopwatchzorg" en de dagelijkse
registratie per vijf minuten per cliënt, per producttype. De verzuchting
van Ed van Thijn in de Volkskrant is mij uit het hart gegrepen: "de politiek
verliest haar greep op de bureaucraten en werkt veel te verkokerd."De nota Zicht op zorg, het plan van aanpak voor de modernisering van de
AWBZ, is wat ons betreft veel te technocratisch. Er doemt een gesloten systeem
van en tussen instituties op, waarbij verantwoordelijkheden weer niet helder
zijn verdeeld. Lof voor de staatssecretaris, dat zij vraaggericht wil werken,
maar wij voorspellen dat het voorgestelde model het tegendeel zal bewerkstelligen.
Het blijft aanbodregulering, tot in detail, alleen worden de sores "wie het
meest uit de ruif mag eten" wat naar de regio verlegd. Wij vrezen dat daardoor
de gewenste vermaatschappelijking van de zorg en community care eerder worden
geblokkeerd dan gestimuleerd.Wij denken, dat de voornemens over het persoonsgebonden budget (PGB) steeds
meer vast beginnen te lopen. De motie-Van Blerck-Woerdman wordt weliswaar
uitgevoerd, maar echt minimaal. Voor verstandelijk gehandicapten komt er 17
mln. bij. Daarvan kunnen 300 mensen geholpen worden terwijl er 5000 wachten.
De verbreding naar verpleeg- en verzorgingshuiszorg blijft uit en de regeldichtheid
wordt groter. Wij komen er bij de zorgnota wat uitgebreider op terug maar
willen nu in ieder geval al om een uitspraak vragen over het voornemen om
zorgkantoren voortaan de onderuitputting aan andere doel- einden te laten
uitgeven. In mijn ogen ondergraaft dat het PGB namelijk alleen maar verder.Wij zullen ook terugkomen op de ambulancezorg en op het verdwijnen van
kleine streekziekenhuizen in bijvoorbeeld Oosterhout, Velp en Zierikzee, waardoor
de mensen erg ongerust worden. Wij zullen ook zeker terugkomen op de lange
zoektocht die ouders van autistische of complex gehandicapte kinderen moeten
maken om goede hulp te vinden en op instellingen met veel bewoners, die intensieve
zorg nodig hebben, want zij kunnen het hoofd nog nauwelijks boven water houden.De minister en de staatssecretaris zijn wat optimistisch over de arbeids-
marktproblemen. In de praktijk zijn er opnamestops vanwege personeelstekorten,
worden er mooie prijzen uitgeloofd voor nieuwe collega's en wordt er in het
buitenland geworven.Ziekteverzuimbegeleiding geeft inderdaad snel resultaat – zo wil
ik mevrouw Borst nazeggen – maar is het niet juist de werkdruk die verzuimbegeleiding
verhindert en die het verzuim veroorzaakt? Is het inkomen van de werkers in
de zorg voldoende marktconform, vooral aan de onderkant van het loongebouw
en voor alfahulpen? Moet ook niet de sector zelf bij haar CAO-onderhan- delingen
zich afvragen of iedereen er evenveel bij moet krijgen of dat onderscheid
moet worden gemaakt? Is taakuitsplitsing niet medeoorzaak van het minder aantrekkelijk
worden van het worden van verpleegkundige en verzorgende? Wij vinden het een
gemiste kans dat de staatssecretaris terugkwam op ons voorstel om de "stopwatchregistratie"
te stoppen. In juni was ze er enthousiast over bij het algemeen overleg, in
augustus wees zij het weer af. In onze ogen is het echt een gemakkelijke en
zelfs kostenbesparende bijdrage aan het arbeidsklimaat in de thuiszorg. Ik
vond de motivering onvoldoende. De woorden van de minister in Buitenhof geven
mij de moed om nog eens te vragen daar een einde aan te maken.De opleidingen zijn eveneens een groot struikelblok. Je gelooft je oren
niet als je op werkbezoek bent in een regionaal opleidingscentrum en hoort
dat men studenten moeten weigeren wegens gebrek aan stageplaatsen in de ziekenhuizen,
ziekenhuizen die schreeuwen om personeel. Heeft de minister er geen spijt
van dat de in-serviceopleidingen zijn gestopt, het werken en leren dicht bij
de bron? Is inmiddels de minister van Onderwijs bereid om de numerus fixus
los te laten of in ieder geval behoorlijk te versoepelen, opdat niet alleen
Belgische, maar ook Nederlandse artsen in de zorg kunnen instromen?Over het aankomend huisartsentekort wordt al jaren gepraat. Specialismen
als klinische geriatrie hebben wij al een aantal keren aan de orde gesteld,
maar steeds wordt de opleiding met minder plaatsen uitgebreid dan echt nodig
is, meestal met de helft. Bepaalt de opleidingscapaciteit van nu niet de schaarste
van straks?Ik had uitgebreid willen spreken over het derde speerpunt, de meerjarenafspraken,
maar daarvoor ontbreekt nu de tijd. Ik kan evenwel niet nalaten even plagend
te reageren op het antwoord op vraag 10 van de schriftelijke behandeling.
Ik citeer daaruit één zin: "Deze interactieve en meer horizontale
manier van beleidsvorming is wenselijk om in het publieke domein tot gezamenlijke
doeleinden te komen." 's Avonds op weg naar huis in de trein
las ik HP/DeTijd. Daarin stond een interview met Arie van der Zwan. Dat artikel
ging weliswaar over de Shell, maar Van der Zwan had een oordeel over interactieve
beleidsvorming. Hij zei daarvan: "Dit soort nieuwe methoden dient vaak als
reddingsvest voor politici die niet weten wat ze willen." Verderop zei hij:
"Als iedere keer alle neuzen in één richting moeten wijzen –
hij heeft het dan over het poldermodel – heb je voor je het weet een
totalitaire maatschappij." Ik beveel de minister het artikel graag ter lezing
aan. Bij de zorgnota zullen wij over de meerjarenafspraken nog te spreken
komen. Ik wil nu nog een paar opmerkingen maken over de ethische aspecten
van de zorg.Vlak voor en in het reces bereikten ons enkele zwaarwegende wetsvoorstellen,
wetsvoorstellen inzake euthanasie, late zwangerschapsafbreking en het gebruik
van foetaal weefsel. In de medische wetenschap worden grenzen verkend die
vragen om een politiek oordeel, want grenzen verkennen betekent meestal dat
zij ook verlegd worden. Het verkennen van grenzen opent wegen naar mogelijkheden
om ziekten te genezen en lijden te voorkomen, maar er kan ook sprake zijn
van het overschrijden van grenzen van wat je als mens jezelf kunt voorstellen:
hoe gaan wij om met het transplanteren van dierlijke organen in mensen, hoe
gaan wij om met kloneren en het gebruik van foetaal weefsel? Moet de stand
van de medische wetenschap en de wens om voortgang te kunnen boeken maatgevend
zijn voor ons politieke oordeel? Ik herhaal de woorden van onze fractievoorzitter
die hij sprak tijdens de algemene politieke beschouwingen: politiek oordeel
is nooit waardevrij maar hangt altijd samen met visie en opvatting over mens
en samenleving. In onze rechtsorde hebben we eerbied voor het menselijk leven
en bieden we dat bescherming. Voor het CDA is het vanzelfsprekend, dat de
overheid een belangrijke verantwoordelijkheid draagt en zich uit moet spreken
over de ethische waarden en de daarop gebaseerde normen waarbinnen zij haar
opdracht waar wil maken. In haar kern is wetgeving immers niet anders dan
het dwingend opleggen van normen. Deelt de minister die overtuiging of vindt
zij dat de overheid hier eigenlijk geen normerende rol past en de persoonlijke
ethiek van mensen de norm moet bepalen? Als zij onze mening deelt dat de overheid
wel degelijk een ethisch toetsingskader dient te hanteren, blijft voor ons
de vraag welke oriëntatie voor haar bepalend is. Of vindt de minister
die vraag niet interessant en niet relevant en is zij van opvatting dat de
staat eigenlijk amoreel hoort te zijn en dat iedere poging om waarden en normen
in wetgeving te vertalen een inbreuk is op het recht van zelfbeschikking van
de autonome mens? Wat ons betreft is het in ieder geval niet de bedoeling
dat de norm wordt bepaald door de praktijk en de ontwikkeling daarvan. Er
is onrust bij groepen mensen die zich persoonlijk aangesproken voelen, niet
alleen vanwege religieus bepaalde opvattingen. De achterbannen van de Gehandicaptenraad
maken zich grote zorgen, zo vertelde Jan Troost. Velen vragen zich af of hun
bestaansrecht nog wel gewaarborgd is.Het is van groot belang dat de politiek onmiskenbare signalen afgeeft
dat iedereen welkom is in onze samenleving en recht heeft op een gelijkwaardige
plek, ongeacht welke beperkingen dan ook. Ziekte, afhankelijkheid en dood
mogen niet alleen staan in het teken van angst en afkeer. De overheid mag
dat niet bevorderen. In het uitstralen van dat welkom zijn en van het leven,
soms helaas met lijden en last, hebben wij als volksvertegenwoordigers een
grote verantwoordelijkheid.Voorzitter! Ik wil overstappen naar het welzijnsbeleid.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Mevrouw Dankers maakte een korte opmerking over het interactieve
beleidsconcept in relatie tot de meerjarenafspraken. In de toelichting bij
de begroting neemt die overslag naar een interactief beleidsconcept een opvallende
plaats in. Ziet zij daar ook in bredere zin de bezwaren in die zij in het
kader van de meerjarenafspraken heeft aangehaald uit de mond van de heer Van
der Zwan? Of kan zij zich vinden in dat concept van interactiviteit en horizontale
beleidsvorming?Mevrouw Dankers (CDA):Vorig jaar heb ik wat aarzelingen uitgesproken, omdat de besluitvormingsprocessen
naar mijn mening zeer diffuus worden en de situatie erg ingewikkeld wordt:
op rijksniveau horizontale afspraken met verticaal georganiseerde sectoren
en ook op regionaal niveau overleg. Het wordt dan erg onduidelijk hoe de besluitvorming
plaatsvindt. Wij kregen veel te veel antwoorden op Kamervragen als: de sector
heeft getekend; de Tweede Kamer laadt nogal wat verantwoordelijkheid op zich
als zij alsnog andere keuzen maakt. In onze ogen wordt de positie van velen,
waaronder de Tweede Kamer en de mensen die zorg nodig hebben, wat diffuus.
Wij vonden het evenwel de moeite waard om te bekijken hoe het zou lopen, want
iedereen is gebaat bij rust in de sector. In het afgelopen jaar weigerde de
GGZ nog te tekenen, heeft de gehandicaptenzorg heel lang geaarzeld of men
het wel doet en dreigden ziekenhuizen weg te lopen. Binnen dat sectoroverleg
vindt een mainstreaming plaats, omdat er nog maar één richting
kan worden uitgegaan. Toen ik dat stuk van Van der Zwan las, dacht ik onmiddellijk
aan de teksten, de rapporten en de geluiden uit het sectoroverleg.De heer Rouvoet (RPF):Mag ik daaruit concluderen dat, nadat een periode in die richting is gewerkt,
uw aarzelingen over de ruimte voor de eigen verantwoordelijkheid van de overheid
en over de rol van het parlement zijn toegenomen?Mevrouw Dankers (CDA):Ja zeker. Dat staat steeds meer onder druk. Wij hebben niet voor niks
in onze notitie over de gezondheidszorg ons vooral gericht op het beter verdelen
van de verantwoordelijkheden en op helderheid daarin.De heer Oudkerk (PvdA):Collega Dankers heeft een aantal elementen uit haar discussienota genoemd.
Wij hebben die met belangstelling gelezen, maar zij heeft een element niet
genoemd. Ik vraag mij af waarom niet. Klopt het dat ik heb gelezen dat de
acceptatieplicht – zij had het even over de cure – voor het ziekenfonds
in haar discussienota vervalt bij de leeftijd van 35 jaar?Mevrouw Dankers (CDA):De heer Oudkerk vraagt: waarom niet nu? Ik wil dat bij de zorgnota doen.
Wij hebben het nu over de begroting en straks over de premiegefinancierde
zorg.Hij vraagt of het klopt dat de acceptatieplicht vervalt. Wij proberen
in de steeds commerciëlere verzekeringsmarkt ruimte te
scheppen voor ziekenfondsen met solidariteit en een sociale aanpak in de eigen
regeling, maar dan moet je ze wel in een concurrentiepositie brengen tegen
die commerciële jongens. Dan kan men zijn verzekeraar kiezen: een ziekenfonds
niet alleen voor arme mensen, maar voor iedereen. Het is echter niet de bedoeling
dat je zolang je nog jong bent almaar heen en weer danst naar de goedkoopste
particuliere verzekeraar en pas nadat je 50 bent geworden en heel hoge premies
moet betalen voor de particuliere zorg alsnog naar het ziekenfonds gaat. Wij
zijn van mening dat je op die leeftijd bij je eigen verzekeraar moet blijven.
Dat kan dan.De heer Oudkerk (PvdA):Voorzitter! Wij zullen daar bij de behandeling van de zorgnota verder
over discussiëren met mevrouw Dankers, maar nu even een praktijkvoorbeeld
van de andere kant geredeneerd. Neem een hartstikke gezond iemand van 30 jaar.
Deze persoon vindt een verzekeraar waarbij hij een heel lage premie kan betalen
met een hoog eigen risico. Wat gebeurt er in het voorstel van mevrouw Dankers
met zo iemand als hij de leeftijd van 42 heeft bereikt, chronisch ziek wordt,
in de WAO terechtkomt en dan opnieuw een verzekeraar nodig heeft?Mevrouw Dankers (CDA):Deze persoon hoeft geen nieuwe verzekeraar te kiezen. Iedereen heeft in
onze ogen het recht op de eigen polis te blijven zitten. Wij willen een eind
maken aan de gedwongen verhuizingen waarbij je, als je een andere baan aanneemt
of als je een uitkering krijgt, onmiddellijk terechtkomt in de Ziekenfondswet
of in de IZA. Als men het recht krijgt op de eigen polis te blijven zitten,
dan kan de mijnheer die op zijn 30ste heeft gekozen keurig bij zijn eigen
verzekeraar blijven. Op dat moment schat deze persoon ook het risico in dat,
als hij naar een commerciële jongen stapt die nu misschien een lage premie
heeft, de premie veel hoger kan worden als hij 42 jaar wordt. Die keuze heeft
deze persoon als hij zich op zijn 30ste op de verzekeringsmarkt oriënteert.
Ik zou dan voor zo'n ziekenfonds kiezen.De heer Oudkerk (PvdA):Voorzitter! Dat is mooi, maar nu blijft die persoon bij dat ziekenfonds
of bij die verzekeraar. Als iedereen die hoge risico's loopt daar blijft,
dan wordt het draagvlak onder die verzekering minder, want de gezonde mensen
die niet chronisch ziek worden en die niet in de WAO komen, kiezen uiteindelijk
weer voor een andere verzekeraar. Hoe houdt mevrouw Dankers dat systeem in
stand?Mevrouw Dankers (CDA):Op de manier die wij voorstellen. Als men het recht heeft te blijven bij
zijn of haar verzekeraar, als de verzekeraar of de nieuwe werkgever niet eenzijdig
kan zeggen dat men weg moet, dan zal de verzekeraar, als deze verstandig is,
een socialer beleid voeren dan de sterke premiedifferentiatie. Dan wordt de
verzekeraar door de Verzekeringskamer verplicht voldoende vergrijzingreserve
te hebben en voldoende rekening te houden met het feit dat ook zijn klanten
ziek kunnen worden. Dan zou de verzekeraar zich wat aardiger kunnen opstellen.
Dan zou deze de risico's wat minder bij andere klantengroepen kunnen leggen.De heer Oudkerk (PvdA):Voorzitter! Dat zou zo kunnen zijn, maar blijkbaar schat mevrouw Dankers
dat risico heel anders in dan wij. Het zou zo kunnen zijn, maar voor de mensen
die het uiteindelijk straks nodig hebben, is dat geen garantie. Ik mis die
garantie in de nota van het CDA, maar ik zal daar bij de discussie over de
zorgnota uitgebreid op terugkomen. Dan kan mevrouw Dankers er ook op terugkomen.Mevrouw Dankers (CDA):Natuurlijk. Ik stel daar erg veel prijs op, want het is een discussievoorstel.
Ik wil nog wel de suggestie van de heer Oudkerk wegnemen als zouden wij die
garantie niet inbouwen. Wij zeggen: zoek naar andere wegen, zodat mensen wettelijk
een verzekering hebben. Het aantal onverzekerden neemt namelijk ook toe. Mensen
moeten het recht hebben op de polis te blijven zitten. De risico's die de
heer Oudkerk schetst, zijn er dan niet. Uiteraard moet je met de rechtszekerheid
beginnen.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Voorzitter! DankersDat roept bij mij de vraag op of dit een discussienota
is voor het CDA of voor de Kamer. Ik meng mij gaarne in de discussie, maar
dan het liefst in het kader van de zorgnota en graag op hoofdlijnen. Na de
inleiding van mevrouw Dankers is bij mij één vraag overgebleven.
De CDA-fractie stelt voor om voor de AWBZ-zorg zoveel mogelijk de PGB-vorm
in te voeren. Is dat in de visie van het CDA een openeindfinanciering? Hoe
moet ik dat zien? In de huidige omstandighe den hebben wij een
gebudgetteerde AWBZ en een subsidieregeling. Als het een openeindregeling
zou zijn, hoe schat mevrouw Dankers de kosten in die voor dat deel op de collectieve
sector drukken?Mevrouw Dankers (CDA):Voorzitter! Mevrouw Van Blerck maakt een denkfout als zij zegt dat de
huidige situatie geen openeindefinanciering is. De AWBZ is een verzekering.
Een verzekering is in wezen een open eind. Onze hele sociale zekerheid is
in wezen een open eind. Iedereen die 65 jaar wordt, krijgt AOW. Iedereen die
in de WW komt, krijgt een werkloosheidsuitkering. Iedereen die vier jaar wordt,
krijgt onderwijs. Iedereen die langdurige zorg nodig heeft, krijgt die zorg.
In die zin is er sprake van een open eind, want dat is onze sociale zekerheid.
Daar is de AWBZ een onderdeel van. Als u mijn nota goed hebt gelezen en de
eerste vingeroefeningen die in de bijlage staan met betrekking tot de kosten,
dan hoeft dat niet zoveel duurder te worden, als wij er ten minste voor zorgen
dat de bureaucratie verdwijnt die op dit moment zo'n 30% van het zorgbudget
opslokt.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Ik vind dit een wat eenvoudig antwoord. Mevrouw Dankers weet dat ook in
de huidige AWBZ via de budgettering niet verschaft wordt waar iedereen recht
op heeft. Als mevrouw Dankers dat wel wil, moet zij ook aangeven hoe groot
het beslag is dat daarmee wordt gelegd op het budget in de toekomst. Dat is
voor de helderheid wel nuttig.Mevrouw Dankers (CDA):Mevrouw Van Blerck vindt dat ik een eenvoudig antwoord geef, maar het
is juist goed als eens aan de mensen wordt uitgelegd dat de zaken in wezen
eenvoudig zijn. De politiek maakt de zaken moeilijk. Wij bouwen steeds meer
instituten. Wij hebben in onze discussienota een poging gedaan om de eenvoud
terug te brengen in het systeem. Ik meen dat wij geen groter beslag op het
budget behoeven te leggen dan nu het geval is, gelet op het volume dat nodig
is om de wachtlijsten weg te werken. Wel is het van belang dat wij ons voorbereiden
op de echte vergrijzing die over twintig jaar aan de orde is. Maar als wij
er nu niet voor zorgen dat het op een goede manier draait, zijn wij straks
te laat om nog goede voorbereidingen te treffen.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Ik deel de mening van mevrouw Dankers dat het veel eenvoudiger kan. In
die zin verschillen wij absoluut niet van mening met elkaar. Het ging mij
er alleen maar om dat zij, als zij een kostenpost opvoert, ook aangeeft welk
beslag dit op de toekomst ligt.Mevrouw Dankers (CDA):Zoals ik al heb gezegd, zal er geen verschil met het huidige beslag op
de AWBZ zijn. Wij zijn er in onze berekeningen van uitgegaan dat er 2 mld.
nodig is bovenop het huidige regeerakkoord. Dat wordt echter in de daaropvolgende
jaren terugverdiend, omdat verschillende instellingen een heleboel ambtelijke
activiteiten niet meer behoeven uit te voeren en zich daadwerkelijk kunnen
richten op zorgverlening.Mevrouw Van Vliet (D66):Ik heb een vraag over de opmerking van mevrouw Dankers over de meerjarenafspraken.
Zij was daar behoorlijk kritisch over. Nu kan ik daar ook wel een aantal kanttekeningen
bij maken, maar zij was zo kritisch, dat ik mij afvroeg wat zij ervan vindt
dat de meeste sectoren in het veld en de organisaties positief zijn over de
meerjarenafspraken en de rust in het veld roemen. Dat moet haar toch ook iets
waard zijn?Mevrouw Dankers (CDA):Ik twijfel daar steeds meer aan. In antwoord op een vraag van de heer
Rouvoet heb ik al aangegeven dat wij dit een goed experiment vonden. Wij hadden
wel vraagtekens bij het steeds diffuser worden van de besluitvormingsstructuur
en bij de positie van de Kamer daarin. Wij hebben de afgelopen weken met zo'n
30 organisaties uit het veld gesproken en dan zie je een heel grote diversiteit
in de appreciatie en de zorgen over de toekomst. Tegen die achtergrond viel
mij het interview met Van der Zwan zo op, met de definitie van interactieve
beleidsvorming.Mevrouw Van Vliet (D66):Mij zijn met name de kritiekpunten opgevallen van de organisaties die
het gevoel hebben hier niet voldoende bij betrokken te zijn. Dat is een punt
dat wij aan de orde moeten stellen. Ook de rol van het parlement kan aan de
orde zijn in het kader van meerjarenafspraken. Maar u kunt toch niet ontkennen
dat door het merendeel van de organisaties wordt gezegd dat er in elk geval
"rust in de tent" is gekomen. Ik citeer nu letterlijk uit één
van de magazines uit de medische sector. Dat moet voor u toch heel waardevol
zijn, ondanks alle beginproblemen die zo'n systeem met zich brengt.Mevrouw Dankers (CDA):Dat klopt, maar ik zit toch met een dilemma. Ik heb namelijk zo nu en
dan de indruk dat de koepels wel erg tevreden zijn, maar dat dit niet altijd
voor de instellingen geldt. Zij vinden vaak dat er wel een hoop wordt afgesproken,
maar dat naar hun mening niet geluisterd wordt. Ik ben enigszins beducht voor
dat namens één partij spreken door de koepels in het sectoroverleg.
Dat kan ook tegen ons gaan werken.Mevrouw Van Vliet (D66):Als mevrouw Dankers zegt dat koepelorganisaties niet altijd de handigste
organisaties zijn, zijn wij het onmiddellijk eens, maar daar kunnen wij later
op terugkomen. Dan kunnen wij bekijken of andere organisaties betrokken moeten
zijn bij het overleg. Voorzitter! Ik rond dit af omdat wij er bij de behandeling
van de zorgnota nog op terugkomen. Dan zal ik daar onze visie op geven.Mevrouw Dankers (CDA):Dat vind ik prima, maar de vraag die hieraan in mijn ogen ten grondslag
ligt is "hoe kun je de zorg zodanig organiseren dat je al dat ingewikkelde
gedoe niet nodig hebt?".Dan wil ik graag nog een paar opmerkingen maken over het welzijnsbeleid.
Gelukkig worden in de komende periode over een aantal zaken nogal wat algemene
overleggen gevoerd, zodat wij ons hier tot de hoofdlijnen kunnen beperken.
Ik begon straks met te zeggen dat ik het achteraf gezien, na een jaar, toch
wel jammer vind dat de staatssecretaris er niet voor heeft gekozen om voor
belangrijke groepen jaarlijks tot een actualisatie over te gaan. "De perken
te buiten" voor het gehandicaptenbeleid wordt bijvoorbeeld niet meer geactualiseerd.
De ouderen hadden graag een notitie over het preventieve ouderenbeleid, over
het voorberei den op de toekomst. Ook de notitie over het vrijwilligerswerk
kwam niet op tafel want deze zou opgenomen worden in een brede, alles omvattende
welzijnsnota. Die is ook wel verschenen, maar zij lijkt zo procedureel en
programmatisch dat ik mij afvraag of de doelgroepen zich daarin wel zullen
herkennen.Op rijksniveau wordt nog maar 10% van het totale welzijnsbudget uitgegeven.
In onze ogen zou dat juist moeten gaan naar landelijke netwerken en organisaties
van doelgroepen. De informatie-uitwisseling en elkaar stimuleren is immers
van groot belang. Dat hoort van en voor de mensen zelf te zijn en door de
mensen zelf te worden gedaan. Het lijkt erop dat de landelijke netwerken steeds
meer worden gecomprimeerd tot enkele professionele bureaus en dat de versterking
van de vrijwilligersorganisaties in het gedrang komt.Mensen kunnen heel veel goed zelf oppakken. Vaak leiden hun initiatieven
tot succes. Kijk naar het Landelijk samenwerkingsverband, kijk naar de moedercentra.
Maar als het tot succes leidt, wordt het onmiddellijk weer opgezogen door
de gemeentelijke overheid of een andere overheid of door een mega welzijnsinstelling,
die het dan weer naar de professionele organisatie zuigt. Vaak valt het dan
na even weer uit handen van de doelgroepen. Ook wordt het steeds moeilijker
om geld bij elkaar te schooien, zeker als overheden naar elkander kunnen wijzen –
Rijk, provincie en gemeenten zeggen allemaal dat het maar bij de ander gezocht
moet worden – of als departementen onderling de rekening proberen door
te schuiven. We kennen heel wat voorbeelden. Het Landelijk samenwerkingsverband
kost weinig geld en werkt perfect voor de bewonercomités. Drie jaar
op een rij moest de Kamer zeggen dat zij vond dat die paar ton betaald moesten
blijven worden. In de vorige periode ging het over de Okeekrant voor de verstandelijk
gehandicapten, nu over het woonwagennieuws. Gelukkig heeft de staatssecretaris
daar positieve uitspraken over gedaan. Wij kennen slachtofferhulp bij drie
departementen. Ieder keer moet de subsidie weer gecontinueerd worden. Heb
ik het goed begrepen dat minister Borst inmiddels haar vier ton veilig heeft
gesteld voor de toekomst, of moeten wij iedere keer én Verkeer en Waterstaat
én Justitie én VWS daarop aanspreken?Minister Borst-Eilers:Dat klopt.Mevrouw Dankers (CDA):Fijn. Dan kunnen wij dat conceptamendement wegleggen.Bij de gezondheidszorg wil ik nog twee dingen noemen. Wij zijn in het
kader van het welzijns- en vrijwilligerswerk erg verheugd over het extra geld
voor de mantelzorg. Dat is heel belangrijk. Toch wil ik dat beide bewindslieden
de verzekering geven dat de inzet van de middelen vooral onder de regie wordt
gebracht van de mantelzorg zelf, dus onder regie van de LOT, de Landelijke
organisatie thuisverzorgers en niet onder regie van de LVT, de professionele
thuiszorg. Gaat het geld vooral naar de steunpunten voor de mantelzorg?Er is nogal wat verwarring ontstaan rond het begrip "ouderenconsulent"
of "consultatiebureaus voor ouderen" naar aanleiding van het programma Buitenhof
en de antwoorden die de bewindslieden afgelopen zondag hebben gegeven. Als
de minister het woord "ouderenconsulent" in de mond neemt, gaat het dan om
de specialistische deskundigen, zoals klinische geriaters die vanuit het verpleeghuis
bijvoorbeeld huisartsen kunnen adviseren? Dat begreep ik eigenlijk van mevrouw
Borst. Of gaat het erom dat bij gemeenten weer ouderenconsulenten worden aangesteld
die bijvoorbeeld ouderen bezoeken? Is dat de invulling die de staatssecretaris
hieraan geeft? Gaat het om het afleggen van bezoek, sluit dan in hemelsnaam
aan bij de initiatieven die er al lang zijn op lokaal niveau, dus bij de ouderenbonden
en de stichtingen welzijn ouderen en niet bij de gemeenten. Er zijn immers
al duizenden mensen in Nederland getraind om ouderenconsulent te kunnen zijn.
Laat dus geen misverstand blijven bestaan over het begrip "ouderenconsulent".Het vrijwilligerswerk wordt meer en meer gesmoord door technocratische
eisen en regels. Prestatie-eisen, productafspraken, outputmeting, fiscale
aanpak en sociale diensten ondergraven vaak het vrijwilligerswerk in plaats
van dat het wordt gestimuleerd. Dat geldt niet alleen de zojuist genoemde
landelijke netwerken, maar ook op lokaal niveau de sportorganisaties, de scouting,
de fanfares, de wijkvereniging enz. Het geldt ook als men als vrijwilliger
bij een instelling wil werken. Sommige mensen worden van vrijwilligerswerk
uitgesloten terwijl ze door gebrek aan betaald werk juist beschikbaar zijn:
heb je uitsluitend AOW of bijstand, dan kun je het niet betalen, ben je gehandicapt
of heb je geen baan waardoor je volop kan werken als vrijwilliger, dan krijg
je geen vervoersvergoeding of hulpmiddelen verstrekt, want dat geldt alleen
bij een betaalde baan. Dat zou anders moeten.Het bedrag voor sport wordt verdubbeld. Wij zijn daar bijzonder blij mee,
want sport is gezond en gezellig en bevordert het deelnemen aan het verenigingsleven.
Mijn collega Eurlings pleitte vorig jaar al voor meer "positief jeugdbeleid",
preventie dus. Dat kan hand in hand gaan met het stimuleren van het verenigingsleven
en de sport. Het is dus niet volgens afspraak om meteen weer op de sport te
bezuinigen en dat willen wij dan ook weer terugdraaien. Wat wordt bedoeld
met de komst van "een inzichtelijke en adequate ondersteu- ningsstructuur
voor lagere overheden"? Heeft de staatssecretaris al actie ondernomen om ervoor
te zorgen dat de ecotaks ook naar de verenigingen wordt teruggesluisd?Kortom: ook op het terrein van vrijwilligerswerk en verenigingsleven zien
wij graag leiderschap, een voortrekkersrol en een coördinerend bewindspersoon
om de ministeries bij de les te houden. Wij denken dat de staatssecretaris
van VWS dat uitstekend kan. Wij menen dat een vrijwilligerstoets moet worden
ingevoerd, zodat wetgeving en beleid vooraf worden getoetst op effecten voor
verenigingen en vrijwilligerswerk. Bij emancipatie heeft dat geholpen, dus
het kan wellicht op dit terrein ook helpen. Is het kabinet bereid om dit te
doen? Is de staatssecretaris formeel al belast met het coördineren van
het vrijwilligerswerk? Zo nee, is het dan niet wenselijk om daartoe over te
gaan? Wat zijn haar ervaringen met het coördinerend bewindvoeren over
bijvoorbeeld het gehandicaptenbeleid?In onze notitie "Kiezen voor kinderen" heeft de CDA-fractie de kokers
bijeengebracht om het beleid op kindvriendelijkheid te toetsen. Fijn dat ook
de VVD naar een kindgebonden budget wil in de kinderopvang. Wij hopen dat
meer fracties daartoe zullen overgaan. Is het waar dat de staatssecretaris
nu al het geld voor de volledige vier jaar aan het wegzetten is? Dat zou in
onze ogen verkeerd zijn.Wij stellen voor om de opvoedingsondersteuning aan te laten sluiten bij
de consultatiebureaus. Steeds meer ouders hebben vragen bij de opvoeding van
hun kinderen en het consultatiebureau kennen ze allemaal. Door een combinatie
ontstaat er voor vaders en moeders een centrum waar ze met hun vragen over
de jongste kinderen terechtkunnen en kan samenwerking ontstaan tussen verschillende
disciplines. Ik krijg hier graag een reactie op.Sprekend over kinderen, voorzitter: wij zijn zeer ontevreden over de gang
van zaken rond de schippersinternaten. Of heb ik de antwoorden verkeerd begrepen?De heer Middel (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Dit debat is voor de PvdA bij uitstek het moment
om de noodzaak van samenhang tussen activerend welzijnsbeleid en sport enerzijds
en het beleid rond zorg, onderwijs, integratie, economie en grote steden anderzijds
te benadrukken. Juist door die samenhang kunnen het sociaal beleid op lokaal
niveau en de daarbij benodigde sociale infrastructuur versterkt worden. Hoewel
het welzijnsbeleid grotendeels gedecentraliseerd is en zal blijven, kan en
moet de rijksoverheid lokale experimenten ondersteunen en verbreden. Daartoe
moeten in samenwerking met lagere overheden en waar mogelijk private partners
initiatieven ontwikkeld worden. Samenlevingsopbouw – misschien is het
beter de term "opbouwwerk" weer te introduceren – is niet een zaak van
overheden alleen, maar als het om vernieuwing en ontwikkeling gaat kan met
name het welzijnsdepartement een belangrijke rol vervullen. Het kan hier trouwens
putten uit de rijke traditie van het voormalige CRM. Zeker waar het gaat om
het slechten van departementale scheidslijnen, zoals al eerder is opgemerkt
in het laatste begrotingsdebat Binnenlandse Zaken, grotestedenbeleid. Preventie,
bestrijding en opheffing van achterstand, alsmede het wegnemen van het "gevoel
van sociale overbodigheid" zijn niet alleen actueel binnen de verpauperde
wijken van de grote steden, maar evenzeer in volksbuurten van kleinere steden
en op delen van het inmiddels deels verloederde platteland. VWS heeft de instrumenten
in handen om de regie op zich te nemen van een dergelijk innoverend en activerend
welzijnsbeleid, maar daarvan is het, het spijt mij dat ik het moet zeggen,
tot dusverre nooit echt van gekomen. Goede bedoelingen te over trouwens. De uit het managementjargon geputte slogan, die het kabinet heeft gekozen
voor het eigen welzijnsbeleid, "Sturen op doelen, faciliëren op instrumenten" –
je moet maar durven! maar goed het kabinet heeft het gedurfd – kan zijn
politieke vertaling krijgen in een welzijnsbeleid dat wordt gekenmerkt door
samenwerking en bovenal durf. Niet alleen het budget voor projecten, experimenten
en onderzoek kan gericht hiervoor ingezet worden, maar ook de circa 100 mln.
die jaarlijks wordt uitgegeven aan de welzijnsinfrastructuur van landelijke
organisaties. Te veel en te vaak is niet duidelijk wat deze van rijkswege
gesubsidieerde organisaties doen, behalve het instandhouden van de inmiddels
gemoderniseerde erfgenamen van het traditionele particulier initiatief, dat
decennia lang het welzijnsbeleid beheerste.Enige jaren geleden is door alle fracties, behalve die van de CD natuurlijk,
uitgesproken dat er een landelijk welzijnsinfrastructuur moest blijven, maar
daarbij is minder nadruk gelegd op wat de taken ervan zouden moeten zijn.
In dit licht lijkt het voor de hand te liggen dat de Kamer alsnog een richting
aangeeft, waarbij vooral gedacht moet worden aan ondersteuning van sectoroverschrijdende
lokale en regionale activiteiten en initiatieven. Ik bedoel dat de Kamer een
richting moet aangeven als het kabinet dat niet doet. Dat betekent dat ik
afhankelijk van het antwoord overweeg in tweede termijn een motie in te dienen.Voorzitter! Naast dit meer algemene kader zijn er nog tenminste vier lijnen
aan te duiden, waarlangs het activerend welzijnsbeleid zich verder kan ontwikkelen.In de eerste plaats is dat het partnerschap met lokale overheden rond
wijkgebonden initiatieven die een voorbeeld voor elders kunnen zijn. Neem
bijvoorbeeld om dicht bij huis te blijven, mijn eigen adoptie- en ook geboortebuurt:
de Oosterparkwijk in Groningen. Enige jaren geleden startte hier met veel
ophef de Vensterschool, een soort brede buurtschool waarin onderwijs, zorg,
welzijn en sport samenkwamen. De gemeente Groningen draaide grotendeels op
voor de aanloop – en meerkosten, gefinancierd uit de stedelijke experimentenpot.
De participatie van de rijksoverheid zou hier steviger kunnen zijn, ook al
om de dreigende neergang van projecten als die van de Vensterschool tegen
te gaan. Vernieuwing mag geen slachtoffer worden van haar eigen succes. Dit
slaat ook op de wijkmediaprojecten die met steun van VWS en STOA (Stichting
omroep allochtonen) her en der zijn opgestart. Daarvoor is een steunpunt interculturele
wijkmedia zeer gewenst, maar dan moet VWS nog wel even blijven steunen. Geld
kan hier toch niet het probleem zijn en VWS heeft zich tot dusverre altijd
van de positieve kant laten zien. Waarom dan ook niet deze keer?Ten tweede wijst de PvdA-fractie op partnerschap met lokale overheden
rond aanvullende financiering van maatschappelijk noodzakelijke voorzieningen.
Ook hier een voorbeeld ter verduidelijking. Tot voor zeer kort lag er een
ijzeren gordijn tussen centraal gefinancierde en decentraal gefinancierde
activiteiten, dus aan de ene kant AWBZ-premies en rijkssubsidies en aan de
andere kant gemeentelijke subsidies. De meteen na Prinsjesdag gerealiseerde
versterking voor het algemeen maatschappelijk werk zal leren hoe beide financieringsvormen
in elkaar kunnen vloeien, zonder dat hier competentietoestanden mee gepaard
gaan. Het heeft ons overigens wel verbaasd dat de directeur van GGZ Nederland,
de heer Leenders, in het laatste nummer van Zorg en Welzijn, nr. 17, deze
door de Partij van de Arbeid sedert lang bepleite ondersteuning van het maatschappelijk
werk afdoet als het resultaat van een effectieve lobby van een "werksoort
zonder imago". Hij beklaagt zich in dit verband over het negatieve imago dat
de ambulante geestelijke gezondheidszorg in de ogen van de politiek zou hebben.
Voorzitter! Als er al sprake zou zijn van een negatief imago van de GGZ, brengen
dergelijke uitspraken van de directeur van GGZ Nederland daarin bepaald
geen verbetering. Gelukkig kunnen de patiënten van psychiatrische ziekenhuizen
inmiddels iets positiever oordelen over de politiek, nadat Kamerbreed eindelijk
is besloten tot een verhoging van hun zak- en kleedgeld.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ik ben het met u eens als het gaat om de benadering van de lobby, maar
ik neem aan dat u toch ook achter de trits huisarts, maatschappelijk werker
en eerstelijns psycholoog staat.De heer Middel (PvdA):Natuurlijk, maar ik begrijp de uitspraak van de heer Leenders niet. Algemeen
maatschappelijk werk is in zekere zin een belendende werksoort van de psychiatrie.
Ik heb algemeen maatschappelijk werk schertsenderwijs wel eens "armeluispsychiatrie"
genoemd, omdat de minder goed gebekte mensen daar vaker op zijn aangewezen
dan de verbaal beter begaafde mensen die bij de psychotherapeuten terecht
kunnen. Ik begrijp dus niet dat je het bij het AMW hebt over een werksoort
zonder imago. Je moet het lef maar hebben. Ik vind dat je op deze manier deze
werksoort in een hoek zet waar zij volstrekt niet thuishoort. Ik had een dergelijke
uitspraak overigens ook niet verwacht, want ik ken de heer Leenders als een
zeer constructief mens. De pil is kennelijk heel bitter geweest, maar dat
is onterecht want de versterking van het AMW houdt in dat de toestroom naar
de ambulante psychiatrie minder wordt. Het AMW kan heel veel ellende oplossen
die dan vervolgens niet op het bordje van de Riagg's terechtkomt.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Dat ben ik met u eens, maar u blijft kennelijk met ons van mening dat
de eerste lijn dient te worden versterkt en dat wij ook GGZ Nederland daarop
mogen aanspreken.De heer Middel (PvdA):Natuurlijk, maar dat is al jarenlang de lijn van de PvdA. Wat dat betreft
zit er geen licht tussen onze standpunten. En ik hoop dat dat zo blijft, want
stel je eens voor dat je het niet met GroenLinks eens bent!In de derde plaats wijzen wij op het partnerschap met private bedrijven,
een soort variant op sociaal ondernemen. Neem als voorbeeld het buurtbeheer,
dat de leefbaarheid vergroot, de positie van het bedrijfsleven versterkt en
de criminaliteit terugdringt. Normen en waarden worden zo niet alleen weer
(h)erkend, maar ook nageleefd. Onder de paraplu van de stichting "Mooi zo,
goed zo" werken in het Brabantse Oosterhout gemeente, buurtbewoners, welzijnswerk
en bedrijven samen om de leefbaarheid in buurten en wijken te vergroten. Dergelijke
initiatieven hebben smeerolie nodig om te kunnen beklijven en verdienen het
om ook elders van de grond te komen. Dit kan niet geheel en al worden overgelaten
aan het Koningin Julianafonds, maar hier ligt ook een taak voor de rijksoverheid.
Het schrijven van fraaie nota's is een begin en VWS bewijst elke regeerperiode
weer dit vol te houden, maar implementatie in de praktijk is iets anders.
In het verlengde hiervan kan ook gewezen worden op de versterking van de natuur
in woonwijken, in overleg met private en publieke partners. VWS is immers
het gezondheids- en welzijnsdepartement bij uitstek.In de vierde plaats noem ik het partnerschap met het bedrijfsleven in
de sfeer van de wijkeconomie. Leefbaarheid en sociale samenhang hebben baat
bij een levendige plaatselijke economie. Semi-illegaal werkende bedrijfjes
kunnen worden gestimuleerd zich te bundelen tot legaal werkende bedrijven,
samengebracht op plaatsen waar zij een sociaal trefpunt voor de buurt kunnen
vormen. Ook kunnen bedrijven en instellingen worden gestimuleerd om zichzelf
of eventuele dependances te huisvesten in volksbuurten. Niet aan de rand in
kille kantoorgebouwen, maar midden in de buurt, in aangepaste woningen. Een
buurt gaat meer leven als wonen, werken, recreëren dichter bij elkaar
worden gebracht.Voorzitter! Het belang en de betekenis van het vrijwilligerswerk worden
alom onderkend en beklemtoond. Toch beperken discussies over vrijwilligerswerk
zich altijd tot deelaspecten, zoals vergoedingen, fiscale aangelegenheden,
verzekeringen, verdringing op de arbeidsmarkt enz. Zonder vrijwilligerswerk
verdwijnt het cement uit de samenleving, maar consequenties voor de lange
termijn worden daar nog steeds niet uit getrokken. Om ook in het toekomstige
vergrijzend en ontgroenend Nederland, met een relatief groter aandeel allochtonen
die minder bekend zijn met het vrijwilligerswerk, dit vrijwilligerswerk te
garanderen, is op korte termijn een groot offensief nodig. In dit verband
moet de overheid met de organisaties van vrijwilligers strategieën ontwikkelen
om vrijwilligerswerk bekend en aantrekkelijk te maken onder nieuwe doelgroepen.
Bedrijven kunnen worden gestimuleerd om hun werknemers – uiteraard op
vrijwillige basis – af en toe uit te lenen aan maatschappelijke organisaties
en instellingen, als de daarmee gepaard gaande fiscale problemen kunnen worden
opgelost. Ook kunnen werknemers in staat gesteld worden om op ADV- of andere
vrije dagen als vrijwilliger in maatschappelijke instellingen te werken.Mevrouw Dankers (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik wil twee vragen stellen aan de heer Middel.
Hij zegt dat wij moeten investeren om nieuwe groepen mensen op het vrijwilligerswerk
te wijzen. Heeft dit zin als de overheid het bestaande vrijwilligerswerk al
zo in de problemen brengt met al die regelgeving? Is hij het ermee eens dat
wij eerst daarnaar moeten kijken in plaats van nieuwe groepen Nederlanders
te vertellen dat het eigenlijk steeds moeilijker wordt?De heer Middel (PvdA):Ik denk dat het een en-en-verhaal is. Ik zou een iets andere formulering
gebruiken dan "vrijwilligerswerk in moeilijkheden brengen", maar dat er problemen
zijn rond het bestaande vrijwilligerswerk, daarover zijn wij het eens. Wij
zijn het er ook over eens dat die moeten worden opgelost. Als de basis van
het vrijwilligerswerk wordt aangetast, bevinden wij ons op een hellend vlak.
Tegelijkertijd blijkt uit de demografische ontwikkeling dat de bevolkingssamenstelling
over tien of vijftien jaar heel anders zal zijn. Veel kinderen groeien niet
op met de unieke traditie van het vrijwilligerswerk in Nederland. Als wij
willen dat onze samenleving blijft functioneren op de wijze waarover nu politieke
en maatschappelijke consensus bestaat, is ook in de toekomst vrijwilligerswerk
nodig. Wij zijn dan ook afhankelijk van kinderen van allochtonen en asielzoekers.
Ik bepleit een offensieve strategie aanvullend op de versterking van het bestaande vrijwilligerswerk. Ik denk dat ik het CDA daarbij aan mijn
zijde vind.De voorzitter:De staatssecretaris wil een korte opmerking maken. Hoewel zij natuurlijk
morgen zal antwoorden, geef ik haar daartoe toch de gelegenheid.Staatssecretaris Vliegenthart:Mijnheer de voorzitter! Ter voorbereiding van dat antwoord wil ik graag
een vraag stellen. Ik hoor nu voor de tweede keer dat de overheid regels stelt
die een belemmering vormen voor het vrijwilligerswerk. Op welke regels wordt
er dan gedoeld?Mevrouw Dankers (CDA):Er zijn veel voorbeelden te noemen op fiscaal terrein. Ik wijs bijvoorbeeld
op de BTW-heffing door de fiscus op het statiegeld van lege flessen die door
de scouting worden opgehaald en ingeleverd bij de supermarkt. Dat is nog niet
over. Verder zijn de vrijstellingen voor vrijwilligerswerk zeer beperkt. Ook
de sociale dienst kan een belemmering vormen. Ik kom dan gelijk op de vraag
die ik aan de heer Middel wil stellen. Hij praat over de mogelijkheid om werknemers
vrijwilligerswerk te laten doen. De vraag is echter wat de mensen kunnen doen
die geen werk hebben. De sociale diensten verbieden mensen zonder baan immers
nog steeds om vrijwilligerswerk op te nemen waaraan verplichtingen zijn verbonden,
want zij moeten iedere dag, de hele dag beschikbaar zijn. Iedereen die in
een sportkantine achter de bar staat, moet een sociaal-hygiënediploma
halen. Ik heb nu twee ministeries genoemd en zal het daarbij laten. Is de
heer Middel het ermee eens dat ook de mensen die aan de kant staan, bij het
vrijwilligerswerk zouden moeten worden betrokken?De heer Middel (PvdA):Ja natuurlijk. Ik wijs er wel op dat de Kamer initiatieven heeft genomen
om een einde te maken aan de fiscale belemmeringen. Wij hebben afspraken gemaakt
over een fasegewijze aanpak. Voorzover ook vorige kabinetten – ook die
waaraan het CDA heeft deelgenomen – dingen hebben laten liggen op het
terrein van vrijwilligerswerk, zijn die Kamerbreed in goed overleg hersteld.
Ik ben het echter met mevrouw Dankers eens dat de groepen die zij noemt, ook
bij het vrijwilligerswerk moeten kunnen worden betrokken. Ik erger mij eraan
dat experimenten stuklopen door bureaucratie en starre regelgeving. Ik wijs
op de experimenten die in het verleden in Leeuwarden zijn opgezet met de bedoeling
dat mensen die werken, een paar dagen in de week vrijwilligerswerk doen zodat
hun arbeidsplaats gedurende die tijd kan worden opgevuld door iemand die langdurig
werkloos is. Ik ben bang dat een soortgelijk project in Amsterdam ook een
dergelijk droevig lot is beschoren. Wij moeten erop letten dat dit niet meer
gebeurt. Ik ben het er helemaal mee eens dat de bureaucratie moet worden aangepakt,
maar dan ook concreet.Mevrouw Dankers (CDA):Wij hebben wel degelijk de zaak ingevuld. De heer Middel kan er onze notitie
over vrijwilligers "Voor niets gaat de zon op" op nalezen.De heer Middel (PvdA):Wij hebben binnenkort de gelegenheid om hierover verder te praten als
de welzijnsnota wordt behandeld, zeker nu wij de staatssecretaris er inmiddels
op hebben gewezen dat de regering wel wat meer kan zeggen over dit onderwerp.Voorzitter! Studenten en scholieren moeten, met enige aandrang, kunnen
worden gemotiveerd om deel te nemen aan periodieke "snuffelstages". Een van
mijn kinderen heeft onlangs vakken gevuld in een supermarkt. Dat was nuttig,
want dan weet je tenminste wat je toekomst is als je je eindexamen niet haalt.
Nuttiger lijken mij echter periodieke "snuffelstages" in maatschappelijke
instellingen. Ik teken hierbij aan dat vrijwilligers meer moeten worden betrokken
bij de beleidsontwikkeling op dit terrein.Het jeugdbeleid en de kinderopvang hebben de laatste tijd meer mogelijkheden
en aandacht gekregen. Het ouderenbeleid blijft echter ietwat achter lopen.
Ouderenbeleid is te eenzijdig op zorg georiënteerd, waarmee – onbedoeld,
maar toch – ouderen worden vereenzelvigd met zorgbehoeften. Het gigantisch
menselijk kapitaal dat ouderen in onze samenleving vertegenwoordigen, moet,
meer dan nu gebeurt, worden benut.Het instellen van antidiscriminatieregels is mooi, maar werkt weinig activerend.
Momenteel zijn, zo zegt ook de regering, de inrichting en de cultuur van maatschappelijke
instituties en verbanden te weinig ontvankelijk voor de bijdrage van ouderen.
Dit geldt overigens ook voor gehandicapten. In overleg met organisaties van
ouderen en van gehandicapten alsmede patiënten- en consumentenplatforms
kan een aangescherpt beleidskader worden ontwikkeld om mensen die sociaal-economisch
minder interessant zijn geworden, meer bij onze samenleving te betrekken.
Ik hoor graag het standpunt van het kabinet hierover.Met de herstructurering en de daarmee gepaard gaande sanering van het
traditionele particulier initiatief onder de voormalige WVC-minister Brinkman,
in de jaren tachtig, is helaas ook de maatschappelijke tegenspeler van de
overheid verdwenen. Die tegenspelers missen wij, eerlijk gezegd, nog elke
dag.Na enkele interessante aanzetten ten tijde van het kabinet-Kok I om tot
een samenhangend gezinsbeleid te komen, is er al te lang windstilte op dit
terrein. Ten onrechte wordt wel eens gedacht dat met discussies over kinderbijslag
en de verdeling tussen zorg en arbeid ook meteen het gezinsbeleid is "gecoverd".
Intussen gaat het in zo'n 15% van de gezinnen in Nederland niet goed. Zo lopen
meer kinderen dagelijks gevaar door mishandeling en erger in gezinsverband
dan door factoren die in de publiciteit en de politiek wel veel aandacht krijgen.
Dat ook deze factoren aandacht krijgen is overigens natuurlijk wel terecht.
Wij weten, maar zijn tegelijkertijd niet bij machte, er ook maar iets aan
te veranderen. De cijfers over kindermishandeling en doodslag op kinderen
binnen het gezin zijn schrikbarend. Voor veel kinderen vormt het gezin waarvan
zij deel uitmaken een dagelijkse bedreiging, een levensbedreiging zelfs. Dat
is de schaduwzijde van het door velen zo bewierookte gezin.De samenleving moet al het mogelijke doen om onze kinderen te beschermen,
ook tegen het voor ons onvoorstelbare. Jeugdzorg verdient daarom voortdurend
prioriteit. Tegen deze achtergrond is het te betreuren dat de adviescommissie
Günther zo laat is geïnstalleerd en dus ook later dan de bedoeling
was advies zal uitbrengen. Verder is het ook zorgelijk dat de bureaus voor
jeugdzorg zo moeizaam tot stand komen. Waarom hebben wij in dit land
wel vertrouwenspersonen, klachtencommissies, kindertelefoons en dat soort
zaken, maar geen onafhankelijke instantie die de belangen van kinderen en
hun ouders waarborgt? Kortom, waarom is er in Nederland geen kinderombudsman?De notitie Gezin van de voormalige bewindspersonen Melkert en Terpstra,
heeft nooit een fatsoenlijke follow-up gekregen Dat is een gemiste kans. De
Nederlandse gezinsraad heeft ons gewezen op het gebrek aan medewerking –
om het woord tegenwerking maar niet te gebruiken – van VWS bij het opstellen
van een tweejaarlijks signalement, waartoe regering en Kamer besloten na het
debat over de notitie Gezin in januari 1997. Ik vraag mede namens mijn coalitiepartners,
mevrouw Van Vliet en de heer Weekers, de regering om aan deze notitie alsnog
verdere invulling te geven. Hierdoor wordt dan meteen het amendement van het
CDA overbodig.Voorzitter! Onder de paraplu van het kabinet-Lubbers III is, met instemming
van de PvdA uit bezuinigingsoverwegingen het wettelijk toezicht op de relatiebemiddeling
afgeschaft. Sindsdien zijn wildgroei en chaos in deze sector in omvang en
intensiteit toegenomen. Het komt erop neer dat door malafide en op winst beluste
makelaars in menselijke eenzaamheid zo de hele sector wordt bezoedeld, waar
bonafide bureaus veel hinder van ondervinden. De meest gedupeerden zijn de
cliënten, die niet alleen hun geld, maar ook hun laatste restjes hoop
en zelfvertrouwen door de malversaties van hele en halve beunhazen de mist
in zien gaan. Een recent onderzoek van de Consumentenbond onderstreept dit
beeld. De laatste maanden heeft de PvdA-fractie de verschillende spelers op
het terrein van de relatiebemiddeling aan één tafel gezet –
het is mooi om daarover te vertellen, maar daar heb ik helaas geen spreektijd
voor – om met hen te bekijken in hoeverre wettelijke regulering en toezicht
gewenst of noodzakelijk geacht wordt. Dit tegen de achtergrond van de mogelijkheid
om zelf met een initiatiefwet te komen. Interessant is om eerst te weten wat
de staatssecretaris denkt te kunnen of te willen doen.Tegen de traditie in vanuit de PvdA-fractie dit jaar geen opmerkingen
over maatschappelijke opvang, want dat komt binnenkort in een ander verband
aan de orde. Wel iets over inburgering van nieuwkomers, waar bij de algemene
beschouwingen extra geld voor is uitgetrokken. Ondanks de verhullende teksten
en tabellen in de memorie van toelichting (pag. 158-160) en de beantwoording
van onze vraag 208, kunnen we ons niet aan de indruk onttrekken dat hier toch
sprake is van een feitelijke bezuiniging. Als dit waar is – en de staatssecretaris
kan vertellen of wij het goed zien – moet deze bezuiniging worden teruggedraaid,
omdat zij volstrekt in strijd is met wat de Kamer vorige maand unaniem heeft
uitgesproken.Ten slotte een paar opmerkingen over de sport. Vorig jaar werd ons voorstel
om een sportjongerenpaspoort in te voeren met instemming onthaald. Is het
daarbij gebleven of valt er inmiddels meer te melden?De in het regeerakkoord afgesproken extra stimulans voor de sport wordt
deels tenietgedaan door een korting van 3 mln. in de komende twee jaar op
het bestaande budget, zonder dat duidelijk is op welke specifieke sectoren
deze betrekking heeft. De PvdA-fractie kan niet uitleggen hoe je met de ene
hand geeft, terwijl de andere weer neemt. Misschien dat het kabinet dit wel
kan, maar wij zien liever de korting ongedaan gemaakt worden en wij vragen
het kabinet, dit te doen. Bij de Voorjaarsnota kan dan aangegeven worden hoe
dit gerealiseerd is.Vanuit de sportsector wordt geklaagd over een tekort aan overleg met het
kabinet. Los van het feit dat met name NOC-NCF dit schijnbare tekort goeddeels
weet te compenseren via een niet aflatende informatiestroom, moet toch de
vraag worden gesteld of een sportplatform van overheid, sportwereld (inclusief
het landelijk contact van de lagere overheden) en belanghebbende organisaties
niet nagestreefd moet worden. Voorzover er sprake is van gemeenschappelijk
beraad betreft dit altijd deelaspecten. Zo'n beraad zou ook kunnen praten
over de nasleep van de invoering van de Drank- en horecawet voor de sportorganisaties.
Er zijn immers moties en amendementen aangenomen van de VVD en de Partij van
de Arbeid, bijvoorbeeld over het opleidingstraject voor de verklaring "sociale
hygiëne". Wij zien niet wat daarmee gebeurd is. Dat vinden wij vreemd.
Graag heb ik hierop een antwoord van het kabinet.Sportsponsoring zal in toenemende mate een rol binnen de sport gaan spelen.
In dit verband is het wellicht aardig te bezien of en hoe sportverenigingen
hun accommodaties beter kunnen (laten) benutten, bijvoorbeeld door samen te
werken met private partners. Een simpel voorbeeld. Sportaccommodaties bevinden
zich vaak aan de rand van wijken, dorpen en steden, net daar waar de mobiele
telefonie wordt gehinderd door het verschijnsel "wit gebied", dat weer het
gevolg is van te weinig zendmasten. Exploitanten van mobiele netwerken moeten
inmiddels betalen voor het plaatsen van zendmasten. Dus is de link gauw gelegd.
Zendmasten op daken van voetbalkantines, om maar een enkel voorbeeld te geven,
en het mes snijdt aan twee kanten. De staatssecretaris moet dit gewoon even
bespreken met Verkeer en Waterstaat. Zij moet maar eens uitzoeken hoe dit
grootschalig aangepakt kan worden.De sportboycot van Joegoslavië is opgeheven. Het voetbalelftal van
dat land doet volgend jaar waarschijnlijk mee aan Euro 2000. Inmiddels zitten
onze handbalvrouwen met de sportieve en financiële naweeën van deze
boycot. Sportief is het misgelopen. Is er financieel nog iets te regelen?Bij een eerder debat hebben wij gevraagd, eens te bekijken of het betaald
voetbal alleen in het weekend gespeeld kan worden. De regering gaat er weliswaar
niet over – helaas – maar kan de discussie erover wel aanzwengelen.
We mogen dan volgens sommigen in Nederland een Mickey Mousecompetitie hebben,
maar deze wordt wel spannender als er sprake is van een gelijkmatig en geconcentreerd
verloop. Voetbal is een volkssport, waarbij de supporters in onze ogen nog
altijd belangrijker zijn dan de commerciële belangen van Canal+, SBS6,
Fox en hoe ze ook mogen heten. Wat ik nu zeg zal wel vreselijk naïef
zijn, maar we menen het wel.Dan het laatste punt. Ik herinner de staatssecretaris eraan dat de Special
Olympics van 2000, de grootschalige Europese spelen voor geestelijk gehandicapten
in Groningen, afgeblazen worden als er niet voldoende geld is om het resterende
tekort weg te werken. Dat zou een aanfluiting zijn, temeer daar de
provincie en de gemeente Groningen ieder een miljoen op tafel gelegd hebben.
De sportwoordvoerders van de vijf grote Kamerfracties hebben maanden geleden
het kabinet om een soort garantiestelling gevraagd. Ik ben ervan overtuigd
dat ook de kleinere fracties hadden meegedaan, als wij het aan hen gevraagd
hadden. Maar omdat er haast achter zat, konden wij dat niet doen. De reactie
van het kabinet op het verzoek van de grote fracties was van een eigenlijk
beschamende bescheidenheid. Daarom vraag ik het nog eens: geef de Special
Olympics een dusdanige eenmalige bijdrage dat die spelen door kunnen gaan!
Geen van ons hier, noch aan regeringszijde, noch aan de zijde van de Kamer,
is werkelijk in staat te beseffen wat dat betekent voor al die geestelijk
gehandicapten en hun familieleden, hun vrienden en hun begeleiders, die zich
intens verheugen op de Special Olympics 2000 in Groningen. Neem een voorbeeld
aan de gemeente en de provincie en kom over de brug met een miljoen: dan gaan
de spelen door!De heer Oudkerk (PvdA):Voorzitter! Ik wil vandaag graag drie zaken centraal stellen, te weten
voornamelijk het arbeidsmarktbeleid en een klein beetje de vergrijzing en
Europa. Dat is niet omdat wij andere onderwerpen, zoals de geneesmiddelen-
en hulpmiddelenvoorziening en eventueel de gewenste stelselwijzigingen en
wat dies meer zij, minder belangrijk vinden, maar omdat wij ervoor gekozen
hebben dat bij de behandeling van de zorgnota in te brengen. Maar voor ik
op die drie eerste punten inga, eerst kort enkele actuele punten.Wij waren zeer blij dat de minister zo adequaat, naar onze mening, gereageerd
heeft op, laten we maar zeggen, de hepatitis B-ellende die vorige week ons
nogal bezighield. De minister heeft gesproken van het feit dat zij vindt dat
hulpverleners die met bloed in aanraking komen, verplicht zouden moeten worden
gevaccineerd. Nu weet ik niet of dat zo is, maar volgens ons kan zo'n verplichting
niet; je kunt wel vergunningen eraan verbinden. Maar wij horen graag van de
minister hoe je zo direct dat geheel gaat betalen en hoe je werkgevers met
name stimuleert om vaccinaties aan te bieden aan hun werknemers.We willen erop wijzen dat het niet alleen om chirurgen en OK-personeel
gaat. Denk ook aan politie, aan schoonheidsspecialisten en vooral ook –
dat is een onderwerp dat eigenlijk toch bij Volksgezondheid past, helaas –
aan piercers, brandmerkers, tatoeëerders en wat dies meer zij, die wekelijks
duizenden staven en ringen en ik weet niet wat allemaal aanbrengen in lichamen
van mensen. We hebben het vorige week in de Volkskrant kunnen lezen: weer
twee piercers besmet met het hepatitis B-virus. Altijd schuilt er weer het
gevaar in van het overbrengen van micro-organismen.Nu hebben in Amsterdam B en W verordeningen opgesteld, aangevende waar
een piercer aan moet voldoen qua hygiëne, vaccinaties en dat soort zaken.
Gezien de reële gevaren – meer eigenlijk nog dan bij chirurgen –
van hepatitis en aids, lijkt ons landelijke implementatie van die verordeningen
een absolute noodzaak. Wachten totdat andere gemeentes dat overnemen, duurt
volgens ons te lang. We horen graag van de minister of en, zo ja, hoe zij
dat juridisch vorm zou willen geven.Mijn tweede korte puntje, mijnheer de voorzitter, gaat over het beroepsgeheim
van artsen. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat de artsenorganisatie
nogal verbaasd was over de enquête onder eigen leden, waarbij die leden,
500 in getal, eigenlijk aangaven: wij willen in sommige gevallen wel van het
beroepsgeheim af. Zij noemden daarbij kindermishandeling, seropositiviteit,
ernstige erfelijke ziektes, ernstige misdaad of moordplannen. Nu weet ik dat
het een ontzettend ingewikkeld onderwerp is, want de zwijgplicht van een arts
is het recht van de patiënt. Maar het mag niet zo zijn dat de zwijgplicht
die een veiligheid garandeert voor de patiënt in kwestie die een dokter
bezoekt, onveiligheid betekent voor die mensen die zich niet kunnen verweren:
bijvoorbeeld kinderen bij kindermishandeling of partners van seropositieve
mensen en ga zo maar door. De PvdA voelt wel wat voor wettelijke bescherming
van, om het zo te noemen, een spreekrecht in plaats van zwijgplicht, met behoud
van het grote goed dat die zwijgplicht nu eenmaal in zich heeft. Het is een
moeilijke materie, maar ik vind het absoluut een politiek debat waard. Daarom
vraag ik het kabinet om een standpunt in dezen en met name ook een voorstel
hoe je de discussie zo kunt structureren dat een soort norm voor veiligheid
voor zowel patiënten, als derden kan worden vastgesteld.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Het treft dat juist ook in de SGP-fractie deze discussie zich
heeft voltrokken naar aanleiding van een actuele kwestie. Natuurlijk, het
is een ingewikkeld thema en het is ook een belangwekkend thema. Maar zou het
niet zo kunnen zijn dat, als dit beroepsgeheim onder condities zou worden
opgeheven, dan ook moet worden meegenomen dat de vertrouwensrelatie tussen
patiënt en arts ter discussie kan komen te staan, waardoor, omdat die
patiënt dan niet meer te rade gaat bij de arts, de onveiligheidsfactor
voor zijn omgeving toeneemt? Dat was ons dilemma.De heer Oudkerk (PvdA):En dat is dus ook ons dilemma. Ik geef hier dus niet even een oplossing
voor een groot probleem, maar ik vind het wel een politieke, maatschappelijke
discussie waard. Dat wat de heer Van der Vlies aangeeft, is inderdaad ook
ons dilemma want je moet er toch niet aan denken dat mensen maar niet meer
naar die dokter gaan doordat de regels zijn veranderd. Wij zijn het dus met
elkaar eens.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Voorzitter! De suggestie van de heer Oudkerk is een wettelijke verplichting
maar is dat nu wel de goede suggestie? Wij kennen dit vraagstuk allebei van
zeer nabij: het betekent een conflict van plichten. Maar met geen enkele wet
kan een conflict van plichten worden opgelost. Een arts zal dit allereerst
moeten bespreken met degene wiens geheim hij niet kan vasthouden omdat hij
aan een hogere plicht moet voldoen. Daarna verder en geen wet zal daarbij
helpen!De heer Oudkerk (PvdA):Vanzelfsprekend zal een arts altijd eerst moeten proberen om met de patiënt
in kwestie dusdanige afspraken te maken, dat hij zonder wet- of regelgeving
hem erop kan duiden, dat er een onveiligheid bestaat voor derden. Daar helpt
inderdaad geen moedertjelief of welke wet dan ook aan of mee.
Maar als hij daar nu niet uitkomt? Als een arts weet dat een patiënt
seropositief is, veel verschillende partners heeft, onveilig vrijt maar niet
toegankelijk is voor de arts, mag toch de vraag gesteld worden of deze arts
op dat moment in ieder geval niet een wettelijk spreekrecht zou moeten hebben.
Dat is iets anders dan een spreekplicht, maar dan wel wettelijk gesanctioneerd.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Maar in de huidige wetgeving is die er ook al!De heer Oudkerk (PvdA):Op bepaalde voorwaarden, maar nog steeds kan hij zich zowel voor de tuchtrechter
als de civiel rechter moeten verantwoorden als de patiënt dat wil. En
dat vind ik voor de arts in kwestie, die alleen maar "goed" wil doen een wat
onverkwikkelijke zaak.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Maar meneer Oudkerk, dat is nu toch juist waar het om gaat? In zulke belangrijke
gevallen moet toch de rechter over dat conflict van plichten en de wegen die
daarin gekozen zijn, kunnen oordelen! Dat wilt u toch niet afschaffen?De heer Oudkerk (PvdA):Neen, ik ben tegen het afschaffen van rechters, als u dat bedoelt. Ik
ben namelijk zeer voor de trias politica maar ik ben tegen juridisering van
wat de politiek eigenlijk zou moeten oplossen. Dat hebben wij bijvoorbeeld
bij het euthanasievraagstuk misschien wel teveel gedaan en ik ben van mening,
dat dit juist iets is wat in dit Huis besproken moeten worden omdat de politiek
daar haar steentje aan moet bijdragen. Ik ben er nog niet uit wat het eindpunt
van die discussie moet zijn, maar ik wil ervoor zorgen dat het op de politieke
agenda komt.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Daarin wil ik collega Oudkerk in ieder geval steunen, omdat
ik het inderdaad een heel belangrijk onderwerp vind. Wij hebben er eerder,
zij het terloops, over gesproken in verband met de zogenaamde bolletjesslikkers,
die in het ziekenhuis terechtkomen en de vraag hoe een arts moet handelen
als het om ernstige strafbare feiten gaat. De heer Oudkerk koos als vertrekpunt
echter de kindermishandeling en de vertrouwensrelatie, maar heeft hij daarbij
meegewogen dat de advies- en meldpunten kindermishandeling daar nu juist tegen
zijn omdat zij een contraproductief effect vrezen? Zullen artsen inderdaad
niet sneller gaan doen alsof zij het niet gezien hebben omdat het zo'n vaag
vermoeden is en zij er later problemen mee krijgen als zij het toch melden?
De meldpunten pleiten juist voor een code voor artsen hoe om te gaan met vermoedens
over bijvoorbeeld kindermishandeling. Hoe denkt de heer Oudkerk hierover?De heer Oudkerk (PvdA):U praat nu als het ware naar het eindpunt van die discussie toe. Er zou
sprake kunnen zijn van een code, van een wettelijk recht, van een maatregel
X, Y of Z enzovoorts. De heer Van der Vlies schetste zojuist al een dilemma.
Nu wijst u hierop. U wijst erop dat mensen in het veld vragen: let op dat
door dit te doen niet een paradoxaal effect ontstaat. We hebben dit meegewogen
en daarom hebben we ook nog niet een eindoordeel. Daarom is het juist een
razend moeilijke materie, maar omdat het een razend moeilijke materie is,
moet je nog niet zeggen: handen af, we wachten wel af wat er gaat gebeuren.
Juist nu binden artsen zelf de kat de bel aan via een enquête. Zij handelen
daarmee anders dan vorig jaar. Toen hield de artsenorganisatie zich afzijdig.
Daarom vind ik dit een goed moment om iets te doen.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Daarmee ben ik het eens. De heer Oudkerk legde evenwel de
nadruk op een politiek debat en een eventuele Haagse oplossing. Juist daarom
sprak ik over de code. Daarmee zou meer sprake zijn van zelfregulering. Ik
ben het evenwel met de heer Oudkerk eens, dat het winst is als beide opties
in aanmerking worden genomen.De heer Oudkerk (PvdA):Ik ben zeker niet voor een Haagse oplossing, mijnheer de voorzitter. Ik
moet er niet aan denken dat wij hier iets gaan verzinnen en dat wij het veld
confronteren met iets wat het niet wil. Dat moeten wij bij alles wat wij doen
vermijden, maar zeker bij de behandeling van dit onderwerp.Voorzitter! Mijn volgende belangrijke punt betreft de premies voor de
particuliere verzekeringen. De minister heeft gezegd: daar ga ik niet over.
Wij hebben vernomen, dat Zorgverzekeraars Nederland heeft gezegd: de premies
zouden met ongeveer 10% moeten stijgen. Wij betwijfelen dat, maar los daarvan,
vraag ik de minister: mag een koepel van zorgverzekeraars van de NMA eigenlijk
wel een verkapt premieadvies geven? Wij dachten van niet. En als die premies
zo hoog worden, hoe gaat de minister dan om met de zogenaamde koopkrachtplaatjes?
Ik durf het woord bijna niet uit te spreken, want ik wil niet door Jan Mulder
op mijn mond getimmerd te worden.Het valt op, voorzitter, dat de verzekeraars jaarlijks hun hogere premies
vergezeld laten gaan van de mededeling, dat het met name met de geneesmiddelen
weer uit de hand is gelopen. Ik wil het kabinet twee dingen vragen. Allereerst
vraag ik het kabinet Zorgverzekeraars Nederland te vragen om een echt goede
onderbouwing voor de verhoging van de premies te geven en om vervolgens de
NMA te vragen of hier sprake is van het negeren van concurrentievoorschriften.
Ik durf er een jaarsalaris om te verwedden, dat straks de premies van de meeste
particuliere ziektekostenverzekeraars erg weinig in hoogte zullen verschillen.
Maar wij moeten dit afwachten.Mevrouw Dankers (CDA):Voorzitter! Het verbaast mij dat de heer Oudkerk niet vraagt waarom de
door de overheid vastgestelde premies nog veel harder stijgen dan de premies
voor het ziekenfonds, de AWBZ enzovoorts?De heer Oudkerk (PvdA):Ik zout mijn opmerkingen daarover op totdat ik weet hoe hoog die premies
worden. Nu hebben wij daarover alleen nog maar iets in de krant gelezen. U
kunt er evenwel op rekenen, dat ik op dit onderwerp terugkom.Voorzitter! Mijn volgende punt betreft een onderwerp waarover de notitie
ging die wij gistermiddag aangeboden kregen: jaarlijks sterven 700.000 dieren
bij dikwijls onnodige experimenten. Bij de behandeling van de Wet op de dierproeven
is Kamerbreed aangedrongen op de ontwikkeling van alternatieven. De minister
werkt daar ook aan, en dat is prima. Als je de begroting goed leest, dan blijkt
evenwel dat het bedrag hiervoor met 1 mln. is verminderd. Volgens
mij kan dat niet de bedoeling zijn. Deze vermindering dient naar onze mening
dan ook gerepareerd te worden.Mijnheer de voorzitter! Dan kom ik te spreken over het arbeidsmarktprobleem.
Kan dat probleem met twee woorden worden aangeven: met wachtlijsten en werkdruk?
Volgens ons niet. Volgens ons gaat dit probleem met een ander probleem gepaard
en als wij dat probleem niet oplossen, komt de legitimatie van ons veel geroemde
gezondheidszorgsysteem op de tocht te staan. Amerikanen, Fransen en Italianen
kwamen hier kijken en iedereen roemde ons zorgsysteem. De legitimatie van
ons zorgsysteem hangt af van de vraag of wij het probleem van de werkdruk
en de wachtlijsten zo snel mogelijk kunnen oplossen. "Zo snel mogelijk" betekent:
bijna nu. Ons systeem moet weer aantrekkelijk gemaakt worden. "Aantrekkelijk"
betekent allereerst, dat degene die premie betaalt ook weet dat hij de zorg
krijgt die hij nodig heeft. Verder moet de zorg een aantrekkelijke sector
blijven – en ik leg de nadruk op "blijven" – om in te werken.
Als de wachtlijsten blijven bestaan, zal een groot deel van de bevolking zeggen:
ik betaal wel premie, maar ik krijg niets. Ik heb nu een goed gevulde portemonnee
en ik ga mijn zorgheil wel elders zoeken, met luchtbruggen naar het buitenland
en met privé ingeschakelde zorg. Als de werkdruk hoog blijft en het
ziekteverzuim hoog, zullen werkers naar andere werkkringen uitkijken. Sterker,
als ons huidige systeem zijn legitimiteit verliest door niet te bieden waarvoor
mensen betalen en geen arbeidssatisfactie creëert, krijgen wij de tweedeling
vanzelf. Daarom is voor mijn partij de inhaalslag het investeren voor later.
Dat vraagt om investeren in creativiteit op korte termijn. De vraag is dan:
wat doet het kabinet? Er is redelijk wat geld voor het oplossen van het probleem
van wachtlijsten en werkdruk. Daar hoort u mij niet over klagen. Maar het
gaat om het "meer". Ik noem de lelijke Engelse woorden "sense of urgency".
Een goed Nederlands woord heb ik er niet voor, maar die sense of urgency lijkt
te worden verzacht, te worden weggepraat. Ik zat afgelopen zondag samen met
mijn moeder naar Buitenhof te kijken. Mijn moeder vroeg toen of zij wel wisten
dat het heel erg was. Ik legde haar nog uit dat zij dat wel wisten, maar ik
zat zelf ook: kom op, kom op. Dat miste ik een beetje in de benadering in
Buitenhof. De minister zei aan het eind dat zij wat optimistischer was dan
de heer Witteman. Dat lijkt mij altijd een goede karaktertrek, maar een partijgenoot
van de minister, de heer Van Boxtel, zei altijd: ik ben optimist tot in de
kist. In de kist doe je echter niet zoveel meer aan dat arbeidsmarktbeleid.Mevrouw Kant (SP):Als ik naar Buitenhof zit te kijken, bijvoorbeeld een paar weken eerder
op 10 oktober jl., en zie dat de heer Oudkerk daar het woord voert voor de
camera, dan denk ik ook wel eens: wat zegt hij het weer mooi; kom op, kom
op, maar dan vooral hier in de Kamer. Voor de televisie kunt u het altijd
zo mooi vertellen, maar hier moeten wij daadwerkelijk politieke besluiten
nemen. Ik heb een heel archief aangelegd van al uw uitspraken. Ik kan ze nu
niet allemaal aan u voorleggen, want daar is de begroting te klein voor. Ik
heb er een uitgekozen uit Buitenhof van 10 oktober. Het ging toen specifiek
over de ouderenzorg. U heeft gezegd: er moet nu geïnvesteerd worden,
op korte termijn. Mijn vraag aan de PvdA-fractie is: hoeveel en wanneer?De heer Oudkerk (PvdA):U heeft bij de algemene politieke beschouwingen gezeten; tenminste, ik
heb u zien zitten. U weet dus dat mijn fractievoorzitter heel duidelijk heeft
gemaakt dat er bij een begrotingsevenwicht meer geld moet naar de zorg en
het onderwijs. Wat ons betreft is het geld dat het kabinet nu vrijmaakt –
het is zondag ook ter sprake geweest in Buitenhof – in sommige gevallen
niet genoeg. Over dat begrotingsevenwicht heeft de VVD-fractie andere ideeën
dan wij. Natuurlijk is lastenverlichting belangrijk; natuurlijk is het verder
terugdringen van de gigantische schuld belangrijk. Maar het investeren in
de kwaliteit van de samenleving – wat mij betreft is dat gewoon goede
zorg en goed onderwijs – staat voor ons hoog op de politieke agenda,
nog in deze kabinetsperiode.Mevrouw Kant (SP):Dit is geen antwoord op mijn vraag. Het interview in Buitenhof met u was
na de algemene beschouwingen. Toen waren die besluiten al genomen. U zei toen:
wij moeten nu meer investeren in de zorg, op korte termijn. Dan ga ik ervan
uit dat u bedoelt: meer ten opzichte van wat er nu gebeurt. Ik ben het eens
met dat "meer", maar wanneer en hoeveel?De heer Oudkerk (PvdA):Als ik mijn betoog mag afmaken, krijgt u van mij het "meer" zowel in organisatorische
zin als in de zin van ideeën en geld te horen. Ik kan het ook nu al vertellen,
maar dan kan ik over een halve minuut al naar mijn plaats: 85 mln., 36 mln.
en een stuk of acht ideeën. Het komt allemaal ter sprake.De inspectie luidde in haar rapport uit 1998 eigenlijk al de noodklok
over intensive care, over thuiszorg en over een aantal andere zaken. Er wordt
gesproken over een tekort van 34.000 verplegers over drie jaar, wat in een
brief van gisteren via een andere rekensom wordt teruggebracht naar 28.000.
Ook wordt gesproken over een tekort aan huisartsen. Dat stemt niet vrolijk.
Wat nog meer niet vrolijk stemt is dat ik werkers in de zorg hoor zeggen:
als het zo doorgaat, houd ik ermee op. Ontzettend veel mensen in welke baan
dan ook zeggen dat. Wij moeten ervoor zorgen – daar zijn wij allemaal
verantwoordelijk voor – dat huisartsen, verplegers, verzorgers en mensen
in de thuiszorg dat wel blijven zeggen, maar het niet doen. Volgens mij ligt
daar de crux. Veel van die demotivatie, waar je uren over kunt praten, komt
ook doordat mensen die in de zorg werken vaak niet weten waar zij aan toe
zijn en wat er nu weer boven hun hoofd hangt. Zoals mevrouw Dankers terecht
heeft gezegd, twijfelt men wie welke verantwoordelijkheid en welke bevoegdheid
heeft. Het beroep van verpleger en soms ook van dokter is bureaucratischer
geworden. Een samenraapsel van vaak administratieve handelingen kleurt hun
dagen. Velen kunnen de reden waarom zij destijds voor het vak kozen niet terugvinden.
Tijd en geld nemen steeds meer de plaats in van de behoefte van de patiënt,
die volgens mij indirect ook de behoefte van de zorgverlener is.Mevrouw Dankers (CDA):De heer Oudkerk geeft aan dat de mensen zeggen: als het zo doorgaat, houd
ik ermee op. Dat moeten wij veranderen, zo zegt hij. Steunt hij het voorstel om de mensen die in de thuiszorg werken niet meer elke dag
die stomme registratieformulieren te laten invullen, die niet nodig zijn voor
de bedrijfsvoering?De heer Oudkerk (PvdA):Voorzitter! Ik ben voor ieder voorstel – bureaucratie is ook zo'n
verzamelterm – dat de lol in de zorg, de vreugde in de zorg bij de mensen
kan terugbrengen. Als zij tegen dingen aanlopen die niet nodig zijn voor de
bedrijfsvoering, niet nodig voor de zorg zelve en niet nodig voor het rond
krijgen van de financiering, dan moet daar liever nog gisteren dan morgen
mee worden gestopt. Daarom moeten wij ook goed naar de werkers in de zorg
luisteren. Sommige handelingen zijn echter wel nodig. Daar kun je dus niet
zo gek veel aan doen.Mevrouw Dankers (CDA):De heer Oudkerk is voor die voorstellen, want men moet lol in zijn of
haar werk hebben. Daar wordt echter steen en been over geklaagd. Het is niet
aangetoond dat die zaken nodig zijn, dus wat let hem? Het kost niet eens geld.
Het bespaart zelfs geld.De heer Oudkerk (PvdA):Voorzitter! Ik ben voor ieder voorstel dat de bureaucratie vermindert.
Ik ben voor ieder voorstel dat de lol in het werk doet toenemen. In die zin
steun ik ieder idee dat daar uiteindelijk naar toe gaat.Mevrouw Dankers (CDA):Ja, maar...De voorzitter:Mevrouw Dankers, ik denk niet, als u de vraag nog eens stelt, dat u een
geheel ander antwoord krijgt. Misschien moet u nog een korte conclusie trekken.Mevrouw Dankers (CDA):Mijn conclusie is dat de heer Oudkerk met dit antwoord weer ver wegloopt
van waar het om gaat. Ik voeg mij even bij mevrouw Kant wat dat betreft. Ook
ik zie graag boter bij de vis.De heer Oudkerk (PvdA):Voorzitter! Dat krijgt mevrouw Dankers zo dadelijk.Overheid, politiek – misschien wel in deze zin, maar de hand gaat
ook in eigen boezem – en media hebben het over marktwerking, efficiëntie,
fusies en regels, taskforces en indicatieorganen; lees de column van Jan Mulder
van gisteren er maar op na. Zorgvragers en zorgverleners herkennen zich daar
echter niet in. Hun problemen gaan over de inhoud van de zorg. Volgens de
PvdA gaat het om boter bij die vis. Wij zijn voor de kabinetsspeerpunten,
betrekking hebben op arbeidsmarktbeleid, het tegengaan van ziekteverzuim,
instroombeperking WAO, reïntegratie, betere instroom, behoud van zittend
personeel, verbetering van de beeldvorming en versterking en verbreding van
de infrastructuur. Maar het hoe van die aanpak, daar gaat het om. Ik heb van
de minister begrepen dat de inhoud van het Jaarplan arbeidsmarktbeleid begin
november bekend wordt. Ik noem nu een aantal punten dat er wat ons betreft
in ieder geval in moet staan, omdat dit uitgaat van de praktijk. Ik krijg
graag een reactie van de minister op ieder van die punten.1. De Vereniging van verplegers en verzorgers pleit al jaren voor een
beroepsinhoudelijke aanpak in de zin van meer zeggenschap en met name een
beter loopbaanperspectief. Er moet worden geïnvesteerd in andere functies
die de lol in de zorg terugbrengen en waarbij de hulpverlener de patiënt
kan volgen. Ik hoorde de minister zeggen dat zij het toezicht op instellingen
die daar niet zo goed in zijn strenger wil maken. Is het mogelijk juist de
beroepsinhoudelijke aanpak onderdeel te laten zijn van zo'n loopbaan?;2. De instroomvergroting voor jonge mensen, met name in de onderste lagen
van de thuiszorg – excuses voor die term – is gebaat bij betere
aanvangssalarissen;3. Terugkeer van praktijkbegeleiders in instellingen om uitstroom onder
studenten te voorkomen. Het kost geld, maar vroeger had je die inservice-opleidingen.
Ik vraag mij wel eens af waarom wij die hebben weggegooid. Laten wij die discussie
niet overdoen, maar soms gooi je iets weg waarvan je later denkt: jammer.
Praktijkbegeleiders bij de instellingen zouden de uitstroom van studenten,
het afknappen van studenten, wellicht kunnen voorkomen;4. Investeren in kwantiteit en kwaliteit van stageplaatsen, snuffelstages,
om mensen te laten zien dat het heel leuk is in de zorg te werken. Ik vind
dat zelf in ieder geval verschrikkelijk leuk; 5. Het verhogen van
herintreding – ik heb het dan over 30- tot 40-jarigen, mensen met kinderen –
heeft naar onze mening veel te maken met het bieden van opleidingen voor het
werken binnen een wijkorganisatie, gekoppeld aan kinderopvang met 24-uurscrèches.
Vaak wordt vergeten dat het werken in de zorg niet van 8.00 uur tot 16.00
uur gebeurt, maar met name 's avonds en 's nachts;6. Ondersteuning van beroepsverenigingen van verplegers en verzorgers
betekent vooral dat deze beroepsgroepen meer betrokken worden bij de meerjarenafspraken.
Ik heb soms het gevoel dat dit op een wat lager pitje staat;7. Wij willen graag naar aanbestedingsprocedures voor samenwerkende instellingen
van intra- en extramuraal. Deze moeten niet tegen elkaar in werken. Ze moeten
samenwerken;8. Dit is misschien het belangrijkste punt, namelijk de aanpak van het
ziekteverzuim. Ik heb met staatssecretaris Hoogervorst mogen debatteren over
de zogenaamde Arbo-convenanten nieuwe stijl. Daarbij gaat het om convenanten
tussen overheid, werkgevers en werknemers over hoe je er op de werkplek voor
kunt zorgen dat het ziekteverzuim afneemt. De heer Hoogervorst heeft daar
160 mln. voor beschikbaar gesteld. Wij vinden dat zo'n convenant voor de zorg
met grote voorrang moet worden afgesloten. Wij vinden zelfs dat dit het komend
voorjaar moet gebeuren. Daaruit is winst te halen, want voor iedere gulden
die de overheid erin steekt wordt door werkgevers een gulden bijbetaald. In
dat convenant zou een bonus-malusregeling moeten worden opgenomen voor werkgevers
die dat convenant uitvoeren, die dat ziekteverzuim dus daadwerkelijk terugdringen.
Mijns inziens is het ijzer nu heet, maar het kabinet te lauw. Hier is echt
een gezamenlijke krachtsinspanning van het kabinet nodig.9. De PvdA heeft in de brief over de maatregelen om het personeelstekort
terug te dringen gelezen dat 85 mln. nog niet is gedekt. Die dekking moet
reeds nu worden gezocht en niet pas bij de Voorjaarsnota. Wij denken daarbij
aan de 250 mln. uitgavenreserve uit de bekende motie-Melkert die bij de algemene
politieke beschouwingen is ingediend. Dat bedrag kan en moet nu worden gebruikt.
Ik wil dat dit nu gebeurt, omdat ik terugkoppel naar de legitimatie van ons
systeem, namelijk dat wij de zorg voor zieken overeind moeten
houden om tweedeling te voorkomen.10. Er is nauwelijks geld vrijgemaakt voor werkdrukverlichting in de gehandicaptensector.
Er is zelfs onvoldoende geld uitgetrokken voor een gewone CAO-stijging. Ik
heb mij laten vertellen dat er een tekort is van 1%. Dat heeft natuurlijk
gevolgen voor de motivatie van het personeel. Soms worden mensen vastgebonden.
Je hoort soms bij instellingen dat er wel geld is voor duur bewakingspersoneel,
maar niet voor groepsleiders. Natuurlijk helpt het om maatregelen te nemen
om het ziekteverzuim terug te dringen en natuurlijk helpt het om een en ander
op een andere wijze te organiseren, maar voor goed personeelsbeleid en een
normale CAO is ook gewoon extra geld nodig. Het gaat om 36 mln. die gefinancierd
zou moeten worden uit de bekende uitgavenreservemotie. Instellingen, ouderverenigingen
en gehandicaptenraad willen de komende jaren – mijns inziens terecht –
dat gehandicapten niet meer apart staan in de samenleving, maar daar deel
van uitmaken. Zij hoeven niet per se in grootschalige instituten te worden
opgenomen. Met voldoende steun en begeleiding kunnen zij ook gebruik maken
van algemene voorzieningen. Het NIZW heeft begin dit jaar de nota "Leven in
de lokale samenleving" uitgebracht, waarin het idee van community care is
uitgewerkt. De staatssecretaris omarmt dat streven. Het wachten is alleen
nog op de uitwerking. De PvdA-fractie stelt voor om die uitwerking een zetje
te geven en een tijdelijk fonds community care in het leven te roepen, waarop
instellingen een beroep kunnen doen voor de aanloopkosten. Dat zou wat ons
betreft gefinancierd kunnen worden. Het gaat niet om veel geld. Ik meen dat
het om drie keer 1,5 mln. gaat, bijvoorbeeld gefinancierd uit de onderuitputting
voor de bouw.Mevrouw Dankers (CDA):Ook nu heb ik weer het gevoel dat de heer Oudkerk heel veel dingen zegt
die hij niet waar kan maken. Hij heeft namelijk getekend voor het regeerakkoord
waaruit blijkt dat de volumegroei in de gehandicaptenzorg nog geen 1,6% is.
Waarom wekt hij dan de indruk dat al die knelpunten kunnen worden weggenomen?
Het gaat namelijk om enorme bedragen en dat weet hij.De heer Oudkerk (PvdA):Ik wil niet de indruk wekken dat alle knelpunten worden weggenomen, maar
het is toch geen slechte zaak als ik nu constateer dat er sprake kan zijn
van werkdrukverlichting en dat bepaalde afspraken in het regeerakkoord een
graadje anders kunnen, zeker niet nu het met de economie wat beter gaat dan
wij allen konden bevroeden?Mevrouw Dankers (CDA):Maar die situatie bestaat al vijf jaar op rij. U zegt het iedere keer,
maar de PvdA stemde al die jaren tegen de moties van de oppositie om er wel
geld bij te leggen. Nu komt u ook weer met voorstellen nadat mijnheer Kok
bij de algemene politieke beschouwingen het saldo op nul heeft gesteld.De heer Oudkerk (PvdA):Mevrouw Dankers, het lijkt mij beter om de toekomst af te wachten en niet
te veel op het verleden te tamboereren.11. Het gaat niet alleen om verpleging en verzorging; het gaat ook om
alfahulp. Wij hechten eraan om druk op de ketel te houden en spoed te betrachten
met de nota van het kabinet over de positie van de alfahulpen. De staatssecretaris
heeft een brief geschreven waarin staat dat de nota pas rond de jaarwisseling
zal verschijnen. Dat is niet handig. Die nota moet betrokken worden bij de
bespreking van de belastingplannen en moet niet pas besproken worden nadat
het nieuwe belastingstelsel afgerond is. Wij manen de staatssecretaris en
met haar het kabinet tot spoed.12. Het gaat natuurlijk ook om dokters. Ik heb met mijn collega-woordvoerders
afgesproken dat wij over de huisartsenproblematiek met name bij de behandeling
van de zorgnota zullen praten. Toch vraag ik de minister nu vast hoe zij de
burn-outproblematiek in het kader van de meerjarenafspraken over het flankerend
beleid denkt op te lossen. Wij zijn voor een duidelijke verhoging van de opleidingscapaciteit
van huisartsen en wij vinden dat de numerus fixus voor medische studenten
op de helling moet.Voorzitter! Ik ga nog kort op enkele punten in.De voorzitter:Ik weet niet hoeveel tijd beide sprekers van de PvdA over willen houden
voor hun tweede termijn, maar u heeft samen nog negen minuten. U moet het
zelf maar bepalen.De heer Oudkerk (PvdA):Oké, dank u.Mevrouw Kant (SP):Ik wilde nog een vragen stellen over de salarissen in de zorg. Ik dacht
dat de heer Oudkerk daarop terug zou komen. Daarop heb ik even gewacht, maar
het gebeurt niet.De heer Oudkerk (PvdA):Ik heb het gehad over de aanvangssalarissen van de basisthuiszorgwerkers.
Ik meen dat daar op dit moment het grootste probleem ligt. Over andere salarissen
heb ik het inderdaad niet gehad. Dat is ook een kwestie van werkgevers, werknemers
en CAO-onderhandelingen. Ik vind dat zonder meer geconcurreerd moet kunnen
worden met de markt. Ik dacht dat er ruimte was – ik kan mij vergissen,
misschien heeft mevrouw Kant daar een andere mening over – om die salarissen
voor de andere groepen mee te kunnen laten groeien.Mevrouw Kant (SP):Mag ik de heer Oudkerk vragen of hij weet wat ongeveer het nettosalaris
is van een basisverpleegkundige of -verzorger in ons land?De heer Oudkerk (PvdA):Het nettosalaris?Mevrouw Kant (SP):Ongeveer, u mag er een paar honderd gulden naast zitten.De heer Oudkerk (PvdA):Ik heb er een in huis wonen, dus dat is niet zo moeilijk. Ik weet precies
wat hij verdient. Ik wil dat hier niet zeggen, maar laten wij stellen dat
hij er ongeveer ƒ 1780 netto aan overhoudt.Mevrouw Kant (SP):Dat bedoel ik dus. De heer Oudkerk spreekt over de arbeidsmarktproblematiek
in de gezondheidszorg, bij de verplegende en verzorgende beroepen, maar dan
begrijp ik niet dat hij het in het rijtje dat hij noemde, alleen over aanvangssalarissen
en stagevergoedingen heeft gehad en niet over de salarissen in de zorg. Het
is toch gewoon een schamele vergoeding voor het werk dat daarvoor gedaan moet
worden?De heer Oudkerk (PvdA):Als wij 20 mld. zouden hebben, was het probleem weg. Ik heb gesproken
 over de situaties waarin volgens mij in ieder geval iets moet
gebeuren. Ik heb deze discussie ook met mijn eigen buurman gevoerd; die ga
ik hier ook niet uit de weg. Ik ben het met mevrouw Kant eens dat ƒ
1780 netto niet overhoudt, zeker niet voor het werk dat hij moet doen. Als
ik hem hoor, zegt hij dat dit maar een punt is en dat er nog zoveel andere
punten zijn. Ik heb het gevoel dat wij eerst moeten proberen om dat eerste
punt zoveel mogelijk op te krikken, maar er is een grens in wat je kunt besteden.
Het komt uit de lengte of uit de breedte. Als wij in CAO's weet ik hoeveel
procent loonstijging afspreken, gaat dat ten koste van het volume en dat wil
ik absoluut niet. Je moet telkens op die evenwichtsbalk kijken wat je kunt
doen. Er is een hoop geld beschikbaar. Naar onze mening mag er een hoop bij,
zie de motie-Melkert. Als het gaat zoals wij dat willen – maar daar
heb je altijd een Kamermeerderheid voor nodig – komt er ook een koppeling
van de zorguitgaven aan een bepaalde norm. Over die norm moeten wij dan nog
praten. Kortom, ik ben wat dat betreft iets pessimistischer dan de minister,
maar ik ben niet verschrikkelijk pessimistisch.Mevrouw Kant heeft natuurlijk gelijk. Als je van school komt en je ziet
wat je kunt verdienen in de zorg en je stelt daartegenover wat je bij Albert
Heijn kunt verdienen .... Wij moeten er dus voor zorgen dat het salaris en
de secundaire arbeidsvoorzieningen in de zorg zo zijn dat mensen wel weten
dat je bij Albert Heijn iets meer kunt verdienen, maar het leuker vinden om
in de zorg te werken. Dat is ook de verantwoordelijkheid van mevrouw Kant.
Ik heb het gevoel dat mensen daarvoor zullen kiezen. Dat gebeurt niet als
het gat daartussen te groot is. Daarover ben ik het met mevrouw Kant eens.Mevrouw Kant (SP):De heer Oudkerk raakt het probleem in zijn eigen verhaal. Als de salarissen
omhoog gaan, gaat dat ten koste van de zorg. Moeten wij dat niet eens doorbreken?
Wij weten allemaal om welke salarissen het gaat. Het zijn het schamele bedragen
vergeleken met het werk dat daarvoor staat. Vindt de heer Oudkerk het niet
gewenst dat wij eenmalig, los van de CAO-partners en van de CAO-onderhandelingen,
iets doen? Wij hebben een groot maatschappelijk probleem. Dat kunnen wij niet
meer aan de CAO-partners overlaten. De overheid moet iets extra's doen. Voelt
de fractie van de PvdA er niet voor om bij aanvang van het nieuwe millennium
eens alle mensen in de lagere loonschalen in de zorg er eenmalig 5% erbij
te geven? Die moeten dus niet voortvloeien uit CAO-onderhandelingen, maar
afkomstig zijn van de overheid, omdat wij anders over vijf of zes jaar een
groot maatschappelijk probleem hebben.De heer Oudkerk (PvdA):Of wij daarvoor voelen? Vanzelfsprekend voelen wij voor zoiets. Je kunt
het wel roepen, maar je moet het vervolgens ook financieel kunnen regelen.
Ik ben daar heel open over. Het probleem blijft dat je het een niet met het
ander, de lengte en de breedte, het volume en de arbeidskosten, moet pesten.
Ik wil de grootste problemen op dit moment aanpakken. Dat zijn de salarissen
en secundaire arbeidsvoorzieningen. De laatste kwamen ook voor op de lijst.
Ik heb daar ook getallen bij genoemd. Daarmee zeg ik niet dat het in januari
2000 is opgelost. Ik daag mevrouw Kant uit om hier te zeggen dat alle salarissen
in de zorg, met uitzondering van de salarissen van de "grijze pakken", zo
verschrikkelijk slecht zijn. Ik daag u ook uit om hier te zeggen dat, als
wij proberen om juist de secundaire arbeidsvoorwaarden te verbeteren, dan
veel mensen die nu al in de zorg werken, daar ook voor behouden kunnen blijven,
en veel mensen die overwegen om in deze sector te gaan werken, daarin getrokken
kunnen worden. Ik geloof daar in ieder geval wel in. Ik heb nog nooit gemerkt
dat zwart-witoplossingen in de trant van "hup, doe er maar 5% bij" in de praktijk
werken. Met 5% erbij komen wij trouwens nog niet op de Albert Heijnmaatstaf.
Ik heb dat bij Albert Heijn geïnformeerd.Mevrouw Dankers (CDA):U maakt communicerende vaten van de salarishoogte en van het volume. U
hebt dat twee keer gezegd.De heer Oudkerk (PvdA):Ik heb gezegd dat dit het probleem is.Mevrouw Dankers (CDA):U tekent voor het OudkerkZalmregime, dus het is het één
of het ander. Verder zegt u dat u de hele meerderheid nodig hebt en dat u
mevrouw Kant uitdaagt. Wilt u dan eens uitleggen wat de PvdA, als grootste
partij van Nederland, de afgelopen vijf jaar eraan heeft gedaan?De heer Oudkerk (PvdA):In het nieuwe regeerakkoord zijn daar heel duidelijke afspraken over gemaakt.
De cijfers weet ik niet uit mijn hoofd, maar de bedragen die
door het kabinet zijn vrijgemaakt voor werkdrukvermindering, zijn echt niet
kinderachtig. Het gaat hier niet om tientallen, maar om honderden miljoenen
guldens. U kunt dat niet even afdoen met de opmerking dat wij er niets aan
doen. Dat vind ik echt flauwekul.Mevrouw Dankers (CDA):Wat hebt u nu daadwerkelijk gedaan om ervoor te zorgen dat alle pessimistische
geluiden die u vandaag ook hebt laten horen – en het is nog maar een
deel, want de rest komt op 15 november – kunnen verdwijnen?De heer Oudkerk (PvdA):Ik heb gezegd welke tien punten volgens ons in het zorgplan 2000 handen
en voeten gegeven zouden moeten worden. U weet net zo goed als ik dat, als
het ziekteverzuim in de zorg naar 5% teruggebracht kan worden, wij ineens
weer 15.000 extra mensen hebben. Er kan niet gedacht worden dat het probleem
weg is als wij er een zak met geld in plempen. Dat is toch een simplificatie
van de samenleving?Mevrouw Dankers (CDA):Er is wel geld nodig om dingen te doen. Het moet er niet zomaar in geplempt
worden, maar goed geïnvesteerd. Daar ontbreekt het echter juist iedere
keer aan. Ik hoor ook nu weer van u vooral woorden, woorden, woorden, maar
de daden wil ik straks zien als wij stemmen.De heer Oudkerk (PvdA):Als financiële ondersteuning van mijn woorden ligt er de motie-Melkert.
Wij hebben duidelijk aangegeven wat wij nu al van dat bedrag ingevuld willen
zien ten behoeve van de zorg. U moet dat gehoord hebben.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Ik wil ook nog even ingaan op het punt van de dekking voor het beleid
dat de heer Oudkerk voorstelt: 85 mln. uit het bedrag van 250 mln. Mij staat
voor de geest dat wij daar bij de algemene beschouwingen al een invulling
aan hebben gegeven die anders is dan de heer Oudkerk nu voorstelt. Er worden
nu voor één bedrag meerdere keuzes gemaakt. Bovendien moeten
die volgens de heer Oudkerk nu al gedekt worden, terwijl dat voor een deel
pas bij de Voorjaarsnota zou gebeuren. Als het de bedoeling is om wat leuke
dingen voor de mensen te presenteren, moet het daar maar bij blijven, maar
het klopt van geen kanten.De heer Oudkerk (PvdA):U hebt de heer Kok horen zeggen – dat neem ik althans aan –
dat het kabinet bij Voorjaarsnota zal beslissen ten aanzien van de motie-Melkert.
Nu ik in een brief zie dat 85 mln. niet gedekt is, is het mijn politieke verantwoordelijkheid
om namens mijn fractie aan te geven hoe wij dat ingevuld zouden willen zien.
Daar is volgens mij niets mis aan. Ik hoop dat u het steunt.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Dat u dit voorstelt, is uiteraard uw goed recht, maar u gebruikt nu een
post die al bij de algemene beschouwingen is ingevuld voor allerlei kleinere
zaken, onder andere chronisch zieken en dagbesteding voor gehandicapten.De heer Oudkerk (PvdA):Volgens mij praten wij nu over twee verschillende moties.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Verder is bij de algemene beschouwingen gezegd dat een deel van het bedrag
pas gedekt zou worden bij de Voorjaarsnota, omdat het beslag al groter was
dan het beschikbare geld. Ik vind het dan ook merkwaardig dat de heer Oudkerk
nu weer met een extra bedrag komt, waarbij ook niet duidelijk is of met dat
bedrag andere bedragen overbodig wordt, dan wel of hij nog méér
wil. Volgens mij is dat niet conform de afspraken.De heer Oudkerk (PvdA):Begrijp mij niet verkeerd, maar misschien heb ik mij verkeerd uitgedrukt.
Ik zal het daarom nu op een rijtje zetten. Er is een motie ingediend door
vele mensen die gaat over 100 mln. structureel voor dagbesteding gehandicapten,
GGZ en eigen bijdrage. Dat blijft gewoon staan. Er stond ook 50 mln. incidenteel
in voor de wachtlijsten in de curatieve zorg. Ik heb het nu over de door premier
Kok bij de Voorjaarsnota toegezegde invulling van de 250 mln. uitgavenreserve.
Als ik mij verkeerd heb uitgedrukt, dan mea culpa. Het gaat dus niet over
de motie over die 100 en die 50 mln. Die hebben we zelf gemaakt. Die blijft
dus gewoon staan.Mevrouw Van Blerck-Woerdman (VVD):Dat werd, naar ik heb begrepen de stroppenpot genoemd. U legt daar dus
nu al bij voorbaat beslag op namens de Partij van de Arbeid en u wilt ook
dat het geld nu al beschikbaar komt. Wij moeten het er maar eens in de coalitie
over hebben of wij dat ook willen.De heer Oudkerk (PvdA):Heel graag, mevrouw Van Blerck. Daar zijn coalities ook voor. Wie het
arbeidsmarktbeleid serieus neemt – en ik heb begrepen dat u dat ten
zeerste doet, omdat u net als ik van mening bent dat daar de problemen liggen –
mag van een politieke partij verwachten dat zij aangeeft hoe zij de 250 mln.
uitgavenreserve ten dele voor de zorg en ten dele voor het onderwijs invult.
Ik vraag mij af hoe de VVD-fractie dat invult.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Je mag inderdaad van een politieke partij vragen hoe zij dat invult. U
zult zich herinneren dat bij de algemene beschouwingen de heer Rosenmöller
aan het eind van de avond heeft gezegd, dat hij ongeveer eenderde van zijn
tegenbegroting gehonoreerd zag, dankzij die door u gememoreerde motie, waarmee
wij ook van harte instemden.Ik kom terug op het stukje tegenbegroting van Groenlinks op het onderdeel
zorg, want daar praten wij vandaag bij VWS over. Misschien kunnen we er dan
wel uitkomen. U herinnert zich wellicht dat wij inkomsten binnen de VWS-sector
zagen in het verhogen van de accijns op een pakje sigaretten met 20 cent,
opbrengst 200 mln. Wij hadden dat bestemd voor alfahulp, rechtspositie en
inkomensversterking, waarbij het gaat om de laagste inkomensgroepen in de
zorg die overigens niet eens kunnen onderhandelen met werkgevers, omdat zij
het individu als werkgever hebben, de 24-uurskinderopvang, waarvan u net als
ik een groot voorstander van bent, en een hogere instroom van artsen en tandartsen.
Voelt u ervoor om dat stuk tegenbegroting hier nog eens even samen op te voeren?De heer Oudkerk (PvdA):Als u het zo letterlijk vraagt niet. Wij hebben ook wel eens voorgesteld
om de accijns op een pakje sigaretten, sigaren en wat dies meer zij te verhogen.
Ik geloof zelfs met twee kwartjes. Wij stuitten op twee dingen:
Europa en je mag het bedrag dat je met verhoging van de accijns op sigaretten
binnen denkt te halen, niet zonder meer oormerken voor problemen in de zorgsector.
Ik ben het helemaal met u eens dat verhoging van de accijns op sigaretten
zou helpen om mensen van het roken af te krijgen en ook nog mooi zou helpen
om gaten te dichten, maar ik denk dat het niet zo eenvoudig ligt.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Wat Europa betreft, de accijns op sigaretten in Nederland is de laagste
in Europa. Dat bezwaar snijdt dus geen hout.U geeft nu wat formele bezwaren aan. Ik zou willen zeggen: kom op, kom
op, waar blijf je nou.De heer Oudkerk (PvdA):Ik zal het in overweging nemen, mevrouw Hermann. U pakt mij op mijn eigen
woorden, en dat is ook uw goed recht.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Praat er nog eens over met uw moeder.De heer Oudkerk (PvdA):Dat is altijd een goede.Mevrouw Van Vliet (D66):Voorzitter! Inmiddels hebben wij het misverstand kunnen ophelderen door
in de Handelingen te zoeken. Het gaat inderdaad om 250 mln. beschikbaar voor
onderwijs, zorg, defensie en politie. Mijn vraag aan de heer Oudkerk is nu
eigenlijk een omgekeerde: mag het als het aan u ligt voor de zorg 85 mln.
of ietsje meer zijn?De heer Oudkerk (PvdA):Je moet altijd voorzichtig zijn. Het lijdt geen twijfel dat ik het liefst
zou zien dat alle 250 mln. uit de zak met geld naar de zorg ging. Daarvoor
ben je ook woordvoerder volksgezondheid en heb je je hart in de gezondheidszorg
liggen. Maar dan krijg ik, net als u trouwens, ruzie met fractiegenoten die
aanvoeren dat er in hun sector ook de nodige problemen zijn. Mag het ietsje
meer zijn? Ja graag, maar je moet ook weer zo eerlijk zijn te zeggen, dat
de realiteit is dat zorg "helaas" niet het enige probleem in de maatschappij
is.Voorzitter! Over de ouderenzorg komen wij nog uitgebreid te spreken, maar
ik wil nu wel iets zeggen over ouderdomsziektes. In tegenstelling tot zuigelingen-
en jeugdziektes bestaat er nauwelijks preventie ten aanzien van ouderdomsziektes.
Het gaat met name om vijf bedreigende ouderdomsziektes: hart- en vaatziektes,
suikerziekte, gewrichtsaandoeningen, oogziektes en depressies. Het lijkt erop
dat deze ziektes vaak te laat worden onderkend en dus ook te laat worden behandeld.
Voegdiagnostiek kan een hoop ellende voorkomen, niet genezen. Het zou wel
eens zo kunnen zijn dat de kwaliteit van het leven van ouderen sterk wordt
vergroot als dat soort ziektes eerder wordt opgespoord. De miljarden guldens
die nu aan de bestrijding van complicaties van hart- en vaatziektes en suikerziekte
worden gespendeerd, zouden dan ergens anders kunnen worden besteed. Nu zijn
er allerlei nieuwe zorgvormen te bedenken, maar de PvdA-fractie vindt de naamgeving –
variërend van consultatiebureaus tot ouderenconsulent – minder
belangrijk. Je hebt een psychosociale tak, die zich bezighoudt met de begeleiding
en advisering van ouderen, maar je hebt ook een medische tak. Hoe denkt het
kabinet beide takken te combineren? Ik kan mij niet voorstellen dat een ouderenconsulent
een screeningskit voor hart- en vaatziekten op zijn rug meedraagt. Wij komen
hier in ieder geval op terug bij de behandeling van de zorgnota.Mevrouw Kant (SP):Tijdens het discussieprogramma Buitenhof deed prof. Ligthart het voorstel
om te komen tot een consultatiebureau voor ouderenzorg, een aparte vorm van
zorg voor ouderen, gericht op preventie. In antwoord op schriftelijke vragen
hebben de bewindslieden helaas te kennen gegeven daar weinig voor te voelen.
U had het echter over een briljant idee.De heer Oudkerk (PvdA):Dat vond ik ook.Mevrouw Kant (SP):Ik begreep dat niet iedereen in uw fractie hetzelfde dacht.De heer Oudkerk (PvdA):Dat heb ik ook begrepen.Mevrouw Kant (SP):Maar u vindt een apart instituut dichtbij de mensen in de wijk, waar ouderen
terecht kunnen voor preventieve gezondheidszorg, nog steeds een goed idee?De heer Oudkerk (PvdA):Dat vinden wij een heel goed idee en wij willen het zelfs nog uitbreiden
tot de psychosociale tak. Ik herinner in dit verband aan het bericht dat 15%
van de ziekenhuisopnames wordt veroorzaakt door het feit dat ouderen te veel
verschillende geneesmiddelen door elkaar slikken. Tel uit je winst als je
dat kan voorkomen. Ik ben voorstander van een instantie met een zeer lage
drempel die goed aansluit bij bestaande voorzieningen. Prof. Ligthart zei
dat het heel goed kan aansluiten bij jeugdconsultatiebureaus. Daar kun je
natuurlijk van mening over verschillen – ook in onze fractie –
maar het gaat mij erom dat die functie uiteindelijk blijft bestaan. Ik ben
er zeer beducht voor dat het uiteindelijk toch weer terecht komt bij huisartsen
die toch al zoveel klagen over hun werkdruk. De naamgeving van die laagdrempelige
instantie vind ik minder belangrijk, maar het gaat wel om die functies.Mevrouw Kant (SP):De naamgeving is inderdaad minder relevant, maar het is natuurlijk wel
belangrijk te weten hoe het precies gaat worden ingevuld. U had het over een
"briljant idee" maar de bewindslieden dachten daar anders over en voelden
meer voor een soort ouderenadviseur. Vindt u dat niet een beetje mager?De heer Oudkerk (PvdA):Ja, daarom zullen wij met nadere voorstellen komen. De bewindslieden zullen
daar zelf uiteraard ook op ingaan, maar ik neem aan dat zij denken dat onze
voorstellen inhouden dat er totaal iets nieuws en kostbaars moet worden opgetuigd.
Maar dat is totaal niet mijn bedoeling. Ik wil dus niet en-en, maar ik wil
bezien of binnen de huidige voorzieningen – en misschien een klein beetje
er buiten – preventieve activiteiten voor ouderen kunnen worden verricht,
analoog aan die voor de jeugd. Het zou bepaald een slecht idee zijn om daarvoor
een geheel nieuw instituut op te tuigen, want dan weet je als oudere helemaal
niet meer waar je naar toe moet. In Amsterdam heb je al heel veel adviseurs
en instellingen waar je terecht kan. Het aanbod mag niet te groot worden.
Als de bewindslie den het oog hebben op een integratie, vind
ik dat prima, maar enkel een ouderenadviseur vinden wij te weinig.Mevrouw Dankers (CDA):Ik hoor de heer Oudkerk zeggen dat bij lokaal initiatief en de bestaande
consultatiebureaus moet worden aangesloten. Wil hij naar een consultatiebureau
waar de 0- tot 4-jarige zorg en het ouderenadviseurschap worden geconcentreerd?De heer Oudkerk (PvdA):Nee, dat wil ik niet. Het mooie van consultatiebureaus in Nederland is
de infrastructuur. Wij moeten "snoepen" van die infrastructuur en gebruik
maken van de knowhow over de opzet van dergelijke bureaus. Het moet natuurlijk
niet zo zijn dat een oudere een keer per jaar wordt gescreend op allerlei
ziektes. Daar moet ik niet aan denken, maar ik denk dat wij veel kunnen leren
van de opzet. Dat is mijn bedoeling.Gelet op de tijd zal ik het onderwerp Europa verschuiven naar de zorgnota;
dit kan wel twee weken wachten.Voor de PvdA is vergrijzing niet zozeer een bedreiging, maar een verrijking.
In de zorgpraktijk van alle dag blijken veel ideeën te leven over hoe
met eenvoudige initiatieven veel kan worden bereikt. Wij zullen een aantal
bijeenkomsten organiseren met – wat wij noemen – de non-bobo's
uit de zorg, de werkers dus, om alle rijpe en groene ideeën van hen te
horen, van een prijskaartje te voorzien en bij de minister in te leveren,
zodat zij die wellicht in haar meerjarenafspraken kan verzilveren. Het moet
mij van het hart dat wij genoeg hebben van het "grijzepakkencircuit", de bobo's
en het instrumentele procesbeheer. Daar blijft wel erg veel geld hangen. Zorg
mag weer zorg gaan worden en het geld moet meer dan ooit en sterker dan ooit
de zorg gaan volgen.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Voorzitter! De Grondwet stelt dat de overheid maatregelen treft ter bevordering
van de volksgezondheid.De fractie van GroenLinks meent dat juist deze bewindsvrouw die nu voor
de zesde maal een begroting presenteert en tussen Paars I en II als informateur
nauw betrokken was bij de vormgeving van dit kabinetsbeleid en nu zelfs vice-premier
is, hierop mag worden aangesproken. Treft zij maatregelen ter bevordering
van de volksgezondheid en, zo ja, hoe? Onderkent zij de problemen en de oorzakelijke
factoren? Welke oplossingen kiest zij? Welke wegen bewandelt zij daarbij en
wat zijn de resultaten? Mijn bijdrage vandaag betreft het volksgezondheidbeleid,
de zorgverlening zou door mijn collega Tara Oedayraj Singh Varma worden behandeld.
Zij is helaas afwezig door ziekte; ik spreek straks ook haar tekst uit.Uit de toelichting bij de begroting spreekt vooral een bestuurlijke aanpak,
relaties met inhoudelijk beleid komen nauwelijks aan bod. Tevredenheid druipt
van de pagina's af, het gaat immers goed in Nederland? Het departement stuurt
met meerjarenafspraken, moderniseert stelsels zonder wezenlijke veranderingen,
er wordt veel advies gevraagd, veel onderzocht, veel informatie verzameld,
veel overlegd, maar waartoe dient al dat bureauwerk? Leidt het tot tevredenheid
van de burger? Ik stel hierover een twaalftal vragen, want het lijkt of de
minister werkt volgens de zegswijze "horen, zien en zwijgen".De ogen en oren van de minister worden gevormd door de inspectie voor
de gezondheidszorg. Wat die ziet en hoort lezen wij in het Jaarverslag en
in tal van thematische rapportages. Ik geef wat voorbeelden. Nederlanders
worden ouder, maar de extra jaren zijn geen gezonde jaren. De opnameduur in
het ziekenhuis is verkort, maar dit leidt tot meer zorgvraag voor de overbelaste
thuiszorg en huisarts. Thuis bevallen kan haast niet meer, want er is tekort
aan verloskundigen en kraamzorg. De afstand tot het ziekenhuis met 24-uurszorg
wordt steeds groter, de ambulance blijft in het verkeer steken. De werkers
in de GGZ en de gehandicaptenzorg melden agressie en zorgverschraling. Het
betrekken van verplegenden en verzorgenden bij beleidswijzigingen schiet tekort.
Het personeelstekort wordt op alle gebieden steeds nijpender. Kortom, de gezondheidszorg
die de inspectie ziet, voldoet steeds minder aan de ideaaltypische beschrijving
uit alle beleidsstukken van "in het algemeen uitstekend en breed toegankelijk".Vraag 1: stemmen deze waarnemingen de minister tot tevredenheid? Het lijkt
erop dat zij zwijgt, want wij lezen hierover niets in de begroting. Wat wij
hierover wel lezen, baart ons grote zorgen. De overheid ziet af van haar primaat
als motor van verandering en laat het initiatief over aan tal van groeperingen
in de samenleving. Zij accepteert dat koopkrachtige burgers de schaarste aan
collectieve voorzieningen compenseren door zelf zorg te arrangeren en daarvoor
zelf te betalen. Dat staat haaks op het steeds weer verbaal afwijzen van tweedeling.
De overheid houdt uit financiële overwegingen bewust de schaarste aan
zorg in stand, onder het motto dat spanning tussen financiële middelen
en toenemende vraag naar zorg onvermijdelijk is. Het percentage van het bruto
binnenlands product dat Nederland aan gezondheidszorg uitgeeft, blijft dalen,
net zoals dat bij onderwijs het geval is.Vraag 2: hoe is een kraptemodel te rijmen met uitspraken in het regeerakkoord
over sociale cohesie en investeringen in de samenleving? Uitspraken als "patiënt
centraal" en "vraaggestuurde zorg" worden loze kreten als tegelijkertijd de
vraag wie verantwoordelijk is voor de AWBZ-zorg onderwerp is van juridische
getouwtrek, waarbij de minister verwijst naar het zorgkantoor en het zorgkantoor
naar het budget dat de minister vaststelt.Vraag 3: wanneer neemt de minister haar verantwoordelijkheid voor deze
volksverzekering? Al vijftien jaar is het overlijdensrisico van Turkse en
Marokkaanse kinderen meer dan twee keer zo groot als dat van Nederlandse kinderen.
Het bereik van de ouder- en kindzorg staat desalniettemin onder druk.Vraag 4: wanneer versterkt de minister, niet alleen verbaal maar ook financieel,
de preventieve zorg voor jeugdigen die in het regeerakkoord werd aangekondigd?
De programmacommissie sociaal-economische gezondheidsverschillen heeft gewezen
op het belang van armoedebestrijding door macro-economische maatregelen.Vraag 5: dringt deze minister in het kabinet aan op gerichte armoedebestrijding?Vraag 6: stimuleert de minister via de GGD en het algemeen maatschappelijk
werk, inhoudelijk en financieel, de door de programmacommissie aanbevolen
aandacht voor psychologische factoren op gemeentelijk niveau? Vraag 7: In 1986 stelde de regering gezondheidsdoelen op voor het jaar
2000. Het is nu bijna 2000. Worden die doelen in 2000 bereikt en zijn er inmiddels
nieuwe doelen gesteld?Vraag 8: In 1993 rapporteerde de Gezondheidsraad over alternatieve behandelwijzen
en wetenschappelijk onderzoek. Sindsdien is de Wet BIG van kracht geworden
en mag iedereen gezondheidszorg aanbieden. Veel mensen maken gebruik van alternatieve
zorg en daarom is het des te belangrijker dat de kwaliteit van deze zorg scherp
wordt bewaakt. Wij waarderen dat de regering daar 0,25 mln. extra voor ter
beschikking stelt. Wij willen echter wel graag weten hoe het staat met het
effectiviteitsonderzoek volgens de "blackboxbenadering".Vraag 9: hoe staat het met het fundamentele onderzoek naar het placebo-effect?
In 1994 werden op de ministerconferentie over milieu en gezondheid in Helsinki
afspraken gemaakt. Inmiddels heeft de WHO Nederland bekritiseerd, omdat er
nog steeds geen national environmental health actionplan (NEHAP) is opgesteld.
De minister meende dat er op het gebied van milieu genoeg beleidsplannen zijn
ontwikkeld. Gebeurtenissen als de Bijlmerramp, de legionella-epidemie, de
dioxineaffaires en de GGO's laten echter zien dat wij vaak achter de feiten
aan lopen en dat juist een integrale prospectieve visie op milieu en gezondheid
ontbreekt.Vraag 10: is de minister bereid op korte termijn in samenspraak met de
departementen van LNV en VROM het voortouw te nemen tot het ontwikkelen van
een NEHAP? Aan actuele onderwerpen als de consequenties van Europese regelgeving
en van de mededin- gingswet wordt in de begroting en bij de beantwoording
van de schriftelijke vragen weinig aandacht geschonken. Het lijkt of de minister
ook hier zwijgt. GroenLinks kan het vrije verkeer van personen en diensten
niet goed rijmen met een stelsel waarin verzekeraars binnenlandse contracten
afsluiten. Wij zijn zeer bevreesd dat de mededingingsautoriteit in 2003 deze
collectieve overeenkomsten en tarieven afkeurt. En bovenal constateren wij
mét zeer velen in dit land, waarbij inbegrepen het D66-lid mevrouw
Borst, dat het huidige verzekeringsstelsel niet meer toegesneden is op de
situatie van nu en de toekomst. De beschrijving in de brief over de Projecten
experimenten en onderzoek, van alle adviezen die gevraagd zijn en vooral van
de daarbij gestelde tijdsplanning, kwalificeren wij als onvoldoende. Wij verzoeken
de minister dringend om naar het voorbeeld van de bewindslieden van Financiën
onder Paars I zeer tijdig met discussiemateriaal voor een stelselherziening
voor de 21ste eeuw te komen, zodat alle politieke partijen zich bij hun voorbereiding
op een volgende kabinetsperiode kunnen buigen over de keuzen die het best
aansluiten bij hun doelstellingen en inzichten.Vraag 11: is de minister bereid vóór 1 juli 2000 de stelselherzieningsdiscussie
te openen?Dan nog een financieel punt. De inspecties gezondheidszorg en gezondheidsbescherming
en het RIVM zijn deskundige en onafhankelijke steunpilaren. Wij vinden het
niet acceptabel dat deze vitale functies in 2000 en de jaren daarna worden
getroffen door taakstellingen. Vraag 12: is de minister bereid, deze te heroverwegen?Namens mijn collega Tara Oedayraj Singh Varma bespreek ik ook nog enkele
onderwerpen. Zij koos de ouderenzorg, de arbeidsmarkt en het medicinale marihuanagebruik.
Omdat hierover zojuist al het een en ander gezegd is, zal ik ze nog maar kort
aanstippen.Het vergrijzende Nederland betekent nog niet dat wonen, zorg en welzijn
zijn ingesteld op de grijze golf. De discussie over het scheiden van wonen
en zorg lijkt zo goed als verdwenen te zijn van de politieke agenda. Dat vinden
wij niet juist. Er zijn immers grote verschillen in de wensen en behoeften
van de mensen. Het scheiden van wonen en zorg zou erbij betrokken moeten worden.
Graag vernemen wij een integrale visie op de ouderenzorg, waarbij in het bijzonder
wordt ingegaan op de punten wonen, dienstverlening en zorg, en het aanpassen
van verpleeg- en verzorgingshuizen. Wij verzoeken de bewindslieden, een beleidsplan
Dementie op te stellen – veel patiënten zullen hier behoefte aan
hebben – de informatievoorziening meer te centraliseren en meer aandacht
te geven aan de ontwikkeling van een zorgaanbod voor allochtone ouderen. GroenLinks
heeft deze punten bij elkaar gezet in een notitietje, dat ik straks graag
aanbied aan de bewindslieden.Over het tweede grote knelpunt in de zorg, namelijk de arbeidsmarkt, hebben
wij het zojuist al gehad. Ook hierbij zal ik puntsgewijze de zaken noemen
waar wij voorstander van zijn. Ze zullen de leden bekend in de oren klinken:
toegankelijke kinderopvang voor werkenden in de zorg, 24 uur per dag, 7 dagen
per week; verruiming van de mogelijkheden om scholing te volgen naast een
bijstandsuitkering, omdat het bij de zorg vaak om HBO-opleidingen of zelfs
WO-opleidingen gaat; verkennen van de mogelijkheden tot het verruimen van
de bijverdienregeling voor mensen met een uitkering als zij in de zorg gaan
werken; meer aandacht voor zorgmanagement bij de opleidingen en de postacademische
bijscholing en nascholing; een gericht ouderenbeleid; salarisverhoging. Het
lage salaris is weliswaar niet de eerste reden om weg te lopen, maar de vergelijking
met andere werksectoren pakt wel heel slecht uit. Wij menen dat hieraan iets
moet worden gedaan.Mevrouw Van Vliet (D66):Ik reageer even op het eerste punt dat mevrouw Hermann noemde, namelijk
de kinderopvang. Het is inderdaad een groot probleem. Overal zijn wachtlijsten.
Er komen veel plaatsen bij, want er is extra geld beschikbaar. Het blijft
eigenlijk hollen achter de feiten aan. Mevrouw Hermann zegt dat haar fractie
ook voor de gezondheidszorg kinderopvang wil. Hoe stelt zij zich dat voor,
naast het bestaande beleid van het kabinet? Als zij dit wil bereiken, moet
er een extra inhaalslag in de zorg komen. Ik neem aan dat zij dit bedoelt.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Daar heeft mevrouw Van Vliet groot gelijk in. In een interruptie in het
betoog van de heer Oudkerk heb ik daar zojuist al op gewezen. Ondanks alles
wat er gebeurt – daar hebben wij wel degelijk waardering voor –
is GroenLinks van mening dat de situatie aangeeft dat het niet genoeg is en
dat alarmfase 1 is ingegaan. Er moet nú iets gebeuren, meer nog dan
er al gebeurt. Of het nu om kinderopvang, verzorging, verpleging of geneeskunde
gaat, aan alle kanten merk je dat het arbeidsmarktprobleem het allerbelangrijkste
is.Mevrouw Van Vliet (D66):Voorzitter! Waar het mij om gaat, is dat mevrouw Hermann
het punt van de kinderopvang vervolgens nogmaals helemaal bij het kabinet,
bij de overheid neerlegt. Wat vindt zij er nu van, als wij zouden zeggen,
wijzend naar de zorgsector: ziekenhuizen, kom zelf ook eens met ideeën
en start kinderopvang binnen je bedrijf. Het zijn vaak grote bedrijven en
dergelijke bedrijfsopvang moet toch mogelijk zijn. Wil GroenLinks zich daar
ook voor inzetten? Het is natuurlijk erg makkelijk om iedere keer maar weer
bij de overheid te vragen om nog meer geld, nog meer plaatsen – nog
afgezien van het feit dat het heel lastig is gebouwen te vinden om die kinderopvang
in te realiseren. Daarom nogmaals mijn vraag aan mevrouw Hermann: wilt u de
verantwoordelijkheid ook echt bij die sector leggen?Mevrouw Hermann (GroenLinks):Uiteraard; wij hebben in dit land elkaar allemaal nodig, maar op dit moment
praten wij over de begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport met de
bewindsvrouwen. Dat betekent dat ik nu tegen de overheid praat, maar het betekent
in het geheel niet dat ik niet wel degelijk een beroep wil doen op alle werkgevers
om voor goede secundaire arbeidsvoorwaarden te zorgen. Daar kunnen voorstellen
zoals u die noemt, een rol in spelen. Mijn derde hoofdpuntje, voorzitter,
betreft het medicinaal marihuanagebruik. Veel mensen die lijden aan aids,
ME en kanker, vinden daar baat bij. Het legaal kopen betekent echter een gang
naar de coffeeshop en dat is voor hen een brug te ver. Wij zien dat de patiëntenvereniging
bij medicinaal marihuanagebruik een apotheekfunctie voor hen vervult en verzoeken
het kabinet om via het patiëntenfonds hier ondersteuning aan te willen
geven. Tevens verzoeken wij de bewindslieden om mee te werken aan de ontwikkelingsmogelijkheden
voor legale teelt van marihuana, waar nu een aantal burgemeesters initiatieven
voor genomen hebben.Dan nog enkele kleine puntjes, voorzitter. Ik wijs erop dat met name het
minderhedenbeleid er in de begroting erg bekaaid van afkomt. Ik zou de minister
willen vragen om dit uit te werken, met name waar het het aspect van de onderconsumptie
betreft en het te weinig toegankelijke zorgaanbod.Wat betreft de voorzieningen voor anorexiepatiënten zien wij dat
er lange wachtlijsten zijn. Wij vragen de minister om daar een uitweg in te
bieden.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.33 uur tot 13.18 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-917-938.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl