Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in de provincie Drenthe (25046)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 4605-4669

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-03-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 64, pagina 4605-4669

19-03-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25046Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in de provincie Drenthe (25046)Pagina 4605-4669
Presentie en opening (woensdag 19 maart 1997)Pagina 4601-4601
Regeling van werkzaamheden (woensdag 19 maart 1997)Pagina 4601-4602
Voortzetting behandeling van de wetsvoorstellen: - Goedkeuring van de op 20 november 1995 te Brussel tot stand gekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lid-staten, enerzijds, en de Staat Israël, anderzijds (25036); - en één ander wetsvoorstel en twee motiesPagina 4602-4605
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 19 maart 1997)Pagina 4669-4669

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 298 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Gemeentelijke
herindeling in de provincie Drenthe (25046).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Het is misschien aardig even op te merken dat het debat over de gemeentelijke
herindeling in Drenthe zal worden uitgezonden door radio en tv Drenthe.De heer Stellingwerf (RPF):Mevrouw de voorzitter! De wet van Miles luidt: Waar je staat, hangt af
van waar je zit! Die wet lijkt in het geval van gemeentelijke herindelingen
vaak op te gaan. Het feit of je nu in een her in te delen gemeente woont,
of in een grote stad in een ander deel van het land, beïnvloedt je mening
in belangrijke mate. Zo ook nu. Daarom zal het vandaag voor veel inwoners
van Drenthe een spannende dag worden.Wat gaat er gebeuren met de gemeente waarin je geboren en getogen bent?
Wij moeten constateren dat er met elke gemeente wel iets gebeurt. Drenthe
gaat vooralsnog van 34 naar elf gemeenten. Dat is niet mis. Wij hebben het
hier over een grootschalige gemeentelijke herindeling. De schaal is wat de
fractie van de RPF betreft, te groot.Er zijn naar onze mening in Drenthe veel levenskrachtige gemeenten, met
een eigen identiteit en historische ontwikkeling. Die hadden wat ons betreft
niet hoeven te verdwijnen.Ik erken dat we vandaag een stukje van die geschiedenis van Drenthe schrijven.
Ik erken ook dat we nu niet al het werk van de Drentse provinciale staten
en gemeenten behoren en behoeven over te doen. Ieder heeft in dit historische
proces zijn eigen verantwoordelijkheid. Wij zullen ons vandaag
vooral moeten richten op de knelpunten waarover tijdens de behandeling in
de provinciale staten ook fors is gediscussieerd.De heer Hoekema (D66):De heer Stellingwerf zegt dat voor de fractie van de RPF de schaal van
het onderhavige wetsvoorstel te groot is. Welke schaal acht zijn fractie dan
optimaal?Verder zou ik de heer Stellingwerf willen vragen hoe belangrijk het voor
hem is dat er over dit wetsvoorstel binnen de provincie overeenstemming is
bereikt. Is dat een factor geweest in zijn afweging? Hoe zwaar heeft die gewogen?De heer Stellingwerf (RPF):Ik vind de schaal van het wetsvoorstel niet te groot. Nederland zou ook
in één keer op de schop genomen kunnen worden! Het gaat mij
om de vraag of alle herindelingen in jouw visie noodzakelijk zijn. Ik heb
geprobeerd te zeggen dat er naar onze mening een vrij groot aantal gemeenten
is dat niet voor herindeling in aanmerking had behoeven te komen. Dat heeft
alles te maken met de manier waarop je aankijkt tegen de bestuurslaag die
het dichtst bij de burgers staat, de gemeente, en wat je een optimale grootte
vindt.Voorzitter! Ik hoop dat ik de gelegenheid krijg die lijn even uit te werken,
want daarmee heeft het alles te maken. Wij zullen ons vandaag vooral richten
op de knelpunten die ook in de provinciale discussie centraal hebben gestaan.
Het gaat daarbij vooral om de vraag of de Tweede Kamer bereid is twee extra
plattelandsgemeenten te laten ontstaan in het zuiden van Drenthe. Velen spreken
over een kloof. Het is vandaag onder andere de vraag hoe groot die kloof in
Drenthe zal blijven of zal worden.Voorzitter! Zoals gezegd is de RPF-fractie geen voorstander van grootschalige
herindelingsprojecten. Het eigen karakter van de gemeenten en de mogelijkheden
om de eigen identiteit vorm te geven, worden naar de mening van de RPF door
de herindeling in veel gevallen onnodig onder druk gezet.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik wijs de heer Stellingwerf erop dat de gemeente Emmen nu
al uit een groot aantal kernen bestaat. De gemeente telt ruim 90.000 inwoners.
Ontbreekt naar de mening van de heer Stellingwerf ook in die gemeente de samenhang?
Hij zegt namelijk dat de samenhang verloren gaat bij een meerkernige opzet.
Daarom is mijn wedervraag: hoe zit dat dan nu met Emmen?De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik heb het woord "meerkernig" niet eens in de mond genomen.
Wij spreken nu over voorstellen waarmee bestaande gemeenten opnieuw worden
ingedeeld en die dus voor de bestaande gemeenten de nodige wijzigingen met
zich brengen. Wat Emmen betreft zijn die wijzigingen eigenlijk niet aan de
orde. Emmen is een bestaande gemeente met veel kleine kernen rondom een grote
hoofdkern. Ik signaleer voor Emmen helemaal geen probleem en daarom wil ik
aan de situatie van Emmen niet veel woorden vuilmaken.Voorzitter! De sociaal-culturele, levensbeschouwelijke en historische
aspecten van de identiteit van kleine gemeenten en de kleinschaligheid en
relatieve uitgestrektheid in Drenthe moeten gewaarborgd worden. Op zichzelf
vitale gemeenten met voldoende bestuurskracht worden opgeheven ten behoeve
van de vorming van heel grote plattelandsgemeenten, of voor de oplossing van
nauwelijks bestaande ruimtelijke problemen van meer stedelijke gemeenten.
Daar heeft de RPF-fractie grote moeite mee. Zeker, een vaste maat, een optimale
grootte of een optimaal inwonertal van gemeenten is moeilijk te geven, maar
de betrokkenheid van de burger bij zijn of haar gemeente moet ons in ieder
geval een zorg zijn. Het is daarom naar onze mening een goed uitgangspunt
om bij gemeentelijke herindeling vooral te letten op de aanwezige knelpunten.
Gemeentelijke herindeling kan nodig blijken te zijn, echter, die zal meestal
beperkt kunnen blijven tot kleinschalige herindelingen.Dat de regering bij gelijkwaardige keuzemogelijkheden kiest voor de versterking
van centrumgemeenten ten koste van plattelandsgemeenten, is na enkele grotere
herindelingen wel duidelijk geworden. Mijn fractie is het met deze keuze van
de regering niet eens. Dat hebben we in het verleden al een- en andermaal
duidelijk gemaakt. In een aantal gevallen zal het nodig zijn dat gemeenten
niet zonder wederzijdse afstemming en samenwerking kunnen. Met samenwerking
hoeft niets mis te zijn. Bestuurlijke vraagstukken die gemeentelijke grenzen
overschrijden, vereisen in bepaalde gevallen nu eenmaal meer deskundigheid
dan die waarover de individuele gemeenten beschikken. Echter, de aanname Stellingwerf"hoe
groter, hoe meer ambtenaren, hoe meer bestuurskracht, hoe beter" staat op
 gespannen voet met de werkelijkheid en met het principe van
verantwoordelijk bestuur. Immers, de benodigde bestuurskracht is afhankelijk
van de omvang en de intensiteit van de vraagstukken waar de gemeente mee te
maken heeft of te maken krijgt.Voorzitter! Met inachtneming van deze algemene uitgangspunten kom ik meer
concreet te spreken over de inhoud van het wetsvoorstel. De RPF-fractie betreurt
het dat de staatssecretaris vooralsnog niet van plan is om stappen te ondernemen
voor een correctie van de grens tussen Stadskanaal en Nieuw-Buinen. De grensoverschrijdende
problemen, zoals het dringende ruimteprobleem van Stadskanaal, worden zodoende
op dit moment nog niet opgelost. De motieven voor grenscorrectie blijken ook
in voldoende mate uit het verslag. De RPF-fractie pleit ervoor dit probleem
zo snel mogelijk op te lossen.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Is de heer Stellingwerf niet van mening dat de behandeling
van deze kwestie in eerste instantie overgelaten moet worden aan de mensen
in het overleg tussen beide provincies en beide gemeenten? Het is de heer
Stellingwerf toch bekend dat zelfs bij de provincie Groningen in onvoldoende
mate bekend is wat nu precies de behoefte en de plannen zijn van de gemeente
Stadskanaal. Die notie wil ik de heer Stellingwerf, los van de mogelijke ontwikkelingen
op basis van het open overleg, wel onder de aandacht brengen.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Het zal duidelijk zijn dat wij daarover op dit moment geen
definitieve uitspraak willen doen. Er had op dit punt wellicht een amendement
ingediend kunnen zijn. Echter, naar mijn mening zou daarmee niet voor de goede
volgorde zijn gekozen. Wat mij betreft zal voor het onderhavige geval eerst
door de provincies initiatief moeten worden genomen. Ik spreek in ieder geval
de wens en de hoop uit dat dit initiatief op korte termijn zal worden genomen.
De staatssecretaris erkent ook in de nota naar aanleiding van het verslag
dat er sprake is van een probleem. Maar goed, ik geef toe, het is nu niet
in eerste instantie de taak van de Tweede Kamer is om een oplossing te forceren.Wat de nieuwe gemeente Emmen betreft blijft de RPF-fractie moeite hebben
met de samenvoeging van Schoonebeek en Emmen. In de eerste plaats geeft de
staatssecretaris geen antwoord op de vraag of Schoonebeek werkelijk niet zelfstandig
kan blijven voortbestaan. Mocht dit werkelijk onmogelijk zijn – en daar
moeten we ernstig rekening mee houden – dan is de RPF-fractie er voorstander
van om Schoonebeek, naar de wens van de gemeenteraad, samen te voegen met
de gemeenten Coevorden en Dalen. De gemeente Schoonebeek vormt qua aard, karakter
en landschap één geheel met de westelijk gelegen gemeenten,
wat een samenvoeging met die gemeenten naar de mening van de RPF-fractie het
meest logisch maakt. Splitsing van de gemeente Schoonebeek, door ons in het
verslag gesuggereerd, zou nog een mogelijkheid kunnen zijn, maar de staatssecretaris
geeft aan dat zij in principe geen gemeenten wil splitsen. Ik kan me daar
wel iets bij voorstellen. Wij opteren in dat geval voor aansluiting bij Coevorden.Mevrouw de voorzitter! In de nota naar aanleiding van het verslag meldt
de staatssecretaris dat er bij het herindelingsproces kennis is genomen van
elders opgedane ervaring en van adviezen uit wetenschappelijke hoek. Dat is
uiteraard nuttig, maar het blijft toch allemaal relatief. Het komt uiteindelijk
aan op de overtuiging die je aanhangt. Wat de RPF-fractie betreft, dient bijvoorbeeld
het onderscheid stad-platteland zo herkenbaar mogelijk te blijven. Dat uitgangspunt
staat op gespannen voet met het uitgangspunt van de staatssecretaris, namelijk
om de verstedelijkte centrumgemeenten centraal te stellen. De in het kader
van gemeentelijke herindelingen veel geciteerde prof. Herweijer is dan wel
geen principieel tegenstander van herindeling, maar hij wijst wel nadrukkelijk
op de ongelukkige keuzes van provinciale staten van Drenthe rond Hoogeveen
en Meppel, keuzes die de staatssecretaris overneemt.Het voorstel van de regering is om Zuidwolde aan Hoogeveen toe te voegen
en De Wijk, Nijeveen en Ruinerwold aan Meppel. In de nieuwe gemeenten Hoogeveen
en Meppel zal een kleinekernenbeleid gevoerd moeten worden. Als het voorstel
doorgaat zoals het er nu ligt, ben ik het daar wel mee eens. De centrumgemeenten
hebben daarmee echter over het algemeen weinig of geen ervaring. Het is ook
de vraag of je ze hiermee moet opzadelen, wanneer een veel betere oplossing
voorhanden is, namelijk de vorming van een plattelandsgemeente De Wolden.Zeker, voor de ruimtelijke problemen van de gemeenten Hoogeveen en Meppel
moeten oplossingen worden gezocht. De noodzaak daartoe is door niemand ontkend.
Echter, getrouw aan het uitgangspunt "knelpuntenbenadering" is oplossing van
dit probleem door middel van grenscorrecties heel goed mogelijk.De RPF-fractie er een groot voorstander van om aan het oorspronkelijke
voorstel van gedeputeerde staten van Drenthe in algemene zin vast te houden
en de gemeenten De Wijk, Ruinen, Ruinerwold en Zuidwolde samen te voegen tot
één nieuwe sterke plattelandsgemeente De Wolden. De enige aanvulling
die wij op dat voorstel zouden willen plegen, is dat wij de kern Pesse aan
deze nieuwe plattelandsgemeente zouden willen toevoegen. Let wel, Pesse behoort
op dit moment bij de plattelandsgemeente Ruinen!De plattelandsgemeente De Wolden zal met haar meer dan 20.000 inwoners
zonder meer een levensvatbare gemeente worden. Zoals gezegd, zullen enkele
grenscorrecties rond Meppel en Hoogeveen die beide gemeenten in staat stellen
een lange periode vooruit te kunnen. De nieuwe gemeente De Wolden is homogeen
van karakter. De nieuwe gemeente kent vele dorpen, natuurgebieden en agrarische
bedrijvigheid. Onder de bevolking en de verschillende volksvertegenwoordigingen,
dus de gemeenteraden, ondervindt de vorming van De Wolden zeer brede steun.Voorzitter! Ik was met de collega's Schutte en Oedayraj Singh Varma zo
overtuigd van de noodzaak van de vorming van de gemeente De Wolden, dat we
reeds in een vroegtijdig stadium een amendement met deze strekking hebben
ingediend. We weten dat deze wens veel breder leeft en gaan ervan uit dat
die bredere steun er vandaag ook zal komen.Mevrouw de voorzitter! Iedereen is het erover eens dat de kernen Veenoord en Nieuw-Amsterdam samen in één gemeente
moeten komen te liggen. De vraag is echter bij welke gemeente deze "twee-eenheid"
dient te worden gevoegd. De staatssecretaris relateert haar keuze vooral aan
de aanwezigheid van industriële activiteiten, welke vanuit Emmen bestuurlijk
zouden moeten worden aangestuurd. De RPF is niet van de doorslaggevendheid
van dat argument overtuigd. De staatssecretaris stelt in de nota naar aanleiding
van het verslag dat het bij gemeentelijke herindeling gaat om maatwerk. Mijn
fractie is het wat dat betreft met haar eens. We verschillen echter ook hier
met haar van mening over de vraag welke maat we nastreven.De heer Hoekema (D66):Nadat de heer Stellingwerf in een wat vroeg stadium van de procedure zijn
amendement indiende, kwam de staatssecretaris nog met haar nota naar aanleiding
van het verslag. In de wisseling van stukken speelde die een niet geheel onbelangrijke
rol. De staatssecretaris heeft in de nota gesteld dat zij de vorming van een
plattelandsgemeente De Wolden zeer ongewenst achtte. Zij heeft daar ook een
aantal argumenten voor gegeven. Is de heer Stellingwerf in het geheel niet
onder de indruk van die argumenten of van de stelling van de staatssecretaris
dat het zeer ongewenst is? Wat heeft hij gedaan met de nota naar aanleiding
van het verslag?De heer Stellingwerf (RPF):Ik hoop zojuist een aantal argumenten te hebben genoemd waarom ik het
op dit punt principieel oneens ben met de staatssecretaris. Uiteraard heeft
de nota naar aanleiding van het verslag een heel belangrijke rol in deze discussie
gespeeld. Ik heb ook geconstateerd dat wij op dit concrete punt een vrij groot
verschil van mening hebben met de staatssecretaris, maar ik ben absoluut niet
overtuigd door de argumenten die zij heeft aangevoerd en die natuurlijk al
bekend waren uit het voortraject. Daar kunnen wij lang en breed over praten,
maar het heeft te maken met de vraag wat het uitgangspunt is in de benadering
van dit probleem van gemeentelijke herindeling en van het oplossen van knelpunten.
Op een gegeven moment ontstaat dan een afweging en op basis van de uitgangspunten
kan ik mij wel voorstellen dat de staatssecretaris, en dus de regering, tot
een ander oordeel komt, maar dan moeten wij erkennen dat er op dit punt een
onoverkomelijke kloof ligt tussen het standpunt van de regering en dat van
mijn fractie en blijkbaar van meer fracties. Ook na de nota naar aanleiding
van het verslag ben ik dus niet overtuigd geraakt.Voorzitter! Ik had het over het maatwerk. Als bij de herindelingsplannen
wordt uitgegaan van maatwerk en specificatie in die zin dat specifieke lokale
en regionale omstandigheden een doorslaggevende rol spelen, sluit het voorstel
tot vorming van een tweede plattelandsgemeente in het zuidoosten van Drenthe –
de gemeente Zuidenveld, bestaande uit de huidige gemeenten Oosterhesselen,
Sleen en Zweeloo – daarop naadloos aan. Mijn fractie steunt daarom het
door de SGP ingediende amendement voor de vorming van Zuidenveld. Wij zouden
aan die gemeenten de kernen Veenoord en Nieuw-Amsterdam willen toevoegen en
daartoe hebben wij een subamendement voorgesteld. Zodoende ontstaat een gemeente
met ongeveer 21.000 inwoners. Deze gemeente voldoet qua cultuur, structuur,
karakter en omvang aan de provinciale uitgangspunten en randvoorwaarden voor
de herindeling.Deze keuze zou volgens de staatssecretaris niet moeten worden gemaakt,
omdat de bij die dorpen liggende bedrijfslocaties een relatie hebben met de
gemeente Emmen. Het is maar hoe zwaar dit wordt gewogen. Het gaat hier om
relatief bescheiden bedrijfslocaties, waarvan tweederde nu reeds op het grondgebied
van Sleen ligt. En waarom zou een gemeente van 21.000 inwoners, wat toch niet
niks is, die taak niet gewoon kunnen vervullen?Ten slotte mogen wij constateren dat ook bij de vorming van deze gemeente
kan worden gerekend op een zeer groot draagvlak onder de bevolking. Mij dunkt
dat ook dat ons wat waard moet zijn.Voorzitter! De RPF-fractie vindt het zeer zorgelijk dat er na herindeling
naar alle waarschijnlijkheid zes basisscholen misschien niet meer voldoen
aan de opheffingsnorm. De staatssecretaris geeft aan dat er wellicht in de
wet een splitsingsverruiming kan plaatsvinden, waardoor de schoolvestigingen
kunnen worden omgevormd tot nevenvestigingen. In hoeverre is dit voor de genoemde
scholen werkelijk een oplossing? In welke gevallen zullen de scholen daardoor
kunnen blijven bestaan? Er is in ieder geval sprake van onzekerheid. Indien
de voorgestelde plattelandsgemeenten zouden worden gevormd, zou dit probleem
naar mijn opvatting zo niet bestaan, dan toch in ieder geval kleiner zijn.
Als de scholen werkelijk zouden moeten sluiten, tast dat de leefbaarheid in
de verschillende gemeenten ernstig aan. Gemeenten komen daarmee in een negatieve
spiraal terecht die wij zoveel mogelijk moeten voorkomen.Voorzitter! Ik kom op de grensproblematiek tussen Groningen en Drenthe.
Provincies en gemeenten hebben voor een constructieve aanpak gekozen. Er is
een proces in gang gezet waarbij een ontwikkelingsvisie in een convenant is
neergelegd. Deze visie behoeft nog nadere uitwerking. In ieder geval is niet
gekozen voor versterking van de centrumgemeente, Groningen dus, door gemeentelijke
herindeling. Over twee en vier jaar zullen evaluatiemomenten worden ingebouwd
en op die momenten zal moeten blijken of verdergaand ingrijpen al dan niet
noodzakelijk is. Over een grenscorrectie tussen Groningen en Eelde komen wij
in de nabije toekomst nog afzonderlijk te spreken. Ik spreek in elk geval
wel mijn waardering uit voor de constructieve aanpak die in deze regio is
gekozen. Daaraan hoef ik op dit moment niet meer woorden te wijden, naast
datgene wat er in de nota naar aanleiding van het verslag al vrij breed door
de staatssecretaris naar voren is gebracht. Wij hebben geen behoefte aan een
discussie over een eventuele fusie tussen Groningen en Drenthe. Die dient
op dit moment geen enkel doel en in de toekomst volgens ons ook niet.De heer Hoekema (D66):Sluit de heer Stellingwerf een eventueel samengaan op termijn, als resultaat
van een proces van samenwerking van onderop, dan uit? Hij zegt dat de RPF
er geen behoefte aan heeft. Betekent dat voor de heer Stellingwerf dat ze
altijd apart zullen blijven voortbestaan? Of heeft hij nog een kleine uitwijkmogelijkheid?De heer Stellingwerf (RPF):Als er van onderop een proces ontstaat waarbij alle gemeenten en beide
 provincies het 100% met elkaar eens zijn, wil ik daar uiteraard
wel over nadenken. Ik meen echter dat de afgelopen maanden en weken is gebleken
dat de verdeeldheid erg groot is.Voorzitter! Ik rond af. De RPF-fractie heeft grote moeite met grootschalige
herindelingen zoals de onderhavige. Wij gaan ervan uit dat een Kamermeerderheid
de vorming van twee extra plattelandsgemeenten mogelijk zal maken. In rond
Nederlands: wanneer wij De Wolden en Zuidenveld niet tot stand brengen, zullen
wij in ieder geval tegen dit wetsvoorstel stemmen. Voor wat betreft alle niet
genoemde onderdelen van het voorstel, zullen wij ons, redenerend vanuit de
onderscheiden verantwoordelijkheden van de verschillende bestuurslagen, in
algemene zin neerleggen bij de voorstellen van de regering. Wij zijn uiteraard
zeer benieuwd naar de reactie van de regering en hopen dat zij op het punt
van die twee te vormen plattelandsgemeenten niet dwars zal gaan liggen.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ook Drenthe moet eraan geloven. De herindeling
die al in allerlei provincies heeft plaatsgevonden, gaat niet aan deze provincie
voorbij. Misschien lijkt het overbodig, maar het is toch wel goed om formeel
de vraag op te werpen "waarom niet?". Het hoeft natuurlijk niet zo te zijn
dat wat goed is voor Holland en Utrecht, ook goed is voor Drenthe. Als wij
zo zouden redeneren, zouden wij nog een beetje te veel zitten in het oude
machtsdenken, waarbij de bisschop van Utrecht zijn macht uitstrekte tot over
Drenthe heen. Die tijd ligt gelukkig ver achter ons. Daar moeten wij maar
niet meer mee doorgaan. Ik begrijp dat de heer Van der Burg als deskundige
op dit terrein enige twijfels hierbij heeft, maar ik poneer het nog maar eventjes.De Drentse situatie moeten wij op haar eigen merites beoordelen. Als ik
dat probeer, moet ik zeggen dat ik het voorstel, even los van de procedure
die is gevolgd, niet erg overtuigend vind overkomen. Wij moeten constateren
dat in deze provincie, vergeleken met andere provincies, niet echt grootscheepse
ontwikkelingen gaande zijn die nopen tot een forse bestuurlijke aanpassing.
Dat geldt ook voor de omvang van de gemeenten. Er zijn kleine gemeenten bij,
maar er bestaan echt niet veel zeer kleine gemeenten in deze provincie. Objectief
bezien, is er niet veel aanleiding om hierbij van een grote prioriteit te
spreken. Dat is ook niet zo vreemd als je primair bekijkt of zich, vooral
op ruimtelijk gebied, in deze provincie knelpunten voordoen waarbij de schaal
van een eventuele herindeling kan worden aangepast aan de situatie. Als je
het resultaat tegen die achtergrond bekijkt en constateert dat de kleinste
gemeente in de provincie in het voorstel ongeveer 21.000 inwoners krijgt,
kun je niet anders dan concluderen dat het fors is. Over het oordeel hierover
kom ik straks nog verder te spreken. Als je het echter objectief bekijkt,
dan meen ik dat je mag constateren dat het een forse omvang is voor dit deel
van het land.De heer Hoekema (D66):De heer Schutte zei net dat voor Drenthe andere normen gelden dan voor
Holland en Utrecht. De bisschop even daargelaten, gelooft de heer Schutte
ten principale in het bestaan van algemene uitgangspunten en beginselen voor
herindeling, zoals bijvoorbeeld in september 1995 vastgelegd door het kabinet
in het beleidskader gemeentelijke herindeling? Of gelooft de heer Schutte
dat elke provincie bij wijze van spreken de schaal krijgt die zij verdient?De heer Schutte (GPV):Ik meen dat de heer Hoekema een tegenstelling maakt die er niet hoeft
te zijn. De algemene beleidsuitgangspunten van het kabinet – wij hebben
er hier en daar wel eens kanttekeningen bij gemaakt – zijn in grote
lijnen zeer algemeen geformuleerd. Het gaat vooral om de concretisering in
een bepaalde situatie. Wij moeten dan constateren dat de schaal daar over
het algemeen heel wat kleiner gekozen is. De staatssecretaris zegt in haar
antwoord dat dit zo is, maar dat dit onder een ander regime gebeurde en dat
de nu gehanteerde uitgangspunten toen niet golden. Dat mag waar zijn, maar
voor een deel zijn het wel dezelfde mensen die daarover oordelen. In ieder
geval wat mijn fractie betreft zijn het nog steeds dezelfde mensen die erover
oordelen. Ik was toen redelijk gelukkig met de schaal die er in Groningen
uitgekomen is. In die zin is het niet vreemd als ik zeg dat Drenthe er vrij
fors uitspringt. Uit deze behandeling moet in ieder geval niet de conclusie
worden getrokken dat wij hiermee een schaal presenteren die in het vervolg
ook in andere provincies van belang is. Ik denk met name aan Overijssel, waarover
wij nog zullen discussiëren. Ook daar zal dit op eigen merites beoordeeld
moeten worden. Het verhaal moet dan niet zijn dat wij in Drenthe hebben gekozen
voor een schaal van minimaal 21.000 en dat wij er daarom ook in Overijssel
voor moeten zorgen dat wij minstens daarop uitkomen. Ik voel niet voor dat
soort discussies.Inmiddels moeten wij constateren dat een groot deel van de gemeenten in
Drenthe zich – al dan niet con amore – akkoord heeft verklaard
met het resultaat dat door de staten en vervolgens door de regering aan de
Kamer is voorgelegd. Dat is een heel belangrijk gegeven bij onze uiteindelijke
beoordeling van zo'n wetsvoorstel. Er moeten dan ook belangrijke argumenten
zijn om af te wijken van datgene wat feitelijk door de gemeentebesturen en
de staten is geaccepteerd. Tegen die achtergrond is het goed om onderscheid
te maken tussen het meest zuidelijke gebied, waar de strijd zich vooral concentreert,
en de rest van de provincie. Ik wil hier gezegd hebben dat de procedure die
met name door het provinciaal bestuur is gevolgd, zorgvuldig en overtuigend
was, in ieder geval tot aan de statenbehandeling. Daarna is er natuurlijk
nogal wat gebeurd, waarbij op zichzelf legitieme stemmingen hebben plaatsgevonden
met soms zulke kleine verschillen dat niet op elk onderdeel de overtuigingskracht
van het uiteindelijke voorstel even groot is. Maar goed, dat is de aard van
zo'n procedure.Voorzitter! Ik ga eerst in op de provinciegrenzen. Aan de zuidkant is
er weinig aan de hand. Waar een knelpunt was – bij Meppel-Staphorst –
is het gelukkig gelukt om overeenstemming te bereiken over de correctie. Aan
de noordkant, bij Groningen, ligt dat heel wat problematischer. Wij hebben
Leek-Roden, Stadskanaal en Groningen-Eelde. Bij Leek-Roden moet je gewoon
constateren dat het jammer is dat die zaak al niet is opgelost toen wij spraken
over de herindeling van Groningen en nu weer niet bij de herindeling van Drenthe. Dat geeft het probleem aan dat er is als je de zaak provinciaal
aanpakt. Dat zij zo. Stadskanaal heeft in feite dezelfde ervaring gehad en
dreigt nu weer dezelfde ervaring te krijgen. Groningen-Eelde is een verhaal
apart. Er ligt nu een voorstel dat in het eindstadium van een procedure is.
Daarom is amendering op deze punten ook niet echt een oplossing, maar daarmee
is het probleem niet van tafel, in het bijzonder niet wat Stadskanaal betreft.
Van Leek-Roden zou je nog kunnen zeggen dat men uiteindelijk via het convenant
een alternatief heeft gezien waar men voorlopig mee uit de voeten denkt te
kunnen. Dat zij zo; over het convenant kom ik straks nog te spreken. Wat Stadskanaal
betreft is dat probleem echter niet opgelost. De verantwoordelijkheid om te
proberen om hier tot een oplossing te komen, ligt nu bij de beide provincies,
zoals die daar allang ligt. De signalen dat die oplossing er zal komen, zijn
tot nu toe niet erg hoopgevend, maar formeel moet men die kans nu krijgen.
Ik wil echter wel gezegd hebben dat als dat niet binnen afzienbare tijd tot
een conclusie komt, de verantwoordelijkheid weer op het bordje van de regering
ligt om gebruik te maken van haar bevoegdheden.Over Groningen-Eelde is het overleg op basis van de Wet ARHI gestart.
In april aanstaande zal het formele overleg daarover worden gevoerd. Daarbij
valt het mij op dat de staatssecretaris er in de nota naar aanleiding van
het verslag nu al op wijst dat het overleg ook wat haar betreft over een te
beperkt gebied gaat. Mijn vraag is: waarom is die conclusie al in dit stadium
op papier gezet? Juist omdat de procedure vooral op het terrein van de gemeenten
en de provincies ligt, lijkt het mij dat er een wissel op het slagen van het
overleg wordt getrokken als je nu al zo'n stelling betrekt. Dat dit geen theorie
is, wordt bewezen door de opstelling van de staten van de Groningen, die –
zoals ik uit persberichten heb begrepen – onlangs met zeer grote meerderheid,
zo niet met unanimiteit heeft uitgesproken dat er geen sprake kan zijn van
verdergaande grenscorrecties dan in het convenant over de regiovisie is afgesproken.
Terwijl het hele overleg nog moet beginnen, ligt er nu al zo'n uitspraak van
de staten. Is het niet onverstandig dat de staatssecretaris dat oordeel geeft,
terwijl het overleg nog van de grond moet komen? Provincies en gemeenten zijn
er toch de eerstverantwoordelijken voor? Je moet welke sterke argumenten hebben
om daarvan af te wijken en als je dat doet, dan graag op het moment waarop
de verantwoordelijkheid daarvoor op het bord van de staatssecretaris ligt.Het alternatief van samenvoeging van Groningen en Drenthe is geopperd.
De heer Zijlstra heeft daar in de publiciteit zijn naam aan verbonden en dat
zij van hem harte gegund. Puur historisch bezien is die gedachtegang van de
heer Zijlstra ook niet zo onlogisch. Ik heb er de Winkler Prins nog eens op
nageslagen en daaruit begreep ik dat Groningen zich ooit heeft afgescheiden
van het decanaat Drenthe, dat ressorteerde onder de bisschop van Utrecht,
nog steeds, mijnheer Van der Burg! In de discussie die de heer Zijlstra heeft
aangekaart, gaat het dus om herstel van een afscheidingsprocedure in het verre
verleden. Er valt dus wel iets voor te zeggen, al weet ik niet of de Groningers
het ook zo ervaren, maar inmiddels zijn wij enkele eeuwen verder en zijn beide
provincies behoorlijk verzelfstandigd en ook zelfverzekerder geworden. Dat
is op zichzelf niet erg, als men maar niet zo van elkaar vervreemdt dat men
geen oog voor elkaars problemen meer heeft. In ieder geval kan er van een
gedwongen fusie naar mijn mening alleen maar sprake zijn als er zich zeer
evidente problemen voordoen, die niet anders kunnen worden opgelost.Inmiddels is uit Drenthe een ongevraagd advies naar de heer Zijlstra gegaan,
en wel van zijn partijgenoot Ter Beek, de commissaris van de koningin in die
provincie, die zei dat samenvoeging niet alleen trekken aan een dood paard
is, maar zelfs duwen tegen een dood paard. Dat kost heel veel energie en ik
meen dat wij van onze oud-collega Piet de Visser hebben geleerd dat zoiets
in het algemeen weinig vrucht oplevert. Tegen die achtergrond denk ik dat
het niet goed is om hierover nu uitspraken te doen. Overigens, nu ik toch
de heer Ter Beek citeer; ik ga niet zover als hij door te spreken over minachting
voor het convenant. Dat lijkt mij een beetje te ver gaan. Wie zoiets zegt,
ziet kennelijk ook de plaats van het convenant niet goed.Als men van dat convenant over de regiovisie kennisneemt, vermenigvuldigen
de vragen zich. Ik noem er een paar. Wat bracht de provincies en gemeenten
samen? Was dat spontane onderlinge liefde of werd het uit nood geboren? Wat
is de waarde van zo'n convenant? Hoeveel houvast biedt het? Welk rechtskarakter
kan eraan worden toegekend? Die vragen zijn ook in de schriftelijke voorbereiding
gesteld en zij komen neer op de vraag: regeren bij convenant, kán dat
wel? Ik wil de kwestie niet al te principieel benaderen. In eerste instantie
neig ik tot de opvatting dat de regio al die vragen kan beantwoorden door
haar daden in de komende jaren. Als de afspraken die nu op papier staan, worden
omgezet in beleid en in publiekrechtelijke regelingen, zoals streek- en bestemmingsplannen,
toont de regio zelf aan dat men een goede weg is ingeslagen. Ik meen dat wij
de regio daartoe ook de kans moeten bieden. Onder meer door de aangekondigde
evaluatie kunnen wij de vinger aan de pols houden en zal het ons niet ontgaan
als het onverhoopt anders loopt. Op dit moment doen wij er beter aan de broedende
kip niet te storen.Voorzitter! Ik ga over op de centrumgemeenten. In het algemeen moeten
centrumgemeenten (kunnen) worden versterkt waar dat nodig is met het oog op
de functie van die centrumgemeenten. Dat is wel een heel algemene formulering.
Als er twijfels ontstaan, is de opvatting van de desbetreffende gemeenten
en van hun burgers een belangrijk gegeven; dit ook tegen de achtergrond van
wat ik aan het begin van mijn betoog heb gezegd.Waar ik in discussies over vergroting van centrumgemeenten in elk geval
niet voor voel, is om de weg in te slaan naar een zekere hiërarchie van
centra binnen een provincie of over provinciegrenzen heen, waarbij een bepaalde
gemeente altijd de grootste zou moeten zijn. Dat is geen relevant argument
als het gaat om herindeling van gemeenten en om centrumgemeenten. Ook onderlinge
verhoudingen van inwonertallen vind ik een argument dat al snel oneigenlijk
gebruikt wordt. Dat argument heeft ook geen grens; altijd zal er wel weer
een andere gemeente zijn die vindt dat hij nog een graadje groter moet zijn.
Van die argumentatie moeten wij ons verre houden. Het heeft
mij goed gedaan dat de staatssecretaris daar zelf ook afstand van genomen
heeft, voorzover dat in de discussie een rol ging spelen.Dan kom ik te spreken over de afzonderlijke centra. Ik kan heel kort zijn
over Assen. Ik vind dat op dat punt een verstandige afweging is gemaakt en
ik kan mij in het voorstel vinden.Ik moet zeggen dat het voorstel tot samenvoeging van Emmen en Schoonebeek
op mij niet sterk overkomt. Emmen zelf heeft het in ieder geval niet nodig;
dat zal duidelijk zijn. Emmen is groot en zelfstandig genoeg en een vergroting
van grondoppervlak en inwonertal zal niet helpen bij het oplossen van de problemen
daar. Een politieke meerderheid in Schoonebeek wil het bovendien niet en dan
vind ik dat er goede argumenten zijn om de voorkeur te volgen die in Schoonebeek
leeft. Daar gaat de voorkeur ernaar uit om Schoonebeek en Coevorden samen
te voegen, eventueel gecombineerd met Dalen. Daar heeft de heer Van den Berg
een amendement over ingediend. Ik heb nog één vraag over dit
amendement. Waarom zou Nieuwlande uitgerekend niet bij Hoogeveen moeten komen?
De bevolking van Nieuwlande kiest voor Hoogeveen. Welk doorslaggevend argument
is er om die wens niet te honoreren? Ik heb nog een tweede kanttekening in
verband met het subamendement van collega Stellingwerf op dit punt. Veenoord
en Nieuw-Amsterdam horen naar mijn gevoel duidelijk bij Emmen thuis. Ik zal
zijn subamendement dus zeker niet steunen.Dan kom ik bij Hoogeveen. Hoogeveen heeft ruimtelijke knelpunten, maar
van een overzienbare omvang. Dat hoeft wat mij betreft niet te leiden tot
samenvoeging met de gemeente Zuidwolde. De toekomstige ruimtebehoefte, voorzover
die zich nu aftekent en voorzover die niet binnen eigen grenzen gevonden zou
kunnen worden, kan ook via grenscorrectie gevonden worden. Dit gaat zeker
op als je het afweegt tegen het belang en de mogelijkheid van de levenskrachtige
plattelandsgemeente De Wolden, waar ik voor kies. Dat blijkt ook uit de medeondertekening
van het amendement van collega Stellingwerf. Ik heb inmiddels gezien dat de
heer Kamp en de heer Verhagen een bijna vergelijkbaar amendement hebben ingediend.
Als ik het goed begrepen heb, zit het verschil in de positie van Pesse. Dat
is voor mij een bespreekbaar punt, dus wij zien wel waar de bal uiteindelijk
heen rolt. Het lijkt mij dat er een meerderheid te vormen moet zijn voor de
totstandkoming van een zelfstandige gemeente De Wolden.Ook in Meppel doen zich ondanks de kleine grenscorrectie met Staphorst
nog wel ruimtelijke problemen voor. Die gaan primair in de richting van Nijeveen.
Wat mij betreft is het dus akkoord dat Meppel en Nijeveen worden samengevoegd.
Om dat ook meteen grootschalig te maken door Ruinerwold en De Wijk te annexeren,
gaat mij weer te ver. Daarom houd ik ook een betoog voor een gemeente De Wolden.Mijn conclusie over de plattelandsgemeenten kan kort zijn. Ik heb in het
algemeen al gezegd dat ik vind dat het behoorlijk grootschalig is uitgevallen.
Maar als de desbetreffende gemeenten daarvoor kiezen, respectievelijk daar
vrede mee hebben, en dat is voor het merendeel van de gemeenten het geval,
dan vind ik niet dat wij wijzer moeten zijn dan die gemeenten en het provinciaal
bestuur dat dit heeft vormgegeven. Ik zie dus geen reden om op dit punt wijzigingen
voor te stellen of te steunen.In het algemeen moet ik zeggen dat er aanleiding is om in Drenthe tot
een herindeling te komen. Ik vind wel dat die te grootschalig is, maar als
men daarvoor heeft gekozen, dan moeten wij dat niet willen corrigeren. Wat
betreft het zuiden van de provincie vind ik dat een minder ingrijpende uitbreiding
van de centra noodzakelijk is. Wij zullen zien hoe het daar verder mee gaat,
ook met het oog op de amendementen.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Als alles goed gaat met de Drentse gemeentelijke herindeling –
en dat betekent voor de fractie van de VVD als de herindeling spoedig haar
beslag krijgt – worden de huidige gemeenten Anloo, Rolde, Gieten en
Gasselte tot een nieuwe gemeente Aa en Hunze gevormd. Dat wordt de allereerste
gemeente in de lange rij van Nederlandse gemeenten. Er is gaat immers niets
voor een dubbele A. Aa en Hunze is daarom ook de eerste van de volgens het
wetsvoorstel gemeentelijke herindeling van de provincie Drenthe nieuw te vormen
Drentse gemeente waarop ik thans zal ingaan. Ik zal aan deze uitgestrekte
landelijke gemeente om te beginnen enkele opmerkingen over de herindeling
in algemene zin ophangen.De VVD heeft waardering voor de wijze waarop het Drentse provinciale bestuur
de eerste gemeentelijke herindeling op zijn grondgebied heeft voorbereid.
Kenmerkend voor die wijze van voorbereiding is het bewuste streven naar herindeling
met toekomstwaarde en de vertaling daarvan in schaalgrootte. Herindeling van
te kleine gemeenten, zoals veel van de huidige Drentse gemeenten, is nodig
om nu en in de toekomst bij het binnenlandse bestuur zoveel mogelijk het accent
op de gemeentelijke bestuurslaag te kunnen blijven leggen. De gemeente is
het bestuur het dichtst bij de burger en heeft essentiële overheidstaken
te vervullen. De burger heeft er alle belang bij dat zijn gemeente politiek
en ambtelijk voldoende kwaliteit en kwantiteit in huis heeft om die taken
zelfstandig naar behoren te kunnen vervullen. Dat vereist een behoorlijke
omvang van het gemeentelijk apparaat en dus van de gemeente. Het Drentse provinciale
bestuur had dan wel geen ervaring met gemeentelijke herindeling, het wist
als geen ander waar zich de knelpunten voordeden in de dagelijkse praktijk
van het overheidsbestuur in de provincie. Het provinciale bestuur heeft bij
de voorbereiding van de herindeling zorgvuldig en gedegen de zaken aangepakt.
De ontwerpregeling waartoe provinciale staten van Drenthe in februari 1996
besloten, is voor de VVD-fractie dan ook een zwaarwegend advies. Dat het advies
door de regering ongewijzigd is overgenomen in het wetsvoorstel dat thans
aan de orde is, maakt het voor ons tot een zeer zwaarwegend advies, medeverantwoordelijk
als wij zijn voor het herindelingsbeleid van het kabinet. Daarmee rekening
houdend zullen wij het voorstel toch op zijn merites beoordelen en een eigen
afweging maken.Tot ons genoegen hebben wij kunnen vaststellen dat het herindelingsvoorstel
in Drenthe een behoorlijk bestuurlijk draagvlak heeft. Dat is belangrijk omdat
het ertoe heeft geleid dat de voorbereidingen op de nieuwe situatie al een
heel eind gevorderd zijn. Aa en Hunze is daarvan een voorbeeld.
Een goede voorbereiding is voorwaarde voor een snel succes van de herindeling.
De gemeenten moeten zich bij hun enthousiasme wel realiseren dat als zij vooruitlopend
op de parlementaire besluitvorming al verplichtingen aangaan, dat geheel voor
eigen risico gebeurt. Ik denk bijvoorbeeld aan het selecteren en voordragen
van een nieuwe gemeentesecretaris, voordat hier in deze zaal door de medewetgever
nog maar één woord over de herindeling is gesproken.Het bestuurlijke draagvlak mag dan behoorlijk zijn, het draagvlak onder
de Drentse bevolking, vooral de bevolking in het uitgestrekte landelijke gebied
is minder. Velen vinden de herindeling te grootschalig en daar is nogal wat
voor te zeggen. Drie van de elf nieuwe gemeenten worden qua oppervlakte zo
groot als de Veluwse reuzen Apeldoorn en Ede. De herindelingen in 1989 in
Groningen, in 1996 in Brabant en de voorgenomen herindeling in West-Overijssel –
ik neem twee buurprovincies en de laatste grote herindeling waartoe deze Kamer
heeft besloten – gaan minder ver of zelfs aanmerkelijk minder ver. Wij
moeten ons realiseren dat de Groningse herindeling op een ander beleidskader
was gebaseerd dan dat van het huidige kabinet. Anders dan de herindelingen
in Noord-Brabant en West-Overijssel heeft die in Drenthe betrekking op het
totale grondgebied van de provincie. De Drentse herindeling is zeker niet
die met de minste toekomstwaarde.De heer Verhagen (CDA):Ik meen mij te herinneren dat de heer Remkes in het debat over Brabant
het kader waarover de heer Kamp spreekt, min of meer met de grond gelijkgemaakt
heeft. Nu zegt hij dat in Groningen sprake was van een ander kader van waaruit
herindeling wordt benaderd. Neemt hij thans afstand van de woorden van de
heer Remkes en omarmt hij wederom de zienswijze van de staatssecretaris ten
aanzien van de grootschalige herindeling of heeft hij een eigen nuance?De heer Kamp (VVD):Ik lig tegelijkertijd in de armen van de staatssecretaris en in die van
de heer Remkes. Er is geen sprake van dat de heer Remkes de uitgangspunten
van de staatssecretaris met de grond gelijk heeft gemaakt. Haar uitgangspunten
zijn in grote lijnen ook de uitgangspunten die de VVD ertoe brengen om het
onderhavige voorstel een heel eind te volgen.De heer Verhagen (CDA):Over bijvoorbeeld het draagvlakcriterium heeft de heer Remkes gezegd dat
hij het absolute flauwekul vond. Dat is toch een wat andere notie dan ik bij
u voel doorklinken.De heer Kamp (VVD):U kunt nog nauwelijks voelen doorklinken hoe ik over dat criterium denk.
Dat criterium is onderwerp geweest van een motie-Remkes die in deze Kamer
met brede steun is aangenomen. Ik kom daar zo op terug en zal aangeven wat
die motie in relatie met dit voorstel betekent.Voorzitter! De eerste grote gemeente waar ik aan toekom, is de gemeente
Assen. De belangrijkste keuze die in het herindelingsvoorstel met betrekking
tot Aa en Hunze is gemaakt, betreft de huidige gemeente Rolde. Rolde is georiënteerd
op Assen, maar heeft de Drentse hoofdstad geen uitbreidingslocaties voor woningen,
kantoren en bedrijven te bieden. Daarom is ervoor gekozen Rolde deel te laten
uitmaken van een landelijke gemeente en mijn fractie is het daarmee van harte
eens. Om duidelijk te maken waarom, zal ik de criteria aangeven waaraan wij
het herindelingsvoorstel hebben getoetst. Het zijn er vier en ik reken erop
dat de heer Verhagen meeschrijft.Het eerste criterium is dat waar nodig de politieke en ambtelijke kwaliteit
van het lokale bestuur moet worden versterkt, zonder dat daardoor de democratische
kwaliteit vermindert. De burgers moeten betrokkenheid blijven voelen bij het
bestuur van hun gemeente.De heer Zijlstra (PvdA):Hoe verbeter je de politieke kwaliteit?De heer Kamp (VVD):Bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat de politieke mensen die in de gemeente
verantwoordelijkheid moeten dragen, daarvoor voldoende tijd beschikbaar hebben.
In dit verband is het criterium van 18.000 inwoners interessant. Ook moet
ervoor worden gezorgd dat zij voldoende goede ondersteuning krijgen van een
adequaat ambtelijk apparaat.De heer Zijlstra (PvdA):Ik dacht even dat u een ander type bestuurder bedoelde, maar dat is blijkbaar
niet zo. Volgens mij kunnen kleine gemeenten best goede bestuurders hebben,
en grote gemeenten slechte.De heer Kamp (VVD):IkKamp zal de gemeenten waaraan ik denk als u die opmerking
maakt, niet noemen; ik wil het voor u vanmiddag graag een beetje gezellig
houden...Voorzitter! Ik richt mij op het tweede criterium. De nieuw te vormen gemeenten
moeten kwalitatief en kwantitatief zoveel in huis hebben dat zij geacht mogen
worden gedurende een periode van ten minste 25 jaar de gemeentelijke taken
effectief en efficiënt te kunnen uitvoeren, zonder daarbij afhankelijk
te zijn van intergemeentelijke samenwerkingsverbanden. Zij moeten dit ook
kunnen als het gemeentelijke takenpakket nog iets wordt verzwaard, zoals de
VVD wenst.Het derde criterium is dat centrumgemeenten economische trekkers zijn.
Zij zullen ten minste 25 jaar op eigen grondgebied uit de voeten moeten kunnen
met locaties voor woningen, kantoren en bedrijven. Ik paste dit criterium
zojuist al toe op Assen.Het vierde criterium is dat het landelijke gebied zijn eigen waarde heeft
en niet de achtertuin is van meer stedelijk gebied.Voorzitter! Ik plaats bij deze criteria nog een kanttekening. Opmerkelijk
is dat de Raad voor het binnenlands bestuur in zijn slotadvies, uitgebracht
ter gelegenheid van het opdoeken van deze raad, uitging van vijftien in plaats
van 25 jaar. Mijn fractie houdt vanmiddag met het oog op Drenthe vast aan
de termijn van 25 jaar.Voorzitter! Aan Assen worden kleine gedeelten van Beilen, Smilde en Norg
toegevoegd en een substantieel gedeelte van Vries. Daarmee krijgt Assen de
ruimte die nodig is om zijn trekkersrol te kunnen spelen. Zo moet het ook;
het stedelijke gebied moet de ruimte worden gegeven die nodig is en het landelijke
gebied moet de ruimte krijgen die mogelijk is. Op onze nadrukkelijke instemming
met de gemeente Assen in de nieuwe situatie, kom ik straks nog terug in verband
met Hoogeveen en Meppel.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Voorzitter! Met veel belangstelling heb ik de vier criteria van de heer
Kamp gehoord. Ik kan mij daar ook best wat bij voorstellen.De heer Kamp (VVD):Wij waren dan ook ooit lid van dezelfde partij...Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Daar hebben wij het een andere keer wel over, buiten deze zaal. Voldoet
het feit dat de kern Zeijen bij Assen wordt gevoegd, aan de criteria die u
heeft opgesomd? Is dat van belang voor de stad en haar potentie?De heer Kamp (VVD):Wij vinden het van belang dat aan de noordkant van Assen voldoende ruimte
wordt gecreëerd. Bovendien vinden we het van belang dat daar een logische
afronding voor wordt gekozen. Als er bij ons vragen omtrent zo'n afronding
rijzen, dan wegen we toch de keuze van het provinciale bestuur mee.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Maar ook dat had geen argumenten daarvoor, behalve dat het maar om een
paar inwoners zou gaan.De heer Kamp (VVD):Er zijn geen besluiten door het provinciale bestuur van Drenthe genomen
waar geen argumenten voor zijn.De heer Verhagen (CDA):De heer Kamp sprak over de vier algemene uitgangspunten waaraan de VVD-fractie
herindelingsvoorstellen toetst. Deze wijken echter enigszins af van de vijf
noties die de heer Remkes naar voren bracht tijdens het debat over Brabant.
Ik citeer de heer Remkes: een vijfde notie is dat kleinschalig bestuur niet
per se evenwichtige verhoudingen tussen burgers en bestuur oplevert net zomin
dat schaalvergroting altijd leidt tot beter en doelmatiger besturen op lokaal
niveau.Moet ik uit uw vier ijkpunten, in vergelijking tot de zes ijkpunten van
de heer Remkes, afleiden dat er wederom een wijziging bij de VVD-fractie heeft
plaatsgevonden? Ik kom terug op mijn eerste opmerking. Als we bij ieder herindelingsdebat
andere uitgangspunten hanteren, wordt het moeilijk om consistent beleid te
voeren.De heer Kamp (VVD):U vraagt of er opnieuw een wijziging is te bespeuren. We waren het er
al over eens dat u er met de eerste wijziging al naast zat. Al het om dit
punt gaat, merk ik op dat ik geen kloon Dolly van de heer Remkes ben.De heer Verhagen (CDA):Ik ga er wel van uit dat de VVD met één mond spreekt.De heer Kamp (VVD):Daarom hebben we beiden de herindeling benaderd vanuit gelijke uitgangspunten.
Deze uitgangspunten hebben we vertaald naar de situatie die zich hier concreet
voordeed. Daarbij hebben we onze eigen accenten gelegd. Niemand heeft er belang
bij als ik bij de situatie in Drenthe accenten leg vanuit de situatie in Brabant.
Ik hoop dan ook dat, ondanks het feit dat de heer Verhagen de herindeling
in Brabant in tegenstelling tot mijzelf zelf heeft behandeld, hij erin zal
slagen Drentse accenten te leggen bij Drenthe.De heer Hoekema (D66):Ik heb snel een tekstexegese gepleegd. De vier criteria van de heer Kamp
heb ik naast die van het kabinet gelegd. De heer Remkes is interessant, maar
hij krijgt al te veel aandacht en ik wil dus nu even de aandacht op het kabinet
vestigen. Ik mis bij de vier criteria van de heer Kamp het verminderen van
het aantal intergemeenschappelijke samenwerkingsvormen. Is dat met opzet gedaan?
Of vindt hij ze zo onbelangrijk dat ze niet in zijn lijst met criteria zijn
opgenomen?De heer Kamp (VVD):De heer Remkes krijgt misschien wel veel aandacht, maar hij is nog geen
acht keer bij de interruptiemicrofoon geweest. Ik vind de reductie van de
intergemeentelijke samenwerkingsvormen erg belangrijk. Daarom heb ik gezegd
dat de gemeenten zelfstandig hun essentiële taken moeten kunnen vervullen
zonder afhankelijk te zijn van intergemeentelijke samenwerkingsverbanden.
Ook dat punt deel ik met de heer Remkes.Ik kom bij de gemeente Zuidlaren. Nadat van Vries alleen het gedeelte
is afgescheiden dat nodig is voor de toekomstige uitbreiding van Assen, wordt
het overgrote deel van de gemeente samengevoegd met Eelde en Zuidlaren tot
de nieuwe gemeente Zuidlaren.Dit is een van de onvermijdelijke knelpunten die zich voordoen op de grens
tussen twee provincies, in dit geval tussen Drenthe en Groningen. Op drie
plaatsen is tot op de provinciegrens gebouwd. Het noorden van de huidige gemeente
Eelde is een van die drie plaatsen.De VVD-fractie heeft zich vanaf het begin op het standpunt gesteld dat
zowel Eelde als Zuidlaren zonder voorbehoud in de Drentse herindeling moesten
meedraaien. Dat is nu uiteindelijk tot ons genoegen ook het geval.Het convenant regio Groningen-Assen 2030, waaraan de raden en staten van
de betrokken gemeenten en provincies zich inmiddels hebben geconformeerd,
bevestigt nog eens dat grenscorrecties hier niet nodig zijn, behoudens voor
de locatie Piccardthof. De VVD-fractie verwacht dat de regio het convenant
voortvarend zal uitvoeren. Voor wat de locatie Piccardthof betreft, kan de
staatssecretaris rustig afwachten met welke grenswijzigingsvoorstel de provincies
komen. Voor ongeduld van haar kant is geen reden.Ik noem vervolgens de gemeente Noordenveld. Het tweede knelpunt op deze
provinciegrens betreft Leek dat gebouwd heeft tot op de grens van de nieuwe
gemeente Noordenveld die gelijktijdig de grens van de provincie vormt. Wij
delen de opvatting van de staatssecretaris dat dit knelpunt niet acuut is
en wachten af of de provincies aanleiding zien een initiatief te nemen. Rode,
Norg en Peize gaan met instemming van de VVD-fractie een krachtige landelijke
gemeente vormen. Een variant waarbij Norg samen met Vries deel zou zijn gaan
uitmaken van Assen, zoals geopperd door de PvdA en overwogen door de staatssecretaris,
was voor de VVD niet aanvaardbaar geweest. Anders dan de PvdA voegen wij niet
bij voorkeur landelijk gebied aan stedelijk gebied toe. Dit is een van de
verschillen tussen rood en blauw in paars.Ik kom te spreken over de gemeente Middenveld. Door Beilen samen te voegen
met Westerbork en Smilde, ontstaat er een wel zeer uitgestrekte landelijke
gemeente. Omdat de kern Beilen centraal gelegen is, kán het. Een alternatief
is in dit stadium ook niet meer voorhanden. De VVD-fractie is benieuwd op
welke wijze het bestuur van de nieuwe gemeente erin zal slagen om de burgers
van Nieuw-Balinge tot Bovensmilde aan zich te binden. Bovensmilde is anders
dan in het begin van de procedure, toen wij nog zwartboeken kregen, geen heet
hangijzer meer. Wij zijn het eens met de keuze om Bovensmilde geen deel te
laten uitmaken van Assen.Aan de oostkant van de provincie kom ik bij de gemeenten Borger en Odoorn,
die samen een krachtige gemeente met toekomstwaarde gaan vormen. Beide gemeenten
zijn weliswaar niet klein, maar zouden niet in de nieuwe Drentse schaal hebben
gepast. Naar onze overtuiging zouden zij op termijn zeker in de knel zijn
gekomen. Nu knelt het alleen nog aan de grens met Stadskanaal, het derde van
de knelpunten op de provinciegrens, waar ik het net over had.Wij delen de indruk van de staatssecretaris dat de door Stadskanaal op
het grondgebied van Borger gewenste ontwikkelingen een vrij hoog realiteitsgehalte
hebben. Het is nu aan de provincies om te beoordelen of zij dat ook zo zien
en of zij het initiatief wensen te nemen. Willen zij dat niet of worden zij
het niet eens, dan is de staatssecretaris aan bod.Nu iets over Coevorden. In dat verband heb ik al gesproken over de grootschaligheid
van het Drentse herindelingsplan. Dat gaat nu bij Coevorden wringen. Ging
het tot nu toe om samenvoegingen van twee, drie of vier mooie Drentse gemeenten
met een lange geschiedenis, de nieuwe gemeente Coevorden zal uit vijf gemeenten
gaan bestaan. En dan wil ook Schoonebeek er nog aan toegevoegd worden.De VVD-fractie heeft lang en nadrukkelijk gekeken naar de gemeente Zuidenveld.
Wij hebben daarbij overwogen dat het college van gedeputeerde staten aan provinciale
staten voorstelde deze gemeente tot stand te laten komen en dat de gemeentebesturen
van Sleen, Oosterhesselen en Zweeloo nog steeds pleiten voor de vorming van
Zuidenveld. Een gemeente Zuidenveld, inclusief Nieuw-Amsterdam-Veenoord en
Nieuwlande, zou kunnen passen in de nieuwe Drentse situatie.Dat Nieuw-Amsterdam en Veenoord tot één gemeente moeten
gaan behoren, staat voor ons niet ter discussie. Maar het gaat natuurlijk
om de vraag tot welke gemeente zij moeten gaan behoren. Het Nieuw-Amsterdamse
deel van het tweelingdorp is groter dan het Veenoordse deel dat nu onderdeel
van de gemeente Emmen is. De bedrijvigheid, bepalend voor het nijvere Nieuw-Amsterdam-Veenoord,
sluit ook het meest aan bij Emmen. Daarom stemmen wij in met de voorgestelde
indeling van Nieuw-Amsterdam-Veenoord bij Emmen.Nieuwlande is in het voorstel ingedeeld bij Hoogeveen. Plaatselijk belang
Nieuwlande, hecht verankerd in die gemeenschap, heeft aangegeven daarmee in
te stemmen. De VVD-fractie doet dat ook. Dan zou zonder Nieuw-Amsterdam-Veenoord
en zonder Nieuwlande een nieuwe gemeente Zuidenveld met 13.000 inwoners totstandkomen,
vergelijkbaar met bijvoorbeeld de huidige gemeente Borger. In het wetsvoorstel
wordt er in overeenstemming met het provinciale advies voor gekozen een tree
hoger op de trap te gaan zitten. De VVD-fractie respecteert die keuze en aanvaardt
de consequentie ervan: het niet totstandkomen van de gemeente Zuidenveld.De heer Verhagen (CDA):Ik leg de uitgangspunten van de VVD even naast deze conclusie. Ik denk
hierbij heel nadrukkelijk aan de uitspraak dat fulltime wethouders niet per
se noodzakelijk zijn. Er is zelfs een absoluut getalscriterium nadrukkelijk
afgewezen. Hoe kan de heer Kamp, gelet op deze uitgangspunten en de knelpunten
die hij wil oplossen, een gemeente Zuidenveld afwijzen? Ik denk ook aan alle
noties die hij in dit verband zojuist heeft genoemd: de noodzaak om bestuurlijke
en ruimtelijke knelpunten op te lossen. Hoe kan dus de conclusie getrokken
worden dat de gemeente Zuidenveld niet past in de filosofie van de VVD? Of
hanteert de heer Kamp nu wel een absoluut getalscriterium bij de beoordeling?De heer Kamp (VVD):Wat ik over die vier criteria heb gezegd, was niet het enige. Ik heb gezegd
dat er daarnaast nog een zwaarwegend advies ligt van het provinciaal bestuur.
Dat is voor ons een zeer zwaarwegend advies geworden, nu het ongewijzigd is
overgenomen door het kabinet. Dat betekent dat de VVD-fractie, uitgaande van
dat zeer zwaarwegende advies en uitgaande van die uitgangspunten, de schaalgrootte
van het voorstel accepteert. Als wij met een nieuwe gemeente Zuidenveld met
minder dan 13.000 inwoners akkoord zouden gaan, zouden wij die schaalgrootte
doorbreken. Dat is de belangrijkste overweging om het niet te doen.De heer Verhagen (CDA):De heer Kamp heeft tegelijkertijd gezegd dat wij hier
moesten kijken naar de Drentse situatie. Dat is voor hem reden om die schaalgrootte
ter discussie te stellen. Als je kijkt naar Drenthe, zou het ook pleiten voor
een samenhangende benadering dat je in de gehele provincie dezelfde lijn trekt;
dus in Assen, in zuidoost en in zuidwest. Dan heb je een consistente benadering
die volledig in lijn is met de consistentie die door gedeputeerde staten ten
aanzien van oost en west is betracht. Ik zie niet in hoe de heer Kamp tot
deze conclusie kan komen als hij zijn eigen uitgangspunten serieus neemt.De heer Kamp (VVD):De heer Verhagen ziet dat niet in, omdat hij het niet wil inzien.Wij kijken naar de Drentse situatie en ook naar het besluit dat door het
Drentse provinciale bestuur is genomen. Dat heeft ook naar de Drentse situatie
gekeken. Wij hebben onze criteria ernaast gezet. Wij hebben gezegd dat de
lijn van het Drentse voorstel is dat voor een bepaalde schaalgrootte is gekozen.
Die schaalgrootte willen wij niet loslaten. Wij zouden daarmee te ver af komen
te staan van het voor ons zeer zwaarwegende advies. Waar wij geen gemeente
Zuidenveld tot stand zien komen met 13.000 inwoners, zeggen wij dat een gemeente
met 13.000 inwoners in die nieuwe situatie in Drenthe niet zou passen. Wij
willen dat in Drenthe een situatie ontstaat die zo evenwichtig is als waarnaar
het Drentse provinciale bestuur heeft gestreefd. Dat betekent dat wij een
doorbraak naar de onderkant tot 13.000 inwoners niet verstandig vinden.De heer Van den Berg (SGP):Ik denk enigszins anders over de noodzakelijke schaal in Drenthe dan de
heer Kamp, maar ik zal daar in mijn eigen betoog op terugkomen.Mijn vraag is een andere en betreft de indeling van Nieuwlande. Dat is
een substantieel punt, ook bij de beoordeling van de financiële draagkracht
van de nieuwe gemeente Zuidenveld. Miskent de heer Kamp in zijn waardering
van Nieuwlande voor Hoogeveen niet te veel dat die voorkeur is uitgesproken
tegen de achtergrond van een heel grote gemeente Coevorden? Mij is gebleken
dat juist de inwoners van Nieuwlande, als een nieuwe gemeente Zuidenveld gevormd
zou worden, er wel een voorkeur voor zouden hebben om bij die plattelandsgemeente
te worden gevoegd. Dan zou je een draagvlak krijgen van 15.000 inwoners of
meer. Ik neem aan dat dit voor de heer Kamp iets betekent.De heer Kamp (VVD):Ik heb een achtergrond als plattelandswethouder. Ik heb in een plattelandsgemeente
veel te maken gehad met kleine kernen. Ik weet hoe belangrijk een plaatselijk
belang in zo'n kleine kern is. Ik weet hoe men de bevolking bij dit soort
zaken kan betrekken en hoe men vanuit die bevolking tot een standpunt kan
komen. Ik heb geconstateerd dat Plaatselijk belang Nieuwlande heeft gezegd
dat men de oorspronkelijke gedachten op zich heeft laten inwerken, dat op
een gegeven moment is gekozen voor Hoogeveen en dat men in Nieuwlande van
mening is dat dit een verstandige keuze is en dat het daarbij moet blijven.
Ik heb opnieuw contact gezocht met Plaatselijk belang om dat te checken. Ik
heb de overtuiging gekregen dat dit de wens is van de gemeenschap in Nieuwlande.
Ik heb niet de wens om in afwijking van wat daar speelt en leeft en van het
zeer zwaarwegende advies Nieuwlande bij een andere gemeente te voegen.De heer Van den Berg (SGP):Ik ben er ook zeer gevoelig voor wat het plaatselijk belang zegt, in welke
plaats dan ook. Dat weegt voor mij ook zwaar, maar dat kan overigens nooit
doorslaggevend zijn voor de keuze. Ik ben echter toch van mening dat de heer
Kamp de voorkeur anders inschat, want die was uitgesproken in andere omstandigheden.
Als een reële optie voorligt om toch te komen tot een plattelandsgemeente
Zuidenveld, dan ligt die voorkeur ook anders.De heer Kamp (VVD):Ik heb begrepen dat de heer Van den Berg een amendement heeft ingediend
en dat hij dit nu al verdedigt. Dat hij daar in zijn betoog op terugkomt,
vind ik heel begrijpelijk.De heer Stellingwerf (RPF):De heer Kamp komt tot de conclusie dat de overblijvende schaal van de
nieuw te vormen plattelandsgemeente niet meer in verhouding staat tot de overige
gemeenten die hij in Drenthe wenst te vormen, in navolging van de regering.
Hij doet dat echter nadat hij eerst een heel goed argument achteloos terzijde
heeft gelegd, namelijk door de twee kernen die nu nog in het regeringsvoorstel
bij Emmen zijn ingedeeld, niet toe te voegen aan Zuidenveld. Dan denk ik:
welk argument heeft de heer Kamp gehanteerd? Hij zegt dat de bedrijvigheid
is gericht op Emmen. In de huidige situatie is dat echter helemaal niet het
geval. Tweederde van de bedrijvenlocatie hoort bij beide dorpen die er nu
liggen, en heeft weinig of niets met Emmen te maken. Zijdelings misschien
wel, maar het is toch een relatief beperkte bedrijvenlocatie. Ik vind dat
de heer Kamp dit argument onjuist hanteert.De heer Kamp (VVD):Ik heb een aantal argumenten genoemd voor de keuze om het tweelingdorp
Nieuw-Amsterdam-Veenoord bij Emmen te voegen. Het eerste argument is dat het
de keuze is van het Drentse provinciale bestuur. Dat is een zeer zwaarwegend
advies voor ons. Het tweede argument is dat op dit moment het grootste van
het tweelingdorp, namelijk Nieuw-Amsterdam, deel uitmaakt van Emmen. Het derde
argument is dat wij vinden dat de bedrijvigheid van het tweelingdorp vooral
gericht is op Emmen. Het vierde argument is dat, vanwege het bedrijvige karakter
van het tweelingdorp, Emmen daar als vergelijkbare gemeente het beste bij
past. Dat zijn onze argumenten.De heer Stellingwerf (RPF):Die gerichtheid wordt in beide dorpen blijkbaar niet als zodanig ervaren.
Ik denk dat het in een nieuw te vormen gemeente juist een goede basis kan
vormen voor een stuk levenskracht.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Voor de nieuwe grote gemeente Coevorden geldt nog het volgende.
Wij weten allemaal dat het goed gaat met de kern Coevorden. Maar gelet op
de omvang van de nieuwe gemeente, gelet op het toch beperkte aantal inwoners
van de hoofdkern en gelet op het aantal inwoners van de nieuwe gemeente als
geheel, denken wij dat de gemeente een landelijk karakter zal krijgen. Dat
is voor ons een overweging geweest om uiteindelijk niet op de lijn te gaan
zitten dat er een aparte gemeente Zuidenveld tot stand moet komen.Via Coevorden ben ik in de buurt van Emmen gekomen. Wat Schoonebeek betreft
constateer ik dat de argumenten die genoemd zijn voor samenvoeging
met Coevorden, zoals aangedragen door het gemeentebestuur van Schoonebeek,
niet zodanig sterker zijn dan de argumenten voor samenvoeging met Emmen, dat
wij op dit punt willen afwijken van het wetsvoorstel. Wij stemmen daarom in
met de gemeente Emmen, zoals voorgesteld, dat wil zeggen inclusief Schoonebeek.
De geschiedenis dat Dalen en Schoonebeek onder één gemeentebestuur
vielen, zal zich ook hier niet herhalen. Emmen zal met Schoonebeek de grens
van 100.000 inwoners passeren. Dat is een grens die formeel zonder betekenis
is, maar die door het Emmense gemeentebestuur toch van belang wordt geacht
voor de inwoners van de gemeente. Ze kunnen gelijk hebben, maar van één
ding is het zeker dat het belangrijk is voor de inwoners, namelijk van de
kwaliteit van het werk en van de samenwerking tussen bestuurders en ambtenaren
op het gemeentehuis.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik moet toch een vraag stellen over de consistentie in het
betoog van de heer Kamp. Ik ken hem als een consistent debater. Hij heeft
zojuist met verve verdedigd dat de wens van Plaatselijk belang Nieuwlande
moest worden gehonoreerd. Daar heb ik op zichzelf veel gevoel voor. Nu veegt
hij echter met één streek de duidelijke wens van de hele gemeente
Schoonebeek opzij. Ik kan dat niet met elkaar rijmen. Het plaatselijk belang
zegt hem iets. Dat is terecht. Het zegt ook mij iets. Maar een uitdrukkelijk
uitgesproken wens van het representerende orgaan, zijnde de gemeenteraad,
zegt hem kennelijk niets. Dat begrijp ik echt niet.De heer Kamp (VVD):Het verschil tussen alles en niets is niet aan de orde. Het gaat om een
afweging van argumenten. Wij staan voor de vraag of wij Schoonebeek bij Coevorden
moeten voegen dan wel of wij Schoonebeek bij Emmen moeten voegen. Schoonebeek
bij Coevorden zou betekenen dat er niet een gemeente uit vijf, maar uit zes
voormalige gemeenten totstandkomt. Die gemeente zou groter zijn dan de gemeente
die wij nu al erg groot vinden. Bovendien constateren wij dat het samenvoegen
van Emmen en Schoonebeek in overeenstemming is met het zeer zwaarwegende provinciale
advies, waar ik het al een paar keer over gehad heb. Wij maken iedere keer
een afweging van voors en tegens. Als wij vinden dat het anders moet, bekijken
wij vervolgens of het zo belangrijk is, dat wij van het zeer zwaarwegende
provinciale advies willen afwijken. Hoewel ik toegeef dat Schoonebeek voor
ons een vraagpunt is geweest, hebben wij op dit punt gedacht dat wij het provinciaal
advies moeten volgen.De heer Van den Berg (SGP):Hiermee illustreert de heer Kamp precies waarom dit soort debatten altijd
zo onbevredigend is. Bepaalde argumenten worden de ene keer in de ene richting
gebruikt en de andere keer in een andere richting. De consistentie ontbreekt.
Overigens zou de heer Kamp er zelf aan kunnen meewerken – daar hebben
wij het net over gehad – dat wordt voorkomen dat de gemeente Coevorden
te groot wordt, namelijk door mee te werken aan de gemeente Zuidenveld. Dan
had hij een prachtige oplossing gehad, met de gemeente Zuidenveld, eventueel
met Nieuwlande, en 15.000 inwoners. Dat is prachtig. Dan heb ik het even niet
over Nieuw-Amsterdam. Als Schoonebeek dan bij Coevorden komt, is er een prachtige
constellatie in deze hoek van Drenthe. Dat past ook heel nadrukkelijk in de
totale schaal die de heer Kamp ziet.De heer Kamp (VVD):Zuidenveld is niet aan de orde. Daarover hebben wij reeds gesproken. Het
gaat nu over de keuze: Schoonebeek bij Coevorden of bij Emmen. De heer Van
den Berg stelt, dat iedere keer dezelfde argumenten gebruikt worden, doch
dat de afweging anders uitvalt. Iedere keer zijn inderdaad vergelijkbare argumenten
aan de orde. Er moet echter wel iedere keer een weging plaatsvinden. Dat doen
wij en die is uitgevallen op de wijze zoals ik die net heb verwoord.Voorzitter! Evenals Coevorden zou de nieuwe gemeente Westerveld uit maar
liefst vijf voormalige gemeenten gaan bestaan. Dat is opnieuw een forse ingreep
waarvoor het Drentse provinciebestuur zijn nek heeft uitgestoken. De fractie
van de VVD stelt vast dat Westerveld ook zonder Ruinen in het nieuwe Drentse
beeld zou passen. Met ruim 17.000 inwoners zou een gemeente Westerveld, bestaande
uit Havelte, Dwingeloo, Diever en Vledder, ook op de nieuwe bestuurlijke kaart
van Drenthe niet te klein worden.Bij Hoogeveen en Meppel zijn provinciale staten met een kleine meerderheid
van stemmen afgeweken van het voorstel van gedeputeerde staten. Kijken we
naar dit GS-voorstel en houden we bovendien rekening met het toevoegen van
Nieuwlande aan Hoogeveen, dan zou Hoogeveen er kleine delen bij krijgen van
zes omliggende gemeenten, plus een substantieel deel van Ruinen. Daarmee krijgt
Hoogeveen als centrumgemeente voldoende ruimte voor de komende 25 jaar. Voor
kantoren en bedrijven was die ruimte er al op het bestaande grondgebied richting
Noordscheschut-Hollandscheveld, voor woningen kan de gemeente terecht in de
Erflanden en daarna in Fluitenberg of zelfs Stuifzand. Provinciale staten
hebben echter ervoor gekozen ook de hele gemeente Zuidwolde aan Hoogeveen
toe te voegen. Daarmee weken zij af van de door henzelf ingezette en door
de VVD onderschreven lijn Assen.Bij Meppel doet zich hetzelfde voor. Gedeputeerde staten gaven deze centrumgemeente
voldoende ruimte, door er delen van De Wijk, Ruinerwold, Havelte en de hele
gemeente Nijeveen aan toe te voegen. Meppel loopt rond 2000 tegen de huidige
gemeentegrenzen aan. Daarna kunnen eerst woningen gebouwd worden op de locatie
Koedijkslanden-Zuid, op voormalig grondgebied van Staphorst. Op langere termijn
komt Nijeveen voor woningbouw in beeld. Bedrijven kunnen zich vestigen op
locaties in de aan Meppel toegevoegde delen van Havelte, Ruinerwold en De
Wijk, terwijl op het voormalige grondgebied van De Wijk ook nog eens een uitloopgebied
ten zuiden van de A28 ter beschikking komt.Provinciale staten gingen een stap verder en lieten Ruinerwold en De Wijk
in hun geheel in Meppel opgaan. Natuurlijk zijn er argumenten om Hoogeveen
en Meppel groter te maken dan nodig is. De staatssecretaris heeft ze aangevoerd
in haar nota naar aanleiding van het verslag. Daartegenover staan de door
de staatssecretaris ten onrechte genegeerde argumenten voor een landelijke
gemeente De Wolden. Die argumenten hebben gedeputeerde staten in eerste instantie,
een groot deel van provinciale staten, de gemeentebesturen
van Zuidwolde, Ruinen, Ruinerwold en De Wijk, alsmede het overgrote deel van
de bevolking in deze gemeenten, ertoe gebracht te kiezen voor De Wolden.De fractie van de VVD stelt vast dat de lijn Assen – de lijn van
de motie-Remkes, dat is de consistentie, mijnheer Verhagen – niet gevolgd
wordt voor Hoogeveen en Meppel.De heer Verhagen (CDA):Maar ook niet in zuidoost!De heer Kamp (VVD):Ik praat nu over het gedeelte in zuidwest. Maar als u terug wilt naar
zuidoost, mijnheer Verhagen, doen wij dat even.De heer Verhagen (CDA):Ik had het over consistentie!De heer Kamp (VVD):Terwijl ik met een consistent betoog bezig ben, brengt u mij terug naar
mijn vorige punt. Ik zal dat even aandacht geven.In het zuidoosten hebben wij te maken met de grote kern Emmen, die op
geen enkele manier tekort wordt gedaan, en met de groeiende maar nog kleine
kern Coevorden. Wij denken dat de kern Coevorden onderdeel gaat uitmaken van
een gemeente die per saldo een landelijk karakter krijgt. Dat is een ander
soort gemeente dan Hoogeveen en Meppel. Die hebben een meer stedelijk karakter.Voorzitter! Ik ga terug naar het zuidwestelijke deel. Zoals ik reeds zei,
stelt de fractie van de VVD vast dat de lijn Assen niet gevolgd wordt voor
Hoogeveen en Meppel; dat Hoogeveen en Meppel uit de voeten kunnen, ook als
De Wolden totstandkomt en dat zonder De Wolden een groot landelijk gebied
als achtertuin van twee meer stedelijke gebieden beschouwd wordt. Wij denken
dat de argumenten voor de vorming van de nieuwe gemeente De Wolden sterker
zijn dan die tegen deze vorming, zoveel sterker zelfs, dat de VVD-fractie
op dit punt wil afwijken van het zeer zwaarwegende provinciale advies. De
nieuwe gemeente De Wolden moet er komen en daartoe heb ik samen met collega
Verhagen van de CDA-fractie een amendement ingediend. Wij willen de afwijking
van het provinciale advies beperken en wij hebben het amendement zo geformuleerd,
dat het overeenkomt met het voorstel om te komen tot de gemeente De Wolden,
dat in oktober 1995 door gedeputeerde staten werd voorgelegd aan provinciale
staten.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! De heer Kamp wist dat een amendement-Stellingwerf, ondersteund
door de heer Schutte en mevrouw Varma, was ingediend. Met dat amendement wordt
in wezen hetzelfde beoogd als met het amendement van de heer Kamp. Ik ben
overigens blij verrast dat hij voor de vorming van de nieuwe gemeente De Wolden
stemt. Wel moet ik constateren dat, gelet op het verhaal over het gebied in
zuidoost, de consistentie niet erg groot is. Niettemin ben ik blij dat hij
het eens is met ons pleidooi ten aanzien van De Wolden. Wel is mijn vraag:
waarom heeft hij amendement dat ik met anderen heb ingediend, niet ondersteund?De heer Kamp (VVD):Voorzitter! In de eerste plaats wil ik vaststellen dat er voor ons geen
belemmering is om een amendement-Stellingwerf te steunen of mede te ondertekenen.
Die vraag is ook niet aan de orde. In de tweede plaats wil ik vaststellen
dat collega Stellingwerf zich niet open heeft gesteld voor overleg met ons.
Toen wij netjes met ons schriftelijke verslag kwamen, kwam hij plotseling
met een amendement. Over de inhoud van dat amendement heeft hij geen contact
met ons gezocht. Dus: hij heeft het overleg zelf niet gezocht. In de derde
plaats wil ik vaststellen dat het amendement van collega Verhagen en mij op
een belangrijk punt afwijkt van het amendement van de heer Stellingwerf. Wij
volgen namelijk in principe zoveel mogelijk de provinciale lijn en dat betekent
dat wij op dit punt het voorstel van gedeputeerde staten volgen.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Dan constateer ik toch iets vreemds. Er wordt mij nu verweten
dat wij niet in overleg zijn getreden. Uiteraard ben ik met heel veel fracties
niet in overleg getreden. Wij hebben een koppeling gelegd met de indiening
van het verslag. Aangezien voor ons duidelijk was dat een amendement nodig
was, wilden wij dat amendement gelijktijdig met het verslag indienen. Het
doel was juist een overlegsituatie te creëren. Wij zouden het van de
heer Kamp zeer op prijs hebben gesteld als hij contact had gezocht, als het
initiatief van zijn kant was gekomen, als een grote partij naar een kleine
partij was gekomen met de vraag: zouden we gezamenlijk niet iets kunnen doen,
want wij herkennen in uw wijzigingsvoorstel veel van onze punten?De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Ik heb al gezegd dat bij ons geen belemmeringen bestaan om
een amendement-Stellingwerf te ondersteunen. Er bestaan ons ook geen belemmeringen
om ons als wat grotere fractie bij de voorstellen van een wat kleinere fractie
aan te sluiten. Die kwestie is niet aan de orde. Het gaat mij er nu om dat
de heer Stellingwerf ervoor gekozen heeft om op een voortijdig moment en zonder
overleg met anderen een amendement in te dienen. Daarnaast zijn er nog de
argumenten die ik zojuist genoemd heb. Ik zeg erbij: ik maak de heer Stellingwerf
geen verwijten; ik geef hem alleen antwoord op een vraag.De heer Stellingwerf (RPF):Maar ik werp verre van mij dat wij voortijdig met een amendement kwamen.
Sterker, wij hebben een advies van onze vorige Kamervoorzitter, de heer Deetman,
gevolgd. Hij heeft er juist voor gepleit om in een vroegtijdiger stadium amendementen
in te dienen. Op die manier zou de discussie helderder worden en zou een overlegsituatie
gecreëerd worden. Daarom meen ik dat de heer Kamp nu volkomen de mist
in gaat met zijn opmerkingen.De heer Kamp (VVD):Ik ga absoluut niet de mist in. Ik constateer alleen dat u met een amendement
kwam op een moment dat wij het te vroeg vonden, dat over dat amendement geen
overleg heeft plaatsgevonden en dat wij uiteindelijk zijn gekomen tot de keus
voor een amendement dat afwijkt van dat van u. Wij hebben dus een eigen amendement
ingediend.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik heb tot vanmiddag gewacht op een signaal van de VVD-fractie.
Tot vanmiddag was onduidelijk wat haar exacte keus zou worden. Een signaal
vind ik het minste.De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! Ik vind dat de heer Stellingwerf nu krokodillentranen
huilt. Hij heeft gewoon de politieke blits willen maken met zo snel mogelijk
een amendement in te dienen. Daar is niets op tegen, maar dan moet je hier
geen krokodillentranen huilen. Bovendien, mijnheer Stellingwerf, u ben altijd
voor het creëren van een draagvlak. Waarom hebt u niet gewoon aan iedereen
gevraagd of er interesse voor het amendement was? U hebt niets gedaan. Dus:
u komt nu een beetje laat met uw opmerkingen.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik vind dat de heer Zijlstra de laatste is die hier moet pleiten
voor een draagvlak voor de onderhavige gemeente.De heer Zijlstra (PvdA):Nee, nee, het gaat om uw woorden. Datgene wat u zelf zegt, moet u zich
aantrekken. U moet niet naar mij kijken.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik vind dat de feiten nu verdraaid worden. Waar gaat het om?
In een vroegtijdig stadium kunnen amendementen worden ingediend. Dat heeft
veel voordelen en dat is ook gezegd door onze vorige voorzitter. Zijn pleidooi
hebben wij nu in praktijk gebracht. Dan is het hoogst merkwaardig dat vanmiddag
ineens een ander amendement ter tafel ligt, een amendement met dezelfde strekking
en hetzelfde oogmerk. Wij hadden wel willen spreken over de vraag of wellicht
in tweede instantie een gezamenlijk amendement ingediend had kunnen worden.De voorzitter:Mag ik eerst even zelf tussenbeide komen? Het indienen van een amendement
is aan iedere partij. Dat kan vroegtijdig zijn en het kan zelfs na de sluiting
van de beraadslaging zijn. Het is uiteindelijk een politieke keuze wanneer
men een amendement indient. Laten we er helder over zijn dat er vrijheid is
in het ogenblik van indiening van een amendement.De heer Stellingwerf (RPF):Ik ben het daar volstrekt mee eens.De heer Verhagen (CDA):Mevrouw de voorzitter! Ik vind de reactie van de heer Stellingwerf ook
onbegrijpelijk. Hij heeft het overleg niet gezocht. Er is op geen enkel moment
contact gezocht over de opstelling van een amendement over De Wolden. Nu verwijt
hij ons, terwijl wij wel in overleg zijn, dat wij geen overleg met hem gezocht
hebben. Wij begrepen uit zijn signaal dat het voor hem allemaal zó
duidelijk was, dat vanaf dat moment zelfs de reactie van de staatssecretaris
niet meer telde en er dus niet over te praten viel. Hij moet ons nu niet verwijten
dat wij niet overleggen.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Dat laatste kan de heer Verhagen mij absoluut niet verwijten.
Sterker, nadat wij het amendement hebben ingediend, hebben wij zelfs contact
gehad. Wij stonden onder hoge tijdsdruk, want wij wilden het amendement tegelijk
met de nota naar aanleiding van het verslag indienen. Wij hebben zelfs aangeboden
om alsnog, in tweede instantie, met elkaar in conclaaf te gaan om te kijken
of wij er dan in gezamenlijkheid uit konden komen. Daar is geen gebruik van
gemaakt. Dan moet dat hier nu niet centraal worden gesteld.De voorzitter:Ik denk dat dit onderwerp voldoende is besproken. Ik stel voor dat de
heer Kamp zijn betoog vervolgt.De heer Kamp (VVD):Nog één zin, voorzitter. Ik heb gezegd dat onze collega's
Varma en Schutte zeer goed bereikbaar zijn. De heer Stellingwerf heeft contact
met hen gezocht en hun steun gekregen. Ik denk dat de collega's Verhagen,
Zijlstra, Hoekema en ik net zo goed bereikbaar zijn. Met ons is geen contact
gezocht.De heer Stellingwerf (RPF):Mevrouw de voorzitter! Ik wil niet dat dit blijft hangen. Ik heb met meerdere
collega's contact gezocht op een vrij laat moment, omdat er een sluitingstermijn
was voor de indiening van het verslag. Dat is in twee gevallen gelukt. Ik
denk dat hier dan niet het beeld moet worden gecreëerd dat de heer Stellingwerf
van de RPF-fractie niet bereid is om overleg te hebben. Dat is verre van ons.
Hoe breder, hoe beter.De heer Kamp (VVD):Een laat moment was absoluut niet aan de orde, want de heer Stellingwerf
is maanden te vroeg met zijn amendement gekomen. Hij heeft mij niet benaderd.
Ik heb begrepen dat hij de collega's Hoekema, Verhagen en Zijlstra ook niet
benaderd heeft. Hij heeft, zoals collega Zijlstra zei, ons gewoon voor willen
zijn. Dat mag hij proberen.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik wil er toch ook nog één opmerking over maken.
Ik was stomverbaasd toen het amendement tegelijkertijd met het verslag van
de Kamer werd ingediend. Ik ben toen naar de heer Stellingwerf toegegaan en
heb hem expliciet gevraagd waarom hij geen overleg had gehad. Hij moet dan
nu niet doen alsof wij telefonisch niet bereikbaar waren. Ik meen toch dat
er enige verlegenheid te bespeuren was op zijn gezicht toen ik hem daarop
aansprak.De voorzitter:Ik stel toch voor deze discussie nu te beëindigen, want het voegt
niets meer toe.De heer Kamp (VVD):Na de herindeling acht jaar geleden in Groningen en na de herindeling
die er nu zal komen in Drenthe, ontstaat in het noordoostelijke deel van het
land een andere situatie. Het maakt nogal wat uit voor het functioneren van
een provinciaal bestuur of men – zoals in de Drentse situatie –
met 34 veelal kleine gemeenten te maken heeft of met twaalf grotere gemeenten.
Zowel Groningen als Drenthe vervult z'n provinciale taken naar behoren, maar
de VVD-fractie kan zich voorstellen dat zij de kritische blik die zij op hun
gemeenten wierpen, ook aan de spiegel gunnen. De VVD-fractie kan zich voorstellen
dat zij tot de conclusie kunnen komen dat een onderzoek naar samenvoeging
zinvol is vanwege de te realiseren schaalvoordelen en de mogelijkheden om
de ontwikkelingen beter op elkaar af te stemmen, argumenten die zij ook naar
de gemeenten toe hebben gebruikt. Wij denken aan een eigen onderzoek van de
provincies, aan een objectieve inventarisatie van de voors en tegens.Voorzitter! Ik sluit af met de conclusie van de VVD-fractie. De Tweede-Kamerfractie
van de VVD stemt, met één wijziging, in met het wetsvoorstel
tot gemeentelijke herindeling in de provincie Drenthe. Wat ons betreft heeft
Drenthe vanaf 1 januari 1998 twaalf krachtige gemeenten die de ontwikkelingen
op hun grondgebied de goede kant op kunnen sturen.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter! De vernieuwing van de bestuurlijke organisatie
blijft de politieke gemoederen bezighouden. Het zou wat dat betreft verleidelijk
zijn een uitstapje te maken naar de stadsprovincies, maar Drenthe is geen
Randstad en moet het ook vooral niet worden. Dat laatste lijkt mij bij dit
voorstel wat te veel uit het oog te zijn verloren.Mevrouw de voorzitter! Het beleidskader gemeentelijke herindeling staat
ook hier weer centraal. Gelet op het aantal wetsvoorstellen dat we hier de
laatste tijd hebben zien passeren, lijkt dat nog redelijk succesvol. Ik constateer
dat overigens niet met vreugde. We hebben Noord-Brabant en Zeeland gehad en
vandaag krijgen we Drenthe, een zeer grootschalig voorstel. De hele provincie
wordt op de schop genomen en volgens het voorstel van de regering worden alle
34 gemeenten opgeheven en komen er elf voor in de plaats.Voorzitter! Wat is er mis met al die gemeenten die worden opgeheven? Als
ik dit getal op mij laat inwerken, zou de situatie in het lokale bestuur in
Drenthe nogal slecht zijn. Dat is mij echter nooit opgevallen, enkele uitzonderingen
misschien daargelaten, maar daarbij ging het juist niet om de kleinere gemeenten.De voorzitter:Ik verzoek de aanwezigen op de publieke tribune, enige rust te betrachten.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter! Waarom deze grootschaligheid? Ik vertel hier niets
nieuws wanneer ik zeg dat de SGP-fractie zich in het verleden steeds zeer
kritisch heeft opgesteld ten aanzien van grootschalige gemeentelijke herindelingen.
Mijn fractie vond bij de behandeling van het beleidskader – en vindt
dat vandaag nog – dat in de allereerste plaats moet worden gekeken of
er zich in de bestuurlijke sfeer concrete knelpunten voordoen die kennelijk
niet anders kunnen worden opgelost dan door gemeentelijke herindeling. Dan
is het wederom de vraag waar al die knelpunten zijn bij al die op te heffen
gemeenten. Die heb ik ook in de voorliggende stukken niet kunnen aantreffen.Voorts vormt de fysieke ruimtenood bij centrumgemeenten ook voor ons een
zwaarwegende factor bij het beoordelen van de noodzaak tot gemeentelijke herindeling.
In het kader van het C20-beleid is dat punt met zoveel woorden onderstreept
door de ook door ons gesteunde motie-Remkes. Maar ook hier mag ik toch stellen
dat op grond van dit punt deze grootschalige herindeling niet kan worden gemotiveerd.
Op een enkel punt wel, maar niet in de totaliteit van dit voorstel. Ik ben
het met de regering eens dat er, zoals ook wordt gesteld in de nota naar aanleiding
van het verslag, bij iedere gemeentelijke herindeling sprake moet zijn van
bestuurlijke weging en van maatwerk, maar hier is kennelijk de goede maat
niet gevonden.Voorzitter! Ik ga eerst in op de procedurele aspecten. De eerste aanzet
tot het wetsvoorstel dateert van juni 1993, toen de commissie-Van Splunder
aan het werk ging om de uitgangspunten en randvoorwaarden voor gemeentelijke
herindeling in Drenthe te formuleren. Het advies van deze commissie is de
leidraad geweest voor het college van gedeputeerde staten van Drenthe om een
herindelingsplan op te stellen en later een ontwerpregeling aan provinciale
staten ter besluitvorming voor te leggen. Het is mij opgevallen dat de regering
bij de beoordeling van de door de staten vastgestelde ontwerpregeling, de
uitgangspunten voor het provinciaal herindelingsbeleid min of meer voor kennisgeving
heeft aangenomen. Er zal toch wel getoetst zijn of deze uitgangspunten sporen
met het beleidskader? De regering heeft toch ook een eigen verantwoordelijkheid,
en zolang deze zaken bij wet worden behandeld, heeft ook de Kamer een eigen
verantwoordelijkheid. Daarom weegt wat provinciale staten uitspreken ook voor
mij zwaar, maar wij hebben onze eigen verantwoordelijkheid en kunnen dat dus
niet zonder meer als doorslaggevend argument beschouwen. Bovendien vind ik,
maar dat vloeit voort uit het voorgaande, dat hetgeen in de ene provincie
gebeurt, niet in de andere provincie als precedent kan gelden. Er zijn geen
landelijke blauwdrukken voor gemeentelijke herindeling. Er moet inderdaad
naar de situatie in de desbetreffende regio worden gekeken. Daarom zeg ik
dat dit wetsvoorstel inzake Drenthe, juist in de schaal en taakstellingen
van Drenthe en in de regionale, geografische situatie, toch duidelijk een
slagje te grootschalig is.Voorzitter! Voor ik inga op de concrete gemeentelijke indeling zeg ik
iets over de provinciegrenzen. In de schriftelijke gedachtewisseling is duidelijk
geworden dat de regering in deze procedure niet heeft willen tornen aan de
huidige provinciegrenzen. De problematiek zoals door de gemeenten Leek en
Stadskanaal naar voren is gebracht, is als onvoldoende zwaarwegend beschouwd
om over te gaan tot een wijziging van de gemeentelijke indeling die de provinciegrenzen
overschrijdt. De regering beschouwt de provincie als de verantwoordelijke
instantie om oplossingen aan te dragen. Met dat laatste zijn wij het op zichzelf
wel eens, maar wat verwacht de regering, ook gezien de voorgeschiedenis, nu
concreet van beide provincies bij de oplossing van de aandachtspunten van
Leek en Stadskanaal? Zeker als ik aan Stadskanaal denk, is de problematiek
niet nieuw.In het verslag is door een aantal fracties de vraag opgeworpen die ook
vandaag aan de orde is, namelijk of de provincies Drenthe en Groningen op
termijn niet zouden moeten fuseren. Meer concreet wordt gevraagd de mogelijkheden
te onderzoeken van een dergelijke fusie. Hier zie ik toch iets merkwaardigs
gebeuren. Enerzijds wordt discussie gevoerd, ten dele door dezelfde fracties,
over de vraag of er zou moeten worden overgegaan tot verkleining van enkele
provincies door het instellen van stadsprovincies. Per saldo gaat het dan
om provinciale schaalverkleining. Anderzijds wordt hier gepleit voor provinciale
schaalvergroting. Dit is vooralsnog een weinig consistente benadering, dunkt
mij. Gezien de intentie die er al geruime tijd is bij de desbetreffende provinciebesturen
om bestaande samenwerking te intensiveren, ziet mijn fractie op dit ogenblik
weinig meerwaarde in een onderzoek naar een mogelijk fusie. Overigens zeg
ik daarbij dat provinciegrenzen voor ons zeker niet onaantastbaar zijn. Maar
het historisch gewordene heeft ook op dit terrein nog altijd wel iets te zeggen.
De heer Schutte benadrukte ook een historisch aspect. Ik noem een ander historisch
aspect. In de opsomming van de republieken onder de Republiek der zeven verenigde
Nederlanden, worden Groningen en Drenthe genoemd als respectievelijk
Stad en Ommelanden en het Landschap Drenthe. Laat dat vooral zo blijven.In de stukken is uitvoerig aandacht geschonken aan de grensproblematiek
tussen de provincies Drenthe en Groningen, met name bij de huidige gemeente
Eelde. Ik vind het positief dat de regering het voorbehoud dat in de memorie
van toelichting nog werd gemaakt voor indeling van Eelde bij de gemeente Zuidlaren,
inmiddels heeft ingetrokken. Dat bevordert de helderheid. Daarmee hangt samen
dat de regering, gelet op het gesloten convenant regio Groningen-Assen 2030,
een conclusie heeft getrokken voor Groningen in het kader van het C20-beleid.
Het convenant richt zich op de ruimtelijke ontwikkeling van het gebied; over
de bestuurlijke aspecten spreken partijen zich in die zin uit dat een wijziging
niet nodig of gewenst is.Inhoudelijk mag er dan sprake zijn van een goed resultaat, ik kan mij
voorstellen dat de regering in dit opzicht meer zekerheid wenst dan er tot
nu toe is. Wanneer zullen de betrokken provinciale staten en gemeenteraden
dat convenant goedkeuren? Er is overigens een sterke regie nodig om veilig
te stellen dat de afspraken ook daadwerkelijk worden omgezet in een interprovinciaal
streekplan en bestemmingsplannen. Is al enige duidelijkheid te geven over
de met de provincies te maken afspraken? Ik stel deze vragen omdat mijn fractie –
en dat moge de regering bekend zijn – zeer terughoudend is tegenover
convenanten in verschillende variaties, met name op het punt van de juridische
binding. Dat geldt ook hierbij.Waarom vindt de regering al op voorhand dat de voorgenomen grenscorrectie
in verband met de locatie Piccardthof te gering is om soelaas te bieden voor
Groningen? Kan in de provincie Groningen zelf voldoende worden voorzien in
de ruimtebehoefte van de stad? Ik herinner eraan dat wij nog niet zo gek lang
geleden een gemeentelijke herindeling in de provincie Groningen hebben gehad.
Is toen aan dit aspect te weinig aandacht geschonken?De heer Zijlstra (PvdA):De heer Van den Berg sprak over een sterke regie. Daarover ben ik het
met hem eens. Hoe stelt hij zich die voor?De heer Van den Berg (SGP):Dat is juist mijn vraag. Convenanten zijn geen panacee voor alle kwalen.
Een van de grote problemen, ook in bestuurlijk opzicht, is de handhaafbaarheid
van convenanten. Met andere woorden: je kunt prachtige afspraken in convenanten
vastleggen, maar ik zet vraagtekens bij dit instrument als zodanig. Als je
al afspraken wilt tussen provincies, moeten die heel hard zijn en die moeten
binnen een bepaalde termijn ook leiden tot interprovinciale streekplannen.
Mijn vraag is gewoon of dat gegarandeerd is. Een convenant daarvoor zegt mij
niet alles. Dat is mijn punt.De heer Zijlstra (PvdA):Als de heer Van den Berg zegt dat je daar een sterke regie voor nodig
hebt, neem ik aan dat hij zelf enig idee heeft over het organiseren van die
regie.De heer Van den Berg (SGP):Ja, maar niet in de vorm – misschien denkt de heer Zijlstra dat –
van één provincie of centralisatie.De heer Zijlstra (PvdA):Daar had ik u eerlijk gezegd niet van verdacht.De heer Van den Berg (SGP):U weet dat ik daar ook niet voor voel. Ik vraag dit aan de staatssecretaris,
maar uiteindelijk leggen wij dat terug op het bordje van de betrokken provincies
en daar hoort het ook.Voorzitter! Ik heb in mijn inleiding al opgemerkt dat wederom een hele
provincie gemeentelijk wordt verkaveld, en dat in een overwegend landelijk
gebied in al zijn variaties. Stedelijke centra zijn zeker aanwezig, maar domineren
de provincie niet. De benadering van de regering maakt duidelijk dat het in
dit wetsvoorstel begonnen is om de versterking van de centrumgemeenten en
dat daaruit de schaalvergroting van de landelijke gemeenten als afgeleide
is voortgevloeid om die op een bepaalde manier bestuurlijk evenwichtig te
maken. Het is opvallend dat in enkele gevallen alleen al op grond van het
inwonertal wordt gesteld dat het zelfstandig voortbestaan van de desbetreffende
gemeenten niet aan de orde is. Ik sta absoluut afwijzend tegenover zo'n benadering.
Dat moge de regering bekend zijn.Wij hebben om een onderbouwing gevraagd van het zeer grootschalige karakter
van het herindelingsvoorstel. Die onderbouwing vind ik buitengewoon teleurstellend.
Er wordt als het ware op een wiskundige manier langs verschillende elementen
uit het beleidskader gelopen, waarbij het argument van de bestuurskracht –
wat daaronder dan ook moge worden verstaan – een zware rol krijgt toebedeeld.
Als iets niet geschikt is – dat heb ik wel geleerd in de vele jaren
van discussie over de gemeentelijke herindeling die ik nu mag meemaken –
voor een duidelijke onderbouwing van een concrete gemeentelijke herindeling,
is dat het vage begrip "bestuurskracht". Daar zijn al veel studies naar verricht
en elke studie laat weer een andere uitslag zien. Daar kun je niet veel mee
beginnen. Ik wil nogmaals opmerken dat het dan wel wrang is te moeten vaststellen
dat in de achterliggende jaren juist de grootste gemeente in Drenthe niet
heeft uitgeblonken in bestuurskracht. Dat kan van kleinere gemeenten bepaald
wel worden gezegd. Ik zeg dit om nog maar eens aan te geven dat er absoluut
geen lineaire relatie is tussen schaalgrootte en bestuurskracht. Ik kom hier
bij de verschillende gemeenten op terug.Ik vind dat in dit wetsvoorstel de waarde van de kleinere gemeenten wordt
miskend. Daarover ben ik al vaker met de staatssecretaris in discussie geweest.
Er wordt bovendien te weinig rekening gehouden met de aard en het karakter
van het gebied. Ik wijs ook op de relatie tussen bestuur en bestuurde, die
in deze tijd een punt van grote aandacht moet zijn. Ik denk aan het onderzoek
van prof. Herweijer, waarin ook naar aanleiding van de herindeling in Groningen
nuttige dingen hierover zijn gezegd. Daar moeten wij uit leren. Juist bij
grootschalige herindelingen in landelijke gebieden zijn er grote risico's
voor de betrokkenheid van de burger bij het bestuur. Ik begrijp in het geheel
niet waarom, na alle waarschuwingen op dat punt, schaalvergroting ook in dit
wetsvoorstel weer als de panacee voor alle kwalen uit de hoed wordt getoverd.
Ik zal niet ontkennen dat een uitbreiding van het takenpakket van gemeenten
consequenties kan hebben voor de manier van besturen en zelfs voor de omvang,
maar dan zeg ik – ook daarover heb ik eerder met de
staatssecretaris mogen discussiëren – dat wij dan de goede volgorde
moeten volgen: eerst de discussie over de taken en dan over de schaal. Dan
zou, als het om een grootschalige aanpak van gemeenten gaat, ook met veel
meer kracht van argumenten kunnen worden gesproken. Dat is nu absoluut niet
het geval en ik beschouw alle kreten over toekomstige verzwaring van taken
van gemeenten vanwege decentralisatie van rijkstaken voorlopig nog maar als
een fictie.Het gaat mij zeker te ver om, zoals ook in Drenthe is gebeurd, als oriëntatiepunt
te kiezen dat een gemeente moet kunnen beschikken over fulltime wethouders,
alsof daarmee de bestuurskracht van een gemeente staat of valt. De ervaring
in vele gebieden in Nederland kan eerder op het tegendeel wijzen, namelijk
dat gemeenten met parttime bestuurders in bestuurskracht absoluut niet hoeven
onder te doen voor gemeenten met fulltime bestuurders. Dat argument is beslist
niet maatgevend voor gemeentelijke herindeling.Ik wil nog iets zeggen over enkele afzonderlijke gemeenten, allereerst
over de gemeente Assen. Ten aanzien van de hoofdstad van de provincie stel
ik vast dat deze gemeente op eigen grondgebied een ruimteprobleem kent. Ik
heb in het begin al gezegd dat dat argument ook voor ons van belang is. Alles
afwegende kunnen wij begrip opbrengen voor het huidige voorstel. Ik voeg daaraan
toe dat het eerdergenoemde convenant voor Assen kennelijk voldoende mogelijkheden
biedt. Met dit gegeven zou het zelfs denkbaar zijn dat het dorp Zeijen bij
de nieuwe gemeente Zuidlaren wordt ingedeeld. Wil de regering hier haar visie
op geven?Dan de gemeente Emmen. Volgens het wetsvoorstel wordt de grootste gemeente
van Drenthe nog groter. Wij erkennen dat er daar een taakstelling in het kader
van de Vinex ligt, maar dat gegeven hoeft op zich niet te leiden tot gebiedsuitbreiding.
Het is toch zo dat Emmen op eigen grondgebied nog voldoende mogelijkheden
heeft?De geconstateerde samenhangen tussen Emmen en Schoonebeek vinden wij op
een aantal punten gekunsteld. Natuurlijk zijn er onderlinge relaties; dat
is niet meer dan logisch als het gaat om het grootste regionale centrum, maar
er is geen toegevoegde waarde van Schoonebeek voor Emmen. Gelet op het feit
dat er bestuurlijk en maatschappelijk minstens zo sterke samenhangen zijn
tussen Schoonebeek en de huidige gemeente Coevorden, stellen wij voor om Schoonebeek
toe te voegen aan het cluster van Coevorden en Dalen. Daartoe hebben wij het
amendement op stuk nr. 13 ingediend. Daarmee wordt tevens tegemoetgekomen
aan de wens van de gemeente. Ik sprak daar al over in een discussie met collega
Kamp.De heer Kamp (VVD):Zou die discussie op het volgende punt nog even kunnen worden voortgezet?
Stel dat de gemeente Zuidenveld niet totstandkomt; zou u Schoonebeek dan als
zesde gemeente aan Coevorden willen toevoegen, in afwijking van het ook voor
u zwaarwegende provinciale advies?De heer Van den Berg (SGP):Dat is een zeer terzake doende vraag. Ik heb daar natuurlijk over nagedacht
en ik heb, ook gelet op de zeer duidelijk uitgesproken voorkeur ter plaatse
en op de samenhangen die in regionaal bestuurlijk opzicht tussen Schoonebeek
en Coevorden sterker zijn dan tussen Schoonebeek en Emmen, de conclusie getrokken
dat ik ook dan bij mijn voorstel zou persisteren.Ik kom toe aan de nieuwe gemeente Hoogeveen. In het verslag heeft de SGP-fractie
haar twijfels geuit over de wenselijkheid om de huidige gemeente Hoogeveen
zeer fors uit te breiden. De argumenten hiervoor hebben ons niet overtuigd.
Wij blijven vasthouden aan het vormen van een extra plattelandsgemeente De
Wolden in Zuidwest-Drenthe. In relatie hiermee kan voor Hoogeveen volstaan
worden met een aantal grenscorrecties. In onze ogen wordt daarmee een aantal
forse bezwaren tegen het huidige voorstel ondervangen en wordt meer recht
gedaan aan het karakter van het gebied. Er is in het gebied ook een groot
draagvlak voor de beoogde gemeente. Ik betreur alleen dat er op dat punt nu
kennelijk twee amendementen voorliggen, maar ik ben blij dat dit voorstel
in ieder geval op een duidelijke meerderheid kan rekenen.Uit onze wens om te komen tot een gemeente De Wolden vloeit voort dat
de uitbreiding van de huidige gemeente Meppel in onze ogen geringer zal zijn
dan in het voorstel. Vooralsnog lijkt de uitbreiding met Nijeveen ons voldoende.Hier wil ik ook kwijt dat ik het betreur dat de grenswijziging met de
gemeente Staphorst inmiddels tot stand is gekomen. Wij zien nog steeds de
noodzaak en de meerwaarde daarvan niet in, mede gezien het feit dat de belangrijkste
ruimtelijke ontwikkelingen in Meppel zich juist voltrekken aan de noordkant.Voorzitter! Ik kom toe aan de meer landelijke gemeenten. Over de nieuwe
gemeente Borger-Odoorn hebben wij in het verslag gevraagd naar een analyse
van de knelpunten, waardoor samenvoeging nodig zou zijn. Waarom zou er bij
afzonderlijk voortbestaan geen sprake kunnen zijn van krachtige plattelandsgemeenten?
Het is nogal onthutsend als antwoord te krijgen dat er overeenkomst is in
landschappelijke structuur en in landelijk-agrarische en recreatieve functies.
Dat zijn toch geen argumenten om de twee gemeenten maar samen te voegen? Dan
kunnen wij in het hele land nog wel even bezig blijven. Welke knelpunten vereisen
samenvoeging van deze gemeenten? Hanteert de regering feitelijk als enige
onderbouwing het enkele gegeven dat er op de kaart sprake zou moeten zijn
van een bepaald evenwicht en een minimumaantal inwoners? Graag een fundamentele
onderbouwing voor deze gemaakte keuze.Voorzitter! In onze visie zou Schoonebeek aan de nieuwe gemeente Coevorden
moeten worden toegevoegd; dat heb ik eerder naar voren gebracht. Daarmee is
tevens duidelijk geworden dat de SGP-fractie zeer sterk hecht aan de vorming
van een extra plattelandsgemeente in Zuidoost-Drenthe. Wij vinden dat met
de vorming van een gemeente Zuidenveld geen afbreuk wordt gedaan aan de bestuurlijke
verhoudingen in het gebied, integendeel. Eerder is er in onze ogen sprake
van een beter evenwicht door vorming van de gemeente Zuidenveld en door toevoeging
van de huidige gemeente Schoonebeek aan het cluster Coevorden-Dalen. Ik heb
bij interruptie al gezegd dat daardoor een evenwichtige opbouw zou ontstaan.De regering stelt dat de gemeente Zuidenveld te klein en te kwetsbaar
 zou zijn. Op onze nadere vragen is slechts geantwoord dat
het in de bestuurlijke verhoudingen minder passend zou zijn en dat de provinciale
ontwerpregeling op dit punt zeer evenwichtig is. Ja, gegeven de uitgangspunten
die de regering kennelijk hanteert, is dat zo, maar objectief gezien zit hier
toch geen kern van argumentatie in. Wij hebben daarom het amendement op stuk
nr. 10 ingediend en bevelen dat warm in de belangstelling van de regering
en de collega's aan.In dat amendement heb ik ervoor gekozen het zogenaamde tweelingdorp Veenoord-Nieuw-Amsterdam
niet toe te voegen aan de nieuwe gemeente Zuidenveld. Ik zie zoveel functionele
relaties met de gemeente Emmen, dat ik voorshands geneigd ben deze bestaande
relaties in stand te laten of te verbeteren. Voor een versterking van de bestuurskracht
van de beoogde gemeente Zuidenveld lijkt mij toevoeging van de beide dorpen
niet strikt noodzakelijk. Collega Stellingwerf heeft hierover een subamendement
op stuk nr. 11 ingediend. Ik wacht verder de gang van zaken af.Naar aanleiding van een vraag van de heer Schutte meld ik nog, al heb
ik er bij interruptie al over gesproken met de heer Kamp, dat mijn fractie
gekozen heeft voor toevoeging van Nieuwlande aan de nieuwe gemeente Zuidenveld.
In Nieuwlande is inderdaad een voorkeur voor Hoogeveen uitgesproken, maar
dat gebeurde in de veronderstelling van de totstandkoming van de zeer grote
gemeente rond Coevorden. Ik denk dat men zich daar wat minder toe aangetrokken
voelde en ik kan mij dat levendig voorstellen; die relaties zijn niet zo sterk.
Maar als je kiest voor een plattelandsgemeente Zuidenveld, is het uit het
oogpunt van een goede regionale structuur en samenhang veel logischer om Nieuwlande
te voegen bij deze gemeente en niet bij Hoogeveen. Dat lijkt mij overigens
ook voor Hoogeveen niet noodzakelijk, dus dan valt de voorkeur de andere kant
uit.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Ik neem aan dat de historische interpretatie van de heer Van
den Berg juist is, maar de meest recente historie is, dunkt mij, toch de brief
van 4 maart jl. van Plaatselijk belang Nieuwlande. Daarin staat dat zij in
het algemeen van mening zijn dat indeling van Nieuwlande bij de gemeente waarin
ook Hoogeveen ligt, zeer wenselijk is, gezien de duidelijke maatschappelijke
samenhang tussen het dorp Nieuwlande en de stad Hoogeveen. In die brief is
dus geen relatie met enig ander plan meer gelegd. De stelling is gewoon: waar
Hoogeveen in ligt, daarin hoort ook Nieuwlande. Waarom gaat u daar niet in
mee, terwijl toch bekend is dat u heel veel waarde hecht aan de opvatting
van de bevolking?De heer Van den Berg (SGP):Ik heb uiteraard van die brief kennisgenomen, maar ik interpreteer die
toch tegen de achtergrond van de visie die in Nieuwlande kennelijk bestaat,
namelijk dat de mogelijkheid ontbreekt dat er ook een gemeente Zuidenveld
zou kunnen komen. Kennelijk heeft men dat als een politieke realiteit aanvaard
en daarom deze voorkeur uitgesproken. Het is heel duidelijk dat er eerder
een heel andere voorkeur bestond. Als de gemeente Zuidenveld wel een realiteit
was, gaf men daaraan de voorkeur; dat is heel duidelijk uitgesproken. Ik meen
te mogen interpreteren dat dit zo zou worden ervaren als er een meerderheid
zou zijn voor de gemeente Zuidenveld, waar ik mij sterk voor maak. Ik leg
mij voorshands nog niet neer bij de gedachte dat het onmogelijk zou zijn,
hoewel de heer Kamp mij het wel moeilijk heeft gemaakt wat dat betreft.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Stel dat de heer Van den Berg een interpretatiefout maakt
en de bevolking van Nieuwlande, zoals is gemeld door het plaatselijk belang,
tot een ander inzicht is gekomen en op dit moment de voorkeur geeft aan Hoogeveen.
Wil hij dan de voorkeur van de bevolking van Nieuwlande volgen?De heer Van den Berg (SGP):Laat ik daar heel nuchter in zijn. Dit is voor mij helemaal geen hard
punt en het is ook in het kader van mijn amendement heel goed bespreekbaar.
Als mijn veronderstelling volstrekt onjuist blijkt te zijn, wie ben ik dan
om dat punt niet in alle openheid ter discussie te stellen. Als ik de heer
Kamp daarmee zou kunnen verleiden om mijn amendement te steunen, dan is het
zeer bespreekbaar. Ik hoor graag nog van hem.De heer Kamp (VVD):U voelt dus wel iets voor een koehandel?De heer Van den Berg (SGP):Nee, ik dacht dat wij elkaar wat dat betreft goed genoeg kennen. Wij hebben
het hier dan wel over agrarisch gebied, maar daar voel ik toch niet voor.
Het is natuurlijk wel bespreekbaar op grond van goede argumenten. Daar sta
ik altijd voor open.Voorzitter! Ik rond af met een enkele korte opmerking over de financiële
aspecten en het onderwijs. Ik dank de regering ervoor dat zij uitgebreid is
ingegaan op onze vragen met betrekking tot de financiële aspecten en
met name op de consequenties van de Wet waardering onroerende zaken. Wij vinden
het overigens niet meer dan redelijk dat gebruikgemaakt wordt van de overgangsmaatregel
verfijning wijziging gemeentelijke indeling.De zorgen over het onderwijs zijn al naar voren gebracht en die delen
wij zeker. De regering heeft ingezien dat opheffing van een aantal basisscholen
in verband met een andere opheffingsnorm na herindeling zoveel mogelijk moet
worden voorkomen. Behalve de reeds bestaande mogelijkheid van omvorming tot
nevenvestiging, wordt de mogelijkheid tot splitsing van de nieuwe gemeente
verruimd. Door die verruiming wordt ook splitsing mogelijk als niet alle organen
van bevoegd gezag van scholen in de gemeente daarmee instemmen. Ik vraag mij
af of bepaalde schoolbesturen door deze regeling niet kunnen worden benadeeld.
Kan niet worden gewacht tot de behandeling van het wetsvoorstel waarin de
stichtings- en opheffingsnormen ten principale worden geregeld? Op dat punt
hebben wij nog enige aarzeling. Wij delen dus de zorgen die er zijn over het
onderwijs in de nieuwe situatie.Voorzitter! Uit mijn betoog is duidelijk geworden dat de SGP-fractie de
ingrepen in de huidige gemeentelijke indeling van Drenthe veel te fors vindt.
Wij vinden de schaal die hier gekozen is, niet passen bij de aard en taak
van Drenthe en dat geldt ook voor de ruimtelijke en geografische situatie.
Op enkele punten zijn alternatieven neergelegd – wij hebben geprobeerd
 daaraan bij te dragen – die de "schade" enigszins beperken.
Onze conclusie is dat de regering heel wat overtuigingskracht zal moeten aanwenden
om onze instemming, zelfs voor een gewijzigd wetsvoorstel, te verwerven.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Voorzitter! Vandaag staan wij voor een beslissing die diep zal ingrijpen
in de bestuurlijke organisatie van de provincie Drenthe. Voorgesteld is om
het aantal gemeenten terug te brengen van 34 naar nog maar elf stuks. Een
vernieuwend en verfrissend elftal moet het zijn dat in de komende decennia
de gemeentelijke taken zo goed mogelijk zal moeten uitvoeren.Ik zal beginnen met nog eens kort uiteen te zetten hoe mijn fractie in
het algemeen omgaat met het vraagstuk van gemeentelijke herindelingen. Daarna
zal ik specifiek ingaan op een aantal knelpunten in Drenthe en ik besluit
met een aantal opmerkingen over de relatie met stad en provincie Groningen.Ik begin met het vraagstuk van de gemeentelijke herindeling. Naar de mening
van mijn fractie mag een gemeentelijke herindeling nooit een doel op zichzelf
zijn. Wij moeten niet herindelen omdat het in andere provincies ook gebeurd
is. Ook kan het bereiken van een bepaald aantal inwoners nooit een zelfstandig
argument zijn voor herindeling. Wij moeten dus niet herindelen omdat de gemeente
daarmee de grens van 18.000 inwoners bereikt, waarbij men fulltime wethouders
kan aanstellen, of het magische getal van 100.000 inwoners overschrijdt. Wat
is er trouwens mis met parttime wethouders? Toen ik gemeenteraadslid was in
Amsterdam voerden wij ook discussies over parttime wethouders en eventueel
duowethouders, maar dan in het kader van de verdeling van zorgtaken en de
onthaasting. Ook in grote steden wordt dus gepraat over duowethouders en parttime
wethouders. Ik realiseer mij dat ik deze discussie natuurlijk niet met deze
staatssecretaris moet voeren, maar met een andere staatssecretaris. Daar kom
ik nog wel op terug.Ook financiële verevening tussen gemeenten mag niet een zelfstandig
argument zijn voor herindeling. Primair bestaat daarvoor het instrument van
het Gemeentefonds. Daarnaast zijn er andere mogelijkheden om een individuele
gemeente af te rekenen op basis van het gebruik van voorzieningen. Herindeling
kan wel in beeld komen waar sprake is van ruimtelijke of andere knelpunten
die niet anders dan door herindeling kunnen worden opgelost of waar sprake
is van gemeenten met een dusdanig geringe omvang dat zij de hun opgedragen
taken niet langer naar behoren kunnen uitvoeren. Eveneens kan samenvoeging
van kernen en dorpen in de rede liggen om te voorkomen dat ieder dorp in het
kader van de plattelandsontwikkeling in een concurrentieslag met de andere
dorpen komt te verkeren. Wanneer ieder dorp zich noodgedwongen laat verleiden
tot het bouwen van een uniforme nieuwbouwwijk voor beter gesitueerden, dreigt
het Drentse landschap op onaanvaardbare wijze aangetast te raken.De terughoudendheid van onze fractie waar het gaat om gemeentelijke herindelingen
wordt vooral ingegeven door de volgende overwegingen.Twijfel over de effectiviteit en het rendement in termen van kosten en
baten van herindelingsoperaties. Vrij lang na herindeling blijken de kosten
de baten nog te overtreffen. Verschillende bestuursculturen moeten op elkaar
worden afgestemd. Diensten moeten worden samengevoegd, hetgeen in eerste instantie
vooral tot verlies aan efficiency leidt. Op het politieke vlak ligt het dorpisme
op de loer, een verschijnsel dat zeker waar het draagvlak voor herindeling
afwezig was, vaak meer dan één verkiezingsronde domineert.Het vergroten van de afstand tussen burger en bestuur. Ik doel hierbij
niet zozeer op het vergroten van de fysieke afstand, hoewel dat bij de grootschaligheid
van de nu voorgestelde indeling wel degelijk als een probleem kan worden gezien.
Belangrijk echter is dat de laagdrempeligheid van de gemeenten de herkenbaarheid
van het bestuur vermindert. Voor de bevolking is het van belang dat men de
mensen van de gemeente kent en kan aanspreken. Zeker waar de lokale democratie
altijd op zo'n manier heeft gefunctioneerd, moeten wij het belang van een
direct contact tussen de bevolking en de gemeente niet onderschatten. Kijkend
vanuit de Randstad, hebben wij al snel de neiging om badinerend te spreken
over politiek bij de dorpspomp.Tijdens mijn bezoeken aan Drenthe ben ik er echter van overtuigd geraakt
dat de van oudsher kleine schaal van de gemeenten ook een belangrijke waarde
in zichzelf is. Onlangs las ik nog in NG Magazine dat driekwart van de gemeentesecretarissen
van mening is dat herindeling de afstand tussen burger en bestuur vergroot
en de politiek en het bestuur door herindeling vertechnocratiseren. Het is
dan niet verwonderlijk dat de animo om bij gemeenteraadsverkiezingen naar
de stembus te gaan ook bij veel mensen afneemt. Ik heb ook gelezen dat het
Loenens beraad – bij elkaar ongeveer 200 gemeenten – ook argumenten
tegen grootschalige herindeling hanteert. Wat vindt de staatssecretaris van
de argumenten van dit beraad? Wat vindt zij van de argumenten van de gemeentesecretarissen?
Een aantal argumenten van het Loenens beraad en van de gemeentesecretarissen
zijn naar mijn mening toch wel belangrijk.Als herindeling leidt tot het opruimen van niet-democratisch functionerende
intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, dan is daarmee een belangrijk argument
pro herindeling gegeven. Maar ik twijfel of deze operatie uiteindelijk, zeker
op de lange termijn bezien wel tot een flinke verkleining van die samenwerkingsverbanden
leidt. Eerdere herindelingsoperaties elders hebben het verschijnsel van de
WGR-constructies bepaald niet uitgebannen.Ik kom over de provincie Drenthe te spreken. Uit het voorgaande wordt
al duidelijk dat mijn fractie bepaald kritisch staat tegenover de vorming
van elf gemeenten in Drenthe. Vooral heb ik moeite met de manier waarop in
Zuid-Drenthe een aantal kleinere dorpen en gemeenschappen als het ware worden
opgeofferd aan de verstedelijking van Meppel, Hoogeveen, Coevorden en Emmen.
Prima dat ervoor gekozen wordt om industrie en uitbreiding vooral in die gemeenten
te concentreren. Maar moet om die reden bijvoorbeeld Veenoord bij Emmen worden
gevoegd, terwijl ieder draagvlak daarvoor ontbreekt en Veenoord zich terecht
bedreigd voelt en liever zou opgaan in een extra plattelandsgemeente die al
in een eerder plan was voorzien? Waarom Zeijen bij Assen voegen, terwijl Zeijen
duidelijk sterker aan Vries is gekoppeld en een toevoeging
van Zeijen aan de nieuwe plattelandsgemeente benoorden Assen ook om inhoudelijke
redenen meer voor de hand ligt? Het argument van ruimtenood, aangevoerd door
centrumgemeenten, moet altijd worden afgewogen tegen de mogelijkheden om compact
te bouwen en tegen de dreiging van al te ver oprukkende verstedelijking, waardoor
natuur en waardevol cultuurlandschap worden aangetast. Juist en vooral in
Drenthe, met zijn unieke kleine kernen, brinken en esdorpen waarvan er vele
zijn aangewezen als beschermd dorpsgezicht, is grote zorgvuldigheid bij die
afweging geboden.Om deze reden heb ik, samen met de heren Schutte en Stellingwerf, een
amendement ingediend om te komen tot de vorming van een gemeente De Wolden,
gevormd door De Wijk, Zuidwolde, Ruinerwold en Ruinen. Op die manier kan een
krachtige, homogene bestuurlijke eenheid ontstaan met ruim 20.000 inwoners.
Tegen toedeling van Zuidwolde, De Wijk en Ruinerwold aan Hoogeveen en Meppel
rijzen belangrijke bezwaren. In de eerste plaats zullen Hoogeveen en Meppel
een apart dorpenbeleid moeten gaan voeren, hetgeen zij tot nu toe nooit hebben
behoeven te doen. In de tweede plaats dreigt verstedelijking van plaatsen
als Zuidwolde, Echten en De Wijk, waardoor het karakter van deze dorpen sterk
zal worden aangetast. In de derde plaats zal het voorzieningenniveau van de
dorpen onder druk komen te staan. Men denke hierbij aan de opheffingsnorm
betreffende scholen. In de vierde plaats heeft de bevolking in de op te heffen
gemeenten zich in overgrote meerderheid tegen samenvoeging met Meppel en Hoogeveen
uitgesproken. Een kabinet dat zegt zich sterk te maken voor referenda, kan
bezwaarlijk om dit gegeven heen.De heer Zijlstra (PvdA):U zegt dat het karakter van de dorpen wordt aangetast. Ik begrijp daar
helemaal niks van en ik woon toch zelf in een heringedeeld dorp.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Ik heb het over de specifieke kenmerken, juist van dorpen in Drenthe.
Drenthe heeft een eigen cultuur en eigen historische waarden. Een aantal dorpen,
niet allemaal, is van groot belang. Die dorpen hebben een specifiek karakter
dat niet alleen voor Drenthe maar voor heel Nederland van belang is. GroenLinks
denkt dat als dergelijke dorpen worden toegevoegd aan centrumgemeenten, het
eigene van die dorpen verloren gaat. Het is ons een lief ding waard om dat
eigene te bewaren. Daar moeten wij in Nederland oog voor hebben. Wij moeten
niet alleen oog hebben voor verstedelijking en grote zaken.De heer Zijlstra (PvdA):Ik hoor geen enkel argument. U veronderstelt iets, maar waarop is dat
gebaseerd? Als voorbeeld neem ik Peize. Denkt u nu werkelijk dat dit dorp
van karakter verandert als het bij Hoogeveen komt? Daar geloof ik helemaal
niks van.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Ik verschil met u van mening. Bovendien ga ik uit van wat de mensen die
daar wonen aangeven. Het is belangrijk om te luisteren naar wat de bevolking
ter plaatse aangeeft. Dat moet worden meegewogen.De heer Zijlstra (PvdA):Die mensen blijven dezelfde mensen; het dorp blijft hetzelfde dorp.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Ja, qua uiterlijk, maar ik heb het ook over het inhoudelijke aspect, over
het karakter en over het verstedelijken van die dorpen. In Nederland moeten
wij er oog voor hebben dat dorpen door hun karakter van belang zijn. Die mogen
niet verstedelijken. Naar mijn mening leidt samenvoeging van gemeenten in
sommige gevallen zeker niet tot verbetering van de situatie. Wij zijn niet
áltijd voor verstedelijking.De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! De conclusie moet zijn: geen spoor van bewijs voor de naar
voren gebrachte stelling.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Wij verschillen van mening.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ook ik geloof niet dat verstedelijking het gevolg zal zijn
van de ontwikkeling die mevrouw Varma aangeeft. Ze stelde zojuist dat de voorzieningen
wel eens zouden kunnen verminderen in een aantal dorpen wanneer ze bij grotere
gemeenten worden gevoegd. Daarbij noemde ze het onderwijs. Welnu, de staatssecretaris
heeft aangegeven dat er wat dit betreft wettelijke mogelijkheden zijn waarmee
de onderwijsvoorzieningen kunnen worden gered. Zou het niet zo kunnen zijn
dat voorzieningen in dergelijke vergrote gemeenten juist béter worden
omdat ze gemakkelijker kunnen worden gerealiseerd? Ik denk hierbij aan bijvoorbeeld
zwembaden en aan culturele voorzieningen. Er is ook een aantal scholen die
daar nog niet helemaal uit zijn. Het zou fantastisch zijn als alle problemen
opgelost konden worden, maar ik waag dat te betwijfelen. Evenals anderen heb
ik nog steeds een groot aantal twijfels. Wel ben ik blij dat de staatssecretaris
een aantal oplossingen voorstelt, maar de oplossingen zijn er nog niet helemaal.De heer Kamp (VVD):Anders dan de heer Zijlstra ben ik van mening dat mevrouw Varma op dit
punt in haar interessante betoog gelijk heeft. Kenmerkend voor een plattelandsgebied
is namelijk dat de bevolking van een dorp verweven is met het gemeentebestuur,
het gemeentelijk apparaat, dus ook ambtelijk en bestuurlijk. Men heeft daar
als vanzelfsprekend relaties mee. En daar vloeit van alles uit voort.Als mevrouw Oedayraj Singh Varma daar waarde aan hecht en als zij dit
anders vindt voor een dorp dat deel uitmaakt van een stedelijke gemeente,
ben ik het met haar eens.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Dank u wel.De heer Verhagen (CDA):Ik kan dat ook ondersteunen, maar ik vraag mevrouw Oedayraj Singh Varma
nog wel of deze argumentatie van de heer Kamp haar tot de conclusie brengt
dat deze redenering geldt voor zowel zuidwest als zuidoost.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Absoluut. Dank u wel.Voorzitter! Het voorstel van de provincie is weinig consistent. Immers,
de provincie heeft weliswaar gekozen voor een plattelandsgemeente als buffer
ten noorden van Assen, maar dezelfde argumentatie daarvoor had moeten leiden
tot de vorming van de gemeente De Wolden. Daarbij werd echter geen buffer
noodzakelijk geacht. Is dit het resultaat van een waterig compromis in de
staten van Drenthe?Overigens zou het op basis van vergelijkbare argumenten de voorkeur van
mijn fractie hebben om behalve De Wolden een aparte plattelandsgemeente in
Zuid-Drenthe te vormen, bestaande uit Sleen, Oosterhesselen, Zweeloo, Nieuw-Amsterdam
en Veenoord. Maar ik begrijp dat de staatssecretaris hier helaas overwegend
afwijzend tegenover staat en dat zij kiest voor een schaalvergroting van Emmen
en Coevorden, die misschien past in de belevingswereld van Ellert en Brammert,
maar niet in die van de bevolking ter plaatse.Een van de hot items bij dit wetsvoorstel is de toekomstige relatie met
de provincie Groningen. In de publiciteit had het er wel eens de schijn van
dat wij het hadden over het wetsvoorstel inzake de provinciale herindeling
van Noord-Nederland en niet over de provincie Drenthe. Toch is de provincie
Drenthe aan de orde. Het lijkt mij wel belangrijk dat mijn fractie haar eerste
mening geeft over de kwestie Groningen-Drenthe. Ik stel voorop dat wij plannen
voor provinciale herindeling op dezelfde manier benaderen als voorstellen
voor gemeentelijke herindeling: daarmee moet een zwaarwegend inhoudelijk belang
gediend zijn of een duidelijk ruimtelijk knelpunt opgelost worden. Anders
hoeven wij er wat mijn fractie betreft al helemaal niet aan te beginnen.De stad Groningen heeft de C20-status gekregen en lijkt in de ban te zijn
van het streven naar groei, en wel bij voorkeur in zuidelijke richting op
Drents grondgebied in gebieden van grote natuur- en landschappelijke waarde.
Groningen lijkt dus juist op deze gebieden zijn oog te hebben laten vallen.De heer Verhagen (CDA):Uit het convenant leid ik echter niet deze drang van Groningen af. Integendeel.
De stad Groningen heeft een heel constructieve opstelling ten opzichte van
de ontwikkeling in de regio.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Ik vraag mij evenwel af waarom de stad Groningen in de richting van Drenthe
heeft gekeken en niet naar zichzelf voor de groei in zichzelf of hogerop.
U zult niet kunnen ontkennen dat er in Drenthe ten zuiden van Groningen belangrijke
plattelands- en natuurgebieden zijn.De heer Verhagen (CDA):Ik onderstreep dat daar belangrijke plattelandsgebieden zijn, maar gezien
het convenant en gehoord de discussie in de staten van zowel Drenthe als Groningen,
moet je constateren dat men juist enerzijds een heel constructieve bijdrage
wil leveren aan de ontwikkeling van die regio en anderzijds heel nadrukkelijk
niet kiest voor onnodige schaalvergroting c.q. samenvoeging.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Er is een regiovisie ontwikkeld en er is een convenant gesloten. Dit laatste
is weliswaar belangrijk, maar als daarbij provinciegrenzen ter discussie staan,
vraag ik mij af hoe bindend dat is en hoe dat gecontroleerd wordt.De heer Verhagen (CDA):Dat is heel simpel: de staten zijn ook partij bij het convenant en een
van de meest essentiële elementen van het convenant is dat ook de streekplannen
van de verschillende provincies aan elkaar moeten worden aangepast om die
ontwikkeling mogelijk te maken.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Het is belangrijk om te zien wat is afgesproken in het convenant. Nog
los van de vraag of die samenvoeging tussen Groningen en Drenthe ooit gestalte
zal krijgen, ligt er de regiovisie Groningen-Assen 2030, waarmee aan de behoefte
van Groningen tegemoet wordt gekomen zonder dat de provinciegrens ter discussie
staat. Die regiovisie roept vragen bij mij op. Is de groeibehoefte van Groningen
reëel? Kan de stad Groningen haar vleugels niet in een andere richting
uitslaan? Waarom moet dat in de richting van Drenthe? Wat de groeibehoefte
betreft, heb ik begrepen dat het inwonertal van Groningen de afgelopen jaren
een stagnatie kende en dus afneemt. Mij is onvoldoende duidelijk gemaakt waarom
Groningen niet op eigen grond compact bouwt.De heer Verhagen (CDA):Ik vraag mij af of mevrouw Oedayraj Singh Varma de inhoud van het convenant
kent. Juist daarin is geen sprake van een onnodige uitbreiding van de gemeente
Groningen. Integendeel, op een heel constructieve wijze wordt juist in de
hele regio gekeken om te voldoen aan de behoefte in de regio, zonder dat er
sprake is van herindeling of grenscorrecties, met uitzondering van een klein
deel bij Eelde, de Piccardthof. Beide streekplannen vullen elkaar op dat punt
aan. De staten, zowel in Groningen als Drenthe, hebben zich op dit punt heel
expliciet uitgesproken. Ik zie niet in hoe mevrouw Oedayraj die regiovisie
kan vertalen in een honger van de stad Groningen naar de omliggende gemeenten.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Mijn belangrijkste vraag is waarom Groningen de kant van Drenthe uitgaat
en waarom niet naar het noorden.De heer Verhagen (CDA):Dan hebben wij hier toch volgend jaar dezelfde discussie, maar dan over
de provincie Groningen? Dan houden wij weer dat verhaal over de knelpunten.
Dus als mevrouw Oedayraj nu een pleidooi houdt om die regiovisie te laten
liggen en om te kijken of er niet een grootschalige herindeling moet zijn
in Groningen de andere kant op, voorzie ik het volgende debat. Ik hoop ook
naar aanleiding van de conclusies van prof. Herweijer dat wij niet vrij snel
weer geconfronteerd worden met een herindelingsvoorstel voor de provincie
Groningen.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Voor mijn fractie is het van groot belang dat de stad Groningen niet de
richting Drenthe uitgaat, gezien een aantal zaken die ik heb genoemd en gezien
de waarde van de provincie Groningen. Als voor de stad Groningen verder gekeken
moet worden, vinden wij dat het de andere kant uit moet. Daar zijn wij heel
duidelijk over. Onze vraag is of de stad Groningen niet een andere kant uit
kan kijken in plaats van de kant van Drenthe. Als er noodzaak bestaat tot
uitbreiding op grond van aanliggende gemeenten, waarom wordt dan niet in noordoostelijke
richting uitgebreid in Groningen, waar natuur en landschap misschien minder
kwetsbaar zijn? De kreet "er gaat niets boven Groningen" moeten wij niet zo
letterlijk nemen. Dat zou voor ons betekenen dat uitbreiding van Groningen
in de richting van Drenthe onmogelijk is.De heer Hoekema (D66):Ik wil mevrouw Oedayraj Singh Varma aanraden om bladzijde 3 van het convenant goed te lezen. Daarin wordt uitgebreid ingegaan, met argumenten,
op de ontwikkelingsrichting van Groningen ten noorden van de stad. Er wordt
inderdaad iets gezegd over het gebied tussen Groningen en Assen. Er wordt
echter wel degelijk ook een ontwikkelingsvisie op het gebied rondom heel Groningen
gegeven.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Voor ons zou dat genoeg zijn.De heer Hoekema (D66):Mevrouw Varma heeft dat niet met argumenten aangegeven, maar ik heb wel
haar standpunt gehoord.De heer Zijlstra (PvdA):Mag ik mevrouw Varma even uit de droom helpen? In de afgelopen 25 jaar
is het echte probleem geweest dat mensen die in de stad Groningen werkten,
keurig in het noorden van Drenthe gingen wonen. Dat is een ontwikkeling waar
mevrouw Varma tegen is. Het is precies de oorzaak van de problemen rond de
stad Groningen. Mevrouw Varma had zich daarin moeten verdiepen, in plaats
van zich te beperken tot de opmerking dat de Groningers maar naar het noorden
moeten.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Nee, daar beperk ik mij niet toe. Vanuit onze overtuiging benadruk ik
dat er in Drenthe heel veel waardevols is aan cultuur, historie en landschap.
Dat moet behouden worden. Daar kiest de fractie van GroenLinks voor. Als er
iets moet gebeuren met de uitbreiding van Groningen, moet dat aan de noordzijde.
Wat ons betreft mag het niet in de provincie Drenthe gebeuren. Dat is voor
ons heel duidelijk.Voorzitter! Ik kom tot een afronding. Het zal duidelijk zijn dat mijn
fractie kritisch is over een aantal elementen in het nu voorgestelde herindelingsproject.
Met name in Zuid-Drenthe wordt onvoldoende recht gedaan aan de belangen van
de kleinere kernen en dorpen. Ons eindoordeel zal voor een belangrijk deel
afhangen van het lot van het mede door mij ingediende amendement. Ik heb al
gezegd wat wij denken van de situatie van Groningen en Drenthe. In het laatste
zijn wij heel stellig.De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! De PvdA-fractie heeft waardering voor dit wetsvoorstel, zeker
als het gaat om de snelheid waarmee het tot stand is gekomen. De waardering
geldt niet alleen voor de staatssecretaris, maar vooral ook voor de provincie
Drenthe. Binnen vier jaar nadat het besluit is genomen om de herindeling voor
te bereiden, ligt het wetsvoorstel bij de Kamer. Als het een beetje meezit,
wordt dit voorstel op korte termijn ook in de Eerste Kamer behandeld. Dat
is buitengewoon positief. Als je dat vergelijkt met de herindeling in Groningen,
moet je constateren dat die herindeling ongeveer twaalf jaar geduurd heeft.
Als er iets dodelijk is, is het dat wel. Met andere woorden, complimenten
aan het adres van de provincie Drenthe en de staatssecretaris. Overigens,
ook de Kamer heeft snel gereageerd, want de zaak wordt hier binnen een halfjaar
afgedaan.Wij zijn ook positief over de schaal. Dat scheidt ons van andere fracties.
De kleinste gemeente zal ruim 21.000 inwoners tellen. Wij waarderen dat.De heer Verhagen (CDA):De heer Zijlstra spreekt zijn waardering uit voor het grote aantal inwoners
dat de kleinste gemeente zal tellen. Waarop is die waardering gebaseerd? Wij
hadden het net over de bewijzen, die de heer Zijlstra zelf vroeg. Hoe kijkt
hij aan tegen de constatering van de burgemeester van Diever? De burgemeester
van Diever zei vrij recentelijk in het radioprogramma Cassata, dat hij het
betreurde dat het er steeds meer op ging lijken dat de herindeling niet het
middel maar het doel was.De heer Zijlstra (PvdA):Als u mij daartoe de kans geeft, kom ik er verderop in mijn betoog op
terug. Ik zal dan in algemene termen aangeven waarom wij voor dit soort herindelingen
zijn.De heer Verhagen (CDA):Maar u...De voorzitter:Het lijkt mij het beste dat de heer Zijlstra even zijn betoog vervolgt.
U kunt opnieuw interrumperen als dit punt weer aan de orde komt.De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! Minder positief zijn wij over het feit dat de grensoverschrijdende
problematiek zo weinig aan de orde is gekomen. Je kunt zeggen dat Assen een
afwijkende positie inneemt ten opzichte van de andere gemeenten. De "HEMA-gemeenten"
noemt men dat in Drenthe. Daar kom ik straks op terug. Het voordeel van snelheid
in dezen is ook dat de nieuwe Drentse gemeenten kunnen profiteren van de extra
financiële bijdrage als gevolg van de verfijning van het Gemeentefonds.
Dat is belangrijk en daarom moet de wet op 1 januari 1998 ingaan.Ik stel ook vast dat er een grote mate van overeenstemming bestaat tussen
het wetsvoorstel en hetgeen de staten van Drenthe hebben vastgesteld.Naar onze visie moeten wij in ons staatsbestel beschikken over sterke
gemeenten. Daarbij hoort naar ons oordeel een behoorlijke schaal. Je kunt
discussiëren over de vraag waar de grens precies ligt. Niemand heeft
op dat punt de wijsheid in pacht. In het algemeen vinden wij dat gemeenten
een behoorlijke omvang en een behoorlijke schaal moeten hebben. Bovendien
kiezen wij, op grond van de redenering dat stad en platteland bij elkaar horen,
in de regel voor het versterken van de centrumgemeenten. Ook de staatssecretaris
geeft wat dit betreft een bepaalde prioriteit aan een samenvoeging van stad
en platteland. Trouwens, dat heeft men in de staten van Drenthe ook gedaan.De heer Verhagen kijkt mij aan.De voorzitter:Ik wacht gewoon of hij dichterbij komt.De heer Verhagen (CDA):Ik wacht op uw argumentatie, collega Zijlstra. Anders krijg ik het verwijt
dat ik te vroeg interrumpeer, zonder dat u heeft kunnen argumenteren. Ik wacht
nog steeds op uw argumentatie, vandaar mijn vragende blik.De heer Zijlstra (PvdA):Maar ik word onrustig van u.De heer Verhagen (CDA):Dat is nu precies de bedoeling!De heer Zijlstra (PvdA):In algemene termen moet je in ons staatsbestel sterke gemeenten hebben
en daarbij hoort een bepaalde schaal. Dat is een hele simpele redenering,
maar wel terzake doende.De heer Verhagen (CDA):Ja, als het waar zou zijn dat schaal en sterkte met elkaar verbonden waren
op de wijze zoals u dat zegt. Als u stelt dat een centrumgemeente alleen maar
sterk kan zijn indien daaraan een bepaalde schaal verbonden is, zou ik daarvoor
graag een nadere argumentatie willen horen. Ik wijs in dit verband op de rapporten
waarin deze stelling juist wordt aangevallen. Wij hoeven de gemeenten niet
te noemen. Maar, nogmaals, alleen het poneren van een stelling vind ik geen
argumentatie.De heer Zijlstra (PvdA):Laten wij even kijken in Zuidoost- en Zuidwest-Drenthe. Daar heb je de
keuze. De Wolden is daarvan een voorbeeld. Qua schaal voldoet het aan onze
norm. Dat is waar. Tegelijkertijd moet u zich wel realiseren dat het hierbij
gaat om een samenvoeging van vier relatief kleine gemeenten. Dat is nu precies
de kern van de discussie over Groningen. De vanmiddag veel geciteerde mijnheer
Herweijer heeft inderdaad die varianten onderzocht. Mijn stelling, ook toen
ik aldaar bestuurlijk een rol speelde, is altijd geweest dat je klein bij
groot moet doen. Als je namelijk klein bij klein doet, voeg je vier apparaten
samen. Dat garandeert niet dat daarmee de beste ambtelijke organisatie wordt
opgebouwd. Het heeft altijd mijn voorkeur gehad een grote organisatie als
kern te nemen en de kleine ambtelijke organisaties daarbij te voegen. Ik vind
dat een belangrijk gegeven. Als je in Groningen komt en bepaalde gemeenten
bezoekt, zie je die problematiek nog altijd terug.De heer Verhagen (CDA):Als u prof. Herweijer opvoert, hoop ik dat u wat meer lessen zult verbinden
aan de conclusies van prof. Herweijer. U was ook aanwezig op die avond in
De Wolden. Ik herinner u eraan dat juist prof. Herweijer een vlammend betoog
hield om te komen tot een gemeente De Wolden. Dat zal u niet zijn ontgaan.
Als u prof. Herweijer aanhaalt als bewijsvoering dat je op een andere wijze...De heer Zijlstra (PvdA):Nee, nee, dat is absoluut een misverstand. Wat Herweijer heeft gedaan
in Groningen, heeft te maken met de variant die daar gekozen is: klein bij
klein. Er was ook een variant "groot bij klein". Die heeft hij niet onderzocht.
Daarin is ook mijn bezwaar tegen het pleidooi van prof. Herweijer gelegen:
met zijn verhaal wordt een eenzijdig beeld geschetst. Nogmaals, alle varianten
waren hetzelfde; er was één uitzondering en die heeft hij niet
onderzocht. Dat had hij wel moeten doen. Ik beroep mij dus niet op de stelling
van prof. Herweijer. Mijn opvatting is juist, dat prof. Herweijer met zijn
onderzoek tekort is geschoten.De heer Verhagen (CDA):En wat vindt u van het onderzoek van prof. Tops? Hij komt ook tot de conclusie
dat aan herindeling nogal wat nadelen verbonden zijn. Hij vindt dat wanneer
je ten behoeve van de bestuurlijke organisatie van Nederland grootschalige
herindeling wilt, je eigenlijk het paard achter de wagen spant. Het doel is
namelijk om te komen tot een beter lokaal bestuur. In beide bedoelde onderzoeken
wordt erop gewezen dat als dit niet het doel is, de herindeling juist haar
doel voorbijschiet.De heer Zijlstra (PvdA):Wij kunnen ons wel verschuilen achter de uitkomsten van allerlei onderzoeken,
maar ik vind het altijd aardig om ook te vertellen wat je eigen ervaringen
zijn en wat je mening op grond daarvan is.De heer Verhagen (CDA):Dat zult u straks wel horen.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Voorzitter! De heer Zijlstra zegt: "klein bij klein" is mijn stelling
niet; klein moet bij groot gevoegd worden. Hij geeft echter geen argumenten
voor die stelling en hij zegt dus niet waarom dit zo zou zijn. Heeft de heer
Zijlstra wel eens de uitdrukking gehoord: vele kleintjes maken één
grote?De heer Zijlstra (PvdA):Het gaat mij te ver om die laatste uitdrukking bij deze kwestie te betrekken.
Mijn stelling dat je niet alleen klein bij klein moet voegen, is juist gebaseerd
op mijn ervaringen in Groningen. Verschillende sprekers hebben hun mening
op dit punt gegeven. Volgens mij zijn destijds verkeerde keuzen gemaakt.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):U heeft het nu dus over blauwdrukken: omdat een dergelijke samenvoeging
in Groningen een enkele keer niet goed is uitgepakt, kan die nergens slagen.De heer Zijlstra (PvdA):Nee, het gaat mij om de structuur. Zojuist heb ik uitgelegd waarom ik
tot mijn conclusie ben gekomen.De heer Verhagen (CDA):Betekent dit dat alle varianten van klein bij klein die nu met betrekking
tot de gemeentelijke herindeling van Drenthe aan de orde zijn, door de Partij
van de Arbeid afgewezen zullen worden?De heer Zijlstra (PvdA):Die vraag had ik verwacht. Natuurlijk kun je die variant niet altijd afwijzen.
Uit de kaart van Drenthe blijkt dat je niet altijd de varianten kunt toepassen
die gebruikt worden voor de nieuwe gemeenten Hoogeveen en Meppel. Dergelijke
situaties treft men namelijk niet overal. Dus, als andere varianten niet mogelijk
zijn, kom je uiteindelijk uit op de variant waarmee een aantal plattelandsgemeenten
bij elkaar worden gevoegd. Een dergelijke samenvoeging moet je ook aanvaarden
als er geen andere mogelijkheid is. Echter, in Zuidwest-Drenthe kun je kiezen
tussen de verschillende mogelijkheden.De heer Verhagen (CDA):Dat kun je ook in Zuidoost- en Noord-Drenthe.De heer Zijlstra (PvdA):Ja zeker! In dergelijke gevallen kiezen wij dus voor de samenvoeging van
klein bij groot, althans als dat kan.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):U kiest dus voor klein bij groot en niet voor klein bij klein. Dat betekent
weer dat u kiest voor verstedelijking en niet voor het vormen van plattelandsgemeenten.De heer Zijlstra (PvdA):U moet toch ook eens buiten Amsterdam kijken.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Dat doe ik. Absoluut!De heer Zijlstra (PvdA):Dan zal er een wereld voor u opengaan.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):U wilt klein bij groot voegen en dus van heel Nederland een groot Amsterdam
maken.De heer Zijlstra (PvdA):Dit is oprechte onzin. Gelet op de verhoudingen in Groningen,
Drenthe en Friesland is daar verstedelijking niet echt aan de orde. Er zijn
wat uitgegroeide dorpen en wat kleinere dorpen. De samenvoegingen hebben helemaal
niets met verstedelijking te maken. Hooguit kan daarvan sprake zijn rondom
de stad Groningen.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Maar u kiest niet voor de vorming van plattelandsgemeenten. U wilt de
kleine deeltjes bij de grote delen voegen. Daarmee ontkent u het bestaan van
de waarde van de plattelandsgemeenten. Op dit punt verschillen wij enorm van
mening. U ontkent gewoon dat kleine kernen waarde kunnen hebben.De heer Zijlstra (PvdA):Maar er is één verschil: ik woon in Woldendorp – dat
is een klein dorp – en u in Amsterdam en ík weet dus hoe het
zit.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Niet elk dorp is gelijk aan uw dorp en niet elke inwoner is gelijk aan
u. Ondanks het feit dat ik niet in Drenthe woon, heb ik met veel inwoners
van die provincie gesproken. Ik heb gesproken met de mensen in De Wolden en
zij hebben ons honderden kaarten en brieven gestuurd. Die mensen kunnen toch
ook gelijk hebben.De heer Zijlstra (PvdA):Ja zeker, maar men heeft het doen voorkomen alsof de Russen zouden komen
als Hoogeveen en andere kleine gemeenten zouden worden samengevoegd. Onzin!De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! De heer Zijlstra heeft hier een opvatting neergezet die op
zich "kan".De heer Zijlstra (PvdA):Zij is consequent.De heer Stellingwerf (RPF):Zij is consequent. Dat moet ik toegeven. Maar moet die opvatting van de
heer Zijlstra in het land niet leiden tot steeds verdergaande herindelingen?
De heer Zijlstra zegt dat Drenthe een beetje het ideaalplaatje is. Ik trek
althans die conclusie. Dat zou impliceren dat je in Groningen in wezen weer
opnieuw moet beginnen en straks in Overijssel ongeveer hetzelfde stramien
zou moeten hanteren.De heer Zijlstra (PvdA):Ik neem aan dat u niet alles leest wat ik schrijf. U stelt mij nu die
vraag over Groningen. Ik kan u mededelen dat ik vorige week in een clubblad
nog heb geschreven dat ik vind dat Groningen, als je naar de schaal van Drenthe
kijkt, aan een nieuwe herindeling toe is.De heer Verhagen (CDA):Moeten wij de provincie Drenthe dan zien als de pastorale voor het werk
dat de heer Zijlstra nog gaat verrichten?De heer Zijlstra (PvdA):Daar heb ik niet zoveel verstand van.De voorzitter:Ik stel voor dat u uw betoog vervolgt.De heer Zijlstra (PvdA):En ik zal geen interrupties uitlokken, voorzitter!Ik zei al dat de Partij van de Arbeid een voorkeur heeft voor een bepaalde
schaal. Ik hoor dan toch weer wat denigrerend zeggen dat je je eigenaar voelt
en als wethouder niet zo zou mogen denken. Ik denk dat fulltime wethouder
zijn in de praktijk best een voordeel kan zijn, zonder dat er sprake is van
een wet van Meden en Perzen.Voorzitter! Ik kom te spreken over de grensproblematiek en de situatie
in het gebied Groningen-Assen. Ik zei al dat GS van Drenthe de provinciegrens
ongeveer heilig hebben verklaard, met uitzondering van de Piccardthof en Meppel-Staphorst.
Ik vind dat jammer. Ik ben ervan overtuigd dat als je de vrije keuze had,
zelfs anderen dan de woordvoerder van de Partij van de Arbeid op andere varianten
in het gebied rond de stad Groningen zouden zijn uitgekomen. Ik denk aan Leek,
Roden, Peize, Groningen-Eelde, Haren-Zuidlaren. De consequentie daarvan zou
zijn dat Assen, Vries en Norg zouden zijn samengevoegd, wat ons betreft. Ik
denk ook aan een grenscorrectie bij Stadskanaal. Ik kom daar straks nog even
op terug.De verwevenheid tussen de stad Groningen en Noord-Drenthe is duidelijk.
Dat heeft betrekking op wonen, werken, vervoer en voorzieningen. De stad Groningen
is niet alleen voor de Groningers en de provincie Groningen van belang, maar
voor heel Noord-Nederland. Het jaar 1993 was een belangrijk jaar. Er is vele
jaren gesproken over de Kop van Drenthe. Ik herinner mij dat wij daar in de
jaren zeventig toen ik statenlid was, ook altijd over spraken. En 25 jaar
later spreken wij daar nog over. In 1993 spraken de colleges van GS van Groningen
en Drenthe uit dat een fusie op termijn niet moest worden uitgesloten. Toen
dit door mij weer werd opgevoerd in januari 1997, ontstond er een merkwaardige
reactie. Ik herinner mij dat ik met twee portefeuillehouders-gedeputeerden
voor Radio Noord mocht debatteren over dit onderwerp. We waren het op 4 januari
redelijk met elkaar eens dat we daar eens een onderzoek naar zouden moeten
doen. Je ziet dan hoe de processen zich voltrekken. Dat duurt dan een paar
weken en daarna zit iedereen weer keurig in zijn hok. Het heeft zijn werk
gedaan, maar het heeft er in elk geval toe geleid dat iedereen weer hetzelfde
denkt. Ik vind het altijd merkwaardig dat als je het met elkaar tot op zekere
hoogte eens bent, er dan allerlei krachten gaan werken om dan vervolgens weer
tot niks te komen.De heer Verhagen (CDA):Dat is u toch niet vreemd in de politiek, zeker niet gelet op uw ervaring
als statenlid, burgemeester en Kamerlid?De heer Zijlstra (PvdA):Als ik op 4 januari A zeg, heb ik geen zin om op 4 maart B te zeggen.De heer Verhagen (CDA):Als de gedachte ontwikkeld wordt dat wellicht uit een samenwerking op
termijn een samenvoeging tot stand kan komen, heeft men dat enige jaren geleden
gezegd en zegt men dat nu nog steeds. Dat is zeer consequent.De heer Zijlstra (PvdA):Ik heb zojuist uitgelegd dat het allemaal niet zo consequent was. Ik begrijp
wel dat de heer Verhagen dat liever niet wil horen, maar zo is het dus gegaan.
Dit is een feitelijke beschrijving van de gang van zaken.De heer Verhagen (CDA):Op termijn wordt niets uitgesloten.De heer Zijlstra (PvdA):Daar kom ik nu dus op. Het heeft te maken met het convenant en het gaat
om een belangrijk feit. Het is nog nooit eerder voorgekomen dat vijftien gemeenten en twee provinciale besturen zover met elkaar zijn gekomen.
Het convenant over de regio Groningen-Assen 2030 is ambitieus, maar tegelijkertijd
de moeite waard. Terecht wordt in dit convenant ook gesproken over behoud
en versterking van de nationale en interprovinciale centrale positie van de
stad Groningen als uitgangspunt.Mevrouw de voorzitter! Ik ben van mening dat de provincies en de gemeentebesturen
op dit punt een faire kans moeten hebben. Ik heb echter in de afgelopen 25
jaar gezien hoe de zaken gelopen zijn, dus er blijft bij mij een zekere twijfel
bestaan. In een eerder stadium is het absoluut niet gelukt om zover te komen
en dat blijft mij toch wel achtervolgen. Maar misschien ben ik te wantrouwig
op dit punt. Ik wijs er in elk geval op dat er een aantal belangrijke ijkpunten
is, waarbij ik denk aan 1 maart 1999, de datum waarop er een interprovinciaal
streekplan moet komen. Twee jaar later moeten de gemeentelijke bestemmingsplannen
zijn aangepast en bovendien moet er een verdeling van de woningbouw voor de
toekomst worden gemaakt. Er is zelfs sprake van een gemeenschappelijk grondbedrijf.
Als dit soort dingen allemaal lukt, gaat het goed.De heer Kamp (VVD):De heer Zijlstra heeft er nogal wat twijfels over. Vindt hij het beter
om hier als wetgever doorheen te hakken dan het vanuit het gebied zelf van
onderen tot stand te laten komen?De heer Zijlstra (PvdA):Neen. Ik ben het voorzichtigste type dat hier rondloopt. Dat is dus niet
aan de orde. Het gaat er echter wel om dat wij de zaak goed kunnen volgen.
Ik vind de bedoeling prima en ik hoop dat het lukt, maar ik heb mijn twijfels.
Daarom zullen wij de zaak in de toekomst nauwlettend blijven volgen. Een evaluatie
op dit punt is in elk geval van belang.Ik heb nog een vraag aan de staatssecretaris. Op bladzijde 11 zegt zij
dat zij eventueel verder zal ingrijpen in de bestuurlijke inrichting van het
gebied als niet alles gebeurt wat in het convenant wordt voorgesteld. Misschien
kan de staatssecretaris toelichten wat zij daar precies mee bedoelt.Er zal ook overleg met de provincies gevoerd worden over een grenscorrectie
Eelde-Groningen. Ik zou graag willen weten wat daarbij precies de inzet is.De heer Schutte (GPV):Ik koppel graag twee elementen uit het betoog van de heer Zijlstra aan
elkaar. Hij heeft het eerst gehad over een mogelijke fusie op termijn en nu
noemt hij het convenant, dat hij een faire kans wil geven. Ik denk dat hetgeen
de heer Zijlstra heeft gezegd, redelijk aansluit bij wat ik hierover heb gezegd,
dus ik zal hier graag op ingaan. Vindt hij ook niet dat als wij het convenant
een faire kans willen geven, nu niet moet worden voorgesteld om ondertussen
ook te werken aan een mogelijke fusie waarbij een stimulans uit Den Haag wordt
gegeven? Zou dat niet juist contraproductief kunnen gaan werken?De heer Zijlstra (PvdA):Ik vind wel dat wij een beetje druk op de ketel moeten houden en daar
hebben wij iets voor bedacht. Wij zullen in tweede termijn hierover een uitspraak
van de Kamer vragen, op een zodanige manier dat aan de ene kant de provincies
en de gemeenten het voordeel van de twijfel krijgen, in de hoop dat het lukt,
en er aan de andere kant een weg is om hierop in een later stadium, als het
niet zou lukken, terug te komen. Daar hebben wij iets voor bedacht.De heer Schutte (GPV):De heer Zijlstra maakt ons nieuwsgierig, maar de staatssecretaris heeft
zelf ook al zo'n weg gewezen. Zij zei dat met een evaluatie in twee fasen
de vinger aan de pols gehouden kan worden. En als het niet zou lukken, neemt
de staatssecretaris haar of zijn verantwoordelijkheid. Vindt de heer Zijlstra
dat onvoldoende? Loopt hij door de wens naar meer uitspraken vanuit het Haagse
niet het risico dat in plaats van de kippen bij elkaar te houden, de knuppel
in het hoenderhok wordt gegooid?De heer Zijlstra (PvdA):Ik vind dat de fijngevoeligheid in het openbaar bestuur altijd erg groot
is, zo nu en dan wel een beetje overdreven groot. Mijn stelling luidt: als
er een probleem is, moet je daaraan werken. Er zijn goede aanzetten gegeven
door middel van een convenant, maar op dit punt ben ik een beetje achterdochtig.
Eerst zien, dan geloven. Dat vraagt om een verdere werkwijze voor de toekomst.
Wij hebben geprobeerd dat in een motie aan te geven. Deze motie zullen wij
in tweede termijn indienen.Ik was gekomen bij de positie van Assen. Naar het oordeel van de Partij
van de Arbeid is het wetsvoorstel op dit gebied inconsequent gelet op de andere
zogenoemde HEMA-gemeenten.Wij zouden er de voorkeur aan hebben gegeven Groningen en Eelde samen
te voegen. Dat had ook consequenties gehad voor de rest van Noord-Drenthe.
Daarbij zou je kunnen denken aan Assen, Vries en Norg. Assen is een stevige
gemeente, maar dan had zij versterkt kunnen worden, ook in relatie met de
stad Groningen. Helaas zit dat er niet meer in. De staatssecretaris beperkt
zich tot een grenscorrectie. Voor een variant van Eelde en Groningen is in
deze Kamer geen meerderheid en daar leg ik mij dus bij neer.De heer Verhagen (CDA):Het wetsvoorstel inzake Drenthe vindt de heer Zijlstra dus eigenlijk te
kleinschalig.De heer Zijlstra (PvdA):Nee, maar gelet op de problematiek in het noorden – dat heb ik ook
in het verslag aangegeven – moet ik enerzijds vaststellen dat de provinciale
grens een belangrijke belemmering is geweest om tot een optimale indeling
te komen en anderzijds dat ik het gebied Assen-Groningen graag had willen
versterken door de gemeenten Assen en Groningen aan elkaar te laten grenzen
zonder plattelandsgemeente daartussen.De heer Verhagen (CDA):Gelet op de problematiek vindt de heer Zijlstra hetgeen voorligt te kleinschalig.
Wij gebruiken dit soort debatten in toenemende mate om de posities die de
partijen inzake de herindeling innemen, helder te maken. Als de heer Zijlstra
dit dus te kleinschalig vindt, mogen wij inzake grootschalige herindelingen
van de Partij van de Arbeid dus nog wat verwachten voor de toekomst.De heer Zijlstra (PvdA):Het gaat niet zozeer om de kleinschaligheid. Het gaat erom dat tussen
twee belangrijke kernen – Assen en Groningen – een plattelandsgemeente
komt. Daar zou ik bij voorkeur niet voor gekozen hebben, maar het zij zo.Voorzitter! Ik kom bij Zuidwest-Drenthe. Het wetsvoorstel gaat uit van
een versterking van de centrumgemeenten Hoogeveen en Meppel. Wij vinden dat
een terechte keuze. De mensen in Zuidwest-Drenthe hebben actie gevoerd. Wij
zijn daar geweest. Er zaten 700 mensen in de zaal. Je kunt zeggen dat dit
op zichzelf een prima actie is geweest. Als je zoveel mensen op de been brengt,
heb je ook wat te melden. Ik ben het echter niet eens met het beeld dat daar
wordt opgeroepen. De heer Stellingwerf doet dat ook een beetje, evenals mevrouw
Oedayraj Singh Varma. Als je platteland en "stad" bij elkaar voegt –
en "stad" moet tussen haakjes, want steden kunnen heel verschillend zijn –
hoeft dat absoluut geen negatieve effecten te hebben. Vooral als gemeenten
daar op een goede manier mee omgaan en een goed kleinekernenbeleid ontwikkelen...Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Kan de heer Zijlstra mij een aantal positieve zaken noemen?De heer Zijlstra (PvdA):Ja, maar je moet ook uitgaan van de andere kant. Als je kiest voor een
plattelandsgemeente – het is bekend dat ik daar geen voorstander van
ben –...Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Er wonen verschillende soorten mensen in Nederland, mensen die kiezen
voor het platteland en mensen die kiezen voor de stad.De voorzitter:Laten wij afspreken dat wij dezelfde discussie niet voor de derde keer
gaan voeren.De heer Zijlstra (PvdA):Er is een wereld van verschil tussen mevrouw Oedayraj Singh Varma en mij
op dit punt. Ik ben niet in staat dat te overbruggen. Dat is mijn beperking,
dat geef ik graag toe, maar ik kan het niet.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Ik ben blij dat er tussen ons een wereld van verschil is op dit gebied,
want daaruit blijkt dat er verschillende soorten mensen in Nederland wonen,
mensen die het belang van het platteland zien en mensen die dat anders zien.De heer Zijlstra (PvdA):Ik maak bezwaar tegen die redenering, alsof u het platteland beschermt
en ik de grote boosdoener voor het platteland ben. Zo gaan wij natuurlijk
niet met elkaar om.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Zo bedoel ik het ook niet.De voorzitter:Ik stel voor dat de heer Zijlstra voortgaat met zijn betoog.De heer Zijlstra (PvdA):Aan mij zal het niet liggen, mevrouw de voorzitter.Ik heb al gezegd dat stad en platteland bij elkaar horen. Ik heb tijdens
het forum al de vraag aan de orde gesteld waarom je wel in Hoogeveen mag werken
en naar school, het ziekenhuis en de schouwburg mag gaan, maar er niet mag
wonen. Daar begrijp ik helemaal niets van, maar dat is de consequentie als
je voor de plattelandsgemeente kiest. Dan werk je daar, je kinderen gaan daar
naar school en je gaat daar naar het ziekenhuis, maar je mag geen inwoner
zijn van Hoogeveen. Daar begrijp ik niets van.De heer Verhagen (CDA):Zij willen ook wel eens naar een andere gemeente toe. Zoals u kunt zien,
komen zij ook wel eens in Den Haag. Als u die redenering volgt, blijven er
in dit land nog maar weinig gemeenten over. Dat is niet de lijn die de CDA-fractie
voorstaat.De heer Kamp (VVD):Er is een nieuwe Financiële-verhoudingswet. Als je niet in een stad
woont, moet je vaak toch meebetalen voor zo'n stad, omdat jouw gemeente minder
geld uit het Gemeentefonds krijgt en jij dat via de onroerendezaakbelasting
moet compenseren. Als je in zo'n landelijk gebied of zo'n dorp woont, waarom
zou je dan niet je eigen bestuur mogen hebben dat bij je past, een onderdeel
is van jouw gebied? Waarom moet het altijd maar gevoegd worden bij het grotere
gebied, terwijl het financieel al geregeld is?De heer Zijlstra (PvdA):Als u die redenering op De Wolden toepast, is een inwoner van Zuidwolde,
als het om afstanden gaat, aanzienlijk beter af. Het gaat in De Wolden, zoals
bekend, immers om grote afstanden. De vraag is of datgene wat u zoekt, in
een dergelijke gemeente wordt gevonden: vier eigen culturen en geen echt centrum;
is het dan allemaal goed?De heer Kamp (VVD):Legt u eens uit waarom u dat beter weet dan de vier besturen van de betrokken
gemeenten en alle mensen in dat gebied.De heer Zijlstra (PvdA):Ja, ja. Dan heb ik er nog een voor u. U beroept zich op de wil van het
volk. Dat mag u, maar als wij, voorafgaand aan het herindelingsproces, bij
alle gemeenten een enquête zouden houden... Wij waren laatst in Staphorst;
volgens mij was u daar ook bij. Aan het eind van de avond werd gevraagd of
men voor of tegen herindeling was. Twee PvdA'ers waren voor en de rest was
tegen. Zo gaat dat dus. Als u zich ten opzichte van mij wilt beroepen op de
wil van het volk, moet u iets eerder beginnen.De heer Kamp (VVD):Er is een voorstel om van 34 naar elf gemeenten te gaan. Ik heb de verantwoordelijkheid
genomen om van 34 naar twaalf gemeenten te gaan. Ik stel de heer Zijlstra
echter de volgende vraag. Hij weet zo goed wat in die gemeente De Wolden niet
aantrekkelijk is. Ik vraag hem om dat met argumenten duidelijk te maken en
om aan te geven waarom de heer Zijlstra dit beter weet dan de gemeentebesturen
en dan de mensen zelf.De heer Zijlstra (PvdA):Ik vind dit echt een populistisch verhaal, terwijl u zelf weet dat mensen
tegen herindeling kiezen als je van tevoren aan hen vraagt of zij voor of
tegen herindeling zijn. Dat gebeurt overal.De heer Kamp (VVD):Dat was de vraag niet. De vraag was waarom u beter dan de vier betrokken
gemeentebesturen en de mensen in dat gebied weet dat het niet goed is om in
De Wolden te wonen.De heer Zijlstra (PvdA):Mag ik u vragen waarom u het beter weet dan de mensen in Zweeloo en omgeving?De heer Kamp (VVD):Ik heb aangegeven dat ik denk dat het herindelingsvoorstel van het provinciale
bestuur het qua hoofdlijn en gekozen schaalgrootte waard is om
verdedigd te worden. Ik heb dat ook verdedigd en ik heb gezegd dat ik ten
opzichte van datgene waarvoor daar gekozen is, niet een tree lager op de trap
wil gaan zitten. Een gemeente met 17.000 of 18.000 inwoners past nog in die
schaalgrootte, maar een gemeente met 13.000 inwoners zit net een tree te laag.De heer Zijlstra (PvdA):Ja, maar daar zou u iets aan kunnen doen door een andere variant te bedenken,
maar dat doet u niet.De heer Kamp (VVD):Ik heb andere varianten bedacht. Ik heb gedacht over Nieuw-Amsterdam,
Veenoord en Nieuwlande. Ik heb hier ook aangegeven waarom ik er niet voor
gekozen heb om dat bij die gemeente te voegen.De heer Verhagen (CDA):Op het moment dat de heer Kamp het niet beter wenst te weten dan de mensen
in het gebied zelf, merk ik in aansluiting op hetgeen de heer Zijlstra heeft
gezegd op dat gedeputeerde staten juist op grond van die redenering niet alleen
in zuidwest, maar ook in zuidoost een heel heldere keuze hebben gemaakt.De heer Zijlstra (PvdA):Alles afwegende, voorzitter, kiezen wij voor sterke gemeenten Hoogeveen
en Meppel.Ik kom toe aan zuidoost. Een nieuwe gemeente Zuidenveld als combinatie
van Oosterhesselen, Zweelo en Sleen is volgens ons alleen maar haalbaar als
ook Nieuw-Amsterdam eraan toegevoegd wordt. De consequentie daarvan is dat
Emmen kleiner wordt, en het ligt niet voor de hand om een Vinex-gemeente kleiner
te maken. De staatssecretaris heeft beargumenteerd waarom zij daar niet voor
kiest. Wij onderschrijven de argumenten en zullen haar daarom steunen.Ik kom toe aan de rest van het wetsvoorstel. Alle woordvoerders zijn in
Stadskanaal geweest. De jongeren zijn allemaal op de watertoren geklommen
en de oudste van het gezelschap heeft gebruikgemaakt van de lift van een bejaardenoord
om ook de omgeving te kunnen overzien. Niet binnen vijf jaar maar wel binnen
een jaar of tien ontstaat daar een probleem, en ik denk echt dat het moet
worden opgelost. Ik heb begrepen dat er inmiddels ook wel overleg is geweest
tussen de provincies Groningen en Drenthe, maar dat ze geen overeenstemming
konden bereiken. In het algemeen zijn wij van mening dat de provincies zelf
maar moeten aangeven waar grenscorrecties in het kader van herindelingen moeten
plaatsvinden, maar nu het hier om twee provincies gaat, vinden wij dat de
staatssecretaris iets moet doen. Wij zullen daar in tweede termijn op terugkomen
als zij hierop heeft gereageerd.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ook in Meppel is gebleken dat de gemeenten, als de noodzaak
aangetoond kan worden, best bereid zijn om met elkaar in open overleg te treden.
Hoeveel pijn het soms ook heeft gekost, uiteindelijk heeft overleg tussen
die gemeenten en de betrokken provincies wel degelijk geresulteerd in een
grenscorrectie. Er gaat in Drenthe naar aanleiding van de herindeling al zoveel
op de schop, ook in de ambtelijke organisatie. U kunt zich voorstellen hoeveel
ook Borger en Odoorn moeten verrichten met betrekking tot de ambtelijke organisatie.
Laat die gemeenten hun werk doen. Als de nieuwe ambtelijke organisatie eenmaal
achter de rug is en de nieuwe gemeente tot stand is gekomen, kan alsnog overleg
met Stadskanaal worden gevoerd. Dit geldt temeer omdat ook voor Stadskanaal
nog niet precies duidelijk is, waar de ruimtelijke ontwikkelingen zich zullen
afspelen.De heer Zijlstra (PvdA):Er is in het verleden al het nodige overleg gevoerd en dat heeft tot niets
geleid. Nu het probleem helder is, moeten wij de staatssecretaris vragen om
in actie te komen. Ik zie niet in wat daarop tegen zou zijn.Voorzitter! Wat de overige gemeenten betreft, gaat de PvdA-fractie akkoord.
Ik heb begrepen dat er nog discussie is over de gemeentenaam Zuidlaren, maar
dat moet de nieuwe gemeenteraad maar uitzoeken.Ter afsluiting en samenvatting merk ik, als Groninger, op: het kon minder.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! De ochtend van de dag die ze zich later nog zo goed zou herinneren
en waarover ze zo smeuïg kon vertellen, ging ze zuidwaarts. Nu reed ze
richting Drouwen. Ze ging nooit verder dan Odoorn, Exloo en Valthe. Emmen
was nét te ver en Assen ook en bovendien waren die plaatsen haar veel
te groot. De dorpen waar ze kwam, hadden tenminste nog een menselijke maat.Aldus een passage uit het boekje "Achter het verhaal aan, van hunebedden,
veenlijken en witte wieven". Wie in het verhaal van vandaag de veenlijken
en witte wieven zijn, laat ik in het midden. Het boekje waaruit ik citeerde,
kregen wij van de provincie Drenthe, toen wij ons als leden van de vaste commissie
op de hoogte stelden van de gevoelens en gedachten die leven bij de verschillende
vertegenwoordigers van de Drentse gemeenten. U begrijpt dat ik die passage,
gelet op het belang dat het CDA hecht aan de menselijke maat, met genoegen
citeerde.Gemeentelijke herindeling blijft altijd een onderwerp dat niet alleen
vanuit een technocratische benadering behandeld kan worden, maar waarbij diepe
emoties in beweging komen. Die emoties kunnen in Drenthe anders geuit worden
dan in Brabant of Noord-Holland, maar het geeft wel aan dat de betrokkenheid
van burgers bij de inrichting van hun eigen woonomgeving en bij de inrichting
van de bestuurlijke organisatie groot is. Emoties en betrokkenheid zijn niet
per definitie af te wijzen door de politiek. Integendeel, ik denk juist dat
de politiek ze serieus moet nemen. Dat betekent niet dat de politiek de situatie
van emoties moet laten afhangen, maar zij moet er wel rekening mee houden.
Je moet herindeling dus niet zien als een sanering die uit efficiencyoverwegingen
moet plaatsvinden. Je moet geen technocratische benadering kiezen, maar herindeling
laten plaatsvinden op basis van een analyse waarbij zowel de wensen en de
gevoelens van de burgers betrokken zijn, alsook de bestuurlijke noden worden
verdisconteerd. Het zal altijd een aanpak moeten zijn waar beide elementen
in betrokken worden. Op die manier zal bestuurlijke reorganisatie niet leiden
tot een vergroting van de afstand tussen de burger en de politieke. Het resultaat
zal een bestuurlijke ordening zijn waarin de mensen zich zoveel mogelijk kunnen
herkennen.Dölle en Elzinga gaan hier in een achtergrondartikel in een recente
WRR-uitgave, Bouwen aan het binnenlands bestuur, op in. Ik zal een stuk citeren.
"Een bestuurlijke ordening is organisch indien de relationele parameters hoog
scoren." Dat zijn natuurlijk dure woorden, maar zij leggen het wel uit. "Anders
geformuleerd: indien de bestuurlijke ordening grote overeenkomst (of samenhang)
vertoont met culturele, sociale, maatschappelijke verbanden en ordeningen,
dan is er een hoge score. Is die overeenkomst (of samenhang) er niet of minder,
dan is er een lage score en draagt de bestuurlijke ordening een meer anorganisch,
geconstrueerd karakter." Zij stellen dus dat de betrokkenheid van burgers
bij verenigingen, kerken, sportclubs en wijkorganisaties in een organische
bestuurlijke ordening met een hoog herkenbaarheidsgehalte betrekkelijk vloeiend
overgaat in een politieke, bestuurlijke of belangenbetrokkenheid.Voorzitter: LansinkDe heer Hoekema (D66):Voorzitter! Het lijkt wel alsof de heer Verhagen in een leeskring van
het boek Onder professoren is beland. Hij komt nu met een citaat van prof.
Elzinga, maar mijn vraag is wat relationele parameters zijn. Wat is een anorganische
bestuursstructuur? Is dat een heel grote gemeente?De heer Verhagen (CDA):Een anorganische bestuursstructuur is een structuur die van bovenaf opgelegd
is, zonder dat de mensen zich daarin kunnen herkennen, en die derhalve een
kunstmatig karakter draagt.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Komt de heer Verhagen zo ook nog te spreken over Drenthe?De voorzitter:De heer Verhagen was nog een andere vraag aan het beantwoorden.De heer Verhagen (CDA):De heer Kamp is zelf begonnen met vier uitgangspunten die de VVD-fractie
hanteert inzake gemeentelijke herindeling. Hij schetste daarbij hoe de VVD-fractie
aankijkt tegen gemeentelijke herindeling. Ik wil hier op een serieuze wijze
omgaan met de belangen van de mensen in Drenthe en zij mogen dan ook verwachten
dat zij horen hoe ik aankijk tegen bestuurlijke organisatie en hoe ik ervoor
wil zorgen dat wij niet voor een kunstmatige samenvoeging kiezen, maar voor
een samenvoeging die gedragen wordt door de bevolking. Men moet zich kunnen
herkennen in het bestuur, gelet ook op de discussies die wij gevoerd hebben
over de rapporten van Herweijer. Daaruit blijkt dat als je fouten maakt, een
afstand tussen burger en bestuur wordt gecreëerd die uiteindelijk desastreus
zal zijn voor de betrokkenheid van de burger bij de politiek. Als politicus
moet dat de heer Kamp aanspreken.De heer Kamp (VVD):Op welke kunstmatige samenvoegingen doelt de heer Verhagen?De heer Verhagen (CDA):Ik praat hier over de wijze waarop wij ten aanzien van herindelingen opereren.
Wij hebben hier meerdere malen debatten gevoerd over hoe de bestuurlijk organisatie
in Nederland vorm moet krijgen. Naar aanleiding van Brabant, de motie-Remkes
en C20 is hierover een debat ontstaan. Wij hebben hier niet iedere keer alleen
maar te maken met de situatie in een bepaald gebied. De noties, die doorklinken
bij de verschillende fracties terzake van gemeentelijke herindeling, zijn
voor de staatssecretaris van doorslaggevende betekenis voor de wijze waarop
zij met herindelingsvoorstel omgaat. Zij komt ook steeds tot een bepaalde
conclusie. Ik wil niet alleen vandaag, maar ook in de toekomst een wetsvoorstel
inzake herindeling behandelen op een wijze waarop de CDA-fractie zich kan
herkennen.De heer Kamp (VVD):Er schieten u zo geen voorbeelden te binnen van kunstmatige samenvoegingen?De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog. Dölle en Elzinga constateren
dat als je bij de inrichting van het binnenlands bestuur alleen maar rekening
houdt met bestuurlijk gemotiveerde doelmatigheidsfactoren, je een onjuiste
denkwijze hanteert die desastreuze gevolgen kan hebben voor het draagvlak
en de fundamenten van het gehele politieke bestel. Het is een conclusie die
vermeld is in een uitgave van de WRR. Ik hoor hierop graag een reactie van
de staatssecretaris. Het debat dat wij vandaag voeren, wil ik gebruiken om
die algemene notie bij de staatssecretaris neer te leggen.De heer Kamp vroeg wat het betekent voor onze waardering voor het onderhavige
wetsvoorstel. De CDA-fractie is nadrukkelijk van mening dat provinciale staten
en zeker ook gedeputeerde staten van Drenthe goed werk hebben afgeleverd.
Zij hebben dat op een zeer zorgvuldige wijze gedaan. De verantwoordelijken
in Drenthe verdienen zeker complimenten. Het feit dat er binnen de provincie
een groot draagvlak is gecreëerd met betrekking tot de noodzaak van die
herindeling in het algemeen, is hiervan een voorbeeld. Wellicht hangt het
ook samen met het feit dat de schaal van de gemeenten in Drenthe meer dan
een eeuw niet is veranderd. Tweederde van de huidige gemeenten heeft minder
dan 10.000 inwoners. Zweeloo als kleinste kent 3000 inwoners. Gedeputeerde
staten en nadien provinciale staten zijn op een zorgvuldige wijze met de bewoners
van Drenthe omgegaan, waardoor dat draagvlak is gecreëerd. Ik hoop dat
wij vandaag op dezelfde zorgvuldige wijze het debat voeren.Als ik deze constatering leg naast de algemene notie waarover ik in het
begin sprak en de bij de Kamer bekende stellingname van de CDA-fractie –
het maken van een afweging aan de hand van bestuurlijke, ruimtelijke of juridische
knelpunten – dan zit daarin uiteraard enige spanning.Wij hebben steeds gesteld dat het advies van de provincie voor ons zwaar
weegt. Een van de elementen van de huidige Wet algemene regels herindeling
is dat bij een zorgvuldige voorbereiding een volwaardige rol is weggelegd
voor de provincie. Derhalve kan men van dat advies niet lichtvaardig afwijken.
Ik herinner mij een debat waarin ik het verwijt uitte dat er onvoldoende beargumenteerd
werd afgeweken van provinciale adviezen. De knelpuntenbenadering en het draagvlak
binnen de provincie bepalen voor de fractie van het CDA de marge waarbinnen
in het kader van de eindbeoordeling van het wetsvoorstel van het provinciale
advies kan worden afgeweken.Voorzitter! Ook al vinden wij, in het algemeen redenerend op grond van
onze visie op de gemeentelijke herindeling en de knelpuntenbenadering,
dat de voorstellen die ten aanzien van Drenthe worden gedaan grootschaliger
van aard zijn dan wij gewenst of noodzakelijk achten, wij voelen ons beperkt
in de mogelijkheden om als Kamer af te wijken van de uiteindelijke provinciale
voorstellen. Ook al gaan de leden van de fractie van het CDA op basis van
de knelpuntenbenadering uit van de mogelijkheid dat een aantal gemeenten wel
degelijk zelfstandig had kunnen blijven, zij menen dat nadrukkelijk gelet
moet worden op de door hen voorgestane rol van de provincie bij de voorbereiding
van gemeentelijke herindeling. Ook de staatssecretaris heeft wat dit betreft
in de memorie van toelichting en in de nota naar aanleiding van het verslag
waardering uitgesproken.De geschetste marge brengt ons tot instemming met voorstellen gericht
op de vorming van een aantal nieuwe gemeenten, terwijl wij daarvan op voorhand
niet zo overtuigd zouden zijn. Ik noem Zuidlaren met uitzondering van Zeijen,
Noordenveld, Aa en Hunze, Borger-Odoorn, Middenveld en Westerveld met uitzondering
van Ruinen.Vervolgens richt ik mij op de verschillende regio's, allereerst Noord-Drenthe.
De fractie van het CDA steunt de staatssecretaris waar zij realiteitszin laat
prevaleren boven grootschalige ideeën. Ik constateer dat de heer Zijlstra
eenzelfde lijn kiest in zijn betoog; hij laat realiteitszin prevaleren boven
zijn grootschalige ideeën met betrekking tot Noord-Drenthe. Voorzitter!
Grootschaligheid als doel op zichzelf wijst de fractie van het CDA af. Niet
voor niets heb ik al gewezen op de noodzaak om de menselijke maat in het oog
te houden.Ondanks de genoemde realiteitszin klinkt bij de staatssecretaris een voorkeur
voor een grootschaliger optie door in de nota naar aanleiding van het verslag.
Zo stelt zij dat de extra landelijke gemeente tussen Groningen en Assen een
negatief effect kan hebben op de ontwikkeling van beide gemeenten. Ik ben
het daarmee hartgrondig oneens. Graag hoor ik wat dit betreft een nadere argumentatie,
ook in relatie met ons uitgangspunt dat de afstand tussen burger en bestuur
zo klein mogelijk moet worden gehouden. Ik zie niet in waarom die nieuwe gemeente
Zuidlaren de inhoudelijke opgaven niet zou aankunnen en de ontwikkeling van
Groningen en Assen zou dwarsbomen. De staatssecretaris doet alsof de bestuurders
van die nieuwe gemeente een hek om hun grondgebied zouden willen plaatsen
en niet zouden willen kijken naar de ontwikkeling van en de noden in de regio.
Die veronderstelling staat haaks op de intenties die doorklinken in het convenant.Wij zijn blij met de getoonde realiteitszin bij de vorming van Assen met
Eelde, Vries en Zuidlaren. Daar stemmen wij dan ook mee in. Maar ik ben niet
zo ingenomen met de argumentatie van de staatssecretaris voor het grensverloop
tussen die gemeenten. De CDA-fractie vindt met name de beantwoording van onze
vragen over de positie van Zeijen niet bevredigend en eigenlijk vrij lichtvaardig.
Zij stelt namelijk heel nadrukkelijk dat dit maar het best kan worden beoordeeld
door de provincie en derhalve gaat zij niet inhoudelijk in op ons argument.Na haar constatering dat het om een grenscorrectie gaat en dat dit dus
beter aan de provincie kan worden overgelaten, gooit de staatssecretaris vervolgens
haar eigen glazen in met de opmerking: Zeijen betreft meer dan 10% van het
inwoneraantal van de gemeente Vries en dit is dus geen grenscorrectie in de
zin van de Wet ARHI. Enerzijds gaat het volgens de staatssecretaris om een
grenscorrectie en heeft de provincie terzake een keuze gemaakt en anderzijds
plaatst zij de opmerking dat het geen grenscorrectie is in de zin van de Wet
ARHI. Later doet de staatssecretaris nog een heel aantal uitspraken over grenscorrecties,
als het om het convenant gaat.Mijn fractie is er in ieder geval geenszins van overtuigd dat Zeijen bij
Assen gevoegd moet worden. Integendeel. Zeijen is een prachtig bewaard esdorp
met een karakteristieke brink. De vraag staat er los van of dit zo blijft.
In dit licht wil ik het debat tussen de heer Zijlstra en mevrouw Oedayraj
Singh Varma niet overdoen, maar het is wel duidelijk dat voor de oplossing
van ruimtelijke knelpunten Zeijen niets bijdraagt aan Assen. Het hoort, zoals
gezegd, op het ogenblik bij de gemeente Vries. Daarbij dient overwogen te
worden dat een provinciaal amendement heeft geleid tot dat grensverloop, wat
weer het resultaat was van een compromis, omdat de meningen over het grensverloop
heel nadrukkelijk uiteenliepen. Tegen deze achtergrond acht de CDA-fractie
het volkomen verantwoord om daar op nationaal niveau nog eens nader naar te
kijken.Het dorp Zeijen kan volgens ons beter onder de bestuurlijke paraplu van
de nieuwe gemeente Zuidlaren gebracht worden. Qua aard en structuur past het
veel meer bij die te vormen plattelandsgemeente dan bij Assen. Ook in het
streekplan is op generlei wijze een bijdrage van Zeijen voorzien bij mogelijke
uitbreidingen van Assen in noordelijke richting. Mijn fractie heeft dan ook
samen met de heer Hoekema van D66 een amendement ingediend dat ertoe strekt
dat Zeijen onderdeel uitmaakt van de nieuw te vormen gemeente Zuidlaren.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Zonder de discussie te willen overdoen die u had met de heer Stellingwerf
over de vraag wie het eerst het amendement had ingediend en contact had opgenomen,
hoop ik dat het u niet ontgaan is dat ik ook een amendement van die strekking
heb ingediend.De heer Verhagen (CDA):Dat is mij niet geheel ontgaan, maar uw amendement houdt de grens aan
van de huidige gemeente Vries in totaliteit, dus niet alleen de kern en het
dorp Zeijen, maar ook het hele omliggende gebied.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Een klein stukje maar. In ieder geval klopt het dat mijn amendement uitgaat
van de oorspronkelijke grens.De heer Verhagen (CDA):Ja, u gaat dus uit van de oorspronkelijke grens. Gelet op de marges die
er volgens ons zijn voor het afwijken van voorstellen, hebben wij de standpunten
van de provincie hierbij nadrukkelijk meegewogen. Bovendien hebben wij met
name naar het streekplan gekeken. In ons amendement hebben wij ons dus willen
beperken tot de kern Zeijen, omdat dit op geen enkele wijze een bijdrage kan
leveren aan het oplossen van de ruimtelijke knelpunten van Assen. De CDA-fractie
heeft nooit gezegd dat zij tegen gemeentelijke herindeling is, maar wel dat
die een bijdrage moet leveren aan de oplossing van de ruimtelijke dan wel
juridisch- bestuurlijke knelpunten. Als je, zoals wij, een
bijdrage wilt leveren aan de oplossing van ruimtelijke knelpunten van Assen,
is het omliggende gebied daar wel degelijk bij nodig. Dit geldt ook met het
oog op het streekplan. Als je kijkt naar de ontwikkelingsvisie van Assen zelf,
is wel degelijk in dat gebied uitbreiding van Assen voorzien. Als het amendement
van collega Hoekema en mij wordt gevolgd, krijgt de gemeente Assen voldoende
mogelijkheden om aan haar taakstellingen te voldoen en worden alle ruimtelijke
knelpunten opgelost, terwijl niet onnodig wordt overgaan tot het voegen van
Zeijen bij de gemeente Assen, die daaraan niets kan bijdragen en die qua aard
en structuur veel beter past bij Eelde, Vries en Zuidlaren.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Ik vind dit een prachtige argumentatie en met een groot gedeelte ben ik
het ook eens. De heer Verhagen zei zojuist dat Zeijen zo'n prachtig esdorp
is. Hij vroeg zich af of dit wel zo zou blijven. Als hij om een mogelijk ruimtelijk
knelpunt van Assen op te lossen, dat ene deel dat buiten de oorspronkelijke
grens valt erbij voegt, blijft weliswaar Zeijen bij Vries, maar dan moet hij
zich nog een keer de vraag stellen of het dorp wel zo mooi zal blijven. Het
werkelijke effect is namelijk hetzelfde als wanneer Zeijen bij Assen wordt
gevoegd en hij het voorstel van de staatssecretaris volgt.De heer Verhagen (CDA):Er zitten twee fouten in die redenering. Mevrouw Nijpels stelt dat ik
mij heb afgevraagd of het karakter bewaard zou blijven. Die vraag heb ik niet
gesteld. Ik heb juist gezegd "los van die vraag", omdat ik het debat tussen
de heer Zijlstra en mevrouw Oedayraj Singh Varma niet wilde overdoen. Gelet
op de visie die in het streekplan doorklinkt, denk ik dat als zodanig niet
direct te vrezen valt voor een aantasting of geheel andere ontwikkeling van
Zeijen. Het gaat over de noodzaak en het oplossen van ruimtelijke knelpunten
enerzijds en anderzijds de vraag waar het qua aard en structuur het best bij
past en wat een vanzelfsprekend verband is. De heer Kamp vroeg waarom ik aan
het begin al die citaten gebruikte. Dat is daarom. Je moet aansluiting zoeken
bij logische verbanden, indien het niet nodig is om er onnodig één
te doorbreken. Daarom stel ik voor om het te beperken tot Zeijen, maar om
wel degelijk ruimte te geven aan de gemeente Assen.Hoewel wij met instemming ervan hebben kennisgenomen dat de staatssecretaris
het voorbehoud ten aanzien van Eelde in relatie tot het convenant heeft weggenomen,
zijn wij het oneens met het standpunt dat de voorziene grenscorrectie inzake
de Piccardthof onvoldoende zou zijn. Ik sprak eerder al over het verschil
in beoordeling van grenscorrecties. Allereerst hebben de betrokken partijen
zich in het convenant over eventuele grenscorrecties heel nadrukkelijk beperkt
tot die Piccardthof. Het is dus een heel essentieel element in het convenant.
Je overweegt geen grenscorrecties, maar het wordt beperkt tot dat kleine deel
van Eelde. Als wij dat convenant een serieuze kans willen bieden, moeten wij
de verdere voortgang niet frustreren door bepaalde onderdelen daarvan weer
ter discussie te stellen. Het is in dit kader ook tekenend dat provinciale
staten van Groningen naar aanleiding van de nota naar aanleiding van het verslag,
waarin die mogelijkheid van verdergaande grenscorrecties weer werd opgevoerd,
in het debat in de staten over het convenant hebben gesteld daaraan geen behoefte
te hebben en zelfs geen grenscorrecties te willen. Zowel de staten van Groningen
als van Drenthe hebben inmiddels ook een krachtig signaal afgegeven met betrekking
tot de onzalige gedachte om het debat over de gemeentelijke herindeling in
Drenthe te belasten met een discussie over een eventuele fusie tussen Groningen
en Drenthe. Evenals de staten van beide provincies meent de CDA-fractie in
de Tweede Kamer dat een fusie op dit moment ongewenst is.Dus ook aan het ongewenste en bij voorbaat dus al lekke proefballonnetje
van een nader onderzoek in het kader van dit wetsvoorstel heeft mijn fractie
geen enkele behoefte. De commissaris van de koningin Ter Beek meende dat deze
poging van paars niet eens trekken aan, maar zelfs duwen tegen een dood paard
is, zoals ik tot mijn vreugde las. Met andere woorden: het is dus een nutteloze
inspanning. Naar mijn mening geldt dat overigens voor meer plannetjes van
paars. Maar laten wij ons in dit geval beperken tot Groningen of Droningen
of Drenthe of Grenthe, hoe men het ook wil noemen.De heer Hoekema (D66):Schieten u nog een paar voorbeelden te binnen van loze plannetjes?De heer Verhagen (CDA):Dat is leuk! Eerst moeten wij ons beperken tot Drenthe en dan moet ik
weer andere voorbeelden geven. Wij hebben gisteren over de media gesproken.
Zo kan ik allerlei voorbeelden geven van onzalige paarse ideetjes. Maar goed,
daar komen wij een andere keer wel over te spreken. Ook hier geldt: beter
samenwerking van onderop dan gedwongen samengaan van bovenaf.Overigens, de heer Kamp heeft dit ook al eens ter discussie gesteld. Hij
wijst nu wel naar zijn collega's, want hij heeft er nu weinig over gezegd.
In de voorfase heeft hij het heel nadrukkelijk aan de orde gesteld. Als ik
de reacties in Groningen en Drenthe hoor, moet ik hem de vraag stellen wie
het hier wel eens heeft gehad over randstedelijke arrogantie. Ik blijf even
bij de persoon die deze woorden toen gebruikte, terwijl het gebied toen iets
heel anders wilde. Ik geef een ander citaat van deze persoon: niet doen dus!De heer Kamp (VVD):Ik heb er nu wel degelijk iets over gezegd, maar toen was de heer Verhagen
bezig met het voorbereiden van een interruptie. Aansluitend op eerdere uitspraken
van de colleges van gedeputeerde staten van Groningen en Drenthe en gelet
op het feit dat er een heleboel gemeenten zullen verdwijnen, zeg ik dat zij
heel kritisch hebben gekeken naar gemeenten. Ik denk dat zij ook eens kritisch
naar zichzelf kunnen kijken, waarbij zij zich afvragen of er in deze nieuwe
situatie geen nieuwe argumenten zijn op grond waarvan zij kunnen concluderen
dat samenvoeging een perspectief kan zijn. Wat ten minste kan gebeuren, is
dat de colleges van gedeputeerde staten naar aanleiding van de herindelingen
in Groningen en Drenthe eens objectief de voors en tegens van samenvoeging
inventariseren en tegen elkaar afwegen. Dat kan nooit kwaad.De heer Verhagen (CDA):Het kan nooit kwaad om eens kritisch naar jezelf te kijken. Ik blijf bij
mijn conclusie: niet doen. Ik vraag mij af hoe de heer Kamp in alle eerlijkheid
 nog met deze suggestie kan komen, nu zowel de staten van Groningen
als de staten van Drenthe dit fel hebben afgewezen. De commissaris van de
koningin in Drenthe heeft nota bene gezegd dat dit niet trekken aan een dood
paard is, maar duwen tegen een dood paard is. Ik weet niet of de heer Kamp
dat wel eens geprobeerd heeft, maar het lijkt mij een onmogelijke inspanning.De heer Kamp (VVD):De colleges van gedeputeerde staten merken vandaag weer hoeveel waarde
wij hechten aan hun zwaarwegende adviezen. Ik neem aan dat zij ook zullen
luisteren naar de inbreng die op dit punt van de Kamer komt en dat dit mogelijk
aanleiding is om de gevraagde objectieve eigen inventarisatie toch te maken.De heer Verhagen (CDA):Juist omdat ik hoop dat zij luisteren, herhaal ik opnieuw mijn standpunt:
niet doen dus.De heer Hoekema (D66):Is de heer Verhagen, net als de heer Bolkestein twee weken geleden, ook
bereid om op te schuiven naar "niet nooit doen"?De heer Verhagen (CDA):Nee, ik ben niet van plan om hierop een nederlaag te lijden!De heer Kamp (VVD):Met de heer Hoekema komen wij vandaag nog even te spreken over opschuiven!De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik ga over naar Zuidoost-Drenthe en de nieuwe gemeente Emmen.
De CDA-fractie stelt heel duidelijk dat er met betrekking tot Emmen geen sprake
is van enig ruimtelijk knelpunt. Puur redenerend vanuit de positie van Emmen
is er geen enkele aanleiding om andere gemeenten bij Emmen te voegen. Daar
staat tegenover dat er met betrekking tot de gemeente Schoonebeek en het tweelingdorp
Veenoord-Nieuw-Amsterdam wél sprake is van een bestuurlijk-juridisch
respectievelijk sociaal-geografisch knelpunt. Daarom zal de CDA-fractie de
herindelingsvoorstellen die rondom Emmen spelen, primair motiveren vanuit
de positie van genoemde gemeenten en niet vanuit de positie van Emmen, aangezien
er voor Emmen niet direct een noodzaak voor een herindeling is.De CDA-fractie is van mening dat de staatssecretaris overtuigend heeft
aangetoond – wij hebben het in dit soort debatten wel eens gehad over
het tellen van zegeningen – dat aansluiting van Schoonebeek bij Emmen
voor de hand ligt, gegeven de vaststelling dat Schoonebeek niet zelfstandig
kan voortbestaan. Hier ligt een combinatie van argumenten aan ten grondslag.
Over de oriëntatie is wel eens wisselend gedacht, maar er is wel degelijk
ook sprake van een oriëntatie van inwoners van Schoonebeek op Emmen,
op het gebied van de gezondheidszorg, de maatschappelijke opvang en het onderwijs.
Uiteraard is ook een deel georiënteerd op Coevorden. Wij moeten constateren,
dat het economisch-agrarisch profiel van Schoonebeek goed aansluit op dat
van Emmen. Wij hebben het niet alleen over de onderlinge bedrijventerreinen,
maar ook over het natuurgebied Bargerveen en eventuele toekomstige sociaal-economische
ontwikkelingen.Als wij alle argumenten op een rij zetten, moeten wij ons afvragen of
er voldoende zwaarwegende argumenten zijn om af te wijken van het desbetreffende
provinciale voorstel, mede gelet op de algemene uitgangspunten die ik aan
het begin van mijn betoog heb genoemd. Als ik de staatssecretaris daaraan
houd, geldt dat ook voor mijzelf. Ik moet voldoende argumenten hebben om te
kunnen afwijken van provinciale voorstellen.In het kader van het debat over de gemeentelijke herindeling in Drenthe
is het opmerkelijk dat de Kamer in het verleden heeft besloten Schoonebeek
en Dalen juist te splitsen. Wij hebben hier weliswaar geen kaartjes ontvangen
met de woorden: "Weet u nog Schoonebeek 1884?". Een liberaal Kamerlid heeft
destijds voor die splitsing zorggedragen. Het zou voor een CDA'er vreemd zijn
als die actie iedere eeuw gehonoreerd moet worden. De historische band die
opgevoerd is door voorstanders van samenvoeging met Coevorden, wordt hierdoor
in ieder geval in een ander daglicht geplaatst. De staatssecretaris heeft
in de nota naar aanleiding van het verslag deze historische factor ook enigszins
genuanceerd dan wel in een ander daglicht geplaatst, juist vanwege de gescheiden
ontwikkeling die deze plaatsen sindsdien hebben meegemaakt.De heer Van den Berg (SGP):Fijn dat de fractie van het CDA historisch zover terugdenkt. Ik wilde
dat zij dat op andere punten ook eens deed.Ik heb echter een andere vraag. Hoe weegt u de uitspraak van de gemeenteraad
van Schoonebeek mee? Daarover heb ik u niet zo helder gehoord.De heer Verhagen (CDA):Zoals u weet, was de mening in de gemeenteraad van Schoonebeek nogal verdeeld.
Met name de fractie van het CDA in de gemeente Schoonebeek voelde niets voor
samenvoeging met Coevorden. Die wilde juist dat Schoonebeek bij Emmen gevoegd
zou worden. U zult het mij toch niet kwalijk nemen dat ik dit soort elementen
meeweeg, ook met het oog op het onderzoek dat ikzelf verricht heb naar het
draagvlak? Het geeft in ieder geval aan dat er binnen de gemeenteraad geen
eenduidige mening was. Als ik die argumenten leg naast de eigen uitgangspunten
van de Tweede-Kamerfractie van het CDA over de gemeentelijke herindeling en
daarbij onze nadrukkelijke stellingname betrek dat er sprake moet zijn van
zwaarwegende argumenten wil je kunnen afwijken van de provinciale voorstellen,
moet u het mij niet euvel duiden dat ik niet tot de conclusie kan komen dat
wij hier een wijziging moeten voorstellen.De heer Van den Berg (SGP):Als de raad wel eenduidig was geweest, had u dan een ander standpunt gevolgd?De heer Verhagen (CDA):Uiteraard is dat een factor van belang in de afweging die je maakt. Ik
vind dat het totaal aan argumenten moet worden meegewogen. Daarbij speelt
de mening van de bevolking en van de gemeenteraad een rol. Alles afwegend
ben ik van mening dat de besluitvorming van de provincie met betrekking tot
Schoonebeek gevolgd moet worden.Voorzitter! Wat de tweelingdorpen Veenoord en Nieuw-Amsterdam betreft,
is mijn fractie het eens met de stelling van de staatssecretaris dat deze
tweelingdorpen in ieder geval onder één bestuurlijke noemer
gebracht moet worden. Er is hier heel nadrukkelijk sprake van een sociaal-geografisch
knelpunt. Dat kom je niet vaak tegen. Besluiten die bijvoorbeeld op het gebied
van de hinderwetvergunning of ten aanzien van infrastructurele
ontwikkelingen in de ene gemeente, bijvoorbeeld in Emmen, worden genomen,
kunnen direct gevolgen hebben voor de inwoners van de andere gemeente, terwijl
zij niet bij de besluitvorming betrokken zijn geweest. Daarom kiezen wij ervoor
dit tweelingdorp Veenoord-Nieuw-Amsterdam onder één bestuurlijke
paraplu te brengen en dat één gemeente zorgdraagt voor de ontwikkelingen.
Ook vanuit de optiek van de inwoners is het verre te prefereren dat er op
het lokale niveau in ieder geval een aanspreekpunt is. Hierop kom ik nog terug.De CDA-fractie is er ook na de beantwoording door de staatssecretaris
niet van overtuigd dat het nodig is om vijf gemeenten samen te voegen tot
de nieuwe gemeente Coevorden.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Weet de heer Verhagen ook wat het standpunt van de gemeenteraadsfractie
van het CDA in Emmen met betrekking tot Nieuw-Amsterdam is?De heer Verhagen (CDA):Ja.De heer Kamp (VVD):En? U hecht namelijk aan het standpunt van de gemeenteraad en dat van
de CDA-fractie. U sprak al over Schoonebeek, maar misschien kunt u zeggen
wat u wilt doen met Nieuw-Amsterdam als het om Emmen gaat.De heer Verhagen (CDA):Ik zei al dat ik nog kom te spreken over Veenoord-Nieuw-Amsterdam. Bij
de afweging hangt het een namelijk samen met het ander. De discussie over
de vorming van de gemeente Zuidenveld hangt samen met de positie van Veenoord.
Mijn algemene standpunt heb ik weergegeven. De CDA-fractie vindt dat Veenoord-Nieuw-Amsterdam
onder het beheer van één gemeente gebracht zullen moeten worden.
Ik heb nog niet gezegd bij welke gemeenten zij gevoegd zouden moeten worden.
De heer Kamp is dus iets te vroeg met zijn interruptie. Bovendien zei ik dat
ik hierover nog zou komen te spreken.De heer Kamp (VVD):Ik begrijp dus dat u wat Nieuw-Amsterdam betreft over de punten waarover
ik zojuist een vraag stelde, nog komt te spreken.De heer Verhagen (CDA):Maakt u zich niet ongerust.De voorzitter:Kunt u ook zeggen wanneer u ongeveer over die punten komt te spreken?De heer Verhagen (CDA):Ik wil eerst iets zeggen met betrekking tot de gemeente Zuidenveld.De voorzitter:Ik wil er wel op wijzen dat u voor een bepaalde spreektijd hebt ingetekend.
Zelfs met aftrek van de tijd van de interrupties hebt u uw tijd al aardig
verbruikt. Als u zo doorgaat maakt u het uur nog vol.De heer Verhagen (CDA):Dat komt ook door de aard van de interrupties.De voorzitter:Maar bent u nu halverwege uw betoog?De heer Verhagen (CDA):Ik ben over de helft.Voorzitter! In onze ogen zijn er onvoldoende argumenten om te komen tot
de vorming van de nieuwe gemeente Coevorden, bestaande uit vijf oude gemeenten.
Wel vinden wij dat Coevorden en Dalen samengevoegd moeten worden. Gelet op
de positie van de gemeente Dalen ligt een dergelijke samenvoeging voor de
hand. Met het oog op onze knelpuntenbenadering voel ik echter zeker niet voor
de vorming van een groot Coevorden. Een nieuwe gemeente Oosterhesselen-Sleen-Zweeloo,
de gemeente Zuidenveld, is voor ons een zeer reële optie. Daarvoor zijn
verschillende argumenten aan te voeren. Uit de behandeling van de herindelingsvoorstellen
in het provinciale voortraject en ook uit de nota naar aanleiding van het
verslag blijkt heel duidelijk dat er een knip zit tussen de mate van samenhang
van Coevorden en Dalen enerzijds en die van Oosterhesselen-Sleen-Zweeloo anderzijds.
Niet voor niets is de vorming van de gemeente Zuidenveld uitdrukkelijk door
gedeputeerde staten voorgesteld. Zij zijn daarbij uitgegaan van hun eigen
uitgangspunten met betrekking tot de gemeentelijke herindeling van Drenthe.
Niet voor niets is deze samenvoeging heel nadrukkelijk onderwerp geweest van
discussie in de provinciale staten. De vraag of er in Zuidoost-Drenthe een
extra plattelandsgemeente moet komen, is uiteindelijk door de meerderheid
van de staten negatief beantwoord. Eensluidend was de uitspraak zeker niet.
Dat is de eerste constatering op dit punt.Dan de tweede. De staatssecretaris beroept zich voor de afwijzing van
de vorming van de gemeente Zuidenveld op het krachtenspel in Zuidoost-Drenthe.
Het bestaan van een krachtenspel in Zuidoost-Drenthe is voor mij evenwel niet
van doorslaggevende betekenis voor een afwijzing, zeker niet als men geen
absolute getalscriteria hanteert. De staatssecretaris heeft daarover verschillende
keren gesproken. De mogelijkheid om de gemeente Zuidenveld te vormen, wordt
naar mijn mening hier onvoldoende beargumenteerd van de hand gewezen. Wij
kiezen als CDA-fractie in ieder geval op grond van de marges die wij hebben
en op grond van de consistentie in onze redenering ook voor de vorming van
een tweede plattelandsgemeente in zuidoost. Ik kom daar straks nog op terug.
Ik denk dat de argumenten die je daarvoor kunt hanteren dezelfde zijn als
bij zuidwest. Er wordt geen bijdrage geleverd aan de oplossing van de eventuele
ruimtelijke knelpunten, terwijl het draagvlak er heel nadrukkelijk is voor
de vorming van zo'n plattelandsgemeente. Als er geen noodzaak is, geen eensluidende
visie in de staten, een voorstel van gedeputeerde staten dat zowel in west
als in oost leidde tot de vorming van een plattelandsgemeente, dan kiest mijn
fractie ook daar voor een tweede plattelandsgemeente, een gemeente Zuidenveld
en dus ook voor een gemeente bestaande uit Coevorden met Dalen.Voorzitter! Er is heel nadrukkelijk in dit debat steeds gesteld: het is
te klein. De staatssecretaris heeft ook een dergelijke opmerking gemaakt toen
zij het had over het krachtenspel in Zuidoost-Drenthe. Nogmaals, wij hanteren
als CDA-fractie geen getalscriterium. Voor ons is het zeker niet te klein.
Maar als dit argument bij de VVD of anderen de doorslag zal gaan geven, dan
komen er ook andere opties in het spel. Ik kom dan terug op Veenoord-Nieuw-Amsterdam.
De staatssecretaris en gedeputeerde staten hebben zeer overtuigende argumenten
aangevoerd om te kiezen voor een samenvoeging van Veenoord-Nieuw-Amsterdam
met de gemeente Emmen. Op het moment dat echter als consequentie daarvan gesteld
wordt dat zo'n gemeente Zuidenveld te klein is, dan komt die optie voor mijn
fractie wel degelijk om de hoek kijken. Ik pleit er niet voor. Wat mij betreft
kan er een gemeente Zuidenveld worden gevormd, bestaande uit Sleen, Zweeloo
en Oosterhesselen. Die is voor mij niet te klein. Maar als deze voor een meerderheid
in de Kamer te klein is, dan komt de optie gemeente Zuidenveld-plus, dus inclusief
Veenoord-Nieuw-Amsterdam wel degelijk om de hoek kijken.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Ik begrijp dat de voorkeur van de heer Verhagen uitgaat naar
een gemeente Sleen, Oosterhesselen, Zweeloo zonder Veenoord-Nieuw-Amsterdam
en ik neem aan ook zonder Nieuwlande. Kan hij eens aangeven waarom het verstandig
is om zo'n gemeente te laten ontstaan en de gemeente Borger die ongeveer evenveel
inwoners heeft, samen te voegen met Odoorn?De heer Verhagen (CDA):Dat kan ik zeker. Ik neem aan dat u mijn schriftelijke inbreng in het
verslag gelezen heeft, want u bereidt zich altijd goed voor. U heeft dan kunnen
lezen dat wij, uitgaande van onze eigen uitgangspunten met betrekking tot
de gemeentelijke herindeling, niet op voorhand overtuigd waren van de noodzaak
om Borger en Odoorn samen te voegen. Ik heb toen ook heel nadrukkelijk aan
de staatssecretaris geschreven dat wij een principieel verschil van mening
zouden hebben, indien zij zou stellen – zoals een beetje doorklonk in
de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel – dat een gemeente van
12.000 of 13.000 inwoners ten principale te klein zou zijn om de burger het
lokale bestuur te geven waar ook de burger in bijvoorbeeld Zuidoost-Drenthe
recht op heeft. De staatssecretaris heeft daarop gereageerd. Zij heeft de
principiële stellingname laten varen. Ik ben er daarom ook niet meer
op teruggekomen. Ook al zou de CDA-fractie, uitgaande van haar eigen uitgangspunten,
op zich voor de zelfstandigheid van Borger, Odoorn en meer gemeenten in Drenthe
zijn, zij heeft, gelet op de zorgvuldige voorbereiding van de provincie en
GS, en het draagvlak en de wens van de bevolking om door te gaan met Borger-Odoorn
ervoor gekozen dat te accepteren. Wij hebben gezegd: daar praten wij niet
meer over. Wij vinden dat de marges waarbinnen wij kunnen afwijken, niet zo
groot zijn dat we ook daar weer een discussie over kunnen gaan voeren.Nogmaals, dat er bij de inwoners van Borger en Odoorn voldoende draagvlak
is voor een herindeling, moge ook blijken uit het feit dat zij inmiddels ook
voor een naamswijziging gekozen hebben, namelijk Borger-Odoorn die de staatssecretaris
ook heeft overgenomen. Wie ben ik dan, over randstedelijke arrogantie gesproken,
om vanuit Den Haag te zeggen: ik ga dat weer eens even zelfstandig maken?De heer Kamp (VVD):En de ruime meerderheid die er in provinciale staten bestond voor een
uit vijf gemeenten bestaand Coevorden en tegen een gemeente Zuidenveld, is
niet voldoende om die randstedelijke arrogantie opzij te zetten?De heer Verhagen (CDA):Er was juist van gedeputeerde staten een voorstel dat uitging van een
gemeente Zuidenveld. Bij de bevolking bestaat nog steeds de wens om te komen
tot een tweede plattelandsgemeente in Zuidoost-Drenthe. Bovendien was de "ruime"
meerderheid waarover de heer Kamp spreekt, een kleine meerderheid, die uiteindelijk
besloot om groot Coevorden te maken. Dat is wel degelijk een punt van serieuze
discussie geweest. Juist daarover liepen de meningen van de verschillende
groeperingen uiteen.De heer Kamp (VVD):Als de heer Verhagen de stukken op dit punt nakijkt, zal hij zien dat
er een ruime meerderheid in de staten van Drenthe was tegen een gemeente Zuidenveld.De heer Verhagen (CDA):Blijkbaar heeft de heer Kamp een andere perceptie van "ruime meerderheid"
dan ik, maar dat mag: de heer Kamp mag alles interpreteren zoals hij dat zelf
wil. Gezien de logische samenhang in het wetsvoorstel en in de wijzigingen
die daarin worden aangebracht, ligt het voor de hand om naast een extra plattelandsgemeente
in zuidwest ook een extra plattelandsgemeente in zuidoost voor te stellen.
Dan ben ik in ieder geval consistent en dat kan ik van de heer Kamp niet altijd
zeggen.Voorzitter! De CDA-fractie heeft geconstateerd dat de staatssecretaris
heel nadrukkelijk de kans heeft aangegrepen om verdere argumenten naar voren
te brengen om te komen tot handhaving van de voorstellen met betrekking tot
Hoogeveen en Meppel. Door de argumenten van de staatssecretaris en die van
gedeputeerde en provinciale staten, is het voor mijn fractie ook heel duidelijk
geworden dat er zowel in Hoogeveen als in Meppel sprake is van ruimtelijke
knelpunten, en dat beide steden voldoende ruimte geboden moet worden voor
een weerwoord over die ruimtelijke knelpunten, want zij zitten allebei krap
in het jasje.De therapie die voor deze ruimtelijke knelpunten wordt voorgesteld, vinden
wij echter te ruim bemeten, en ook hier zien wij dat gedeputeerde staten juist
op dat punt nadrukkelijk een andere optie hebben voorgesteld. Weliswaar was
er een meerderheid voor een groot Hoogeveen en een groot Meppel, maar er is
duidelijk sprake van een discussie en van een verschil van mening. Naar mijn
mening is ook onvoldoende overtuigend aangetoond waarom niet volstaan kan
worden met grenscorrecties of andere herindelingsvarianten. Daarom is de CDA-fractie
met betrekking tot Hoogeveen en Meppel teruggegaan naar het voorstel van gedeputeerde
staten, waarbij het niet alleen gaat om zuidoost, maar ook om zuidwest. Dan
kom ik tot de conclusie dat er volledig tegemoetgekomen wordt aan de ruimtelijke
knelpunten van zowel Meppel als Hoogeveen, waarbij tegelijkertijd een draagkrachtige
en levensvatbare gemeente De Wolden gevormd kan worden, als het amendement
van de heer Kamp en mij op dit punt wordt aangenomen.Ik noem deze gemeente heel nadrukkelijk "draagkrachtig en levensvatbaar"
en dat stel ik tegenover de formulering die was gebruikt in de nota naar aanleiding
van het verslag. Daarin spreekt de staatssecretaris van een gebied met een
vreemde structuur en samenhang; zij gebruikt in dit kader zelfs het woord
"restgebied". Met dat laatste woord wordt naar mijn mening afbreuk gedaan
aan het enthousiasme dat velen uit De Wolden uitstralen en
aan de samenhang waarvan sprake is in dit gebied. Tijdens de discussie die
de vijf woordvoerders in het gebied hebben gehad met de inwoners, bleken dat
enthousiasme en die samenhang, alsmede de duidelijke wil om samen een gemeente
te vormen. Toen ik de kaart van De Wolden aan collega Hoekema liet zien, vroeg
hij ook om zo'n kaart, terwijl hij er al een paar had gekregen van de inwoners.
Ik ben best bereid om het hem na afloop van het debat te geven, zodat hij
nog eens goed kan overwegen of ook hij, gelet op de verstandige woorden die
hij normaal bij dit soort gelegenheden uit, wat meer ondersteuning voor De
Wolden zou kunnen geven dan hij op dit moment overweegt. Op de bijeenkomst
die wij hadden in Zuidwolde, sloeg ook de heer Hoekema een heel verstandige
toon aan. Hij gebruikte heel verstandige taal. Ik hoop dat hij nog eens goed
naar deze kaart wil kijken en dit in heroverweging wil nemen.In de discussie die wij over De Wolden hebben gevoerd, is volgens mij
voldoende overtuigend aangetoond dat er, gelet op de structuur en op de sociale
samenhang en ondanks de verschillende oriëntatie – Meppel, Hoogeveen –
wel degelijk sprake kan zijn van een levenskrachtige en levensvatbare gemeente.
Als de staatssecretaris blijft stellen dat het verschil in oriëntatie
voor haar de doorslaggevende factor is om niet over te gaan tot een voorstel
inzake de gemeente De Wolden, wil ik haar toch herinneren aan een andere passage
in de nota naar aanleiding van het verslag, op pagina 17. Daar zegt de staatssecretaris
zelf dat de oriëntatie van de bevolking in het landelijke gebied van
de provincie Drenthe op veel plaatsen onvermijdelijk divers is. Dat constateert
de staatssecretaris dus ook. Met andere woorden: welke variant wij ook kiezen,
op veel plaatsen binnen de provincie Drenthe zullen verschillende oriëntaties
binnen een gemeente voorkomen.Gelet op het feit dat wij vanuit onze uitgangspunten redeneren, kiezen
wij heel nadrukkelijk voor De Wolden. Daarmee willen wij antwoord geven op
de grenscorrecties en zorgen voor een oplossing van de ruimtelijke knelpunten
die er zijn voor Meppel en voor Hoogeveen. Gelet op de samenhang die er in
het gebied is, de draagkracht in het betrokken gebied en de wens van de inwoners
in dat gebied, wil ik een nuance aanbrengen. In die discussie kregen wij nog
wel eens reacties alsof Hoogeveen en Meppel überhaupt geen oog hadden
voor de situatie in De Wijk, Ruinen, Ruinerwold en Zuidwolde. Ik moet zeggen
dat uit de voorbereiding die wij op dit punt hebben gevolgd en de discussies
die wij hebben gevoerd, bleek dat er sprake was van betrokkenheid en een goede
voorbereiding. Ik noem bijvoorbeeld onderwijs, maar dat geldt ook voor andere
situaties. Er is wel degelijk oog voor die belangen. Het wordt in die situatie
niet volstrekt onleefbaar voor de mensen, integendeel. Die nuance wil ik wel
degelijk aanbrengen. In verschillende Hoogeveense dorpen – Hollandscheveld,
Elim en Noordscheschut – heb ik gezien dat er in Hoogeveen wel degelijke
oog is voor de specifieke problematiek in die dorpen. Ook toen mengde ik mij
dus niet in de discussie tussen de heer Zijlstra en mevrouw Oedayraj Singh
Varma.Waar hebben wij die herindeling voor? Die is er voor een goed lokaal bestuur,
voor het oplossen van de ruimtelijke knelpunten. Als ik daarnaar kijk, meen
ik dat het gewoon niet nodig is om over te gaan tot groot Hoogeveen en groot
Meppel. Mede redenerend vanuit de notie die ik neerlegde inzake de gemeentelijke
herindeling – daar werd de heer Kamp wat onrustig van – en gelet
op de samenwerking en het verband dat natuurlijk is en dat de bestuurlijke
organisatie ook op het oog heeft, vind ik de keuze voor De Wolden uitstekend
en dus veel beter. Het is echter niet zo zwart-wit als soms wordt gesuggereerd
in de argumentatie die wij gekregen hebben. Wij zeggen alleen dat er onvoldoende
noodzaak is om een groot Meppel en een groot Hoogeveen te vormen.De heer Stellingwerf (RPF):Het mag duidelijk zijn dat ik er blij mee ben dat ook het CDA uiteindelijk
voor de gemeente De Wolden kiest.De heer Verhagen (CDA):Iets later dan uw amendement.De heer Stellingwerf (RPF):Ik had straks begrepen dat de heer Verhagen enigszins geïrriteerd
was door de vroege indiening daarvan.Moet ik dit zo interpreteren dat de heer Verhagen de positie van het dorp
Pesse als een soort wisselgeld heeft gebruikt tegenover de heer Kamp, of zegt
hij echt uit overtuiging dat het amendement dat hij samen met de heer Kamp
heeft ingediend, inhoudelijk beter is? Hoe moeten wij dat nu zien?De heer Verhagen (CDA):De term "randstedelijke arrogantie" is al een paar keer gevallen. Ik wil
daarmee het volgende zeggen. Wij constateren in Den Haag dat er op provinciaal
niveau een heel zorgvuldige voorbereiding heeft plaatsgevonden en dat gedeputeerde
staten na het wikken en wegen met een naar mijn mening goed onderbouwd voorstel
inzake de gemeente De Wolden is gekomen. De provinciale staten dachten daar
wisselend over; een meerderheid wees het voorstel uiteindelijk af. Als de
Kamer daarvan afwijkt en teruggaat naar de vorming van De Wolden omdat zij
ervan overtuigd is dat dat een betere keuze is, moet je ervoor waken dat je
wederom afwijkt van iets wat in dat hele traject door gedeputeerde staten
is voorgesteld. Dat zeg ik niet omdat ik geen redenering kan ophangen zoals
de heer Stellingwerf die heeft verwoord. Ik constateer dat gedeputeerde staten
een zorgvuldige voorbereiding hebben getroffen en daardoor ook een groter
draagvlak hebben gecreëerd. Dan ben ik er huiverig voor om hier datgene
wat gedeputeerde staten na dat wikken en wegen, na het horen van de mensen
en na de inspraak hebben gezegd, terzijde te schuiven. Juist gelet op de weging
van ruimtelijke knelpunten van Meppel en Hoogeveen versus de wenselijkheid
van De Wolden, hebben gedeputeerde staten een variant op tafel gelegd waarbij
aan beide elementen is gedacht en waarin aan beide elementen tegemoet wordt
gekomen.De heer Stellingwerf (RPF):Ik vraag dit zo nadrukkelijk, omdat de staatssecretaris zelf in de nota
naar aanleiding van het verslag erkent dat de positie van Peize, voor wat
de ruimtelijke problematiek betreft, eigenlijk helemaal niet in het geding
is. Er is op zich dus niet zoveel tegen om dat punt direct mee te nemen. Helaas
mis ik dat in het door u ingediende amendement. Ik leg nu ook de relatie naar
uw betoog van zojuist over de gemeenten in zuidoost. Daarvan
hebt u gezegd dat er argumenten kunnen zijn op grond waarvan u eventueel afwijkt
en Veenoord-Nieuw-Amsterdam wel zou willen toevoegen aan de gemeenten in zuidoost.
Dat had ook hier heel goed gekund; ik denk zelfs dat dat wenselijk zou zijn
geweest voor het draagvlak in het gebied zelf.De heer Verhagen (CDA):Maar ook op dat punt ga ik in eerste instantie uit van het voorstel zoals
dat er ligt. Ik heb gezegd dat wij, wat mij betreft, terugkeren naar het voorstel
van gedeputeerde staten. Dat houdt in dat Veenoord en Nieuw-Amsterdam naar
Emmen gaan. Alleen indien het een keiharde voorwaarde is voor de vorming van
de gemeente Zuidenveld om daarbij ook de positie van Veenoord-Nieuw-Amsterdam
te betrekken, komt die optie in beeld. Op dit moment constateer ik dat er
binnen de Kamer voldoende draagvlak is voor De Wolden, conform het voorstel
van gedeputeerde staten. Laten wij ons daartoe beperken, maar niet omdat er
geen andere redenering te volgen is. Het ligt allemaal niet zo zwart-wit,
ook niet ten aanzien van het wetsvoorstel, maar wij moeten in het oog houden
dat wij ruimtelijke en juridisch-bestuurlijke knelpunten moeten oplossen.
Daarnaast zoeken wij uiteraard een samenhangend voorstel. Samen met collega
Kamp volg ik op dit punt dan gedeputeerde staten. Naar de mening van de CDA-fractie
is er dus onvoldoende argumentatie om in te stemmen met het wetsvoorstel op
dit punt en is er voldoende argumentatie om terug te keren naar het voorstel
van gedeputeerde staten. Daarmee kan zowel Meppel als Hoogeveen voor de periode
van de komende 25 jaar volop vooruit. Wij hebben hiermee een duidelijke oplossing
voor de juridisch-bestuurlijke, ruimtelijke of sociaal-geografische knelpunten.Ik kom toe aan mijn afronding.De voorzitter:Ja, u hebt het record nu al ruim in handen.De heer Verhagen (CDA):Dat vrees ik ook.De voorzitter:Het record hoeft niet verder te worden verbeterd.De heer Verhagen (CDA):Ik kom toe aan mijn laatste punt. De consistentie ten aanzien van de bestuurlijke
inrichting van Drenthe is voor de CDA-fractie aanleiding om te onderstrepen
dat er, wat ons betreft, een duidelijke samenhang is... De heer Kamp voelt
het al aankomen.De heer Kamp (VVD):U begint weer over die consistentie. Dat is wonderlijk. U zegt dat u voor
een extra plattelandsgemeente in het zuidwesten bent, omdat GS dat willen;
omdat GS ook een extra plattelandsgemeente in het zuidoosten willen, wilt
u dat ook. GS willen echter bijvoorbeeld geen plattelandsgemeente tussen Groningen
en Assen. Daar heb ik u niet over gehoord. Ik vind het ook niet erg consistent
om op de ene plaats een gemeente met 13.000 inwoners te vormen en de buurgemeente
met 13.000 inwoners op te heffen. Het zou u passen om het woord "consistentie"
wat minder vaak in de mond te nemen.De heer Verhagen (CDA):De consistentie ten aanzien van de bestuurlijke inrichting van Drenthe
is voor de CDA-fractie aanleiding om te onderstrepen dat er een duidelijke
samenhang is in onze opstelling ten aanzien van de drie gebieden. Het gaat
er niet om dat ik hoe dan ook gedeputeerde staten volg.Onze opstelling ten aanzien van het noorden is: geen groot Assen, maar
de vorming van een nieuwe gemeente, bestaande uit Eelde, Vries en Zuidlaren
inclusief de kern Zeijen. Daarmee worden de knelpunten bestreden en wordt
voldoende ruimte aan Assen geboden. Onze opstelling ten aanzien van het zuidoosten
is: geen groot Coevorden, maar de vorming van een nieuwe gemeente, bestaande
uit Zweeloo, Sleen en Oosterhesselen. En onze opstelling ten aanzien van Zuidwest-Drenthe
is: geen groot Meppel en geen groot Hoogeveen, maar de vorming van een nieuwe
gemeente De Wolden. Dat is zowel in het oosten als in het westen als in het
noorden eenzelfde benadering met dezelfde uitgangspunten. Voor de hele provincie
geldt dus dezelfde benadering, namelijk om de menselijke maat in het oog te
houden en tegelijk de knelpunten tegen te gaan.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Ik denk dat de heer Verhagen gegeven zijn uitgangspunten tot
zijn eigen conclusies over het zuidoosten, het zuidwesten en het noorden komt.
Een ander doet dat ook. Iedereen maakt zijn eigen afweging in al die gevallen.De heer Verhagen (CDA):U heeft in uw betoog in eerste termijn naar mijn mening onvoldoende aangetoond
waarom er voor het zuidwesten een andere redenering gevolgd zou moeten worden
dan voor het zuidoosten. U kunt dat consequent noemen, ik noem het inconsequent.
Ik weet wel dat u net als ik een pleidooi voor De Wolden hebt gehouden. Maar
volgens mij is het niet consistent om in het ene geval te kiezen voor de ene
variant en die in het andere geval geen rol te laten spelen. Ik vind het onbegrijpelijk
dat u een goede argumentatie wel laat gelden voor De Wolden, evenals ik, maar
dat niet doet voor de gemeente Zuidenveld. Ik zeg niet dat uw benadering opportunistisch
is, maar consistent kan ik haar ook niet noemen.De heer Kamp (VVD):U vergelijkt steeds het voorstel van gedeputeerde staten en het besluit
van provinciale staten. Daartussen zijn drie verschillen, namelijk bij Assen,
in het zuidoosten en in het zuidwesten. In twee van die gevallen komt u tot
dezelfde conclusie als gedeputeerde staten, terwijl ik in één
andere geval tot dezelfde conclusie als gedeputeerde staten kom.De heer Verhagen (CDA):Nee, daar gaat het mij niet om. Consistentie wil niet zeggen dat wij ons
moeten aansluiten bij gedeputeerde staten. De variant van gedeputeerde staten
heb ik genoemd om duidelijk te maken welke marges ik mijzelf geef om af te
wijken van voorstellen.Voor Assen kies ik de benadering om de ruimtelijke knelpunten op te lossen
en tegelijk de menselijke maat in het oog te houden, en dus niet over te gaan
tot grootschalige herindeling en de vorming van groot Assen en groot Groningen.
In het zuidoosten kies ik voor het oplossen van ruimtelijke of bestuurlijk-juridische
knelpunten, maar ik hou ook daar de menselijke maat in het oog en ga dus niet
onnodig over tot grootschalige herindeling. En datzelfde doe ik in het zuidwesten,
waar ik kies voor De Wolden. Daarmee hou ik de menselijke maat in het oog,
zonder voorbij te gaan aan de ruimtelijke knelpunten van Meppel
en Hoogeveen. In alle drie gevallen volg ik dezelfde lijn en dat heeft niets
te maken met het volgen van gedeputeerde staten maar met de consistentie van
mijn eigen opstelling, en die is: niet selectief winkelen.De heer Kamp (VVD):Natuurlijk kiest u een eigen opstelling. Maar de menselijke maat waar
u in het zuidwesten voor kiest, leidt ertoe dat u een gemeente met 13.000
inwoners vormt en een gemeente daarnaast met 13.000 inwoners opheft.De voorzitter:Ik stel vast dat u beiden het hierover niet eens wordt. Ik verzoek de
heer Verhagen zijn betoog langzamerhand af te ronden.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik wil nog een opmerking over de financiën maken. Ik
ben blij met de antwoorden van de staatssecretaris in de nota naar aanleiding
van het verslag. Ik denk dat de staatssecretaris helder heeft beargumenteerd
hoe zij tot die optie is gekomen. Ik begrijp dat er een ingroeiregeling tot
stand zal komen om de lastendruk van de gemeentelijke heffingen in de samenstellende
delen van de nieuwe gemeente op een uniform niveau te brengen. Mag ik daaruit
concluderen dat wij niet de discussie krijgen die wij bijvoorbeeld hebben
gehad in Tilburg?Ik dank de staatssecretaris voor de uitvoerige nota naar aanleiding van
het verslag. Ik hoop dat wij hier komen tot een consistente besluitvorming
in het belang van de inwoners van Drenthe.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik begin mijn betoog met twee citaten. Uit turf, jenever en
achterdocht is een goede Drent gewrocht. Dit is een oude Drentse zegswijze.
Ik moet zeggen dat ik aan het eerste en het derde element minder behoefte
heb dan aan het tweede, maar het geeft wel aardig de sfeer van dit debat weer.
Dan is er nog een ander citaat. De Drent is nuchter, hardwerkend en gezagsgetrouw.
Dat is een niet bestaand citaat, want het is een cliché en clichés
bestaan niet. Iedereen weet dat ze niet waar zijn. Het geeft wel een beetje
de sfeer weer die ik heb ondervonden bij de voorbereiding van het wetsvoorstel.
Ik hecht er dan ook aan om de grote waardering van mijn fractie uit te spreken
voor de zeer zorgvuldige en voortvarende aanpak van de herindeling door de
provincie, in samenspraak met vele betrokkenen: de commissie-Van Splunder
in 1993, veel gemeenten hebben uitvoerig ingesproken en de burgers hebben
op hun beurt weer mogen inspreken.Het resultaat is er dan ook naar. Het is een resultaat om trots op te
zijn, na de spannende besluitvorming in de staten van Drenthe op 14 februari
van het vorig jaar. Het is ook een teken van de levende provinciale democratie,
een groot compliment voor de provincie en alle andere betrokkenen. Het wetsvoorstel
is consistent in de keuze die wordt gemaakt voor sterke gemeenten, zowel plattelandsgemeenten
als Drentse "steden", de HEMA-gemeenten. Beide groepen moeten goed in staat
zijn om integraal hun nieuwe takenpakket uit te voeren over een termijn van
25 à 30 jaar. Daarbij gaat het vooral om ruimte, maar ook om draagvlak
en integrale afweging. Er zijn centrumgemeenten als regionale economische
trekkers en sterke landelijke gemeenten als een contrapunt.In een enkel geval leidde de keuze tussen beide waardevolle uitgangspunten
tot een lastige afweging, namelijk in zuidwest en zuidoost, waarover later
meer. In die afweging speelt dan net iets meer mee dan de strikte vraag of
er binnen de nieuwe gemeentegrenzen voldoende ruimte is. Het gaat dan ook
om bredere afwegingen, zoals de kwaliteit van het ruimtegebruik. Is de ontwikkeling
van een bedrijfsterrein op een gegeven plek wel optimaal? Waar versterken
wij natuur en recreatie? Hoe sluiten wij woningbouw zo goed mogelijk aan?
Hoe is de overgang van stad naar natuur? De operatie van de herindeling van
Drenthe is over het geheel behoorlijk goed geslaagd. Slechts op een enkel
punt neemt mijn fractie nog een afwijkend standpunt in.De provinciegrenzen zijn niet heilig. Je hoort deze stelling ongeveer
evenveel als de constatering dat de grenzen in de praktijk wel degelijk heilig
zijn. Dat is de paradox. Dat blijkt ook weer uit het verloop van de herindelingsdiscussie.
Knelpunten langs de Gronings-Drentse grens zijn door de provincie nog niet
echt goed aangepakt. De keuze van de staatssecretaris om twee van de drie
knelpunten, Leek en Stadskanaal, niet via het wetsvoorstel aan te vatten,
is wel begrijpelijk, maar dat mag niet leiden tot een houding van "niets aan
te doen, einde oefening".Dat geldt vooral voor Stadskanaal, waar de situatie in ruimtelijk en planologisch
opzicht wel heel bijzonder is. Collega Zijlstra refereerde er al aan. Nieuw-Buinen
ligt als een soort uitbreiding van Stadskanaal tegen die gemeente aan, maar
de provinciegrens snijdt er genadeloos doorheen. Historisch gezien is dat
begrijpelijk, gezien ook het waterverloop en de overigens fraaie spoorlijn,
maar op de keper beschouwd is het niet erg bevredigend. Het komt mijn fractie
dan ook voor dat er goede argumenten zijn voor een geïntegreerde aanpak
van wonen, werken en vervoer en dat snel overeenstemming moet worden bereikt
over de optimale zoekrichting voor een oplossing van het probleem Stadskanaal.In het besef dat de ruimtelijke ontwikkelingsvisie van Stadskanaal nog
door beide provincies moet worden goedgekeurd, ziet mijn fractie hier een
taak voor de staatssecretaris. Zij zou de provinciebesturen moeten aanmoedigen
om te streven naar de vorming van één gemeente via een grenscorrectie.
Zij geeft dat ook aan in de nota naar aanleiding van het verslag. Daarbij
ligt het initiatief uiteraard bij de provincies, maar een duwtje in de goede
richting kan geen kwaad. Ik overweeg om daarover in tweede termijn een uitspraak
aan de Kamer voor te leggen.Waar het gaat om Leek-Roden, ligt de situatie iets anders. Daar is zeker
sprake van een nauwe samenhang en gelijke kenmerken van beide gemeenten, maar
acute ruimtelijke problemen ontbreken. Leek kan voorlopig op eigen gebied
vooruit. Deze kwestie leent zich eventueel voor een grenscorrectie in een
later stadium, maar Leek lijkt getuige de ondertekening van het convenant
over de regiovisie Groningen-Assen 2030 voorlopig hier niet op aan te dringen.
Deelt de staatssecretaris die visie? Het zij zo, en hier heeft de Kamer in
tegenstelling tot Stadskanaal niet direct een taak.Met het convenant zijn wij in de situatie rond Groningen beland. Ik voeg
eraan toe: het noorden en zuiden van Groningen. Lang leek het ernaar uit te
zien dat de gemeente lijke herindeling Drenthe en het C20-beleid
elkaar in een ongemakkelijke houdgreep hielden. De beslissing van de staatssecretaris
vorig jaar om een voorbehoud te maken voor Eelde c.q. voor Eelde-Vries-Zuidlaren
was dan ook in die omstandigheden verstandig. Gelukkig koos zij voor die weg
en niet voor het "uitnemen" van Eelde-Vries-Zuidlaren. Dat had immers tot
veel vertraging en frustratie aanleiding gegeven. Immers, Eelde-Vries-Zuidlaren
hadden elkaar, nadat andere, zeer grootschalige opties waren overwogen, in
een gelukkige "verloving" gevonden. De uitweg bood de omslag die de gemeente
Groningen vorig jaar zomer heeft gemaakt om met Assen, beide provincies en
alle betrokken gemeentes te gaan werken aan een convenant regionale ontwikkelingsvisie
2030. Dat is een hele gelukkige ontwikkeling. Dit initiatief van de provincie
Groningen, in reactie op een verzoek van de staatssecretaris, heeft bijzonder
positief uitgewerkt. De klok is van tegenwerking naar samenwerking gedraaid
en er is draagvlak gecreëerd in plaats van mogelijke confrontatie. Er
is vanuit de ruimtelijke ordeningsvisie natuurlijk wel het een en ander op
te merken over de inhoud van het convenant, zoals de vrij grote aantallen
woningen, een periode tot 2030 met alle onzekerheden van dien, de grote noodzaak
om de landschappelijke en natuurlijke waarde van het tussengebied Groningen-Assen
te behouden en te versterken, maar dit is niet de plaats om daarover te debatteren.
Het gaat nu om de bestuurlijke consequenties van het starten van dit samenwerkingstraject,
dat om de fractievoorzitter van D66 in de staten van Drenthe te citeren, een
originele, gedurfde en bestuurlijk unieke reactie is op de belangrijke vraag
hoe de centrumfunctie van Groningen te versterken. Zijn kwalificatie dat het
gaat om kwaliteitsverbetering door gecoördineerde ontwikkeling over een
groot gebied, onderschrijf ik eveneens. Het doet mij dan ook heel veel genoegen
om de heer Verhagen in zulke warme bewoordingen over het C20-beleid op dit
punt van de staatssecretaris te horen spreken.De heer Verhagen (CDA):Ik heb met veel warme woorden gesproken over de samenwerking in het gebied
waardoor de staatssecretaris afziet van haar oorspronkelijke bedoeling om
te komen tot groot Groningen en groot Assen.De heer Hoekema (D66):Ik denk dat de staatssecretaris de warme bewoordingen van de heer Verhagen
en van mij verdient. Zij heeft zelf een slag gemaakt door in alle duidelijkheid
te zeggen dat zij nu het voorbehoud voor Eelde-Vries-Zuidlaren opheft. Dat
siert haar en ook de heer Verhagen.De heer Kamp (VVD):Heeft de heer Hoekema ook meegekregen de warme woorden van de fractievoorzitter
van D66 in de staten, dat de burgers in de verschillende gemeenten goed geïnformeerd
zouden moeten worden over de verschillende keuzemogelijkheden en dat vervolgens
de keuze van de burgers in de betrokken gemeente gevolgd zou kunnen worden?De heer Hoekema (D66):Ik heb de rede van de fractievoorzitter van D66 in de staten van Drenthe
met grote belangstelling en integraal gelezen. Ik kom daar nog op terug.Voorzitter! Wat is het bestuurlijke beeld rond Eelde-Vries-Zuidlaren?
Een gemeente die staat als een huis. De naam Anlo staat nog wat minder vast
dan dat huis. Ik kreeg vandaag een groot aantal faxen die nog het beeld oproepen
van enige discussie daarover. De gemeente kan dat straks zelf regelen.Er zijn rond de EVZ-gemeente nog een paar losse eindjes. Over één
zo'n los eindje, de Piccardthof in Eelde bestaat volledige inhoudelijke overeenstemming,
althans dat hoop ik. Ik lees het uit de stukken, maar misschien ben ik een
te optimistisch mens. Ik zou graag van de staatssecretaris willen horen of
dat open overleg ex artikel 2 van de Wet ARHI tot een akkoord zal leiden.
Tot nu toe is het een beetje "so far, so good", maar nu nog overeenstemming.
Die is onzes inziens gewenst, zelfs noodzakelijk. In feite gaat het om bouwen
voor en door Groningen. Voor mijn fractie is het wat minder helder of het
daar nu bij moet blijven, waar het gaat om de grenscorrecties. Immers, de
staatssecretaris "hint" in de nota naar aanleiding van het verslag op enige
verdergaande correcties tussen Eelde en Groningen, respectievelijk Haren en
Groningen. Het komt mijn fractie voor dat nu het convenant is getekend door
vrijwel alle partners, enige terughoudendheid op dit punt geboden is. Er brak
immers meteen na het verschijnen van de nota een klein mediaoorlogje uit tussen
de stad en de rand en dat moet nu juist stoppen. Wanneer in onderling overleg
en in onderlinge afstemming correcties natuurlijk voortvloeien uit ruimtelijke
ontwikkelingen, is dat prima; dan moeten wij daartoe ook overgaan. Echter,
voorkomen moet worden dat dit te veel als een zwaard van Damocles gaat functioneren.
Waar denkt de staatssecretaris nu precies aan? Daarbij komt nog dat men in
Noord-Eelde al snel tegen een landschappelijk waardevol gebied aanloopt. Dit
geldt ook, zij het in mindere mate, voor het gebied tussen Groningen en Haren.Voorzitter! Provinciegrenzen zijn niet heilig maar wel zeer gevoelig.
De Haagse berichten over een mogelijke fusie tussen Drenthe en Groningen zonden
schokgolven door het Drentse en Groningse land, met als gevolg dat vrijwel
elke bestuurder, ondanks aanvankelijke andere geluiden, deze gedachte verre
van zich heeft geworpen. Dat is jammer, misschien het gevolg van het rondzingen
van een tekst die er nog niet was in afgeronde versie. Waar het in mijn visie
om gaat, is datgene wat in feite al door beide provincies is erkend en gesteld
in hun persverklaring van 2 februari 1993, namelijk dat een samengaan niet
wordt uitgesloten, maar dan wel als resultaat van een samenwerkingsproces
van onderop. De uitvoering van het convenant is een nieuwe dimensie in deze
samenwerkingsrelatie. Het is mijns inziens een taak van de Kamer om dit proces
aan te moedigen en om in het kader van deze samenwerking en het convenant
via de staatssecretaris beide provincies te vragen om na te gaan wat de verschillende
aspecten zijn, verbonden aan een eventueel samengaan. Daarmee zou de staatssecretaris
ook "haar niet onwelwillende houding tegenover een uitnodiging van de Kamer"
kunnen waarmaken. De provincies moeten natuurlijk uiteindelijk het werk doen;
daarover rijzen er geen misverstanden.De heer Verhagen (CDA):Hoe kijkt u aan tegen de beoordeling van de commissaris van de koningin
dat dit neerkomt op het trekken aan een dood paard? Ik acht
u tot veel in staat maar niet daartoe.De heer Hoekema (D66):Dat paard is al vele malen genoemd en wat u bedoelt, kan ik niet. Ik kan
wél constateren dat de commissaris van de koningin in de pers kwalificaties
heeft gegeven over een tekst van een motie die hij nog niet kende. Ik heb
enige hoop dat beide commissarissen bereid zullen zijn om te doen wat is vervat
in een redelijk verzoek van de Kamer. Dat verzoek houdt in dat de voors en
tegens van een mogelijk samengaan, zulks als resultante van het samenwerkingsproces,
op een rij worden gezet.De heer Verhagen (CDA):Hij kende uw bedoeling wel degelijk. Zowel de staten van Groningen als
die van Drenthe hebben klip en klaar duidelijk gemaakt dat zij aan dit samengaan
geen enkele behoefte hebben. U wilt dit beide provincies gewoon door de strot
duwen, maar ik vraag mij echt af waarom het zo zou moeten.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik heb er geen enkele behoefte aan iemand iets door de strot
te duwen of aan een dood paard te trekken. Ik wil slechts dat de Kamer via
de staatssecretaris de provincies vraagt iets te doen waartoe zij ongetwijfeld
bereid zijn: te inventariseren wat de verschillende aspecten zijn, de plussen
en minnen, van een samengaan. Dat is niets meer en niets minder dan datgene
waartoe de provincies zich al op 2 februari 1993 bereid hebben verklaard.Overigens, voorzitter – het is geen onbelangrijk terzijde –
hebben ook twee andere provincies wel degelijk belang bij dit onderwerp. Friesland
is partner in de zeer belangrijke noordelijke samenwerking. Het is duidelijk
dat als men in die samenwerking tot nieuwe structuren gaat komen, het evenwicht
verschuift. De belangstelling van Leeuwarden voor deze kwestie is dan ook
begrijpelijk. Echter, ik vraag de staatssecretaris vooral naar haar oordeel
over de relatie tussen Drenthe en Overijssel. Ik heb begrepen dat er wordt
gewerkt aan een samenwerkingsverband met Zuid-Drenthe en aan een convenant,
met afspraken over de ruimtelijke ontwikkeling in die hoek. Kan de staatssecretaris
mij daarover bijlichten?Dan kom ik tot het verdere wetsvoorstel. Ik zei al dat Assen een knelpunt
was en is in de afweging van mijn fractie. Aan de ene kant kan ik mij voorstellen
dat Assen enige reden heeft voor teleurstelling, al moet dat ook niet worden
overdreven. Per slot van rekening is Assen een van de relatief snelst groeiende
gemeenten buiten de Randstad en een bloeiende provinciehoofdstad. Met de voorgestelde
gebiedsuitbreiding kan Assen vooruit op eigen grond, en dat is van groot belang.Alle voorgestelde of besproken opties van samenvoeging van Assen met andere
gemeenten kenden en kennen grote nadelen. Dat geldt met name voor Vries, maar
ook voor Rolde en Norg. Immers, als je een van die partners weghaalt uit de
andere clusters, krijg je een salami-effect. De verschillende clusters rondom
Assen worden dan verzwakt. Wij begrijpen dat de staatssecretaris in een moeilijke
afweging deze keuze heeft gemaakt.Dat geldt relatief misschien nog het minst voor de gemeente Middenveld,
Beilen etc., waar wellicht zonder veel schade een stuk van Bovensmilde ten
gunste van Assen had kunnen worden afgehaald. De commissie-Van Splunder en
gedeputeerde staten hebben daaraan gedacht. De keuze van de staatssecretaris
om dat na ampele overweging niet te doen, conform het standpunt van provinciale
staten, kunnen wij begrijpen, gezien de samenhang van de Smildes onderling
en de gevoelens op dat punt in dat gebied. Toch zou dit misschien in de toekomst
nog wel eens een ruimtelijk knelpunt kunnen worden. Immers, Assen rukt met
de nieuwe wijk Kloosterveen op, tegen de grens van de Smildes aan. Wellicht
komt de kleine corridor daar enigszins onder druk te staan. Misschien –
maar ik pleit er niet voor – is daar ooit nog sprake van een mogelijke
grenscorrectie. Graag krijg ik het commentaar van de staatssecretaris.Alles afwegend, meent mijn fractie dat de kleine kern Zeijen toch beter
bij Vries, dan wel bij Eelde-Vries-Zuidlaren, werktitel Zuidlaren, kan blijven.
Immers, Zeijen voegt niets wezenlijks toe aan Assen, noch qua bouwgrond, noch
waar het gaat om een samenhangende ontwikkeling van het gebied ten noorden
van Assen. Er zijn wel twee voorwaarden waaronder wij die ontwikkeling zouden
willen bezien. In de eerste plaats zou het grensbeloop van het bij amendement
te regelen houden van Zeijen bij Zuidlaren zo dicht mogelijk tegen dan wel
onder Zeijen moeten liggen, het zogenaamde zakje van Zeijen. Het amendement
dat de heer Verhagen mede namens mij heeft ingediend, komt daaraan tegemoet.
In de tweede plaats vraag ik graag de visie van de staatssecretaris op de
stelling, dat de provincie er via het streekplan dat ontwikkeld zal moeten
worden, erop zal moeten toezien dat Zeijen niet een uitbreidingslocatie van
Vries gaat worden. Immers, het gaat erom dat het unieke landschappelijk-recreatieve
karakter van die kern behouden moet blijven.Voorzitter! Er is discussie, emotie en commotie in het Drentse over de
eventuele vorming van een of twee extra plattelandsgemeenten. Er is een lawine
van kaarten. De heer Verhagen trok ze al uit de zak. Ik heb er ook een stuk
of honderd. Er is prachtige poëzie. Ik ben bijna geneigd het gedicht
De Woldendroom in extenso te citeren, maar ik denk dat de voorzitter ongeduldig
wordt en naar de avondpauze wil. Misschien kan het aan de Handelingen worden
toegevoegd.De voorzitter:Ik neem aan, dat tegen het opnemen van een noot in de Handelingen geen
bezwaren bestaan.(De noot is opgenomen aan het eind van deze weekeditie.)2De heer Verhagen (CDA):Ik denk dat de inwoners van de toekomstige gemeenten De Wolden er meer
aan hebben dat de gemeente totstandkomt dan dat hun poëzie wordt toegevoegd
aan de Handelingen. Ik zou graag de visie van de heer Hoekema daarop hebben.De heer Hoekema (D66):De heer Verhagen draagt daar nogal aan bij. Mijn visie krijgt hij nog.Brieven, telefoontjes en ook waardevolle suggesties kwamen niet alleen
uit De Wolden, maar ook uit Sleen, Zweeloo en Oosterhesselen. Behalve de post
die ik net noemde, krijg je overigens ook wel andere post. Die wil ik ook
noemen. Bij de grote hoeveelheid brieven die de Kamer heeft gekregen, zijn
er bijvoorbeeld twee uit Ruinerwold, van de oud-secretaris
van Ruinerwold en het voormalige hoofd financiën, onderwijs en personeelszaken
van Ruinerwold, die een krachtig pleidooi houden voor het wetsvoorstel. Zo
zijn er meer brieven geweest. Het beeld is niet dat van een ondubbelzinnige,
grote golf van aanhangers van De Wolden. Er zijn ook tegengeluiden geweest.
Het is de taak van de Kamer en van de politieke partijen in de Kamer om de
afwegingen zo zorgvuldig mogelijk te maken. Natuurlijk is ook die afweging
in mijn fractie een heel lastige en een gecompliceerde geweest. De keuze van
mijn fractie is geweest om mee te gaan met het wetsvoorstel. Natuurlijk kun
je zeggen: van 34 naar twaalf of naar dertien zou een heel fraai resultaat
van dit wetsvoorstel zijn geweest; er is al sprake van een flinke opschaling.
Je kunt ook zeggen: de oppervlakte van de eventueel nieuwe plattelandsgemeente
en het inwonertal zijn in het geval van De Wolden zeer flink en in het geval
van onder andere Sleen redelijk. En daar zit ook wat in. Uiteindelijk hebben
eigenstandige argumenten D66 ervan overtuigd om het wetsvoorstel te steunen.
Dit betreft de wens om krachtige gemeentes te vormen in de as Meppel-Hoogeveen-Coevorden-Emmen.
Ik wijs in dit verband op een aantal pleidooien terzake uit de economische
hoek. Ik noem de kamer van koophandel van Drenthe en brieven van ondernemers
en de Stedenkring Zwolle-Eemsland. Het gaat ook om een zo zorgvuldig mogelijke
afweging ten behoeve van de optimale ruimtelijke ontwikkeling in dat gebied
door middel van een integrale regie. Voorts noem ik de versterking van de
centrumgemeenten Hoogeveen en Meppel.Daarbij komt het in deze discussie wat onderbelichte punt, dat het weghalen
van Ruinen uit de gemeente Westerveld (onder andere Diever) een aderlating
zal zijn voor de nieuwe gemeente.De heer Stellingwerf (RPF):Wat is er gebeurd sinds de bijeenkomst in Zuidwolde enkele weken geleden?
Toen schatte de heer Hoekema de kans van een gemeente De Wolden nog zelfs
op 60% en nu is dat gereduceerd tot nul. Hij noemt wel een aantal argumenten,
maar intussen moet er iets ergs zijn gebeurd.De heer Hoekema (D66):Ik kan de heer Stellingwerf geruststellen: er is niets gebeurd. Ik kan
het hem haarfijn uitleggen. In de sporthal van Zuidwolde heb ik in aanwezigheid
van hem en enkele andere collega's de objectieve kans op de gemeente De Wolden
op 60% geschat. Ik vermoedde dat dit precies het aantal Kamerleden was dat
zich zou scharen achter een amendement van deze of gene zijde om De Wolden
tot stand te brengen. Een eenvoudige optelsom leert dat namelijk. De fractie
van de Partij van de Arbeid zei klip en klaar: wij gaan voor het wetsvoorstel.
De woordvoerder van die fractie, de heer Zijlstra, maakte er zelfs geen woord
aan vuil. Ik heb ook in Zuidwolde gezegd: alles afwegend, gaat de keuze van
mijn fractie nog steeds in de richting van het wetsvoorstel. Daarmee kom je
uit op 61 zetels, dus 40%. Dat was inderdaad een objectieve inschatting van
de kansen dat De Wolden er zou komen.De heer Stellingwerf (RPF):Ja, 60%, maar zonder uw hulp. Dat bedoelt u eigenlijk.De heer Hoekema (D66):Ja. Wij hadden toen nog niet eens de nota naar aanleiding van het verslag,
maar wel uw amendement en daar is vanmiddag al genoeg over gezegd. Ik vind
het dus niet meer dan logisch om kennis te nemen van de argumenten van de
staatssecretaris in de nota naar aanleiding van het verslag. Overigens zegt
de staatssecretaris daarin dat zij de vorming van De Wolden zeer ongewenst
vindt. Waarom bezigt de staatssecretaris die vrij zware kwalificatie?Maar goed, na lezing van de argumenten en de commentaren in de nota naar
aanleiding van het verslag is het standpunt van mijn fractie bepaald. Dat
heb ik nu weer verwoord, zoals dat ik in de afgelopen dagen ook naar buiten
heb gebracht.De heer Verhagen (CDA):Ik heb al eerder gemerkt dat Kamerleden van D66 heel snel optelsommetjes
kunnen maken als het gaat om het stemgedrag.De heer Hoekema (D66):Waar doelt u op?De heer Verhagen (CDA):Dat zeg ik straks wel. Uw argumentatie voor bijvoorbeeld Assen is: het
voorstel biedt volledig de mogelijkheid om de eerste 25 jaar vooruit te gaan
en om alle ruimtelijke knelpunten op te lossen. Maar diezelfde argumentatie
hanteert u niet voor De Wolden. U hebt in Zuidwolde gezegd dat u op basis
van argumenten een keuze zou maken. Dan begrijp ik niet dat die keuze voor
Assen een voorstel inhoudt dat leidt tot grenscorrecties en de vorming van
een plattelandsgemeente en dat dit niet geldt voor Zuidwest-Drenthe met betrekking
tot De Wolden.De heer Hoekema (D66):Ik kan de heer Verhagen twee argumenten geven. Allereerst hebben alle
alternatieven voor uitbreiding van Assen negatieve gevolgen voor het wetsvoorstel.
Ik ben dat net nagegaan. Er is dus eigenlijk geen goede keuze wat dat betreft.
Er zijn niet alleen positieve argumenten voor de versterking van Hoogeveen
en Meppel volgens het wetsvoorstel, die ik net genoemd heb, maar is er ook
aarzeling over de samenhang van de gemeente De Wolden. De heer Verhagen heeft
daar overigens ook blijk van gegeven in zijn bijdrage. Het is een element
in een bredere afweging. Je moet constateren dat de huidige vier kernen die
De Wolden willen vormen, ook zouden opgaan in een groter geheel. Dat is ook
een punt, naast andere, in die afweging waar u ook voor heeft gestaan.De heer Verhagen (CDA):Die samenhang en dat verschil in oriëntatie gelden ook in Eelde,
Vries en Zuidlaren. Als je kijkt naar de oriëntatie op Groningen dan
wel Assen, is dat precies hetzelfde. Het is een verschil in oriëntatie
in De Wolden. Als dat het argument is, blijft staan dat u in het noorden een
andere argumentatie volgt dan in het zuidwesten.De heer Hoekema (D66):Nee. Er is een reeks van argumenten, waaronder dit er één
is. Dat is het gebrek aan interne samenhang in De Wolden en het niet evident
aanwezig zijn van een centrumgemeente. Daarnaast zijn er de andere argumenten,
die ik noemde, om het wetsvoorstel te steunen. Die argumenten zet je op een
rij en daarvan maak je een debet-creditbalans, zoals u ook heeft gedaan. Ook
in uw verslag heeft u een aantal kritische kanttekeningen
geplaatst bij de totstandkoming van De Wolden. Ik heb u daarvoor nog geprezen
in Zuidwolde. Ik doe dat vandaag nog. U maakt nu een andere keuze. Ik kapittel
u daar niet over, want u heeft in uw teksten en uw optredens ervan blijk gegeven
dat u die kant op wilde. U hoort mij u daarom niet aanvallen.De heer Kamp (VVD):Ik wil twee vragen stellen aan de heer Hoekema. Wat is zijn kansberekening
voor de fusie tussen Groningen en Drenthe? Vindt hijzelf niet dat zijn argumenten
tegen De Wolden – een krachtige gemeente, integrale regie, versterking
van de centrumgemeente – een beetje kil klinken in vergelijking met
de pleidooien van D66 voor volksraadpleging? De heer Slottje in provinciale
staten heeft ook gezegd dat de keuze van de burgers in de betrokken gemeenten
eigenlijk gevolgd zou moeten kunnen worden.De heer Hoekema (D66):Ik ga graag kansberekeningen aan over wedstrijden die binnen afzienbare
tijd worden gespeeld. Deze wedstrijd over De Wolden spelen wij vandaag. Drie
weken geleden vond ik dat een termijn die kort genoeg was om daarover zo'n
uitspraak te doen.De heer Slottje heeft een opmerking gemaakt waarvan ik wel wist dat iemand,
in dit geval de heer Kamp, erop terug zou komen. Het is immers precies dezelfde
opmerking – ik zie de heer Van Heemst blij opkijken – die verleden
jaar is gemaakt bij Bakel, Milheeze en Rips in Noord-Brabant. Dat zijn opmerkingen
die erop neerkomen dat 80% van de bevolking vindt dat een gemeente zelfstandig
moet blijven. Natuurlijk is dat juist voor D66 een moeilijk element in de
afweging. Mijn reactie daarop, verleden jaar in verband met Noord-Brabant
en nu in verband met Drenthe, is dat de beslissing over een herindelingsvoorstel
door de Kamer meebrengt dat de mening van de bevolking, die soms heel duidelijk
kan zijn, een element is dat in de totale afweging moet worden meegenomen.
In het geval van De Wolden is die mening duidelijk. Daarnaast is er ook de
mening van de bevolking van Hoogeveen en de mening van de bevolking van Meppel.
Ik vind dus niet dat er een automatisme is waardoor de uitslag van een volksraadpleging
of een enquête of referendum zou moeten leiden tot een binding voor
de Kamer. Er is een eerdere wisseling van argumenten geweest, waardoor je
inderdaad tot de conclusie moet komen dat je bijna niet zou kunnen herindelen
als je je beleid uitsluitend daarvan afhankelijk zou maken.De heer Kamp (VVD):Is de heer Hoekema van mening dat Zuidwolde iets wezenlijks toevoegt aan
Hoogeveen? Is hij van mening dat Ruinerwold en De Wijk iets wezenlijks toevoegen
aan Meppel?De heer Hoekema (D66):Het antwoord op beide vragen is "ja". Het gaat dan om meer dan de acute
bouwbehoefte in de komende paar jaar. Met grenscorrecties kun je inderdaad
voor Zuidwolde en Meppel een eind komen. Het gaat om zaken die ik aanduidde
onder de noemer "een optimale afweging over de gewenste ruimtelijke ontwikkeling".
Waar ontwikkel je een bedrijventerrein? Waar ontwikkel je een woonwijk? Hoe
maak je de overgang van stad naar platteland zo goed mogelijk? In die sfeer
vindt mijn fractie het van belang om Hoogeveen en Meppel voldoende ruimte
te geven om dit soort keuzes te maken.Ik wil mij niet meer uitvoerig begeven in het debat tussen de heer Zijlstra
en mevrouw Oedayraj Singh Varma over de identiteit van mensen in een bestuurlijke
structuur. Ik zal het zo kort mogelijk samenvatten: mensen wonen niet in structuren,
mensen wonen in een huis, mensen wonen in een straat, mensen wonen in een
wijk, mensen wonen in een dorp. Het is heel goed mogelijk dat de identiteit
van een dorp bewaard blijft in een wat grotere bestuurlijke structuur. Ik
voeg eraan toe dat ook relatief grotere gemeenten heel wel in staat zijn een
kleinekernenbeleid te ontwikkelen. Ik wijs op Emmen waar dit al honderd jaar
gebeurt.Voorzitter! Als extra argument om voor de zuidoosthoek niet een extra
plattelandsgemeente te creëren, geldt dat je met de creatie van zo'n
gemeente Sleen etc. het risico verhoogt dat in die hoek de zaak gaat glijden.
De wisseling van argumenten tussen de heer Kamp en de heer Verhagen geeft
aan dat hiervoor valt te vrezen. Bovendien zou die gemeente erg klein zijn,
13.000 inwoners. Dat heeft de heer Kamp terecht aangegeven.Het is voor ons van groot belang dat de logica en de consistentie van
het wetsvoorstel worden gevolgd en dat Schoonebeek bij Emmen komt en Coevorden
wordt uitgebreid met de gemeenten die nu in het wetsvoorstel aan Coevorden
worden toegevoegd. Mijn fractie – ik herhaal dat – heeft vertrouwen
in het vermogen van Emmen om als een goed bestuurder op te treden voor Veenoord
en Nieuw-Amsterdam en in Coevorden om datzelfde te doen voor Dalen, Sleen,
Zweeloo en Oosterhesselen.Het is goed ook stil te staan bij de belangrijke economische en woningbouwfunctie
van Emmen als Vinex-gemeente. Dat is veel belangrijker dan de magische grens
van 100.000. Die is minder magisch dan zij lijkt. Deelt de staatssecretaris
die inschatting?Voorzitter! Op de andere gemeenten, behalve Borger-Odoorn-Stadskanaal,
heb ik geen wezenlijk commentaar. De staatssecretaris komt nog uitgebreid
terug op Stadskanaal. Ik heb ook gesproken over Bovensmilde. Ik merk wel op
dat de naamgeving nog veel aanleiding tot discussie geeft. Zie de grote hoeveelheid
faxen over Eelde-Vries-Zuidlaren. Ik ben het inderdaad met collega Kamp eens
dat het een prestatie is om met Aa en Hunze als eerste in het telefoonboek
te verschijnen. Dat zou Eelde-Vries-Zuidlaren met Arloo niet zijn gelukt.
Hulde voor Aa en Hunze. Daar gaat inderdaad niets boven.Het is wel goed dat gemeenteraden dit zorgvuldig en in kalmte doen. Daarom
ben ik blij dat Eelde-Vries-Zuidlaren dat niet in een rush hebben willen besluiten,
maar een en ander vooruitschuiven.Heeft de staatssecretaris inzicht in de stand van voorbereiding bij de
diverse gemeenten met betrekking tot de uitvoering van het wetsvoorstel? Als
ik de neuzen in deze zaal tel, zou het niet geheel ondenkbaar zijn dat er
een gemeente De Wolden komt. In hoeverre is de samenwerking tussen Hoogeveen
en Zuidwolde al voortgeschreden? Ik weet dat er een projectgroep bestaat.
Die is natuurlijk bezig. Is er straks sprake van een bepaalde ontvlechting?
Hoe gaat de hele bestuurlijke cultuur en structuur straks lopen? Er zijn natuurlijk
ook andere voorbeelden te geven.Voorzitter! De Drentse gemeenten vallen wat de financiën betreft
nog onder het overgangsregime. Dat kan bepaald royaal worden
genoemd voor de herindelingsgemeenten. Ik ben daar zeer blij mee. Dat zullen
de gemeenten ook zijn. Dat is des te meer een argument geweest om een aantal
gemeenten niet uit het wetsvoorstel te halen. Ik dank de staatssecretaris
daarvoor.De WOZ zal vooral moeten worden uitgevoerd door de gemeenten. Een dezer
dagen spreken wij in de Kamer uitvoerig over de Wet waardering onroerende
zaken. Ik ben blij dat de staatssecretaris vasthoudt aan de systematiek van
deze wet inzake de peildata voor de waarde. Het is aan gemeenten om de lasten
zoveel mogelijk evenredig en gefaseerd te spreiden. Daarvoor kunnen zij gebruikmaken
van de ingroei- en de aftopregeling krachtens de Wet WOZ.Voorzitter! Wat onderwijs betreft heb ik de indruk dat de meeste pijn
van met name kleine kernen wordt weggenomen door de twee opties die de staatssecretaris
noemt, namelijk de splitsing van de gemeenten conform artikel 12 van de wet
en de omvorming van de scholen tot nevenvestigingen conform de Wet op het
basisonderwijs. Ik hoop en verwacht dat de staatssecretaris hierbij stimulerend
zal optreden om te voorkomen dat kleine scholen onnodig de dupe worden van
diverse samenvoegingen. Daarover is zeer veel vrees geuit in het desbetreffende
gebied.De heer Verhagen (CDA):Als de heer Hoekema daarvoor een garantie van 100% wil hebben, let hem
niets om het amendement van de heer Kamp en mij te volgen.De heer Hoekema (D66):De heer Kamp en u vormen met dit amendement een mooie combi. Dit is politiek
overspel, maar het is dan wel heel solide overspel. Ik zal daarom nog naar
het amendement kijken.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Welke kwalificatie heeft de heer Hoekema in verband met het
amendement-Hoekema/Verhagen?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik ben blij dat de heer Kamp op mijn opmerking ingaat. De
ondertekening van mijn amendement wil ik een lichte vorm van functioneel politiek
overspel noemen. Het overspel van de heer Kamp met de heer Verhagen moet echter
een zware vorm van politiek overspel geacht worden te zijn.De heer Verhagen (CDA):Dat opent misschien perspectieven voor de toekomst, mijnheer Hoekema.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Als zo'n overspel functioneel is en het eindresultaat ten
goede komt, moeten wij altijd bereid zijn tot creativiteit.Voorzitter! Ten slotte wil ik iets zeggen met betrekking tot de verkiezingsdatum.
Is het juist, dat de verkiezingen voor 26 november 1997 zijn voorzien? Ik
heb de indruk dat die datum in het Drentse land al nadrukkelijk rondzingt,
terwijl die nog niet vaststaat. Gedeputeerde staten zijn bevoegd om de verkiezingsdatum
vast te stellen. Het lijkt mij verstandig om, als wij vandaag haast maken
en onze collega's aan de overkant en de drukker van het Staatsblad dat binnenkort
ook doen, de verkiezingen in de tijd naar voren te halen. Die suggestie kunnen
wij gedeputeerde staten in ieder geval doen. Daarmee kan voorkomen worden
dat, zoals vorig jaar in Brabant, alles heel snel in orde moet worden gebracht.
In Brabant verdrongen de burgemeesterskandidaten zich in rijen van vier bij
de commissaris van de koningin en moesten onder andere de collegevorming en
de burgemeestersbenoemingen in een paar weken totstandkomen. Anderen zouden
er zeer mee geholpen zijn als wij er mede voor zorgen dat wat tijd beschikbaar
is voor de afwikkeling van het proces. Hierop krijg ik graag commentaar van
de staatssecretaris.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Voorzitter! Gloort aan de horizon de nieuwe gemeente De Wolden of kiest
de Kamer toch voor de grote gemeente Hoogeveen? Laat de politiek vandaag merken
dat zij goed naar de burgers in Drenthe heeft geluisterd? Niet alleen de gemeentebesturen
hebben hun standpunten naar voren gebracht, de kamers van koophandel, belangenorganisaties,
maar ook individuele burgers hebben die op indringende wijze en op vele momenten
onder de aandacht van de Kamer gebracht. Het is nu aan ons om alle argumenten
te wegen en om een keus te maken. Iedereen tevredenstellen kan niet, zeker
niet bij gemeentelijke herindelingen, waarbij tegenstellingen zich vaak scherp
aftekenen. De inwoners van een kleine gemeente laten heel nadrukkelijk weten
dat zij er weinig voor voelen opgeslokt te worden door de nabijgelegen stad.
Liever dan inwoners van Hoogeveen of Meppel te worden, vormen zij samen met
de inwoners van andere plattelandsgemeenten een meerkernige, groene gemeente.
Met deze opvatting is helemaal niets mis.De bestuurders van de stad daarentegen proberen ons met kracht van argumenten
te overtuigen van het feit dat zij heel goed in staat zijn om hun expansie
vorm te geven met respect voor de nieuwe inwoners. Ook de argumentatie van
de steden kan niet zonder meer terzijde geschoven worden.Na het provinciale bestuur heeft ook het kabinet een aantal afwegingen
gemaakt. Mijn fractie heeft het kabinetsvoorstel kritisch bezien. Ten aanzien
van het herindelingsbeleid in zijn algemeenheid, merk ik op dat gestreefd
moet worden naar versterking van de positie van de gemeenten in ons bestuurlijke
bestel. Een aantal bestuurlijke knelpunten kan opgelost worden door middel
van schaalvergroting. Ruimtelijke knelpunten van de steden kunnen naar de
mening van mijn fractie opgelost worden door grenscorrecties of door beperkte
herindelingen.Voorzitter! Mijn fractie vindt dat bij het herindelingsbeleid in Drenthe
de schaalvergroting van de gemeente vrij fors is uitgevallen. Van de oude,
herkenbare situatie met 34 gemeenten blijft niet veel over. Uiteindelijk worden
elf nieuwe gemeenten gevormd. Een groot aantal zelfstandige gemeenten verdwijnt
van de kaart. Door samenvoegingen ontstaan nieuwe gemeenten met een nieuwe
naam, zoals de gemeente Oostermoer. De steden ofwel de HEMA-gemeenten blijven
hun naam voeren en maken een redelijke groei door.Wat deze kant van het herindelingsbeleid betreft, zet het kabinet de trend
voort die bij herindelingen in Zeeland en Noord-Brabant is gezet en die ook
maatgevend zal zijn voor de C20-gemeenten. Ligt de keuze van het kabinet niet
op de eerste plaats bij het vergroten van de schaal van de steden en gaat
dit niet ten koste van de vorming van vitale, landelijke gemeenten?De cruciale vraag in dit Kamerdebat betreft de maatvoering van de vier
HEMA-gemeenten en de relatie met de vorming van een aantal landelijke, meerkernige
gemeenten. Het debat spitst zich naar mijn mening toe op de vraag of de gemeenten
Hoogeveen en Meppel opgeschaald moeten worden op de wijze die het kabinet
voorstelt, of dat er een extra plattelandsgemeente moet komen, overeenkomstig
de voorkeur van de bevolking. Een toekomstige gemeente De Wolden scoort hoog
bij de bevolking van de betrokken gemeenten. Er zijn argumenten voor het voorstel
van het kabinet, maar er zijn ook argumenten tegen het voorstel en voor de
vorming van de gemeente De Wolden. De voorstanders van een grote gemeente
Hoogeveen wijzen ons op het feit dat er in het zuiden van Drenthe een economische
opleving op gang moet komen, die als het ware een economische corridor vormt
oostwaarts naar Duitsland. De steden Meppel, Hoogeveen, Coevorden en Emmen
zijn de trekkers van dit proces. Zij beschikken over een te ontwikkelen productiemilieu.
Landelijke gemeenten zoals een gemeente De Wolden zouden niet passen in deze
corridor. De steden zijn van oordeel dat je de trekkers bij elkaar moet brengen,
waarbij je plattelandsgemeenten niet als toeschouwers kunt gebruiken. Deelt
het kabinet de opvatting dat het beter is het aantal gemeenten in het zuiden
van Drenthe te beperken tot die gemeenten die een trekkersrol vervullen in
de ontwikkeling van een nieuw productiemilieu?Een ander argument dat gebruikt wordt door onder meer de gemeente Hoogeveen
is van financiële aard. Het inkomensniveau van de inwoners van Hoogeveen
ligt 12% onder het landelijk gemiddelde. De vorming van een gemeente De Wolden
zou kunnen leiden tot één rijke plattelandsgemeente, tot een
soort Wassenaar naar Drentse maatstaf, zoals de burgemeester van Hoogeveen
zich eens liet ontvallen. De regionale voorzieningen zijn gerealiseerd in
de stad. De inwoners van de rand en het platteland maken gebruik van deze
voorzieningen, maar betalen er niet voor. Wat is de opvatting van het kabinet
met betrekking tot deze argumentatie, zeker bezien in het licht van de nieuwe
verdeling van het Gemeentefonds? Spelen dergelijke argumenten een rol bij
toekomstige herindelingen, bijvoorbeeld ook bij de C20-gemeenten? Hoe verhoudt
deze veelgehoorde argumentatie zich tot de strekking van de aangenomen motie
van de heer Remkes die zegt dat het oplossen van ruimtenood het enige valide
argument is? En hoe denkt het kabinet met deze problematiek om te gaan bij
de vorming van stadsprovincies, om maar een dwarsstraat te noemen?Aan de andere kant zijn er ook argumenten te noemen om wel een zelfstandige
gemeente De Wolden te vormen. In de oorspronkelijke provinciale planning was
een gemeente met de werknaam De Wolden voorzien. Deze gemeente zou bestaan
uit de huidige gemeente Zuidwolde, De Wijk, een gedeelte van Ruinen en Ruinerwold.
In deze gemeente kunnen het bestuur maar ook andere zaken als milieubeheer,
onderwijs, betrokkenheid van de bevolking, historische verworvenheden, plattelandscultuur
op krachtige wijze worden geconcentreerd. Het kabinet zet met betrekking tot
de samenvoeging van Zuidwolde bij Hoogeveen naar de mening van mijn fractie
onevenredig hoog in op de stad. Argumenten als verwevenheid tussen beide gemeenten,
de oriëntatie van de bewoners van Zuidwolde op Hoogeveen, zijn op zichzelf
genomen onvoldoende sterk voor de onontkoombare conclusie van samenvoeging.
Het gegeven dat Zuidwolde te klein zou zijn om voor de komende 25 jaar een
bestuurlijk competente gemeente te zijn, is nog geen reden om samenvoeging
met Hoogeveen als voor de hand liggend te beschouwen.Voorts voert het kabinet als argument aan dat Hoogeveen zich in zuidwestelijke
richting moet ontwikkelen. Daartegenover is in te brengen dat Hoogeveen aan
de oostelijke en zuidoostelijke zijde van de stad beschikt over voldoende
ruimte om te voorzien in de behoefte aan woningen en bedrijventerreinen. Bovendien
wil mijn fractie de vraag stellen of een uitbreiding van Hoogeveen in de richting
van Zuidwolde niet haaks staat op het belang van goed natuurbeheer. De omgeving
van Zuidwolde is ook van belang voor de recreatie van inwoners van Hoogeveen.Voorzitter! Op de vraag of mijn fractie de afweging met betrekking tot
Hoogeveen versus een nieuwe gemeente De Wolden kan maken, moet ik antwoorden
dat zij een voorkeur heeft voor de vorming van een nieuwe gemeente De Wolden.
Het amendement-Stellingwerf c.s. heeft onze voorkeur, maar omdat CDA en VVD
op dat punt ook een amendement hebben ingediend en het ten slotte gaat om
de wensen van de mensen in de betreffende gemeente, zou ik de collega's willen
adviseren samen van beide amendementen iets moois te maken.Met betrekking tot het voornemen om de gemeente Schoonebeek samen te voegen
met de gemeente Emmen, heeft mijn fractie enkele vragen gesteld aan het kabinet.
Deze vragen hadden betrekking op de voorkeur van de meerderheid van de gemeenteraad
van Schoonebeek om de gemeente samen te voegen met de gemeente Coevorden.
Het kabinet volgt het provinciale bestuur en meent op grond van goede argumenten
te moeten kiezen voor de versterking van de regionale centrumgemeente Emmen.
Een deel van de discussie immers spitst zich toe op de vraag of en, zo ja,
in hoeverre de gemeente Emmen in staat is een meerkernenbeleid te voeren.
Mijn fractie moet constateren dat een toevoeging van Schoonebeek aan Coevorden
dezelfde vraag oproept. Bovendien heeft de gemeente Emmen ervaring met een
meerkernenbeleid. Ik heb al vaker betoogd dat mijn fractie er in het algemeen
geen voorstander van is om gemeenten in een herindelingsoperatie op te splitsen
over twee of meer nieuw te vormen gemeenten. Met betrekking tot Assen en de
nieuw te vormen gemeente Zuidlaren wordt de kern Zeijen onttrokken aan de
gemeente Vries en bij Assen gevoegd. In de nota naar aanleiding van het verslag
stelt het kabinet dat het om een beperkte herindeling gaat, die het beste
door de provincie geregeld kan worden. Om die reden is het standpunt van de
provincie gevolgd. Mag ik hieruit concluderen dat er geen zwaarwegende redenen
zijn om Zeijen bij Assen te voegen? In dat geval is het toch verstandiger
om het uitgangspunt te hanteren dat het in zijn algemeenheid niet wenselijk
is om een gemeente bij herindeling op te splitsen. Ligt het in deze bijzondere
kwestie dan niet voor de hand dat de gehele gemeente Vries, inclusief de kern
Zeijen deel gaat uitmaken van de nieuw te vormen gemeente
Zuidlaren?Tijdens de hoorzitting in Assen liet een woordvoerder van de inwoners
van Zeijen in niet mis te verstane bewoordingen weten dat hij er niets voor
voelde om ingedeeld te worden bij Assen. De dagelijkse boodschappen deed men
in Vries, enkele boodschappen in Assen en voor de grote boodschappen ging
men naar de stad Groningen. De kern Zeijen is van geen betekenis voor Assen.
Het voorziet niet in het opvangen van ruimtenood. Ik heb dan ook een amendement
ingediend om Zeijen in te delen bij de nieuwe gemeente Zuidlaren.Een enkele Drentenaar in deze Kamer – ik geef toe dat hij van de
PvdA was en dat het niet de heer Zijlstra was, want die komt uit Groningen –
vroeg mij waarom ik dat amendement had ingediend, want het was toch sneu voor
Assen. Daarmee bedoelde hij denk ik de bestuurders van Assen, want de inwoners
zal het volgens mij een zorg zijn of Zeijen bij Assen komt of niet. Het zal
best sneu zijn voor de bestuurders van Assen, maar mijn fractie vindt het
sneu voor de inwoners van Zeijen als zij alleen om die reden – andere
zijn er nauwelijks aan te geven – tegen hun zin bij Assen worden gevoegd.
Zoals ik al bij De Wolden heb geadviseerd aan de collega's die de beide amendementen
op dat punt hebben ingediend, stel ik de collega's Verhagen en Hoekema voor
om op dit punt voor Zeijen ook de handen ineen te slaan ter wille van de inwoners
van Zeijen.Voorzitter! Tot slot van mijn betoog ga ik in op de toekomstige positie
van de provincie Drenthe. In het onderhavige voorstel is sprake van een behoorlijke
opschaling van de Drentse steden. Daarvoor zijn nogal wat argumenten gehanteerd,
maar los van de discussie over ruimtenood is er ook sprake van nieuwe en andere
vormen van samenwerking. Over vormen van samenwerking die de landsgrenzen
overschrijden, wil ik het in dit verband niet hebben, maar wel over de samenwerking
die de provinciegrenzen overschrijdt. In het noorden hebben de provincies
Drenthe en Groningen en de gemeenten langs de as Groningen-Assen een convenant
gesloten om samen te werken aan de toekomst tot 2030. Eenzelfde soort gedachte
leeft ook in het zuiden van Drenthe, waar samenwerking wordt opgestart tussen
de provincies Drenthe en Overijssel en de Overijsselse en Drentse steden aan
de economische corridor naar het oosten. Naar de stellige overtuiging van
mijn fractie zal de rol van het middenbestuur in Drenthe andere vormen gaan
aannemen. Wat is de mening van het kabinet over deze veranderende rol? Blijft
er in de toekomst een voldoende adequaat pakket aan taken over voor de provincie
Drenthe om haar rol te kunnen blijven spelen? In het verlengde hiervan vraag
ik het kabinet ook nog in hoeverre de huidige provinciale indeling van Nederland
tot 2030 kan blijven bestaan. Kunnen de huidige provincies het knagen aan
hun territoriale en beleidsinhoudelijke bevoegdheden wel aan? Ik herinner
in dit verband ook aan de voorgenomen vorming van stadsprovincies.Ik wil niet verhelen dat mijn fractie zich zorgen maakt over de taak en
de functie van het middenbestuur in de komende jaren. Graag zou ik van de
staatssecretaris willen vernemen welke veranderingen het middenbestuur zal
ondergaan als het aan haar ligt. Mijn fractie zal niet staan te juichen als
bij een renovatie van het huis van Thorbecke tijdens de werkzaamheden blijkt
dat er onvoldoende rekening is gehouden met de monumentale waarde van dit
pand. Toen Thorbecke vormgaf aan de bestuurlijke driedeling van dit land,
heeft hij bij de vormgeving van het provinciale middenbestuur rekening gehouden
met cultuurhistorische achtergronden. In het toekomstige bestuurlijke vocabulaire
willen wij de term "provincie Groenthe" dan ook niet tegenkomen.De vergadering wordt van 18.20 uur tot 19.50 uur geschorst.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Voorzitter! Mag ik het antwoord van de regering vanavond eens beginnen
met een goedenavond aan de kijkers in Drenthe? Uiteindelijk praten wij over
een wetsvoorstel dat voor bijna alle inwoners van Drenthe per 1 januari a.s.
de gemeentegrenzen doet wijzigen. Wij hebben natuurlijk in de loop der jaren
de ervaring dat dit een proces is dat heel veel mensen raakt. Het is heel
aardig dat de regionale televisie zich inspant om dit soort zaken rechtstreeks
op de buis te brengen. Ik heb daar waardering voor en ik zal proberen duidelijk
aan te geven waarom het kabinet de keuzen die het heeft gemaakt, zo heeft
gemaakt. Niet iedereen zal het aan het eind daarmee eens zijn, maar je hebt
op z'n minst de verantwoordelijkheid om te zeggen waarom je kiest wat je kiest.Ik dank de Kamer voor haar inbreng. Het is heel plezierig dat er in de
Kamer grote steun blijkt te zijn voor het wetsvoorstel. Voor vrijwel alle
onderdelen van het wetsvoorstel is er steun. Ik denk dat dit ook iets te maken
heeft met de wijze waarop in de voorbereiding door de provincie Drenthe is
geopereerd. Het provinciaal bestuur van Drenthe heeft de verantwoordelijkheid
genomen om heel intensief overleg te voeren met alle betrokkenen. Het heeft
een advies aan ons voorgelegd dat goed gedocumenteerd en goed beargumenteerd
is, dat evenwichtig is en zorgvuldig tot stand is gekomen. Het is volgens
mij dan ook heel goed dat het kabinet en de Kamer proberen zo dicht mogelijk
bij de daar gemaakte keuzen te blijven, tenzij het, bezien vanuit onze verantwoordelijkheid,
echt niet anders kan.Door alle sprekers zijn opmerkingen gemaakt over het beleidskader gemeentelijke
herindeling. Ik wil daar toch nog een aantal dingen over zeggen. In het kabinetsstandpunt
van september 1995 is het beleidskader voor de gemeentelijke herindeling gegeven.
Dat beleidskader is een aantal keren onderwerp geweest van overleg met deze
Kamer. Uiteindelijk kon worden vastgesteld dat er brede steun is voor de hoofdlijnen
van dat beleidskader. Het spreekt dan ook vanzelf dat dit voor het kabinet
het beoordelingskader is als wij een advies van de provincie voor een op te
stellen wetsvoorstel krijgen.Wat zijn nou de belangrijke punten in dat beleidskader gemeentelijke herindeling?
Voor het kabinet is het van het grootste belang dat wij vasthouden aan een
van de basisbeginselen in ons binnenlands bestuur, namelijk dat het vooral
de gemeenten moeten zijn die overheidstaken uitvoeren. Dat betekent dat wij
ervoor moeten zorgen dat die gemeenten nu en vooral in de toekomst sterk genoeg
zijn om die taken uit te voeren. Dat is in het belang van de inwoners en dat
is dus ook van belang voor de rijksoverheid als zij de vraag
of de gemeenten goed genoeg zijn ingericht, moet beantwoorden.Het is eveneens van belang dat het gemeentebestuur een gebied moet kunnen
besturen dat herkend wordt als een lokaal samenhangend gebied. Soms staan
die dingen enigszins met elkaar op gespannen voet en moet je bij al die overwegingen
die van belang zijn, compromissen sluiten. Uiteindelijk gaat het erom dat
het gemeentebestuur in staat is om de dingen te doen die in de lokale samenleving
nodig zijn.Als centrumgemeenten uitgebreid moeten worden, is dat niet zomaar een
kwestie van extra inwoners of extra grond. Centrumgemeenten hebben over het
algemeen voor veel meer mensen dan die in hun eigen gemeente, functies op
het terrein van werkgelegenheid, voorzieningen in de sfeer van zorg, onderwijs
of cultuur. Dat houdt in dat die gemeenten een belangrijke functie hebben
voor een gebied dat veel groter is dan hun eigen gemeente. Wat je op het ogenblik –
niet alleen in een aantal Drentse gemeenten, maar met name ook in een aantal
sterk verstedelijkte gebieden in Nederland – vaak ziet, is dat een deel
van de centrumfuncties, bijvoorbeeld woningbouwtaakstelling en ruimte voor
werkgelegenheid, eigenlijk buiten de grenzen van de centrumgemeenten moet
worden gerealiseerd. Dat betekent dat er een grote kwetsbaarheid is op het
punt van een evenwichtige ontwikkeling van die functies voor een gebied waar
het in dat geval om gaat en ook op het punt van de kwalitatieve mogelijkheden
om dat zo goed mogelijk in te richten. Dat is het uitgangspunt bij het versterken
van centrumgemeenten. De aangrenzende gemeente die aan de centrumgemeente
wordt toegevoegd, moet dan ook een belangrijke functie vervullen en een belangrijke
relatie hebben met de taakstelling van de centrumgemeente. Ik benadruk nog
eens dat dit vervolgens niet betekent dat er voor die toe te voegen gemeente
sprake zal zijn van totale verstedelijking. Soms is daar sprake van, maar
dan is dat ook al eerder als noodzakelijk erkend, bijvoorbeeld omdat er nergens
anders ruimte is om aan de stad aan te bouwen. Dan zul je de consequentie
moeten accepteren dat iets wat tot dan toe een redelijk landelijk karakter
had, een sterkere verstedelijking zal ondergaan. Dat kan het geval zijn, maar
het kan ook heel goed zijn dat dit niet of slechts heel beperkt aan de orde
is en dat het, zoals bijvoorbeeld op een onderdeel van een grenscorrectie
van Hoogeveen, een functie vervult voor het goed kunnen afronden van de verhouding
van het stedelijke en landelijke gebied ten opzichte van elkaar. Het kan dus
echt heel gedifferentieerd liggen.In reactie op de opmerking van de heer Kamp, dat hij niet wil dat het
landelijke gebied de achtertuin van de stedelijke gemeenten is, merk ik op
dat het niet zozeer gaat om de vraag of het landelijke gebied de achtertuin
van de stedelijke gemeente is, maar om de vraag of de stedelijke gemeente,
de centrumgemeente, ook in kwalitatief opzicht – dus niet alleen in
termen van vierkante meters – voldoende mogelijkheden heeft om die centrumfunctie
inhoud te geven. Daarbij is soms inderdaad aan de orde dat ook uitloopgebieden
die een meer landelijk karakter hebben, deel van zo'n centrumgemeente gaan
uitmaken.Tegelijkertijd merk ik in de richting van de heer Stellingwerf, de heer
Verhagen en mevrouw Singh Varma op dat ik er geen enkel bezwaar tegen heb
als er sterke landelijke gemeenten worden gevormd als zij geen enkele functie
hebben voor de positie van die centrumgemeente. Waarom zou je dan niet gewoon
een sterke landelijke gemeente kunnen maken? De vraag is natuurlijk altijd
hoe je per situatie oordeelt over de argumenten om die bij de weging de ene
of de andere kant te laten uitvallen. Daar kun je natuurlijk best discussie
over hebben, maar het is absoluut niet zo dat ik bezwaar heb tegen sterke
landelijke gemeenten, zelfs niet tussen twee centrumgemeenten, als zo'n landelijk
gebied op geen enkele manier een functie of een relatie met die centrumgemeente
heeft. Het omgekeerde moet wel: als die functie en die relatie er met het
oog op een goede, kwalitatieve ontwikkeling van die centrumgemeente wel zijn,
moet je de consequentie accepteren dat het die kant opgaat.De heer Van den Berg (SGP):De staatssecretaris vraagt waarom je het niet zou doen. Ik zou de vraag
kunnen omkeren: waarom zou je het wel doen? Daarmee bedoel ik dat wij toch
ook nog een knelpuntenbenadering hebben. Daar hoor ik helemaal niets meer
over. Als wij zo tewerk gaan – "waarom zou je het niet doen" –
kunnen wij inderdaad het hele land, ook de landelijke gebieden, op de schopstoel
nemen en overal een ingrijpende herindeling op loslaten. Dan is elke argumentatie
zoek.Staatssecretaris Van de Vondervoort:U vereenvoudigt wel heel erg. Het is mij bekend dat het uw opvatting is
dat het beleidskader gemeentelijke herindeling te weinig uitsluitend een knelpuntenbenadering
in zich heeft. Ook weegt u een aantal andere argumenten die een relatie hebben
met de positie op langere termijn van het lokale bestuur, lang niet zo zwaar
als het kabinet. Ik kan niet elke keer dat het beleidskader, zoals dat ook
in overeenstemming met de Kamer uiteindelijk is vastgesteld, van uw standpunt
afwijkt, tegemoetkomen aan uw argumenten. Dat strijdt op enig moment met elkaar.
Ik kan dat niet wisselen. Ik ben niet degene die overal gemeentelijke herindeling
initieert. Het in gang zetten van de herindeling in Drenthe is geen initiatief
van mij geweest, maar van het provinciaal bestuur, omdat het bestuur –
vanuit zijn visie op hoe het lokale bestuur zich in de komende jaren zal ontwikkelen –
dat een noodzakelijke actie vindt. Ik kom daar straks nog even op terug. Naar
mijn oordeel heeft het provinciaal bestuur van Drenthe dat terecht gedaan,
gezien de "toekomstwaarde" van de gemeenten in Drenthe, zoals de heer Kamp
dat zo mooi noemt. En het provinciaal bestuur heeft dat ook heel goed voorbereid.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik concludeer uit het betoog van de staatssecretaris dat wij
op dit punt van mening verschillen. Dat is bedroevend, maar dat hadden wij
al eens eerder vastgesteld. Ik concludeer tegelijk dat de knelpuntenbenadering
kennelijk helemaal heeft afgedaan. Daar is kennelijk geen plaats meer voor.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Die conclusie trekt u ten onrechte. De knelpuntenbenadering heeft niet
afgedaan, maar ze is niet de uitsluitende benadering bij de beoordeling van
gemeentelijke herindeling.Voorzitter! Zowel voor centrumgemeenten als voor landelijke gemeenten
blijft het van belang om naar de toekomstwaarde te kijken. Ik gebruik dat
begrip van de heer Kamp nog maar eens. Dat begrip drukt mooi uit waar het
om gaat, namelijk dat gemeenten in staat zijn om voor lange tijd voor de inwoners
die dingen te doen die van belang zijn. Dat heeft nu eenmaal een relatie met
de schaal van die gemeenten, en wel op meerdere terreinen. Het gaat bijvoorbeeld
om de mogelijkheden om in de eigen bestuurlijke en ambtelijke organisatie
voldoende kwaliteit ter ondersteuning van die ontwikkeling te hebben. Een
ander terrein is de mogelijkheid om het voorzieningenniveau in stand te houden,
en zo is er nog een aantal voorbeelden te noemen.Drenthe is historisch een provincie met heel veel kleinere kernen. In
veel daarvan zal in de toekomst niet of nauwelijks meer gebouwd kunnen worden.
Als je dit combineert met demografische gegevens, zal in veel van die gemeenten
de bevolking nauwelijks meer groeien en zal de bevolkingssamenstelling dus
scheef worden. Als die gemeenten niet worden aangepast, ontstaat er dus een
bedreiging voor de voorzieningen die aan de burgers geboden kunnen worden.
Dit is heel relevant voor de toekomst van de Drentse gemeenten en daarom vind
ik het zo belangrijk dat het provinciaal bestuur daarop actie heeft ondernomen,
en dat niet alleen in verband met de schaalgrootte van de gemeenten. Nog niet
zo lang geleden heeft de provincie de Signaalnota gepresenteerd, waarin inhoudelijk
wordt nagedacht over de vragen waar in de provincie nog kan worden gebouwd,
waar er nog ruimte is om groei toe te staan en waar dat juist niet moet gebeuren,
omdat wij vinden dat de natuurwaarden en de agrarische functies behouden moeten
blijven en kwalitatief verbeterd moeten worden. Hoe je het wendt of keert,
dat heeft dus consequenties voor wat de gemeenten hebben te doen in de komende
jaren.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Wat de staatssecretaris onder onze aandacht brengt, hebben
alle deelnemers aan het debat ook aangevoerd. Heeft zij één
woordvoerder opgemerkt die geen aandacht had voor die aspecten? Juist vanuit
de Signaalnota redenerend, kan er toch geen enkel bezwaar zijn tegen de wijzigingsvoorstellen
die van verschillende zijden zijn ingebracht?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik kom zo toe aan de verschillende wijzigingsvoorstellen die in bespreking
zijn gebracht. Ik verwijt niemand dat hij iets over het hoofd gezien zou hebben.
Ik probeer de relatie aan te geven tussen de ontwikkelingen waarmee gemeenten
naar verwachting geconfronteerd zullen worden en de schaal, de omvang die
de gemeenten op langere termijn moeten hebben. Ik probeer dat toe te lichten,
mede reagerend op stellingen die van de kant van de Kamer zijn betrokken.
Dat lijkt mij een normale vorm van debatteren tussen Kamer en regering.De heer Verhagen (CDA):Dat lijkt mij ook. De staatssecretaris heeft alleen de suggestie gewekt
dat de appreciatie van verschillende fracties, waaronder de CDA-fractie, daar
niet in werd meegewogen. Ik denk dat zij dan geen recht doet aan de zorgvuldige
manier waarop de Kamer met dit proces omgaat.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Als die suggestie is gewekt, wil ik die bij dezen ongedaan maken. De CDA-fractie
heeft ook wel eens minder genuanceerd over de afwegingen gesproken die aan
de herindeling ten grondslag liggen. Ik erken dat de CDA-fractie heel zorgvuldig
is nagegaan over welke argumenten nu eigenlijk gesproken is.De heer Verhagen (CDA):Tel uw zegeningen, ook in dit kader.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik moet almaar zegeningen tellen. Waarom moet dat eigenlijk?Voorzitter! De heer Van den Berg en anderen hebben vragen gesteld over
de manier waarop wordt omgegaan met het provinciale beleidskader. Ik denk
dat ik in de nota naar aanleiding van het verslag zowel impliciet als expliciet
duidelijk heb gemaakt dat het provinciale beleidskader naar mijn oordeel past
binnen het landelijk beleidskader. De provincie heeft er, oordelend over de
gemeenten, nog een aantal andere elementen aan toegevoegd die naar het oordeel
van de provincie relevant zijn. De fulltime wethouders zijn naar mijn stellige
overtuiging niet in strijd met het landelijk beleidskader. Moet je per se
fulltime wethouders hebben, nu het landelijk beleidskader de norm is? Dat
is wat mij betreft niet aan de orde. Ik zie ook geen reden om het landelijk
beleidskader te wijzigen. Ik stel alleen vast dat hetgeen het provinciaal
bestuur heeft gedaan, past binnen het landelijk beleidskader.Als de provincie die criteria en overwegingen dan ook toepast bij haar
eigen beoordeling, krijgt dat advies een zwaarder gewicht, niet alleen in
formele zin, maar ook in de praktijk. Je merkt dat overwegingen en argumenten
goed bij elkaar komen en dan dus ook erkend en gebruikt kunnen worden. Wij
hebben hier natuurlijk wel vaker gediscussieerd over de manier waarop wij
omgaan met een provinciaal advies. De heer Van den Berg zal het mij vast niet
verwijten dat ik zomaar achter de provincies aanloop als het gaat om herindelingsvoorstellen.
Als de provincie een evenwichtig en consistent voorstel neerlegt met argumenten
en overwegingen uit het landelijk beleidskader, neemt het gewicht van zo'n
advies toe.De heer Verhagen, mevrouw Nijpels, de heer Van den Berg, de heer Schutte,
de heer Stellingwerf en mevrouw Oedayraj Singh Varma hebben gezegd dat de
herindeling in Drenthe fors is. Maar wanneer noem je een herindeling fors?
Wij gaan van 34 naar elf – straks waarschijnlijk twaalf – gemeenten.
Als je kijkt naar de schaal van de gemeenten en het aantal inwoners, denk
ik niet dat je gemeenten van deze omvang fors kunt noemen. Dat zijn in de
Nederlandse verhoudingen heel redelijke en relatief overzichtelijke gemeenten.
Als je kijkt naar de complexiteit van ontwikkelingen en problemen waar die
gemeenten mee te maken hebben, denk ik niet dat je die gemeenten fors kunt
noemen. Als je kijkt naar de oppervlakte van die gemeenten en het aantal kernen
in die gemeenten, zijn ze wél fors te noemen, gemeten naar de nu bestaande
Nederlandse verhoudingen. Het komt niet vaak voor dat wij op deze schaal herindelen,
met name niet in het landelijke gebied. Ik geef toe dat het tot op de dag
van vandaag niet vanzelfsprekend en gewoon is in onze maatschappij, maar daarom
is het nog wel goed.Het is de eerste grote herindelingsoperatie die in Drenthe plaatsvindt
en het provinciaal bestuur heeft ervoor gekozen om het meteen voor lange tijd
goed te doen. Het moet ervoor zorgen dat het niet zo krap gaat zitten. Het
is royaal in het samenvoegen van gemeenten. Daarmee wordt de garantie gegeven
dat voor heel veel gemeenten in Drenthe het nu weer voor tientallen jaren
voorbij is. Dat biedt perspectief omdat dit betekent dat je voor lange tijd
zekerheid hebt over je begrenzing en het kunnen ontwikkelen van initiatieven
in je eigen gemeente. Ik vind dat van groot belang.Een aantal leden heeft opmerkingen gemaakt over een aantal grenscorrecties
die in het voorstel zitten. Het ging met name om de vraag waarom ik de provincie
heb gevolgd en waarom ik geen actie heb ondernomen om bij dit wetsvoorstel
of anderszins ervoor te zorgen dat er iets verandert. In de eerste plaats
is de algemene lijn van het kabinet altijd geweest dat op het niveau van grenscorrecties
door de provincie kan worden gehandeld. Het is zelfs in de Wet ARHI vastgelegd.
Als je op het niveau van grenscorrecties wilt wijzigen in een wetsvoorstel
dat is gebaseerd op het provinciaal advies, moet je zeer zwaarwegende argumenten
hebben om dat te doen. Ik heb het dan ook nergens gedaan.De heer Verhagen (CDA):Terzake van de grens tussen Assen en Eelde-Vries-Zuidlaren is volgens
de staatssecretaris geen sprake van een grenscorrectie. Ik heb gezegd dat
zij na drie zinnen haar eigen glazen weer ingooit. Verder dwarsboomt zij deze
interpretatie door over het convenant te stellen dat er wel degelijk meer
grenscorrecties moeten plaatsvinden dan nu is voorzien in het kader van het
convenant Eelde-Piccardthof. Het is van tweeën één: óf
de staatssecretaris praat niet over de grenscorrecties, óf zij houdt
commentaar voor zich met betrekking tot het convenant.Staatssecretaris Van de Vondervoort:In de eerste plaats was ik toe aan het geven van een antwoord op die vraag
en in de tweede plaats heeft de heer Verhagen geen gelijk. Als het gaat om
grenscorrecties binnen de provincie Drenthe, dan geldt, net zoals ik dat heb
gezegd bij het debat over Brabant en onderdelen van Zeeland, dat geen initiatief
van mij is te verwachten. Sommige grenscorrecties zijn zelfs heel expliciet
in de provinciale behandeling aan de orde geweest. Voor andere grenscorrecties
geldt: als het bij nader inzien anders moet, houdt de provincie daartoe de
bevoegdheid. De vraag of je daar terzake van Zeijen anders mee moet omgaan,
is van een andere orde dan de vraag over de grenscorrectie Groningen-Eelde.
In het kader van het rijksbeleid, geaccordeerd door de Kamer, heeft het kabinet
het initiatief ingezet om in een twintigtal centrumsteden na te gaan of aanpassingen
van de grenzen van die gemeenten relevant, nuttig en nodig zijn voor de ontwikkeling
van die stedelijke gemeenten. Het is niet zomaar een discussie die te maken
heeft met de binnenprovinciale grenzen van Drenthe. Het is een discussie die
te maken heeft met een door het Rijk zelf geïnitieerd beleid met betrekking
tot de positie van centrumsteden. Het convenant is een reactie geweest op
de uitnodiging aan de provincie Groningen om iets te zeggen over de positie
van de stad Groningen. Alles afwegende, met het voordeel van de twijfel, maar
ook met veel kanttekeningen, wordt in het kabinetsvoorstel gezegd dat de combinatie
Eelde-Vries-Zuidlaren gevormd mag worden. Ik heb daarbij de kanttekening van
de grenscorrectie. Als je kijkt naar de woningbouw van Groningen, is aan de
noordkant van Eelde een grote woningbouwlocatie voorzien voor de stad Groningen.
Ik constateer dat niemand in deze Kamer in relatie met het beleidskader voor
gemeentelijke herindeling in twijfel trekt dat centrumgemeenten gedurende
25 jaar op eigen grond moeten kunnen bouwen. Zelfs bij de meest minimale interpretatie
van de motie-Remkes kan men dat niet in twijfel trekken. Welnu, het kabinet
heeft dan de verantwoordelijkheid om die kanttekening te plaatsen; het is
een zaak die in de komende periode op de een of andere manier onderwerp van
gesprek zal zijn. Ik vind dat ik dit niet achterwege kan laten. Ik begrijp
vervolgens heel goed dat dit in het proces een ingewikkeld element is. Natuurlijk
reageren de besturen van de provincies en van een aantal gemeenten hierop
als waren zij door een wesp gestoken. Echter, reëel vind ik dat niet,
want de vraag of de stad Groningen zijn positie voor een langere periode kan
waarmaken, is voor alle Noord-Drentse gemeenten en voor alle Groningse gemeenten
van belang.De heer Verhagen (CDA):In de motie-Remkes staat niet alleen dat men op eigen grondgebied moet
kunnen bouwen maar ook dat, wanneer als gevolg van ruimtelijke ontwikkelingen
niet anders dan door middel van herindeling een oplossing kan worden geboden,
herindeling aan de orde is. Samenwerking en grenscorrecties zijn daar elementen
van. Dat is ook in het debat gezegd. Ik behoef de heer Remkes niet te citeren;
hij kan er ook zelf op ingaan. Bent u niet bang dat, wanneer er aan één
element van het convenant wordt getornd – dat doet u nu – iedereen
zich weer vrij zal voelen om andere elementen van het convenant ter discussie
te stellen? Laat dat convenant tot zijn recht komen; geef geen aanleiding
om die hele discussie weer over te doen; waardeer de constructieve samenwerking
die in het gebied Groningen-Assen tot stand is gekomen.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Als ik al ergens bang voor ben, ben ik het voor de uitkomst van het convenant.
Die vrees heb ik niet omdat ik zou twijfelen aan de goede bedoelingen van
de bestuurders van dit moment, absoluut niet. Men is immers verder gekomen
dan in de Drents-Groningse verhoudingen ooit in de geschiedenis het geval
is geweest. Het lijkt mij goed wat nader op dat convenant in te gaan. Daarmee
wordt privaatrechtelijk voor een zeer lange termijn geregeld hoe gemeenten
hun publiekrechtelijke verantwoordelijkheden moeten nemen. Die opzet is risicovol.
Ik zeg niet dat ik wantrouwig ben, maar tegen de achtergrond van de geschiedenis
van het lokale bestuur en de maatschappelijke ontwikkeling die een gemeentebestuur
terecht op grond van de eigen situatie tracht mee te maken, is dit een kwetsbare
zaak. Bovendien, als het gaat om de vraag hoe er uiteindelijk wordt omgesprongen
met precieze aantallen woningen, bedrijfslocaties enz. en de vraag waar een
en ander precies moet worden gerealiseerd, constateer ik dat er nog lang geen
duidelijkheid is. Onhelder is welke consequenties beide provinciebesturen
trekken in verband met de omvang van de woningbouw die buiten de regio Groningen-Assen
nog kan plaatsvinden. Ik verzeker u dat als daar te veel wordt
gebouwd, dit ten koste zal gaan van de ontwikkeling van de regio Groningen-Assen,
in het bijzonder van de stad Groningen.De heer Verhagen (CDA):Ik constateer dat u niet ingaat op mijn vraag. Als je er één
element van het convenant uithaalt – en in feite zegt: grenscorrecties
zijn "free for all"; gaat uw gang want wij beperken ons niet tot de Piccardthof –
wordt toch aan iedereen een vrijbrief gegeven om de discussie weer te openen?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik geef helemaal geen vrijbrief om die discussie te heropenen. Ik heb
aangegeven dat uit een oogpunt van rijksbeleid, de inhoud van de ruimtelijke
ontwikkeling in het gebied positief kan worden gewaardeerd. Ik heb ook aangegeven
dat er waardering is voor de inzet die op dit moment door de verschillende
besturen wordt geleverd. Tegelijkertijd signaleer ik risico's. Zaken die buiten
het convenant van belang zijn voor de realiteit van de inhoud van dat convenant,
zijn onvoldoende gegarandeerd en geregeld. U heeft het over de situatie dat
ik er "een steentje uittrek". Welnu, voorlopig ligt er nog maar een papieren
steentje. Ik wil dat niet diskwalificerend zeggen, maar het is wél
zo.De heer Zijlstra (PvdA):Ik leg de heer Verhagen de volgende vraag voor. Als de staatssecretaris
gelijk heeft dat de woningbouw op het gebied van de gemeente Eelde in de komende
25 jaar moet plaatsvinden, vindt u dan ook dat er toch een correctie moet
plaatsvinden? Of bent u van mening: het convenant geldt en wat verder de uitkomst
is, kan ons niets schelen?De heer Verhagen (CDA):Ten eerste is er in het convenant niet voor niets sprake van een afstemming
van het streekplan van de provincie Groningen en het streekplan van de provincie
Drenthe. Ten tweede is het leuke van het convenant, dat door middel van samenwerking
en door afstemming van bestemmings- en streekplannen er een ruimtelijke ontwikkeling
inclusief woningbouw mogelijk is, zonder dat dit behoeft te leiden tot grootschalige
herindeling in deze streek en zonder dat dit behoeft te leiden tot verdergaande
grenscorrecties dan voorzien zijn in de Piccardthof. Ook voor u geldt: lees
het convenant er nog eens rustig op na.De heer Zijlstra (PvdA):Ik lees alles, maar u moet de vraag beantwoorden.De heer Verhagen (CDA):Die vraag beantwoord ik.De heer Zijlstra (PvdA):Nee, nee. U moet de vraag beantwoorden of u vindt dat de gemeente Groningen
25 jaar daar moet kunnen bouwen voor wat zij zelf nodig heeft, ja of nee.De heer Verhagen (CDA):Ik vind dat in de regio Groningen-Assen ontwikkelingen mogelijk gemaakt
moeten worden die de mensen in dat gebied voldoende huisvesting bieden, voldoende
werkgelegenheid bieden en voldoende voorzieningen bieden. Het convenant zoals
het nu luidt, vormt daartoe een uitstekende basis. Wat ik wil aangeven en
wat de reden is voor mijn interventie, is dat als je dat nu weer in discussie
gaat stellen, het free for all is. Op dat moment is de basis voor constructieve
samenwerking die de staatssecretaris zo waardeert, weg. Ik ben de laatste
die zodanige initiatieven, constructieve en goede bijdragen van een hele regio,
op dit moment ter discussie wil stellen.De heer Zijlstra (PvdA):Het blijft een omtrekkende beweging.De voorzitter:Na dit pauzenummer gaat de staatssecretaris verder.De heer Hoekema (D66):Ik zou de heer Verhagen nog een vraag willen stellen.De voorzitter:Nee, nee. Eerst de staatssecretaris! Zo dadelijk gaat u een pauzenummer
maken, als ik het toesta natuurlijk.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Als het convenant zoals het er nu ligt er niet had gelegen en als uiteindelijk
de intentie van alle betrokken besturen niet zo nadrukkelijk was vastgelegd,
namelijk dat zij de inhoud van dit plan willen realiseren, dan zou het, met
gebruikmaking van het beleidskader gemeentelijke herindeling, zeer voor de
hand hebben gelegen om Eelde en Groningen samen te voegen. Het zou ook voor
de hand hebben kunnen liggen om Assen en Vries samen te voegen. Ik weet wel
dat daar vervolgens weer tegen geprotesteerd zou worden, maar het zou volstrekt
in overeenstemming zijn met de wijze waarop wij de discussie over een aantal
steden in Brabant hebben afgerond. Ik heb, met zeer veel respect voor het
convenant, uiteindelijk de keus gemaakt dat hier mocht gebeuren wat op basis
van het convenant is voorgenomen. Als je uiteindelijk constateert dat aan
de zuidkant van Groningen en aan de noordkant van Eelde een woningbouwgebied
komt met een functie voor de stad Groningen en je ten principale over de Piccardthofplas,
waarover men het inhoudelijk inmiddels eens is, zegt dat die terecht bij Groningen
wordt gevoegd, is er geen enkel principieel verschil tussen de locatie Piccardthof
en het iets grotere gebied. De logische consequentie is dan dat die woonwijk
en dat gebied vervolgens aan Groningen worden toegevoegd.Ik heb de grenzen nog niet precies bepaald. Ik geef een indicatie op basis
van hetgeen inhoudelijk op dit moment bekend is, over veronderstelde en verwachte
ontwikkelingen. Ik regel daar morgen niet een grenscorrectie. Ga ik nu in
overleg met het provinciaal bestuur om een aantal noties die daaraan ten grondslag
liggen nog eens over te dragen, om te kijken of die de komende tijd nog op
een of andere manier kunnen worden meegenomen? Ja, dat is wel de bedoeling.De heer Hoekema (D66):Ik vraag de staatssecretaris – de heer Verhagen kan meteen meeluisteren –
of zij van mening is dat als een randgemeente overwegend voor de behoefte
van een andere, grotere gemeente bouwt, het logisch is dat het grondgebied
waarop die woningen worden gebouwd, overgaat naar die grote gemeente.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Dat lijkt mij wel. Het lijkt mij een logisch uitvloeisel van het beleidskader
gemeentelijke herindeling. Zo hebben wij er in de discussie over Brabant bij
verschillende steden over geoordeeld.De heer Schutte (GPV):Over de bedoelingen op dit punt zullen de staatssecretaris en ik niet
van mening verschillen. Wel is het de vraag hoe je maximale
voorwaarden kunt creëren opdat die bedoelingen, die een publiekrechtelijke
achtergrond hebben, gerealiseerd kunnen worden. In de nota naar aanleiding
van het verslag heeft zij gezegd dat wij de vinger bij de pols gaan houden,
met tussentijdse evaluaties. Dan ga je na of hetgeen afgesproken wordt ook
werkelijkheid gaat worden. Zal dat instrument echter niet gemakkelijk doorkruist
worden als je in dit stadium zegt dat je wel wilt nagaan of men zich houdt
aan hetgeen men zegt, maar tegelijkertijd zegt dat eigenlijk iets meer moet
worden gedaan dan dat? Een bom is misschien een groot woord, maar creëer
je zo maximale voorwaarden dat het afgesprokene ook binnen afzienbare tijd
gerealiseerd wordt?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Allereerst is het absoluut noodzakelijk dat wanneer je als kabinet en
Kamer een beleidslijn uitzet, je daar langere tijd een beetje serieus en consistent
mee omgaat. Je kunt dus niet elke keer met het beleidskader rommelen.Voorts heb ik, terwijl dat op gespannen voet staat met het beleidskader,
rekening willen houden met de huidige ontwikkelingen in het gebied. Als de
gemeente Zuidlaren totstandkomt uit de combinatie Eelde, Vries en Zuidlaren
en als er overeenstemming is over een beperkte bouwlocatie op het grondgebied
Eelde en geen principieel verschil van mening over een wat grotere bouwlocatie,
is het mijn verantwoordelijkheid om daarover in dit debat helder te zijn.
Dit staat even los van de vraag hoe het overleg vervolgens gevoerd wordt,
hoe dat uitgewerkt kan worden en hoe dat met elkaar behoorlijk geregeld kan
worden. Ik ben tot veel soorten van overleg en pogingen tot overeenstemming
bereid. Het is evenwel mijn verantwoordelijkheid om daar melding van te maken.Het is ook niet eerlijk tegenover de betrokken gemeenten als ik nu doe
alsof er niets aan de hand is en over een paar maanden, wanneer wij een volgende
stap zetten ingevolge een nadere uitwerking van het beleidskader C20, meld
dat er toch iets gedaan moet worden. Zo ga je toch niet met de betrokkenen
om? Ik doe het liever op deze manier, wetend dat er mensen zijn die zich als
door een wesp gestoken voelen. Maar het is wel zo eerlijk om het zo te zeggen.
Wij gaan keurig in overleg over de vraag hoe wij daar op een reële manier
mee om kunnen gaan.De heer Schutte (GPV):U voert dus overleg over de uitvoering van het convenant inzake de regiovisie.
Daarbij kunt u gerust als uw mening inbrengen dat het op een onderdeel meer
moet zijn. U legt dan toch niet bij voorbaat de eis op tafel dat het artikel
over de bouwlocaties anders gelezen moet worden? Dan zou u de zaak frustreren.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik ben geen partner in het convenant en ik ben er ook niet verantwoordelijk
voor. De betrokken besturen zijn daar verantwoordelijk voor. De rijksoverheid
is uiteindelijk verantwoordelijk voor de bepaling van de grenzen van de gemeenten.
Op grond daarvan heb ik mijn opvatting gegeven, ook in het kader van dit wetsvoorstel.
Er is nu eenmaal sprake van die samenloop. Anders waren een paar dingen echt
gemakkelijker geweest, zo kan ik verzekeren. Ik meen dat ik niet voor mijn
verantwoordelijkheid kan weglopen. Geprobeerd moet worden om, gezien alle
omstandigheden, daar zo goed mogelijk uit te komen. Eerlijk gezegd, als je
niet ten principale over een stukje van de bouwlocatie van mening verschilt
en als je zegt dat daarover overeenstemming wordt bereikt, vind ik het een
behoorlijk overdreven reactie wanneer je doet alsof de wereld op zijn kop
staat, als dat stukje iets groter moet worden ingevolge de huidige opvattingen.
Dat is bestuurderstaal. Men moet niet doen alsof dat een probleem is voor
iedereen in dat gebied.De heer Kamp (VVD):Het is van belang dat de staatssecretaris de nieuwe gemeente Zuidlaren
volwaardig laat meedraaien. Wat is de praktische betekenis van haar opmerkingen
over de locatie Piccardthof?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Geen enkele voor het wetsvoorstel. Ik heb toch geen voorstel voor een
grenswijziging gedaan? Ik heb alleen aangekondigd dat ik in het kader van
het C20-beleid nader overleg over een ruimere grenscorrectie zal hebben. Ik
heb daarover natuurlijk mijn persoonlijk oordeel gegeven, misschien iets minder
expliciet dan nu: als die grenscorrectie totstandkomt, kan de dan te vormen
gemeente Zuidlaren een volwaardige, goede landelijke gemeente zijn en aan
alle eisen voldoen die daaraan gesteld moeten worden.De heer Hoekema (D66):Gaat het dan om een extra stukje ten westen van Piccardthof en om een
stukje tussen Haren en Groningen? Heeft de staatssecretaris iets in haar hoofd
of laat zij het afhangen van het verloop van het overleg tussen de betrokken
gemeenten?Staatssecretaris Van de Vondervoort:U weet dat als ik iets zeg, ik meestal iets in mijn hoofd heb. Sterker
nog, ik heb het opgeschreven in de nota naar aanleiding van het verslag. In
de regiovisie is de indicatie gegeven, overigens ook in het overleg tussen
Groningen en Eelde dat inmiddels vrij intensief is, van nog een bouwlocatie
in het gebied tussen Omgelegde Eelderdiep en Groningerweg, in de richting
van het natuurreservaat Elsburger Onland. Dus als ik praat over een nadere
grenscorrectie, praat ik over dat gebied waarvan de precieze grenzen nu niet
zijn vast te stellen, omdat de precieze grenzen van de bebouwing nog niet
zijn aangegeven. Dat zal dus moeten worden uitgewerkt voordat je de volgende
stap kunt zetten.Die provinciegrens levert veel reacties op, ook op andere onderdelen.
De heer Zijlstra en een aantal anderen zijn daarop ingegaan. Als het gaat
om een aantal knelpunten op de provinciegrens, denk ik dat in de Kamer een
vrij gemeenschappelijke opvatting bestaat over het feit dat Leek en Roden,
Stadskanaal en Nieuw-Buinen en Groningen en Eelde knelpunten zijn op die provinciegrens.Over Leek en Roden heb ik in de nota naar aanleiding van het verslag aangegeven
dat wanneer die provinciegrens er niet was geweest en er vanuit een andere,
ook provinciegrensoverschrijdende optiek was gekeken naar de gemeentelijke
herindeling, het zeer wel denkbaar was geweest dat wij tot een andere conclusie
waren gekomen. Er is ook in het verleden wel vaker gepraat over de combinatie
Roden-Leek. Dat is voor wie dat gebied goed kent, ook een
heel voor de hand liggende combinatie als je tot versterking van gemeenten
overgaat. In het wetsvoorstel is Roden op een andere manier ingedeeld. Ik
ben niet voornemens om alsnog de gemeente Leek daaraan toe te voegen. Het
enige waar ik over wil praten, is een eventuele grenscorrectie als daar op
de een of andere manier in verband met de bouwrichtingen en de afwikkeling
van bouwlocaties noodzaak toe blijkt te zijn.Bij Stadskanaal en Nieuw-Buinen ligt het net een slag anders. Daar gaat
het om een veel beperktere aanpassing van de grenzen. Daarvan heb ik in de
nota naar aanleiding van het verslag gezegd dat de argumenten die door Stadskanaal
worden aangereikt om te pleiten voor een grenscorrectie met Nieuw-Buinen,
argumenten zijn die voor mij op het eerste gezicht een redelijk hoog realiteitsgehalte
hebben. Ook daarvoor geldt dat het verstandig is om wel precies vast te stellen
waar wij het over hebben. Dat betekent dat de ruimtelijke planvorming die
daar aan de orde is, haar beslag moet krijgen voordat je de consequenties
kunt trekken voor de grenscorrectie. Ik heb al eerder aangegeven dat het mijn
opvatting is dat als aan de overkant van het water gebouwd gaat worden voor
Stadskanaal en de ontwikkeling van Stadskanaal, het logisch is in het licht
van het beleidskader gemeentelijke herindeling om dat onder één
gemeentelijk bestuur te brengen en dus bij Stadskanaal. Dat lijkt mij nogal
vanzelfsprekend in de verhoudingen in dat gebied.De heer Verhagen (CDA):Maar de staatssecretaris doet op dit moment geen voorstel daartoe?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Nee. In het wetsvoorstel wordt de provinciegrens gehandhaafd.Ik kom thans te spreken over de door verschillende woordvoerders gewenste
gemeente De Wolden. Is het zo dat die gemeente De Wolden een gemeente is met
om en nabij 20.000 inwoners, die niet levensvatbaar zou zijn? Als je kijkt
naar het aantal inwoners, is die gemeente absoluut levensvatbaar. In een landelijk
gebied zijn gemeenten van die omvang in beginsel in staat om zelfstandig de
verantwoordelijkheid voor hun gemeentelijke bestuur te nemen. De argumenten
om dat wel of niet te willen, zijn dan ook op geen enkele manier in de schaal
of het aantal inwoners van die gemeente gelegen. Die zijn gelegen in de relatie
van onderdelen van die eventueel te vormen gemeente De Wolden met Meppel en
Hoogeveen en met het buitengewone gebrek aan interne samenhang van die gemeente
De Wolden. Het feitelijke maatschappelijke functioneren van de drie grotere
kernen in dat gebied heeft op dit moment meer iets van met de achtertuinen
tegen elkaar aan liggen dan van met de voortuinen naar elkaar toe liggen.
Ik heb de indruk dat het gevoel geen onderdeel van Meppel en Hoogeveen te
willen uitmaken, meer bindt dan de feitelijke maatschappelijke processen van
elke dag in de samenstellende delen van die gemeente De Wolden. Dit vind ik
echt een punt van overweging.Toevoeging van onderdelen van De Wolden aan Hoogeveen heeft naar mijn
idee voorrang om, zoals ik in het begin in algemene termen al zei, de kwalitatieve
mogelijkheden van Hoogeveen te vergroten, zowel op het gebied van de ruimtelijke
ontwikkeling, bijvoorbeeld in het noordelijke deel van de huidige gemeente
Zuidwolde en in het gebied rond Fluitenberg, als voor gemeentelijke taken
op het gebied van onderwijs, gezondheidszorg en wat dies meer zij. Ik benadruk
nog eens dat naar mijn mening zowel voor Meppel als voor Hoogeveen geldt dat
het in de Drentse verhoudingen en gezien de vrij moeizame ontwikkelingsmogelijkheden
op het gebied van de werkgelegenheid in deze gemeenten, van belang is dat
deze centrumgemeenten voldoende ook kwalitatieve ruimte hebben om keuzes te
maken en krachtige partners te zijn in overleg met anderen. Naar mijn stellige
overtuiging heeft dit een meerwaarde voor de ontwikkelingsmogelijkheden in
deze gemeenten.Ik zei net al dat de wijze waarop de gemeente De Wolden uit verschillende
onderdelen zou worden samengesteld, naar mijn mening niet de meest voor de
hand liggende basis voor zo'n gemeente is. De heer Stellingwerf duidde op
de homogeniteit van het gebied De Wolden. Alle argumenten wegend is mijn conclusie
dat er juist weinig interne samenhang is.De argumenten zijn ook uitgebreid in de memorie van toelichting en in
de nota naar aanleiding van het verslag aan de orde geweest. Als ik alles
overzie, vind ik het wel heel zwaar om met de instelling van zo'n gemeente
af te wijken van een provinciaal advies dat op zichzelf goed is en verdedigbaar
is binnen het beleidskader. Ik houd dan ook de eerder gegeven opvatting staande
dat het een ongewenste ontwikkeling is. Ik vraag de heer Verhagen en de heer
Kamp, de indieners van het amendement, de overwegingen om dit amendement in
te dienen, uiteraard met het doel dat het wordt aangenomen, nog eens tegen
het licht te houden.De heer Verhagen heeft in eerste termijn een aantal keren gezegd dat je
bij weging van de argumenten ziet dat het allemaal niet zwart-wit is. Dit
geldt op heel veel plekken en het geldt ook hier. Verder zei de heer Verhagen
dat de provincie goed werk heeft geleverd. Waarom bestaat er dan zo'n dringende
behoefte om van het provinciale plan af te wijken? Als het niet zwart-wit
is, waarom kan dan niet het voordeel van de twijfel gegund worden aan de provincie,
die er nog dichter op zit dan wij en die het uiteindelijk weloverwogen zo
heeft besloten?De heer Verhagen wees erop dat het college van GS oorspronkelijk een ander
voorstel aan de staten had voorgelegd. Dat is waar, maar weer daarvoor had
het een voorstel dat weer dichter bij het uiteindelijke provinciale standpunt
komt. In de volgorde der dingen moet de wisseling van opvattingen over de
twee plattelandsgemeenten wel volledig worden weergegeven. Ik vind het prima
dat men zich beroept op het college van GS, als dat maar gebeurt met aanhaling
van de inhoudelijke argumenten die zijn gehanteerd bij het bepalen van de
keuze. Dat deed de heer Verhagen ook. Maar op andere momenten hecht hij weer
zo aan wat de provinciale staten ervan vinden. Die hebben, alles op een behoorlijke
manier afwegend, uiteindelijke deze keuze gemaakt. Als het niet zwart-wit
ligt, als het verschillende keren uitvoerig in discussie is geweest in het
provinciale voortraject, als uiteindelijk de staten, alles afwegend, zo hebben
gekozen, als het in overeenstemming is met het beleidskader, als het nergens
schaadt om het te doen zoals de provincie het heeft voorgesteld
en het kabinet het in het wetsvoorstel heeft overgenomen, waarom mag het dan
niet zo zijn dat de heer Verhagen het wetsvoorstel op dit punt steunt?De heer Hoekema (D66):Ik ben zo benieuwd naar het antwoord van de staatssecretaris op mijn volgende
vraag. Wat vindt zij nu erger als inbreuk op het wetsvoorstel – ik vraag
dat met het pistool op de borst – een plattelandsgemeente in zuidoost
of in zuidwest? Op het eerste gezicht zou je denken dat een eventuele plattelandsgemeente
in zuidoost een ergere inbreuk is, want daarbij gaat het om een kleine gemeente
met 13.000 inwoners. Als ik echter naar haar luister en de nota naar aanleiding
van het verslag lees, heb ik de indruk dat zij de vorming van De Wolden een
ernstiger inbreuk vindt, want daarvoor gebruikt zij ook ernstiger woorden.
Zij spreekt van "een zeer ongewenste ontwikkeling". Kan de staatssecretaris
nog eens uitleggen waarom in haar visie De Wolden een ernstiger inbreuk vormt?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Maar niet met het pistool op de borst. Wij leven hier in een democratie
waarin gediscussieerd wordt en niet geschoten.De heer Hoekema (D66):De staatssecretaris zal ook een politieke memorie hebben. Die uitdrukking
is in mijn kring nogal geliefd.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik behoor tot een andere kring dan u, mijnheer Hoekema, en met genoegen,
wat mij betreft.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter!...De voorzitter:De staatssecretaris was eigenlijk met u bezig, maar dat pistool op de
borst van D66 moest ook gehoord worden!Als u nog een interruptie wilt plegen, dan graag kort.De heer Verhagen (CDA):Ik wilde reageren op de opmerking van de staatssecretaris, dat ik het
ene moment GS en het andere moment provinciale staten volg.Hierbij speelt het volgende mee. De fractie van het CDA komt op basis
van argumenten tot de conclusie dat De Wolden er moet komen. Als zij spreekt
over de grenzen van De Wolden, sluit zij liever aan bij de keuze van GS dan
dat er weer een andere variant wordt ingebracht. Als er afgeweken wordt van
het provinciale voorstel, komen er weer andere varianten in die discussie
die niet echt hebben meegespeeld.Het moet de staatssecretaris ook niet ontgaan zijn dat de discussie in
provinciale staten niet eensluidend was. De verschillen liepen dwars door
de diverse groeperingen heen.Verder wijs ik erop dat wij als CDA het beleidskader hebben afgewezen.
Derhalve zijn wij natuurlijk de laatsten die gevoelig zijn voor een appèl
dat het in lijn is met het beleidskader bestuurlijke vernieuwing. Wij hebben
daartegen gestemd. De staatssecretaris moet het mij derhalve niet euvel duiden
dat ik in ieder geval daarin geen aansporing vind om te accorderen.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik heb nog een paar andere argumenten genoemd die u wel zouden kunnen
aanspreken vanuit uw tradities in het openbaar bestuur.Als De Wolden er toch van moet komen, is het amendement-Verhagen/H.G.J.
Kamp het minst erge. Ik zeg het een beetje zuinig, mijnheer Verhagen, omdat
ik het eigenlijk niet wil.Dan ga ik naar de gemeente Zuidenveld. Ik bespreek dat in samenhang met
Emmen, omdat er sprake is van een zekere relatie.Laat ik vooropstellen dat het voegen van de volledige gemeente Schoonebeek
bij de gemeente Emmen niet per se nodig is voor de ontwikkeling van Emmen.
Schoonebeek is met het oog op de Drentse verhoudingen echter echt te klein
om zelfstandig te blijven bestaan. Gelet op de bestaande relaties en op de
grensoverschrijdende functies van de gemeente Emmen, ook met betrekking tot
Schoonebeek, is de beoogde samenvoeging wel de meest voor de hand liggende
stap. Ik ben in dit opzicht dan ook heel blij met de ruiterlijke erkenning
van de heer Verhagen. Hij heeft zich door de gegeven argumenten laten overtuigen.
Ik ben absoluut van mening dat het toevoegen van Schoonebeek aan Emmen een
betere oplossing is, zowel voor Schoonebeek, als voor Emmen en Coevorden,
dan het volgen van de andere lijn.Voorzitter! Vervolgens wil ik iets zeggen met betrekking tot Veenoord-Nieuw-Amsterdam.
Door een groot deel van de Kamer is erkend dat Veenoord-Nieuw-Amsterdam gezamenlijk
in één gemeente moeten worden ondergebracht. Met deze erkenning
ben ik heel blij, want er is hier een sociaal en geografisch knelpunt aan
de orde. Dat kan bij deze gelegenheid worden opgelost.Het voorgaande zie ik los van de vraag of je tot de gemeente Zuidenveld
moet komen dan wel dat je dat, alles afwegende, niet doet. Wat het onderbrengen
van Veenoord-Nieuw-Amsterdam betreft, geldt eigenlijk dezelfde argumentatie
als die ook met betrekking tot Schoonebeek geldt. Het ligt het meest voor
de hand om Veenoord-Nieuw-Amsterdam bij Emmen onder te brengen. Er zijn functionele
relaties. Je mag verwachten dat die ook in de toekomst blijven bestaan. Naar
mijn mening mag je onder geen enkele omstandigheid, dus ook niet als je zou
willen overwegen om tot een gemeente Zuidenveld te komen, Veenoord-Nieuw-Amsterdam
bij die gemeente onderbrengen. Bij de beantwoording van de vraag waar je een
onderdeel onder moet brengen, vind ik de functionele relaties veel relevanter
dan uiteindelijk de hoogte van het aantal inwoners. Daarom wil ik graag dat
de inhoudelijk argumentatie blijft gelden.Voorzitter! Ook in de provinciale discussie is uitgebreid gesproken over
de vraag of Zweeloo, Sleen en Oosterhesselen samen een gemeente Zuidenveld
zouden kunnen vormen. Ik ben van mening dat die gemeente echt klein wordt.
In het licht van wat ik zojuist zei en gelet op de ruimte die er nog voor
groei is en alsmede op de taken die deze gemeente op de langere termijn zou
hebben, vind ik dat de gemeente Zuidenveld een kwetsbare gemeente zou zijn,
en niet alleen vanwege het inwoneraantal, maar ook vanwege de dan ontstane
samenstelling van het gebied. Daarom zou ik er geen voorstander van zijn om
deze gemeente tot stand te brengen.Wel kun je hier met recht en rede zeggen dat de interne samenhang bij
een eventuele combinatie van Sleen, Zweeloo en Oosterhesselen er in ieder
geval wel is. Voor De Wolden lag de situatie anders. Hier is die interne samenhang
aanmerkelijk sterker dan bij de gemeente De Wolden uiteindelijk mogelijk zou
zijn.De heren Van den Berg en Stellingwerf hebben gevraagd wat met
Nieuwlande gedaan moet worden. Er is gedacht aan Hoogeveen en Zuidenveld.
Mij lijkt dat er geen dwingende reden is om voor het een of het ander te kiezen.
Beide mogelijkheden laten zich verdedigen. Nu dit zo is, vind ik dat de wens
van de inwoners om bij de gemeente Hoogeveen te horen, een reden is om te
zeggen: als de argumenten voor beide mogelijkheden gelijk zijn, volg dan de
voorkeur van de bevolking en kies voor Hoogeveen. Dat leidt al met al tot
de conclusie, dat ik met het oog op de interne samenhang en het kunnen besturen
van een samenhangend lokaal gebied, de inhoudelijke kwaliteit van de gemeente
die ontstaat door samenvoeging van Sleen, Zweeloo en Oosterhesselen groter
vindt dat die van De Wolden. Bovendien is het tot stand brengen van deze gemeente
op geen enkele manier slecht voor de positie van Emmen en Hoogeveen. Zij levert
voor Emmen en Hoogeveen geen belemmeringen of problemen op. Ik vind echter
wel, zeker in de nieuwe Drentse verhoudingen, dat deze gemeente eigenlijk
te klein is en dat je het dus gewoon niet moet doen.De heer Hoekema (D66):Ik wil dat pistool graag weghalen bij mevrouw Van de Vondervoort. De vraag
is dus of zij inderdaad vindt dat er een zwaardere inbreuk op het wetsvoorstel
wordt gemaakt door het creëren van De Wolden met 24.000 inwoners dan
door het eventueel creëren van Zuidenveld met 13.000 inwoners. Is haar
conclusie vanwege het argument van interne samenhang inderdaad dat je, wanneer
je tussen twee kwaden moet kiezen, beter voor Zuidenveld dan voor De Wolden
kunt kiezen?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Voorzitter! Het gaat hier om de vraag, waarvoor we lokaal bestuur hebben
in ons land en hoe we proberen om in ieder geval dat lokale bestuur te leggen
om gebieden die qua lokaal takenpakket en qua lokale relaties een redelijk
verband met elkaar hebben. Ik vind dan de inhoudelijke kwaliteit van een gemeente
Zuidenveld gewoon beter dan die van een gemeente De Wolden. Zo simpel ligt
het. Ik vind echter wel dat een gemeente Zuidenveld ontzettend klein is. Ik
zou het dus heel erg jammer vinden, in het licht ook van de toekomstwaarde
die je voor een Drentse gemeente wilt creëren, dat er zo'n gemeente totstandkomt.
Want de gemeente Coevorden die je dan maakt en de gemeente Zuidenveld die
je dan maakt zijn beide klein in de Drentse verhoudingen. Het is de vraag
of ze 25 jaar standhouden op deze manier. Je vraagt je dan dus af waarom je
dat uiteindelijk zou willen doen. Alles afwegend, raad ik dan ook af om een
amendement dat hier betrekking op heeft, uiteindelijk in de wet in te brengen.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik ben, met uitzondering van die laatste woorden, op zich
blij met de reactie van de staatssecretaris, aangezien zij in redelijk positieve
bewoordingen sprak over de mogelijkheid van de gemeente Zuidenveld. Laat ik
die reactie nu eens even op de realiteit toepassen. Ik praat niet over pistolen.
Dat ligt niet in mijn aard als christen-democraat, maar ik wil wel even praten
over de interne samenhang waar de staatssecretaris het over had. Het gaat
niet alleen om de interne samenhang van de gemeente, maar ook om de interne
samenhang van een wetsvoorstel. Ik heb zelf in mijn bijdrage gewezen op de
consistentie van de gemeentelijke herindeling als zodanig in Drenthe. Ik heb
de realiteitszin van de staatssecretaris ook in het verleden al eens geprezen.
Stel nu dat De Wolden totstandkomt, zou de staatssecretaris dan, gelet op
de samenhang in de Drentse verhoudingen met het oog op de toekomst, een gemeente
Zuidenveld in dat kader ook niet logisch vinden?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Nee, ik zou dat niet logisch vinden. Ik vind het ook ongewenst, maar dat
mag inmiddels duidelijk zijn uit wat ik daarover heb gezegd.De heer Hoekema heeft gevraagd naar de wijze waarop de gemeenten zich
voorbereiden tot nu toe. Het is als zeer positief aan te merken dat alle Drentse
gemeenten op een buitengewoon constructieve manier bezig zijn met de voorbereiding
van de verwachte nieuwe situatie. Dit is echt opvallend, omdat we heel vaak
wetsvoorstellen voor gemeentelijke herindeling hebben gehad waarbij er heel
lang grote terughoudendheid bestond bij bestaande gemeenten in de hoop dat
het hun "allemaal niet zou overkomen". De gemeenten in Drenthe hebben over
het algemeen vastgesteld dat er een provinciaal advies ligt dat behoorlijk
gedragen wordt in de Drentse situatie en dat er een wetsvoorstel ligt conform
dat provinciale advies. Dat is voor alle gemeenten aanleiding geweest om aan
te nemen dat het die kant waarschijnlijk uit zou gaan. De voorbereidingen
zijn daarop dan ook gericht. Dit geldt heel specifiek voor de samenwerking
Hoogeveen-Zuidwolde en de samenstellende delen van De Wolden met Meppel, voorzover
die relaties er zijn. Niet dat daar al zaken zijn geregeld die echt onomkeerbaar
zijn, maar een proces dat een bepaalde kant opgaat, zal moeten worden stopgezet
en verandering ondergaan, als daar een andere situatie wordt gecreëerd.Diverse sprekers hebben opmerkingen gemaakt over de positie van de gemeente
Assen en vroegen of de wijze waarop met Assen wordt omgegaan, voldoende consistent
is in het licht van het totale plan. Ook vroegen zij of de grenscorrectie
Zeijen zoals die uiteindelijk heeft plaatsgevonden, nu werkelijk in het voordeel
is van Assen en of de argumenten daarvoor sterk genoeg waren. Tijdens de discussie
over het convenant zei ik al dat andere combinaties heel goed voorstelbaar
zijn. Vooral de combinatie Assen-Vries is vrij voor de hand liggend, gezien
de ontwikkelingsmogelijkheden en wensen van Assen, zeker vanwege de samenhang
in het gebied Groningen-Assen, dat in de noordelijke regio relevant is als
het gaat om bijvoorbeeld de economische ontwikkeling of het beschikbare voorzieningenniveau.In de memorie van toelichting en in de nota naar aanleiding van het verslag
heb ik wel duidelijk gemaakt dat ik lang heb nagedacht over de vraag of ik
het voorstel met betrekking tot Assen zou kunnen dragen. Uiteindelijk heb
ik afgewogen dat dit wel zo is. Voor Assen is het weliswaar minder ruim dan
op een aantal andere plekken, maar de ruimte die nu aan Assen wordt geboden,
levert geen belemmering op voor de toekomstige mogelijkheden van die stad.
Als bovendien op de een of andere manier aan Assen wordt "gesleuteld", wordt
wel een heel kaartenhuis in het wetsvoorstel in beweging gezet. Voor gemeenten
als Zuidlaren, Hunze en in mindere mate Middenveld ontstaan natuurlijk wel
verschuivingen die ook vergaande consequenties hebben. In
de optelsom van voor- en nadelen wegen de nadelen die daar vervolgens weer
aan vastzitten, niet op tegen het feit dat je voor Assen iets meer gewenst
zou kunnen hebben.In algemene zin heb ik al iets gezegd over de grenscorrectie. Die algemene
opmerkingen gelden ook voor de grenscorrectie bij Zeijen. Laat ik vooropstellen
dat ik het amendement van mevrouw Nijpels, dat de gemeentegrenzen tussen Vries
en Assen ongewijzigd laat, echt ontraad. De grenscorrectie die is gemaakt
om ook de uitbreiding van Assen in ruimtelijke zin op het grondgebied van
Vries mogelijk te maken, is een absoluut noodzakelijke. Dat amendement is
dus echt heel slecht.Er werd gevraagd of Zeijen heel veel toevoegt aan Assen. Ik zal niet verhelen
dat hierover best gediscussieerd zou kunnen worden. Misschien moet ik het
daar maar bij laten.De heer Verhagen (CDA):Dat is een prachtige conclusie.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik neem wel aan dat u begrijpt dat de consequentheid waarmee ik uiteindelijk
het volledige voorstel van de provincie Drenthe heb gevolgd, maakt dat ik
verdedig wat hier ligt.De heer Verhagen (CDA):Dat is helder.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik kom op de WOZ. Ook bij de herindeling van Noord-Brabant hebben wij
een probleem gehad met de beantwoording van de vraag hoe een aantal zaken
op elkaar moest worden aangesloten. Het grote verschil tussen de ingangsdatum
van de herindeling van Noord-Brabant en die van de herindeling van Drenthe
is dat de WOZ toen in een andere fase zat dan nu. Nu bevinden wij ons immers
in een lopend WOZ-tijdvak en bij Noord-Brabant was er sprake van een beginnend
WOZ-tijdvak. Daarom hebben wij de gemeenten bij de herindeling van Noord-Brabant
de keuze gelaten voor de ene of de andere mogelijkheid. Hier hebben wij nadrukkelijk
afgewogen dat dit gedurende het WOZ-tijdvak beter niet kon gebeuren. Dat betekent
dat lopende dit WOZ-tijdvak geen herwaardering plaats moet vinden en dat je
accepteert dat door de verschillende peildata een verschil in lastendruk kan
ontstaan. De gemeente moet wel één tarief heffen. Dat kan dus
gevolgen hebben voor de individuele lastendruk. Doordat de wet de mogelijkheid
biedt om de ingroeivariant, de aftopvariant of beiden te gebruiken, is in
de lastendrukstijging een ruime egalisatie mogelijk. Het is alles bij elkaar
niet helemaal mooi, maar het is misschien wel het beste wat je onder deze
omstandigheden kunt doen en daarom hebben wij het uiteindelijk zo gedaan.Dan kom ik op de verkiezingsdatum. Er is nog geen verkiezingsdatum vastgesteld.
Het college van gedeputeerde staten zal uiteindelijk de verkiezingsdatum moeten
vaststellen. Je moet uitgaan van een voorbereidingsperiode van ongeveer tweeënhalve
maand. Ik heb begrepen dat het college van gedeputeerde staten ook nadenkt
over het naar voren halen daarvan. Het lijkt mij dat de signalen die de Kamer
geeft – zorg er nou voor dat je ruim de tijd hebt om het goed te doen –
door het college van gedeputeerde staten van Drenthe echt worden gehoord.
Het college is immers ruim op de tribune vertegenwoordigd. Nu het dat zelf
ook al van plan is, ben ik ervan overtuigd dat het college daar op een zorgvuldige
manier naar zal kijken.Mijn laatste opmerkingen gaan over de fusie Groningen-Drenthe en de samenwerking
tussen Drenthe en Overijssel.(Stemmen: Dat is een dood paard. Nee, een jong veulen!)Staatssecretaris Van de Vondervoort:Trekken aan een dood paard is heel goed voor je krachtsontwikkeling. Als
je die kracht goed genoeg ontwikkeld hebt, kom je nog wel een eindje.De heer Remkes (VVD):Ik daag de staatssecretaris daartoe uit!Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik kan dat niet. Maar zo'n sterke jongen als jij wel.De voorzitter:Zoudt u voortaan dit soort interrupties via de microfoon willen doen,
opdat al degenen die elders luisteren en niet naar Ajax kijken – de
stand is overigens 1-0 voor Atletico Madrid – dit ook kunnen volgen?Staatssecretaris Van de Vondervoort:Dan weet Ajax wat het te doen staat.Voorzitter! De fusie Groningen-Drenthe. Ik heb in de nota naar aanleiding
van het verslag een aantal opmerkingen gemaakt over een eventuele fusie Groningen-Drenthe.
Ik heb daar redelijk voorzichtig geformuleerd en dat heb ik ook bewust gedaan.
In de beleidsnotitie van het kabinet van september 1995 hebben wij aangegeven
dat wij geen noodzaak zien om acties te ondernemen voor provinciale herindelingen
anders dan die welke een relatie hebben met de kaderwetgebieden. Daarover
praten wij op een ander moment.Voor iedereen die met de behandeling van dit wetsvoorstel bezig is geweest
en voor iedereen die de situatie Groningen-Drenthe kent, is volstrekt helder
dat er heel veel grensoverschrijdende relaties tussen Groningen en Drenthe
zijn: op economisch terrein, op het terrein van de ruimtelijke inrichting,
op het terrein van het gebruik van voorzieningen en recreatieve gebieden en
alles wat daarmee samenhangt. Daardoor ligt het toch wel voor de hand dat
zo'n discussie naar aanleiding van een wetsvoorstel zoals dit, waarin je echt
knelpunten op de grens signaleert, opnieuw aan de orde wordt gesteld. Ik heb
dan ook gezegd dat ik niet onwelwillend tegenover een uitnodiging van de Kamer
sta. Ik denk dat de Kamer zelf maar even moet afwegen op welke manier zij
uiteindelijk conclusies wil trekken.Het lijkt mij een beetje voorbarig om op dezelfde manier naar Drenthe
en Overijssel te kijken. De grensoverschrijdende relaties tussen Drenthe en
Overijssel zijn vooralsnog lang niet zo zwaar en problematisch als die tussen
Groningen en Drenthe. Bovendien is er sprake van een voorzichtig beginnend
overleg. Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik nauwelijks een aanleiding vind
om daar op dit moment iets mee te doen, anders dan kennisnemen van het feit
dat zij voornemens zijn om goed samen te werken.Voorzitter! Ik wil een laatste opmerking maken over de onderwijsregelgeving.
Ook bij eerdere herindelingen heb ik gezegd dat het niet de bedoeling van
gemeentelijke herindeling is dat scholen als gevolg daarvan
zouden moeten worden opgeheven. Daarom hebben wij bij elk van die herindelingsvoorstellen
in afwachting van definitieve sectorwetgeving bij Onderwijs steeds een element
in de herindelingswet zelf opgenomen om het stellen van andere normen mogelijk
te maken en daarmee de kans aanmerkelijk te vergroten dat in de verschillende
dorpen waar het om gaat, scholen kunnen blijven bestaan. Dat is ook hier gebeurd.
De regeling zoals die hier nu is opgenomen, is zelfs iets ruimer dan de regeling
zoals wij die eerder in andere wetten hebben opgenomen. Dat is ook een gevolg
van voortschrijdend inzicht, omdat in de praktijk blijkt dat het soms heel
moeilijk is om te moeten werken met toestemming van alle schoolbesturen. Natuurlijk
kan er een schaduwzijde aan vastzitten als je daar de drempel iets verlaagt,
maar het gaat natuurlijk om de vraag hoe je uiteindelijk in de wet maximale
voorwaarden kunt creëren, niet zozeer vanwege een schoolbestuur, maar
vanwege de vraag hoe je ervoor kunt zorgen dat onderwijsvoorzieningen in kernen
overeind blijven en niet verloren gaan als gevolg van herindeling. Dat is
hier gebeurd.Heel specifiek is er gevraagd naar de onderwijsvoorzieningen in Zuidenveld
en De Wolden. De nieuwe opheffingsnorm in een gemeente De Wolden zal waarschijnlijk
in de buurt van 31 leerlingen liggen. Dat moeten wij achteraf natuurlijk precies
vaststellen. Dat betekent dat één school in de huidige gemeente
Zuidwolde onder die opheffingsnorm terecht zou komen. Die school zit echter
ook nu al onder die opheffingsnorm. Het feit dat zij daaronder komt, is dus
niet het gevolg van herindeling, want dat is ook nu al het geval. De herindeling
vormt dus geen extra bedreiging voor die school.De verwachting is dat de opheffingsnorm in een eventuele gemeente Zuidenveld
in de buurt van 27 leerlingen zal liggen. Als dat inderdaad het geval is,
is er ook in de praktijk geen bedreiging dat er scholen zouden moeten worden
gesloten. Nogmaals: 100% garantie heb je niet voordat je alle tellingen hebt
gedaan, maar de wet beoogt in ieder geval om maximale mogelijkheden te geven
om onderwijsvoorzieningen in kernen overeind te houden. Mevrouw Oedayraj Singh
Varma heeft gezegd dat onderwijsvoorzieningen in een dorpsgemeenschap van
wezenlijk belang zijn voor het functioneren van die dorpsgemeenschappen. Als
je in staat bent om die voorzieningen te handhaven en als de verhouding met
de kosten niet heel erg scheef wordt, moet je je ervoor inspannen om dat zo
te laten.Voorzitter! Ik wil het, wat mijn eerste termijn betreft, hierbij laten.
Ik heb geprobeerd om zoveel mogelijk te reageren op vragen en opmerkingen
die aan de orde zijn gesteld. Ik hoop dat ik niets wezenlijks vergeten ben,
maar dat hoor ik dan in de tweede termijn. Ik hoop dat wij, in ieder geval
wat deze Kamer betreft, erin slagen om de mensen in Drenthe duidelijkheid
en zekerheid te bieden als het gaat om de vraag in welke gemeente zij per
1 januari a.s. zullen wonen.De vergadering wordt van 21.10 uur tot 21.15 uur geschorst.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording in eerste
termijn, die zoals gebruikelijk helder was. Er bleek uit dat er sprake is
van verschillende visies, die tot verschillende conclusies leiden. Dat heeft
de Kamer in eerste termijn ook zelf al geconstateerd op grond van eerdere
herindelingsvoorstellen, maar het moet nog eens gezegd worden.De staatssecretaris heeft een aantal uitgangspunten genoemd op grond waarvan
herindeling volgens haar noodzakelijk is: de gebieden moeten lokaal samenhangend
zijn; de nieuwe gemeente moet sterk genoeg zijn; en wanneer centrumfuncties
in bepaalde gevallen niet mogelijk zijn, is herindeling volgens de regering
noodzakelijk. Dit zijn veelal normatieve begrippen. Wat, immers, is "samenhangend"?
Wat is "sterk"? Welke zijn die bepaalde gevallen? Er zijn meer interpretaties
mogelijk en dus worden er verschillende gekozen. Dit heeft alles te maken
met verschil in beleving en in politieke beoordeling. Wat is een forse gemeente?
Daar zit een leefwereld aan verschillen achter, die alles te maken heeft met
politieke visie. In veel gevallen zou wat ons betreft met grenscorrecties
kunnen zijn volstaan. Een aantal herindelingen was wat ons betreft niet nodig.De staatssecretaris heeft gezegd dat het initiatief niet van de regering
maar van de provincie is gekomen. De provincie vond het noodzakelijk actie
te ondernemen in het licht van de toekomstwaarde. Volgens mijn fractie blijkt
daaruit nog eens hoe groot de verantwoordelijk van het provinciaal bestuur
is. Dat heeft de mogelijkheid om keuzen te maken en ook bij toekomstige herindelingen
zal blijken dat de keuzen die het provinciaal bestuur maakt, van groot belang
zijn, ook wanneer de herindelingsplannen in de Kamer worden behandeld. De
speelruimte die de Kamer overheeft, is behoorlijk klein.De staatssecretaris heeft aangevoerd dat herinrichting ook nodig is vanwege
de vergrijzing. Ik vind dat slechts een veronderstelling en het lijkt mij
heel moeilijk om die hard te maken. Verandert in de kleine kernen ook maar
iets aan het probleem van de vergrijzing door herindeling? Ik denk dat die
in alle gevallen even slecht af zijn, als je het "slecht" zou willen noemen.Voorzitter! Ik denk dat de staatssecretaris de situatie rond Stadskanaal
redelijk heeft geschetst. Daarover zal wellicht een motie worden ingediend.
Wij zullen daar met belangstelling kennis van nemen, maar wij menen dat die
op dit moment niet meer kan inhouden dan steun aan het huidige beleid.Voor de zuidkant van Drenthe zijn de kaarten geschud. Op basis van de
fundamentele verschillen in visie komen de verschillende fracties ook tot
verschillende conclusies over de vraag of twee extra plattelandsgemeenten
moeten worden gevormd of niet. Die twee gemeenten, De Wolden en Zuidenveld,
vormden, zoals ook kon worden verwacht, het zwaartepunt van de discussie.
De staatssecretaris beoordeelt een nieuwe gemeente De Wolden als niet erg
nastrevenswaard, omdat volgens haar de interne samenhang ontbreekt en omdat
de onvrede wellicht meer bindt dan het positieve. Ik vind dat een te negatieve
benadering. De staatssecretaris heeft namelijk zelf de ontwikkeling geschetst
die de verschillende voorstellen in de historie hebben doorgemaakt en waarin
sprake was van verschillende inhouden en verschillende oordelen, conclusies
en voorstellen. Kortom, er kon nogal wat worden geschoven,
vooral met die twee plattelandsgemeenten.Ik heb De Wolden homogeen van karakter genoemd. Daarmee doelde ik er uiteraard
niet op dat er een duidelijke kern zou zijn waaromheen een aantal kleinere
kernen zou zijn gegroepeerd; nee, ik doelde daarmee op de structuur van de
gemeenten die zouden ontstaan. Zowel agrarisch als wat de natuur en de werkgelegenheid
betreft, hebben die gemeenten die nu samengevoegd worden soortgelijke structuren.
De verspreide kernen, het karakter, de identiteit van die gemeenten; daar
is homogeniteit in. Ook in de sociaal-culturele samenstelling van de bevolking
zie ik een stukje eenheid. Natuurlijk zal een forse bestuurlijke krachtsinspanning
moeten worden geleverd om eenheid in bestuurlijke zin te smeden, maar ik denk
dat dit niet het grootste probleem zal zijn. De vier gemeenten die hier gezamenlijk
voor hebben gekozen, zullen dat ook kunnen opbrengen.Ten aanzien van Zuidenveld zegt de staatssecretaris dat daar eigenlijk
een grotere interne samenhang is te constateren. De argumenten om Veenoord
en Nieuw-Amsterdam daar niet aan toe te voegen, vind ik toch gezocht. Ik denk
dat de werkgelegenheidsaspecten in de nieuwe gemeente Zuidenveld in goede
handen zijn. Wat opvalt, is dat de VVD-fractie voor Zuidenveld een andere
redenering heeft opgehangen dan voor De Wolden, en ik ben benieuwd hoe de
heer Kamp de benadering die de staatssecretaris heeft gekozen, tegemoet zal
treden.Ik heb begrepen dat enkele fracties op voorhand hadden willen meewerken
aan het amendement dat wij vroegtijdig hebben ingediend. Dat verheugt mij
en ik ben ook bereid om bij een volgende herindeling een eventueel vroegtijdig
in te dienen amendement aan alle fracties voor te leggen voor ondersteuning.
Ik ga er dan wel van uit dat de grotere fracties op hun beurt hun amendementen
eerst aan kleine fracties zullen voorleggen. Ik vrees dat het zover niet zal
komen. Er zal altijd een nieuwe grens te bedenken zijn op grond waarvan een
eigen amendement te maken is. Die amendementen kunnen dan ook met allerlei
coalities totstandkomen. Politiek overspel noemde de heer Hoekema dat. Ik
dacht zelf eerder aan het begrip "monsterverbond".Toen ik de verschillende interpretaties bij de te vormen gemeenten hoorde,
dacht ik dat een pragmatische samenwerking soms wellicht nodig is om een doel
te bereiken, maar uiteindelijk ben ik toch wel teleurgesteld in wat wij waarschijnlijk
bereikt hebben. Ik constateer nu dat wel een gemeente De Wolden tot stand
kan worden gebracht en daar ben ik ook heel blij mee, maar ik ben teleurgesteld
dat aanhaking van de kern Pesse bij De Wolden blijkbaar onmogelijk is. Ik
denk juist dat de redenering voor De Wolden heel goed kan opgaan voor de kern
Pesse.Vanuit ons standpunt bezien is de oogst niet erg groot. Het blijft waarschijnlijk
bij De Wolden. Als in de zuidoosthoek niets meer mogelijk is, zal de animo
van onze fractie om voor het voorstel te stemmen uiteindelijk niet groot zijn,
maar dat zal blijken bij de stemming.De heer Schutte (GPV):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar heldere
beantwoording. Dat zijn wij ook van haar gewend. De beantwoording maakt het
in ieder geval mogelijk om eigen keuzen te maken, al dan niet in overeenstemming
met de voorkeuren van de staatssecretaris.Ook ik zal reageren op de vraag of het een forse aanpak is of niet. De
staatssecretaris heeft erkend dat het een forse aanpak is als je kijkt naar
het aantal kernen en de oppervlakte. Dat is natuurlijk wel een relevant gegeven.
Dat is ook een factor die van belang is in de relatie tussen burgers en bestuur.
Je kunt zeggen dat het ook qua inwonertal een forse ingreep is voor een provincie
als Drenthe. Geen gemeente wordt kleiner dan 20.000. Dat is voor een provincie
als Drenthe een vrij hoog inwonertal. Maar daar kan over gediscussieerd worden.
Dat is voor mij op zichzelf niet het belangrijkste.Ik vond wel dat de staatssecretaris een interessant argument noemde met
betrekking tot de landelijke gebieden. Zij zei dat Drentse kernen niet mogen
groeien en dat het zaak is te voorkomen dat er gemeenten ontstaan met een
zeer eenzijdige bevolkingsopbouw. Ik denk dat dit inderdaad een relevant gegeven
is. In de landelijke gebieden van diverse delen van ons land kom je het probleem
van de eenzijdige bevolkingsopbouw tegen. Het is dan heel moeilijk om je eigen
inwoners nog op enigerlei wijze te helpen. Ik vind het argument dus relevant,
maar ik heb nog wel een vraag. Welke bijdrage levert het voorstel dat door
de staatssecretaris is ingediend dan aan de oplossing van dit probleem? De
centrumgemeenten zijn natuurlijk een verhaal apart. In het landelijke gebied
waar landelijke gemeenten worden samengevoegd wordt niet echt iets verbeterd,
hoe groot de schaal ook wordt. Neem bijvoorbeeld de combinatie Smilde-Beilen-Westerbork.
Ik kan niet inzien dat die op die manier een betere bijdrage kunnen leveren
aan de oplossing van dit probleem dan de afzonderlijke gemeenten nu kunnen.
Wellicht wil de staatssecretaris hierover nog wat zeggen.Ik kom over de centrumgemeenten te spreken. De staatssecretaris heeft
gezegd – naar mijn gevoel een krasse uitspraak – dat er sterke
landelijke gemeenten moeten zijn als er geen enkele relatie is met een centrumgemeente.
Dat gaat heel ver, dunkt mij. Als je dat in de praktijk gaat vertalen, dan
rijst de vraag waar de grens wordt getrokken. Ik verwijs naar Den Haag. Je
kunt niet volhouden dat Zoetermeer geen enkele functie heeft voor Den Haag.
Nu kan men zeggen: daarom maken wij er ook een stadsprovincie van. Ik help
het hen hopen. Als de stadsprovincie er niet komt, is het nog maar de vraag
of je er een agglomeratiegemeente van maakt. Ik heb ietwat de indruk dat deze
argumentatie meer toegesneden is op agglomeratiegemeenten dan op centrumgemeenten.
Het is wel een element dat meespeelt, maar tot op zekere hoogte. In een ruime
kring om de centrumgemeente zullen er altijd gemeenten blijven die enigerlei
relatie hebben met de centrumgemeente en die toch niet heringedeeld worden
bij die centrumgemeente.Ik kom over De Wolden te spreken. Zoals te verwachten was, heeft de staatssecretaris
haar voorstel verdedigd. In de stukken had zij dat al grondig gedaan. Mijn
keuze is anders, mede geïnspireerd door mijn algemene uitgangspunt. Ik
meen dat je in Drenthe niet op al te grote schaal moet gaan herindelen. Het
argument van de staatssecretaris: je moet sterke argumenten hebben om af te
wijken van het provinciaal advies, is in het algemeen waar. Op dit
punt weegt het argument niet zwaar, als wij kijken hoe de provincie tot het
besluit is gekomen. Eerst een standpunt, vervolgens een ander standpunt, toen
weer terug naar het oorspronkelijke standpunt. De uiteindelijk stemming was
28-23. Het is natuurlijk allemaal volstrekt wettig gebeurd en de conclusie
is ook volstrekt wettig en relevant. De overtuigingskracht van zo'n uitslag
is in de richting van de Kamer minder dan wanneer GS en PS als één
man en één vrouw van het begin af hiervoor hadden gekozen.Op de gemeente Zuidenveld heeft de staatssecretaris genuanceerd gereageerd.
Als argument bleef over dat het erg klein is. In de Drentse verhoudingen spreekt
mij dat argument minder aan. Ik blijf bij mijn voorkeur voor de gemeente Zuidenveld,
zoals die via amendering is voorgesteld.Ten slotte enkele opmerkingen over Groningen en Drenthe. De staatssecretaris
was er duidelijk over. Wij hebben een aantal grenskwesties waarover wij afzonderlijke
afspraken hebben gemaakt. Via de Wet ARHI moet aan de orde komen waar het
echt knelt. De verantwoordelijkheden zijn duidelijk: niet in de eerste plaats
hier, maar bij de desbetreffende provincies. Als het nodig is, gaat de staatssecretaris
zelf aan het werk. Voor de oplossing van die knelpunten is de vorming van
één provincie niet noodzakelijk, nog afgezien van het feit dat
het om een lange termijn gaat. Ik hoop dat via de knelpuntenbenadering eerder
een oplossing zal worden gevonden, zeker voor Stadskanaal en het Groningse.
Uit dat oogpunt verwacht ik niet veel van een opnieuw aandacht vragen voor
een mogelijke samenvoeging van beide provincies. Ik kan mij voorstellen dat
als je eenmaal zo'n idee hebt geopperd, je wat moeite hebt dat idee weer los
te laten. Een eventuele motie, hoe open en voorzichtig ook geformuleerd, voegt
in de huidige situatie niet veel toe en zal hooguit leiden tot het zoveelste
rapport dat na bespreking voor kennisgeving wordt aangenomen. Ik hoop dat
als wij de nu ingeslagen weg van overleg en samenwerking serieus nemen en
de vinger goed aan de pols houden, het mogelijk is dat in een later stadium
vanzelf die discussie aan de orde komt. Is het toch niet goed terug te gaan
naar de oude situatie, toen er voor de afscheiding van Groningen één
provincie Drenthe was. Het heette toen nog geen provincie maar het was wel
één gebied.De heer Kamp (VVD):Mijnheer de voorzitter! De staatssecretaris trekt hard aan het gemeentelijke
herindelingsbeleid. Ze is in haar derde jaar bezig en ze heeft nu, na Noord-Brabant
en Zeeland, een derde grote herindeling die zij op haar conto kan schrijven.
De wijzigingen die vanavond aan de orde zijn, zijn bescheiden van aard. Dit
betekent dat deze herindeling een derde succes wordt voor de staatssecretaris,
hetgeen een felicitatie van de zijde van de fractie van de VVD waard is.De kern van het bescheiden verschil van inzicht tussen de staatssecretaris
en mijn fractie met betrekking tot het onderhavige voorstel, heeft te maken
met haar oude prioriteitenstelling. Zij heeft die voorkeur vanavond opnieuw
verwoord: eerst het stedelijke gebied en als er helemaal niets meer aan de
hand is voor het stedelijke gebied komt het landelijke gebied aan de orde.
Voorzitter! Daarbij hebben wij al eerder kanttekeningen geplaatst en dat doen
wij vanavond opnieuw. Voor de VVD geldt dat stedelijk en landelijk gebied
elk eigen, vergelijkbare waarden hebben. Alleen wanneer het stedelijke gebied
met betrekking tot de periode van 25 jaar in de knel komt te zitten waar het
gaat om uitbreidingsmogelijkheden voor woningen, kantoren en bedrijven, gaat
het stedelijke gebied voor.Mijn fractie denkt dat de samenhang tussen de gemeenten van De Wolden,
voor een grote landelijke gemeente als deze, ruim voldoende is. Tijdens de
drie jaar dat nu door de vier gemeentebesturen en hun inwoners schouder aan
schouder wordt opgetrokken, zal de onderlinge band tussen de instanties, de
instellingen, de burgers, de bedrijven en de besturen verder zijn versterkt.
Wij maken ons wat betreft de samenhang van de De Wolden-gemeenten geen zorgen.
Dit betekent dat het amendement dat ik samen met collega Verhagen heb ingediend
wat mij betreft zal worden vastgehouden.Ik constateer dat de staatssecretaris bijna een pleidooi voor Zuidenveld
heeft gehouden, maar dat verandert niets aan onze conclusie. Zuidenveld is
in de nieuwe Drentse schaal te klein. Een doorbraak van enerzijds 22.000 aan
de onderkant naar anderzijds 13.000 wil de fractie van de VVD niet maken.
Bovendien hebben wij al gezegd dat de gemeente Coevorden vanwege de beperkte
omvang van haar kern en de grote omvang van het buitengebied een landelijk
karakter krijgt. Dat vormt een tegenstelling met wat er gebeurt ten aanzien
van Hoogeveen en Meppel.Ik zou de staatssecretaris ten slotte nog twee zaken willen voorhouden.
Allereerst noem ik de Signaalnota, de ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden
van de kernen in Drenthe. Zij zou in dit verband eens moeten kijken naar de
gemeente Hoogeveen. Op de desbetreffende kaart zien wij dat een grote groene
lijn is getrokken ten noorden van Hoogeveen, hetgeen inhoudt dat het de bedoeling
is dat Hoogeveen aan de noordzijde niet uitbreidt. Kan de staatssecretaris
aangeven hoe het zit met het beeld dat zij ons heeft geschetst en dat aangeeft
dat bij Fluitenberg en Stuifzand grote uitbreidingslocaties op afzienbare
termijn zouden worden gerealiseerd?Ten slotte richt ik mij op het convenant regio Groningen-Assen. De staatssecretaris
heeft daarover veel gezegd. Voor ons telt vooral de conclusie dat de nieuwe
gemeente, bestaande uit Eelde, Vries en Zuidlaren, onverkort meedraait in
de Drentse herindeling. Ons oprecht advies aan de staatssecretaris is: laat
de convenantspartners en vooral de provincies Groningen en Drenthe de problemen
die zich hier voordoen, oplossen. Ga daar niet te veel vooraan staan. Uit
haar betoog in eerste termijn krijgen wij de indruk dat zij het laatste graag
zou doen.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Even kreeg ik hoop toen de heer Zijlstra zei:
het kan minder. Ik hoopte dat dit zou slaan op het aantal inwoners per gemeente,
maar helaas bleek dat niet zo te zijn, en daarmee vervloog mijn hoop.Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar heldere reactie. Het
plezierige van het debat met haar is dat altijd duidelijk wordt waar wij het
eens zijn, in welke mate wij het eens zijn en waar onze wegen uiteenlo pen. Dat bevordert de helderheid in het debat en dat stel ik zeer
op prijs. Echter, bij interruptie heb ik al met enige teleurstelling geconstateerd
dat onze meningen sterk uiteenlopen waar het gaat om de schaal. Ik heb ook
weer moeten constateren dat het beleidskader, waarop de staatssecretaris,
op zichzelf begrijpelijk, terugvalt, ontzettend rekbaar is. Dat was altijd
al mijn bezwaar. Prachtige woorden, maar de invulling lijkt toch een geweldige
schaalvergroting tot gevolg te hebben. Dat zien wij hier ook.Ik heb al gewezen op het begrip knelpunt. Ik constateer dat de knelpuntenbenadering
als zodanig niet meer functioneert en eigenlijk van de baan is. De staatssecretaris
zegt dat het een van de benaderingen is, niet de enige. Dat toont juist de
rekbaarheid aan. Als je de knelpuntenbenadering niet kunt toepassen of daarmee
niet tot de gewenste oplossing komt, kies je maar een ander aspect als invalshoek.
Dan kom je wel waar je wilt komen. Zo schieten wij niet veel op en hebben
wij niet zo erg veel aan een beleidskader.Een ander voorbeeld, waarover ik nu met interesse heb vernomen, is dat
de staatssecretaris pleit voor meer kwalitatieve ruimte voor de stedelijke
kernen. Ik vind "kwalitatieve ruimte" een prachtig begrip. Je kunt dat natuurlijk
op allerlei manieren invullen. Hier zijn kennelijk weer gebiedstoevoegingen
bedoeld, maar dan niet vanuit de noodzaak van stedelijke uitbreiding. Daarover
denk ik mee, zoals de staatssecretaris weet: woningbouw op eigen grondgebied,
bedrijven op eigen grondgebied. Kwalitatieve ruimte is kennelijk nog een ander
mooi woord om gebiedsuitbreiding te motiveren. Het begrip spreekt mij erg
aan, maar niet voor dit doel. Er wordt maar mee aangetoond hoe rekbaar het
beleidskader is, hoe weinig wij daarmee kunnen en ook hoe weinig zekerheid
dit in feite biedt aan bestaande gemeenten. Ik onderstreep dat element.Over het beleidskader gesproken: de staatssecretaris heeft gezegd dat
de uitgangspunten van Drenthe daarin passen. Dat is natuurlijk logisch als
het allemaal zo ruim is. Er zijn ook een aantal typisch Drentse elementen
in het voorstel, bijvoorbeeld de kwestie van de fulltime wethouders. De staatssecretaris
zegt dat dit niet betekent dat dit overal als beginsel wordt toegepast. Zij
gaat haar beleidskader niet daaraan aanpassen. Ik vrees echter eerder dat
er al gauw de omgekeerde redenering zal volgen, waardoor dit normatief gaat
worden. In Drenthe is geen sprake van een grote mate van verstedelijking en
van zeer ingrijpende taakstellingen op het gebied van woningbouw en dat soort
functies. Als daar al deze schaal en dit soort normen worden gehanteerd, wat
moet je dan wel in de meer verstedelijkte gebieden? Kortom, ik vrees juist
dat hiervan na dit debat een opdrijvend effect zal uitgaan. Ik zou dat zeer
betreuren.Om nog maar een voorbeeld te noemen, de staatssecretaris zegt ook nu weer
dat een gemeente toekomstwaarde moet hebben. Dat is ook een begrip dat absoluut
geen handen en voeten te geven is in kwantitatieve zin. Dat is altijd zo onbevredigend
in dit soort discussies. Je kunt er een voorstel niet objectief mee onderbouwen.
Het is een subjectief begrip. Ik houd mij altijd vast aan het gezegde: wie
stelt bewijst. Wie stelt dat een bepaalde schaalgrootte nodig is, moet daar
ook de bewijzen voor leveren en niet omgekeerd tegen kleinere gemeenten zeggen
dat zij maar moeten bewijzen dat zij geen knelpunt zijn of nog voldoende toekomstwaarde
hebben. Ik vind die benadering niet juist.Het resultaat van alle benaderingen, waarvan ik maar een enkel voorbeeld
heb genoemd, is dat wij nu zitten met een herindelingsvoorstel met een forse
schaal. Nogmaals, wij hebben het over grotendeels landelijk gebied. Ik betreur
dat zeer.Hoe je er ook tegenaan kijkt, de staatssecretaris heeft zich er terecht
op beroepen dat het voorstel evenwichtig moet zijn en blijven. Vanuit haar
visie is het evenwichtig om te bepleiten dat de gemeente De Wolden niet totstandkomt.
Kijkt zij echter naar de schaal en het kaartbeeld, dan is het zeker onevenwichtig
om wel De Wolden tot stand te laten komen en niet Zuidenveld. Ik dank de staatssecretaris
overigens voor de inhoudelijke ondersteuning van mijn amendement. Ik had het
niet beter kunnen verwoorden. Zij sprak roerende woorden over de inhoudelijke
samenhang. Ik dacht dat zelf ook wel, maar ik had het niet zo mooi gezegd.
Helaas was haar conclusie echter een andere en dat stelt mij nu bijzonder
teleur. Hoe kun je nu na zo'n betoog uiteindelijk zeggen: toch maar niet doen?
Ik kan het haast niet begrijpen. Ik bepleit een dringende heroverweging, niet
alleen door de staatssecretaris, maar vooral ook door de VVD-fractie, die
dit voorstel om voor mij nog steeds onbegrijpelijke redenen blijft afwijzen.
Ik kan de achterliggende inhoudelijke overwegingen niet geheel bevroeden.
Misschien zijn het politieke overwegingen.Overigens zal het duidelijk zijn dat ik voor beide nieuwe gemeenten ben,
maar het zal een zeer onevenwichtig beeld van Drenthe geven om wél
de gemeente De Wolden tot stand te brengen en niet Zuidenveld. De kaart toont
dan een enorme gemeente in zuidoost en daaraan ontbreekt elke logica, temeer
daar de staatssecretaris heeft gezegd dat de totstandbrenging van deze gemeente
niet nodig is voor de taakstellingen van Emmen. De kwestie Schoonebeek staat
daar voor mij buiten.Juist voor een consistent beeld is het voor mij niet elf of twaalf, maar
elf of dertien, waarmee ik overigens nog niet gelukkig ben, wat na mijn betoog
helder zal zijn. Het zal duidelijk zijn dat ik voor dertien pleit.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Voorzitter! Ook ik bedank de staatssecretaris voor haar duidelijke uiteenzetting.
Ik ben blij met haar opmerkingen over de onderwijsvoorzieningen. Toch blijf
ik met haar op een aantal punten duidelijk van mening verschillen.Ik heb haar horen zeggen dat gemeenten sterk moeten zijn om hun taken
te kunnen uitvoeren en dat zij geen bezwaar heeft tegen landelijke gebieden.
Deze opmerkingen betrek ik op De Wolden. De staatssecretaris heeft ook duidelijk
gezegd dat De Wolden levensvatbaar is. Dit is belangrijk. Ik ben het echter
niet eens met de opmerking van de staatssecretaris dat De Wolden een gebrek
aan samenhang heeft. Er is volgens mij wel een samenhang: in agrarisch opzicht
en gezien de sociaal-culturele samenstelling van de bevolking. Tegen deze
achtergrond vind ik het van groot belang dat het desbetreffende amendement
gehandhaafd wordt.De staatssecretaris heeft nog gezegd dat de Kamer inzake Groningen-Drenthe
een initiatief moet nemen. Dat zal echter nooit van GroenLinks
komen, ook niet voor Drenthe-Overijssel. Dat is bij ons nu niet in zicht en
misschien wel nooit.Ons stemgedrag wordt in het bijzonder beïnvloed door de volgende
onderdelen: de komst van de gemeente De Wolden en de aanneming van het amendement
over Zeijen en Vries, alsmede de eventuele komst van Zuidenveld. Dat zal morgen
wel blijken als er gestemd wordt.Laat Drenthe Drenthe blijven in al haar landschappelijke schoonheid en
met haar historische en culturele waarde. Daar moeten wij trots op blijven!De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar gedegen beantwoording.
De conclusie kan zijn dat er in de Kamer een behoorlijk draagvlak is voor
dit wetsvoorstel. Ik zeg dan ook tegen de staatssecretaris: tel uw zegeningen
op dat punt!De consequentie van dit wetsvoorstel is wel dat Noord-Drenthe wordt dichtgetimmerd.
Met name de positie van Assen ligt waarschijnlijk voor vele tientallen jaren
vast. De meeste gemeenten die opgeheven worden, bestaan sinds 1815. Als zij
weer tweehonderd jaar mee moeten, mag je hopen dat het allemaal voldoende
is. Maar het zij zo.Ik heb de staatssecretaris over het knelpunt Stadskanaal-Nieuw-Buinen
horen zeggen dat dit een redelijk realiteitsgehalte heeft. Collega Hoekema
zal daar straks nog op terugkomen.Ik wil twee moties indienen. De eerste gaat over de kwestie Groningen
en Drenthe. Je moet niet doof zijn voor de discussie die de afgelopen maanden
is gevoerd. Ik heb hier ook gezegd dat ik vind dat het convenant een faire
kans moet hebben. Als dat de oplossing is en als het allemaal goed gebeurt,
kan ik daar uiteraard mee leven. Aan de andere kant is het mijn overtuiging
dat een sterke regie noodzakelijk zal zijn om het convenant te kunnen uitvoeren,
ook in de toekomst. Nogmaals, het convenant moet een faire kans krijgen. Tegelijkertijd
is het van belang dat er toch inzicht wordt gegeven, indien er consequenties
op termijn moeten worden getrokken. En wij vragen via deze motie aan de provincies
om een en ander eens te inventariseren. Ik heb het genoegen om mede namens
de collega's H.G.J. Kamp en Hoekema de volgende motie in te dienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de colleges van gedeputeerde staten van Groningen en
Drenthe in februari 1993 hebben uitgesproken dat bij een doorzettende samenwerkingsontwikkeling
op termijn een naar elkaar toegroeien of een samengaan van Groningen of Drenthe
niet uitgesloten moet worden geacht;verzoekt de regering de provinciale besturen, mede in het perspectief
van de uitvoering van het convenant over de regionale ontwikkelingsfunctie
2030, uit te nodigen de voor- en nadelen van een dergelijk samengaan te inventariseren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Zijlstra, H.G.J. Kamp en Hoekema.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 19 (25046).De heer Schutte (GPV):Wat is in deze motie de relatie met de effectuering van het convenant?
Moet deze een bijdrage vormen aan een goede uitvoering van het convenant?
Moet die inventarisatie uitgevoerd worden voor het geval dat het convenant
niet goed wordt uitgevoerd of vanaf het moment dat het niet goed wordt uitgevoerd?
Kan dat eens toegelicht worden, want het is mij niet duidelijk.De heer Zijlstra (PvdA):De eerste overweging vloeit dus voort uit het persbericht van de beide
colleges van gedeputeerde staten. Die vonden dat toen zelf.Verder zijn er straks twee belangrijke ijkmomenten. Het eerste is 1 maart
1999, wanneer er een interprovinciaal streekplan moet zijn. Het andere is
twee jaar later, bij de implementering van de bestemmingsplannen op basis
van dat interprovinciale streekplan. Dat zijn twee belangrijke momenten. Dan
kan ook een discussie ontstaan of je een sterkere regie nodig hebt dan nu
het geval is. Indien dat het geval is, kan zo'n inventarisatie naar de voor-
en nadelen op termijn een rol gaan spelen. Maar nogmaals, eerst onder het
beslag van het convenant. En als het nodig mocht zijn, kan in een later stadium
de uitkomst van een dergelijke inventarisatie een rol gaan spelen.De heer Schutte (GPV):De heer Zijlstra en de medeondertekenaars vragen eigenlijk om een rapport
op te stellen dat op het bureau gelegd moet worden, dat geraadpleegd moet
worden in 1999 en 2001 als de evaluaties komen. Dan moet gekeken worden of
er met het rapport iets gedaan zal worden. Is dat de functie?De heer Zijlstra (PvdA):Ja, dat zou de conclusie kunnen zijn.De heer Verhagen (CDA):Dan hoeft de heer Zijlstra die motie toch nu helemaal niet in te dienen?
Hij kan toch naar aanleiding van die evaluatie constateren dat er behoefte
is aan het onderzoek dat hij nu vraagt? Hij heeft wel eens gezegd dat hij
niet wil trekken aan een dood paard. Als het resultaat van hetgeen hij nu
vraagt, eventueel over een aantal jaren een rol gaat spelen, als daaraan behoefte
bestaat, laat hij dan verstandig zijn en die motie dán indienen.De heer Zijlstra (PvdA):Wij spreken over een termijn van twee jaar, hoor. Dit is een kort tijdsbestek.De heer Verhagen (CDA):Wij spreken vandaag over de herindeling van de provincie Drenthe en onder
andere over de gevolgen van het convenant voor de bestuurlijke organisatie
in de provincie Drenthe. Hierover hebt u allerlei toekomstbespiegelingen.
Ik begrijp nog altijd niet waarom u deze motie op dit moment indient, want
hiermee legt u naar mijn mening een hypotheek op het convenant en geeft u
het geen faire kans, wat u zegt wel te doen.De heer Zijlstra (PvdA):U geeft er een andere interpretatie aan, maar ik heb zowel in eerste als
in tweede termijn helder aangegeven dat het convenant een faire kans moet
hebben.ZijlstraDit brengt mij bij de tweede motie, met de belangrijke ijkpunten die de staatssecretaris in de nota naar aanleiding van het verslag heeft
gemeld.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat uitvoering van het convenant "Regio Groningen-Assen"
een aantal belangrijke ijkpunten kent, zoals de totstandkoming van een interprovinciaal
streekplan in het jaar 1999 en de hierop gebaseerde gemeentelijke bestemmingsplannen
in het jaar 2001;verzoekt de regering de uitvoering van het convenant in de jaren 1999
en 2001 te evalueren en hierover aan de Kamer te rapporteren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Zijlstra en Hoekema. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 20 (25046).De heer Schutte (GPV):Wat is de materiële betekenis van deze motie naast datgene wat er
in de stukken staat en waarnaar de indiener zelf verwijst? Is het onvoldoende
duidelijk wat de staatssecretaris heeft geschreven of heeft het meerwaarde
als er handtekeningen van Kamerleden onder staan? Bovendien hoorde ik dat
het maar om twee van de drie coalitiepartners gaat. Heeft dit nog een bijzondere
betekenis?De heer Zijlstra (PvdA):Nee, hoor. Deze vraag moet u niet aan mij stellen.De heer Schutte (GPV):De eerste indiener vraagt meestal wie er meedoet en dit schijnt in ieder
geval binnen de coalitie de gewoonte te zijn. Het is een beetje merkwaardig
dat u de vorige motie met zijn drieën indient en deze met zijn tweeën.De heer Zijlstra (PvdA):Als je in coalitieverband over dit soort dingen spreekt, komt het wel
eens voor dat je niet medeondertekenaar hoeft te zijn en het debat nog wilt
afwachten. Daar moet u niets achter zoeken. Het is een goed huwelijk.Het gaat er bij deze motie om, de betrokkenheid van de Kamer bij de uitvoering
van deze wet uit te drukken. Daar komt het eigenlijk op neer. Dit heeft te
maken met de bijzondere verhouding tussen Groningen en Noord-Drenthe en dat
wilden wij nog eens in de administratie vastleggen.De heer Schutte (GPV):Inhoudelijk is het dus niets anders dan wat de staatssecretaris heeft
toegezegd?De heer Zijlstra (PvdA):Het is een bevestiging van datgene wat in de nota naar aanleiding van
het verslag staat.De heer Schutte (GPV):Tjonge, dan krijgen wij in de toekomst nog heel wat moties.De heer Zijlstra (PvdA):Nee, hoor, want ik houd het hierbij.Ik heb nog een opmerking over de amendementen. Ik kan het heel kort houden,
want ik ben tegen alle amendementen.Ten slotte heb ik nog een opmerking over het politieke krachtenveld. Het
is een beetje voorspelbaar gelopen. Het CDA heeft getracht het hemd wat kleiner
te maken, maar wel vanuit een positieve grondhouding. Ik heb daar waardering
voor. De VVD is een beetje vreemdgegaan ten opzichte van de rest van de coalitie.
Ik constateer dit, maar in een goed huwelijk moet je dat kunnen hebben. Ik
voel aan de reacties dat dit mis is. Dit had ik anders moeten zeggen, voorzitter.De voorzitter:Ik neem aan dat de bijval uit de Kamer geen instemming met de norm betekent.
Het is eigenlijk ook buiten de orde.De heer Verhagen (CDA):Ik dacht dat de heer Zijlstra het gezinsbeleid een ietwat andere vorm
wilde geven.De heer Zijlstra (PvdA):Nee, het is echt mis. Over D66 zeg ik dus maar niets meer, want het is
toch een goed huwelijk.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Ik kreeg even de neiging om de prioriteiten die het CDA toekent
aan het gezinsbeleid, hier in de discussie in te brengen. Laat ik niet toegeven
aan deze verleiding!Ik dank de staatssecretaris voor de zeer genuanceerde en op een aantal
punten oprechte manier van beantwoording. Zij is op een zeer goede wijze omgegaan
met het debat. Ik ben haar daarvoor erkentelijk.Wel wil ik enkele nuanceringen aanbrengen in de openingszinnen van de
staatssecretaris. Zij stelde dat een aantal leden de herindeling te fors vindt.
Uit de opsomming van een aantal namen begreep ik dat zij de leden van de fractie
van het CDA daar niet onder schaarde.Ik wil in ieder geval de suggestie wegnemen van een precedentwerking inzake
grootschaligheid. Ik heb in mijn eerste termijn heel duidelijk gesteld dat,
uitgaande van onze uitgangspunten en de knelpuntenbenadering zoals wij die
hanteren, een en ander minder grootschalig zou zijn doorgevoerd dan thans
in het wetsvoorstel verwoord is. Maar gelet op de zorgvuldige procedure zoals
die in de provincie is gevolgd, waardoor een grote mate van acceptatie en
een groot draagvlak zijn ontstaan, kunnen wij met een groot aantal voorstellen
akkoord gaan. Juist vanwege het belang dat wij hechten aan een betrokkenheid
van de provincie bij een zorgvuldige provinciale voorbereiding, hebben wij
minder wijzigingsvoorstellen ingediend dan wel gevraagd dan wij normaal gesproken
vanuit onze knelpuntenbenadering zouden doen.Voorzitter! Namens de fractie van het CDA heb ik heel nadrukkelijk gesteld
dat wij het convenant Groningen-Assen niet alleen een faire kans willen geven,
maar dat ook zien als een volwaardig alternatief om te komen tot de ontwikkeling
van de regio. Daarbij moet sprake zijn van een duidelijke bereidheid van de
betrokken provincies en gemeenten om met elkaars belangen en met de belangen
van die regio rekening te houden. Die bereidheid klonk ook door in het convenant.
Wij hebben dan ook geen enkele behoefte aan de beide moties van collega Zijlstra,
aangezien daarin naar mijn mening uiting gegeven wordt aan een wantrouwen
ten opzichte van het uiteindelijke resultaat. Er klinkt enige scepsis in door
over dat resultaat.Die scepsis proefde ik ook in de reactie van de staatssecretaris. Zij
gebruikte met betrekking tot convenanten algemene bewoordingen
die ik niet in overeenstemming kan brengen met de normale appreciatie van
dit kabinet voor convenanten. Er zijn immers convenanten over het grotestedenbeleid,
over de relatie steden-provincies, er is zelfs een convenant met betrekking
tot Schiphol. Ook daarbij ging men ervan uit dat een convenant resultaten
heeft. Deze appreciatie van een convenant proefde ik niet direct uit de algemene
bewoordingen van de staatssecretaris toen zij sprak over het onderhavige convenant.
Daarom krijg ik op dit punt nog graag een nadere reactie van haar.Uiteraard verheugde het mij dat de staatssecretaris zeer genuanceerd sprak
over de positie van de kern Zeijen. Zij gaf heel nadrukkelijk aan dat die
positie onderwerp van discussie kan zijn. Bij interruptie zei ik al dit prachtig
te vinden. Echter, ik vind dat als de staatssecretaris hierover zeer genuanceerd
kan spreken, ik van andere fracties in deze Kamer een genuanceerde benadering
ten aanzien van de positie van Zeijen mag verwachten. Niet alleen door verschillende
partijen in deze Kamer, maar ook door de staatssecretaris is aangetoond dat
de kern Zeijen geen rol speelt in de ruimtelijke ontwikkeling en bij de oplossing
van de ruimtelijke knelpunten van de gemeente Assen. De staatssecretaris heeft
helder aangeven dat dit anders ligt in het geval van aanneming van het amendement
van collega Nijpels. Maar nogmaals: voor de ruimtelijke ontwikkeling van de
gemeente Assen hoeft de kern Zeijen geen rol te spelen.Met name de VVD-fractie heeft niet gereageerd op de woorden van de staatssecretaris
op dit punt. Ik wil die fractie in herinnering roepen wat de heer Remkes heeft
gezegd. Hij is nu ook aanwezig en kan dus verifiëren of mijn citaat juist
is. Hij heeft gezegd: voor de VVD-fractie geldt dat naarmate de randgemeenten
coöperatiever opereren en meer oog hebben voor de specifieke problemen
van de grote stad en bereid zijn de problemen mede helpen op te lossen, de
noodzaak van herindeling afneemt. In dit verband denk ik aan het convenant
dat met betrekking tot Groningen en Assen is gesloten. Als ooit de bereidheid
van de randgemeenten om de problemen van de centrumsteden te helpen oplossen
aanwezig was, dan was dat wel bij de sluiting van dat convenant. Het is voor
mij dan onbegrijpelijk dat de heer Kamp vol kan houden dat er geen noodzaak
is om te discussiëren over de positie van Zeijen. Nu denk ik aan de getoonde
bereidheid van de randgemeenten. Gelet op de redenering die hij ook in het
debat heeft gebruikt, verwacht ik dat de heer Kamp serieus wil nadenken over
zijn stemgedrag ten aanzien van het amendement van collega Hoekema en mij.
Ik heb inmiddels begrepen dat meerdere collega's dit amendement willen ondertekenen.
Ik ga ervan uit dat de heer Kamp niet bij voorbaat "nee" tegen dit amendement
zegt. Naar mijn mening zal hij dat ook niet kunnen als hij zijn eigen uitgangspunten,
die hij hier helder heeft aangegeven, serieus neemt.Voorzitter! Met betrekking tot de gemeente De Wolden zijn door de woordvoerders
de nodige argumenten naar voren gebracht. De staatssecretaris heeft het hare
gezegd. Ik meen dat een gemeente kan ontstaan die qua landbouw, natuur en
recreatie voldoende samenhang biedt om een levenskrachtige en levensvatbare
gemeente te vormen. Ik hoop ook dat wat dat betreft wij met onze verwachtingen
niet beschaamd worden. Ik verwacht dit niet. Ik meen dat het enthousiasme
waarmee in het gebied zelf voor De Wolden is gepleit, erop duidt dat een gemeente
zal ontstaan met een goed lokaal bestuur dat rekening houdt met de belangen
van de regio en die van de eigen inwoners. D66 spreekt altijd over ruimtelijke
knelpunten en over een consistente benadering. Daarom begrijp ik niet dat
die partij niet gevoelig is voor de gewisselde argumenten op dit punt.Voorzitter! De staatssecretaris heeft met betrekking tot de gemeente Zuidenveld
een zeer genuanceerd betoog gehouden. Ik kan mij nu veel meer vinden in de
redenering die naar aanleiding van de reactie van de staatssecretaris door
de heer Van den Berg is verwoord. Hij zei: we moeten een evenwichtig voorstel
met betrekking tot die gemeentelijke herindeling realiseren. Ik heb in eerste
termijn gezegd dat er een consistente benadering was van de CDA-fractie, zowel
in oost, zuidoost, zuidwest als in het noorden. Die consistente benadering
gaat uit van het oplossen van de ruimtelijke knelpunten en houdt tegelijkertijd
de menselijke maat in het oog. Ik heb toen gezegd dat ik het niet consistent,
consequent en ook niet evenwichtig vind als de VVD-fractie op dat punt een
andere redenering aanhangt met betrekking tot de verschillende delen van Drenthe.
Ik hoop ook dat zij op dat punt tot een heroverweging zal komen.Ik vind wel dat de staatssecretaris een goede argumentatie hanteert als
het gaat om Veenoord-Nieuw-Amsterdam en om Nieuwlande. Dat is voor mij in
ieder geval aanleiding geweest om op het amendement van collega Van den Berg
over de gemeente Zuidenveld een subamendement in te dienen, zodat Nieuwlande
naar Hoogeveen gaat conform het voorstel van de provincie. Voor mij geldt
zeker niet het argument dat dan een gemeente zal ontstaan die te klein zou
zijn. Ik denk dat die gemeente voldoende samenhang vertoont, dat het een goede
gemeente zal kunnen zijn en dat zij groot genoeg is om de taken die een lokaal
bestuur in de nabije toekomst en in de komende 25 jaar heeft te vervullen,
naar behoren te vervullen. Zoals gezegd gelden voor ons geen absolute getalscriteria.
Volgens mij gold dat voor een aantal andere fracties in het verleden ook,
maar blijkbaar veranderen de zaken daar.Voorzitter! Ik wil ter afsluiting twee opmerkingen maken. De eerste betreft
de discussie die wij gevoerd hebben over onderwijs. Ik ben blij met de verruiming
van de mogelijkheden die de staatssecretaris in dit wetsvoorstel biedt tot
splitsing en dergelijke. Juist de aanwezigheid van een school is vaak van
wezenlijk belang voor de leefbaarheid in een kern. Deze mogelijkheid wordt
nu, ook op basis van de oude debatten en ervaringen die wij op dit punt hebben
gehad, geschapen. Ik heb in het verslag ook aandacht gevraagd voor de christelijke
basisschool Havelterberg. Het antwoord van de staatssecretaris dat er op dat
punt geen enkele aanleiding is om te veronderstellen dat de christelijke basisschool
Havelterberg ten gevolge van de herindeling zou worden opgeheven, heeft mij
verheugd.Voorzitter! De consistentie ten aanzien van de gemeentelijke herindeling
heeft de CDA-fractie gebracht tot deze opstelling. De partijen
in dit parlement hebben uitspraken gedaan dat zij het landelijke gebied gelijkelijk
waarderen als het stedelijke gebied en dat het stedelijke gebied alleen voorgaat
wanneer dit over 25 jaar in de knel komt. Ik hoop dat dit ook geldt als het
gaat om Zeijen en de gemeente Zuidenveld. Ik hoop dat wij wat dat betreft
niet selectief winkelen en dat wij hier in het eindresultaat een herindelingswetsvoorstel
aanvaarden wat recht doet aan onze uitgangspunten, waarbij de inwoners van
Drenthe niet alleen het idee hebben dat er goed naar hun belangen is gekeken,
maar ook dat er hier een zorgvuldige en evenwichtige besluitvorming heeft
plaatsgevonden.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik dank in de eerste plaats de staatssecretaris voor haar
uitvoerige beantwoording. Het is zonneklaar dat de staatssecretaris vanavond
als een tevreden mens naar huis kan gaan en ook haar zegeningen kan tellen.
Dat begint langzamerhand een gevleugeld woord te worden in deze Kamer na het
roemruchte debat over Brabant. Maar het is ook zo. Als je terugkijkt naar
een aantal herindelingen die wij in deze Kamer hebben laten passeren, dan
is de score niet onaanzienlijk: Zeeland, Brabant en Drenthe. Dat is toch een
resultaat om voorwaar trots op te zijn en de buit is nog niet geheel binnen.
Het is niet aan mij en ook niet de plaats of de tijd om een politiek testament
op te maken, maar dit is toch in ieder geval een behoorlijk succes. Het is
denk ik ook in het belang van de provincie Drenthe dat wij vanavond dit debat
op een aardige en nette manier afronden en dat wij straks onze collega's in
de Eerste Kamer hetzelfde zien doen.Dat brengt mij op de verkiezingsdatum. Nu wij naar alle waarschijnlijkheid
toch wat vroeger dan vorig jaar met Noord-Brabant het geval was, de wet in
het Staatsblad zullen zien staan, zou het goed zijn om de verkiezingen wat
eerder dan eind november te laten plaatsvinden. Ik ben blij dat de staatssecretaris
erkent dat daar een zekere waarde in zit. Ik denk dat de meeluisterende gedeputeerden
het gevoelen van de Kamer en van de staatssecretaris over de wenselijkheid
om de verkiezingen wat eerder dan eind november te laten plaatsvinden, mee
naar Assen kunnen nemen. Misschien kunnen zij ervoor zorgen dat er in Drenthe
voldoende tijd en gelegenheid is voor de verschillende politieke partijen
in de gemeenten om die verkiezingen goed voor te bereiden, opdat daarna ook
de collegevorming en de burgemeestersbenoemingen goed kunnen plaatsvinden.Voorzitter! Welke brokstukken blijven over na dit debat? Ik ben heel benieuwd
hoe het afloopt met het amendement over Zeijen. De kring van ondertekenaars
wordt wat ruimer en morgen zullen wij bij de stemming wel zien hoe het koppen
tellen en koppen snellen uiteindelijk uitpakt. De staatssecretaris heeft dit
amendement vrij relaxed benaderd en wij zullen wel zien hoe de uitslag uitvalt.Als ik de koppen tel, ziet het ernaar uit dat De Wolden er komt. Er is
vanavond veel gesproken over consistentie. Eigenlijk heb ik me er een beetje
over verbaasd dat de staatssecretaris haar verdediging enigszins lauw heeft
ingezet. In haar nota naar aanleiding van het verslag gebruikte zij vrij sterke
woorden, zoals "ernstig afraden" en "ernstig verontrust". Ik dacht dat er
een grote hoeveelheid politiek vuurwerk zou komen om De Wolden er toch nog
doorheen te trekken, maar aan de hand van de verhoudingen in de Kamer heeft
de staatssecretaris kennelijk gedacht dat de race gelopen was. Het is toch
een beetje vreemd dat zij uiteindelijk zei dat het misschien beter Zuidenveld
had kunnen zijn, als er al iets had moeten veranderen. Straks gaat de Kamer
beslissen om toch iets anders te doen dan de staatssecretaris in zulke krachtige
bewoordingen wilde, en dat heeft mij een beetje verbaasd. Maar kennelijk heeft
zij de vlag al gestreken voor het einde van de wedstrijd. Dit betekent niet
dat het resultaat hiermee opeens slecht is geworden. Een vermindering van
het aantal gemeenten van 34 naar twaalf vind ik toch een behoorlijk goed resultaat
en ook iets waar Drenthe trots op kan zijn.Voorzitter! Er rest nog een aantal grenskwesties. De eerste is door de
staatssecretaris heel positief benaderd en dat betreft Stadskanaal. Zij heeft
gezegd dat er ruimtelijke problemen zijn die om een oplossing vragen en dat
zij bereid is om daarover met provincies te spreken. De Kamer zou op haar
kunnen rekenen. Om de staatssecretaris op papier een duwtje in de rug te geven,
dat zij op dit punt verdient, heb ik het genoegen om mede namens collega Zijlstra
van de PvdA de volgende motie in te dienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de provinciegrens tussen Groningen en Drenthe een evenwichtig
planologisch beleid van de gemeente Stadskanaal in de weg staat;verzoekt de regering te bevorderen dat na overleg met de provinciale besturen
een grenscorrectie kan worden toegepast,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Hoekema en Zijlstra. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 21 (25046).De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Wat voegt deze motie toe aan het overleg dat reeds plaatsvindt
en aan het overleg dat tussen de betrokken gemeenten plaatsvindt? De heer
Hoekema was zelf bij de hoorzitting waar de kaart werd gepresenteerd. Gelet
op de lintbebouwing en de centrumfunctie begrijp ik dat daar iets gaat gebeuren,
maar het was totaal nog niet duidelijk waar de ruimtelijke ontwikkeling werkelijk
zou plaatsvinden. Vindt de heer Hoekema het niet verstandiger om het over
te laten aan het overleg? En wat voegt deze motie toe aan de discussie die
op dit moment in de regio zelf plaatsvindt?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! De motie voegt een stimulans toe, een duw in de rug van de
staatssecretaris die daarmee gewapend naar de provinciebesturen kan gaan om
deze besturen aan te moedigen om het gesprek over deze zaak opnieuw te gaan
voeren. De heer Verhagen zal het met mij eens zijn dat Stadskanaal uiteindelijk
in de knoop zal komen met Nieuw-Buinen. Dat is vrijwel onloochenbaar.De heer Verhagen (CDA):Welke aanduidingen heeft de heer Hoekema dat deze aansporing nodig is,
gelet op de discussie die plaatsvindt?De heer Hoekema (D66):Het kan nooit kwaad om als Kamer de staatssecretaris formeel aan te moedigen
om datgene te doen waar zij toch al plannen voor had. Het is dus alleen maar
een aansporing van de staatssecretaris in de goede richting.De heer Verhagen (CDA):Tenzij onnodige druk tot onnodige spanningen leidt en derhalve tot een
mislukking van datgene wat de heer Hoekema voorstaat.De heer Hoekema (D66):Ik heb daar geen enkele aanwijzing voor en ik heb alle vertrouwen in de
betrokken provinciebesturen, de gemeenten en de staatssecretaris.Voorzitter! Ten slotte kom ik op de "fusie" Groningen-Drenthe. In de publiciteit
en in de discussie is hierover veel gezegd. Daarvan is een zeker effect uitgegaan.
Nu de heer Zijlstra de motie, mede namens mij, aan de Kamer heeft voorgelegd,
is het duidelijk dat het inderdaad niet gaat om het trekken aan een dood paard.
Ik heb goede hoop dat de samenwerking tussen Groningen en Drenthe kan leiden
tot gesprekken over perspectieven in die samenwerking als resultante van een
proces van onderop. Daarbij kunnen ook de voor- en nadelen van een eventueel
samengaan geïnventariseerd worden. Het convenant is wat dat betreft een
mijlpaal. Het zet de toon voor de samenwerking in de komende jaren. Ik denk
dat in dat perspectief zo'n verzoek tot een inventarisatie een heel logisch
verzoek is. Ik wil inzake de samenwerking tussen Drenthe en Groningen dan
ook niet meer spreken van een dood paard maar van een jong veulen. Met deze
positieve noot wil ik afronden.De heer Verhagen (CDA):Samenwerking, ja. Ik ben het volledig met de heer Hoekema eens dat het
daarbij om een jong veulen gaat. Maar van bovenaf opgelegde samenvoeging?
Dan sluit ik mij liever aan – dat doe ik niet van harte, hoor –
bij de commissaris van de koningin.De heer Hoekema (D66):Een heel klein los lassootje om het mooie jonge veulen van het samenwerkingsverband
Drenthe-Groningen kan leiden tot heel mooie dingen in de toekomst. Ik ben
net als de heer Verhagen benieuwd waar het heen gaat.De voorzitter:Zolang het niet over klonen gaat, kan alles.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris hartelijk voor de duidelijke beantwoording
van een groot aantal vragen en opmerkingen van de Kamer.De discussie spitste zich toe op een betrekkelijk klein aantal onderdelen
van het wetsvoorstel, maar dat waren zeker geen onbelangrijke onderdelen.1. De Wolden kent volgens de staatssecretaris een gebrek aan samenhang.
Zij zei: wat bindt, is niet te willen horen bij Meppel of Hoogeveen. Daarmee
suggereerde zij naar mijn mening dat zodra de gemeenschappelijke vijand –
in dit geval de grote stad – niet meer bestaat, de gemeenten die nu
De Wolden willen vormen, weer uit elkaar zouden vallen. Wij geloven daar niets
van en houden dus vast aan het standpunt dat een landelijke gemeente De Wolden
de voorkeur verdient boven het toevoegen van de vier gemeenten bij Hoogeveen
en Meppel.2. Over Zuidenveld heb ik in mijn eerste termijn niet gesproken omdat
ik na lang wikken en wegen ertoe neig het eens te zijn met de argumentatie
van de staatssecretaris. Ik denk zelfs dat ook hierbij geldt dat er wel eens
een domino-effect kan optreden als je uit de nieuwe gemeenten Emmen en Coevorden
grotere of kleinere delen gaat halen. Ik wil daar eigenlijk nog met mijn fractie
over praten. Dat zullen wij dan morgen bij de stemmingen wel zien.3. Assen en het in de ogen van de staatssecretaris bar slechte amendement
dat ik heb ingediend. Nu vind ik die reactie van de staatssecretaris toch
wel een tikkeltje overdreven. Om met de woorden van de heer Stellingwerf te
spreken: het waren slechts een paar sloten meer dan in het volgens de staatssecretaris
bespreekbare amendement van de heer Verhagen. Nu gaat het mij niet om een
sloot meer of minder, maar om de inwoners van het dorp Zeijen. Daarom trek
ik mijn amendement op stuk nr. 12 in.De voorzitter:Aangezien het amendement-Nijpels-Hezemans (stuk nr. 12) is ingetrokken,
maakt het geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Ik heb inmiddels mijn steun gegeven aan het amendement op stuk nr. 16.Voorzitter! Ik vind het jammer dat de staatssecretaris de discussie over
de veranderende rol van het middenbestuur, te beginnen met dat van Drenthe,
blijkbaar nog niet echt wil aangaan. De samenwerking met Overijssel en de
betekenis daarvan voor de provinciegrenzen en de provincie Drenthe vindt zij
nog niet zo heel erg opportuun. Dat is althans mijn indruk. Derhalve laat
zij een mogelijke fusie van Drenthe en Groningen maar gewoon op zich afkomen:
kijk maar wat er voortkomt uit de samenwerking en het convenant tussen Drenthe
en Groningen.Wij vinden dat toch wat zorgelijk en willen nogmaals aandringen op een
meer fundamentele discussie – op enig moment, niet nu – zeker
na de indiening van een aantal moties op dit punt.Overigens is Drenthe een prachtige provincie en blijft Drenthe een prachtige
provincie, ook na de hier en daar misschien wat forse herindeling.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Voorzitter! In de tweede termijn van de Kamer zijn niet heel veel nieuwe
dingen aan de orde gesteld. Er is een aantal keren herhaald dat, ook na de
wisseling van argumenten in eerste termijn, de opvatting in stand is gebleven
dan wel aanpassing heeft gekregen. Ik zal proberen om in te gaan op wat nog
resteert aan vragen en opmerkingen die een reactie behoeven.De heer Stellingwerf heeft gezegd dat wij over nogal normatieve begrippen
praten. Dat is waar, maar het spreekt vanzelf dat de rijksoverheid een aantal
criteria formuleert en een aantal overwegingen geeft om het beleid op te baseren,
bijvoorbeeld om in het geval van gemeentelijke herindeling te toetsen of je
 daarmee recht doet aan wat je beoogt, namelijk gemeenten die
voor lange tijd in staat zijn om op een goede manier te zorgen voor datgene
wat voor inwoners in die gemeenten nodig is. Dat heeft natuurlijk iets te
maken met je opvattingen over wat een gemeentebestuur moet zijn. Dat is dus
inderdaad normatief. Ik geloof ook dat het een van de taken van de rijksoverheid
is om op het punt van de inrichting van het binnenlands bestuur normen te
stellen en daar consequenties aan te verbinden. Daar kun je natuurlijk verschillend
over denken en je kunt op onderdelen verschillende accenten leggen, maar dit
is de plek waar je dat met elkaar uitdiscussieert en waar je aan het eind
van het debat conclusies trekt. Uiteindelijk zal dan blijken waar de meerderheden
in de Kamer liggen. Zo hoort het naar mijn mening te gaan.Ik denk dat het nodig is om nog een enkele opmerking te maken over de
positie van het landelijke gebied en de positie van de centrumgemeenten, het
meer verstedelijkte gebied. Ik heb daar in eerste termijn een aantal dingen
over gezegd. Ik reageer daarmee op wat de heer Schutte, maar ook een aantal
anderen in tweede termijn hebben gezegd. Ik geloof niet dat ik onvoorwaardelijk
zeg dat ik geen bezwaar heb tegen landelijke gemeenten. Ik heb gezegd dat
ik geen enkel bezwaar heb tegen landelijke gemeenten als zij niet ten koste
gaan van de ontwikkeling van centrumgemeenten. Ik vind het van belang om die
relatie in stand te houden, daar waar landelijke gemeenten en centrumgemeenten
aan elkaar grenzen. Dat vind ik van belang en dat is een van de overwegingen
geweest om uiteindelijk in het wetsvoorstel het provinciale standpunt inzake
de indeling van Hoogeveen en Meppel over te nemen. De consequentie daarvan
is dat de gemeente De Wolden niet zou worden gevormd. Ik vind de inhoudelijke
argumenten die zijn gehanteerd om de functies van Hoogeveen en Meppel goed
te kunnen ontwikkelen, van belang. Als ik het begrip "relatie" heb gebruikt,
ben ik misschien iets te losjes geweest in de formulering, want het gaat niet
zozeer om de vraag of er relaties zijn. Vanuit allerlei gemeenten rondom een
centrumgemeente zullen er immers relaties blijven, omdat mensen gebruikmaken
van voorzieningen in zo'n centrumgemeente of om andere redenen. Het gaat mij
erom welke functie een randgemeente heeft voor de uitoefening van de centrumfunctie.
Je ziet dat er langzamerhand met name in sterk verstedelijkte gebieden veel
situaties zijn waarin de functie die de centrumgemeente behoort te vervullen,
niet meer op het grondgebied van die centrumgemeente kan worden vervuld. Ik
heb het over dat soort relaties gehad en niet over het feit dat je vanuit
een randgemeente op enig moment gebruik kunt maken van een voorziening. Dat
zijn dingen die altijd zullen blijven bestaan en die op zichzelf geen zelfstandig
argument voor samenvoeging zijn. Ik hoop dat ik daarmee datgene wat ik in
eerste termijn daarover heb gezegd, heb gepreciseerd.Ik heb aangegeven dat in het landelijke gebied van Drenthe – overigens
niet alleen daar, maar wij spreken nu over Drenthe – ermee rekening
moet worden gehouden dat de woningvoorraad in heel veel kernen niet of nauwelijks
nog zal kunnen groeien. Dat zet een rem op de bevolkingsontwikkeling, waardoor
die kan scheefgroeien. De schaalgrootte als zodanig biedt geen oplossing voor
scheefgroei, maar als de schaal van een gemeente wat groter is, is het wat
beter mogelijk om op de woningvoorraad in de verschillende kernen zodanig
in te grijpen dat de bevolkingssamenstelling erdoor wordt beïnvloed.
Bovendien zijn dan de voorwaarden beter om af te wegen welke voorzieningen,
verspreid over de kernen, beschikbaar kunnen blijven, en dat vind ik zeker
zo belangrijk. Naarmate het draagvlak kleiner wordt, is het risico dat bepaalde
functies en voorzieningen niet meer voor de inwoners beschikbaar blijven,
groter.In de nieuw te vormen gemeenten wordt echt de kans geboden om voorzieningen
evenwichtig over de kernen te spreiden, met een goede afweging van prioriteiten,
waardoor er uiteindelijk meer voorzieningen voor de inwoners overeind zullen
blijven. Natuurlijk moet niet elke kern een eigen zwembad, een eigen school,
een eigen buurthuis en een eigen sportvoorziening krijgen, want dan kost het
alleen maar meer. Als de voorzieningen worden afgestemd op de bevolkingssamenstelling
van elke kern en op de bewegingen van de mensen tussen die kernen, zullen
er uiteindelijk meer betaalbare voorzieningen overeind blijven, en dat is
wat mij betreft een heel belangrijke notie inzake de schaalvergroting in het
landelijke gebied, waar de groeimogelijkheden heel gering worden. Dat is belangrijk
voor de vraag of het gemeentebestuur op langere termijn nog iets aan de burgers
te bieden heeft. Je kunt wel een gemeentebestuur op een heel kleine schaal
zetten, maar als het bestuur in de praktijk nergens meer over gaat en nauwelijks
nog iets te bieden heeft, bestaat het wel formeel maar heeft het in de samenleving
van een dorpskern geen betekenis meer. Dit risico van uitholling van het lokale
bestuur proberen wij mede langs deze lijn te bestrijden.Ik hecht eraan om zulke inhoudelijke argumenten hier nog eens goed naar
voren te brengen. Ik vind namelijk dat dit thema echt een verantwoordelijkheid
van de rijksoverheid is: wat kunnen gemeenten in de praktijk en op langere
termijn nog betekenen voor hun inwoners, gezien de ruimtelijke en demografische
ontwikkelingen? Hoe kan de rijksoverheid ervoor zorgen dat in landelijke en
stedelijke gebieden de omgeving kwalitatief goed is om te wonen, te werken
en voorzieningen te gebruiken?Voorzitter! Een aantal woordvoerders is in tweede termijn opnieuw ingegaan
op De Wolden en Zuidenveld en er is gezegd dat ik bijna een pleidooi voor
Zuidenveld heb gehouden. De Kamer kent mij langer dan vandaag; ik houd ervan
om de inhoudelijke argumenten voor en tegen iets, netjes op een rij te zetten
en hardop uit te spreken. Maar dat betekent niet dat ik een pleidooi houd
voor Zuidenveld of voor De Wolden. Over beiden heb ik gezegd dat de optelsom
van argumenten mij leidt tot het oordeel dat het onverstandig is om die gemeenten
te vormen. Mijn oordeel dat een gemeente Zuidenveld intern meer samenhang
zou hebben dan een gemeente De Wolden, is nog geen reden om te zeggen dat
Zuidenveld er dus moet komen. De argumentatie voor Zuidenveld vind ik beter
dan die voor De Wolden, maar gezien de verhoudingen en vanwege andere argumenten
die in de loop van het traject gewisseld zijn, vind ik dat die gemeente niet
tot stand moet komen.De heer Stellingwerf heeft in verband met Veenoord en Nieuw-Amsterdam
gezegd dat de werkgelegenheid ook in de gemeente Zuidenveld een goede rol
zou kunnen spelen en dat zo'n gemeente ook wel zorg kan dragen voor een op
zichzelf niet zo heel groot bedrijventerrein. Het is waar dat de gemeente
Zuidenveld ook wel voor zo'n bedrijventerrein zorg zou kunnen dragen, maar
dit bedrijventerrein heeft niet op de eerste plaats een functie voor de ontwikkelingsmogelijkheden
van de gemeente Zuidenveld. Je moet het in relatie zien met de economische
activiteiten die in het gebied Emmen, Nieuw-Amsterdam, Veenoord, Schoonebeek
worden ontwikkeld en voor een deel al bestaan. Het is belangrijk om dit bij
elkaar te houden en onder één bestuur en één regie
tot ontwikkeling te brengen. De kracht die ervan kan uitgaan voor de versterking
van die functie, komt daarmee beter tot zijn recht. Dat is op geen enkele
manier een diskwalificatie van de mogelijkheden van de gemeente Zuidenveld.
Het gaat mij om het creëren van voorwaarden voor een betere ontwikkeling
en samenhang in het gebied.De heer Verhagen wees er al op dat de provincie in het besluitvormingsproces
over de herindeling verschillende keren van mening is veranderd over de gemeenten
De Wolden en Zuidenveld. De vraag was steeds welke argumenten het zwaarst
wegen. De betrokkenen hebben ook niet van begin tot eind een redelijk eenduidige
lijn getrokken. Dat speelt natuurlijk allemaal mee. Dat komt omdat er een
verschillend gewicht kan worden gegeven aan de argumenten. Dat hangt af van
de verschillende opvattingen. Ik heb het feit dat de staten zo besloten hebben,
niet als uitsluitend argument gebruikt om de keuze van de provincie te steunen.
Ik heb gezegd dat de inhoudelijke argumenten om het zo te doen, goed zijn.
De argumenten die je ertegen zou kunnen inbrengen, zijn naar mijn oordeel
zwakker. Daar komt bij dat het proces uiteindelijk tot een keuze heeft geleid
op provinciaal niveau. Dit alles zorgt ervoor dat ik hier uiteindelijk voor
wil staan. Ik hoop dat ik hiermee de vragen van de heer Kamp over de positie
van Zuidenveld afdoende heb beantwoord.Dan kom ik bij de Signaalnota en de noordkant van Hoogeveen. Ik heb het
kaartje er even bijgehaald. Op de kaart staan twee groene lijnen. Het is niet
de bedoeling dat er gebouwd wordt in het gebied tussen Hoogeveen en Fluitenberg.
Dat is het gebied van het Oude Diep. Er mag wel ten noorden van die tweede
groene lijn gebouwd worden. Dat is ten noorden van Fluitenberg. Dat is op
dit moment niet actueel, maar de verwachting is dat dit in 2005 wel actueel
wordt. In die periode van 25 jaar heeft Hoogeveen dus een functie te vervullen.
Het is goed om dit zo verder te beoordelen. Ik begrijp natuurlijk dat ook
daar weer anders over gedacht kan worden, maar ik denk in ieder geval dat
het consistent is om daar zo naar te kijken.De heer Kamp heeft er vervolgens op gewezen dat hij blij is dat de gemeente
Zuidlaren op deze manier totstandkomt. Ik heb in eerste termijn uitvoerig
beargumenteerd waarom ik uiteindelijk deze keuze heb gemaakt. De gemeente
Zuidlaren moet een reële kans krijgen om zich als gemeente te ontwikkelen.
Dan moet je daar dus niet zomaar weer veranderingen in aanbrengen. Je moet
ook kijken naar de positie van de stad Groningen in Noord-Nederland. Je moet
in de randen van die stad een aantal dingen bewerkstelligen die ten gunste
zijn van de positie van de stad en de regio.De heer Van den Berg verwees nog naar de afsluitende woorden van de heer
Zijlstra: "Het kon minder". Als je lang in Groningen hebt gewoond, weet je
dat het een groot compliment is als dat gezegd wordt. Ik neem het als zodanig
aan.Ik ben het ermee eens dat het beleidskader rekbaar is. Elk beleidskader
heeft een zekere interpretatieruimte. De bedoeling van dit beleidskader gemeentelijke
herindeling is dat je probeert om met inachtneming van een aantal normen en
uitgangspunten in de lokale situatie te beoordelen welke argumenten van toepassing
zijn en waarmee dus rekening moet worden gehouden en welke argumenten niet
van toepassing zijn en uiteindelijk geen functie meer vervullen in de beoordeling
van de specifieke lokale situatie.Wat de fulltime wethouders betreft heb ik aangegeven dat het feit dat
het door de provincie als aanvullend punt in de criteria is opgenomen, niet
betekent dat het automatisch zijn vervolg vindt in het landelijk beleidskader.
Is de werking dat daar in een andere situatie bij andere herindelingen in
andere provincies rekening mee wordt gehouden? Dat kan natuurlijk wel. Het
is ook niet zo raar als dit een punt van afweging is in de provincies. Het
is niet voor niets dat bijvoorbeeld een organisatie als de VNG, die je het
kunt toevertrouwen dat zij iets kan weten over wat goed is voor de ontwikkeling
van een gemeente, dit als indicatiepunt meegeeft. Voor mij is het geen absolute
norm of drempel onder alle omstandigheden. Daarmee vind ik het nog wel goed
dat je in de afweging zo'n element meeneemt. Dat heeft het provinciebestuur
van Drenthe willen doen. Ik heb geen reden gezien om mij daar op de een of
andere manier tegen te verzetten. Integendeel. Ik geloof dat de provincie
Drenthe goed heeft beargumenteerd waarom ze dat in de Drentse situatie relevant
vindt.Op De Wolden en Zuidenveld ben ik al voldoende ingegaan. Over wat logisch
is, blijk je van mening te kunnen verschillen, stel ik vast na dit debat.
Ik meen dat ik er genoeg over gezegd heb.De heer Zijlstra heeft twee moties ingediend. Op de motie inzake Groningen
en Drenthe ben ik in eerste termijn uitvoerig ingegaan. Ik laat het oordeel
aan de Kamer over.Ik ben het eens met de inhoud van de motie over de evaluatie van het convenant.
Ik heb geen enkel bezwaar tegen die motie.Het politieke krachtenveld en de mate van overspeligheid van coalitiepartners
laat ik maar aan de beraadslaging van de Kamer over. Het past niet in de eerste
plaats de regering om daarover hard te oordelen. Het is natuurlijk niet onlogisch
als je hierover af en toe je eigen ideeën hebt. Ik laat die op dit moment
buiten beschouwing.De heer Verhagen heeft gezegd dat ik hem in eerste termijn niet heb geschaard
onder degenen die deze herindeling fors vonden. Dat is juist, maar dat komt
niet omdat hij niet heeft gezegd dat het wel een slagje kleiner had gekund,
maar omdat hij trouw als hij is aan de bestuurlijke tradities van het CDA
in zijn afweging uiteindelijk is gekomen met de conclusie dat hij bereid is
dit mee te dragen. Dat is de reden waarom ik over de heer Verhagen niet hetzelfde
heb gezegd als over een aantal anderen die ook gesproken hebben
over een forse herindeling.De heer Hoekema (D66):Is de staatssecretaris niet van mening dat het CDA in een jaar tijd enorm
is opgeschoven in de waardering van dit wetsvoorstel ten opzichte van de waardering
voor Brabant? Dat moet haar goed doen.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ik ben vooral blij met het feit dat het CDA dit voorstel kan steunen en
dat het daarbij ook nog de goede argumenten gebruikt. Zullen wij het daar
maar bij houden?De heer Verhagen (CDA):Het zal de heer Hoekema toch niet ontgaan zijn dat ik mij bij de behandeling
van het wetsvoorstel inzake Brabant veel meer kon vinden in het wetsvoorstel
zoals het was voorbereid door de provinciale staten dan in het op Haags niveau
veranderde wetsvoorstel. Als u weet dat wij toen tegen hebben gestemd, vraag
ik mij af hoe u tot deze conclusie kunt komen.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Als wij het debat over Brabant nu eens niet overdoen maar vaststellen
dat er nu grote steun is voor het onderhavige wetsvoorstel, met vermoedelijk
een wijziging ten aanzien van De Wolden, denk ik dat wij in de richting van
de gemeenten in Drenthe een besluit kunnen nemen dat zeer goed verdedigd kan
worden, dat belangrijk is voor de toekomst van de Drentse gemeenten en dus
voor de mensen die in Drenthe wonen, in al die inderdaad ontzettend aardige
dorpen, tussen al die prachtige natuurgebieden die Drenthe kent.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Het heeft negen uur geduurd, maar de staatssecretaris telt
haar zegeningen.De voorzitter:Ik geloof dat dit debat inderdaad in het teken van de zegeningen staat.
De ene zegening is echter de andere niet. De stand in de voetbalwedstrijd
van Ajax is 2-2. Het is dus niet zeker hoe dat afloopt. Als men het nemen
van de penalty's wil zien, moet men niet meer interrumperen...Staatssecretaris Van de Vondervoort:Op deze zegeningen ga ik maar niet meer in. Bovendien zijn ze voor mij
niet zo interessant. Van belang is wat er met de gemeenten in Nederland gebeurt
en welke mogelijkheden zij hebben om hun werk te doen voor hun inwoners. Dat
is voor mij de hoofdzaak als de vraag wordt gesteld op welke manier wij hier
met de wetsvoorstellen rondkomen.De heer Verhagen constateert dat door mij enige scepsis is geuit over
het convenant. Dat is juist. Ik heb zorgen geuit over elementen van dat convenant.
Die zorgen leven breder in het kabinet waar het gaat om convenanten en andere
vormen van bestuurlijke afspraken dan via rechtstreekse bestuurlijke verantwoordelijkheden.
Dat neemt niet weg dat convenanten onder bepaalde condities een functie kunnen
vervullen die ook in maatschappelijk opzicht kunnen worden gewaardeerd. In
het onderhavige geval is mijn scepsis niet zozeer gebaseerd op de inhoud van
het ruimtelijke plan dat is opgesteld. Ik geloof dat heel goed is nagedacht
aan de hand van de vraag wat daar moet gebeuren. Mijn scepsis is gebaseerd
op de op zichzelf gespannen situatie die hierdoor ontstaat. De zaken die in
dit convenant worden vastgelegd, hebben betrekking op een zeer lange periode
en afgewacht moet worden of de bedoelde publiekrechtelijke verantwoordelijkheden
waar zullen worden gemaakt. Als niet gebeurt wat in deze vorm is afgesproken –
omdat er in de loop van de tijd anders over wordt gedacht – lopen wij
een risico met betrekking tot de inhoudelijke ontwikkeling en mogelijkheden
van het gebied. Dat is de reden waarom ik hierover heb gesproken met wat meer
nuances dan de heer Verhagen wellicht zou willen, gelet op zijn opvattingen.De heer Verhagen (CDA):Die constatering is juist. Ik denk dat wij bij het begin van het proces
dat in het kader van dit convenant zal plaatsvinden, juist blij zouden moeten
zijn met deze samenwerking en met het feit dat er wordt samengewerkt met oog
voor elkaars problemen en voor de problemen van de regio. Dat lijkt mij beter
dan wanneer hier met enig wantrouwen naar wordt gekeken. Dat is het verschil
in perceptie. Blijkbaar zijn er, gelukkig, nog altijd verschillen tussen de
partijen.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Ja, en het is in een democratie ook niet zo erg dat die verschillen zichtbaar
worden. Als je uiteindelijk maar bereid bent om na te gaan hoe compromissen
kunnen worden bereikt omwille van wat men aan ontwikkelingen in de samenleving
wil bereiken.Voorzitter! Over Zeijen ben ik genuanceerd geweest. Eigenlijk heb ik er
betrekkelijk weinig over gezegd. Je kunt erover discussiëren. Zowel in
de nota naar aanleiding van het verslag als in de discussie van vandaag heb
ik aangegeven waarom ik hier de lijn en de keuze van de provincie heb gevolgd.
Ik zie vervolgens wel wat hiermee uiteindelijk in de Kamer gebeurt.De heer Hoekema heeft nog eens de aandacht gevraagd voor de kwestie van
de verkiezingen. Voorzitter! Het is van belang dat er voldoende ruimte is
in de nieuw te vormen gemeenten om de voorbereidingen zodanig te laten verlopen
dat er sprake is van een goede start. Ik denk dat dit voor rekening van de
provincie, samen met de nieuw te vormen gemeenten, moet worden gelaten. Die
hebben daar heus wel aandacht voor.De heer Hoekema zegt dat ik De Wolden eigenlijk een beetje lauw verdedig.
Ik ben dat niet met hem eens. Ik ben er niet de mens naar om alles wat ik
heb gezegd steeds maar weer te herhalen. Wat in het verslag staat, staat daar.
Ik meen dat ook. Natuurlijk is het van belang om eerdere argumenten in je
eindafweging te betrekken. Zuidenveld is niet zomaar beter. Op onderdelen
is Zuidenveld beter, maar alles afwegend, vind ik dat je beide opties niet
moet uitvoeren. Ik meen daar helder over te zijn geweest. Dat neemt niet weg
dat ik ook wel zie dat het op één onderdeel hier anders zal
aflopen. Dat is uiteindelijk het oordeel van de Kamer. In het normale verkeer
tussen regering en Kamer moet je zoiets gewoon sportief kunnen accepteren.Tegen de motie over Stadskanaal heb ik inhoudelijk geen enkel bezwaar,
zoals moge blijken uit hetgeen ik daarover heb gezegd.Ik ben in eerste termijn inderdaad niet ingegaan op de opmerkingen van
mevrouw Nijpels over de veranderende positie van het middenbestuur. In de
beleidsnotitie 1995 van het kabinet is heel nadrukkelijk gesteld dat wij terug
willen naar de provincie als middenbestuur in Nederland. Een aantal
zaken dat nu tussen het gemeentelijke en het provinciale niveau in intergemeentelijke
samenwerkingsverbanden plaatsvindt, terwijl het eigenlijk om bovenlokale afwegingen
gaat, moet naar het oordeel van het kabinet op het niveau van de provincie
worden gebracht, tenzij het op het gemeentelijke niveau kan blijven in combinatie
met een schaalvergroting van de gemeente.Welke taken zouden gemeentelijk moeten blijven en welke naar de provincie
moeten worden gebracht? Daarover wordt gesproken met VNG en IPO. Wij hebben
een eerste stap gezet wat betreft de wettelijk vastgelegde intergemeentelijke
samenwerkingstaak. Wij zijn nu bezig met een tweede stap op een aantal onderdelen
van ruimtelijke ordening, milieu en zorg. Dat proces wordt vervolgd. Waar
sprake is van bovenlokale bestuurlijke afwegingen wordt wat ons betreft de
positie van de provincie versterkt. Gaat het om lokale verantwoordelijkheden,
lokaal bestuur en inrichting van gemeentelijke gebieden, dan is het noodzakelijk
dat de gemeenten dat kunnen doen. Je moet niet in de positie worden gedwongen
dat je vanwege de te beperkte schaal van de gemeente wat wezenlijk een lokale
taak is naar een ander bestuursniveau brengt. Dat zou uiteindelijk met zich
brengen dat de gemeenten wel bestaan, maar over veel te weinig gaan. Dat is
heel erg ongewenst, omdat je de meest directe relatie tussen gemeente en burger
waar het gaat om taken en verantwoordelijkheden optimaal in stand moet proberen
te houden. Die lijn is in het kabinetsbeleid ingezet.Op zichzelf is er niet zoveel relatie met de discussie over Groningen
en Drenthe en de schaal die daarmee wordt georganiseerd. Daarin is meer aan
de orde of de interprovinciale sturingselementen die grensoverschrijdende
problemen met zich brengen, het voor de hand doen liggen die provincies al
dan niet samen te voegen. Die afweging moet je dus langs die lijn maken. Overigens
brengt het kabinet nog dit soort elementen in het debat in reactie op een
aantal rapporten van de RBB. Ik ben dan ook graag bereid om daar op een ander
moment uitvoeriger bij stil te staan. Die zijn namelijk buitengewoon belangrijk
voor de inrichting van ons binnenlands bestuur. Nogmaals, ik sta open voor
een debat in bredere zin op een ander moment, als daarover preciezer en diepgaander
materiaal beschikbaar is.Ik hoop dat de besluitvorming afgerond kan worden en dat de mensen in
Drenthe het besluit kunnen dragen dat hier uiteindelijk genomen wordt. In
ieder geval hoop ik dat de nieuwe gemeenten veel voor de burgers in Drenthe
kunnen doen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, morgen te stemmen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Buiten de orde maak ik nog een klein verzuim goed: blijft de stand 2-2,
dan heeft Ajax natuurlijk gewonnen.Sluiting 22.50 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-4605-4669.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl