Behandeling van het wetsvoorstel:  Nieuwe regels voor de financiering van de Algemene bijstandswet, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (Wet financiering Abw, IOAW en IOAZ) (27081)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 5919-5938

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

04-07-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 92, pagina 5919-5938

28-06-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27081Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel: Nieuwe regels voor de financiering van de Algemene bijstandswet, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (Wet financiering Abw, IOAW en IOAZ) (27081)Pagina 6021-6028
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet overheidspersoneel onder de werknemersverzekeringen i.v.m. het in artikel 90 van die wet opnemen van de mogelijkheid om bij AMvB met terugwerkende kracht tot en met 1 januari 1998 een andere bestemming te bepalen voor de gehele of gedeeltelijke opbrengst van de heffing van premies ingevolge de Werkloosheidswet over uitkeringen van overheidswerknemers en gewezen overheidswerknemers op grond van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (27056)Pagina 5968-5971
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 22 juni 2000 over het grotestedenbeleidPagina 5975-5978
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 31 mei 2000 over geneesmiddelenPagina 5985-5989
Regeling van werkzaamheden (woensdag 28 juni 2000)Pagina 5938-5939
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van heden over de politiePagina 6005-6006
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van de begroting van de uitgaven en ontvangsten van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (27124)Pagina 5959-5962
Behandeling van het wetsvoorstel: Nieuwe regels voor de financiering van de Algemene bijstandswet, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (Wet financiering Abw, IOAW en IOAZ) (27081)Pagina 5919-5938
Presentie en opening (woensdag 28 juni 2000)Pagina 5919-5919
Behandeling van het wetsvoorstel: - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (27107); - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Infrastructuurfonds voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (27108)Pagina 6006-6008
Behandeling van: het verslag van een algemeen overleg op 24 mei 2000 over het arbeidsmarktbeleid in de zorgsector (26814, nr. 11)Pagina 5978-5984
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (27110)Pagina 5989-5997
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (27171)Pagina 5948-5959
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (27125)Pagina 5971-5975
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (27162)Pagina 5939-5943
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 28 juni 2000)Pagina 6028-6029
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (27161)Pagina 5997-6002
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (27103)Pagina 6002-6005
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 13 juni 2000 over het Bereikbaarheidsoffensief Randstad (BOR)Pagina 6015-6021
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van heden over de BetuwelijnPagina 6008-6015
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2000 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (27171)Pagina 5962-5968
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 27 juni 2000 over etherfrequentiesPagina 5943-5948

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 97 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Nieuwe
regels voor de financiering van de Algemene bijstandswet, de Wet inkomensvoorziening
oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening
oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (Wet financiering
Abw, IOAW en IOAZ) (27081).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Wij gaan vandaag praten over het wetsvoorstel voor
de financiering van de Algemene bijstandswet, de IOAW en de IOAZ. Maar eigenlijk
gaat het over het instellen van het Fonds voor werk en inkomen. Over dat fonds
hebben wij een afspraak in het regeerakkoord gemaakt. Het fonds heeft tot
doel invulling te geven aan een aantal oogmerken. Om te beginnen is het doel
de uitstroom en de participatie te vergroten. Daarnaast is het de bedoeling
dat de gemeenten een financiële prikkel krijgen en zelf meer risico dragen
als het gaat om de uitvoering van de bijstand. In ruil daarvoor krijgen de
gemeenten meer beleidsvrijheid. Dat is ook de bedoeling. Vervolgens zal daarmee
het risicodragend gedeelte van de bijstand van 10 naar 25% verhoogd worden.
Het budgetteren van de toeslagen in de Toeslagenwet, zoals oorspronkelijk
in de nieuwe ABW voorzien, vervalt.Het is het voornemen van de regering per 1 januari 2001 van start te gaan
met een historisch verdeel model. Vervolgens is het de bedoeling
dat het objectief verdeelmodel, dat nog niet echt klaar is, gefaseerd wordt
ingevoerd. De minister heeft in de nota naar aanleiding van het eindverslag
de constatering onderschreven dat het historisch verdeelmodel de gemeenten
die het slecht doen, veel uitkeringsgerechtigden hebben en weinig uitstroom
hebben, bevoordeelt ten opzichte van de gemeenten die het al langer goed doen
en dus veel uitstroom hebben. De minister zegt er wel bij: na één
jaar verandert dat al. Maar het feit blijft wel staan. Dat betekent dat het
historisch verdeelmodel ook in allerlei eventueel in te voeren experimenten
niet de grondslag kan zijn op basis waarvan wij verder gaan, want dat betekent
dat wij de gemeenten die het in het verleden slecht deden, verdergaand bevoordelen.
Dat is niet de bedoeling. Ik ga ervan uit dat de minister deze stelling onderschrijft.De fractie van de Partij van de Arbeid steunt de gedachte achter dit wetsvoorstel.
In de aanloop tot dit debat zijn wij wel zeer kritisch geweest over de voorstellen.
Overigens was dat niet slechts onze fractie, want ook de Raad van State, de
Raad voor de financiële verhoudingen en tal van andere geledingen waren
uiterst kritisch over het voorstel dat er lag. Dat had deels te maken met
de nog niet ontwikkelde systematiek, maar deels ook met de premisse dat een
financiële prikkel, een sturing op het volumebeleid in de bijstand, daadwerkelijk
helpt. De vraag is dus of dat echt de prikkel is die het beoogde doel van
de wet zal realiseren. De PvdA-fractie heeft daar de volgende opvatting over.
Een financiële prikkel kan ondersteunend zijn, maar kan nooit het enige
sturingsinstrument op de bijstand zijn. Dat heeft te maken met het feit dat
de Algemene bijstandswet een vangnet is van sociale zekerheid. Soms is het
uitgeven van veel bijstandsgeld juist een goede investering in het kader van
het doel van de Algemene bijstandswet. Dat staat op gespannen voet met het
tegelijkertijd proberen om zomin mogelijk mensen in de bijstand te hebben.
Die spanning moet tot uitdrukking komen in de sturingsinstrumenten op de bijstand.
Dat betekent dat er enerzijds een prikkel op uitstroom moet zijn, met activering
en dergelijke, en dat er anderzijds een prikkel op de kwaliteit van de bijstand
en de bijstandsuitvoering is. Het gaat dus om activering en scholing, die
geld kosten en in beginsel geen uitstroom opleveren, maar ook om sociale activering,
schuldhulpverlening en budgettering. Tal van dienst- en zorgverlenende activiteiten
kunnen het doel van de bijstand, inkomensvoorziening, ondersteuning en uitstroom,
ten dienste staan, maar dat wordt met dit sturingsinstrument niet geholpen.
Soms is er zelfs sprake van doelen tegengesteld aan het effect van de sturing.
Deze spanning vraagt om een tweeledige sturing. Het ene deel van de sturing
ligt voor ons, zij het dat het niet nog niet helemaal is ontwikkeld. Het tweede
deel van de sturing is nog niet ontwikkeld: hoe meet je nu wat het effect,
de kwaliteit en de doeltreffendheid van de bijstand is? Inmiddels heeft de
minister in de nota naar aanleiding van het verslag toegezegd, hiermee aan
de slag te gaan. Hierover is de fractie van de Partij van de Arbeid verheugd,
want even leek het erop dat de discussie die wij eerder hierover gevoerd hebben,
zou voorbijgaan aan het wetsvoorstel.Wij zijn dus blij met de toezegging dat een benchmark ontwikkeld wordt.
Dit is een vergelijking van best practices en goede kwaliteit van de bijstand
tussen gemeenten. Aan de kwaliteitsmeting van de uitvoering en de doeltreffendheid
van de bijstand kan in de toekomst een incentive worden toegevoegd. Ik vraag
de minister of hij de stelling onderschrijft dat, op het moment dat er een
goed werkend instrument in de sfeer van benchmark is ontwikkeld, dit onderdeel
kan zijn in de tweeledige sturing, enerzijds op volume en anderzijds op kwaliteit.
Volume mag immers nooit het enige doel zijn.Ik heb er in het verleden nogal wat kritiek op gehad dat het huidige verdeelmodel
onvolledig is en uitgaat van meetpunten die het bijstandsvolume niet beïnvloeden.
Zo is het aantal kinderen in een gemeente een meetpunt, maar de hoogte van
de bijstandsuitkering is helemaal niet afhankelijk van het aantal kinderen
per huisgezin. Dit meetpunt kan dus helemaal niet van invloed zijn op het
bijstandsvolume. Toch zit het in het verdeelmodel. Het spijt mij dat de minister
in de nota naar aanleiding van het verslag niet is ingegaan op mijn feitelijke
kritiek en alleen heeft gezegd dat hij dit zal meenemen. Nu kun je het meenemen
en daarna in de la leggen, je kunt het ook meenemen en er nog eens naar kijken
of je kunt het verwerken. Ik vraag de minister wat hij precies gaat doen met
het lijstje dat ik heb gegeven. De gemiddelde woningbezetting en het aantal
alleenstaanden worden niet geregistreerd, maar wel het aantal gescheidenen,
dat geen maatstaf is. Het aantal eenoudergezinnen, dat de maatstaf zou moeten
zijn, wordt weer niet geregistreerd. Ik noem ook de deeltijdfactor. Gemeenten
met veel ex-studenten die een beroep op de bijstand doen, worden door deze
meetfactor beloond. Ik denk dat het een verkeerde factor is en dat deze eruit
moet. Ik weet wel dat de grote steden hem er graag in hebben, maar het is
oneigenlijk. Hun inzet moet zijn om mensen die hun studie hebben afgerond,
zo snel mogelijk naar de arbeidsmarkt toe te leiden. In dit kader behoort
dit geen zwaarwegende meetfactor te zijn. Zo zijn er nog een paar; wij hebben
ze eerder gewisseld. Ik vraag de minister om de toezegging dat bij de eerste
implementatie van het verdeelmodel in 2002 de zaken waarop wij kritiek hebben
geleverd, herijkt zijn en onderdeel vormen van de afweging. In 2002 gebruiken
wij voor de helft het verdeelmodel en voor de helft de historische verdeling.Het valt op dat de gemeenten pas in mei van het jaar nadat eventueel een
overschot in de budgetten is ontstaan, te horen krijgen hoe hoog het overschot
de facto is. Pas na de afsluiting van het jaar wordt definitief het macrobudget
vastgesteld, aan de hand hiervan wordt het gemeentedeel vastgesteld, vervolgens
wordt de verdeelfactor erop losgelaten. Dat betekent dat een sociale dienst,
een gemeente, pas in juni op z'n vroegst kan weten hoe groot het budget is
dat hij aan overschot heeft en eventueel zou kunnen besteden aan scholing
en activering, zoals de minister dat bedacht heeft. Er is dan maar een halfjaar
om dat geld te besteden. Als je dan nog bedenkt dat dit voor een flink deel
aanbesteed zou moeten worden, dan kun je op je vingers natellen dat dit erg
kort dag is, bedenkend dat de scholingsinstituten in september beginnen en
dat schooltrajecten een eind langer doorlopen; ik noem maar eens een dwarsstraat.
Ik heb dan ook kritiek op de 12,5% die de minister naar een
volgend jaar wenst door te sluizen; ik vind dat dit ten minste 50% moet zijn,
opdat de gemeenten een vol jaar hebben om overschotten te besteden. Ik heb
me voorgenomen om daar de Kamer een uitspraak over te vragen in de tweede
termijn; ik ben in eerste instantie nieuwsgierig wat de minister daar zelf
mee wil.Ook heb ik wat moeite met de besteding van de overschotten. De minister
stelt dat die alleen besteed kunnen worden in het werkdeel en dan vervolgens
alleen voor de inkoop van trajecten op het terrein van scholing en activering.
Dat is een beperking die eigenlijk geen recht doet aan het feit dat de knelpunten
in de toeleiding naar de arbeidsmarkt lang niet altijd op die trajecten zitten.
Ik geef daar een aantal aspecten van aan. In de eerste plaats is het zo dat
er op dit moment sprake is van een onderbesteding van sluitende aanpakgelden,
REA-budgetten en WIW-trajecten. Kortom, juist op die aspecten is er geld beschikbaar.
Vervolgens blijkt uit analyse dat veel knelpunten met name zitten in de toeleiding
naar de arbeidsmarkt. Hoe krijg je de mensen uit de kaartenbak terug naar
bijvoorbeeld een inkooptraject bij een reïntegratiebedrijf? Juist daar
zitten in de personele sfeer bij de gemeenten problemen. Ik kan dat wel even
illustreren aan de hand van een eenvoudig voorbeeld.Vanuit de bijstandswet is het zo, dat de personele inzet voor de bijstand
waarop de gemeente gefinancierd wordt, gebaseerd is op een caseload van 1
op 140, en in een grote gemeente van 1 op 180. Als we kijken naar een werktoeleidingstraject
dat loopt vanaf de motivering en het creëren van voorzieningen zoals
schuldhulpverlening, die soms nodig zijn om bij de toeleiding te komen, dan
hebben we het over een caseload van 1 op 35. Daar worden de gemeenten niet
op gefinancierd. Juist daar, in dat soort personeel, is er een tekort en dat
maakt dat de toeleiding stagneert. Overigens geldt dat ook bij de UVI's, die
problemen hebben, doordat daar ook te weinig op geïnvesteerd wordt. Om
dus een goede uitvoering en uitstroom te krijgen zou het geld ook breder ingezet
moeten worden.Een volgende reden waarom ik bezwaar heb tegen die malle smalle inzet
van de minister, is dat het eigenlijk een hinken op twee gedachten is. Aan
de ene kant wordt gezegd: gemeenten gaan meer risico lopen en die krijgen
dus meer beleidsvrijheid; maar aan de andere kant, op het moment dat zij daadwerkelijk
die beleidsvrijheid kunnen incasseren om dat risico waar te maken, zegt de
minister: ho eens even, dan ga ik vertellen hoe je dat moet doen. Ja, maar
dan maak je dus geen gebruik van de expertise en de deskundigheid van de gemeenten
om de uitstroom daadwerkelijk te realiseren. Als je zegt: meer risico –
en de gemeente loopt voor 25% meer risico – dan moet je ook zeggen dat
er zelfbestedingsruimte moet zijn. Verder is het in beginsel tijdelijk geld,
want als het macrobudget daalt, ben je ook dat overschot weer kwijt en soms
is dat na een jaar. We moeten het dus niet mooier maken dan het is. Het betekent
dat die vrije besteding wat ons betreft van belang is. Ik kan nog wel een
aantal punten noemen, maar volgens mij begint de minister al te knikken en
heeft hij de boodschap begrepen.Ik heb daarover in overleg met een aantal fracties een amendement voorbereid,
dat gesteund wordt door mevrouw Snijder-Hazelhoff, mevrouw Schimmel, de heer
Harrewijn en de heer Mosterd. Ik zal dat nu ook indienen. Dit amendement leidt
ertoe dat er voor de overschotten een vrije besteding ontstaat en dat de gemeenten
de besteding van die overschotten vervolgens verantwoorden in het verantwoordingsverslag.
Wat mij betreft wordt dat ook door de raad vastgesteld. Het is dan volstrekt
transparant hoe de gemeenten met het instrument omgaan en dat vind ik van
grote waarde. Het is een single-auditmethode. De gemeente bepaalt het beleid
en legt ook verantwoording af. Het is volstrekt doorzichtig, waarmee op een
goede manier recht wordt gedaan aan de gemeentelijke beleidsvrijheid.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Voor mijn besef is dat geen toevloeien naar de algemene middelen, waardoor
de gemeenten een totale beleidsvrijheid krijgen in wat zij met dat geld willen
doen.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Daar heeft u gelijk in, in die zin dat ik de gemeenten wel de vrijheid
wil geven in de methodes en de keuzes die zij maken maar dat ik het van belang
vind dat de gemeenten laten zien hoe zij in het belang van de wet het geld
besteden. De beslissing over de vraag of bijstandsgeld aan bijvoorbeeld lantaarnpalen
of iets anders besteed kan worden, ligt naar mijn mening bij het Rijk. Ik
wil de gemeenten alle beleidsvrijheid geven om het geld aan personeel of computers
besteden. Dat moeten zij zelf beoordelen, want zij worden er in financiële
zin zelf wijzer van als zij daarmee uitstroom uit de bijstand genereren, maar
het gaat wat ver om te zeggen dat zij dat zo breed mogelijk mogen doen.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Maar in dat geval ontstaat wel spanning met artikel 9 – zo zeg ik
uit mijn hoofd – dat bepaalt, dat uit de algemene middelen moet worden
bijgepast als men tekorten heeft. Dan ligt het toch veel meer voor de hand
om in spiegelbeeld daarop artikel 7 zodanig te wijzen, dat het meerdere –
al dan niet gemaximeerd – naar de algemene middelen terugvloeit.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Dat is een theorie die je kunt hanteren maar ik hanteer die niet. Daar
ben ik gauw mee klaar. Het is waar, dat de gemeenten uit de algemene middelen
moeten genereren als zij niet genoeg geld zouden hebben maar zij hebben wel
meer algemene middelen. In dit geval ben ik van mening, dat bij het geld dat
het Rijk wil besteden aan bijstand of doelen van de bijstandswet en waarvoor
de gemeenten vervolgens de beleidsvrijheid krijgen om daar zelf instrumenten
voor te vinden het primaat toch bij het Rijk blijft liggen. De gemeenten voeren
de wet in medebewind uit.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Ik kijk niet met hard feelings naar deze zaak, maar er blijft een spanning
bestaan tussen enerzijds de wens tot decentralisatie en anderzijds de wens
om landelijk de touwtjes in handen te blijven houden. Wat wilt u nu? Wilt
u decentraliseren of landelijk de touwtjes in handen houden?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik wil decentraliseren op het volume van het geld dat het Rijk beschikbaar
stelt.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Maar u hebt eigenlijk niet zo heel veel vertrouwen in de gemeenten, dat
zij dat op een verantwoorde wijze zullen uitgeven! U wilt mee
blijven kijken en blijven toetsen!Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Neen, ik heb heel veel vertrouwen in de gemeenten, zelfs meer dan de minister.
Ik sta namelijk een stukje beleidsvrijheid voor. Ik heb daar zelfs meer vertrouwen
in dan u, mijnheer Van Dijke, want u heeft een amendement ingediend waarin
u wel een vrije besteding toestaat maar dan maar tot 15%. Daarna wilt u een
gebonden besteding. Ik ga veel verder en wat dat betreft, kunt u mij een dergelijk
verwijt niet maken.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Ik waag te betwijfelen of u verder gaat dan ik. Ik was namelijk voornemens
om in mijn termijn al aan te geven, dat ik weliswaar het spiegelbeeld met
artikel 9 heb gemaakt maar dat ik er ook geen harde gevoelens bij om die 15%
los te laten en het geheel ter vrije besteding aan de gemeenten over te laten.
Maar goed, we komen hier misschien nog wel een stap verder in de discussie
met elkaar.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Reden temeer voor u om mijn amendement te steunen!De heer Harrewijn (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Ik wil het graag wat preciezer krijgen, want ik
ondersteun het amendement en de intenties van mevrouw Noorman. Formeel laat
het amendement de ruimte om een gemeente, als zij een jaar drie ton tekortkomt
en het daaropvolgende jaar twee ton over heeft, die ene ton te laten compenseren.
Als de gemeenteraad daarmee akkoord gaat, staat haar toch niets in de weg
om dat te doen?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Neen, daar staat inderdaad niets in de weg. De minister heeft zelfs wat
betreft de besteding bij de WIW al aangegeven, dat een tekort van het jaar
daarvoor met terugwerkende kracht gedekt kan worden. In dat kader is dat dus
mogelijk.Voorzitter! Ik wil nog enkele opmerkingen maken over de tekorten. Wat
dit onderwerp betreft is het verstandig dezer dagen met de heer Cruijff te
zeggen: ieder voordeel heeft zijn nadeel. Als de gemeente een tekort heeft,
dient zij dat zelf te financieren. Dat tekort heeft in deze fase betrekking
op de bijstand. In dat verband heb ik zorgen. De vraag is namelijk of de gemeenten
die lasten zouden kunnen afwentelen op de klant. Je zou bijvoorbeeld de regel
die de gemeente moet vaststellen om de toeslagen te bepalen, kunnen aanpassen.
Je zou voor een lager bedrag kunnen kiezen. Dat deel van de bijstand blijft
natuurlijk wel in stand. Kortom, een deel van het risico wordt dan op de bijstandsgerechtigde
afgewenteld en de vraag is of dat eigenlijk wel wenselijk is. Wil de minister
een controle laten uitvoeren? Wij hij daarbij laten nagaan of bij de toepassing
van deze wetsartikelen de gemeenten niet van de weeromstuit besluiten dat
bijstandsklanten maar wat minder moeten krijgen voor de woonkosten?Dan nog iets anders. Stel je voor dat het hartstikke goed gaat met de
reïntegratie en dat steeds meer mensen aan de slag willen. Misschien
ontstaan bij het toepassen van de WIW wel wachtlijsten. Is er dan een leveringsverplichting?
Stel dat iemand geschikt is voor een toeleidingstraject van de WIW. Kan die
persoon dan rechten laten gelden voor het krijgen van een dergelijke additionele
baan? Heeft de klant recht op reïntegratie, ook als een gemeente stelt
dat haar budget op is? Als dat niet het geval is, is de minister dan bereid
hiervoor aanvullende regelgeving te treffen? Op welke manier zal de minister
daarbij controle uitoefenen? Zoals ik al zei: ieder voordeel heeft zijn nadeel.Voorzitter! Nu nog een opmerking over het werkdeel. Bijna op het laatste
moment kregen wij van de minister een brief waarin wordt voorgesteld in het
werkdeel wat te ontschotten. Ik ben blij met die brief. Deze ontschotting
wilden wij al langer. Het was onbevredigend in de eerste voorstellen te zien,
dat bij het werkdeel helemaal geen ontschotting zou plaatsvinden. Het gaat
in eerste instantie om een eenzijdige ontschotting van het werktraject naar
het scholingstraject. Voor deze fase lijkt mij dat een goede zaak, maar ik
kan mij voorstellen dat te zijner tijd experimenten worden uitgevoerd op grond
waarvan de ontschotting anders uitvalt.De minister heeft het voornemen ook voor het werkdeel een verantwoordingsverslag
te laten uitbrengen. Daar ben ik een warm voorstander van. Als er een verslag
is, kan de gemeenteraad zien op welke wijze deze beleidsbevoegdheid van de
gemeente wordt uitgevoerd. Ik vraag de minister dan ook in de desbetreffende
AMvB te bepalen, dat de gemeenteraad het verantwoordingsverslag vaststelt.
Op die manier krijgen wij de transparantie die wij willen.De minister heeft het voornemen om het sofi-nummer als informatiedrager
te benutten om de FWI-effecten te kunnen vergelijken met andere outputinformatie
op cliëntniveau. Dat lijkt een stap in de goede richting. Zoals bekend,
leeft bij de Kamer altijd de zorg of bij een dergelijk voornemen wel voldoende
randvoorwaarden worden aangegeven met het oog op de mogelijkheid van bestandskoppeling,
het verdere gebruik van de gegevens en de afscherming ervan. Wij krijgen namelijk
te maken met op de markt opererende reïntegratiebedrijven. Tot op heden
is daar het gebruik van dergelijke gegevens niet toegestaan en het is de vraag
of nu toegestaan moet worden aan de hand van het sofi-nummer informatie uit
te wisselen. Ik vraag de minister daarom de Kamer op een nader moment te informeren
hoe dat verder in zijn werk zal gaan. Het principe ondersteunen wij echter.
Ik zeg heel nadrukkelijk dat wij waardering hebben voor de pogingen van de
minister. Hij heeft bij de behandeling van de Voorjaarsnota over dit aspect
ook gesproken en wij vinden het een goede zaak dat hij tegemoetkomt aan de
wens van de Kamer om vaker te sturen op de output van beleid.Voorzitter! De gemeenten pleiten ervoor het reïntegratiebudget van
SUWI per 1 januari 2001 toe te voegen aan het budget van de opdrachtgevers.
Daarmee wordt gedoeld op de prestatiebudgetten, maar ook op andere publieke
gelden die nu nog naar het reïntegratiedeel van de arbeidsvoorziening
gaan. Die gelden moeten echter naar de opdrachtgevers. De UWV, de UVI's en
de gemeenten zijn die opdrachtgevers. Ook zou voor het Fonds voor werk en
inkomen de nodige helderheid ontstaan als deze middelen voor de sturing beschikbaar
werden gesteld. Op dit punt krijg ik graag een reactie van de minister.Het objectief verdeelmodel is opgezet om in grote lijnen de landelijke
en regionale ontwikkelin gen te volgen. De minister meent zelfs
dat de lokale ontwikkelingen in beeld gebracht kunnen worden. Ik vraag mij
dat af, maar goed, laten wij daarvan uitgaan. Tussen 1 januari en 1 juli 2001
zullen naar schatting 8500 VVTV'ers onder de nieuwe Vreemdelingenwet komen
te vallen en op dat moment worden zij bijstandsgerechtigd. Dit betekent een
scherpe stijging van bijstandslasten die per gemeente behoorlijk kan verschillen.
Het verdeelmodel voorziet hier niet in. In Bergambacht stijgt dan het 25%
deel van de gemeente met 40% en in Someren stijgt het gemeentelijk aandeel
met 23%. Deze plotselinge toenames overstijgen de bandbreedte van ƒ
15 per inwoner of 15%. Door een beslissing waar de gemeente geen enkele invloed
op heeft, wordt een voordeelgemeente een nadeelgemeente en dit kan nooit de
bedoeling zijn. Wil de minister een zodanige voorziening te treffen dat de
kosten van dit rijksbeleid worden gecompenseerd, zodat gemeenten bij het ontstaan
van het Fonds voor werk en inkomen niet van de ene dag op de andere in de
moeilijkheden komen? Wil de minister op korte termijn met zijn collega van
Justitie hierover afspraken maken? De gemeenten moeten weten waar zij aan
toe zijn nu de begrotingen voor volgend jaar voorbereid moeten worden.De Centrale raad van beroep heeft een uitspraak gedaan over de hoogte
van de toeslag op de bijstand van thuiswonende volwassen kinderen. Vooral
grote gemeenten hebben hier veel mee te maken. Ik heb de minister al eerder
gevraagd, deze kosten te betrekken in het verdeelmodel, ook in het historische.
Dit zou sowieso voor 1998 moeten gebeuren. Ik heb hier nog geen duidelijkheid
over gekregen. Het lijkt mij alleszins redelijk dat een besluit van de Centrale
raad van beroep leidt tot aanpassing van het basisbudget.Veel gemeenten willen graag ruimte in het Fonds voor werk en inkomen om
te experimenteren. Zij geven aan dat zij meer geld nodig hebben voor de reïntegratie
van langdurig werklozen. Ik heb al eerder gezegd dat dit niet helemaal aan
de orde kan zijn, zeker in de gemeenten die hun budgetten nog niet in voldoende
mate benutten. Op zichzelf is de wens om te experimenteren gerechtvaardigd.
Experimenten met deregulering, het opheffen van schotten en dergelijke, die
leiden tot een grotere uitstroom of een betere activering, zijn van waarde.
Als een van de collega's een dergelijke aanpassing van de wet voorstelt, kan
dit eventueel op mijn steun rekenen. Ik heb er moeite mee dat gemeenten voorstellen
om het deel waarvoor zij risico lopen te verhogen van 25% naar 50%. Ik ga
ervan uit dat de minister en zijn voorganger serieus waren toe zij zeiden
dat de komende twee jaar voor iedere klant in de bijstand een reïntegratiebudget
beschikbaar is. Bij de sluitende aanpak was dat nog niet aan de orde. Toegezegd
is dat dit in deze regeringsperiode zal plaatsvinden. De vraag om extra budgetten
voor de sluitende aanpak is daardoor misschien minder groot.Er is afgesproken dat, om de risico's te beperken, gemeenten niet meer
dan ƒ 15 per inwoner of 15% van het volume risico hebben als er te
veel negatieve effecten optreden bij de verdeling. Als men meer wil profiteren
van de uitstroom, moet men ook de lasten dragen, want geen lusten zonder lasten.
Ik heb dit met enige gemeenten besproken. Men zei, wel de lol te willen maar
niet wat er tegenover staat. Dat kan niet de bedoeling zijn. Ik heb aangegeven
dat ik experimenteerruimte op zichzelf goed vind, maar dat ik met name bezwaren
heb tegen de verschuiving van 25% naar 50%.Juist gemeenten die hoog scoren op basis van historische kosten –
dus de gemeenten die het in het verleden slecht deden – vragen om deze
regeling. Men zegt daar dan bij, uit te gaan van historische kosten en niet
van het verdeelmodel. Men zal begrijpen dat ik dan ook niet thuis geef. Het
verhogen van 25 naar 50% bijstandsrisico voor gemeenten betreft in wezen het
verhogen van de kans op voordeel, maar ook op het nadeel. Als gemeenten dat
willen, zullen zij ook een buffer moeten maken om het nadeel op te kunnen
vangen. Het is maar de vraag of het verstandig is dat gemeenten zulke grote
spaarpotten opbouwen.Ik noem als voorbeeld de gemeente Groningen, met een bijstandsvolume van
ongeveer 250 mln., ongeveer 10.000 uitkeringsgerechtigden. Als deze gemeente
dit idee volgt, loopt zij een risico van 125 mln. op jaarbasis en dat kan
niet de bedoeling zijn. De verhoging van 25 naar 50% is niet het juiste instrument
om experimenteerruimte toe te staan. Ik ben voor experimenteerruimte, maar
dit aspect heeft verstrekkende consequenties. Gemeenten moeten grotere reserves
opbouwen, terwijl zij niet de spaarpot voor de burger moeten vullen, want
dat doet het Rijk. Bij plotselinge wijzigingen kunnen plotselinge tariefstijgingen
een rol spelen. De Kamer heeft ook zorgen over de ontwikkeling van de gemeentelijke
lasten. Een eventuele recessie is niet meteen zichtbaar in het macrobudget.
Er zal dan toch weer moeten worden bijgeplust. Ik ben voor reële experimenteerruimte
en voor risico's voorzover zij draagbaar en haalbaar zijn. Ik heb hiermee
mijn positie voldoende gemarkeerd. Ik wacht de reactie van mijn collega's
en, minstens zo belangrijk, de minister af.In welke mate zullen de nieuwe uitvoeringsvoorschriften effecten hebben
op de automatiseringssystemen van de gemeenten? Hoe zit het met het omzetten
van het toeslagensysteem, want de verrekening daarvan was nogal specifiek.
Ik herinner mij nog dat de minister van Sociale Zaken zich in 1976 daarmee
in de vingers heeft gesneden. Wij hebben behoorlijk wat extra geld beschikbaar
moeten stellen. Ik mag hopen dat dit nu niet nog een keer gebeurt. Misschien
herinnert de minister zich deze affaire nog, want dat was een goede les voor
de toekomst.Kan het nieuwe systeem überhaupt per 1 januari 2001 worden ingevoerd,
gezien de consequenties voor de verrekening van de inkomenslasten? Zijn er
noodscenario's voor de uitbetaling van uitkeringen gemaakt? Er moeten immers
belastingtechnisch andere verrekeningen gemaakt worden. Als iets als een paal
boven water staat dan is het dat mensen tijdig hun uitkering uitbetaald moeten
krijgen. Hoewel het niet op de agenda staat, speelt het feit een rol dat bij
de invoering van het nieuwe belastingplan ook de automatisering van de gemeenten
op de schop moet. Dat gebeurt nu nog een keer. Dat moet allemaal per 1 januari
2001 gerealiseerd zijn. In het verleden hebben wij daar wel eens problemen
mee gezien. Wil de minister hierop reageren?De verantwoording over het Fonds voor werk en inkomen vindt plaats via
een verantwoordingsverslag, een single audit systeem. Ik vind dat een prima voorstel. Het past in de geest van deze tijd; het past in
de wijze waarop de Kamer in de toekomst zichtbaar wil krijgen wat het resultaat
van beleid is. Ik heb er waardering voor dat het Rijk ervoor kiest deze rechtmatigheidsverslagen
hierop te baseren en te koppelen aan beperking van de informatieverplichting
van gemeenten op een gedetailleerd niveau. Want tot op heden moeten zij bijna
een schaduwadministratie van de bijstand bijhouden. Ik wacht met belangstelling
de reactie van de minister af.De heer Harrewijn (GroenLinks):Voorzitter! De fractie van GroenLinks is voorzichtig positief over het
Fonds voor werk en inkomen. Wij zijn positief, omdat het inderdaad een stimulans
voor de gemeenten kan zijn om wat meer beleidsvrijheid te hebben op het gebied
van besteding van middelen voor arbeidstoeleiding, scholing, sociale activering
en dergelijke. Wij erkennen dat op dit moment de stimulans eerder negatief
is door de werking van het Gemeentefonds met een magere 10% eigen risico voor
de gemeenten. Als men zijn best doet, kan men wel eens een keer negatief uitkomen
via het Gemeentefonds. Dat is niet echt een goede situatie. Dat daaraan wat
gedaan wordt, vinden wij een goede zaak.Wij zijn echter ook voorzichtig, omdat er kanttekeningen bij gemaakt kunnen
worden. Toen wij met deze discussie begonnen, was er een andere economische
situatie. Inmiddels hebben wij een hoogconjunctuur met een grote uitstroom,
ook uit de bijstand, wat wij een paar jaar geleden niet in die mate hadden
verwacht. Je vraagt je dan af of zo'n prikkel nu nog wel nodig is, omdat alle
ogen toch al op kwatta gericht zijn: werk, werk, werk! Veroorzaak je dan geen
oververhitting door nog weer iets te prikkelen? Die kanttekening wil ik toch
maken. Ik kom straks terug op de andere kant van de bijstand: de kant van
het inkomen en de zorg.Ondanks deze kanttekeningen gezien de hoogconjunctuur lijkt mij dit fonds
toch wel nuttig, met name omdat wij te maken hebben met moeilijk naar de arbeidsmarkt
toeleidbare groepen. Zij vergen juist extra inspanning. Daarvoor biedt dit
fonds door de combinatie van een stimulans en meer beleidsvrijheid toch wat
meer mogelijkheden. Ondanks de hoogconjunctuur is dat nodig. Ik houd daarbij
in het achterhoofd dat wij dit fonds nu kunnen vormen, zodat als het weer
eens wat minder gaat met de conjunctuur, het systeem al uitgeprobeerd is en
op dat moment wellicht kan worden aangepast aan de dan geldende omstandigheden.
Daarom vind ik het plausibel nu toch met dat fonds te beginnen, mede omdat
de risico's voor de gemeenten te overzien zijn.De hele systematiek is erop gericht om als het tegen zit met de conjunctuur
via het macrobudget alsnog te corrigeren, mits er een goed, objectief verdeelmodel
is. Dat is de crux. Het is de bedoeling dat gemeenten die wat risico lopen
en dat daadwerkelijk ondervinden, dat risico lopen met het eigen beleid. Het
is niet de bedoeling dat zij risico lopen door de veranderde conjunctuur of
effecten die zij zelf niet in de hand hebben. Dat is dan ook weer een van
mijn aarzelingen. Ik heb nog niet het gevoel dat het objectieve verdeelmodel
zodanig is dat ik er echt vertrouwen in kan hebben. Het wordt wel elke keer
iets beter, maar er zitten nog steeds allerlei factoren niet in die wel van
belang zijn. Verder zitten er factoren in waarvan je je moet afvragen wat
ze precies weergeven. Ook dient de vraag te worden gesteld hoe objectief het
verdeelmodel is. Op een gegeven moment circuleerden er cijfers waar de grote
steden nogal slecht uitkwamen. Binnen de kortste keren werd toen het verdeelmodel
gewijzigd. Nu is het natuurlijk erg vervelend dat de vier grote steden er
slecht uitkomen, maar dat lijkt mij op zich geen reden om een model te veranderen.
Het kan immers ook aan het beleid liggen. Worden in het verdeelmodel alle
factoren meegewogen of is het een soort poldermodel waarbinnen iedereen zijn
eigen problemen inbrengt en daarover onderhandelt? Daar is op zich weinig
mis mee, maar de vraag is wel wat er op den duur uitkomt en wie er nog grip
op heeft. Het lijkt mij al met al dat de Kamer de objectiviteit van het verdeelmodel
goed in de gaten moet blijven houden en zich telkenmale moet afvragen welke
factoren precies moeten worden meegewogen.Voorzitter! Een tweede reden waarom ik voorzichtig positief ben, heeft
te maken met de inkomenswaarborgen voor mensen die het nodig hebben. Daarin
moet op een ruimhartige en fatsoenlijke manier worden voorzien. Nu ga ik ervan
uit dat gemeenteraden zich in dezen verantwoordelijk opstellen en een ruimhartig
beleid zullen willen voeren. Maar er zitten natuurlijk wel een paar gevaren
aan. Er zijn immers sturingsmechanismen die weinig te maken hebben met uitstroom,
maar toch het volume aan mensen in de bijstand of middelen kunnen beperken.
Mevrouw Noorman noemde al de toeslagen en ik heb wel eens andere voorbeelden
genoemd. Zal elke gemeente ruimhartig meewerken aan het bij voorrang huisvesten
van ex-daklozen? In Utrecht wordt getracht dat regionaal te regelen door 200
woningen beschikbaar te stellen voor mensen die uitstromen uit maatschappelijke
opvang, detentie en dergelijke. Er zijn telkens weer spanningen over de vraag
waar die mensen gehuisvest moeten worden, omdat een aantal gemeenten niet
ruimhartig meewerkt. Op basis van de voorliggende systematiek hebben ze nog
een extra reden om niet enthousiast mee te werken omdat deze groepen voor
een groot deel op de bijstand zijn aangewezen. Wordt op deze manier niet een
terughoudend beleid beloond? Ik denk in dit verband ook aan het huisvesten
van vluchtelingen en aan voorzieningen in de sfeer van de psychiatrie. Ik
wil de minister nadrukkelijk vragen dit goed in de gaten in te houden om te
zien of dit soort ongewenste effecten zich voordoen. Naast beoordeling van
de vraag welke groepen wel en niet worden toegelaten, zal er ook monitoring
moeten plaatsvinden ten aanzien van de kwaliteit van de uitvoering (toeslagenbeleid
en dergelijke). Dat zou kunnen aan de hand van een cliëntenonderzoek
of benchmarking. Ik denk dat wij op twee benen moeten lopen: aan de ene kant
arbeid en scholing en aan de andere kant de kwaliteit van de bijstand. Over
dat laatste heb ik af en toe grote zorgen.Voorzitter! Ook neem ik enige voorzichtigheid in acht gelet op voorstellen
die een aantal gemeenten hebben gedaan om nog verder te gaan. Ik ben natuurlijk
altijd in voor experimenten, zeker in gemeenten waar GroenLinks-wethouders
van sociale zaken zitten. Als zij enthou siast mee willen doen,
kijk je natuurlijk altijd even wat zij precies willen. Ik vind het prima dat
wordt geëxperimenteerd met ruimere mogelijkheden om middelen te mengen,
te ontschotten, enz. Ik geloof echter weinig van die 50%. Het viel mij op
dat de gemeenten zich aardig hebben ingedekt. Zij stellen voor de komende
drie jaar verder te werken op basis van het historisch verdeelmodel, maar
voegen hieraan toe dat zij kiezen voor het objectieve verdeelmodel als blijkt
dat dit hoger uitkomt. Zij willen dit risico dus ook afdekken. Er is dan toch
geen sprake van experimenteren met risico. Laten wij dan hier maar een beslissing
nemen en kijken wat wij in de sfeer van de besteding van middelen en ontschotting
ervan kunnen doen. Ik zal een poging om het percentage van 25 op te trekken
naar 50 dan ook niet steunen.Wat ik wel belangrijk vind, is dat de besteding van de middelen uit het
werkdeel en de overschotten uit het inkomensdeel verder worden ontschot. Wellicht
zijn hiervoor nog een paar experimenten nodig, maar mijns inziens is er direct
al heel wat mogelijk. De minister is op dit punt te voorzichtig. Er blijven
te veel schotten staan en te veel beperkingen gehandhaafd.Het amendement van mevrouw Noorman biedt daarom wat meer ruimte, in ieder
geval voor de besteding van de overschotten uit het inkomensdeel. Ik vind
dit terecht. Ik vind het terecht dat die besteding in de sfeer van arbeid,
scholing en sociale activering wordt gezocht zonder dit vooraf helemaal vast
te leggen. Wij moeten wel een goede verantwoording vragen, want er kunnen
goede redenen zijn waarom een gemeente een deel van de middelen buiten dat
traject wil besteden. Met een verantwoordingsplicht voor de gemeenten kunnen
wij inzicht krijgen en ligt er tegelijkertijd een druk op de gemeenten om
de besteding vooral in de sfeer van de portefeuille sociale zaken en welzijn
te houden.In het werkdeel kan op termijn ook meer worden ontschot. Ik vraag mij
af waarom middelen die niet aan de ene manier van scholing of toeleiding kunnen
worden besteed, niet mogen worden gebruikt voor bijvoorbeeld de WSW. Als er
lokaal behoefte is aan meer plaatsen in de WSW, waarom kunnen die middelen
dan niet daarvoor worden ingezet? Ik wijs op de ideeën over casemanagers,
om mensen die een langer traject volgen in de centra voor werk en inkomen
een vast contactpersoon te bieden. Met dit fenomeen zal de komende tijden
worden geëxperimenteerd en daarvoor is soms wat extra geld nodig. Waarom
kunnen eventuele overschotten van bijvoorbeeld de toeleiding naar de arbeidsmarkt
niet worden gebruikt voor de aanstelling van een casemanager? Ik vind dit
allemaal wat te bedillerig.Ik steun dus het amendement van mevrouw Noorman, maar dit heeft alleen
betrekking op het inkomensdeel. Ik vraag de minister na te gaan of er uit
het werkdeel ook bepaalde middelen kunnen worden verschoven. Uit de stukken
blijkt dat de minister dit niet uitsluit, maar het is voorlopig een eenzijdige
ontschotting. Binnen afzienbare tijd is verdere ontschotting wellicht mogelijk,
maar hoe denkt hij er nu over en waarom wil hij nog langer wachten?De heer Van Dijke creëert met zijn amendement een papieren rechtvaardigheid.
Ik heb al aangegeven dat ik de voorkeur geef aan het amendement van mevrouw
Noorman, omdat ik denk dat er niet zoveel gemeenten zullen zijn die die 15%
halen. Het is heel raar dat er dan ineens een bups geld komt die je verplicht
ergens moet besteden. Het is een beetje "gekunsteld eerlijk". Het is wel heel
eerlijk, maar een ontschotting zoals in het amendement van mevrouw Noorman
is toch iets meer in de geest van de wet. Daarmee wordt getracht de middelen
meer in de hoek van Sociale Zaken te houden, hoewel er wel iets gecompenseerd
kan worden over de jaren ervoor, als men toen heeft moeten bijleggen. Er is
dan ook een wat grotere beleidsvrijheid. Ik steun de mogelijkheid om ruimer
geld mee te nemen naar volgende jaren. Als er moties over komen steun ik die
of anders dien ik er zelf een in. Er is een meetlatje gebruikt om tot 12,5%
te komen. Als het geld goed te besteden is en de gemeenten er plannen voor
hebben, waarom zou je het geld dan niet een jaar langer kunnen meenemen of
waarom zou je dan niet een hoger percentage kunnen meenemen?Wij zullen zeker terugkomen op de mogelijkheid voor de gemeenten om de
mensen wat meer gelegenheid te geven om in deeltijd te werken. Tot nu toe
hebben wij het over uitstroom, scholing, enz., maar een deel van de mensen,
die wel wat kunnen, maar niet voldoende om ooit of op afzienbare termijn uit
te stromen, zal in de bijstand blijven. Ons is een brief beloofd, zodat wij
er in het najaar nog over kunnen spreken. Ik breng dit toch in verband met
het Fonds voor werk en inkomen, omdat allerlei gemeenten er behoefte aan hebben
om daarmee verder te gaan, door deeltijdpremies, mogelijkheden om afspraken
te maken over een fictief inkomen vast te stellen, bijvoorbeeld een inkomen
dat met het ophalen van oud ijzer verdiend zou kunnen worden, enz. Door dergelijke
afspraken behoeven mensen niet zo'n groot beroep op de bijstand te doen. Er
wordt ook meer recht gedaan aan hun zelfstandigheid. Uit die discussie kunnen
wellicht elementen voortkomen waarmee het werkdeel verder ontschot kan worden.
Je moet het werkdeel en het inkomensdeel daarvoor echt durven te mengen. Dit
is een voorschot op de discussie die nog komt.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter! De Algemene bijstandswet is een vangnet in de samenleving
voor ieder die niet zelf in zijn of haar onderhoud kan voorzien. Deze inkomenswaarborg
is voor de CDA-fractie heel belangrijk. Om die inkomenswaarborg te kunnen
blijven garanderen, moeten wij er alles aan doen om degenen die wel, weliswaar
vaak met een beetje hulp, zelf in hun onderhoud kunnen voorzien uit de ABW
te krijgen. In het wetsvoorstel komen die inkomenswaarborg, de polisvoorwaarden
en de uitstroom nadrukkelijk aan de orde. Het doel is een betere uitvoering
door de gemeenten, meer gericht op uitstroom.De fractie van het CDA waardeert het dat het wetsvoorstel meer verantwoordelijkheid
voor de Algemene bijstandswet bij de gemeenten legt. Immers, de gemeenten
kunnen veel beter dan het Rijk inspelen op de specifieke situatie van de cliënten.
Zij kunnen maatwerk leveren. Wanneer de gemeenten meer kansen krijgen om een
eigen beleid te voeren in de Algemene bijstandswet, past daarbij een financieel
systeem, dat de gemeenten aanzet om een goed ABW-beleid te kunnen voeren.
Het oude systeem, met een verdeling van de kosten tussen Rijk
en gemeenten van 90-10, zet de gemeenten niet direct daartoe aan. Met andere
woorden, de gemeenten worden niet beloond voor extra inspanningen om die mensen
aan het werk te helpen. Wij menen dat het nieuwe systeem dat beter zal doen –
hoeveel beter zal later nog moeten blijken – zeker wanneer die gemeenten
de gelden die zij op het inkomensdeel overhouden mogen gebruiken voor het
werkdeel en wanneer de verdeling op grond van goede, objectieve factoren plaatsvindt,
in plaats van op grond van historische modellen. De CDA-fractie vraagt zich
af waarom de minister de gemeenten niet wat meer bestedingsvrijheid wil geven
bij de besteding van de overschotten. Vertrouwt de minister er onvoldoende
op dat de gemeenten het geld op een goede manier zullen inzetten? Je zou de
gemeenten kunnen vragen om aan te geven op welke manier zij het willen inzetten.
Zij moeten daarin wat meer vrijheid krijgen. Dat is de reden dat ik het amendement
van mevrouw Noorman heb medeondertekend. In de toelichting op het amendement
wordt nog een keer speciaal gezegd dat de middelen in het verlengde van het
doel besteed moeten worden. Dat is voor ons een belangrijk punt. Er wordt
ook een verantwoordingsverslag gevraagd over de manier waarop de middelen
besteed zijn. Als die twee punten meegenomen worden, hoeft er geen enkel probleem
te zijn om de gemeenten wat meer ruimte te geven.Decentralisatie naar gemeenten heeft tot gevolg dat er verschillen tussen
gemeenten ontstaan. Dat is onontkoombaar. Wij accepteren dat ook. Bij ons
komt wel steeds de vraag naar voren welke verschillen wij nog aanvaardbaar
vinden. Moet je op een bepaald moment geen grenzen stellen? In antwoord op
vragen van de CDA-fractie in de schriftelijke ronde stelde de minister dat
de polisvoorwaarden intact blijven en dat de vrees voor een toename van verschillen
tussen gemeenten door dit wetsvoorstel ongegrond is. Wij erkennen dat het
heel belangrijk is dat de polisvoorwaarden in stand blijven. Toch is er een
tendens van deregulering, decentralisatie en het geven van meer beleidsvrijheid
aan de gemeenten. In die lijn moet je steeds helder houden dat de verschillen
niet te groot worden. De minister zegt aan het einde van de beantwoording
van mijn schriftelijke vragen dat hij verwacht dat door deze maatregel de
verschillen kleiner worden. Ik hoop dat van harte, maar namens mijn fractie
zeg ik heel duidelijk dat wij in de gaten willen houden dat de verschillen
niet te groot worden. Wij willen het dus goed monitoren. Het kan zijn dat
er straks op bepaalde punten gezegd moet worden dat het verschil te groot
wordt en niet acceptabel is. Ik zie dat de minister het hiermee eens is.Er is nog een punt waarop de minister wel erg krap vrijheid geeft aan
de gemeenten. Onderbestedingen in het jaar T op het scholings- en activeringsbudget
mogen maar voor 12,5% meegenomen worden naar het jaar T+1. Ik heb begrepen
dat men dat percentage graag op 25 gebracht ziet. Ook op dat punt kan ik mij
voorstellen dat de minister dat niet zomaar doet en dat hij duidelijk wil
zien dat men een goede reden heeft om het hogere percentage te reserveren.
Als men zo'n reden heeft en als men dat bij wijze van spreken in een plan
aan de minister kan voorleggen, waarom zou dat dan niet kunnen? Graag heb
ik hierop een reactie van de minister.In discussies over de werking van de nieuwe Algemene bijstandswet heeft
de CDA-fractie steeds aandacht gevraagd voor de conjuncturele situaties waarbinnen
die Algemene bijstandswet functioneert. Soms lijkt het erop dat de ABW heel
goed functioneert en een geweldige bijdrage levert aan de uitstroom naar de
arbeidsmarkt. Proberen wij vervolgens zichtbaar te maken voor welk deel dat
geldt, dan lukt ons dat slechts heel moeilijk. De minister ontwikkelt nu een
instrumentarium om dat goed te meten. Wij hopen dat de minister straks bij
evaluaties kan zeggen dat de overgang van het systeem van 90-10 naar 75-25
wel degelijk positieve effecten heeft gehad, los van de conjuncturele omgeving
waarin de wet functioneert. Bij de vorige discussies over de nieuwe Algemene
bijstandswet moesten wij constateren dat wij aan het begin helaas niet goed
hebben bekeken hoe wij moesten meten. Nu zeggen wij dat aan het begin nadrukkelijk
tegen de minister. Wij hopen en verwachten dat er straks een antwoord op onze
vraag kan komen.Als er weer een situatie van toenemende werkloosheid komt – wij
hopen dat natuurlijk niet – is het belangrijk dat de gemeenten geen
hele grote financiële risico's lopen. Als dat wel het geval is, kan zich
de situatie voordoen dat gemeenten bepaalde bezuinigingen doorvoeren om risico's
te vermijden. Op die manier zijn cliënten in de ene gemeente beter af
dan in de andere gemeente. Dat lijkt ons niet de bedoeling. Daarom hechten
wij eraan dat in de toekomst het macrobudget en dergelijke netjes landelijk
worden vastgesteld en bijgesteld, op de manier zoals de minister nu voorstelt.Gemeenten kunnen pas sinds kort beschikken over alle financiële gegevens
die te maken hebben met dit wetsvoorstel. Nu horen wij dat een aantal gemeenten,
ook al bij dit systeem, problemen voorzien met het opvangen van eventuele
tekorten. Is de minister dit verhaal bekend? Graag krijgen wij een toelichting
hierop.De risicobegrenzing van 15% en ƒ 15 per inwoner wil de regering
voorshands handhaven. Wij onderschrijven deze mening en vinden dat het na
een evaluatie duidelijk moet worden hoe wij met deze grenzen moeten omgaan.
Uit proefberekeningen blijkt dat een flink aantal gemeenten, meer dan 10%,
een beroep op de hardheidsclausule moet doen. Ik hoor graag het commentaar
van de minister op dit percentage.Het objectieve verdeelmodel wordt verder verbeterd. Wij vinden dit een
goede zaak. Eigenlijk zou je er geen discussie over moeten hebben; eigenlijk
zou je met dit model duidelijk aan gemeente A moeten kunnen verklaren waarom
zij minder krijgt dan gemeente B. Wij moeten ernaartoe dat wij dit in alle
redelijkheid kunnen uitleggen. Wij hopen dat het met proefberekeningen en
allerlei verbeteringen duidelijk wordt.De regering heeft op vragen van ons beargumenteerd dat de vergoeding voor
uitvoeringskosten gehandhaafd moet worden op 90-10 en niet naar 75-25 moet
gaan. Het argument is dat gemeenten voor het BBZ, het bijstandsbesluit zelfstandigen,
extra deskundigheid moeten inhuren en dat dit in een systeem met 75-25 minder
zal gebeuren dan in een systeem met 90-10. Deze redenering kan ik niet onderschrijven.
Ik denk wel dat het BBZ veel meer aandacht moet krijgen binnen
de bijstand; het is een wat vreemde eend in de bijt. Ik denk echter niet dat
het inhuren van deskundigheid in dit verband belemmerend zal werken.Is de regering van oordeel dat de administratieve lasten voor de gemeenten
niet noodzakelijkerwijs zullen stijgen door het voorstel? Wij horen van gemeenten
dat dit wel het geval zal zijn. Zij vragen om maatregelen zodat zij nieuwe
activeringsinspanningen kunnen doen zonder enorme administratieve rompslomp
eromheen die veel extra kosten meebrengt.In antwoord op vragen van ons schrijft de regering dat de bemiddeling
en herintreding van langdurig werklozen een heel andere expertise vereist
dan WSW-bedrijven kunnen leveren. De WSW-bedrijven beslaan een heel breed
scala, maar ook zij zijn bezig met het uitlenen van mensen aan andere bedrijven.
Ik vraag mij dan ook af of het verschil wel zo groot is. Als het echter zo
is als de minister zegt, zal hij het met ons erover eens zijn dat de WSW meer
gescheiden moet worden gehouden van het Fonds voor werk en inkomen. Deze lijn
zouden wij willen steunen. Wij zijn content met de uitspraak van de minister
dat hij een WSW-bedrijf onder voorwaarden als een niet aan de gemeente gelieerd
reïntegratiebedrijf wil beoordelen, dus als normaal REA-bedrijf.Er wordt een begin gemaakt met de ontschotting en deregulering van het
werkdeel. Dit lijkt ons een goed begin. Gemeenten krijgen meer keuze in doelgroepen
en instrumenten. Er blijven echter schotten staan; anderen hebben het al gezegd.
De onwenselijkheid van meer gesubsidieerde arbeid in de huidige economische
conjunctuur onderschrijven wij. Ligt het dan niet voor de hand, huidige instrumenten
zoals ID-banen af te bouwen, bijvoorbeeld door ze een maximale duur te geven?
Zullen overigens de middelen voor de ID-banen op termijn worden opgenomen
in het FWI? Wat is het oordeel van de minister hierover?De CDA-fractie is blij met de oormerking van de gelden voor niet-uitkeringsgerechtigden.
Dat lijkt en klinkt in tegenspraak met hetgeen ik eerder zei, maar juist door
de nieuwe systematiek wordt het voor gemeenten eigenlijk nog minder aantrekkelijk
om juist de niet-uitkeringsgerechtigden ook op deze wijze te helpen.Verder gaan we ervan uit dat de middelen uit het werkdeel betrokken worden
in de advisering door de Raad voor werk en inkomen, waarbij in de advisering
vanzelfsprekend rekening gehouden wordt met de wens van de gemeenten om voor
een bepaalde termijn zekerheid te hebben over de beschikbare middelen, gezien
de risico's die gemeenten lopen. Graag verkrijg ik een bevestiging van de
minister op dit punt.De leden van de CDA-fractie hebben gevraagd om uitleg over het additionele
beslag van het Rijk van circa 20 mln. volgens de memorie van toelichting.
Dat ging eigenlijk om iets wat wij niet helemaal begrepen. Het antwoord van
de regering was dat de gecumuleerde tekorten indicatief voor 2003 op 20 mln.
zijn gesteld. Dat roept bij ons dan vragen op. Als de doelstelling van deze
hele operatie een meer effectieve toepassing van de Algemene bijstandswet
is en als door die 25% gemeenten voordelen zullen krijgen doordat er meer
uitstroom zal plaatsvinden, dan zal dit voordeel zich ook vertalen naar het
75% deel dat het Rijk voor zijn rekening neemt. Als je daarin gelooft, zien
wij niet in waarom je daar maar weer 20 mln. extra voor moet nemen. De minister
kan zich afvragen waarom ik hier over die 20 mln. begin, over zo'n klein bedrag,
maar dat viel mij op. Als je daarop doorredeneert, zou je je moeten afvragen:
waar komt dat vandaan?Sommige gemeenten willen nu al verder gaan dan de 25% budgettering; zij
willen daarmee via pilots starten. Collega's vóór mij hebben
daar al bepaalde uitspraken over gedaan en op bepaalde punten kan ik dat heel
goed volgen. Ik zeg niet dat wij op termijn niet eens wat verder komen, maar
we willen dan eerst een heel duidelijke evaluatie hebben. Steeds is onze lijn
geweest bij deze operatie van 90-10 naar 75-25: prima, maar doe het voorzichtig,
want je hebt met een heel kwetsbare groep te maken, en laten we geen brokken
maken. Ik ben er bang voor dat, als we nu te gemakkelijk met dat 50%-verhaal
mee zouden gaan en ruimte daarvoor zouden geven, we die brokken zouden kunnen
krijgen. Als de minister ergens voor experimenten en dergelijke wat ruimte
zou willen geven, wat de collega's vóór mij ook al aangegeven
hebben, en tegelijkertijd aangeeft dat daarmee geen onaanvaardbaar risico
wordt gelopen, waardoor cliënten daar last van zouden kunnen krijgen
in de betreffende gemeente, dan is er met ons nog wel te praten. Maar wij
zijn er vrij strak in op dit moment en zeggen: niet te veel, laten we eerst
eens kijken hoe goed dit gaat.Zoals al eerder gezegd, beoordelen wij dit wetsvoorstel positief. Het
past in het streven van het leggen van meer verantwoordelijkheid op lokaal
niveau. Er wordt een analysemodel voor de nieuwe evaluatie van de Algemene
bijstandswet ontwikkeld, waarbij ook nader bezien wordt in hoeverre het mogelijk
is om daarbij de invloed van de conjunctuur zichtbaar te maken. De CDA-fractie
waardeert dit; ook waardeert zij het dat in 2002 een eerste evaluatie van
het Fonds voor werk en inkomen zal plaatsvinden. Wij vinden dat je vooraf
moet bedenken op welke wijze je straks gaat meten hoe zo'n nieuwe wet werkt.
Bij de vorige evaluatie is dat onvoldoende gebeurd. Wij hopen dat de doelen
die nu gesteld worden, ook daadwerkelijk gehaald worden en dat we bij een
eerste evaluatie er al een eerste indruk van zullen hebben of dit ook daadwerkelijk
het geval is.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Mevrouw de voorzitter! Al jarenlang wordt gesproken over een vergroting
van het gemeentelijk aandeel in de uitkeringslasten van ABW, IOAW en IOAZ.
Dit streven – het blijkt ook vanmorgen weer – kan op veel steun
rekenen, omdat daarmee meer evenwicht wordt aangebracht tussen de beleids-
en financiële verantwoordelijkheid van de gemeenten. In het vorige kabinet
is nog een voorzichtige poging ondernomen in die richting, in het wetsvoorstel
waarmee werd beoogd gemeenten alleen meer financiële verantwoordelijkheid
te geven voorzover het de toeslagen betreft. De plenaire behandeling van dat
voorstel werd te elfder ure afgeblazen, omdat de vorige minister onwenselijke
herverdelingseffecten voorzag.Inmiddels is over dat laatste zo hard nagedacht, dat blijkbaar de tijd
rijp wordt geacht voor een veel verdergaande stap die moet leiden tot
de invoering van het Fonds voor werk en inkomen. Het gemeentelijke aandeel
in de bijstandslasten zal over de hele linie toenemen van 10% naar 25%. Gemeenten
die een goed uitstroombeleid voeren, zullen daardoor financieel worden bevoordeeld.
Een beetje vreemd is het natuurlijk wel. Eigenlijk betekent de nieuwe financieringssystematiek,
dat er een bonus komt voor die gemeente die doet wat in de wet wordt voorgeschreven;
alsof je een verkeersdeelnemer beloont als hij stopt voor een rood verkeerslicht.
Veel gemeenten hebben die prikkel blijkbaar niet nodig gehad om toch een forse
uitstroom te realiseren. De grenzen van de mogelijkheden van gemeenten om
forse winst op het punt van de uitstroom voor het nu nog zittende bestand
te boeken, lijken toch ook in zicht te komen. Het aantal bijstandgerechtigden
is de afgelopen vijf jaar al met bijna 25% afgenomen en het is maar zeer de
vraag of de actieve gemeenten door invoering van de nieuwe systematiek tot
nog groter daden in staat zijn.Ik wil van de minister aannemen, dat de huidige 90-10-verdeling voor sommige
gemeenten waarschijnlijk een te kleine financiële prikkel betekent. Het
is wel opvallend dat de regering ter onderbouwing van dit standpunt eigenlijk
alleen kan terugvallen op het advies van de werkgroep-Etty. Klopt het dat
aan deze opvatting verder geen wetenschappelijke onderbouwing ten grondslag
ligt? Dat lijkt wat mager, al delen wij de opvatting van de regering dat de
verwachting lijkt gerechtvaardigd, dat gemeenten met het Fonds voor werk en
inkomen meer zullen worden geprikkeld te presteren dan met het huidige systeem.
En dat is voor de fracties van RPF en GPV een belangrijke reden akkoord te
gaan met de invoering van dit fonds en het voorliggende wetsvoorstel met een
positieve grondhouding te beoordelen. Ik wil de minister danken voor de uitgebreide
beantwoording in de nota naar aanleiding van het verslag. Veel vragen zijn
daarin beantwoord en het fictieve voorbeeld van de budgetteringssystematiek
in de nota is erg verhelderend. Wat ons betreft, resteert nog een beperkt
aantal vragen over de concrete uitwerking van het voorliggende wetsvoorstel.Voorzitter! Voordat ik die aan de minister voorleg, wil ik nog enkele
opmerkingen van meer algemene aard onder zijn aandacht brengen. Om te beginnen
het primaire doel van de bijstand. In het traject naar het FWI is de aandacht
wel erg eenzijdig gefocust op de uitstroom; alsof de bijstand er alleen maar
is om uit te stromen. Wat ons betreft, zetten we hier nog eens een dikke streep
onder de eigenlijke functie van de bijstand, namelijk een vangnet voor degenen
die zichzelf financieel niet kunnen redden. De heer Mosterd deed dat zojuist
ook al en ik wil dit zo expliciet noemen, omdat meer dan 60% van de huidige
bijstandgerechtigden is ingedeeld in de zogenaamde fase 4. Velen van hen zullen
helaas nog jarenlang, zo niet voorgoed, zijn aangewezen op de bijstand en
een fatsoenlijke uitkeringsverstrekking verdient daarom alle aandacht. Is
de minister ervan overtuigd, dat die verstrekking door de nieuwe opzet op
geen enkele wijze in het geding kan komen? Ik kan me voorstellen dat sommige
gemeenten in de toekomst een minder ruimhartig toeslagenbeleid gaan voeren
om meer geld uit het inkomensdeel over te houden. Ziet de minister die risico's
ook of is hij daarvoor niet beducht? Ook ik noem in dit verband de verstrekking
van het daggeld aan dak- en thuislozen. Een aantal centrumgemeenten zijn daarvoor
aangewezen, maar zullen die in de toekomst niet voor de eer bedanken? Als
dat het geval is, hoe moet het dan? Wil de minister ingaan op deze risico's?De in het voorliggende wetsvoorstel beoogde eerste fase van het Fonds
voor werk en inkomen kan wellicht op termijn worden gevolgd door verdergaande
stappen. De minister sluit dat ook zeker niet uit. Wij voelen er echter op
dit moment niet veel voor om in deze wet een experimenteerartikel op te nemen,
op grond waarvan gemeenten hun eigen verantwoordelijkheid kunnen uitbreiden
naar 50%. Ik sluit mij wat dat betreft geheel aan bij de opmerkingen van mijn
collega's daarover. Ik verwacht dat een dergelijk experiment weinig betekenis
zal hebben, omdat het Rijk de risico's toch afdekt. Er is helemaal geen sprake
van, dat een groter risico wordt genomen. Ik zie daar niets in en uit de schriftelijke
gedachtewisseling leid ik af dat de minister die opvatting wel deelt.Enkele belangrijke onderdelen zullen in lagere regelgeving worden uitgewerkt.
In de schriftelijke gedachtewisseling zegt de minister, naar ik meen op verzoek
van de PvdA-fractie, toe dat alle maatregelen van bestuur zullen worden voorgehangen.
Toen ik dat las, heb ik mijn wenkbrauwen gefronst. We kiezen voor gedelegeerde
wetgeving of we doen het niet. Als de Kamer zo nodig overal bovenop wil zitten,
waarom leggen we dan niet alles direct vast in de wet? Ik neem aan dat de
minister hierop reageren zal.Het is prima dat de regering bij de vorming van het Fonds voor werk en
inkomen de voorwaarde stelt, dat sprake moet zijn van verantwoorde en beheersbare
risico's. Dat geldt dan met name voor de gemeenten, want het is toch moeilijk
vol te houden dat het Rijk in de nieuwe opzet grotere financiële risico's
loopt. Ik heb in het verslag de vraag gesteld of het Rijk van deze operatie
eigenlijk niet veel beter wordt. De bijstand zal hoogstwaarschijnlijk niet
meer gaan kosten dan met de huidige systematiek het geval is en elke geslaagde
reïntegratie betekent voor het Rijk een besparing. De gemeenten gaan
heel hard aan het werk, natuurlijk voor zichzelf en uiteraard allereerst voor
de betrokkenen, maar toch zeker ook voor het Rijk. Op zichzelf is daar natuurlijk
niets mis mee, maar het is goed het wetsvoorstel met die wetenschap te beoordelen.Voorzitter! Dan wil ik iets zeggen over de inhoud van de wet zelf. Daarin
wordt gekoerst op verdere deregulering. Dat is prima. Het is de vraag of in
dit opzicht met dit wetsvoorstel het maximale wordt bereikt. Er wordt gekozen
voor financiering via het Fonds voor werk en inkomen in plaats van financiering
via het Gemeentefonds. Deze keuze is mede ingegeven vanuit de gedachte dat
dit meer mogelijkheden biedt voor landelijke sturing, met name waar het gaat
om het vaststellen van de omvang van de beschikbare middelen, de verdeelmethodiek
en de limitering van het gemeentelijk financieel risico. De minister heeft
me ervan overtuigd dat deze keuze geen wantrouwen in de richting van de gemeenten
impliceert en ik realiseer me dat er ook goede andere argumenten zijn om te
kiezen voor deze route, maar de minister zal toch erkennen dat een en ander
geen schoolvoorbeeld is van consistentie: aan de ene kant deregulering en
aan de andere kant een zwaar accent op landelijke sturing.Dat brengt me bij het volgende punt. Er wordt een sluis aangebracht tussen
het uitkeringsbudget en het werkdeel van het Fonds voor werk en inkomen om
zodoende de financiële samenhang tussen dit budget en het fonds aan te
brengen. Waar onze fracties moeite mee hebben, is het voorstel met betrekking
tot eventuele overschotten uit het gebudgetteerde inkomensdeel. Deze overschotten
mogen alleen worden aangewend voor scholings- en activeringsdoeleinden. Dat
lijkt ons niet consistent, omdat eventuele tekorten in het inkomensdeel tot
op zekere hoogte door gemeenten uit hun eigen algemene middelen moeten worden
betaald. Naar ons oordeel is het logisch en goed verdedigbaar, ook op grond
van het uitgangspunt van deze wet, de gemeenten de mogelijkheid te geven overschotten
uit het gebudgetteerde inkomensdeel tot op zekere hoogte ten goede te laten
komen van hun algemene middelen. Bij interruptie is hierover al een aantal
opmerkingen gemaakt. Die zal ik zeker niet herhalen.Wij gaan ervan uit dat gemeenten succesvolle reïntegratieactiviteiten
toch zullen willen blijven financieren. De minister geeft in de nota naar
aanleiding van het verslag aan, dat er niet veel zicht bestaat op de mate
waarin gemeenten momenteel hun sociale beleid bekostigen uit de algemene middelen.
Vaststaat wel dat er nu al gemeenten zijn die aanzienlijke bedragen uit de
eigen middelen inzetten om het lokale arbeidsmarktbeleid gestalte te geven.
Ik verwijs in dit verband naar pagina 18 van de nota naar aanleiding van het
verslag. Waarom zou die positieve opstelling vanaf volgend jaar ineens verdwijnen?
Is het niet wat dirigistisch of bevoogdend in de wet voor te schrijven wat
precies met overschotten in het inkomensdeel moet worden gedaan? Ik heb op
dit punt een amendement ingediend. De minister heeft er in de beantwoording
van de schriftelijke vragen al op gereageerd. Hij komt met een ander voorstel,
maar dat spreekt mij helemaal niet aan. Ik voel dan nog veel meer sympathie
voor het amendement dat mevrouw Noorman-den Uyl c.s. heeft ingediend. Kortom,
ik heb geen hard feelings, maar wat nu in de wet staat, spreekt mij niet zo
aan.Voorzitter! Wat hiermee samenhangt, is de reserveringsmogelijkheid. Anderen
hebben daar ook al over gesproken. Dit punt wordt bij algemene maatregel van
bestuur geregeld. Als een gemeente meer dan 12,5% van het budget uit het werkdeel
overhoudt, wordt dat teruggevorderd. Ik heb hier moeite mee. Het is toch denkbaar
dat een gemeente moeite heeft met het wegzetten van geld voor bepaalde reïntegratietrajecten,
simpelweg omdat er bijvoorbeeld te weinig personeel is om cursussen aan te
bieden. Zeker voor kleine gemeenten met betrekkelijk kleine budgetten kan
het aantrekkelijk zijn ruimere reserveringsmogelijkheden te houden, zeker
als zij daarvoor een goede motivering hebben. Ik heb begrepen dat de VNG aanvankelijke
had ingezet op 50%. Het gaat misschien wat ver om een dergelijk percentage
over de hele linie toe te passen, maar ik wil graag het pleidooi ondersteunen
de zogenaamde meeneemregeling wat te verruimen, bijvoorbeeld in de richting
van 25%.Ik heb begrepen dat dat percentage ook in het overleg met de VNG op 25
mei is genoemd. Wellicht kan na verloop van enkele jaren ervaring met het
Fonds voor werk en inkomen ook nog worden gedifferentieerd naar grootte van
de gemeente, bijvoorbeeld: des te kleiner de gemeente, des te hoger het percentage.
Ik stel het op prijs als de minister de suggestie welwillend in overweging
wil nemen.Voorzitter! Het Fonds voor werk en inkomen is straks volledig gebaseerd
op het objectief verdeelmodel. Ik vraag mij af of het reëel is dat die
verdeling van uitkeringsgelden kan plaatsvinden op basis van werkelijk objectieve
criteria. Niet voor niets wordt er al jaren gestoeid over het ideale model,
dat wij nooit kunnen bereiken. In het algemeen overleg hierover van 3 februari
jl. is nog eens gewezen op de tekortkoming van het meest recente voorstel.
Ik hoop dat het optimisme dat de minister in dit opzicht in de stukken tentoonspreidt,
terecht is, maar met anderen ben ik er nog niet van overtuigd dat wij nu de
ideale oplossing hebben gevonden. Ik ga er overigens van uit dat niet wordt
overgestapt op een nieuw model als er evidente knelpunten zichtbaar worden.
Hoe gaat de minister om met dergelijke noodscenario's? Zijn er tussenoplossingen?De herverdelingseffecten vormen een apart punt van aandacht. Kan de minister
de laatste stand van zaken geven?Het historisch verdeelmodel zal in 2001 helemaal en in 2002 nog gedeeltelijk
de basis vormen voor de verdeling van de budgetten. Daardoor worden de gemeenten
met een relatief lage uitstroom bevoordeeld. Vaak wordt gemakshalve aangenomen
dat deze gemeenten het dus niet zo goed hebben gedaan. Dat is echter maar
zeer de vraag. Het is ook denkbaar dat die gemeenten door factoren volstrekt
buiten hun schuld, zoals sluiting van een grote onderneming in de regio, minder
goede uitstroomcijfers kunnen presenteren. Ik vraag mij af in hoeverre daarmee
rekening is gehouden.Het wetsvoorstel heeft een duidelijke relatie met de SUWI-discussie. Het
is wenselijk dat er op korte termijn meer duidelijkheid komt over de toedeling
van de reïntegratiemiddelen en de wijze waarop gemeenten deze middelen
kunnen inzetten. Ik vraag de minister of hij deze duidelijkheid voor inwerkingtreding
van het wetsvoorstel kan bieden.Op korte termijn zal een onderzoek van start gaan naar de omvang van de
uitvoeringskosten. Er zal met name aandacht zijn voor de uitvoeringskosten
uit hoofde van de gemeentelijke activeringstaak. Dat lijkt mij goed. Nu de
gemeenten hun reïntegratieactiviteiten in belangrijke mate moeten uitbesteden,
zal er veel werk zitten in het sluiten van contracten met particuliere reïntegratiebedrijven.
Het zal om een breed scala van activiteiten gaan. Een en ander zal de gemeenten
niet komen aanwaaien. Kan de minister iets meer zeggen over de opzet van het
onderzoek en over de planning?Door de beoogde ontschotting zal de huidige oormerking van middelen voor
arbeidsgehandicapten en voor de sluitende aanpak kunnen vervallen. Ik heb
in het verslag gevraagd of er garanties zijn dat gemeenten in de toekomst
voldoende aandacht besteden aan reïntegratie van arbeidsgehandicapten.
De minister is hier blijkbaar ook niet helemaal gerust op, want hij kondigt
aan dat de gemeenten op dit punt zonodig zullen worden bijgestuurd. De fracties van RPF en GPV zullen ingrijpen in zo'n situatie allerminst
betreuren. Hoe dan ook moet worden voorkomen dat gehandicapten er door deze
operatie nog verder op achteruitgaan. Kan de minister concreet aangeven op
welk moment hij eventueel zal ingrijpen?Het is goed dat wordt gewerkt aan stroomlijning van de verantwoordings-,
toezichts- en beleidsinformatie. In het verlengde daarvan zijn de voornemens
om over te gaan op benchmarking interessant. Wat is de waarde daarvan als
het objectief verdeelmodel volledig functioneert? Dan wordt namelijk op grond
van objectieve maatstaven en de daarop gebaseerde verdeling van de budgetten
in één oogopslag duidelijk welke gemeenten een adequaat uitstroombeleid
hebben. Of heeft de benchmarking vooral betrekking op de kwaliteit van de
uitkeringsverstrekking? In dat geval heeft dit instrument een duidelijk toegevoegde
waarde. Ongetwijfeld biedt een verbetering van de informatiestroom ook de
mogelijkheid om adequaat toezicht uit te oefenen. Welke garanties biedt het
nieuwe systeem voor een beter toezicht op rijksniveau? In de stukken wordt
op dit punt volstrekt onvoldoende duidelijkheid gegeven. Juist omdat wij de
geschiedenis zo goed kennen, had naar mijn idee op dit punt meer moeten worden
gedaan. Het uitgangspunt dat de gemeenten en het Rijk in dit opzicht als het
ware partners zijn, zoals de minister in de nota naar aanleiding van het verslag
meldt, doet mijns inziens onvoldoende recht aan de positie van de minister.
Het heeft in elk geval risico's in zich. Mij lijkt dat de minister, juist
als hij het begrip "partner" wil hanteren, veel meer inzicht moet geven in
zijn toezichtfilosofie. Kan hij daarover tijdens dit debat meer helderheid
bieden?Voorzitter! Tot slot heb ik nog een opmerking over de beoogde datum van
inwerkingtreding. Nog altijd wordt uitgegaan van 1 januari 2001. Als ik het
goed zie, moet de Eerste Kamer dan al in september goedkeuring hebben verleend.
De minister gaat er namelijk van uit dat een invoeringstermijn van minimaal
drie maanden wenselijk is. Ik hoop dat een en ander niet betekent dat de senaat
wordt gedwongen de wet er maar doorheen te jassen. Daarvoor is dit dossier
te gevoelig.Voorzitter! Ik rond af. De fracties van RPF en GPV stemmen in met het
Fonds voor werk en inkomen. Met name ten aanzien van de besteding van de overschotten
in het inkomensdeel blijven er kritische vragen. Ik hoop dat de minister ons
amendement welwillend tegemoet treedt. Er zijn er op dit punt twee ingediend
dus er zal een keuze gemaakt moeten worden. Wellicht kunnen wij tot zaken
komen. Voor het overige wacht ik zijn beantwoording met grote belangstelling
af.De heer De Wit (SP):Mevrouw de voorzitter! De SP-fractie heeft fundamentele kritiek op de
kern van het wetsvoorstel waarover wij vandaag spreken. De door het kabinet
geconstateerde brede steun voor het voorstel om het gemeentelijk belang in
de financiering van de bijstand te vergroten, komt in ieder geval niet van
onze fractie. Volgens de regering zullen gemeenten slechts een in het algemeen
belang verantwoord beleid voeren, als zij de consequenties ook in de eigen
portemonnee voelen. Daarom wil de regering meer decentralisatie, niet alleen
van het beleid, maar ook van de financiële verantwoordelijkheid. Gemeenten
moeten van de regering de gevolgen voelen van het meer of minder slagen van
het beleid, mensen in de bijstand aan het werk te helpen. Nu zouden de gemeenten
zelfs een financiële prikkel hebben om zoveel mogelijk mensen in de bijstand
te houden, maar, zoals uit de stukken blijkt, wij kunnen constateren dat het
aantal mensen in de bijstand de laatste jaren juist met zo'n 25% is gedaald.
Daaruit blijkt naar de mening van de SP-fractie dat niet uitsluitend financiële
prikkels de uitkomst van het beleid bepalen.Volgens de SP-fractie moeten de gemeenten door middel van democratische
controle gestuurd worden en niet door marktprikkels, opgelegd door de centrale
overheid. Het beleid moet weliswaar decentraal worden uitgevoerd, maar centraal
behoren de regels te worden vastgesteld. De SP-fractie is voor een zo groot
mogelijke rechtsgelijkheid van de gemeenten.De ene gemeente zal minder goed slagen in het aan het werk helpen van
uitkeringsgerechtigden dan de andere, bijvoorbeeld door de samenstelling van
de groep uitkeringsgerechtigden of door regionale arbeidsmarktfactoren, maar
ook door een slecht gemeentelijk activeringsbeleid. In dat laatste geval zijn
inwoners van die gemeente in het algemeen en de uitkeringsgerechtigde in het
bijzonder slachtoffer van een slecht beleid en moeten zij het gemeentebestuur
daarvoor verantwoordelijk stellen. Het is volgens de SP-fractie echter a-solidair
om de inwoners en met name de uitkeringsgerechtigden ook nog eens extra financieel
de dupe te laten zijn van het slechte beleid van het gemeentebestuur. Een
gemeente wil immers per se, zo verwachten wij, binnen het budget blijven en
dus bestaat het risico dat bij een relatief slechte uitstroom uit de bijstand
er minder toeslagen worden uitgekeerd of een harder sanctiebeleid wordt gevoerd.
Als het niet lukt om binnen het budget te blijven, moet de gemeente maximaal
15% zelf financieren. Dat wil zeggen dat dan de gemeenschap binnen een gemeente
daarvoor opdraait. De SP-fractie is bang dat financiële prikkels, zoals
bedoeld door het wetsvoorstel, ertoe leiden dat in de toekomst slechts in-
en uitstroomcijfers zullen tellen en niet meer de mensen die op een uitkering
zijn aangewezen.Omdat het macrobudget wordt bepaald op basis van de landelijke ontwikkeling
van de uitgaven en een macro-overschrijding van het budget wel door het Rijk
wordt vergoed, valt de winst voor de gemeente op de langere termijn met name
te halen door beter, in financieel opzicht tenminste, te presteren dan andere
gemeenten. Kortom, er wordt naar onze beoordeling een concurrentie geschapen
tussen gemeenten rond de bijstandsgelden. De sterkere gemeenten met veel zelfvertrouwen
zullen hier ongetwijfeld best blij mee zijn, maar de zwakke gemeenten zullen
de dupe worden. De SP-fractie zou juist de zwakke gemeenten, ook indien die
zwakte voortkomt uit slecht bestuur, extra willen helpen bij hun reïntegratie-inspanningen
en niet, zoals de regering wil, de extra reïntegratiegelden inzetten
bij de sterkere gemeenten, omdat die nu eenmaal volgens de marktprincipes
beloond moeten worden voor goed gedrag.De SP-fractie is het eens met de stelling dat bij een dalend aantal uitkeringsgerechtigden
de inkomsten voor de gemeenten via het Gemeentefonds niet sneller
moeten dalen dan de besparingen op de uitgaven. Met name de middelen voor
de uitvoering mogen naar onze beoordeling niet al te hard teruglopen bij een
dalend aantal uitkeringsgerechtigden. Slechts als de daling van het aantal
uitkeringsgerechtigden structureel is, kan er op het uitvoeringsapparaat bezuinigd
worden.Een andere financiering is dus nog wel te verdedigen, maar een andere
verantwoordelijkheidsverdeling is dat volgens de SP-fractie niet. Een stop
op de geconstateerde negatieve prikkel voor gemeenten kan ook anders gerealiseerd
worden, bijvoorbeeld door alle uitvoeringskosten niet direct te koppelen aan
het aantal uitkeringsgerechtigden.Ik hoor graag de reactie van de minister op de stelling dat een grotere
financiële verantwoordelijkheid voor de gemeente slechts leidt tot concurrentie
tussen de gemeenten om de bijstandsgelden. Dat geldt met name als de totale
uitgaven niet lager uitkomen dan het macrobudget, bijvoorbeeld omdat het economisch
tij een keer ophoudt mee te zitten of omdat – en dat is voor ons een
belangrijk gegeven – het leeuwendeel van de mensen dat nu nog in de
bijstand zit helemaal niet sollicitatieplichtig is of op de arbeidsmarkt een
dusdanige achterstand heeft dat een zelfstandig inkomen verwerven op korte
termijn of voorlopig niet waarschijnlijk is.Tegen het deels ontschotten van de financieringsstromen heeft de SP-fractie
in principe geen bezwaar, maar wel tegen de voorgestelde budgetteringssystematiek.
Het is prima dat er geld bestemd voor uitkeringen wordt besteed om uitkeringen
te voorkomen of overbodig te maken, maar het gemeentelijk budget voor inkomen
en activering van mensen die een beroep moeten doen op de Algemene bijstandswet
moet naar de mening van de SP-fractie gekoppeld blijven aan het aantal uitkeringsgerechtigden.
Dat is de bepalende factor voor de behoefte aan budget. Iedere afwijking daarvan
is op zijn zachtst gezegd eigenaardig. De eerdere uitvoeringskosten zullen
daarvan in ieder geval uitgezonderd moeten zijn.Ik zie kortom geen noodzaak en ook geen logica in het onderhavige voorstel
tot een andere verantwoordelijkheidsverdeling te komen binnen de financiering
van de bijstand, ik zie wel grote principiële bezwaren. De SP-fractie
meent dat wij hiervan beter kunnen afzien en ons beter kunnen bezighouden
met de verbetering van de positie van de mensen die in de bijstand zitten.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter! Het Fonds voor werk en inkomen beoogt een bijdrage
te leveren aan het vergroten van de kansen op werk en reïntegratie van
uitkeringsgerechtigden. Als meer mensen aan het werk worden geholpen, kan
daarmee een daling van de ABW-, de IOAW- en de IOAZ-uitkeringslasten worden
bewerkstelligd. De doelstelling van het wetsvoorstel dat wij ondersteunen,
is het streven naar een beter evenwicht tussen beleidsverantwoordelijkheid
en financiële verantwoordelijkheid voor de gemeente, met behoud overigens
van de waarborgen voor de inkomenspositie van hen die daadwerkelijk op een
bijstandsuitkering zijn aangewezen. Ik zie niet in dat aan die positie getornd
wordt door het onderhavige wetsvoorstel.De SGP-fractie staat op zichzelf positief tegenover de voorgenomen bundeling
en budgettering. Gemeenten worden meer dan nu financieel gestimuleerd om de
aantallen bijstandsuitkeringsgerechtigden terug te brengen. De SGP-fractie
acht gemeenten prima in staat om die grotere eigen verantwoordelijkheid aan
te kunnen. Zij kennen als geen ander de omstandigheden op de lokale arbeidsmarkt
en kunnen daarop het beste inspelen. Wij zijn dus op hoofdlijnen positief,
maar er zijn ook nog wel enkele onduidelijkheden aan dit wetsvoorstel verbonden.Op dit moment staat nog niet vast hoe het objectieve verdeelmodel er definitief
zal uitzien. Daarin moeten nog de nodige verbeteringen worden aangebracht.
Niet in alle opzichten bestaat thans goed zicht op de financiële effecten
voor de onderscheiden gemeenten. Gelet op de omvang van de operatie en de
vorming van het Fonds voor werk en inkomen heeft de SGP-fractie al eerder
aangegeven voorstander te zijn van de ook door het kabinet nagestreefde, gefaseerde
en zorgvuldige invoering, waarbij ook de interferentie met het SUWI-traject
niet uit het oog verloren mag worden, waarin duidelijkheid wordt geschapen
over de verantwoordelijkheid ten aanzien van reïntegratie. Tot nu toe
wordt het deel van de bijstandsuitgaven dat gemeenten voor hun rekening moeten
nemen betaald vanuit het Gemeentefonds. Deze middelen lopen via de begroting
van Binnenlandse Zaken. Bij de invoering van het FWI zullen de vergoedingen
niet meer via het Gemeentefonds lopen, maar via de begroting van SZW. Het
gemeentelijk aandeel wordt vergroot van 10% naar 25%. Ook de SGP-fractie staat,
in ieder geval voor de korte termijn, huiverig tegenover een verhoging van
dat percentage. Wij vinden het belangrijk dat eerst ervaring kan worden opgedaan
met de thans voorziene verhoging.De voordelen van de vergroting van de gemeentelijke verantwoordelijkheid
zien wij. De vraag is wel of toereikend inzicht bestaat in de financiële
gevolgen voor gemeenten. Is op grond van de inmiddels beschikbare gegevens
al meer te zeggen over gemeenten die problemen verwachten als gevolg van de
nieuwe systematiek? In hoeverre biedt het systeem voldoende flexibiliteit
om zeker ook in de beginfase knelpunten op een verantwoorde manier tegemoet
te kunnen treden? Een belangrijke vraag is natuurlijk hoe het systeem uitpakt
bij tegenvallers in de bijstandsuitkeringen. Daar moet uiteindelijk ook een
beslag op de algemene middelen plaatsvinden. Gemeenten zijn gedwongen om 15%
of ƒ 15 per inwoner te betalen met gelden uit de algemene middelen.
Wij zien op zichzelf de redelijkheid in van de voorgestane risicobegrenzing,
maar de vraag dringt zich op of met de voorziene systematiek niet een te groot
beslag op de rest van de gemeentelijke begroting kan worden gelegd. Theoretisch
is het mogelijk met een objectief verdeelmodel dat het 25% aandeel een relatief
groot bedrag is, terwijl de algemene middelen uit het Gemeentefonds beperkt
zijn. Dan kunnen er wel eens problemen ontstaan, zo is gesignaleerd, wanneer
een grote onderneming in een kleine gemeente failliet gaat. Is het systeem
wel voldoende berekend op dergelijke situaties? Kunnen gemeenten daardoor
niet behoorlijk in de knel komen?De minister stelde dat het wetsvoorstel erop is gericht dat gemeenten
niet de dupe worden van een gewijzigde vorm van financiering van de bijstandsuitkeringen.
Hiervoor heeft hij enkele waarborgen in de wet ingebouwd, zoals het niet terugvorderen
van gemeentelijke overschotten en risicobegrenzing. De SGP-fractie steunt
de gedachte dat gemeenten niet te grote risico's moeten lopen. Keerzijde daarvan
is dat financiële tekorten voor een groot deel op het Rijk worden verhaald.
In een periode van hoogconjunctuur is dat niet zo'n probleem, maar hoe schat
de minister de gevolgen voor het Rijk in bij een recessie? Kortom, mijn fractie
vraagt ook aandacht voor de recessiebestendigheid van de voorziene systematiek.Hoe reageert de minister op de volgende bedenking die wel eens naar voren
is gebracht? Het Rijk weet dat de totale te verwachten uitkeringskosten bepalend
zijn voor het macrobudget. Het weet ook dat bij een te hoge inschatting geen
geld door gemeenten wordt teruggestort. Zal de overheid in een tijd van bezuiniging
niet geneigd zijn om het macrobudget te laag in te schatten? Zal er niet een
dergelijke druk kunnen ontstaan? In de tweede plaats is de vraag of er in
een periode van laagconjunctuur veel geld van het inkomensdeel naar het werkdeel
gaat. Hierdoor genereren gemeenten geen extra geld voor reïntegratie.
In de schriftelijke voorbereiding is niet zo uitdrukkelijk ingegaan op dit
argument. Er is gesteld dat hierin wel een prikkel schuilt voor een goed activeringsbeleid,
maar in tijden van laagconjunctuur met toenemende aantallen bijstandsuitkeringgerechtigden
valt er helaas weinig te prikkelen. De vraag is dan toch of de redenering
niet te veel is gebouwd op de huidige hoogconjunctuur. Inderdaad zal dan door
een dalende bijstandsuitkeringpopulatie extra geld overblijven voor de integratie.
In een recessie is dat extra geld er niet, juist als gemeenten dat extra geld
goed kunnen gebruiken. Is dat niet tegenstrijdig?De SGP-fractie heeft kennisgenomen van de kritiek die met name in het
verleden al eens is geuit dat voor de vooruitstrevende gemeenten als gevolg
van de vorming van het FWI vooral in de eerste twee jaren de wet van de remmende
voorsprong zal gelden. Gemeenten die met veel moeite en inzet een relatief
klein aantal bijstandsuitkeringgerechtigden hebben, worden sterk benadeeld
door de gemeenten die de boel op z'n beloop hebben gelaten. De laatste categorie
krijgt namelijk een behoorlijk hoog budget op basis van de historische toedeling.
In de huidige conjunctuur is het voor die gemeenten eenvoudig om de aantallen
bijstandsgerechtigden te verlagen. Hierdoor houden deze gemeenten de eerste
twee jaar een fors bedrag over in het inkomensdeel. Dit kunnen zij vervolgens
nog eens besteden in het werkdeel. De categorie gemeenten die al jaren bezig
is om zoveel mogelijk mensen uit de bijstand te krijgen en die hard bezig
is om de harde kern aan het werk te krijgen, boekt weinig successen en komt
daardoor ook niet in aanmerking voor het uitkeringsoverschot. Wil de minister
nog eens reageren op de problematiek van de remmende voorsprong? Erkent de
minister deze problemen en wat kan hij hiertegen doen?Voorzitter! De minister wil voorkomen dat over de jaren heen in het scholings-
en activeringsbudget stuwmeren aan niet bestede middelen ontstaan. Waarop
baseert hij zijn vrees dat ongemotiveerd stuwmeren zullen ontstaan? In navolging
van andere woordvoerders wil ik pleiten voor een hoger meeneempercentage;
ik vind de huidige regeling te krap bemeten. Wat vindt de minister van de
gedachte om de overschotten maximaal drie jaar mee te nemen en het percentage
te verhogen tot 25? Daarvoor zijn de nodige argumenten aan te dragen, terwijl
het toch niet een heel vergaande stap is.Het uitkeringsoverschot, zoals verwoord in artikel 7, kan uitsluitend
worden besteed aan sociale activering, kinderopvang, scholing en andere stimuleringsmaatregelen
in het kader van de WIW. In zekere zin is daar iets voor te zeggen, gelet
op de bedoeling waarmee het geld verstrekt is. Aan de andere kant is er een
zekere ongelijkheid ten opzichte van de systematiek van het opvangen van tekorten.
Daar is uiteindelijk ook een beslag op de algemene middelen aan de orde. Wij
hebben derhalve sympathie voor de door collega Van Dijke beoogde verruiming,
zoals hij heeft verwoord in een amendement. Er ligt inmiddels een verdergaand
amendement van collega Noorman dat ertoe strekt de overschotten vrij besteedbaar
te maken. In de toelichting bij het amendement staat dat de besteding in het
verlengde van het doel van de wet dient plaats te vinden. Is er, als dit amendement
wordt aangenomen, wel een voldoende juridische basis om dat af te kunnen dwingen?Over de deregulering van het werkdeel hebben wij nog een afzonderlijke
brief d.d. 15 juni ontvangen. Het is goed dat er een begin wordt gemaakt met
ontschotting en stroomlijning. Vergt implementatie van de in de brief neergelegde
voornemens wetswijziging?Mevrouw Schimmel (D66):Voorzitter! De verleiding is groot om nog even in te gaan op de wetsgeschiedenis
maar dat zal ik om des tijds wille niet doen. Het is wel goed om nog eens
stil te staan bij nut, noodzaak en vormgeving van het Fonds voor werk en inkomen.
Over nut en noodzaak schijnt iedereen het wel eens te zijn. De huidige financieringssystematiek
leidt niet bepaald tot veel animo om activeringsbeleid te voeren. Er is overigens
de laatste jaren veel bereikt op dit gebied. Daaraan heeft de economische
ontwikkeling zeker bijgedragen en ook zijn de opvattingen enigszins veranderd.
De financieringssystematiek is een onderdeel van het geheel en het lijkt mij
nuttig een goede aansluiting tot stand te brengen. Nut en noodzaak staan voor
onze fractie voorop.Ik wil nog wel enkele opmerkingen maken over de vormgeving. Per 1 januari
wordt gestart met het fonds waarin zijn opgenomen de uitkeringsregelingen
ABW, IOAW en IOAZ. Van die regelingen wordt 25% toegekend als een budget.
De gemeenten kunnen 75% van de kosten van de uitkering declareren bij het
ministerie. Dat geld wordt verdeeld op basis van de meest recente historische
uitgaven die bekend zijn op het moment van vaststelling van de regeling. Vervolgens
wordt in een periode van drie jaar toegegroeid naar een verdeling op basis
van objectieve maatstaven. Na de eerste evaluatie in 2002 zal het fonds wellicht
worden uitgebouwd waarbij verdergaande budgettering en uitbreiding van het
werkdeel worden bekeken. De gemeenten Groningen, Nijmegen, Dordrecht, Emmen, Hengelo, Sneek, Haarlem,
Alkmaar, Helmond, Cuijk, Roosendaal, Schiedam, Leiden, Venlo en Den Bosch
hebben gevraagd om te mogen experimenteren met verdergaande vormen van het
fonds. Deze gemeenten zijn bereid om daarvoor meer financiële risico's
te dragen. Om tegemoet te komen aan hun wens heb ik samen met mevrouw Snijder
een amendement laten voorbereiden waarin een experimenteerartikel is opgenomen.
In dit experimenteerartikel wordt de mogelijkheid geopend dat gemeenten kiezen
voor een vergoedingspercentage tussen 75 en 50 en een budgetteringspercentage
tussen de 25 en 50. Bij de inwerkingtreding van de wet kunnen gemeenten opteren
voor een ander vergoedings- c.q. budgetteringspercentage. Over de precieze
vormgeving van de experimenten en de wijze van budgettering worden nadere
afspraken gemaakt.Ik heb goed geluisterd naar mevrouw Noorman die heeft gezegd dat de gemeenten
niet gek zijn en hun risicobegrenzing zo zullen vastleggen dat zij niet teveel
nat zullen gaan. Volgens mij heeft zij daarin gelijk. Zij heeft ook nog gewezen
op de afspraken over de herverdeling van het Gemeentefonds, de hertaxatie
WOZ, de herinvoering BTW-compensatiefonds en het FWI en het feit dat daarin
maximale bedragen voor het risico zijn vastgelegd. Bovendien heeft zij vastgesteld
dat nog niet overal de reïntegratiebudgetten zijn uitgegeven. Je kunt
je dus afvragen wat die gemeenten er eventueel mee voor hebben om een gedeelte
te kunnen overhevelen naar het reïntegratiegedeelte. Dat is waar, maar
dit brengt mij toch niet van de opvatting dat het belangrijk is dat je kunt
experimenteren.Ik heb overleg gepleegd met mevrouw Snijder en wij voelen er toch veel
voor om in deze wet een experimenteerartikel op te nemen. Dit moet wellicht
in wat algemene termen gebeuren, zodat niet direct wordt vastgelegd dat 75-25
ook wel 50-50 kan worden, maar de mogelijkheden moeten er zijn. Wij willen
daarbij de wensen meenemen om met name in het WIW-gedeelte meer aan ontschotting,
deregulering of stroomlijning te kunnen doen. Dit betekent dat wij het amendement
op stuk nr. 10 zullen vervangen door een ander, beter amendement waarin wij
ook de ontschotting een kans willen geven. Wij komen daarmee ook tegemoet
aan de wensen die door andere leden zijn geuit. Dit wordt een vrij ingewikkeld
experimenteerartikel, want je zult toch moeten aangeven waar je wilt afwijken.
Dit betekent ook dat in de WIW een experimenteerartikel moet worden aangebracht
om ook daar iets meer vrijheid toe te staan. Wij willen gevolg geven aan de
wens van gemeenten om al iets meer vooruit te lopen op wat wellicht na 2002
mogelijk zal zijn.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Voorzitter! Collega Schimmel zegt terecht dat er nogal wat bezwaren kunnen
worden aangevoerd tegen het experimenteren.Mevrouw Schimmel (D66):Meestal ken je zelf die bezwaren het beste als je iets voorstelt.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Zij heeft ook al aangegeven dat een andere vormgeving knap ingewikkeld
zal zijn. Kan zij aangegeven wat precies het voordeel is van de route die
zij desondanks verkiest? Wat is het voordeel van al die ingewikkelde toestanden?Mevrouw Schimmel (D66):Zo ingewikkeld is het nu ook weer niet, maar je moet in de wet aangeven
waarop je wilt afwijken. Dit hebben wij bijvoorbeeld bij de sociale activeringsexperimenten
ook gedaan. Het gaat wel om een wetstechnisch ingewikkeld amendement, maar
overigens biedt het de mogelijkheid aan 15 gemeenten die daarom vragen om
al eerder dan 2002 iets meer ruimte te hebben voor een eigen beleid. Zij achten
zich daartoe in staat en verwachten dan een beter bijstandsbeleid te kunnen
voeren.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Maar als er dan zoveel bezwaren zijn, ligt dan voor mevrouw Schimmel dit
"u vraagt en wij draaien" het meest voor de hand? Acht zij het niet verstandiger
eerst af te wachten hoe dit werkt en dan in 2002 – voorwaar toch geen
halve eeuw verder – verdere mogelijkheden te bezien? Dit ligt toch veel
meer voor de hand?Mevrouw Schimmel (D66):Wat je wilt, is dat een aantal gemeenten iets meer ruimte krijgt om meer
financieel risico te dragen of meer aan ontschotting te kunnen doen. Dit moet
in een AMvB worden vastgelegd en daarover moet hier worden gesproken. Wij
zullen dan wel zien of die gemeenten er nog instappen, want dan heb je het
ook over risicobegrenzing en alle elementen die daarbij een rol spelen, net
zo goed als dit bij het experimenteerartikel WW het geval was. Het gaat er
ten eerste om, vrijheid voor een aantal gemeenten te creëren en ten tweede
om tot een goede regeling in de wet te komen. Ik vind dat niet ingewikkeld.
Je moet gemeenten die daarom vragen in staat stellen, in overleg met de minister
en later in overleg met de Kamer daaraan aandacht te besteden. Ingewikkeld
is het niet. Het is alleen wetstechnisch even ingewikkeld. Ik neem de argumenten
van de heer Van Dijke serieus, maar ik wil ook kijken welke mogelijkheden
kunnen worden gecreëerd voor een aantal gemeenten die op vrijwillige
basis gemotiveerd een grotere vrijheid wensen dan nu wordt toegestaan.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Als een gemeente meer winst wil maken – dat zou het betekenen –
moet dan in gelijke mate een hoger risico gelopen worden?Mevrouw Schimmel (D66):Dat zijn van die elementen die tijdens een bestuurlijk overleg aan de
orde komen, waarna nadere voorwaarden worden gesteld. Als een gemeente meer
risico wil lopen, zou de risicobegrenzing iets minder beperkt moeten zijn.
Zij moet het risico ook kunnen voelen, lijkt mij.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Het zal wel duidelijk zijn dat ik er niet zoveel brood in zie als gemeenten
die ruimte meer willen. De bescherming die wij hebben gecreëerd zou losgelaten
moeten worden.Mevrouw Schimmel (D66):Niet totaal, maar zelf iets meer risico nemen betekent nu eenmaal dat
het risico iets minder beperkt is. Anders neem je volgens mij helemaal geen
risico. Je kunt bijvoorbeeld van tevoren een beleggingselement inbrengen,
om te zorgen dat je het geld ook echt krijgt. Je loopt risico of niet.De heer Harrewijn (GroenLinks):Met de voorstellen voor experimenten die er lagen werd
uitgegaan van een andere financiering. Daar hoor ik u nu niet over. Daar neemt
u geen afstand van. Ik begrijp dat u wilt opereren binnen de bestaande financieringsvoorwaarden,
met een objectief verdeelmodel enz. Dan krijgt u wat meer ruimte en loopt
u iets meer risico, maar er zijn geen nieuwe financiële condities, zoals
die een beetje doorklonken in de door ons voorgestelde experimenten.Mevrouw Schimmel (D66):Ik zou wel een artikel willen invoegen om de mogelijkheid te scheppen,
bij AMvB af te wijken van bepaalde artikelen. Ik vind dat je dan ook van de
verhouding 75-25 in de vergoeding zou mogen afwijken. Vervolgens ga je bestuurlijk
overleg aan met de gemeenten die dat willen, om de voorwaarden te creëren.
Dat zou kunnen worden vastgelegd in een in de Kamer te bespreken AMvB. In
het bestuurlijk overleg zou bekeken kunnen worden hoever de gemeenten eigenlijk
willen gaan. Dat is het enige dat ik voorstel.De heer Harrewijn (GroenLinks):Een van de bezwaren tegen de voorstellen die ons bereikt hebben, is dat
een eigen financiering werd voorgesteld. Er zou langer worden doorgegaan met
het historisch verdeelmodel, enz. Voorziet uw amendement er niet in om eventueel
af te wijken van het objectief verdeelmodel of het historisch verdeelmodel?Mevrouw Schimmel (D66):Nee.De heer Harrewijn (GroenLinks):Het is voor mij belangrijk dat wij daarin gelijk optrekken. Je kunt dan
binnen de financiering nog experimenteren.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):De gemeenten voeren de wet in medebewind uit, maar de primaire verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van de bijstand ligt bij het Rijk. Wat is uw ondergrens?
Welk risico vindt u nog verantwoord? Dat risico betreft dus ook de financiële
positie van de gemeenten. U zegt dat er overleg moet plaatsvinden. Dan zien
wij wel waarop wij uitkomen. Dan gaan wij beoordelen of dat goed is. Dat is
toch niet vrijblijvend? U heeft toch zelf criteria voor een minimale bescherming
voor gemeenten, die geëist kan worden?Mevrouw Schimmel (D66):Als 15 gemeenten zeggen dat zij wel verder willen gaan, overigens niet
alleen met de financieringssystematiek, maar ook met ontschotting, dan zouden
wij dat kunnen toestaan in de vorm van een experiment gedurende een aantal
jaren. Wat zijn de minimumeisen? Dat is bijvoorbeeld dat de gemeenten geen
onverantwoorde financiële risico's gaan nemen. Maar ik heb er nog geen
precieze ondergrenzen voor bepaald wat onverantwoorde financiële risico's
zijn. Het wordt meestal in dat soort algemene termen geformuleerd. Ook de
verschillende adviezen die op dit wetsvoorstel zijn binnengekomen, spreken
over "geen onverantwoorde financiële risico's". Ik heb het nog niet tot
achter de komma uitgewerkt in bedragen.De voorzitter:Dit wordt de laatste interruptie voor mevrouw Noorman.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):De gemeenten die de brief ondertekend hebben, zeggen dat zij meer geld
willen genereren. Wij hebben al geconstateerd dat het de vraag is of dat het
echte argument is. Het komt er in feite op neer dat je een hogere winst wilt
maken op de uitstroom. Dat is het positieve. De vraag aan mevrouw Schimmel
is waar precies de grens ligt. Je kunt wel een hogere winst willen maken,
maar als je een hoger verlies lijdt, is dat dan in evenwicht? Waar ligt de
ondergrens? Je kunt toch niet zomaar een blanco cheque afgeven?Mevrouw Schimmel (D66):Volgens mij is het de bedoeling van een experimenteerartikel om dat met
elkaar te bespreken en te bekijken hoe ver bijvoorbeeld de minister wil gaan
in overleg met de gemeenten en hoe ver de gemeenten willen gaan om dat risico
te dragen. Daarin moet je tot overeenstemming zien te komen. Ik ben niet bezig
al precies te formuleren wat er in de algemene maatregel van bestuur moet
komen. Bij het experimenteerartikel in de Werkloosheidswet hebben wij ook
gezegd dat wij het belangrijk vinden dat er geëxperimenteerd kan worden.
Dat wordt dan nader uitgewerkt in bepaalde criteria: het mag niet langer dan
zo lang, het mag niet zus of zo, enz. Ik vind dat typisch iets waarover je
in bestuurlijk overleg tot overeenstemming moet komen.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Voorzitter!...De voorzitter:De minister moet er nog op reageren en het amendement komt ook nog in
behandeling. Er is dus nog alle gelegenheid om dit punt inhoudelijk uit te
discussiëren.Ik wijs er overigens op dat de inhoud van een algemene maatregel van bestuur
nooit verder kan gaan dan de wet. Wij moeten goed voor ogen houden dat het
niet een vlucht is om een andere inhoud te bepleiten. Dat kan hoogstens bij
experiment, maar anders nooit.Mevrouw Schimmel (D66):Dat is waar en daarom is het belangrijk dat in het experimenteerartikel
wordt aangegeven van welke elementen je bij AMvB mag afwijken. Dat is het
technisch ingewikkelde van dit wetsvoorstel. Wij willen precies weten wat
de mate van het experiment is ten opzichte van de wetsvoorstellen die er nu
liggen. Ik geef u, voorzitter, hierin dus gelijk. Het is daarom ook belangrijk
het niet in zijn algemeenheid te formuleren, maar het toe te spitsen op de
verschillende onderdelen.In het voorstel van het kabinet moeten gemeenten tekorten in het inkomensdeel
van het fonds voor werk en inkomen zelf uit hun algemene middelen betalen,
tot maximaal 15% van het toegekende budget van ƒ 15 per inwoner. Overschotten
in het inkomensdeel mogen niet naar vrije keuze worden aangewend. Deze mogen
uitsluitend worden besteed aan uitgaven in het werkdeel. Mevrouw Noorman en
de heer Van Dijke hebben amendementen ingediend om dit te veranderen. In de
toelichting geven beide indieners aan dat zij de bestedingsbeperkingen niet
in lijn vinden met het uitgangspunt van de wet. Dat de gemeentelijke bestuurlijke
verantwoordelijkheid moet worden vergroot ben ik trouwens eens met de indieners.
Overigens vinden zowel mevrouw Noorman als de heer Van Dijke het wenselijk
dat gemeenten eventuele overschotten in het inkomensdeel indien mogelijk aanwenden
voor het gemeentelijk arbeidsmarktbeleid. Zij vinden echter dat het Rijk dit
niet moet voorschrijven. Daar ben ik het ook mee eens.Het voorstel van de heer Van Dijke lijkt op het VNG-voorstel. Ik neem
aan dat de heer Van Dijke beoogt dat, als een overschot uitkomt boven de genoemde grens, dit toegevoegd wordt aan het scholings- en activeringsbudget.
Dat klopt, zie ik.Het kabinet geeft in de nota naar aanleiding van het verslag ook nog een
soort spiegelbeeldvariant, maar deze variant heeft niet de weg naar een amendement
gevonden, zodat ik er verder geen aandacht aan zal besteden.Mevrouw Noorman wil verder gaan, want zij wil het hele artikel laten vervallen
waarin wordt voorgeschreven hoe de overschotten moeten worden besteed. In
de lijn van een experimenteerartikel voel ik daar eigenlijk wel het meeste
voor. Het gaat er immers om dat de gemeenten een grote mate van beleidsvrijheid
kennen op het gebied van activerend bijstandsbeleid. Ik denk dat het ook een
belangrijk amendement is in relatie met de beperkte reserveringsmogelijkheden
die nu worden opgenomen. De meesleepregeling bedraagt 12,5% van het overschot
op het activerings- en scholingsbudget. De 12,5% is wel erg mondjesmaat, met
name omdat het voor gemeenten met een naar verhouding klein budget vaak nodig
is om veel middelen ineens in te zetten om bijvoorbeeld een kostbaar en langdurig
traject te realiseren. Ook de Raad voor de financiële verhoudingen maakt
er een opmerking over. Als een gemeente in 2001 geld bespaart op de bijstand
en in mei 2002 haar balans heeft opgemaakt, blijft er nog maar een halfjaar
over om de overgebleven gelden in het werkfonds uit te geven. In het huidige
voorstel is reservering van deze gelden maar zeer beperkt mogelijk. Het is
zelfs mogelijk dat een gemeente zowel in het werk- als in het inkomensdeel
geld overhoudt. Beide bedragen dienen in het volgende jaar aan het werkdeel
te worden besteed. De kortheid van deze periode is een desincentive voor een
zorgvuldig beleid. Hierop hoor ik graag een reactie van de minister.Het is opvallend in dit wetsvoorstel dat nog veel punten nader onderzocht
worden, zoals de uitvoeringskosten die niet in het FWI zijn opgenomen en het
objectieve verdeelmodel. Is over dit onderzoek al iets meer te zeggen? Als
ik de nota naar aanleiding van het verslag goed lees, lijkt het erop dat de
voorkeur steeds meer uitgaat naar een grotere inzichtelijkheid dan naar een
grotere verklaringsgraad. Is dit zo en kan de minister hierop ingaan?Ook hoor ik graag een reactie van de minister op de opmerking van de VNG
dat de toegenomen financiële en beleidsmatige verantwoordelijkheid van
de gemeenten terug te vinden moet zijn in de wijze waarop het toezicht op
de uitvoering wordt uitgeoefend. De redenering luidt dat de verantwoording
primair wordt afgelegd tegenover de gemeenteraden. Naarmate dit op sluitende
wijze gebeurt, kan en moet het Rijk volstaan met toetsing op procesniveau.
Zo kan er scherper toezicht op de uitvoering plaatsvinden zonder de dereguleringsdoelstelling
aan te tasten. Wat vindt de minister hiervan en wanneer komen er voorstellen
hiervoor?Vorige week las ik in de Volkskrant dat op het ministerie blijkbaar wordt
overwogen tot 33 centra voor werk en inkomen te komen, met allerlei satellieten
eromheen. Met dit aantal ben ik het helemaal niet eens, want dit doet afbreuk
aan het idee van een klantvriendelijk loket voor werk en inkomen dat bereikbaar
is voor zoveel mogelijk mensen en dat zoveel mogelijk ruimte biedt voor allerlei
soorten dienstverlening. De relatie met dit wetsvoorstel is misschien niet
groot, maar toch hoor ik graag dat de minister nader hierop ingaat.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Mevrouw de voorzitter! Wij spreken over een nieuwe financiering van de
ABW, de IOAW en de IOAZ, die per 1 januari 2001 moet leiden tot het Fonds
voor werk en inkomen. Laat ik beginnen met tegen de minister te zeggen dat
de fractie van de VVD dit wetsvoorstel positief beoordeelt. Ook in eerder
gevoerd overleg heeft mijn fractie deze lijn steeds ondersteund. Wij zijn
er warm voorstander van, meer verantwoordelijkheid voor de uitvoering van
de bijstandswet te leggen bij de gemeenten. Bundeling van geldstromen met
hierbij een zo groot mogelijke budgettering geeft gemeenten de mogelijkheid,
zelf keuzes te maken voor een zo effectief mogelijke inzet van de middelen
voor uitstroom van bijstandscliënten en andere werkloze ingezetenen.
Het is niet meer een kwestie van of-of, maar van en-en. Het is efficiëntieverhogend
en geld kan worden ingezet waar het noodzakelijk is. Doordat tevens meer financiële
verantwoordelijkheid bij de gemeenten wordt gelegd, ontstaat voor de gemeente
een prikkel om een goed uitstroombeleid te voeren. De fractie van de VVD is
hiervan overtuigd. Dit nieuwe beleid kan dus op onze steun rekenen, waarbij
het belangrijk is dat er een balans is tussen de risico's voor de gemeenten
en de invloed die gemeenten op de uitstroom kunnen hebben.Reeds in het eerste wetgevingsoverleg hebben wij voor ons belangrijke
punten aangegeven. Daar zijn een aantal punten van over. Wij constateren dat
wij uitgaan van een historisch verdeelmodel, dat moet leiden tot een objectief
verdeelmodel. Hierbij hebben wij als fractie knelpunten aangegeven. Een van
de factoren waarover wij zorgen hadden, is de invloed van lokale en regionale
arbeidsmarktomstandigheden. Ook andere fracties hebben dit genoemd. De plotselinge
sluiting van een groot industrieel complex kan grote invloed hebben. De fractie
van de VVD is er tevreden over dat het kabinet duidelijk uitspreekt dat gemeenten
geen risico's mogen dragen voor factoren waarop zij nauwelijks invloed hebben.
Ik ga ervan uit dat dit risico's zijn zoals ik net geschetst heb. Ook zegt
het kabinet dat bij een tegenvallende economie het macrobudget zal worden
aangepast. Dit zou een van de grote knelpunten in de toekomst kunnen zijn.Dan kom ik bij het volgende punt, mevrouw de voorzitter. De VVD-fractie
heeft reeds een aantal keren aangegeven bereid te zijn gemeenten meer budgetruimte
te geven in de vorm van een experiment. Er was bij het eerste overleg een
aantal gemeenten – ik meen dat het toen drie gemeenten betrof –
dat te kennen heeft gegeven meer vrijheid te willen, maar ook meer risico's
te willen nemen. Er zijn er nu 15 gemeenten – mevrouw Schimmel heeft
deze zonet genoemd – die daarvoor willen opteren. Zij zijn bereid een
grotere financiële verantwoordelijkheid te dragen, gekoppeld aan een
grotere mate van beleidsvrijheid bij de uitvoering. Wat dit betreft is er
een duidelijke vraag.De minister geeft in zijn nota naar aanleiding van het verslag aan dat
een experimenteerartikel niet eenvoudig is te verwerken, omdat er zal moeten
worden afgeweken van meerdere specifieke bepalingen in het
wetsvoorstel en mogelijkerwijs van andere regelgeving op het terrein van Sociale
Zaken. Bovendien vraag het een zorgvuldige uitwerking en dat kost veel tijd.
Wij onderkennen zeker dat een experimenteerartikel goed moet worden ingebed
in dit wetsvoorstel. Toch vinden wij als VVD-fractie – daarom hebben
wij ook samen met de D66-fractie daarover een amendement ingediend –
dat we een aantal experimenten zouden moeten toestaan. De vraag van een aantal
gemeenten is zelfs om de verdeling 25%-75% toe te leiden naar 50%-50%. Ook
dat hebben wij in het amendement verwoord. Echter, wil je meer beleidsvrijheid
en wil je meer risico's, dan zullen we op meerdere terreinen dan alleen met
betrekking tot het financiële deel – dat geef ik eerlijk toe –
iets moeten veranderen. We zullen het voorstel misschien moeten aanpassen
om die vrijheidsmogelijkheden meer uit te bouwen, waarbij het gaat om meer
ontschotting.Gemeenten willen er voor gáán om te experimenteren. Vanuit
die houding is er voor ons de mogelijkheid te leren; we kunnen zo ervaring
opdoen met een verdere doorgroei naar meer gemeentelijke verantwoordelijkheid
in de toekomst. Vanuit die invalshoek vindt de VVD-fractie dan ook een aantal
experimenten het proberen waard. De PvdA maakt zich zorgen over de risico's
hierbij voor de gemeenten. Daar zal een inbedding voor plaatsvinden, maar
zij willen nu eenmaal meer risico's nemen. Wij vinden ook dat zij die risico's
dan zouden moeten kunnen nemen, met een bepaalde inperking. Mevrouw Schimmel
is daar zonet al uitvoerig op ingegaan.Het CDA zegt dat we eerst zouden moeten evalueren en risico's moeten beperken
om geen brokken te maken. Onze inzet zou de volgende zijn. Als wij wachten
op een evaluatie, is het 2002 geweest, waarna we dan nog zaken moeten implementeren.
We zouden, als we toch zorgvuldig een experimenteerartikel inbedden in de
wet, daarop vooruitlopend veel kennis kunnen vergaren door te kijken hoe het
nu gaat met gemeenten die wij meer beleidsvrijheid geven en ook wat meer risico's;
het betreft gemeenten die daar zelf om vragen. Die inbedding – ik ben
me daarvan bewust – zit nog niet volledig in het amendement dat thans
voorligt. Ik wacht dan ook even af hoe de minister daar tegenover staat. Ik
heb geproefd, ook in de beantwoording, dat de minister toch bereid is om naar
experimenten te kijken en ik hoop dat we het amendement zo kunnen aanpassen
dat in ieder geval die ruimte ontstaat binnen dit wetsvoorstel. Ik denk dat
we ons die kans als Kamer niet moeten laten ontnemen.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Voorzitter! Gemeenten vragen erom, zegt mevrouw Snijder, maar ik ken de
VVD niet als een partij die, wanneer gemeenten ergens om vragen, onmiddellijk
zegt dat we dat dan maar moeten doen. Amsterdam vraagt om een referendum in
het kader van de burgemeestersbenoeming en daar zegt de VVD ook niet van:
doe het maar even. Wat kan nu, bij de vraag die voorligt van die gemeenten,
het voordeel zijn? Ik heb het aan een collega van mevrouw Snijder gevraagd
en deze kwam er niet echt uit. Waar kan nu precies het voordeel in gelegen
zijn, anders dan dat we tegemoet komen aan de wens van die gemeenten?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Deze gemeenten zien, naar mijn gevoel, duidelijk het voordeel dat zij
met het budget dat zij dan ter beschikking hebben – zij lopen risico,
maar zij hebben ook meer budget ter beschikking – meer op de uitstroom
kunnen inzetten en grotere projecten kunnen opstarten. We zien ook dat het
vooral gaat om de grotere gemeenten. Ik zal straks nog iets zeggen over het
fasegewijs invoeren, maar ook wat dat betreft zijn er een aantal gemeenten
die het allemaal wat sneller zouden willen, want dan kunnen zij meer genereren
op een bepaald moment, hetgeen duidelijk tot gevolg heeft dat er meer uitstroom
ontstaat. Daar gaat het ons ook om. Kijk, het is een vraag van gemeenten en
de VVD hobbelt zeker niet achter alles aan, maar de VVD heeft steeds, van
het begin af aan, bij het Fonds voor werk en inkomen als inzet gehad: meer
verantwoordelijkheid bij gemeenten, meer trachten die uitstroom te creëren,
meer beleidsvrijheid voor gemeenten. Dat strookt helemaal met dit experimenteerartikel.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik ben van de afdeling waar niet alleen lieverkoekjes worden gebakken.
Waarom stelt u niet voor om de garantie dat gemeenten niet meer dan 15% in
de min behoeven gaan, uit te breiden tot 25% als ze 25% in de min terechtkomen,
enz.? Als je dan voor 30% risico wilt lopen, kun je ook voor 30% nat gaan.
Dat hoor ik u gewoon niet zeggen. Over ontschotting zijn wij het allemaal
eens; dat kan prima, maar dat doen wij in de WIW. Maar als je een wijziging
in de bijstand wilt voorstellen in de experimenteersfeer, moet je eerlijk
aangeven dat men voor de hele weg risico loopt. Ik vind het niet consequent
dat u dit niet zegt.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):U hebt mij wel duidelijk horen zeggen dat gemeenten beleidsvrijheid willen,
maar ook meer risico's willen nemen. Dat hebben ze van het begin af aan steeds
gezegd. Althans, ik heb niet begrepen dat er hieromtrent onduidelijkheid zou
bestaan. De gemeenten zijn echt bereid om meer risico's te nemen. Het is alleen
even de vraag, welke grens wij hanteren; nemen wij 50%? Dat het meer moet
zijn dan 15%, ben ik helemaal met u eens, want als de gemeenten meer beleidsvrijheid
willen en daarvoor ook meer risico willen lopen, moeten wij dat inbedden.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Dan kan ik u wel een beetje uit de droom helpen, want ik heb contact gehad
met de betrokken gemeenten en ik heb ook de brief gezien. Ze willen helemaal
niet meer risico, ze willen het historische verdeelmodel, het model uit de
tijd waarin de bijstandswet nog niet zo goed werd uitgevoerd, ze willen bescherming.
Als er meer geld beschikbaar komt, willen ze dat wel, maar ze willen absoluut
niet minder. Voor dat soort spelletjes ben ik niet te porren, wel voor reële
afspraken over reële risico's, maar ik heb noch u, noch uw collega op
welke wijze dan ook horen betogen, wat uw fractie verantwoord vindt. En u
bent ook niet in staat om aan te geven, wat u een reëel risico vindt.
Is het dan wel verstandig om op dit moment dit pad op te gaan? Zouden wij
niet moeten volstaan met een experiment in de sfeer van deregulering binnen
de WIW?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik heb aangegeven dat dat er zeker bij behoort. Wij zijn ook echt niet
uit op spelletjes. Het uitgangspunt is duidelijk meer beleidsvrijheid,
ook voor het amendement. En ik heb niet vernomen dat gemeenten nu al zouden
tegenstribbelen, maar ik hoor graag van de minister of hij hier iets meer
van weet, want ik ga ervan uit dat hij contact heeft gehad met de VNG en met
een aantal gemeenten.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter! Er wordt nu een vrij grote verandering in dit wetsvoorstel
voorgesteld. Zonder dat gemeenten enige praktijkervaring hebben kunnen opdoen,
zegt men dat er wel verder mee kan worden gegaan, terwijl de regering bovendien
zegt dat er na twee jaar een evaluatie komt. Is die conclusie niet wat lichtvaardig
getrokken? Men heeft nog helemaal geen ervaring met 75-25 en nu zegt men dat
men 50-50 wel aan kan. Stel dan het niet zo blijkt te zijn, wat dan?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Gemeenten hebben een jarenlange ervaring met uitstroom, ze hebben goed
gezien hoe dat gaat. Ze hebben ook verwachtingen van het werken met 75-25;
althans, dat neem ik aan, want het merendeel van de gemeenten gaat ermee akkoord.
En er zijn gemeenten die bij hun uitstroombeleid mogelijkheden zien om naar
die verhouding 50-50 door te groeien. Er is mijn fractie alles aan gelegen,
gemeenten de vrijheid daartoe te geven en daarmee niet te wachten op een evaluatie.
Wij hebben in het eerste wetgevingsoverleg ook aan de minister gevraagd of
hij eraan denkt door te gaan naar een hoger percentage dan 25. Uit de nota
naar aanleiding van het verslag blijkt dat hij deze intentie heeft. Wij zouden
ook van dit traject kunnen leren.De voorzitter:Ik begrijp wel dat verschillende leden hier vragen over hebben, maar het
amendement is er nog niet en wij hebben de mening van de minister over deze
kwestie nog niet gehoord. Is het niet veel verstandiger om daar even op te
wachten en dan pas verder te gaan met elkaar hierover vragen te stellen?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Daar ben ik het mee eens, mevrouw de voorzitter, ware het niet dat ik
even antwoord zou willen geven op de vraag die mevrouw Snijder opwerpt. Zij
vraagt zich af waar het staat, wat ik stelde. Wel, dat staat in de brief van
de gemeente Den Bosch van 19 juni, en wel op de tweede bladzijde aan het begin
van de tweede alinea.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Dank voor de informatie!Voorzitter! Een ander aandachtspunt is het fasegewijze invoeren. Mijn
fractie heeft daarnaar eerder gevraagd en in de nota naar aanleiding van het
verslag wordt dit aangegeven. Uit het verslag maken wij op, dat het kabinet
van mening is dat reeds in de eerste fase van het FWI de gemeenten met de
beoogde aanpassingen van de financieringssystematiek, de vergroting van de
gemeentelijke beleidsruimte bij het aanwenden van de middelen en het werkdeel
FWI beter in staat worden gesteld om zelf vorm te geven aan het reïntegratiebeleid.
Toch willen wij nogmaals opmerken, dat de ruimte voor gemeenten voldoende
moet zijn om ook daadwerkelijk het beleid te kunnen beïnvloeden. Deregulering
is en blijft in dit verhaal van essentieel belang. Ook dit punt zou kunnen
aansluiten bij die experimenten. Buiten de 15 hebben ook andere gemeenten
om een snellere invoering en ook de VNG heeft erop gewezen om de fasen van
invoering te beperken. Dit zou eveneens in een experimenteerartikel kunnen
worden betrokken.Door alle sprekers is gewezen op de overschotten en de besteding ervan.
Er kunnen inderdaad knelpunten zitten in de bestedingsmogelijkheden en de
fractie van de VVD pleit er dan ook voor – zoals blijkt uit de medeondertekening
van het amendement van mevrouw Noorman – dat de overschotten niet alleen
ruimer maar ook breder worden ingezet, niet naar de algemene middelen maar
binnen hetgeen de wet mogelijk maakt. Ook dat wordt duidelijk in het amendement
verwoord.Halverwege het jaar wordt het overschot vastgesteld. Het lijkt ons zeer
zinvol om voor het resterende deel van het jaar voldoende beleid op te maken,
dat wil zeggen dat een hoger percentage wordt vastgesteld en dat de meeneemregeling
wordt aangepast naar 50%. Wat vindt de minister hiervan? Als hij daarop positief
reageert, hoeven wij daarvoor geen motie in te dienen.Een punt van zorg blijft de administratievelastendruk die uit deze operatie
voortvloeit. De VVD-fractie benadrukt dat deze administratievelastendruk zoveel
mogelijk wordt beperkt. Stroomlijnen en transparant maken van de diverse informatiestromen
over beleid, kwaliteit en toezicht dienen zo snel mogelijk te gebeuren. Wanneer
hier niet snel genoeg en adequaat op wordt ingegaan, kan dit tot veel extra
druk bij de gemeenten leiden met alle frustraties van dien. Graag worden wij
ook hierover geïnformeerd evenals over de wijze waarop de minister het
single-auditverhaal richting de gemeenten ziet.Content zijn wij met de toezegging van de minister, dat hij opnieuw wil
bezien of de uitvoeringskosten in de brede zin toereikend zijn en dat hiervoor
een onderzoek zal worden gestart waarbij tevens de uitvoeringskosten uit hoofde
van de gemeentelijke activeringstaken worden betrokken. Moeilijke trajecten
geven namelijk hoge uitvoeringskosten. Ook dit dient duidelijk te worden meegewogen.Voorzitter! Bij deze discussie speelt duidelijk de relatie met het SUWI-
en het CWI-dossier. De relatie tussen dit wetsvoorstel en de vorming van het
CWI zal in de volgende jaren duidelijk blijken. Een grote rol bij het uit
te voeren arbeids- c.q. reïntegratiebeleid is de totstandkoming van de
centra voor werk en inkomen. Het betekent in de gehele lijn van het uitstroombeleid
en het toenemende financiële belang van gemeenten bij de toeleiding van
cliënten tot de arbeidsmarkt en dus de uitstroom, dat gemeenten hun poortwachtersfunctie
goed moeten kunnen blijven uitvoeren en uitoefenen. Daar zal veel aandacht
voor nodig zijn. Ik krijg hierop graag een reactie van de minister.Door andere sprekers werd er al op gewezen dat de invoering per 1 januari
2001 problemen zal kunnen opleveren. Wij horen hierover graag de mening van
de minister. Wij gaan er vooralsnog van uit dat het voorstel niet door de
Eerste Kamer moet worden gejast, maar dat sprake zal zijn van een zorgvuldige
inbedding. We hebben overigens allen belang bij een goede afhandeling.De VVD-fractie blijft graag op de hoogte van de voortgang. In de nota
naar aanleiding van het verslag wordt een aantal onderzoeken gemeld. Wij horen
graag wat de uitkomsten daarvan zijn.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het eind van de eerste termijn van de zijde
van de Kamer. In de loop van de avond zullen wij de behandeling van dit wetsvoorstel
voortzetten.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.35 uur tot 13.20 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-5919-5938.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl