Algemene financiële beschouwingen over het in 1998 te voeren beleid (25600), en de behandeling van de wetsvoorstellen:  - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1998 (25600 IXA);  - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1998 (25600 IXB);  - Wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en van de Invorderingswet 1990 in verband met de herziening van het stelsel van bestuurlijke boeten en van het fiscale strafrecht;  - en 8 andere fiscale wetsvoorstellen.
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 470-506

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

31-12-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 11, pagina 470-506

15-12-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23470Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25350Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25692Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25691Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25690Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25689Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25688Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24800Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25600-IXBToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25600-IXAToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25345Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 15 december 1997)Pagina 506-508
Presentie en opening (maandag 15 december 1997)Pagina 469-469
Algemene financiële beschouwingen over het in 1998 te voeren beleid (25600), en de behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1998 (25600 IXA); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1998 (25600 IXB); - Wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en van de Invorderingswet 1990 in verband met de herziening van het stelsel van bestuurlijke boeten en van het fiscale strafrecht; - en 8 andere fiscale wetsvoorstellen.Pagina 470-506
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels met betrekking tot naar buitenlands recht opgerichte, rechtspersoonlijkheid bezittende kapitaalvennootschappen die hun werkzaamheid geheel of nagenoeg geheel in Nederland verrichten en geen werkelijke band hebben met de staat naar welks recht zij zijn opgericht (Wet op de formeel buitenlandse vennootschappen) (24139); - Regels van internationaal privaatrecht met betrekking tot corporaties (Wet conflictenrecht corporaties) (24141); - Wijziging van de Wet financiële voorzieningen privatisering ABP in verband met de formalisering van de taak van het FAOP inzake de heffing ingevolge de Wet op de ondernemingsraden (25219); - en 6 andere wetten.Pagina 469-470
Lijst van besluiten (maandag 15 december 1997)Pagina 506-506

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 185 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn:de algemene financiële beschouwingen
over het in 1998 te voeren beleid (25600), en de behandeling
van de wetsvoorstellen:Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1998 (25600 IXA);Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar
1998 (25600 IXB);Wijziging van de Algemene wet
inzake rijksbelastingen en van de Invorderingswet 1990 in verband met de herziening
van het stelsel van bestuurlijke boeten en van het fiscale strafrecht (23470);Wijziging van enkele wetten in verband met de
herziening van het stelsel van bestuurlijke boeten en van het fiscale strafrecht
(Invoeringswet bestuurlijke boeten) (24800);Goedkeuring
van het op 4 december 1996 te 's-Gravenhage tot stand gekomen Protocol tot
wijziging van de Overeenkomst tussen de Regering van het Koninkrijk der Nederlanden
en de Regering van Maleisië tot het vermijden van dubbele belasting en
het voorkomen van het ontgaan van belasting met betrekking tot belastingen
naar het inkomen, met Protocol, ondertekend te 's-Gravenhage op 7 maart 1988,
met briefwisseling (Trb. 1997, 13) (25345);Wijziging
van de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen
in verband met de verruiming van de overgangsregeling ter zake van het toetsloon
in de vermindering onderwijs (25350);Wijziging
van enkele belastingwetten c.a. 1998 (fiscale structuurversterking) (25688);Wijziging van enkele belastingwetten c.a. 1998
(fiscale milieuversterking) (25689);Wijziging
van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 c.a. (aanpassing van de oudedagsreserve
van de zelfstandigenaftrek alsmede vervallen van de vermogensaftrek) (25690);Wijziging van enkele belastingwetten c.a. (belastingplan
1998) (25691);Wijzigingen van technische aard
van enige belastingwetten c.a. (25692).De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mee dat het wetsvoorstel op stuk nr. 25095 (Wijziging
van de Wet toezicht effectenverkeer 1995 teneinde de effectiviteit van deze
wet op het gebied van het bestrijden van gebruik van voorwetenschap te verbeteren)
van de agenda is afgevoerd, aangezien de schriftelijke voorbereiding nog niet
is voltooid.De beraadslaging wordt geopend.De heer Boorsma (CDA):Voorzitter! De minister van Financiën werd vorige week ongeveer gelijktijdig
onaangenaam verrast door twee perspublicaties, in de eerste plaats die over
de verloting of de verkoop tegen spotprijzen van in de Tweede Wereldoorlog
geroofde joodse bezittingen door het ministerie van Financiën aan eigen
personeel in 1968 en in de tweede plaats die over een nog niet gepubliceerde
studie over de nettoafdracht door Nederland aan de Europese Unie, waarbij
Trouw kopte "Zalm overdrijft schromelijk". Het eerste bericht jaagt ons het
schaamrood op de kaken; over het leed dat hierdoor wordt opgerakeld zwijg
ik thans. Minister Zalm heeft in onze ogen gepast gereageerd en de juiste
maatregelen genomen. Wij wachten de rapportage van de heer Kordes en de dan
te nemen maatregelen af.Het tweede punt is zakelijk van aard, doch treft de minister politiek
meer in die zin dat hij meer verantwoordelijkheid draagt. Wordt zijn eerdere
uitlating in Europa over de te hoge afdracht hierdoor gelogenstraft? Het is
toch niet de stijl van de minister om te snel met wankele berekeningen naar
buiten te treden. Wij hebben uit het bericht begrepen dat het gaat om de afdracht
van aan de Nederlandse grens geheven invoerheffingen die al of niet op de
Nederlandse afnemers drukken. Graag horen wij een eerste reactie van de minister.Wij voegen er een vraag aan toe: moeten wij zijn schot voor de boeg verstaan
als een waarschuwing voor de komende lasten die op de lidstaten gaan drukken
door de toetreding van nieuwe leden? Kan de minister daarvan een idee geven
aan de hand van de toetreding op afzienbare termijn van vijf landen, waaronder
Hongarije en Polen en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties?
De NRC van vanavond zegt dat het pas gesloten akkoord op dit punt rijkelijk
vaag is.Mijnheer de voorzitter! Ik maakte al een opmerking over de stijl van de
minister; laat ik daar nu mee doorgaan. Over het geheel vinden wij het gevoerde
beleid van de minister goed, maar zoals altijd: het kon beter, er zijn punten
waarover te discussiëren valt, en er zijn zaken die onjuist lijken.Eerst enkele hoofdzaken die goed gaan. De economie groeit voorspoedig,
de groeivoet van 3,75% zal hoger zijn dan in de meeste andere landen. Overigens,
dat is op basis van een MEV opgesteld in augustus, september 1997. Inmiddels
hebben we de krach gehad in Korea, Japan en Zuid-Amerika. Duidelijk is dat
de economieën van de VS en de West-Europese landen er goed voorstaan,
maar er zullen toch effecten van die beroering uitgaan. Een belangrijk uitgangspunt
voor de MEV-ramingen voor de Nederlandse economie is de raming voor de groei
van het wereldhandelsvolume. De raming van 7,25% is weliswaar herwogen, maar
zal toch wel neerwaarts moeten worden bijgesteld. Tot onze verbazing is dat
niet gebeurd in de recente middellangetermijnverkenning. De OECD heeft inmiddels
de groei voor de Westerse landen voor volgend jaar met bijna 1% verlaagd.Met de groei van de economie gaat gepaard de voortgaande groei van de
werkgelegenheid en de daling van de werkloosheid. Het EMU-tekort is flink
gedaald, volgens de Miljoenennota naar 1,75%. Inmiddels hebben wij de Najaarsnota
ontvangen. Dankzij een belastingmeevaller is het tekort nog verder verlaagd.In die zelfde Najaarsnota wordt meegedeeld dat extra geld, meer dan 1
mld., aan de gemeente Den Haag wordt verstrekt in het kader van de artikel
12-procedure. Enkele jaren geleden heeft het kabinet-Lubbers ook in het najaar
geld gegeven aan Den Haag om uit de financiële misère
te komen. De CDA-fractie had daar meervoudige kritiek op. Tijdens een gesprek
met de huidige minister van Financiën werd duidelijk dat hij onze kritiek
deelde. In de eerste plaats meenden wij dat een kabinet niet zomaar extra
geld aan één gemeente kan geven buiten de wettelijke wegen om.
Daar is inmiddels in voorzien: Den Haag heeft de artikel 12-status gekregen.
In de tweede plaats meenden wij dat een en ander niet zo maar kan meeliften
in een Najaarsnota. Den Haag heeft het geld al gekregen, doch de minister
heeft niet eerst het budgettaire fiat gevraagd van de Staten-Generaal. Wat
was destijds het commentaar van de minister bij onze kritiek? Wat vond en
wat vindt hij van het staatsrechtelijke punt dat de regering eerst autorisatie
moet vragen voor het doen van uitgaven? Er was immers geen sprake van haast
die overtreding van dat begrotingsbeginsel rechtvaardigt? Wordt overigens
het volle bedrag voor Den Haag in één keer ten laste van de
begroting 1997 gebracht of wordt het bedrag als voorfinanciering buiten het
politiek relevante tekort gehouden? Telt het miljard mee bij de berekening
van het EMU-tekort? De inmiddels ingediende wijziging van de begroting 1997
van het Gemeentefonds heb ik op dit punt niet meer kunnen bestuderen.Wat gaat goed, maar kon beter? In de eerste plaats was er de raming voor
de inflatie en de rente. De Miljoenennota ging uit van een stijging van de
consumentenprijsindex met 2,25% en een lange rente van 5,75%. De economie
draaide en draait duidelijk op volle toeren, zodat het gevaar van oververhitting
en daarmee van prijsstijging en rentestijging optreedt. De raming voor de
inflatie was eigenlijk al niet zo verantwoord. Liep de inflatie al niet op
naar 2,75%? Bomhoff schreef dat in zijn reactie op de Miljoenennota. Van Lanschot
wees meteen op de te lage raming voor de rente. Ongeveer een week nadat ik
mijn aantekeningen op dit punt voor de fractie had gemaakt, werd duidelijkheid
verschaft door de centrale banken. In een gecoördineerde actie hebben
de centrale banken van de beoogde lidstaten van de EMU of althans enkele daarvan
de rentestand verhoogd. Daarmee wordt een duidelijk signaal afgegeven. De
renteverhoging zal veelal doorwerken in de rente door de banken gevraagd en
zal de bestedingen afremmen. Overigens, dezelfde recente ramingen van de OECD
laten zien dat de oververhitting zal afnemen en dat daardoor de inflatie wellicht
minder zal aanwakkeren.In de tweede plaats is daar het politiek relevante tekort. Alle aandacht
is uitgegaan naar de fraaie score voor het EMU-saldo, maar daardoor bleef
verhuld dat het politiek relevante financieringstekort zou oplopen van 2%
BBP in 1996 naar 2,25% in 1997 en 1998. De gong van de Najaarsnota heeft de
minister in deze ronde dan gered, maar dan toch. Waardoor liep de raming voor
het politiek relevante tekort op? De politieke relevantie is dan dat ceteris
paribus de schuldquote stijgt. Het EMU-saldo is zonder meer voorspoedig gedaald
door een combinatie van oorzaken, waaronder de conjuncturele wind in de zeilen.Vroeger werden er in de Miljoenennota beschouwingen gegeven over de conjuncturele
impuls van de begroting. Ik mis die beschouwingen wel eens. Hoe hoog zou structureel,
gecorrigeerd voor de conjunctuur, het EMU-saldo en het politiek relevante
tekort zijn in 1998? Zou dat 1,5 procentpunt hoger zijn? Dan wordt duidelijk
dat er iets te hard door omstanders wordt gejubeld en dat de minister er terecht
op hamert dat het beleid gericht op verdere tekortreductie moet worden voortgezet.
De ESB heeft in een septemberaflevering een interessante beschouwing geleverd
over het M-vormige verloop van de conjunctuur, waarvan de minister ongetwijfeld
kennis heeft genomen. Volgens dat M-vormige verloop volgt er op de eerste
piek een kleine dip, waarna weer een piek volgt, gevolgd door een zwaardere
recessie. Met conjunctuurbewegingen weet je het nooit precies: het zijn geen
wetmatigheden maar regelmatigheden, en het patroon kan worden vertraagd en
verbogen. Maar afgaande op het geschetste patroon zou Nederland op afzienbare
termijn, stel in 1999, te maken krijgen met een recessie. Een recessie zal
kunnen volgen op een versnelling van de inflatie, een verdere renteverhoging
en afremming van de kredietexpansie, waarbij ook de onzekerheid over de EMU
en de euro en de kosten gepaard gaande met de euro en de 2000-problematiek
in de software een rol kunnen spelen. Als de analyse juist is, kan het politiek
relevante tekort dus zo omhoog schieten van zeg 2% naar 3,5%. De daling van
de schuldquote zal worden vertraagd en de rentelasten zullen ceteris paribus
stijgen. Kortom, qua budgettaire politiek zijn we er nog niet.Dan enkele zaken waar over te discussiëren valt, zoals de lastenverlichting.
De collectieve lastendruk is weliswaar geen kerngrootheid meer, maar is toch
wel handig: we zien een constante daling van 44,7% BBP naar 42,5% in 1998.
Als CDA-fractie hebben we de afgelopen 10 jaar gepleit voor lastenverlichting
als instrument om de arbeidskosten te temperen en daarmee de werkgelegenheid
te stimuleren. Er zal in de kabinetsperiode een cumulatieve lastenverlichting
zijn aangebracht van bijna 17 mld.: 8 mld. meer dan was afgesproken in het
regeerakkoord, dankzij de gunstige macro-ontwikkelingen. Wat dat betreft,
staan we niet principieel afwijzend ten opzichte van de voorgenomen lastenverlichting
met een kleine 4 mld. in 1998. Maar toch kunnen er de nodige vragen bij worden
gesteld.Ik heb gewezen op het gevaar van de oververhitting van de economie en
op de waarschuwing, afgegeven door de centrale bank in de vorm van de renteverhoging.
Is het in zo'n situatie nu verstandig om een forse lastenverlichting te geven?
Conjunctureel is het antwoord: nee. Het kabinet kan tegenwerpen dat de lastenverlichting
het nodige effect zal hebben op de afremming van de loonontwikkeling. Dat
lijkt juist en ook nodig. Zo waarschuwde de voorzitter van de Brabants-Zeeuwse
Werkgeversorganisatie na Prinsjesdag voor een loonexplosie met 3,5 à
4% in 1998. Vanwege de spanningen die ontstaan in delen van de arbeidsmarkt
is het echter toch maar de vraag, of de lastenverlichting nog zal werken bij
afremming van de loonkostenstijging. Ik zei al dat valt te twisten over de
forse lastenverlichting. Had niet beter meer geld kunnen worden aangewend
voor een verdere verlaging van het financieringstekort en daarmee van de staatsschuld?
Om zo de interestlasten te verlagen en de toekomstige budgettaire ruimte te
verhogen, welke straks hard nodig is in verband met de lasten van de AOW?
De Raad van State koos in zijn advies voor een verdere verlaging van het tekort,
 evenals Wellink, de president van De Nederlandsche Bank.Voorzitter! Zien we hier geen parallel met het laatste jaar van het vorige
kabinet? Minister van Financiën Kok koos er toen voor, met verwijzing
naar de conjuncturele situatie, om het met de ombuigingen en de reductie van
het financieringstekort wat rustiger aan te doen. "Een tandje lager", was
toen zijn motto. Die benadering van "een tandje lager" is toen zwaar door
ons gekritiseerd als een beleidsverandering die alleen electoraal kon worden
begrepen. Nu hebben we ook de indruk dat de forse lastenverlichting gezien
moet worden in het licht van de komende verkiezingen: lastenverlichtingen
worden gewaardeerd door de burger, en zullen niet snel worden gekritiseerd
als ook het tekort wordt verlaagd. Ook Van de Klundert noemt in zijn reactie
op de Miljoenennota het electorale motief.Doorgaand met de lastenverlichting: de indruk wordt gewekt dat in 1998
iedereen, althans alle groepen, er in koopkracht op vooruit kunnen gaan. Inmiddels
hebben we verschillende publicaties gezien waarin dat in twijfel wordt getrokken
voor groepen ouderen. Wil de minister daar helderheid over verschaffen? Welke
koopkrachtstijging, rekening houdend met de gemeentelijke lastenverzwaringen
en de gemiddelde huurverhoging, zal naar verwachting worden gerealiseerd in
1998 door een gehuwd echtpaar dat leeft van de AOW, of een gehuwd echtpaar
van 70 met een klein aanvullend pensioen? Wij vrezen, afgaande op verschillende
beschouwingen, dat deze laatste categorie erop achteruit zal gaan. Wij betreuren
dat. En de bewindslieden? Ik zie dat zij hun hoofd schudden, maar dat hoor
ik straks dan heel graag.Dan enkele zaken die niet goed gaan of niet juist worden voorgesteld.
In het vorige heb ik al enkele zaken aangestipt: het feit dat aan Den Haag
1 mld. wordt gegeven zonder dat daarvoor tijdig autorisatie is gevraagd, de
groei van het politiek relevante tekort, het gevaar van oververhitting van
de economie en de dreiging van versnelling van de inflatie en van rentestijging.
Maar daarmee zijn we er nog niet. Er zijn structurele problemen in onze economie
die niet met voldoende succes zijn aangepakt. Ik wijs op het structuurprobleem
van de ontwikkeling van het aantal personen met een werkloosheidsuitkering.
Er is thans sprake van een zeer langzame daling. Wil de minister eens aangeven
wat het doel van dit kabinet was ten aanzien van de terugdringing van het
aantal personen met een werkloosheidsuitkering, met name ook aan de onderkant
van het loongebouw?Een tweede punt betreft de structureel nodige verbetering van de infrastructuur.
De regering heeft in meerdere Miljoenennota's prima analyses gegeven van de
problemen. Maar heeft het kabinet gedaan wat er moest gebeuren? De Miljoenennota
schrijft op pagina 12: Er is een begin gemaakt met een structurele verhoging
van de investeringen in de Nederlandse infrastructuur en het leefklimaat.
Op pagina 39 schrijft men over een forse toename van de overheidsinvesteringen
in de afgelopen jaren. Wil minister Zalm duidelijk maken waarop deze uitspraken
zijn gebaseerd? Neem ik de cijfers voor de overheidsinvesteringen, en dan
als percentage van het bruto binnenlands product, dan zie ik de stijging niet.
De overheidsinvesteringen in percentage van het BBP bedroegen in 1983 nog
2,7, in 1988 2,53, in 1994 2,44, in 1997 2,46, en de raming voor 1998 bedraagt
2,45. Wat is dus die structurele verhoging? Wat is die forse toename? De raming
voor 1998 laat eerder een daling dan een stijging zien. Bedenkt men voorts
dat de realisatie meestal zal achterblijven bij de raming en dat in het verkiezingsjaar
1998 zeker een vertraging zal optreden, dan begrijp ik de beleidsuitspraken
van de minister uit de Miljoenennota bepaald niet. De minister schrijft op
pagina 30 ook dat beslissingen zijn genomen. Ja, vast wel, maar belangrijker
is of ze worden uitgevoerd, en op tijd.In dit verband nog een enkele opmerking over de private financiering van
infrastructurele werken. De hoofdredacteur van de ESB, Keuzenkamp, heeft daar
weer een lans voor gebroken, evenals in de Tweede Kamer enkele afgevaardigden,
bijvoorbeeld Van der Ploeg. Er zitten duidelijke problemen aan de private
financiering, zoals door onze fractie bij verschillende gelegenheden is opgemerkt,
onder andere door onze voorzitter Van Leeuwen en door collega Baarda bij onderwerpen
van Verkeer en Waterstaat. Als er geen duidelijk zicht is op een rendabele
exploitatie en op de verdeling van de risico's zullen kapitaalverschaffers
niet snel bereid zijn te investeren in projecten van publiek private samenwerking,
zoals ook is uiteengezet in een eerder advies van de SER. Wat is op dat punt
de stand van zaken met de Betuwelijn? Op 10 december jongstleden heeft de
ABN/AMRO een rapport over het onderwerp uitgebracht en voorgesteld om veel
meer projecten over te laten aan private financiers en exploitanten, waarbij
de thans voorziene investeringsmiddelen gebruikt worden voor de bekostiging
van de onrendabele top. Wat is de reactie van de minister op dit rapport?Een ander punt van kritiek betreft de uitgaven voor onderwijs en onderzoek.
Ik hoef niet lang stil te staan bij het grote belang van deze investeringen
in "human capital" voor de toekomstige concurrentiepositie en welvaart van
Nederland. Het verband tussen economische groei en onderwijs is genoegzaam
aangetoond. Wat schrijft nu de Miljoenennota? Dat het belang er van wordt
onderkend en dat daarom de uitgaven worden verhoogd. In procenten van het
BBP blijken deze uitgaven echter niet te stijgen, maar te dalen, van 6,4 in
1989, naar 5,7 in 1994 en dan verder naar 4,9 in 1998. Wordt het ministerie
van Financiën onzorgvuldiger in zijn rapportage of heb ik de plank misgeslagen,
wat natuurlijk ook goed mogelijk is? In elk geval wordt in het CNV-commentaar
op de Miljoenennota tamelijk onverbloemd kritiek geleverd op het onderwijsbeleid.
Het CNV acht een forse verhoging van het budget voor het middelbaar beroepsonderwijs
geboden en schrijft dat voor een kwaliteitsslag in het onderwijs de komende
jaren honderden miljoenen extra nodig zijn. Het recente OECD-rapport "Education
at a Glance" laat zien dat Nederland bepaald niet vooroploopt in de uitgaven
voor onderwijs.Een ander punt van kritiek betreft de uitgaven voor de zorg. Dat de ijklijn
voor de zorg wordt overschreden, wordt door ons toegejuicht. De Miljoenennota
schrijft nu dat de volumegroei ten gevolge van de vergrijzing in de toekomst
zal worden gecompenseerd door een teruglopende bevolkingsgroei. Is dat nu
aannemelijk? Onze simpele redenering is dat de zorgkosten voor de personen
in de hoge leeftijds klassen vele malen hoger zijn dan de zorgkosten
voor jongeren. De Miljoenennota schrijft verder dat het mogelijk zal zijn
om op de kosten van de zorg te besparen door de zorg doelmatiger te organiseren.
Daar wachten wij al jaren op. Wat is dan nu de oplossing die door Financiën
voor dat probleem wordt aangedragen? Wij zijn benieuwd. Of is dit ook een
teken dat de nota wat zorgeloos is geformuleerd of niet kritisch genoeg is
gelezen door de minister?Dan maak ik nog een enkele opmerking over het belastingplan. Collega Stevens
zal daar straks uitvoerig op ingaan. Eerst maak ik een opmerking van algemene
aard. Deze maak ik als voorzitter van de commissie voor Financiën, doch
niet namens de commissie. Ik doe dat als lid. Ik acht het zorgwekkend dat
de Eerste Kamer opeens weer overladen is met belastingwetten en andere financiële
wetten, zonder dat een behoorlijke gelegenheid wordt geboden om die goed te
bestuderen. Ook in een eerder jaar heb ik die klacht geuit. Er moet voldoende
tijd zijn voor de praktijk en de belastingwetenschap om te reageren op de
voorstellen. Er moet voldoende tijd beschikbaar zijn om de stukken te bestuderen
in de Eerste Kamer.Dan maak ik enkele specifieke opmerkingen. Wij hebben ons verbaasd over
de maatregel om de gemeentelijke verontreinigingsheffing met ƒ 100
per belastingplichtige te doen verlagen. Een om verschillende redenen wel
zeer curieuze maatregel. Allereerst is er het principiële bezwaar van
de aantasting van de gemeentelijke autonomie. In de tweede plaats is er het
principiële bezwaar dat de regering streeft naar een verdere ecologisering
van de belastingheffing. Collega Van Dijk heeft bij de behandeling van de
ecotaks zeer scherp duidelijk gemaakt dat de regering zich in bochten wringt
om aan te geven dat van die belasting enig effect zou uitgaan op het milieugedrag.Indien de regering – als ik de regering in haar verdediging van
toen volg – toen gelijk zou hebben gehad, zou de verlaging van de verontreinigingsheffing
nu dus een negatieve invloed moeten hebben op de verontreiniging. Er is een
derde, praktisch, bezwaar: niet alle gemeenten hebben een verontreinigingsheffing.
Dat had Financiën gewoon kunnen weten. Vanwege dat praktische bezwaar
zullen de gemeenten de verlichting nu moeten doorgeven in de tarieven van
de OZB. Hebben de bewindslieden kennisgenomen van een brief van de gemeente
Noordwijk, waarin de gemeente Noordwijk schrijft dat het via de OZB verwerken
van deze maatregel nauwelijks uitvoerbaar is, waarschijnlijk een ongewenst
uitstel van het opleggen van de aanslag met zich brengt en de uitvoeringskosten
tot onacceptabele hoogte zal brengen? De CDA-fractie blijft moeite houden
met de maatregel. Waarom heeft de regering geen extra geld gegeven aan het
Gemeentefonds?Wij hebben begrepen dat er plannen zijn om de werknemersverzekeringspremies
in de toekomst te laten innen door de fiscus. Dat is niet hetzelfde als een
fiscalisering van de premies, maar wij zien het wel als een stap in die richting.
De werknemersverzekeringen worden dan meer getrokken in het publieke domein
van de overheid, weg uit het semi-publieke terrein waar uitvoeringsorganisaties
en sociale partners actief zijn. Wij hebben waardering voor de besparingen
indien die daardoor mogelijk worden, maar wij hebben ook aarzelingen, van
principiële en van praktische aard. Principieel: wij zijn net als onze
vroegere collega Jan Christiaanse tegen een fiscalisering van sociale verzekeringen.
Praktisch: de uitvoeringsorganisaties hebben een grote deskundigheid opgebouwd,
hebben softwareprogramma's ontwikkeld, etc. Hoe zou de fiscus dat opeens efficiënter
kunnen doen? Waar blijft dan de door het kabinet beoogde marktwerking? Die
wordt hierdoor toch onmogelijk gemaakt? Zijn de kostenramingen van het ministerie
van Financiën wel realistisch? Ik verwijs de bewindslieden naar de standpuntbepaling
van de gezamenlijke UVI's van 1 oktober 1997. Een reactie stel ik op prijs.Vanwege de tijd zal ik de passage over de EMU weglaten en de aandacht
vragen van de bewindslieden voor de invoering van de euro. Eerder hebben wij
de minister van Financiën gevraagd om voldoende informatie aan het publiek
te verschaffen en voldoende aandacht te besteden aan de voorbereidingen hiervan.
Denkt de minister dat te hebben gedaan? De CDA-fractie is toch bevreesd dat
hij daarin tekort is geschoten. Wij gaan daarbij niet alleen af op een publicatie
van Moret, Ernst & Young en persberichten, onder andere over een onderzoek
van De Nederlandsche Bank, maar ook op eigen waarnemingen, bijvoorbeeld in
een jaarvergadering van de Rabobank te Enschede, waar de aanwezigen, waaronder
vele middenstanders, amper geïnformeerd waren.Er is ook hier een "sense of urgency" nodig om bedrijven zich te laten
voorbereiden. Uit het werk van het Platform is overigens duidelijk geworden
dat de kosten van de invoering hoog zullen zijn en dat een belangrijk deel
daarvan gedragen zal worden door de middenstand. De CDA-fractie dringt er
bij de bewindslieden op aan om de bedrijven eventueel fiscaal tegemoet te
komen om die kosten op te vangen, bijvoorbeeld door al over 1997 een voorziening
op dit punt toe te staan.Mijnheer de voorzitter! Ik sluit af. Bij de laatste algemene financiële
beschouwingen is gesproken over een rapportcijfer voor het kabinet. Dit zijn
de laatste algemene financiële beschouwingen die wij mogen hebben met
deze bewindslieden als leden van het huidige kabinet. Bij de eerste keer heb
ik geprobeerd om de minister een steuntje in de rug te geven, maar hij vroeg
zich toen af of het geen schot hagel in de rug was. Ik hoop dat hij dit achteraf
toch als een steun in de rug heeft kunnen zien, ondanks de kritiek die uiteraard
vanaf dit spreekgestoelte af en toe wordt geuit.De staatssecretaris wordt door ons gezien als zeer deskundig en creatief.
Wij hebben veel waardering voor hem. Daarnaast is hij soms duidelijk te gedetailleerd
aanwezig en komt de rol van de Eerste Kamer in gevaar, zoals toen hij inging
tegen een motie waar mijn naam aan verbonden is, maar die destijds is opgesteld
door collega Stevens. In deze motie werd erop aangedrongen om niet al te veel
belastingvoorstellen in een mandje te gooien, maar hij is zich schuldig blijven
maken aan deze praktijk.De minister van Financiën prijzen wij vanwege zijn prima macrobeleid
en zijn zeer goede trendmatige aanpak van de begroting. Daarnaast wil ik erop
wijzen dat andere ministers van Financiën in onze ogen wel eens meer
aandacht hebben geschonken aan het microbegrotingsbeleid. Op dit punt heb
ik nog een vraag. Wat is er terechtgekomen van het voorstel
om over te gaan tot de invoering van een kapitaaldienst, als het tekort voldoende
laag is geworden? Is hierover een expliciet besluit genomen of niet?Mijnheer de voorzitter! Wij danken de beide bewindslieden voor het vele
goede werk dat zij hebben gedaan en wachten hun reactie op onze inbreng af.De heer Stevens (CDA):Voorzitter! Het is een belangrijke dag vandaag. De 21ste eeuw staat voor
de deur en de 20ste eeuw moeten wij nog afwikkelen. Voor ons ligt een groot
palet aan wetsvoorstellen, waaronder voorstellen die de fiscale structuur
van deze eeuw versterken en tevens de nodige fiscale milieuversterking moeten
verschaffen, een nieuwe loot aan een rijke stam van fiscale stimulantia.Naast de aandacht voor de 20ste en 21ste eeuw dus een zwaar programma
voor deze beschouwingen, en wederom een enorme tijdsdruk, waar collega Boorsma
al op heeft gewezen. Het heeft ons wel enigszins gestoord dat er dit jaar
geen gelegenheid was voor nadere inbreng bij een aantal onderwerpen die van
niet gering belang waren, zoals een technische herziening die in feite een
aantal fundamentele wetswijzigingen bevatte. Dat eist altijd extra aandacht
van de leden.Er is echter ook ruimte voor compassie en begrip voor deze bewindslieden,
want hun inzet om het plan te presenteren vlak voor de algemene financiële
beschouwingen in de Eerste Kamer wordt in dit huis zeer op prijs gesteld.
Dat alles was niet mogelijk geweest zonder de grenzeloze inzet van de ambtenaren
van het departement. Vanaf deze plaats wil ik hen gaarne namens onze fractie
complimenteren met hun loyale en kundige assistentie, onder de moordende druk
van de tijd, van de bewindslieden en van de invloeden van buiten. Mede daardoor
kan deze staatssecretaris de geschiedenis ingaan als kampioen fiscale producties.
Uit de databank van de Eerste Kamer kon ik vanaf augustus 1994 tot op heden
146 "hits" halen.Gezien de vereenvoudigingsdrift van de bewindslieden is het altijd goed
om even de status quo te peilen. Ik doe dit jaarlijks aan de hand van de langste
zin uit de wetsvoorstellen die zij hebben gepresenteerd, overigens meestal
zonder resultaat, zoals ook dit jaar blijkt. Twee zinnen strijden om voorrang,
de langste zin van 146 woorden en de leukste zin, die 106 woorden telt. Laat
ik beginnen met de langste, die komt uit het wetsvoorstel Fiscale milieuversterking:
"Indien in de periode van 5 juli 1996 tot het begin van het eerste boekjaar
dat aanvangt op of na 1 januari 1998 voor een door een publiekrechtelijke
rechtspersoon gedreven onderneming als bedoeld in artikel 2, derde lid, tweede
volzin, van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 door deze rechtspersoon
activiteiten als bedoeld in die tweede volzin zijn ingebracht in of vervreemd
aan een ander lichaam waarin de inbrenger of de vervreemder voor ten minste
een derde gedeelte een belang heeft, waarmee hij in een groep is verbonden
in de zin van artikel 24b van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek of waarvan
hij een bestuurder kan benoemen of ontslaan, vindt in afwijking in zoverre
van de artikelen 10 en 10a, eerste lid, van de Wet inkomstenbelasting 1964
bij dat andere lichaam geen afschrijving plaats op goodwill met betrekking
tot de van de inbrenger of de vervreemder daarbij verkregen vermogensbestanddelen."
Ik kan deze zin niet uitspreken zonder naar adem te happen.De leukste zin komt uit het wetsvoorstel Fiscale structuurversterking.
"Als projecten als bedoeld in artikel 26, eerste lid, onderdeel c, worden
in afwijking in zoverre van artikel 26, tweede lid, onderdeel b, mede aangemerkt
projecten of categorieën van projecten welke zijn gelegen op de Nederlandse
Antillen of Aruba terzake waarvan door onze minister van Volkshuisvesting,
ruimtelijke ordening en milieubeheer in overeenstemming met onze minister
van Financiën en na overleg met onze minister van Landbouw, natuurbeheer
en visserij schriftelijk is verklaard onder door hen te stellen voorwaarden
met betrekking tot de controle terzake van de omstandigheid dat die projecten
of categorieën van projecten in het belang dienen te zijn van de bescherming
van het milieu, waaronder natuur en bos."Voorzitter! Ik zal aan het belastingplan enkele algemene beschouwingen
wijden, alsmede aan de bijzondere wetten. Vervolgens zal ik over die bijzondere
wetten wat meer specifieke vragen stellen, die ik overigens op voorhand aan
de staatssecretaris heb voorgelegd, zodat hij in de gelegenheid is om daar
ook specifiek op te antwoorden. Het doet ons een genoegen dat er een begin
is gemaakt met uitvoering van de motie-Boorsma. De heer Boorsma zelf heeft
daar al enige opmerkingen over gemaakt. Wij hebben gezien dat er dit jaar
al enkele voorstellen apart zijn gepresenteerd. Daar was ook alle aanleiding
toe, gezien de inhoud van de motie. Maar het slagveld van voorstellen is aanzienlijk.
Na de euforie van de floorshow van de bewindslieden, waarin het meest brede,
eenvoudige, rechtvaardige en groene belastingplan van de 21ste eeuw werd gepresenteerd,
was het ontnuchterend om te zien wat er vier dagen later aan ons werd gepresenteerd
als het staartje van de 20ste eeuw. Ik ga er in vogelvlucht langs.Het belastingplan wordt gekenmerkt, niet alleen door een verhoging van
de belastingvrije som, maar ook door een complicering van de belastingvrije
som. Ik noem hierbij de introductie van een niet-overdraagbaar deel, een bovenbasisaftrek –
Hoe kom je op het woord? Wellicht komt er straks nog een onderbasisaftrek. –
en de invoering van een inkomensafhankelijk deel ouderenaftrek. Duidelijk
is dat dergelijke voorstellen allerminst bijdragen aan de vereenvoudiging.
Ze worden getekend door een grote mate van grondslagversmalling – ik
denk met name aan de belastingvrije som en het arbeidskostenforfait –
en door de terreur van het inkomensplaatje van dit moment en tonen een bewonderenswaardige
gedetailleerdheid, die naar adem doet happen. Kortom, complexe ad hoc-wetgeving,
gebaseerd op een korte levensduur, althans als het plan voor de 21ste eeuw
een beter resultaat zal produceren.Zeer opmerkelijk is voorts een aanzienlijke verhoging van het belastingdeel
van de eerste schijf, die altijd een zorg van de bewindslieden van Financiën
is geweest. Ineens gaat het van 5,05% naar 8,85% met een gelijktijdige verlaging
van het premiedeel naar 27,5%, waardoor het gecombineerde eersteschijftarief
daalt met bijna 1%. Wordt hiermee een indirecte aanzet gegeven voor een sluipende fiscalisering van de premies? En zo ja, moet daarover
dan niet een debat ten principale worden gevoerd? Ik ben benieuwd naar het
standpunt van de bewindslieden.Vervolgens komt er een aantal wetsvoorstellen aan de orde, waarvan collega
Van Dijk de fiscale milieuversterking zal behandelen. Ik zal zelf nader ingaan
op de fiscale structuurversterking, de wijziging FOR, de wijzigingen van technische
aard en het wetsvoorstel over de bestuurlijke boeten. Al die wetsvoorstellen
naast elkaar zettend, kom ik tot de conclusie dat wij worden geconfronteerd
met een enorme massa wetgeving, waarvan een groot deel moet worden gekwalificeerd
als het reageren op incidenten, als verbeteringen in de zin van het creëren
van nieuwe stimulantia om bepaald maatschappelijk gedrag te bevorderen, kortom
als buitengewoon boeiend en vermoeiend. Ik geef een samenvatting van het pakket
dat heden voor ons ligt. In het verleden is de Wet inkomstenbelasting wel
eens vergeleken met een kraterlandschap. Deze indruk is niet weggenomen door
de nieuwe verrijkingen die thans aan de fiscale stam worden toegevoegd. Opvallend
is de verdere versmalling van de grondslag, overigens wel een consistent doorgezette
gedragslijn gedurende de afgelopen jaren. De voorstellen die thans worden
gepresenteerd, staan haaks op het uitgangspunt van de vereenvoudiging en eigenlijk
ook op het plan dat voor de 21ste eeuw is gepresenteerd. De voorstellen worden
zeer duidelijk gekenmerkt door een onverbloemde zucht naar instrumentalisme.
Ik bedoel daarmee dat bepaalde maatschappelijke doelen op welke wijze dan
ook moeten worden bevorderd via de fiscale wetgeving. Men zou echter ook kunnen
denken aan een grotere rol voor subsidies via andere departementen, zoals
Sociale Zaken, Economische Zaken en Milieu. Verontrustend veel gebruik is
gemaakt – opnieuw weer; het lijkt erop dat het groeit – van de
mogelijkheid om wettelijke regelingen nader uit te werken in ministeriële
regelingen. In feite weet het parlement bij aanvaarding van het wetsvoorstel
dan niet welke regelingen het precies aanneemt. Dat is een ontwikkeling die
een halt moet worden toegeroepen, Uiteindelijk behoort deze Kamer –
en ook de Tweede Kamer – de gelegenheid te hebben de wetgeving in haar
geheel te bezien. Het is niet voor niets dat ik deze opmerkingen maak want
wij hebben hiermee recente ervaringen, indien wij kijken naar de Wet uitholling
grondslag waar zowel de resoluties over de functionele valuta als de modelbeschikking
CFM pas circa acht maanden na ingangsdatum van de wet bekend zijn gemaakt
en bovendien wat de CFM betreft, nog onaangename verrassingen bevatte waarover
de Kamer niet van tevoren was geïnformeerd. Ik denk daarbij aan de substance-eisen
voor de CFM, the thin capitalisation rules voor een Nederlandse groep in de
CFM, enz. Ook blijkt dat deze resoluties op zich zelf opnieuw aanleiding geven
tot vragen die nu uitsluitend nog in de uitvoeringssfeer en afhankelijk van
de goedgunstigheid van Financiën aan de orde kunnen worden gesteld.Als ik al deze overwegingen samenvat dan moet ik tot de conclusie komen,
dat ze haaks staan op het gedachtegoed dat kennelijk ten grondslag ligt aan
het plan voor de 21ste eeuw. Wellicht is het nodig om – ook zoals het
gebeurde in de tijd van de commissie-Oort de wetgeving dermate te bezwaren
met instrumentalisme, rechtvaardigheidselementen of andere maatregelen –
op deze wijze een klimaat of een draagvlak te creëren teneinde als het
ware een grote vereenvoudigingsoperatie uit te lokken. Indien dit de opzet
van de bewindslieden is geweest, dan zijn zij daarin buitengewoon goed geslaagd.
Iets onaardigers kan ik er niet over zeggen.Voorzitter! Ik wil thans enkele technische opmerkingen over de wetsvoorstellen
maken. Ik heb die nog niet kunnen maken omdat wij geen gelegenheid voor een
nader voorlopig verslag hadden. Ik begin met het wetsvoorstel bestuurlijke
boeten. In de nota naar aanleiding van het verslag merkt de staatssecretaris
op dat het criterium opzet of grove schuld is gewijzigd in opzet waarbij een
boete bij primitieve aanslag zal worden opgelegd. Opzet is echter een breed
begrip. Ik denk aan het begrip voorwaardelijke opzet. Begrijp ik de staatssecretaris
goed, dat hij onder opzet in de context van de bestuurlijke boeten uitsluitend
ziet op laakbaarheid die gelijk te stellen is aan zwendel en fraude –
overigens op zich zelf geen juridisch gedefinieerde begrippen – en bijvoorbeeld
niet voorwaardelijke opzet? Zo ja, is de staatssecretaris dan bereid om in
het BBB – het Besluit bestuurlijke boeten dat nog moet worden overgelegd –
dit op te nemen? Ten aanzien van het verhoor merkt de staatssecretaris op
dat er beleidsregels zullen worden vastgesteld in het genoemde BBB waarbij
met name wordt vastgelegd, dat een verhoor wordt voorafgegaan door een oproep
van de inspecteur. Mogen wij ervan uitgaan, dat deze oproep altijd schriftelijk
zal zijn en dat daarbij wordt meegedeeld, dat de contribuabele niet tot antwoorden
is verplicht? Dit voorkomt situaties dat de belastingplichtige wellicht telefonisch
wordt opgeroepen en ter plekke wordt geconfronteerd met deze mededeling waardoor
hij geen gelegenheid heeft zich alsdan te laten bijstaan.Over het verschoningsrecht merkt de staatssecretaris op dat hij geen voorstander
is van een al dan niet beperkt verschoningsrecht van de belastingadviseur.
Hij wijst erop dat het vast beleid is van de belastingdienst, geen inzage
te vragen bij belastingadviseurs en accountants ten behoeve van de belastingheffing
van derden van de in de uitoefening van hun beroep aan cliënten verstrekte
adviezen en de met cliënten gevoerde correspondentie. Dat klopt, want
dat is neergelegd in de mededeling van 5 januari 1994. Is de staatssecretaris
bereid toe te zeggen dat die mededeling voor alle duidelijkheid voor boetekwesties
nader wordt uitgewerkt in het BBB 1998? Wij denken dat het in de praktijk
van de uitvoering zeer nuttig is om alles dat betrekking heeft op de boetekwestie
in één stuk vast te leggen.Het una via-stelsel heeft ook de nodige discussie uitgelokt. Naar aanleiding
van onze opmerkingen meende de staatssecretaris dat een directe werking van
het una via-stelsel op dit moment tot grote onevenwichtigheid zal leiden.
Indien door het vaststellen van een navorderingsaanslag met verhoging strafrechtelijke
vervolging van de belastingfraude niet meer mogelijk zou zijn, acht hij zulks
ongewenst. Wij begrijpen dat, maar de praktijk werkt anders. Een dergelijke
zaak zou namelijk allang zijn ingebracht door de inspecteur in het tripartiete
overleg, een overleg dat al twaalf jaar loopt en waar de betrokken partijen
zeer goed op elkaar zijn ingespeeld. In dat overleg pleegt
tijdig een besluit te worden genomen hoe met een dergelijke zaak om te gaan.
Zou in dat overleg voor een strafrechtelijke afdoening zijn gekozen, dan kan
hij simpelweg nu al afzien van de boeteoplegging. Als daarvoor niet wordt
gekozen, kan hij ook de boete tot 100% opleggen maar dan komt er geen strafzitting
meer.Op zich is het una via-stelsel al jarenlang omstreden. Normaal gesproken
zou het reeds verleden jaar een wettelijke basis hebben gekregen in wetsvoorstel
23470. Thans doet de vraag zich voor of er mede ter wille van de proceseconomie
van een behoorlijke ontlasting van de magistratuur sprake zou kunnen zijn,
zonder dat dit tot juridische onevenwichtigheden moet leiden. In dit verband
zou men bijvoorbeeld kunnen denken aan een regeling, waarbij als beleidsuitgangspunt
de facto al het una via-systeem wordt gehanteerd, bijvoorbeeld voor de gevallen
vanaf 1 januari 1997, de oorspronkelijk beoogde datum van invoering van deze
wet c.q. dat in beginsel als uitgangspunt in de praktijk wordt gekozen voor
administratieve afdoening, tenzij in zeer uitzonderlijke gevallen een strafrechtelijke
afdoening zeer zwaar is geïndiceerd. Dat zou beoordeeld kunnen worden
door de directeur rijksbelastingen, hetgeen naadloos aansluit op het huidige
systeem van artikel 80, lid 2, AWR. Een dergelijke aanpak zou de overgang
van een oud systeem naar het una via-systeem wellicht soepeler doen verlopen.
Kan de staatssecretaris zich vinden in een dergelijke benadering?Wij danken de staatssecretaris voor de toegezegde evaluatie na twee jaar.
Het is een vrij korte periode, maar het is goed om die evaluatie te laten
plaatsvinden. Wij vragen hem of hij bereid is om in dat geval ook de invorderingsproblematiek
mee te nemen en of het wellicht nuttig is, ook de uitvoeringspraktijk vanuit
de hoek van de fiscaal adviseurs erbij te betrekken, bijvoorbeeld door overleg
met de betreffende beroepsorganisaties.Over de invordering van administratieve boetes was het standpunt van de
staatssecretaris in het verleden dat het strafkarakter zich verzet tegen invordering
van administratieve boetes zolang deze nog niet onherroepelijk vaststaan.
Dit is neergelegd in de Handelingen Tweede Kamer 1988-1989, 20588, nr. 6,
bladzijden 46 en 47. Thans echter stelt de staatssecretaris: "zolang het ingediende
bezwaar- of beroepsschrift nog niet is afgewikkeld, kunnen ten aanzien van
het bestreden bedrag onherroepelijke invorderingsmaatregelen alleen plaatsvinden
na voorafgaande machtiging van het ministerie, waarbij uiteraard terughoudendheid
zal worden betracht". Wat wordt hier verstaan onder onherroepelijke invorderingsmaatregelen?
Denkt de staatssecretaris dan bijvoorbeeld aan executie of kan het zo worden
geïnterpreteerd, dat geen onherroepelijke invorderingsmaatregelen zullen
worden genomen indien de continuïteit van de onderneming direct wordt
bedreigd door de invordering van de boete, bijvoorbeeld door beslag c.q. door
banken die de financiële kraan dichtdraaien? Met andere woorden: het
invoeren van boetes mag niet leiden tot een zeer ernstige bedreiging van de
bedrijfscontinuïteit van de ondernemer, totdat de rechter de gelegenheid
heeft gehad ernaar te kijken.Ik kom vervolgens bij het wetsvoorstel fiscale structuurversterking (25688)
en wil met name aandacht besteden aan de schenkings- en successiefaciliteit.
Wij hebben reeds in onze eerste inbreng meegedeeld dat wij bijzonder hechten
aan deze regeling, die met name voor het midden- en kleinbedrijf en zeker
voor familiebedrijven van groot belang is. Wij zijn u ook zeer erkentelijk
voor de stappen voorwaarts die op dat punt zijn gezet. Toch zijn er nog enkele
kanttekeningen.Allereerst de schuldvorderingen, behorende tot een aanmerkelijk belang.
De voorgestelde faciliteiten zijn daarop niet van toepassing, kennelijk met
het oog op constructies met vorderingen op turbo-vennootschappen. Na de reparatiewetgeving
worden deze echter in de praktijk niet meer gebruikt. Daar staat tegenover
dat het wel vreemd is dat een aanmerkelijkbelanghouder, die ook een vordering
heeft op de vennootschap, niet van hetzelfde regime gebruik zou kunnen maken.
Het komt vaak voor in familiesituaties dat de zonen een aanmerkelijk belang
hebben en de vader nog een achtergestelde lening heeft. In dat soort situaties
lijkt het redelijk en bovendien bevorderlijk voor soepele bedrijfsovergangen
bij leven, dat in bonafide situaties de schuldvorderingen behoren tot het
aanmerkelijk belang. Kan de staatssecretaris zich in deze benadering vinden?Onderbedelingsvorderingen kwalificeren mogelijk voor uitstel van betaling,
maar niet voor kwijtschelding van een deel van het daarop betrekking hebbende
successie- of schenkingsrecht. De erfgenaam die de onderneming erft daarentegen
kwalificeert wel voor zowel uitstel van betaling als voor kwijtschelding.
In het reeds eerder in de stukken genoemde voorbeeld van de 1,6 mln., waarvan
1 mln. aanmerkelijk belang, hebben de twee erfgenamen elk recht op een waarde
van ƒ 800.000. Als één van de twee de onderneming voortzet
en derhalve het ondernemingsvermogen krijgt toegescheiden, zal een overbedelingsschuld
aan de andere erfgenaam ontstaan van ƒ 200.000. De erfgenaam die de
onderneming voortzet, komt in beginsel in aanmerking voor kwijtschelding.
De onderbedeelde niet. Hij draagt echter wel bij aan de continuïteit
van de onderneming door akkoord te gaan met de toedeling van de onderneming
aan de andere partij, zodat het eigenlijk niet meer dan billijk zou zijn ook
voor hem de faciliteit van toepassing te verklaren. De facto krijgt nu de
voortzettende de ondernemer een hogere kwijtscheldingsfaciliteit dan ƒ
800.000, namelijk 1 mln., hetgeen effectief neerkomt op een percentage van
33 in plaats van 25. Dit brengt met zich dat het testament moet worden aangepast
om beide erfgenamen in een gelijke positie te brengen. Dat betekent veel administratieve
rompslomp en aanpassing van testamenten en dergelijke. Waarom geen afdoende
regeling opgenomen in het uitvoeringsbesluit op de wijze zoals ik dat heb
geïndiceerd?Terzake van de uitsplitsing van overtollige liquiditeiten en ondernemingsvermogen,
artikel 35, lid 10, Invorderingswet 1990, meldt de staatssecretaris dat dit
wordt bekeken op een geconsolideerde basis. Zou het in dit verband niet voor
de hand liggen om in het kader van de uitvoering de criteria toe te passen
die gelden voor de ondernemingsvrijstelling vermogensbelasting, zoals neergelegd
in artikel 7, lid 3, sub c, Wet op de vermogensbelasting 1964?Ten slotte de doorschuivingsfaciliteit. De staatssecretaris is van mening
dat met ingang van 1 januari 1997 de ingevoerde betalingsregeling een vergelijkbaar
effect heeft als de doorschuivingsregeling van artikel 17, Wet IB. Er is echter
één groot verschil. Bij de betalingsregeling moet geld over
tafel gaan gedurende een periode van tien jaar, hetgeen niet het geval is
bij de doorschuivingsregeling. In de praktijk van familiebedrijven komt het
veel voor dat de bedrijfsopvolger al eerder gaat meedraaien. Onder de voorgestelde
regeling moet hij dan in feite wachten tot het overlijden van de erflater,
omdat schenking van liquiditeiten tijdens leven vast liquiditeitsproblemen
met zich zal brengen. Op de schenking van een aanmerkelijk belang moet 25%
worden betaald via een aanslag over tien jaar. Hiermee komt men in de praktijk
niet uit de voeten.De problemen die de staatssecretaris ziet, zouden wellicht kunnen worden
ondervangen, indien een conserverende aanslag zou worden opgelegd, net als
bij emigratie, op grond waarvan er niet zal worden geïnd, als de voortzetter
gedurende tien jaar de onderneming voortzet, inclusief zekerheidstelling.
Aan het eind van de tienjaarsperiode kan dan de kwijtschelding plaatsvinden.
De belastingdienst verliest dan na de tien jaar niet de aanmerkelijkbelangclaim,
omdat de verkrijgingsprijs van het aanmerkelijkbelangpakket doorschuift, net
als bij artikel 17 Wet Inkomstenbelasting. Het voordeel van deze benadering
is dat de voorwaarden voor de kwijtscheldingsfaciliteit dan volledig parallel
zijn aan de voorwaarden voor het aanmerkelijkbelangregime bij schenking. Deze
aanpak zal in de praktijk een belangrijke faciliteit vormen om tijdens leven
iets te doen voor bedrijfsopvolging in aanmerkelijkbelangsituaties, hetgeen
toch de achtergrond is van de voorgestelde faciliteiten. We horen graag of
de staatssecretaris zich in een dergelijke benadering zou kunnen vinden.Ten slotte kom ik, wat de aparte wetsvoorstellen betreft, nog over de
FOR te spreken en over wijzigingen van technische aard.Wat de FOR betreft, wetsvoorstel 25690, merk ik het volgende op. Tot nu
toe was voor de vorming van de FOR ten laste van de fiscale winst het enige
criterium het genieten van ondernemingswinst. Thans stelt het kabinet voor
om dit te binden aan het urencriterium, maar het dan weer uit te sluiten in
gevallen waarin de ondernemer meer tijd aan zijn dienstbetrekking besteedt.
Dit ter introductie van het grotendeelscriterium, zijnde meer dan 50%. De
vraag blijft deze: het is onduidelijk waarom de FOR niet kan worden gevormd,
indien de ondernemer wel voldoet aan het urencriterium, maar daarnaast een
groter aantal uren in dienstbetrekking werkzaam is. Hier wordt een onderscheid
gecreëerd tussen de ondernemer enerzijds en anderzijds de werknemer,
die in meer dan één dienstbetrekking werkzaam is en wel pensioen
bij meerdere werkgevers kan opbouwen. Wij menen dat dit onderscheid niet gewenst
is en ook niet nodig is, zolang aan het urencriterium is voldaan. Is de staatssecretaris
bereid in de uitvoeringssfeer in deze gevallen een tegemoetkoming mogelijk
te maken?Op het gebied van de zelfstandigenaftrek het volgende. Ondernemers die
aan het urencriterium voldoen, maar naast het drijven van hun onderneming
ook nog een dienstbetrekking vervullen, kunnen geen aanspraak meer maken op
de zelfstandigenaftrek. Uit de praktijk blijkt dat het hier wel degelijk om
normale ondernemers kan gaan en nimmer om pseudo-ondernemers, gezien alleen
al het urencriterium. Waarom zou deze reële ondernemers niet in aanmerking
komen voor de zelfstandigenaftrek, terwijl alle andere regelingen die betrekking
hebben op ondernemers en het maken van winst, wel van toepassing zijn?Om een voorbeeld te noemen: een ondernemer besteedt 1300 uur per jaar
in een onderneming en heeft daarnaast een dienstbetrekking van 700 uur per
jaar. Hij voldoet wel aan de 1225-ureneis, maar niet aan de hoofdzakelijkheidseis:
70% is 1400 uur. Hij komt derhalve niet in aanmerking voor de zelfstandigenaftrek.
Met andere woorden: het feit dat deze ondernemer méér uren werkt
dan bij een volledige werkweek gebruikelijk is, wordt afgestraft met een hogere
drempel voor de zelfstandigenaftrek.Ten slotte nog een opmerking over de commanditaire vennootschap. De staatssecretaris
heeft er al in eerdere instantie, in de nota naar aanleiding van het verslag,
een uitleg van gegeven. Een vraag die dat iets nader specificeert: zouden
beiden niet in aanmerking moeten komen voor zelfstandigenaftrek en de FOR –
indien tenminste aan de overige voorwaarden is voldaan – wanneer de
commanditaire vennoot niet alleen werkzaam is in de onderneming maar ook deelneemt
aan de interne besluitvorming van de commanditaire vennootschap? In dat geval
kan toch worden gezegd, dat niet alleen de beherende vennoot maar ook hij
feitelijk een onderneming drijft. Tenslotte is de vraag van de NOB niet beantwoord
waarom het Wielockx-arrest niet in het wetsvoorstel is verwerkt en ook de
kwestie van de FOR voor buitenlandse belastingplichtigen is niet bevredigend
beantwoord in de stukken. Wij horen graag de visie van de staatssecretaris
hierover.In het wetsvoorstel 25692 – wijzigingen van technische aard –
resteert nog een vraag en dat is de laatste met betrekking tot de speciale
wetsvoorstellen. Deze vraag betreft de winstbewijzen. Blijkens het voorgestelde
artikel 20a, lid 3, Inkomstenbelasting leidt het bezit van niet-tijdelijke
winstbewijzen die betrekking hebben op tenminste 5% van de jaarwinst of van
de liquidatie-uitkering tot aanwezigheid van een aanmerkelijk belang. Het
is echter niet in alle gevallen duidelijk hoe dit 5%-criterium voor winstbewijzen
moet worden opgevat. Een winstrecht kan immers op vele manieren worden geformuleerd.
Zo is het winstrecht vaak ook in absolute zin beperkt, bijvoorbeeld 10% van
de winst maar maximaal ƒ 5000, of bestaat slechts een recht op de winst
na primair dividend van de aandeelhouders. Graag vernemen wij hoe in dergelijke
gevallen met het 5%-criterium moet worden omgegaan. Indien de staatssecretaris
deze voorstellen schriftelijk wil beantwoorden, ben ik hem daar zeer erkentelijk
voor.Voorzitter! Ik kom tot de 20ste eeuw – althans de afronding –
en de 21ste eeuw. Ik hoop dat wij over de 21ste eeuw nog vaak met elkaar mogen
discussiëren. Maar allereerst de 20ste eeuw. Tijdens de algemene financiële
beschouwingen van december 1996 heeft de staatssecretaris toegezegd de fiscale
stimulansen in het kader van het beleid gericht op het aantrekken van buitenlandse investeerders als een totaalpakket te presenteren, waarbij
de aantrekkelijke kanten van Nederland worden benadrukt. Er zal in dat verband
worden gekeken naar de ons omringende landen en naar de fiscale aantrekkelijkheid
en de wijze waarop wij dit beter geclusterd naar buiten kunnen brengen, hetgeen –
zoals hij zei – van buitengewoon belang is. In dit verband heb ik onder
meer aandacht gevraagd voor een Nederlands antwoord op het Belgisch Coördinatiecentrum,
met name om ons regime daarvoor zodanig te modelleren, dat het concurrerend
is met andere landen hetgeen wellicht enige marginale toepassingen vergt van
de fiscale kant. De staatssecretaris onderstreepte dit in december 1996. Hij
ging zelfs zover dit project "het Economische Zaken/Financiën joint venture
voor de 20ste eeuw" te noemen. Nou, dan verwacht je wat!Maar na deze veelbelovende kwalificatie kwam tijdens het reces een antwoord
van de staatssecretaris van Economische Zaken in de vorm van een onbenullig
briefje, gedateerd 7 juli 1997, dat naar mijn oordeel geen enkele invulling
geeft aan de toezegging. Ik zal het om der wille van de tijd niet citeren,
maar het is de moeite waard om dit soort correspondentie aan de Handelingen
te hangen.Vervolgens heeft de staatssecretaris, daartoe uitgelokt door onze commissie
voor Financiën, uiteindelijk een briefje geschreven dat zo mogelijk nog
nietszeggender was. Iemand die de 21ste eeuw aankan, moet ook dit project
tot een goed einde kunnen brengen. Wij zien gaarne het antwoord van de staatssecretaris
tegemoet. Als hij dit gezien het onderwerp graag in overleg met de commissie
Financiën doet, is hij van harte welkom maar wij rekenen op een antwoord
van deze man, die zoveel toekomstvisie heeft! De 20ste eeuw is bijna voorbij.Voorzitter! Ik sluit mijn bijdrage af met enkele opmerkingen over de 21ste
eeuw. Dit onderwerp heeft heel veel publiciteit getrokken en ik wil mij beperken
tot enkele kanttekeningen. Ik wil echter allereerst beginnen met mijn complimenten
aan beide bewindslieden voor deze zeer belangwekkende bijdrage aan het proces
van belastinghervorming, wat er ook gebeurt. Het stuk is zeer helder en toegankelijk
geschreven en bevat buitengewoon interessante informatie – ook in de
bijlagen – voor het verder ontwikkelen van de gedachtevorming over belastinghervorming
en mogelijkerwijze van wetsvoorstellen, die dat gaan invullen. Opvallend is
de bescheiden kwalificatie van de bewindslieden van hun plan. Zoals zij zeiden:
het meest verbredend, verlagend, rechtvaardig en vergroenend in Europa. Wij
vonden het jammer, dat er geen paars-totaalplan is gepresenteerd dat aan deze
kwalificaties voldoet. Wel is er een plan met 18 opties, die ongetwijfeld
alle in dezelfde mate voldoen aan deze criteria maar dat is nog geen paars-totaalpakket.
Wij hebben zorg, dat er door het ontbreken van deze samenhang bij de burgers
toch grote verwarring zal ontstaan – zoals die zich nu reeds aftekent –
over de betekenis van de toezeggingen en de beloftes die in de verkiezingsstrijd
zullen worden gedaan. Het zij zo, wij wachten dan ook in spanning af hoe dit
project zich zal ontwikkelen in de verkiezingsstrijd.In de presentatie schijnen de bewindslieden zich nogal te hebben afgezet –
althans volgens de pers – tegen het verschijnsel belastingadviseur.
De heer Zalm werd zelfs geciteerd met de volgende woorden: "nog even kunnen
zij bezig zijn met voorlichten hoe het allemaal moet, maar dan is het afgelopen".
Ik vind het zeer attent van de bewindslieden dat zij tijdig de uitroeiing
van deze groep hebben aangekondigd. Ik begrijp ook zeer wel hun aversie tegen
het bedenken van constructies. Dat hoeven zij mij niet meer te bevestigen.
Maar zij moeten bedenken dat de wetgever in belangrijke mate daaraan bijdraagt
door het ontwerpen van complexe wetgeving die het gebruikmaken van legale
gedachtespinsels mogelijk maakt. Toch verbaast mij de ondertoon enigszins.
Ik had gedacht dat de inbreng van de beroepsorganisaties bij het ontwikkelen
van wetsvoorstellen over het algemeen wel werd gewaardeerd op Financiën.
Het brengt ook enige checks en balances. Want behalve vanuit het VNO-NCW is
er vanuit de maatschappij eigenlijk weinig tegenwicht tegen het geweld van
het ministerie van Financiën met zijn buitengewoon professionele apparaat.Ik vraag mij af, of deze groep niet een belangrijke maatschappelijke functie
vervult, althans zolang zij nog bestaat. Zijn de bewindslieden het met mij
eens dat het alleen al om die reden te betreuren is, dat deze groep met uitroeiing
wordt bedreigd?Voorzitter! Als u mij vraagt het belastingplan voor de 21ste eeuw te karakteriseren,
zou ik zeggen dat het buitengewoon opvallend is dat wij deze eeuw afsluiten
met wetgeving die zich kenmerkt door een grote mate van instrumentalisme en
grondslagversmalling, terwijl het nieuwe plan juist uitgaat van vergroving
en verbreding en daarmee de weg opent naar een nieuwe systeem. Tenzij het
nieuwe plan als één groot grofmazig instrument moet worden gezien
om de beoogde doelen te bereiken. Ik denk dan met name aan de werkgelegenheid.Ik heb ook iets gemist. Ik herinner mij uit de tijd van de commissie-Oort
dat er zeer nadrukkelijk werd gevraagd, hoeveel besparing op ambtenaren werd
gerealiseerd als gevolg van dat plan. Met de voorgestelde vereenvoudiging
kun je de helft van het ambtenarenapparaat afschaffen, zou je denken. Destijds
schatte men dat de plannen van de commissie-Oort een besparing van 1400 ambtenaren
zou opleveren. Wij horen graag van de bewindslieden hoeveel ambtenaren er
aan het eind van deze eeuw naar een andere baan moeten gaan uitkijken.Voorzitter! Dan enkele kanttekeningen bij de "boxen approach". Een belangrijke
stap is de box vermogen en inkomsten. Opvallend daarbij is dat de facto de
vermogensbelasting wordt afgeschaft voor aanmerkelijkbelanghouders. Wij herinneren
ons dat een eerder initiatiefwetsvoorstel van de heer Vermeend toen hij nog
Kamerlid was, aangenomen werd in de Eerste en Tweede Kamer doch alsnog schipbreuk
leed omdat het in strijd zou zijn met Europese wetgeving inzake het gelijkheidsprincipe
en dergelijke. Zijn deze bezwaren ons inmiddels ontvallen?In de box arbeid blijkt hoe weerbarstig de materie is. Dat is om de volgende
redenen. Wij proberen via fiscale maatregelen een probleem aan te pakken dat
voor 85% bestaat uit sociale premies, in de eerste schijf is de verhouding
belastingen ten opzichte van premies 5%:32%. Wij constateren dat het zonder
extra middelen – noem het smeergeld – kennelijk niet mogelijk
is een budgettair en inkomensneutraal plaatje te maken dat ook werkgelegenheid
creëert. Er wordt enorm veel overhoopgehaald en uiteindelijk
moet er geld bij om de beoogde effecten te bewerkstelligen. Ik vraag mij wel
eens af, of het verstandig is om de wijzigingen in de box arbeid zó
vanuit de fiscale problematiek te benaderen. Wij hebben dat nu jaren gedaan
met de oprekking van het arbeidskostenforfait en van de belastingvrije som.
Wij gaan nu wellicht de weg terug. Ik denk overigens dat dit een geweldige
stap voorwaarts is. Nogmaals, het is buitengewoon weerbarstig en het wordt
veel meer bepaald door de box premies dan door de box belastingen. Het is
daarbij opvallend dat dit de derde vereenvoudigingsoperatie is, waarbij Sociale
Zaken geen prominente rol heeft gespeeld, althans niet in het incubatieproces.Staatssecretaris Vermeend:Nou...De heer Stevens (CDA):Ik neem gaarne aan dat er achter de schermen is samengewerkt, maar het
is wel opvallend dat iedere keer Financiën het voortouw neemt, geweldige
plannen initieert – al dan niet via commissies en nu door de bewindslieden
zelf – terwijl het toch voor een zeer belangrijk deel gaat over sociale
premies die op de een of andere manier van buitengewoon grote invloed zijn
op de werkgelegenheid en alle problematiek aan de onderkant van het inkomensgebouw.
Ik vraag mij af, wat de bewindslieden hierover denken. Er zal ongetwijfeld
een goede reden voor zijn geweest.Ik heb een box internet gemist. Ik begrijp dat hiervoor een commissie
komt. Ik vraag mij af, of wij straks dan een box bits en bytes zullen krijgen.Het onderwerp vergroening is een zeer belangrijk kenmerk van de voorstellen.
Daarmee moet een robuuste pilaar gecreëerd worden om het nieuwe inningsbeginsel
te introduceren. Dat mag wel een markante verschuiving worden genoemd van
de dogmatische benadering zoals wij die tot nu toe hebben gekend naar een
meer pragmatische die zeer is afgestemd op het inningscriterium. Ik heb mij
dat nog eens goed gerealiseerd toen ik de minister op de televisie hoorde
toelichten hoe je met vijf ambtenaren de groene heffingen kunt innen, terwijl
voor de inkomstenbelasting uiteraard veel meer inzet, wetgeving, etc., nodig
is. Dat is een heldere en harde stellingname in een land waar principes van
inkomensverdeling en milieuversterking nog steeds een belangrijke rol spelen.
Het weegt kennelijk op tegen de nadelige inkomenseffecten die onvermijdelijk
optreden aan de onderkant en die zonder nieuwe complicerende reparatiewetgeving
zeer moeilijk weg te werken zijn. Ik ben benieuwd hoe de bewindslieden daarover
denken.Een andere kwestie die wij in de pers zijn tegengekomen is in hoeverre
dit plan nu haaks staat op de ontwikkelingen in Europa. Over dit onderwerp
maak ik mij veel minder zorgen. Het is best mogelijk dat met dit voorstel
een weg wordt ingeslagen die zo niet haaks staat op dan toch op zijn minst
afwijkt van wetgevende gedachten in andere Europese landen. Dat neemt niet
weg dat naar mijn oordeel de effectieve druk uiteindelijk het zwaarst zal
wegen. Het naar elkaar toegroeien van de effectieve druk, al of niet door
toegelaten fiscale concurrentie, zal de fiscale harmonisatie in Europa bewerkstelligen
en niet van hogerhand opgelegde wetgevingssystemen. Ik denk dat het systeem
van deze bewindslieden een lichtend voorbeeld kan zijn voor de andere landen
om via de indirecte, maar toegelaten weg van de fiscale concurrentie binnen
de "code of conduct" tot meer fiscale harmonisatie te komen dan wij tot nu
toe hebben mogen zien.Voorzitter! Wij gaan een interessante tijd tegemoet. Wij wensen deze bewindslieden
veel succes in hun strijd om het behoud van de integriteit van hun voorstellen.
Wij vragen ons af of de marges toch niet iets smaller zijn dan zij denken.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter! Ik heb nog een enkele opmerking over het wetsvoorstel inzake
fiscale milieuversterking. De fractie waartoe ik de eer en het genoegen heb
te behoren staat kritisch-positief tegenover dit voorstel. Het bevat voldoende
sympathieke elementen om een positieve beoordeling te rechtvaardigen, maar
een bijdrage aan een vereenvoudiging van het belastingstelsel en aan een vermindering
van de bureaucratie en de administratieve lasten levert het voorstel onzes
inziens bepaald niet. Dat is een understatement. Wij wagen ook te betwijfelen
of dit "snoepwinkeltje" – daar lijkt het wel wat op – echt zoden
aan de dijk zet wat de versterking van het milieu betreft.In de nota naar aanleiding van het verslag wekken de bewindslieden de
indruk alsof het op deze punten wel snor zit, maar overtuigd heeft ons dat
niet. Laat ik een voorbeeld nemen. De fiscale regeling groen beleggen via
groenfondsen wordt uitgebreid buiten onze grenzen tot projecten in ontwikkelingslanden
en Oost-Europa. Op zichzelf is dat sympathiek, maar de memorie van toelichting
merkt daarbij wel op dat dergelijke buitenlandse projecten op individuele
basis zullen worden beoordeeld en dat voor deze projecten adequate controlemogelijkheden
aanwezig dienen te zijn of dienen te worden geschapen. Wie iets weet van de
problemen die er bestaan bij het alleen juist inschatten van de merites van
projecten ver buiten onze grenzen, laat staan het kritisch volgen van die
projecten en het blijven controleren, weet dat hier obstakels kunnen liggen
die nogal tijdrovend kunnen zijn om ze te overwinnen.Een typisch voorbeeld van het rondpompen van geld vormt de uitbreiding
van de regeling groen beleggen tot de fietsinfrastructuur. Als ik het goed
heb begrepen, kunnen gemeenten die nu reeds uit anderen hoofde subsidie voor
de aanleg van fietspaden kunnen ontvangen zulke projecten voortaan ook inbrengen
in de groenfondsen en langs die weg de benodigde middelen tegen een lagere
rente lenen dankzij de fiscale vrijstelling die het Rijk op het inkomen uit
die fondsen verleent. Dat is nogal een omweg. Er zijn vijf partijen mee gemoeid:
het Rijk, dat een fiscale vrijstelling geeft, de belastingplichtige die inkomen
ontvangt uit groenfondsen en daar een fiscale vrijstelling voor krijgt, de
groenfondsen zelf, de gemeenten die hun projecten inbrengen in de groenfondsen
en ten slotte de fietser, van wie wij maar hopen dat hij zich niet bewust
is van de hoeveelheid schakels die het aanleggen van een paar honderd meter
fietspad heeft moeten doorlopen. Op zichzelf zijn dit onvoldoende redenen
om tegen deze wet te stemmen. Wij willen de vraag echter niet achterwege laten
of het nu werkelijk niet eenvoudiger kon.De bewindslieden hebben het gelijk aan hun kant als zij schrijven dat een fiscale maatregel met een beperkt budget niet per definitie
betekent dat deze niet effectief zou zijn. Dat had overigens ook niemand beweerd.
Maar het kan zijn dat het effect zo klein is, dat het niet meer waarneembaar
is en dat het ook moeilijk wordt om vast te stellen of het ook bestaat. Zou
de regering nog eens kunnen voorrekenen hoeveel van de 70 mln., die aan de
verruiming van het groen beleggen wordt besteed – het gaat om zes nieuwe
manieren om groen te beleggen – daadwerkelijk ten goede komt aan de
geografische uitbreiding naar Midden- en Oost-Europa en de ontwikkelingslanden
(ongeveer drie kwart van de wereld)? Welk volume aan mogelijke projecten correspondeert
met dat kleine stukje fiscale tegemoetkoming? Met de antwoorden op deze vragen
weten wij ongeveer met hoeveel projecten van een bepaalde omvang wij straks
drie kwart van de wereld gaan verblijden.Het kan ook zijn dat bepaalde op zichzelf sympathieke maatregelen neveneffecten
hebben die het beoogde effect deels of geheel tenietdoen. De wijziging van
de meerijregeling maakt de regeling zeker flexibeler en gebruiksvriendelijker,
waardoor het geregistreerde aantal carpoolers zeker zal stijgen. Tezelfdertijd
wordt de regeling echter zo flexibel, dat zij tot minder consequent meerijgedrag
aanleiding kan geven: mensen die maar af en toe gebruikmaken van de carpool
en voor de rest hun eigen auto gebruiken. Het minimumaantal van 120 dagen
meerijden is naar mijn mening nauwelijks te controleren. Ik verwacht dat zeer
veel mensen die op het ogenblik nauwelijks van plan zijn om consequent aan
een meerijregeling deel te nemen, zich zullen laten registreren. Wie zal ƒ
500 tot ƒ 1000 extra bonus op de belastingvrije toeslag willen missen
als toch niet te controleren is hoe vaak hij gebruikmaakt van de meerijregeling
en de carpool?Daar komt bij dat de nieuwe regeling financieel minder aantrekkelijk is
dan de oude. Dat geldt niet alleen voor een carpool met één
meerijder, maar ook voor een carpool met meerdere meerijders. Bij de schriftelijke
voorbereiding heb ik al aangegeven dat de huidige regeling het al voldoende
vindt dat een carpool gevormd wordt door een bestuurder met één
meerijder. Zij kunnen in aanmerking komen voor de kilometervergoeding van
60 cent aan de bestuurder. De eerste meerijder ontvangt geen belastingvrije
reiskostenvergoeding, maar de tweede en derde kunnen formeel volstrekt buiten
de regeling blijven. Zij kunnen hun eigen belastingvrije vergoeding toucheren
en inbrengen in de pool. Er zijn belastingadviseurs die deze weg aanbevelen.
Bewindslieden kunnen dan wel zeggen dat dat niet de bedoeling van de regeling
was, maar de regeling laat het wel toe. Geconstateerd moet worden dat de oude
regeling wat royaler was dan de nieuwe.Hoe denken de bewindslieden het door VNO-NCW opgeworpen probleem op te
lossen van CAO-afspraken die nog in 1998 gelding hebben en waarin vergoedingen
zijn opgenomen die nog gebaseerd zijn op de bestaande regeling? Die vraag
is natuurlijk in de Tweede Kamer ook wel gesteld, maar voorzover ik heb kunnen
nagaan is zij niet helemaal bevredigend beantwoord. De bewindslieden hebben
daarop geantwoord, te verwachten dat het bedrijfsleven snel zal inspelen op
de nieuwe regeling. Dat zullen wij hopen, maar het schept wel een probleem.
Zien de bewindslieden nog mogelijkheden om dit probleem te helpen oplossen?Ten slotte nog een tweetal vragen over de vennootschapsbelastingplicht
voor energiebedrijven. Heb ik het uit de nota die wij hebben ontvangen goed
begrepen, dat de precariorechten volledig aftrekbaar zullen zijn voor de winstbepaling
als de precariobelasting waarop zij gebaseerd zijn al voor 1 januari bestond?
Hebben wij het verder goed begrepen dat ook verhogingen van zulke belastingen
aftrekbaar zijn als deze een gemiddelde niet overtreffen? Zo ja, wat wordt
dan bedoeld met "gemiddelde"?Ten slotte nog een vraag over de fasering van de invoering van de belastingplicht.
Kunnen de bewindslieden bevestigen, dat de algemene maatregel van bestuur
waarin die invoering wordt geregeld, bij de Staten-Generaal wordt voorgehangen,
zodat ook deze Kamer zich daarover een oordeel kan vormen? Ik zie de antwoorden
van de bewindslieden met belangstelling tegemoet.De heer De Haze Winkelman (VVD):Voorzitter! Alweer de laatste begroting van het paarse kabinet. Wie de
resultaten van het financieel beleid beziet, kan tot geen andere conclusie
komen dan dat hier van een groot succes sprake is. Niet dat we er al zijn,
zelfs bij lange niet, maar bijvoorbeeld de tekortreductie, het terugbrengen
van de staatsschuld en het terugbrengen van de collectieve lastendruk zijn
substantieel en boven verwachting. Uiteraard heeft de gunstige conjunctuur
daarbij geholpen, maar de gedurende de volle kabinetsperiode volgehouden budgetdiscipline
is de laatste tientallen jaren redelijk uniek en de minister van Financiën
verdient dan ook een groot compliment. Daarbij valt ook op dat Nederland het
veel beter doet dan ons omringende landen, die dezelfde gunstige wereldconjunctuur
te gelde zouden kunnen maken. De conclusie kan echter geen andere zijn, dan
dat het beleid van die landen blijkbaar niet die resultaten heeft, die zij
graag zouden wensen. Het feit dat ons land een relatief opener economie heeft
dan de ons omringende landen doet aan de Nederlandse prestaties niets af,
aangezien juist die minder presterende landen onze grootste handelspartners
zijn.Voorzitter: Heijne MakkreelDe heer De Haze Winkelman (VVD):Voorzitter! Er wordt de afgelopen tijd tot vervelens toe gesproken over
het poldermodel. Dan wordt de omstandigheid erbij gehaald, dat er in Nederland
goed overleg is tussen werkgevers en werknemers en dat daaruit gematigde looneisen
voortkomen. Dat overleg en die houding van sociale partners is er echter al
sinds 1982. Natuurlijk hebben ook vorige kabinetten verstandige maatregelen
genomen, maar mijn stelling is dat dit kabinet het herstelbeleid heeft kunnen
accelereren. Daarom is het niet toevallig dat juist nu de internationale aandacht
voor het Nederlandse model toeneemt. Het Nederlandse model is onder dit kabinet
echter veel breder geworden dan loonmatiging en gezondmaking van de overheidsfinanciën
alleen. Vele wetten in het sociale stelsel zijn onder de loep genomen en het
stelsel is daardoor activerender geworden. Dit kabinet heeft
voor de verdergaande loonmatiging de voorwaarden geschapen door een zeer forse
en consequent volgehouden lastenverlichting. En ook de flexibilisering en
verbeterde werking van markten is van groot belang. Voor het laatste verdienen
meer ministers dan deze minister alleen een pluim, in het bijzonder de minister
van Economische Zaken. Het Nederlandse model is dus breder geworden dan het
vroegere poldermodel. Onze ambities reiken ook verder dan de polder. Wie kijkt
hoe ons bedrijfsleven bruist van internationale ambities, ziet dat we over
de grenzen van ons land heen moeten kijken, eerst naar Europa en vervolgens
onmiddellijk naar de rest van de wereld. De tijd dat Nederland als eiland
werd gezien, is definitief verlaten. Wij hebben een voorsprong genomen in
de internationale concurrentiestrijd. Dat alles is een pragmatische keuze,
die overigens niet anders gemaakt kon worden om de gewenste beleidsdoelen
te verwezenlijken. Die beleidsdoelen zijn onder meer: vrijwel volledige werkgelegenheid
en stijging van het gezamenlijk inkomen van de Nederlanders. Dat laatste om
ons sociale stelsel overeind te kunnen houden en fors te kunnen investeren
in – om een overkoepelende term te gebruiken – de kwaliteit van
onze samenleving. Wij staan dus voor forse inspanningen en grote uitdagingen.
Ik kom daarop terug.Het kabinetsbeleid mag dan succesvol zijn, het was ook wel hard nodig,
omdat wij ons in een achterstandssituatie bevonden. Willen wij in andere opzichten
voorloper gaan worden, dan zijn nog forse verdergaande aanpassingen nodig.
In financieel opzicht betekent dat een verdere reductie van het financieringstekort
en een verdergaande lastenverlichting. Op grond van het stabiliteitspact moet
het financieringstekort van nu, 17 mld., tenderen naar nul en zal een verdere
forse lastenverlichting noodzakelijk zijn om de collectieve lastendruk verder
omlaag te brengen, om bij te dragen aan een gematigde loonontwikkeling en
om de introductie van een nieuw belastingstelsel voor de 21ste eeuw mogelijk
te maken. Verder moeten wij uitgaan van noodzakelijke intensiveringen van
het beleid en de in de Miljoenennota berekende ruimte bij ongewijzigd beleid
van slechts 6 mld.Ook zien wij de toenemende kosten van de vergrijzing op ons af komen.
Ik wil me niet bezondigen aan allerlei financiële plaatjes, maar het
zal duidelijk zijn dat het niet simpel zal zijn, de uitkomsten van de kabinetsformatie
te laten sporen met wat op grond van de omstandigheden nodig is.Daarover nog het volgende. Het kabinet doet veel om arbeid aan de onderkant
van de arbeidsmarkt te stimuleren. Het is onomstotelijk bewezen dat het prijsmechanisme
in ieder geval in dat segment van de arbeidsmarkt werkt en dus voor werk zorgt
voor mensen die het het hardst nodig hebben. De beste bestrijding van armoede
is juist werkgelegenheid in dat segment. Wij realiseren ons zeer wel dat minimumloon
en minimumuitkeringen geen vetpot zijn. Maar de realiteit is dat er nog grote
groepen mensen bestaan die helaas niet een arbeidsprestatie kunnen leveren
bij het huidige minimumloon dat voor een ondernemer uit kosten/baten oogpunt
lonend is. En van de marktsector zullen wij het toch uiteindelijk moeten hebben.
Het aantal Melkertbanen is niet onbeperkt uit te breiden, en ook de SPAK kent
zijn nadelen. De werking van deze laatste regeling zal trouwens binnenkort
geëvalueerd worden. Scholing is een ander belangrijk element in deze
discussie.Er zullen altijd groepen overblijven die je als het ware de kans ontneemt
om bij het huidige minimumloon, zich via betaalde arbeid, hoe karig beloont
ook, op te werken en kansen voor zichzelf te creëren. Daarom was in het
regeerakkoord overeengekomen om werken onder het minimumloon mogelijk te maken.
Dat is niet uitgevoerd. Tot zover de microbenadering, gericht op de mensen
zelf. Macro moet geconstateerd worden dat er in Nederland te weinig wordt
gewerkt. Dat is de belangrijkste oorzaak van de achtergebleven inkomensontwikkeling.
Het aantal inactieven is zeer fors. Wij hebben 2,4 miljoen personen onder
de 65 met een uitkering. Wij lopen sterk voorop met deeltijdwerk. De economie
werkt heel simpel. Als wij meer mensen in de marktsector aan een baan weten
te helpen, draagt dat bij aan het bruto nationaal product, enerzijds vanwege
het inkomen dat de werknemer zelf verdient, anderzijds door de winst die de
ondernemer daarop maakt. Het aantal werklozen mag dan dalen, door de definitie
van wie werkloos is – eenieder die geen baan van tenminste 12 uur heeft –
en het aantal personen in bijstand, WAO en de ouderenregelingen is de situatie
bepaald niet bevredigend. Wij gaan de goede kant op, maar er is nog een lange
weg te gaan.Thans zien wij dat er weer wordt geschermd met een verhoging van het minimumloon
en de daaraan gekoppelde uitkeringen. Dat is natuurlijk goede sier maken in
de verkiezingsperiode, maar de keerzijde zal zijn dat minder mensen die in
moeilijke financiële omstandigheden verkeren, aan de slag kunnen komen.
Daarnaast staan dit soort plannen haaks op het door het kabinet tot nu toe
gevoerde beleid. Wie een totstandkomen van Paars-II wil bevorderen, zal zich
toch dienen te realiseren dat het voor de VVD wel zeer moeilijk zou zijn om
nu zelfs ten koste van werk voor de allerarmsten het minimumloon te gaan verhogen,
zodat de creatie van banen op en net boven het huidige minimumloon, nota bene
een eis van minister Melkert om CAO's algemeen verbindend te verklaren, ook
niet meer mogelijk is.Dit deel van mijn betoog samenvattend, is het zeer noodzakelijk onverkort
door te gaan met het ingezette herstelbeleid. Daarbij moeten wij ons voor
ogen houden dat de economische groei de afgelopen jaren wel zeer gunstig is
geweest en ongetwijfeld in een periode weer eens zal afnemen. De heer Boorsma
heeft al gesproken over de crisis in Azië. Het zou best wel eens zo kunnen
zijn dat die in West-Europa nogal onderschat wordt wat betreft de gevolgen
voor onze economieën. Als de economische groei afneemt, zijn de financiële
mogelijkheden beperkter. De doelen voor de komende kabinetsperiode zijn een
financieringstekort dat tendeert naar nul, een verdergaande lastenverlichting,
die extra miljarden zal vergen om het belastingstelsel voor de 21ste eeuw
van voldoende smeerolie te voorzien, het laten ontstaan van 500.000 tot 600.000
banen en een forse toename van de overheidsinvesteringen, met name in de infrastructuur.Over het financieringstekort merk ik nog het volgende op. Tekortreductie
levert beleidsvrijheid op voor de korte en de lange termijn. Er wordt wel
eens gevreesd voor negatieve gevolgen voor de economische groei
en werkgelegenheid. Daarvan is in het Deense voorbeeld echter geen sprake
en ook Ierland heeft vruchten kunnen plukken van de rigoureuze ingrepen. Ik
denk dat de psychologie hier een handje helpt. Goed en zuinig overheidsbeleid
levert extra vertrouwen op met als gevolg dat de marktsector het terugtreden
van de overheid meer dan compenseert. Iets wat men in Frankrijk nog moet leren.
Daarom is het geen oplossing het verder terugdringen van het financieringstekort
te temporiseren. Eerder zou het tegenovergestelde wenselijk zijn. Ook op andere
terreinen zijn intensiveringen nodig. Denk aan de naderende vergrijzingsgolf
met een toename van het aantal 65-plussers van nu 2 miljoen naar 4 miljoen.
Het gevolg daarvan is een minder groot draagvlak door een procentuele afname
van de beroepsbevolking bij een stijgend kostenpeil van 3,5% tot 7% van het
bruto binnenlands product. Een forse verdere voeding van het AOW-fonds is
dan ook van groot belang. Wij vrezen dat de sense of urgency bij enkele politieke
partijen afneemt, ook gezien de elementen in de verkiezingsprogramma's. Het
is daarom funest dat in het buitenland zo met bewonderende blikken wordt gekeken
naar het Nederlandse model. En dat is ook onterecht. Het mag dan in relatief
opzicht een prestatie van formaat zijn, in absoluut opzicht zijn wij pas een
stukje uit een heel diep dal. Dat komt onvoldoende naar voren, zodat ook de
kiezer wellicht weer denkt dat de tijd van een algemene stijging van de overheidsuitgaven
is aangebroken. Zoals men zal begrijpen, is dat absoluut niet het geval.Over de EMU is al zo veel gesproken en geschreven, evenals over toetreding
en criteria, dat ik het op dat punt kort wil houden. Het EMI zal nader rapporteren
over de wijze waarop de criteria worden toegepast. Vervolgens zal de regering
zich beraden en een discussie met beide Kamers voeren. Zoals wij meermalen
hebben uiteengezet, zijn wij voor een strikte toepassing van de criteria.
De focus bij de discussie over de criteria is wel heel erg sterk komen te
liggen op de 3%. Op zichzelf is dat van groot belang, maar het is wel een
momentopname. Zeker zo belangrijk is de duurzame convergentie. Handhaving
van de criteria in de toekomst is dus zeker gesteld en op z'n minst redelijkerwijs
te verwachten. Wij gaan ervan uit dat de regering dat laatste ook van belang
acht.Onze fractie hoopt en gaat er ook van uit dat de EMU volgens het tijdschema
kan worden ingevoerd. Of Italië er dan wel of niet bij zal zijn, hangt
van de uiteindelijke rapportcijfers af. Hoewel, uit de Miljoenennota blijkt
dat het land zijn torenhoge staatsschuld de afgelopen drie jaar met maar liefst
een vol procent per jaar heeft weten te verlagen tot nu 122%, ruim het dubbele
van de 60%. Ik zal er geen reactie van de minister op vragen, maar dit is
in ieder geval niet "het in voldoende mate afnemen en de referentiewaarde
in een bevredigend tempo naderen", zoals is overeengekomen. Het valt te hopen
dat er geen onzichtbare koppeling wordt gelegd tussen de benoeming van Duisenberg
tot eerste man van de Europese centrale bank en het toelaten van Italië
tot de EMU. Dat kan toch in ieder geval niet het compromis zijn, waar naar
onze smaak al te veel over gesproken wordt. Overigens is het voor ons onbegrijpelijk
dat, voordat de onderhandelingen zelfs maar zijn begonnen, Nederland bij monde
van minister Van Mierlo al spreekt over een compromis over Duisenberg. Dan
hebben wij liever deze minister als onderhandelaar... Daarmee willen wij ook
gezegd hebben vierkant achter het kabinet te staan, als het gaat om het terugdringen
van onze nettopositie in de EMU, en ook vierkant achter deze minister, als
het gaat om in duidelijke termen aan te geven wat de positie van Nederland
is. De binnenlandse politiek is al niet voor bange mensen, de buitenlandse
politiek is dat nog minder.Voorzitter! De realisatie van de EMU lijkt zeker en wij lijken een pad
op te gaan zonder precies te weten of wij valkuilen tegenkomen. Voor de goede
orde, wij hebben geen alternatief, maar risico's trachten in te schatten en
te onderkennen helpt deze te vermijden. Er wordt in Europa nog zeer verschillend
gedacht over liberalisering van arbeids- en goederenmarkten, over fiscale
harmonisatie, over de rol van de staat, over monetair beleid en het budgettair
beleid. Feit is dat niemand een fort Europa wil, maar dat men wel inziet dat
al te grote verschillen ongewenst zijn. Maar wie past zich aan wie aan? Het
risico bestaat dat in sommige landen van de EU de ontwikkelingen nogal uit
de pas lopen vergeleken bij andere. De mate waarin regeringen gelijksoortige
maatregelen zullen nemen, is verschillend.Een goed voorbeeld is wederom Frankrijk. Door het geforceerd terugbrengen
van de arbeidsduur per week naar 35 uur en het tegelijkertijd scheppen van
350.000 overheidsbanen zal de economische groei in vergelijking met andere
landen ongetwijfeld achterblijven, met als gevolg een verdere relatieve verslechtering
van het aantal arbeidsplaatsen in de marktsector.De Fransen lijken maar moeilijk afstand te kunnen nemen van de grote rol
van de staat. Zij betalen daarvoor een hoge prijs, die normaal zichtbaar zou
zijn in een gebrek aan vertrouwen in de munt en een hoge rente. Door de onmisbaarheid
van de franc voor de EMU doen die verschijnselen zich niet voor. Toch moet
ergens de prijs betaald worden.Een ander element is het op orde brengen van de overheidsfinanciën.
Het stabiliteitspact zegt wel te streven naar een overheidstekort dichtbij
nul of een overschot, maar het laat zich aanzien dat verschillende landen
hiermee nogal verschillend zullen omgaan, binnen de grens van 3%. Zoals ik
al eerder stelde, is een zuinige overheid psychologisch van groot belang voor
de investeringsbereidheid in de marktsector. Een verschil tussen plus 0,5
of min 2,5 is dus relevant, maar verder dan een eventuele "early warning"
kunnen de partnerlanden niet gaan.Een ander element dat mij zorgen baart, is een snelle forse rentestijging
in de VS. De financiële markten zijn tegenwoordig sterk met elkaar verbonden,
zodat bij een forse rentestijging in de VS de lange rente in Nederland, en
dus ook in Europa, zal meegaan, ondanks het verschil van de conjunctuurcycli.
Voor sommige zwak presterende landen kan zoiets funest zijn en het stabiliteitspact
en de convergentie van het beleid sterk onder druk zetten. Ook is denkbaar
dat in bepaalde armere regio's een neergaande spiraal gaat optreden, bijvoorbeeld
door verkeerd beleid. Extra claims voor omvangrijke inkomensoverdrachten kunnen
het gevolg zijn. Graag zou ik hierover een beschouwing van de minister willen
horen, waarbij de algemene vraag is: wie betaalt welke prijs
voor sterk of minder sterk afwijkend beleid van enkele landen en welke risico's
lopen wij daarmee?Voorzitter! Het belastingplan voor de 21ste eeuw is een wel erg ambitieuze
titel, want niemand zal menen dat wij er een eeuw mee kunnen doen. De ontwikkelingen
gaan zo snel dat je nauwelijks meer tien jaar vooruit kan kijken. Een ding
is zeker, wij zullen veel meer dan vroeger telkens tot aanpassingen moeten
komen. Juist daarom is het zo verheugend dat er nu een ambitieus plan ligt,
dat nogal wat op de schop neemt. Ook vinden wij het verheugend dat de minister
en de staatssecretaris in goede harmonie zelf tot dit werkstuk zijn gekomen;
geen breed samengestelde commissie meer, zoals Oort of Stevens, maar een eigen
verfrissende aanpak. Verantwoordelijkheid zelf nemen en niet afschuiven, dat
is prima.Ik heb vorig jaar op deze plek een aantal elementen genoemd, waaraan zo'n
stelsel zou moeten voldoen en ik constateer dat die grosso modo verwerkt zijn.
Ik had daarbij ook genoemd dat wij tegen een vermogenswinstbelasting zijn.
Ik wil nu niet de verschillende elementen van het plan becommentariëren,
dat laat ik primair aan onze fractie in de Tweede Kamer over, en vervolgens
aan de onderhandelaars bij het regeerakkoord. Wel wil ik iets zeggen over
het voorgestelde fictief rendement op vermogen versus de vermogenswinstbelasting.Een van de grondslagen van ons belastingstelsel is rechtvaardigheid. Daarom
hebben wij een systematische heffing. Alle inkomsten worden bij elkaar opgeteld,
met daarover progressieve tarieven. Of het rechtvaardig is daarnaast vermogensbelasting
te heffen, die heel vroeger een forfaitaire heffing was, en geen verrekening
toe te staan van de door de vennootschap betaalde vennootschapsbelasting,
dat alles laat ik nu maar in het midden.Hoe heeft dit alles nu uitgewerkt? Een deel van de vermogensbezitters
heeft zich in het buitenland gevestigd, waar ofwel niets ofwel veel minder
dan in Nederland wordt betaald. Een ander deel betaalt in Nederland niets.
Een groep heeft het zogenaamde "nulinkomen" geconstrueerd, waarbij én
geen inkomstenbelasting én geen vermogensbelasting wordt betaald. Een
sterk toenemende groep betaalt geen of nauwelijks inkomstenbelasting. Dat
gebeurt door de aankoop van rentegroeifondsen, aandelen die uitsluitend of
naar keuze onbelast stockdividend uitkeren, opties, warrants, clickfondsen
en ga zo maar door. Vele tientallen miljarden worden op deze volstrekt legale
wijze belegd. Zoals altijd, voorzitter, betaalt een beperkte groep het volle
pond en deze groep zucht onder de veel te zware druk op het vermogen, waar
men veelal van moet leven of dat een waardevolle aanvulling is op het al dan
niet karige pensioen.Met rechtvaardigheid heeft dit alles niets meer van doen. Daarom is een
reëel forfaitair rendement tegen een separaat tarief, ongeacht of men
met het vermogen inkomsten genereert of niet en onder het tegelijk laten vervallen
van de vermogensbelasting, een uitstekende keuze. Het is een belasting van
niet inkomen genererende bestanddelen terwijl voor wel inkomsten genererende
bestanddelen een overeenkomstige en dus niet discriminerende heffing wordt
geïntroduceerd.Het nieuwe stelsel is daarmee veel rechtvaardiger dan het oude stelsel.
Natuurlijk zal ook op dit rechtvaardiger stelsel zo hier en daar kritiek zijn
en zal het pijn doen. De tweedehuizenbezitters zijn al in de pers geweest
en er zijn wel meer voorbeelden te bedenken. Het is onze stelling dat dergelijke
gevolgen onvermijdelijk zijn bij een simpeler en globaler belastingstelsel.
Als er voor allerlei subcategorieën uitzonderingen gemaakt moeten worden,
kun je er beter niet aan beginnen. De enige echte uitzondering is het eigen
huis, en dat wordt nu gelukkig breed gedragen door in ieder geval de grote
politieke partijen.Naast rechtvaardigheid is nog een ander element zeer belangrijk. Door
de fiscale druk wordt in Nederland relatief weinig dividend uitgekeerd, gemiddeld
een derde van de winst, terwijl in belangrijke andere landen een hoger percentage
gebruikelijk is. Door het wegvallen van fiscale belemmeringen kan meer maatwerk
worden geleverd. De ene onderneming, die in een sterk expansieve fase zit,
zal weinig dividend uitkeren en een onderneming die onvoldoende kans tot investeren
ziet, kan bij wijze van spreken de volle winst uitkeren. De ontvangers van
deze dividenden kunnen die dan weer ter beschikking stellen aan de groeiende
ondernemingen, zodat economisch gezien niet-productieve banktegoeden bij de
ene onderneming worden getransformeerd tot investeringen bij groeiondernemingen.
Aangezien het om miljarden gaat, zal de werking van de kapitaalmarkten aanzienlijk
verbeteren, een belangrijk neveneffect van de voorstellen.Voorzitter! In de bijlagen van Belastingen in de 21ste eeuw is onder meer
aandacht gegeven aan de belastingen op inkomsten uit vermogen en de vermogensbelasting
en ook aan de schenkings- en de successierechten. Aan die laatste heffing
is aandacht gegeven vanwege de mogelijke oorzaken van fiscale emigratie. Het
blijkt inderdaad dat onze successierechten in internationaal verband erg hoog
zijn. Ook dat lijkt ons ongewenst. Waarom is hieraan in de plannen geen aandacht
besteed? Ook los van de internationale vergelijking komt het ons voor dat
de tarieven hier erg hoog zijn. Deze zijn in 1981 nog eens flink verhoogd.
Speciale aandacht vraag ik in dit verband voor de vererving van familievermogen
van kinderloze echtparen naar kinderen van broers en zusters. Men wil tenslotte
veelal graag vermogen dat van de ouders was, in de familie houden. Een tarief
van maximaal 68% komt bijna neer op nationalisatie van dat familievermogen.
In 1981 is er een bestaand, speciaal iets lager tarief voor neven en nichten
vervallen. Nu er mede door het tweeverdienen steeds meer kinderloze echtparen
bestaan, en dat aantal zal nog toenemen, zal deze vorm van bijna-nationalisatie
steeds minder geaccepteerd worden. Ik verzoek de bewindslieden een uiteenzetting
over deze problematiek te houden.Voorzitter! Ik ga nog even terug naar de kapitaalmarkten. Veel Nederlandse
effectenhandelaren zijn recent wel erg negatief in het nieuws gekomen. Het
is moeilijk precies de oorzaken op te sommen. Een gebrekkig normbesef en een
grote behoefte om zich verder te verrijken spelen blijkbaar een rol. Het is
volstrekt helder dat het systeem van zelfregulering van de Amsterdamse effectenbeurs
zijn langste tijd heeft gehad. Het was tegen dergelijke gevallen niet opgewassen
en is dus terecht aangepakt. Er zijn nog wel enkele voorbeelden van zelfregulering
overgebleven. Ik doel op de toelating van nieuwe ondernemingen
en op het beoordelen van de vraag of koersgevoelige informatie terstond openbaar
is gemaakt. Nu het wetsvoorstel over misbruik van voorwetenschap vandaag niet
behandeld kan worden, wil ik slechts globaal op een enkel punt ingaan. De
beurs heeft belang bij een goede relatie met zijn toekomstige en huidige klanten,
hetgeen de beursgenoteerde ondernemingen toch zijn. Een nieuwe notering zorgt
voor meer omzet en dus verdiensten. Zou de vraag omtrent toelating dan niet
beter bij de STE gelegd kunnen worden, in ieder geval als sprake is van oprekking
en afwijking van de eigen toelatingseisen? Ook zou de STE een rol kunnen spelen
bij het tweede voorbeeld dat ik noemde. Het kan van de beurs toch niet worden
verwacht haar eigen klanten te zeer te bruuskeren. De weg naar een notering
in het buitenland is immers snel ingeslagen.Nog een vraag over het toezicht. De verschillende betrokkenen bij de effectenbeurs
hebben drie toezichthouders: de STE, DNB en de verzekeringskamer. Deze laatste
met name omdat pensioenfondsen onder dat toezicht vallen. DNB's topman Wellink
heeft al terecht aangegeven een veel nauwere samenwerking met de STE te willen.
Het probleem met zoveel toezichthouders is dat enerzijds een zekere mate van
competitie ontstaat in plaats van samenwerking en dat er anderzijds misschien
zaken hetzij dubbel gecontroleerd worden, hetzij tussen wal en schip vallen.
Wij voelen ons niet zo behaaglijk bij deze ontstane structuur. Informatie-uitwisseling
kan toch nooit zover gaan dat de facto sprake is van integraal toezicht. Hoe
wil de minister op langere termijn met het door mij genoemde vraagstuk omgaan?Ten aanzien van de voorgenomen benzineaccijnsverhoging zijn wij niet blij
met de verhoging van de motorrijtuigenbelasting nu de voorgenomen indexatieverhoging
niet kan doorgaan. Het is echter onvermijdelijk, omdat het verschil met Duitsland
nog groter zou worden. Als Duitsland alsnog in actie komt, kan deze maatregel
weer terug worden gedraaid.Dankzij het huidige beleid is de uitgangspositie voor het volgende kabinet
sterk verbeterd. Deze minister zal als een van de beste ministers van Financiën
de geschiedenisboekjes ingaan, maar wij hopen uiteraard dat het drukproces
nog geruime tijd op zich kan laten wachten. Ook deze staatssecretaris heeft
een gedenkwaardige rol gespeeld. Het gaat dan niet alleen om de veelheid van
voorstellen, die hij door het parlement heeft weten te loodsen of om het feit
dat hij zelf veelal nauw tot zeer nauw bij het opstellen van de stukken betrokken
was. Nee, het gaat er primair om dat hij een aantal belangrijke structuurversterkende
maatregelen heeft weten te nemen en hij een van de twee geestelijk vaders
is van een plan dat tot verdergaande structuurversterking zal kunnen leiden.
Als het lukt in de kabinetsformatie op een goede wijze spijkers met koppen
hierover te slaan (en waarom zou dat niet lukken?) dan heeft Nederland ook
op dit terrein een voorhoedepositie weten te versterken. De eerste klap is
tenslotte een daalder waard. Dat kan van grote betekenis zijn.Voorzitter: Korthals AltesDe heer Rensema (VVD):Voorzitter! Prof. dr. Jan Tinbergen heeft enkele tientallen jaren geleden
voorgesteld om een belasting op intelligentie of op talent te heffen. Hij
dacht aan een "vastrecht" dat de druk van de overige belastingheffing zou
verminderen. Tinbergen was niet de eerste de beste. Hij kreeg de Nobelprijs
voor de economie. Hij was daarmee niet alleen de eerste Nederlander die die
prijs kreeg, maar het was zelfs de eerste keer dat de Nobelprijs voor economie
werd uitgereikt. Tinbergen beoogde een belasting naar rato van de intelligentie.
Het was een aardig idee, maar volgens velen ook niet meer dan dat. Het plan
kon niet slagen al was het alleen maar omdat intelligente mensen er wellicht
niet erg voor zullen zijn. Ik zie de heer Wöltgens dat ontkennen. In
ieder geval zou de uitvoering ook vrijwel onmogelijk zijn, maar de gedachte
dat het niet het werkelijke inkomen, maar de "earning capacity" belast moet
worden blijft toch interessant.Ongeveer 100 jaar geleden heeft de liberale minister N.G. Pierson in fraaie
volzinnen uitgelegd, dat de werkelijke inkomsten uit vermogen nimmer een goede
en rechtvaardige maatstaf van heffing kunnen zijn. Hij wees bijvoorbeeld op
de grote verschillen in risico die samenhangen met hoge of lage opbrengst.
Nog belangrijker zijn echter thans de mogelijkheden om de belasting te ontgaan.
Het vermogen zelf kan die rechtvaardige maatstaf wel bieden, want in de waarde
van een vermogensbestanddeel zijn alle goede en kwade kanten van een belegging
verdisconteerd. Naar wel is gezegd werd Pierson om zijn belastingplannen geroyeerd
als lid van de sociëteit De Witte. Ik hoop dat dit minister Zalm niet
overkomt.Minister Zalm:Ik ben geen lid.De heer Rensema (VVD):Pierson had echter wel gelijk en de politiek en de belastingwetenschap
hebben dat veel te lang miskend.De gedachten van de liberaal Pierson en de sociaal-democraat Tinbergen
zijn natuurlijk verschillend, maar er is toch ook een punt van overeenstemming.
Dat is het inzicht dat het inkomen dat bij een normale inspanning kan worden
behaald – dat is de "earning capacity" – van belang kan zijn voor
een goede belastingheffing. In de belastingplannen voor de volgende eeuw,
die door de regering zijn ontwikkeld, lijkt men dit inzicht aan te treffen.Wij moeten ons oordeel over deze plannen nog opschorten. Dat moeten wij
hier vooropstellen, want de bestudering is nog niet of nauwelijks begonnen.
Wij kunnen echter, zoals ook de heer De Haze Winkelman heeft gedaan, wel vast
enkele bespiegelingen houden. Thans reeds kan worden gezegd dat het forfaitaire
rendement, wat wij daar verder ook van zullen vinden, een grote vereenvoudiging
lijkt te kunnen zijn. Zeventien jaren geleden heb ik het forfaitaire rendement
met een verwijzing naar Pierson voorgesteld. In een vergadering van de Vereniging
voor belastingwetenschap heeft J.H. Drent hiermee zijn instemming betuigd.
De heer Drent was niet alleen een buitengewoon helder auteur op fiscaal-rechtelijk
gebied, maar bovendien een eersteklas vakman. Hij was technisch hoofdinspecteur
geweest in Amsterdam en hij was toen hoofd van de inspectie te Den Haag. Deze
man, die de praktijk van alledag bijzonder goed kende, heeft dus met dit forfaitaire
rendement toen zijn hartelijke instemming betuigd. Hij heeft daarbij opgemerkt
dat het tijd wordt dat ook gewone mensen er weer iets van kunnen
gaan begrijpen.In Duitsland is de poging tot belastingherziening geheel mislukt. Wij
hopen dat het in Nederland beter zal gaan. Wij zijn tientallen jaren bezig
geweest met een voortdurend proces van reparatiewetgeving, die wel tot grote
ingewikkeldheid heeft geleid, maar niet voldoende heeft geholpen. Het is nu
tijd voor grote daden. In ieder geval dienen de bewindslieden gecomplimenteerd
te worden met het indrukwekkende werkstuk dat zij gezamenlijk hebben voltooid.In het algemeen moet niet te licht worden gedacht over een grote belastinghervorming.
Aan het belastingstelsel van nu is meer dan 100 jaar gewerkt en het heeft
daarom de eerbiedwaardigheid van een kathedraal. Het maatschappelijk verzet
tegen beperking van de aftrekposten zal groot zijn. Aftrekposten refereren
sterk aan gevoelens van rechtvaardigheid. Dat is ook gebleken bij de zogenaamde
Oort-operatie van enkele jaren geleden. Het is intussen niet zo dat het belastingrecht
geheel verworden is, zoals gesuggereerd wordt in de kop van een artikel in
de NRC van 10 december 1997. Met de belasting op omzet, loon en winst is eigenlijk
weinig aan de hand. Dit zijn heel belangrijke belastingen, die tezamen alleen
al een opbrengst geven van 120 mld. Alleen met de inkomsten uit vermogen –
vermogen van particulieren en wat daarmee annex is – is werkelijk van
alles mis, maar het betreft hier een inkomenscategorie die slechts voor enkele
procenten bijdraagt tot het nationale inkomen, althans voorzover dat inkomen
in de belastingheffing wordt betrokken.Ondanks deze partiële misstand is het totale beeld van de belastingheffing
niet ongunstig. Een onvoorstelbaar groot bedrag aan belastingen wordt jaarlijks
immers geheven en zonder al te veel ellende ingevorderd. Hiervoor past een
compliment aan de bewindslieden en hun ambtenaren. De integriteit van de belastingdienst
is van zeer groot belang. Een compliment voor de vele burgers van dit goede
land die hun belastingverplichtingen aanvaarden en nakomen, is echter evenzeer
op zijn plaats.Mijnheer de voorzitter! Er is ondertussen nog wel een andere mogelijkheid
waaraan gedacht kan worden. Met voorzichtigheid, want er zijn ook bezwaren.
De loonbelasting is in naam een voorheffing op de inkomstenbelasting. In wezen
drukt zij echter op de werkgever, omdat iedere werknemer voor zichzelf rekent –
dat is ook heel logisch – met een nettoloon. Het is daarom denkbaar
om de loonbelasting te vervangen door een loonsomheffing die opgelegd wordt
aan de werkgever. Economisch gezien zou dat geen grote stap zijn, geen nieuwbouw,
maar een voor de hand liggende verbouwing van het systeem. Dit zou kunnen
leiden tot een grote vereenvoudiging, niet alleen voor de werknemer, maar
ook en vooral voor de werkgever. Zijn loonadministratie wordt werkelijk stukken
eenvoudiger. Het resultaat zou ook goed aansluiten bij de belevingswereld
van de burger.Het is mogelijk om langzamerhand toe te werken naar een loonsomheffing.
Het afschaffen van de belastingvrije voeten, waarover thans gesproken wordt,
zou reeds een belangrijke stap zijn. De loonsomheffing is in de fiscale literatuur
en wetenschap nooit goed onderzocht, maar zij heeft nu krachtige steun gekregen
van de Federatie van Belastingadviseurs. De Federatie rekent globaal voor
dat volstaan zou kunnen worden met een loonsomheffing van 25% van het brutoloon;
dat is ruim 33% van het nettoloon.Voor de loonsomheffing lijkt één vast tarief noodzakelijk.
Dat is dus de beroemde vlaktaks waarover wereldwijd gesproken wordt. Enkele
vooraanstaande leden van het CDA hebben reeds opgemerkt dat zij een vlaktaks
onafwendbaar achten. Het draagkrachtbeginsel zou echter niettemin, als we
dat zouden willen – ik spreek nu even in wetenschappelijke zin –,
tot uitdrukking kunnen komen in een aanvullende inkomstenbelasting voor een
beperkte groep burgers die een zeer grote draagkracht hebben. Hierbij moet
echter wel worden aangetekend dat het effect van zo'n aanvullende heffing
beperkt zal zijn, omdat het hier gaat om personen die in het maatschappelijk
verkeer veelal een zo sterke positie innemen, dat zij de belasting gemakkelijk
kunnen afwentelen.Mijnheer de voorzitter! In het artikel in de NRC kwam ik het inningsbeginsel
tegen als nieuw belastingbeginsel. Het zou door de minister zijn genoemd in
een tijdschriftartikel. Met dit beginsel is kennelijk bedoeld dat de belasting
daar en bij die gelegenheid wordt geheven waar dat effectief, zonder lekkage
en misbruik, kan geschieden. Dit beginsel is begrijpelijk in verband met de
globalisering en de grote mobiliteit van personen en vermogens. Het beginsel
kwam mij daarom aanstonds juist voor. Het is geen hoogdravend beginsel, maar
doelmatigheid is beter dan fraaie dogmatiek die in de praktijk gefrustreerd
wordt. Dit betekent echter niet dat de aloude belastingbeginselen, zoals die
van draagkracht en minste pijn, moeten worden uitgebannen. Het gaat, als altijd,
om rechtvaardigheid én doelmatigheid.Hoogleraren die mopperen dat de rechtvaardigheid wordt opgeofferd aan
de economie en dat we teruggaan naar het belastingstelsel van de 19de eeuw,
hebben geen gelijk, want zij hebben geen aanvaardbare oplossing voor het ontwijken,
manipuleren en afwentelen van de belasting en al helemaal niet voor de vlucht
naar het buitenland.Mijnheer de voorzitter! Met betrekking tot de Invoeringswet bestuurlijke
boeten merken wij op dat het ons verheugt, dat er thans allerwegen waardering
lijkt te bestaan voor het succesvolle verzet in deze Kamer tegen de boete-inspecteur
als nieuw bestuursorgaan. Het voorstel dat thans is voorgelegd, is veel beter.
Tegen een boetecoördinator bestaat geen bezwaar zolang er maar één
inspecteur is, die uiteindelijk over het gehele dossier, inclusief de boete,
kan oordelen. Wij zouden er geen bezwaar tegen hebben om ook de boete uitdrukkelijk
te betrekken in een compromis, als daarvoor aanleiding bestaat. Ik heb de
indruk dat de top van Financiën dat onethisch vindt, maar wij zijn het
daar niet mee eens. Zo'n compromis kan wel eens nodig zijn, want men kan niet
over alle moeilijke zaken procederen. In zijn proefschrift Rondom compositie
en compromis heeft prof. dr. J. van der Poel aangetoond dat transacties over
de boete in het oud-vaderlandse recht reeds schering en inslag waren. Dat
is ook begrijpelijk. Ook de hoogte van de boete is afhankelijk van feitelijke
vaststellingen, zoals de mate van schuld en de financiële en andere omstandigheden.
Er is niets op tegen om deze omstandigheden in redelijk overleg vast te stellen.
Dit is, naar ik meen, ook de praktijk. Zowel belastingadviseurs
als ook een enkele inspecteur hebben wel opgemerkt, dat zij beginnen met de
boete als het tot een compromis moet komen. Dat lijkt mij ook begrijpelijk.
De boete doet de burger de meeste pijn en de inspecteur zal toch vooral de
overtuiging willen hebben, dat hij de gewone belasting op normale wijze heeft
geheven. De boete is hem minder aan het hart gebakken, want de inspecteur
kan ook, net zo als de burger, het gevoel hebben dat de belasting op zichzelf
al hoog is. Dat geldt zeker als bij middenstanders over een reeks van jaren
wordt nagevorderd met een verhoging – een boete – van 100% of
50%. Uit een oogpunt van ethiek behoeft tegen de gang van zaken waarbij de
boete in de onderhandelingen wordt betrokken, geen bezwaar te bestaan. Een
andere opvatting achten wij niet reëel.Voorzitter! Wij willen het flinterdunne verschil tussen grove schuld en
voorwaardelijke opzet wel iets vergroten. Er komt de mogelijkheid om een boete
op te leggen bij de gewone primitieve aanslag. Grove schuld is daarvoor niet
voldoende; het moet gaan om opzet en die opzet zal door de inspecteur bewezen
moeten worden. Dit lijkt een behoorlijke garantie dat het niet zal komen tot
een massale boetetoepassing. Het komt ons bovendien voor dat de wettelijke
term "opzet" althans in enige mate wordt gekleurd of gekwalificeerd door de
in het parlement gebruikte termen "fraude" en "zwendel". Wij achten dat ook
juist, want de boete behoort hier beperkt te blijven tot de ernstige gevallen
van onjuiste aangifte. Indien voor de inspecteur aanstonds duidelijk is dat
de aangifte te laag is, zal in de meeste gevallen volstaan kunnen worden met
een correctie van de aangifte. Zelfs een min of meer massaal onderzoek naar
de vraag of er opzet in het spel geweest kan zijn, lijkt niet wenselijk. Als
voorbeeld kan worden genoemd de burger die een bedrag aan loon of aan rente
niet goed vermeldt, terwijl hij weet dat de belastingdienst werkelijk over
alle gegevens beschikt. Een vergelijking met "het volstrekt ondeugdelijke
middel" uit het strafrecht is hier op zijn plaats. De oude praktijk van louter
vriendelijke correctie, waar ik in mijn jonge jaren ook nog aan heb meegedaan,
was niet zonder elegantie. Het lijkt ons wenselijk dat deze praktijk niet
geheel en al overboord wordt gezet.Mijnheer de voorzitter! Enkele partijen zijn voor een drastische verhoging
van milieuheffingen. Een groot bezwaar hiervan is echter wel dat dan de Nederlandse
concurrentiepositie in gevaar zou kunnen komen. Als het om zeer ingrijpende
maatregelen gaat, ligt een wereldwijde of op zijn minst een Europese aanpak
voor de hand. Tegen de thans voorgestelde maatregelen tot milieuversterking
hebben wij geen overwegende bezwaren.Met betrekking tot de optierechten van werknemers was er onlangs sprake
van een keuzemogelijkheid. Wij zijn daar niet voor. Men moet de burger niet
opzadelen met een keuze waarvan hij de gevolgen niet kan overzien. Het belastingrecht
mag geen gokelement bevatten. De belastingverplichting moet precies en duidelijk
zijn.Voorzitter! Wij willen nog enkele opmerkingen maken over de fiscale positie
van de zelfstandigen, een groep waarvoor de VVD zich altijd heeft ingezet.
De boeren, de middenstanders en de andere zelfstandige ondernemers vormen
tezamen een markante groep in de samenleving, die voor de economie en stabiliteit
van die samenleving van bijzonder groot belang is. Wij kunnen wel eens de
indruk krijgen dat iedereen van de wieg tot het graf verzorgd is, maar de
zelfstandigen staan overal alleen voor. Bovendien drukken op hen zware administratieve
verplichtingen, ook in verband met de belastingheffing. Heeft de winst van
zelfstandigen dezelfde draagkracht als looninkomen? Er zijn goede argumenten
om te zeggen dat dat niet zo is, dat winst méér functies dan
die van inkomen alleen heeft. Hierbij is te denken aan financiering van de
expansie van de onderneming. Die expansie kan wel eens noodzakelijk zijn want
stilstand is achteruitgang. Wij kunnen ook denken aan reserves voor magere
jaren en aan de oudedagsvoorziening.Het is goed verdedigbaar – ook uit fiscaal-juridisch oogpunt –
om winst die teruggeploegd wordt in de onderneming, niet aanstonds te belasten
of dit gedeelte van de winst lichter te belasten. Dit geldt voor de zelfstandige
ondernemers die niet hebben gekozen voor omzetting in een BV. De zelfstandigenaftrek
kan in dit licht worden gezien als een te kleine tegemoetkoming.Het verheugt ons wel dat de fiscale oudedagsreserve wordt verruimd en
dat de zelfstandigenaftrek iets wordt verhoogd, maar wij betreuren dat een
en ander gefinancierd wordt door de opheffing van een andere faciliteit. De
staatssecretaris zou nog eens moeten bezien, of de faciliteiten voor zelfstandigen
wel voldoende zijn. Er zou eigenlijk een belasting moeten zijn onafhankelijk
van de rechtsvorm.Vanouds is gezegd dat er een globaal evenwicht moet bestaan tussen de
belastingheffing van de BV en aandeelhouder enerzijds en van de zelfstandige
ondernemer anderzijds. Door de recente wetswijziging met betrekking tot het
aanmerkelijk belang, is het de vraag of dat evenwicht niet te zeer verschoven
is en wel ten nadele van de zelfstandigen.Voorzitter! De voorstellen in het belastingplan 1998 en de voorstellen
tot milieu- en structuurversterking die met dit belastingplan samenhangen,
hebben in het algemeen onze instemming. Er is sprake van een zeer behoorlijke
verlaging van de belastingdruk waarmee wij ons gelukkig prijzen en waarmee
wij de bewindslieden gaarne willen complimenteren.Evenals in de Tweede Kamer is gebeurd, zouden ook wij enige zorg willen
uiten over de versnippering van het belastingrecht door casuïstische
begunstigingen en andere regelingen die, misschien mede door het gelijkheidsbeginsel,
de neiging tot inktvlekwerking zullen hebben.De VVD is niet erg gelukkig met de verlaging van de lokale lasten met ƒ
100 per gezinshuishouding ter compensatie van het door het Rijk gevoerde milieubeleid.
De bedoeling is natuurlijk heel goed en die wordt ook gewaardeerd, maar het
resultaat is mede door een aangenomen amendement toch wel erg omslachtig.
Bovendien is het moeilijk uitvoerbaar. Te denken is aan vakantiebungalowparken,
studentenhuizen, bejaardenoorden etc. De regering roept gemeenten op om, naast
de wettelijke verplichting, ieder huishouden een tegemoetkoming te geven,
bijvoorbeeld ook studenten en bejaarden die niet onder de OZB vallen. Het
is een probleem voor de gemeenten om deze personen te achterhalen. Bij de
gemeenten leeft heel sterk de vraag of, indien gebruik zou
worden gemaakt van de gemeentelijke basisadministratie, dit niet in strijd
is met de Wet op de persoonsregistratie en andere privacyregelingen. Het lijkt
mij dat die strijdigheid er bij een redelijke uitvoering niet zal zijn, maar
het lijkt wenselijk dat de bewindslieden dit bevestigen ter geruststelling
van de gemeenten.Het VNO/NCW heeft gevraagd om een aanvullende maatregel die werkgevers
en werknemers de ruimte biedt de huidige meerijregeling te blijven toepassen
totdat de looptijd van de bestaande CAO's is verstreken. Dit verzoek lijkt
redelijk en wij zullen gaarne het oordeel van de regering hierover vernemen.Voorzitter! Ik heb nog een opmerking naar aanleiding van de brief van
LTO Nederland. Er komen vrijstellingen voor de overdrachtsbelasting. Dat is
artikel 15 van de Wet belastingen van rechtsverkeer. Er wordt kennelijk een
onderscheid gemaakt tussen glastuinbouwers die een grondgebonden teelt hebben
en glastuinbouwers die op water of op andere materialen telen. In het algemeen
kan ik mij wel wat voorstellen bij het verschil tussen grondgebonden en andere
landbouw. Op het gebied van de glastuinbouw echter niet. Of het op grond gebeurt
of op water maakt naar mijn mening geen verschil. Ik zou de staatssecretaris
willen verzoeken een regeling te verzinnen die voor deze glastuinbouw de zaak
gelijktrekt.De vergadering wordt vijf minuten geschorst.De heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! Zelfstandigen staan overal alleen voor, zo zei collega Rensema
zojuist. Na de massieve coproducties van de vorige twee fracties staat hier
inderdaad een kleine zelfstandige, die in 20 minuten zal proberen het hele
veld te overzien.Als ik niet zo precies weet wat ik van iets of iemand moet vinden, hanteer
ik een voor mijzelf bruikbare methode om tamelijk snel enig zicht te krijgen
op en ordening te krijgen in wat zich aandient en om een mening vraagt. De
methode op zichzelf is eenvoudig: ik zet op een rijtje wat mij rationeel en
gevoelsmatig wel of niet bevalt. Vaak leidt dat tamelijk snel tot een richtinggevend
kader, waarbinnen dan nadere vragen tot een uiteindelijk standpunt c.q. beoordeling
kunnen leiden.Toen ik dit weekend wat nadacht over deze beschouwing en vooral over het
nut daarvan – die vraag komt bij mij gemakkelijker op als het zevende
weekend in successie opgaat aan het maken van een niet eenvoudige bijdrage –
kwam ik opnieuw tot de ontdekking dat de bewindslieden op Financiën vrij
nauwkeurig mijn ambivalentie tegenover dit paarse kabinet personifiëren.
Ik wil het geen haat-liefdeverhouding noemen, want het laatste heeft de ploeg-Kok
nooit in mij op kunnen roepen en het eerste past niet in de staat van onthechtheid
waar ik hoop naar op weg te zijn. Die ambivalentie is een mengeling van sympathie,
argwaan en iets missen.De sympathie staat voorop. Op Financiën zit een goed koppel: aardige
mannen, slim, betrokken, deskundig, creatief, voortvarend, met een goed gevoel
over wat hoort en niet hoort, vasthoudend in het aanpakken van gesjoemel en
oneigenlijk fiscaal gedrag. Het financieel beheer van de Staat der Nederlanden
is bij hen in goede handen, het budgetbeheer en de boekhouding liggen op een
beter niveau dan voorheen en het moderniseren en opschonen van het belastingsysteem
wordt met verve aangepakt. Wat rest bij dit vertoon van paarse kracht een
eenvoudig vertegenwoordiger van een kleine oppositiepartij anders dan als
stille bewonderaar zich gedeisd te houden of in de hoeken van zijn geest op
zoek te gaan naar de achterkant van het gelijk?Dat laatste heb ik dus gedaan. Zoals ik al eerder heb gezegd, stemt dat
zeker tot enig nadenken: over het doorgeschoten zijn van de permissive society;
over het te weinig investeren in activeren en stimuleren; over het belang
van betaald werken en het niet willen accepteren dat vele honderdduizenden
daar niet meer voor in aanmerking zouden komen; over het belang van een gezonde
marktwerking, ook al vind ik dat het geloof dat vele paarse aanhangers daaraan
hechten in een aantal situaties een nieuw soort doorgeschoten dogmatisme is
geworden.Maar dat gezegd zijnde knaagt er ook dat andere: de argwaan, het iets
missen, het vermoeden van een blinde vlek en je daar niet bij neer willen
leggen, niet alleen omdat de effecten van die blinde vlek ingaan tegen je
rechtvaardigheidsgevoel, maar ook omdat het afbreuk doet aan de eerste sympathie
die je zo graag zou blijven voelen, want wat is er mooier dan sympathie beleven?
Ik zal proberen aan de hand van een paar cijfers te schetsen hoe in Nederland
de verzorgingsstaat is afgeslankt. De goede luisteraar zal het opvallen dat
ik het in vroegere dagen populaire woord "afbraak" niet gebruik; ik heb dat
vroeger ook niet zoveel gebruikt. Ook wil ik vooraf zeggen dat het collectieve
op zichzelf voor mij geen heilige koe is. Collectief of publiek iets regelen
is niet altijd beter dan individueel of privaat, waarbij ik overigens van
de paarse golf ook wel eens het tegendeel zou willen horen. Toch is er wel
wat aan de hand. Ik ontleen de volgende cijfers aan een stukje van Flip de
Kam, waarvan ik een hele tijd geleden wat aantekeningen heb gemaakt.Tussen 1983 en 1989 brachten kabinetten van CDA/VVD-signatuur de collectieve
uitgaven terug van 67 tot 59,5% van het BNP. Dat is meer dan 1% per jaar.
Dit beleid is niet veranderd toen de PvdA ging meeregeren. Eerst tot 1994
met het CDA, daarna met de twee soorten liberalen, is dit percentage teruggelopen
tot iets meer dan 50. Opnieuw een daling van iets meer dan 1% per jaar. Afgezien
van de negatieve bijeffecten, is dit een opmerkelijke prestatie. Ontegenzeggelijk
wijkt dit poldermodel behoorlijk af van de landen om ons heen. Daar is men
al blij als men de omvang van de collectieve sector weet om te buigen van
groei naar stabilisatie.Voor de niet bevooroordeelde waarnemer zal snel duidelijk zijn dat de
belangrijkste basis voor dit resultaat is gelegd door de buitengewoon gematigde
opstelling van de Nederlandse vakbeweging op het punt van de loonontwikkeling
en de sterke sociale versobering die eerst het CDA en daarna de PvdA hebben
willen aanbrengen in onze verzorgingsstaat. En ik zal allerminst ontkennen
dat, de loonmatiging overigens meer dan de sociale verarming, dit nu al 15
jaar volgehouden beleid een behoorlijke hoeveelheid nieuwe banen heeft opgeleverd,
zoals ook het financieringstekort is teruggebracht van circa
9% in 1983 tot minder dan 2% nu. En als de burger dan ook nog ziet dat belastingen
en premies gezamenlijk daalden van 49% van het nationaal inkomen in 1983 tot
43% nu, dan kan dit beleid bij de meeste burgers toch niet meer stuk? Dat
klopt. De meeste burgers liggen heel goed op koers. En het is meer dan waarschijnlijk
dat zij de handen die hun deze goede gaven geven, bij de verkiezingen niet
zullen bijten.Zijn de meeste burgers dus aanzienlijk beter geworden van dit beleid,
dit kan natuurlijk niet zonder dat ergens het gelag betaald wordt. Dat is
dan ook gebeurd. In 1983 waren de laagste uitkeringen gelijk aan ongeveer
68% van het gemiddelde loon. Dat was in 1989 gezakt tot 63% en nu tot iets
meer dan 58%. Daar kan nog bij gezegd worden dat veel uitkeringen boven het
minimum nog een steilere relatieve daling laten zien, zeker als je er rekening
mee houdt dat men veel sneller dan voorheen op dat minimum belandt.Opmerkelijk is dat het voor mensen met een uitkering er weinig tot doet
wie er in de regering zitten. Als zij al gedacht hadden dat hun belangen veiliger
waren met de PvdA in het kabinet dan daarbuiten, dan blijkt dat in eik geval
niet uit de harde cijfers.Tenslotte blijkt ook bij de inkomenspolitiek een wel heel sterk doorgeschoten
bevoordeling van de bovenkant. Dan wil ik dit keer eens niets zeggen over
de excessieve verrijking van het topmanagement van ons bedrijfsleven. Daar
is het grote graaien inmiddels geaccepteerd gemeengoed geworden. Nee, erger
vind ik dat de overheid zelf een onverbloemde keus heeft gemaakt ten faveure
van de hogere inkomens en mensen met aandelen. In 1983 was het tarief voor
de vennootschapsbelasting 48%, nu is het 35%. Opgepotte winsten in hun persoonlijke
BV's kunnen door de grootaandeelhouders tegen een nog schappelijker tarief
van 25% uit de BV gehaald worden. Sinds 1990 is het toptarief van de IB verlaagd
van 72% naar 60%. Het effectieve tarief vermogensbelasting is voor ondernemers
verlaagd van ƒ 8 tot circa ƒ 2,50. Excessieve waardestijging
van bezit in effecten en huizen is volledig onbelast. Daarnaast is ook nog
de vroegere beursbelasting afgeschaft.Het beeld dat oprijst uit deze cijfers heeft twee gezichten. Ik misgun
deze twee mij sympathieke bewindslieden niet hun poldersucces, maar de keerzijde
van dat succes is zo wrang, dat het mij niet lukt om te delen in hun paarse
tevredenheid. Er mist iets. Er is een blinde vlek. Nergens is meer te merken
dat dit eigenlijk zo niet kan, dat het oneerlijk is, dat deze vis te duur
betaald wordt.Ook al zal het waarschijnlijk zo zijn dat mensen met de laagste inkomens
misschien wel ongeveer dezelfde dingen kunnen kopen als tien jaar geleden,
dan nog voelen zij zich terecht arm en aan de kant geschoven. Overal om zich
heen zien zij de welvaart toenemen. Zij hebben daar geen deel aan. Hun relatieve
armoede wordt steeds groter en het perspectief om daar ooit uit te komen is
nagenoeg nihil.Ik ben opgevoed met de grondtoon dat je de kwaliteit van een samenleving
afmeet aan de wijze waarop die samenleving omgaat met de wees, de weduwe en
de vreemdeling, ofwel de mensen die kwetsbaar zijn. Dat de bovenlaag zichzelf
wel redt, is van alle eeuwen. Die heeft niet allereerst onze collectieve aandacht
en financiële steun nodig. En nu die bovenlaag steeds meer uitdijt, almaar
breder wordt en het breder krijgt, is er alle aanleiding om onze aandacht
te verleggen.Dan is werk en nog eens werk een prima ingang, die ik zeker niet verwerp,
maar deze aanpak werkt niet voor iedereen, niet voor de ouderen met alleen
AOW en niet voor mensen uit andere leeftijdsgroepen die door wat voor oorzaken
dan ook de aansluiting met onze high-techwereld gemist hebben en niet meer
aan de bak zullen komen. Het spijt mij zeer, maar dan word ik kwaad als ik
merk dat de partij van de minister categorisch weigert om iets substantieels
aan die laagste inkomens te doen en, ondanks de zojuist met cijfers aangetoonde
eenzijdige bevoordeling van hen die het toch al goed hebben, het woord "nivellering"
niet eens wil horen, laat staan bespreken. En het spijt mij nog meer als ik
merk dat de partij van de staatssecretaris, nu de verkiezingen weer voor de
deur staan, opeens aandacht vraagt voor de gegroeide inkomensongelijkheid
waar wat aan zou moeten gebeuren. En dat terwijl je acht jaar hebt meegewerkt
aan het ontstaan van die grotere ongelijkheid. Maakt de PvdA van nivellering
een breekpunt bij het komende regeerakkoord?Voorzitter! Als ik af en toe deze dingen zeg en dan de zaal in kijk, denk
ik wel eens "zouden ze het nog horen?". Of willen ze er eigenlijk helemaal
niet meer van weten en is het lastig dat er af en toe nog iemand over begint?
Op gevaar af dat niemand er meer oren naar heeft: ik begin er toch over, telkens
weer en ik zal dat blijven doen tot het verandert en dit rijke land weer gaat
ontdekken dat eerlijk delen en solidariteit geen verkalkte begrippen zijn,
maar springlevende noodzaak voor een in alle lagen vitale samenleving.Waarom deze inleiding? Verwacht ik een echte reactie? Eigenlijk wel, ja.
Denk ik dat die er ook komt? Eerlijk gezegd niet, nee. Is dat dan een gemiste
kans? Een beetje wel en zeker als de heren Zalm en Vermeend de volgende eeuw
willen beginnen met een rechtvaardiger en op een nieuwe leest geschoeid belastingstelsel.
Over dat nieuwe belastingstelsel wil ik vandaag niet veel zeggen. Ik heb die
900 pagina's nog niet kunnen consumeren. In het algemeen wil ik wel kwijt
dat de doorzichtigheid en de richting mij wel bevallen. Er is meer aandacht
voor het behalen van milieuwinst door fiscale maatregelen. Veel gedoe met
aftrekposten, aftrekbare renten en allerhande verschuivingsconstructies zal
verdwijnen. Een verschuiving van inkomstenbelasting naar BTW lijkt mij prima,
mits eventuele negatieve koopkrachteffecten aan de onderkant worden gecompenseerd.
De inzet om arbeidsintensieve diensten onder het lage BTW-tarief te brengen –
een door ons al jarenlang geuite wens – hebben wij met instemming genoteerd.
De systematiek om belasting te heffen op vermogensrendement lijkt ons in beginsel
prima, al vinden wij het tarief te laag in het licht van het door sterk toenemende
vermogens vaak slapend rijk worden. En dat, in tegenstelling tot veel ons
omringende buitenlanden, de hypotheekrente ongelimiteerd aftrekbaar blijft,
is onze keuze niet.De GroenLinks-fractie aan de overzijde heeft in een eerste reactie gezegd
dat Vermeend en Zalm bij hun presentatie één optie vergeten
zijn: de Robin Hood-variant. Nu wil één van de gepresenteerde
varianten werk creëren ten koste van de laagste inkomens.
Zou het niet vollediger en ook eerlijker zijn geweest als er ook een variant
gepresenteerd was die werk creëert ten koste van de hogere inkomens?
Dat heb ik namelijk gemist.Voorzitter! Ik wil kort nog wat opmerkingen maken bij enkele wetsontwerpen.
De regering valt te prijzen, omdat zij een in deze Kamer al jarenlang geuite
wens voor een deel heeft gehonoreerd. Vandaag zijn wij in de gelegenheid onze
steun te geven aan een aantal afzonderlijke belastingwetten – daarmee
zijn wij op de goede weg – in plaats van akkoord te moeten gaan met
een totaalpakket. Natuurlijk zit daar het risico in dat partijen alleen hun
welgevallige krenten uit de pap halen, maar de meerderheid aan de overkant
heeft dat in elk geval niet gedaan. Hoewel de GroenLinks-fractie op onderdelen
nog wel kritische opmerkingen heeft, zijn die niet zwaar genoeg om onze steun
aan de voorgelegde wetsvoorstellen te onthouden. In ons commentaar zullen
we ons beperken tot een paar hoofdzaken. Dat moet ook wel, gezien de lading
papier die de afgelopen weken over ons is uitgestort. Opnieuw is het niet
gelukt, onze procedures aanvaardbaar boven water te houden. De reactie op
het verslag bereikte mij pas afgelopen zaterdagmiddag. Voor mijn mening daarover
verwijs ik naar de Handelingen van de vorige jaren. De regering zal straks
wel weer zeggen het erg vervelend te vinden dat het zo is gelopen, maar het
is niet anders. Mijn conclusie is dat het volgend jaar gewoon weer gebeurt.Onze steun geldt zeker voorstel 25689, de fiscale milieuversterking. Ook
op dit thema is het prettig te mogen constateren dat een jarenlang volgehouden
pleidooi van onze kant voor een vergroening van het belastingstelsel in steeds
bredere kring steun verkrijgt. Ik kan mij de tijd nog goed herinneren dat
vrijwel iedereen dit, als ik daar aandacht voor vroeg, tamelijke onzin vond.
Deze staatssecretaris komt de lof toe dat hij de vraag of en hoe het fiscale
instrument gebruikt kan worden om milieudoelstellingen dichterbij te brengen,
serieus en systematisch heeft vertaald in nieuwe regelgeving. Natuurlijk eerst
heel bescheiden en in onze ogen niet vergaand genoeg, maar onmiskenbaar van
jaar tot jaar omvangrijker.Waar ik ook waardering voor heb, is dat het op een aantal punten is gelukt
een stimulerende, belonende aanpak te realiseren in plaats van een sanctionerende.
Ik heb wel op een paar punten detailkritiek, maar dat doet er op dit moment
niet zo veel toe. Wij betreuren het overigens dat CDA en VVD de stimuleringsregeling
zuinige auto's om zeep hebben geholpen.Bij voorstel 25691, het belastingplan 1998, wil ik de volgende opmerkingen
maken. Allereerst wil ik graag mijn waardering uitspreken voor het pleidooi
van de vertegenwoordiger van de RPF, de heer van Dijke. Hij stelde voor om,
zeker nu het bij ons niet op kan, een fractie van de meevallers 1997/1998
toe te laten komen aan het budget ontwikkelingssamenwerking. Misschien dat
de techniek van het voorstel niet de fraaiste was, maar de gedachte om iets
van onze welvaartsexplosie met de allerarmsten te delen, spreekt ons aan.
Ik vind het dan ook jammer dat kabinet noch Kamer kans zien zo'n idee tot
concreet beleid om te vormen. Dat is een gemiste kans.Nut en noodzaak van de verlenging van de tweede schijf heb ik niet kunnen
ontdekken. In de huidige inkomenssituatie is mijn fractie geen voorstander
van generieke belastingverlichting, zeker niet voor hen die dat niet nodig
hebben. Zoals hiervoor aangegeven zijn er betere bestemmingen te bedenken.Van de hele gang van zaken rond het douceurtje van ƒ 100 ben ik
niet vrolijk geworden. Eerst omdat het alweer een generieke maatregel is,
terwijl het iedereen toch duidelijk moet zijn dat voor de ene burger ƒ
100 lastenverlichting een zeer welkome bijdrage is, terwijl het voor de ander
een peanut is die hij niet eens merkt. Maar ook de rest van de gedachtegang
en het gesteggel of het nu via teruggave op een kostendekkende milieuheffing
of via de OZB moet, vond ik weinig verheffend. Dan heb ik het er nog niet
eens over of het eigenlijk wel kan in het fiscale systeem tussen gemeenten
en Rijk. Eigenlijk vind ik deze hele regeling een bedenkelijk gehalte "verkiezingsvrijgevigheid"
hebben.De kosten die de gemeenten moeten maken – ik heb mij afgevraagd
hoe het tegendeel van perceptiekosten moet worden genoemd, maar ik kon er
geen woord voor verzinnen – om de regeling uit te voeren staan in geen
enkele verhouding tot het bedrag. De toekomstige uitvoering door gemeenten
na twee jaar is zacht gezegd verwarrend onduidelijk. En ik heb absoluut niet
begrepen waarom ongeveer hetzelfde effect niet bereikt kon worden door bijvoorbeeld
een kleine verlaging van het tarief in de eerste schijf. De regering speelt
dan tenminste Sinterklaas voor mensen die er echt wat aan hebben.Voorzitter! Dan nog twee wat specifieke punten en een klein slotakkoord.
Eerst ons maritiem verleden. Ik ben benaderd met een vraag van mensen die
historische schepen in de vaart houden. Zou het niet van waardering getuigen
voor de vele inspanningen die eigenaren van historische schepen zich getroosten
om dit monumentale erfgoed voor de toekomst te bewaren, door op deze schepen
ook de bunkerverklaring voor het varen op rode diesel toe te staan? Het budgettaire
effect is te verwaarlozen. Iets soortgelijks doen wij ook met auto's die ouder
zijn dan 25 jaar. Daarvoor hoeft geen motorrijtuigenbelasting te worden betaald.
Ik hoor hier graag een reactie op.Het tweede punt betreft onze gouden bergen. Collega Wöltgens heeft
eerder een pleidooi gehouden om een wat actievere verkooppolitiek te voeren
bij de goudverkoop. Als de Nederlandsche Bank toen met de toenmalige hoge
goudprijs zijn suggestie had gevolgd, waren wij aanzienlijk beter uit geweest
in vergelijking met de door de huidige lage goudprijs aanzienlijk bij te stellen
waarderingen. Ook mensen als prof. van Ewijk zijn van mening dat de goudverkopen
te laat hebben plaatsgevonden, dat er te weinig is verkocht en dat de investering
in deviezen ook niet een voor de hand liggende keus is. Het rendement van
de Nederlandsche Bank is toch al veel lager dan de rente op staatsobligaties
en het lijkt dan ook efficiënter om de opbrengst van goudverkopen te
gebruiken voor het aflossen van staatsleningen. Deze vraagstelling wordt nog
actueler nu, richting euro, het hebben en houden van grote goudreserves steeds
minder belangrijk lijkt te worden. Graag horen wij van de minister een korte
uiteenzetting over de door dit kabinet wenselijk geachte goudpolitiek.Als laatste punt de BTW op onder andere de onderlinge uitlening van personeel
door gemeenten. Ik ben de staatssecretaris erkentelijk voor zijn schriftelijke
nota van 11 december jongstleden. In deze nota beantwoordt hij de vraagstellingen
die ik de afgelopen twee jaar bij de financiële beschouwingen in deze
Kamer aan de orde heb gesteld. Op de hoofdpunten kan ik mij vinden in de door
hem uitgezette lijn. Tevreden ben ik met de mededeling dat binnenkort een
regeling zal worden getroffen voor het buiten de BTW-heffing houden van detachering
van personeel in het kader van mobiliteitsbevordering binnen gemeente. Alleen
binnen gemeente? Of komt eenzelfde mobiliteit ook voor op rijksniveau en provinciaal
niveau? Zit dat erbij in? Een beetje teleurstellend – maar ik zal niet
zeuren – is wel dat de feitelijke regeling na twee jaar nog niet op
tafel ligt. Ik neem aan dat die er nu heel binnenkort zal zijn. Daar hoor
ik graag nog iets meer over. Wanneer kan die ingaan?Van een veel bredere strekking zijn de in de nota ontvouwde gedachten
over het instellen van een BTW-compensatiefonds voor het hele "BTW-gedoe"
bij de overheid. Daarvoor is een adviesaanvraag verstuurd naar de Raad voor
de financiële verhoudingen. Dat is een interessante ontwikkeling die
mij in principe aanspreekt. Er is bij de realisering nog een lange weg te
gaan en het lijkt mij dan ook niet zo opportuun er op dit moment een uitgebreide
beschouwing aan te wijden. Ik neem aan dat de discussie hierover ook in de
Tweede Kamer zal worden gevoerd.Voorzitter! Ik heb mijn wenkbrauwen opgetrokken bij de passage op pagina
3 van de notitie over de WIW. Dat is de notitie waar ik eerder over sprak;
de WIW komt daarin aan de orde. Tussen neus en lippen door wordt daar gezegd
dat de BTW-vrijstelling niet geldt voor de WIW'ers die tussen de één
en twee jaar werkloos zijn. Dit is zo bepaald vanwege de hoge inleenvergoeding
die voor hen gevraagd zal worden. Het ligt aan mij, dat geef ik gelijk toe,
want ik heb er tot nu toe overheen gelezen: in de memorie van antwoord stonden
inderdaad een paar zinnen over de WIW. Dat ik daaroverheen lees, betekent
niet dat er nu een paar forse problemen zijn. a. Dit gegeven impliceert dat
de organisaties die de WIW uitvoeren, door deze maatregel voor een deel een
BTW-plichtige organisatie worden, met alle ellende van dien. Daar zijn zij
absoluut niet op ingericht. Zij hebben er ook absoluut geen ervaring mee opgedaan.
Dat levert weer een bakje administratieve rompslomp op. b. Deze regelgeving
lijkt duidelijk. De gemeenten of de WIW-uitvoeringsinstanties mogen zelf weten
hoe hoog zij de inleenvergoeding maken. Als zij die niet hoog genoeg maken,
moeten zij het tekort zelf bijpassen uit het budget. Is die vergoeding wel
hoog genoeg, dan valt zij kennelijk binnen de BTW-verplichting. Mij is ook
niet duidelijk waar de grens van de BTW-verplichting ligt. Is die gekoppeld
aan de jaren, of is die gekoppeld aan het bedrag? Ik ben dus niet zo vrolijk
geworden van deze mededeling. Ik realiseer mij dat wij te laat zijn. Die wet
is er nu. De VVD-fractie heeft hierover een vraag gesteld en daar een antwoord
op gekregen, maar niemand heeft verder gereageerd op de implicaties van dat
antwoord. Eerlijk gezegd, kom ik daar nu pas achter. Ik wil hierover graag
meer helderheid hebben. Ontstaan hierdoor geen uitvoeringsproblemen? Is er
wellicht aanleiding om nog eens naar deze kwestie te kijken? Voor een beperkte
categorie met een kennelijk binnen de grenzen aanwezige inleenvergoeding wordt
de BTW wel toegepast en voor een andere categorie binnen de WIW niet. Is dat
wel zo verstandig? Ik vind het niet zo handig.De heer Wöltgens (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Mijn bijdrage aan dit debat behelst een terugblik
op Zalm-I in het perspectief van de 21ste eeuw. Minister Zalm begon zijn ministerraad
in 1994. Het zou interessant zijn om eens na te gaan wat het Centraal planbureau
over dat jaar 1994 voorspelde, maar dat zal wel niemand doen. De directeur
van het Centraal planbureau was toen een zekere prof. drs. G. Zalm. De voorspellingen
voor dat jaar waren buitengewoon somber. De voorspellingen die vlak voor de
verkiezingen naar buiten kwamen, waren nou niet onmiddellijk een ondersteuning
van de toen regerende partijen.Zoals wij weten, is het helemaal goed gegaan. Hetzelfde CPB – ik
weet niet van welke partij de heer Don is, maar dat zal men dadelijk merken –
heeft zich afgevraagd hoe het komt dat het met paars zo goed gaat terwijl
de voorspellingen zo somber waren. Voor een deel ligt dat aan het regeerakkoord.
100.000 banen zijn daaraan te danken. Maar wat is dan het echte succes dat
ons internationaal zo vermaard maakt? Het CPB zegt dat dit allereerst komt
doordat de wereldhandel niet met het behoedzame scenario, maar met het meest
gunstige scenario is gegroeid. Het tweede element is dat wij de premievoordelen
van minder werkloosheid en uitkeringen onmiddellijk hebben doorgesluisd in
verlaging van premies. Ik hoop dat wij hier nooit spijt van krijgen. Het derde
element is dat het jaar 1994 een hartstikke goed jaar was. Het heeft als zodanig
een geweldige bijdrage geleverd aan het gemiddelde over die periode. Bij het
succes van paars mag men toch wel een zekere mate van dank aan Lubbers-III
naar voren brengen. Als ik een groot compliment aan de minister wil maken,
dan moet ik zeggen dat zijn verschuiving van directeur van het Centraal planbureau
naar minister Pareto-optimaal was.De grootste verdienste van minister Zalm is natuurlijk geweest dat hij
de Zalmnorm heeft geïntroduceerd, het vaste uitgavenkader. Het grootste
voordeel daarvan is dat gedurende de hele periode in vergelijking met alle
voorafgaande perioden grote bestuurlijke rust aan het front van de begrotingspolitiek
is ontstaan. Die rust lijkt op die van zijn voorganger Zijlstra. Hij was ook
om vijf uur thuis, speelde nog een uurtje harmonium en at dan in familiekring.
Die man had zijn zaakjes keurig op orde. Als ik die vergelijking maak, zit
er veel perspectief in.Zo heeft ook onze minister van Financiën de mogelijkheid om op tijd
thuis te zijn, maar als een echte omgekeerde leerling van Tinbergen wil hij
zijn talenten niet onbelast laten en zet hij ze ook in op allerlei zaken die
op zichzelf niet met die begrotingspolitiek te maken hebben. Geleidelijk aan,
zo stond in het Financieele Dagblad, ontstijgt de minister van Financiën
de pure begrotingsminister.Dat hebben wij met veel waardering gezien aan de snelheid van optreden,
waar collega Boorsma ook over sprak, toen het ging over de Liro-affaire en
de rol van Financiën daarin. Je ziet het ook aan de intensieve
coöperatie met zijn staatssecretaris bij het ontwerpen van het belastingplan.
Je ziet het ook aan zijn intensieve inzet op het Europese vlak. Dat zijn allemaal
onderwerpen die niet rechtstreeks met de begroting te maken hebben.Bij alle complimenten die wij de minister als begrotingsminister geven,
waar ik niets aan af wil doen, zouden wij de minister ook willen bekijken
in dat bredere domein waarop hij zou kunnen opereren.Het eerste element dat ik wil noemen, is dat je van een minister van Financiën
zou verwachten dat hij ervoor waakt dat de rationaliteit van besluitvorming
in het kabinet van een hoog gehalte is. Dat is in het algemeen een bovenmenselijke
opgave, dus ik benijd de minister niet. Omgekeerd moeten wij de rationaliteit
van de anderen niet te onderschatten, dus het hoeft geen monopolie van rationaliteit
te zijn. Als het over grote bedragen gaat, zoals over de infrastructuur, de
missiebrief en de meer dan 60 mld. die daarin zijn opgesomd, dan zou ik heel
graag zien dat de rationaliteit van de aanwending van deze middelen door Financiën
heel goed in de gaten wordt gehouden.Ik moet eerlijk zeggen dat ik daar nu en dan aan twijfel. Als simpele
televisiekijker heb ik het debat over de HSL gevolgd. Afhankelijk van de stijfheid
van de partijen zag ik per dag de miljarden die daarvoor ter beschikking werden
gesteld, toenemen. Dan maak ik mij een beetje zorgen of dat wel een juiste
kosten-batenanalyse is. Hetzelfde geldt voor de beoordeling van de projecten
die in de missiebrief naar voren komen, of het nu gaat om Schiphol of andere
vormen van infrastructuur.Een micro-economische afweging van alternatieve aanwendingen van dit geld,
dat voor de Nederlandse economie beter zou kunnen worden gebruikt, vindt eigenlijk
niet plaats. Er vindt wel een berekening plaats van de werkgelegenheidseffecten
bij Schiphol, maar zoals de net geciteerde prof. Van Ewijk al in een ander
verband heeft laten zien: als je het CPB-model zou toepassen en je zou Schiphol
in de Peel leggen, wat een buitengewoon ongelukkige plaats zou zijn, dan zou
het werkgelegenheidseffect vanwege de arbeidsmarktomstandigheden daar ongekend
hoog zijn. Het werkgelegenheidseffect is soms dus een heel irrationele maatstaf.
De minister herinnert zich uit zijn studententijd ongetwijfeld dat Keynes
ooit heeft voorgesteld om een heel diep gat te graven en daarin goud te verbergen,
om in moeilijke tijden van werkloosheid het opgraven van dat goud aan te bieden
als werkgelegenheidsproject. Het houdt de mensen wel bezig, maar zij zouden
hun bezigheden misschien beter ergens anders op kunnen richten.De minister heeft ooit een inaugurele rede over paradoxen gehouden en
hij zal daarom het volgende weten te waarderen. Als gevolg van de varkenspest
zijn de rijksuitgaven toegenomen en is het gemeentefonds beter gevuld. Bij
wijze van spreken wens ik mij als burgemeester ieder jaar een nieuwe varkenspest.
Het zou alleen niet nodig moeten zijn om dergelijke incentives aan de gemeenten
te geven om hun eigen inkomsten te vergroten. Zij moeten gewoon de kans krijgen
om hun eigen afweging te maken. Het gemeentefonds moet los worden gemaakt
van de toevalligheden van onderuitputting en overschrijding.De minister en de staatssecretaris hebben heel hard gewerkt aan de verkenning
van de belasting in de 21ste eeuw en dat is een compliment waard. In het verleden
zijn dergelijke exercities vaak toebedeeld aan deskundigen van buiten, over
wie ik overigens geen kwaad woord wil laten vallen. Hofstra heeft gerapporteerd
over inflatieneutraal belasting heffen; er was het rapport-Oort en de commissie-Stevens
heeft aan het begin van de vorige kabinetsperiode gerapporteerd. Het kabinet
heeft geleerd van de ervaringen die daarmee zijn opgedaan. Het heeft het werk
nu in eigen handen gehouden, al zag ik in de bijlagen honderden hoogleraren
grossieren, die overigens nu allerlei kritische stukken schrijven over hetzelfde
plan; die zijn kennelijk niet tevreden, denk ik dan maar. In elk geval zijn
beide bewindslieden helemaal zelf verantwoordelijk.Collega Stevens heeft gezegd dat aanvankelijk is gekozen voor een bescheiden
aanpak, maar dat tijdens de floorshow niet veel meer van die bescheidenheid
terug te vinden is. Er ontstaat een heel merkwaardig boemerangeffect. Ik dacht
eerst dat dit de revolutie van de 21ste eeuw was, maar toen ik met die verwachting
ging lezen kwam daar niet veel van uit, al moet ik zeggen dat het plan heel
helder geschreven is. Ik meen dit in alle oprechtheid. Er wordt een hele beschouwing
gehouden over de aantasting van de grondslag van onze belastingheffing en
er worden vele miljarden genoemd die een verdere aantasting van die grondslag
met zich brengen, maar in de eindvarianten wordt maar 2,5 mld. gebruikt voor
beperking van die grondslagondermijning. Ik zie de minister zijn hoofd schudden,
maar ik meen toch dat van het totale bedrag van 10 mld. aan onder meer BTW
en milieuheffingen slechts 2,5 mld. direct verbonden is aan de grondslagverbreding.
Vergeleken met de omvang van de aantasting van de grondslag is dat een gering
bedrag. Misschien is het ook wel voorzichtig en verstandig, dat kan ik niet
beoordelen, maar na de brede beschouwingen leek het alsof de berg een muisje
had gebaard.Ik wil nog enkele opmerkingen maken die, overigens, net als de meeste
van mijn opmerkingen een voorlopig karakter hebben. De collega's wezen er
al op dat wij achttien varianten voorgelegd hebben gekregen en met zo'n aantal
heb je wel het hele spectrum van het Nederlandse politieke leven te pakken.
Je hebt te maken met het probleem waarop je je aandacht moet richten bij het
beoordelen ervan. Ieder oordeel is in zekere mate een voorlopig oordeel. Ik
wil een aantal tekortkomingen in de nota aan de orde stellen. Het zijn vier
analytische tekortkomingen – het klinkt erg hoogdravend, maar men zal
merken, dat het gewone opmerkingen zijn – en twee normatieve tekortkomingen.Ik wil beginnen met de analyse van de internationale omgeving. Het belangrijkste
motief voor de voorgestelde veranderingen betreft onze internationale fiscale
concurrentiepositie. Het staat buiten kijf dat je je moet aanpassen aan de
internationale fiscale concurrentiepositie. Je kunt het niet hebben dat mensen
met veel geld naar België of Luxemburg gaan. Is het verstandig om voorop
te lopen? Ben je dan niet zelf een van de drijvende krachten in de spiraal
naar beneden die voortdurend onze belastinggrondslag uithollen? Ik vind het
voor Europa een zeer bedreigende ontwikkeling als het ertoe leidt, dat iedereen
Nederland verlaat. Ik wil het duidelijk maken met een simpel
voorbeeld. Wij gaan naar 1% vermogensheffing. In België is het 0,9%.
Met ons calvinisme zijn wij er 0,1% boven gebleven. Dat maakt ons toch beter.
Die 0,9% van België is een beetje gebonden aan de rentestand. Als de
rente zich anders ontwikkelt, dan zitten wij misschien binnen de kortste keren
onder de vermogensbelasting in België. Dat is niet erg. Kerkrade had
vroeger ongeveer 20 miljonairs. Die wonen nu over de grens, in België.
Zij worden wel gestraft want zij zijn zeer eenzaam; wel eenzaam in grote paleizen.
Zij missen Kerkrade. Zij hebben een goede reden om weer terug te komen. Nu
zien die Belgen al die paleizen leeg staan. Zouden die niet op het idee komen
om te zeggen: die 0,1% kan er nog wel vanaf. Zijn wij dan niet een soort van
fiscale pendelaars aan het creëren? Het zijn mensen die van jaar tot
jaar, afhankelijk van de begrotingen van de landen heen en weer verhuizen.
Zijn wij dan niet zelf een autonome factor in die spiraal naar beneden die
wij eigenlijk niet zouden moeten zijn?Er zijn ook nog andere zaken waarvoor ik aandacht vraag. Ik denk aan de
voorgestelde BTW-verhoging ter dekking van die 10 mld. Gezegd wordt dat dit
past in de internationale trend. Ik meen, dat wij die trend moeten vergelijken
met de BTW in de buurlanden. Wij hebben ons al vercalculeerd toen het ging
over de accijnsverhoging van benzine. Loop je niet te zeer vooruit? Paars
doet datgene, wat het zo verfoeide uit de jaren zeventig. Nederland wordt
gidsland. Jammer genoeg volgt niemand Nederland. Je bent dan een oneigenlijke
gids. Met voorspellingen over de internationale ontwikkelingen moet je voorzichtig
zijn.Een tweede kanttekening van analytische aard is de volgende. Iedere keer
worden maatregelen beoordeeld op de werkgelegenheidseffecten. Ik zou wel eens
willen zien wat de werkgelegenheidseffecten zouden zijn van een alternatieve
aanwending van de middelen die gemoeid zijn met deze belastingoperatie. In
hoeverre staat bij voorbaat vast, dat deze belastingoperatie zelfs uit een
oogpunt van werkgelegenheid voorrang verdient boven andere aanwendingen van
datzelfde geld? Wij hebben een mooie CPB-notitie gekregen over de komende
vier jaar. Wat betreft het smeergeld van 2,5 mld. tot 5 mld. kan ik een paar
partijen aanwijzen – ik durf het niet van de VVD te zeggen – die
in hun verkiezingsprogramma in de verste verte geen ruime hebben voor dit
smeergeld. Als zij dit belastingplan voor de 21ste eeuw zouden willen realiseren,
zouden zij dat ten kosten moeten doen gaan van hun voorstellen op het gebied
van onderwijs, volksgezondheid...De heer Schuyer (D66):Dat is niet waar!De heer Wöltgens (PvdA):U kunt er ook iets van zeggen, want volgens mij geldt het ook voor D66.
Ik hoop in elk geval dat dit stof tot nadenken is, ook voor onze collega's
van D66.Eigenlijk is er 5,5 mld. ruimte. En laat ik dan gewoon bij onszelf kijken.
Als ik bij de PvdA kijk, hebben wij per saldo een lastenverlichting van zo'n
2 mld. in ons programma. Ik zeg "per saldo", omdat er kennelijk een soort
van bruto-operatie plaatsvindt in de sfeer van de grondslagen van de belastingen
en tegelijkertijd een lastenverlichting. Ik zie niet goed hoe je dit kunt
combineren met het smeergeld dat de komende regeringsperiode noodzakelijk
is, als je dit zou willen doen. Laat ik het op mijzelf richten en laat iedere
partij voor zichzelf nagaan of zij dat zou kunnen. Dan komt natuurlijk wel
die afweging met andere prioriteiten.Een laatste punt dat nog wel te herstellen is, komt overeen met opmerkingen
die al eerder door de collega's zijn gemaakt. Ik dacht dat ook de heer Stevens
erop heeft gewezen. Het is hartstikke goed dat het met name Financiën
is, dat iedere keer kijkt hoe het de arbeidsmarkt beter kan laten werken en
hoe het de marginale wig, de armoedeval enz. kan proberen te voorkomen. Geleidelijk
aan is het de vraag of de fiscaliteit daarvoor het meest geschikte, althans
het meeste ellende veroorzakende element is. Wat ik mis in de analyse, zijn
die andere inkomensafhankelijke regelingen, die misschien veel meer de armoedeval
veroorzaken en misschien veel meer de marginale druk tussen minimum en 120%
daarvan verhogen. Die zijn voor de arbeidsmarkt waarschijnlijk veel relevanter.
Praat maar eens met iemand die vanuit een situatie van werkloosheid naar een
banenpool gaat. Het is niet de belasting die hem de nek omdraait, het is de
individuele huursubsidie die wij ieder jaar nog verder opvoeren, etc. Als
je mikt op een betere werking van de arbeidsmarkt, kijk dan goed of je het
geld hieraan moet besteden of dat je het geld niet eerder moet besteden aan
andere instrumenten die wigvergrotend werken.Dat brengt mij tot iets wat ik bijna niet durf te vragen. Als je de onderkant
wilt redden, kost dat vreselijk veel geld, omdat alle anderen meeprofiteren.
Dat is dus een gigantische verstrooiing. Waarom is niet gekeken naar het redden
van de onderkant door een verhoging van het minimum? Dat klinkt relatief revolutionair,
maar het is volgens mij wel de goedkoopste manier om de onderkant te redden,
zonder dat je een gigantische spreiding krijgt van die lastenverlichting over
inkomensgroepen die dat helemaal niet nodig hebben.Ik kom vervolgens bij twee normatieve tekorten, die ik bij lezing meende
te ontwaren. Als het gaat om de inkomenspolitieke consequenties van het plan,
heeft het mij toch verbaasd dat heel nadrukkelijk als uitgangspunt is gekozen
een budgetneutrale benadering, die vervolgens met "smeergeld" een beter aanzien
krijgt, en dat geen benadering is gekozen vanuit een inkomenspolitieke neutraliteit.
Daarbij zou je kunnen kijken of je de belastingen niet op een zodanige wijze
kunt veranderen dat de inkomensverschillen niet groter worden. Het gekke is
en blijft van alle varianten, voorzover de CPB-koopkrachtplaatjes relevant
voor mensen zijn, dat het praktisch in alle gevallen een denivellerende operatie
is; dus een operatie die leidt tot vergroting van de inkomensverschillen.
Vroeger – ik ben dat met de heer De Boer eens – kwam het CPB toch
nog wel eens met een zogenaamd Robin Hood-scenario, waarin een soort van nivellering
werd gebruikt om de onderkant op te tillen respectievelijk werkgelegenheidsbeleid
te financieren. Zo'n variant zou ik denkbaar achten en ook wel eens willen
zien.Een tweede normatief tekort is het ontbreken van de vereenvoudiging. Nu
zijn wij misschien hier met allemaal post-Oortianen, die de depressie nog
niet helemaal overleefd hebben, maar vroeger stond natuurlijk bij dit soort
operaties van fiscaliteit voorop dat het ook vereenvoudigend moest werken.
Dan kreeg je daar inderdaad mededelingen over in de zin van: zoveel
honderden ambtenaren minder, zoveel papier minder, zoveel administratieve
lastendruk bij het bedrijfsleven minder. Dat is iets dat naar mijn gevoel
nog aangevuld zou kunnen worden in een vervolgversie van dit plan. Nu, dat
waren een aantal opmerkingen ten aanzien van het plan.Dan kom ik bij die andere kant, de kant die de werkzaamheden van de minister
aanzienlijk breder maakt dan bijvoorbeeld in de goede oude tijd van Zijlstra
het geval was. Thans moet een minister van Financiën immers in hoge mate
in een Europese context opereren. Dat betekent tegelijkertijd dat je niet
alleen de minister van begrotingszaken binnen je eigen land bent, maar dat
je vreselijk veel meer contacten, ook voor de Nederlandse politiek relevante
contacten, hebt met je collega's in het buitenland en met het buitenland.Ik weet dat de minister in de Tweede Kamer eens heel boos is geworden
ten opzichte van mensen die hem verweten in dat verband niet te diplomatiek
te zijn opgetreden. Ik vind het heel moedig van de heer De Haze Winkelman
dat hij de minister heeft gezegd: ga zo door, want je doet het beter dan de
minister van Buitenlandse Zaken. Daardoor komt de minister van Financiën
overigens in een dilemma, want hij kan hem er nooit gelijk in geven. Maar
wel kan hij stil in een hoekje genieten van deze vergelijking.Er zit echter potentieel een gevaar in en dat heeft niet zozeer met minister
Zalm maar met ons Nederlanders überhaupt te maken. Het gevaar is dat
we weer gidslandallures gaan krijgen. Het is Europees gezien bijna niet te
verkopen dat je ongeveer in dezelfde week dat je de Bertelsmannprijs in ontvangst
neemt voor het geweldige succes van de poldereconomie, in Luxemburg een document
neerlegt waaruit blijkt dat wij te arm zijn om onze contributie te betalen.
Daar is iets schizofreens mee aan de hand. Dat leidt ertoe dat dit in het
buitenland niet helemaal vertrouwd wordt. Overigens niet alleen in het buitenland,
want dan zou ik ook een paar Europarlementariërs tekortdoen die daar
opmerkingen over gemaakt hebben. Zij hebben erop gewezen dat er wel enige
overdrijving in die notitie van Nederland stond, bijvoorbeeld als het ging
over de druk van de heffingen aan de grens, die immers voor een deel weer
goedgemaakt worden, doordat we doorvoerland zijn. Nu, de minister heeft hier
de kans om al deze misverstanden voor eens en voor altijd uit de wereld te
helpen. Het is niet makkelijk om dat verschil in imago te doorbreken van enerzijds
een succesrijk land en anderzijds een land dat te arm is om de contributie
te betalen.Dat brengt mij op een tweede element, namelijk dat de minister hamert
op het nettobetalerschap. Op zichzelf denk ik dat iedereen in Nederland heel
graag zou zien dat we als nettobetaler er ook beter vanaf zouden zijn. Ik
denk alleen dat, als je geen bondgenoten hebt in het verminderen van het nettobetalerschap
en als je als Nederland de enige bent die daarop aandringt, terwijl de andere
grote nettobetaler, Duitsland, je daarin niet ondersteunt, omdat Duitsland
andere mogelijkheden ziet om via de Europese fondsen weer genoeg Europees
geld binnen te krijgen – welnu, dan denk ik dat je heel snel moet switchen
van strategie, in die zin dat je wél nog bondgenoten kunt krijgen.
Het is op zich goed, als alle collega's in Europa weten dat we nettobetaler
zijn, maar tegelijkertijd moet je switchen naar een strategie die ertoe leidt
dat je ook daadwerkelijk medestanders krijgt bij het oplossen van datgene
wat je als probleem ziet.Mijnheer de voorzitter! Dat brengt mij ertoe om een beetje aan te sluiten
bij datgene wat de heer De Boer zei over de goudverkoop. Het interessante
is dat toen ik dat indertijd voorstelde, de heer Duisenberg president was
van de centrale bank van Nederland en via de minister van Financiën liet
antwoorden – want die gaf dat gewoon door – dat dit weer een staaltje
van ondoordachtheid was. Hij paste dat in de drie G's zoals wij die indertijd
toepasten. Ik geloof dat ik dat nog van de heer Zalm heb geleerd, die toen
directeur van het Centraal Planbureau was: gas, geldschepping en goud verkopen.
Dat met een zachte g uitgesproken, maakt er wel vier G's van. Nu, dat was
dus onserieus, zo liet de heer Duisenberg toen weten. Vorig jaar vroeg minister
van financiën Waigel van Duitsland hoe aan het EMU-tekort kon worden
voldaan. Hij stelde het opwaarderen van de goudvoorraad voor met daarmee een
hogere winstuitkering voor de bondsregering. Wie steunde Waigel daarin, tot
mijn grote verbazing? Dat was Willem Duisenberg. Ik hoop, dat de flexibiliteit
van Duisenberg in Europees verband niet onbeloond blijft door het gebrek aan
flexibiliteit van diegenen, die over zijn toekomst moeten onderhandelen.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Voorzitter! Ik maak het de mensen wat gemakkelijker doordat ik een deel
van mijn tekst vooraf op papier heb gezet. Dat maakt het iets minder spontaan,
want mijn spontane reactie na het horen van de belastingplan van de 21ste
eeuw was, dat wij dan maar tegen die wetten moeten stemmen. Dat voorkomt,
dat we al die nieuw ingevoerde aftrekposten weer moeten afschaffen. Bovendien
is het goed voor het draagvlak van belasting- en socialezekerheidspremies
en dus goed voor de koopkracht van de laagste inkomens.Dat leidt mij meteen tot de vraag die in de Tweede Kamer ook is behandeld
en die ik niet helemaal kon volgen: is de verhoging van de AOW-premie met
1%. ten opzichte van de voorgenomen plannen nu echt het gevolg van de Pemba-wetgeving?
De Pemba-wetgeving leidt toch tot een 3%. verlaging van de sociale verzekeringspremies,
omdat de AAW eruit gaat? Is het niet juist het gevolg van de draagvlakvermindering
van de wetgeving die we nu behandelen?Dat bracht mij tot een tweede gedachte. De 3%. premieverlaging als gevolg
van Pemba is wel meteen opgevuld met belasting, want de eerste schijf is niet
aanzienlijk gezakt in hoogte. Is dat misschien het belastingvoordeel, dat
we nu met deze wetgeving aan het terug sluizen zijn?Zo denk ik misschien wel veel slechter dan deze bewindslieden zijn, maar
ik zou hierover toch wel graag wat helderheid krijgen. Eén ding is
zeker: voor mij gaat deze staatssecretaris de geschiedenis in als de Godfather
van de aftrekpost. Ik geloof niet, dat er een grote kans is dat hij ten halve
gekeerd zou zijn. Ik laat het hier echter bij, want het is nog steeds de 20ste
eeuw en er moeten ook nog zeven wetten worden behandeld.Voorzitter! Ik heb vorig jaar al wat kritische kanttekeningen gemaakt
bij het toenemende aantal aftrekposten om daarmee beleid te
beïnvloeden. De doeltreffendheid en doelmatigheid, waar wij als Eerste
Kamer juist voor zijn, komt daarmee in gevaar. Het is veel minder inzichtelijk,
de verantwoordelijkheid van bewindspersonen van een vakdepartement voor het
beleid neemt af – ik neem aan dat al die ministeriële regelingen,
waarover collega Stevens zojuist een heel mooie en lange zin voorlas daarvoor
een compensatie is – maar toch is het veel minder specifiek, veel minder
controleerbaar en veel minder doelgericht dan specifiek beleid. Ik hoor wel
steeds, dat de staatssecretaris subsidies het rondpompen van geld noemt –
ik denk, dat hij daarmee wat negatiefs bedoelt – maar daar is de overheid
toch voor? Het is toch eigenlijk één groot pompstation, dat
ministerie van Belastingen? Het gaat er toch alleen maar om om belastingen
te heffen bij de burgers en de bedrijven om die op een andere manier, met
een soort herverdelingsbedoeling, weer uit te geven, bij voorkeur op een zodanige
wijze dat de sterkste schouders ook de zwaarste last dragen. Ik had in mijn
tekst staan: gereguleerd Robin Hood effect.Als de belasting, de prijs voor collectieve goederen en diensten bij uitstek,
niet meer inkomensafhankelijk is, krijgen wij in toenemende mate inkomensafhankelijke
regelingen: in de huursubsidie, in de ziektekosten en waar niet al. Die worden
nota bene dan allemaal weer gebaseerd worden op een belastbaar inkomen als
meetlat, terwijl wij allemaal weten dat het belastbaar inkomen met al die
aftrekposten natuurlijk gigantisch beïnvloedbaar is. Ik ben echter wel
blij met eindelijk de erkenning, dat minder belasting betalen feitelijk hetzelfde
is als het toekennen van subsidies. Merkwaardig is dan wel, dat het toekennen
van subsidies de collectieve lastendruk heet te verhogen en het heffen van
minder belasting de collectieve lastendruk heet te verlagen. Dat geeft maar
weer aan wat een onzinnige definities wij gebruiken. Natuurlijk werkt minder
belasting betalen ook verhogend voor de collectieve lastendruk voor hen, die
niet genieten van de aftrekposten.Voorzitter! Het bestaan van een groot aantal aftrekposten kan de belastingmoraal
ondermijnen. Eenieder kan het gevoel krijgen dat de buurman vast het onderste
uit de kan heeft weten te halen en dat hijzelf is blijven steken in twee luizige
postjes: de hypotheekrente en giften. Wat dat betreft, kan ik volledig instemmen
met de desbetreffende invalshoek van het belastingplan voor de 21ste eeuw.Er moet mij echter nog één ding van het hart. Bij alle koopkrachtplaatjes
zien wij altijd een zware belastingdruk voor rijkeren, voor het midden- en
kleinbedrijf en voor het bedrijfsleven, maar wordt er weinig rekening gehouden
met de aftrekposten. Wanneer het echter gaat om het schrappen van aftrekposten
valt mij altijd op, dat de werkelijkheid er zo gigantisch ongunstig uitziet
en dat het zoveel geld kost om het schrappen van die aftrekposten weer op
een redelijke manier te compenseren.Voorzitter! De fractie van de PvdA zal zeker niet tegen de voorgestelde
wetgeving stemmen. Het was even een opwelling. Een toenemend aantal fiscaal
gunstige regelingen mag ons dan wel eens een doorn in het oog zijn, anderzijds
zijn wij ook niet zo dat wij dit de burgers en het MKB willen onthouden, want
die zijn met name het onderwerp van deze verlaging. Bovendien gaat een en
ander niet gepaard met een verlaging van de koopkracht voor de burgers en
is een deel van de maatregelen nodig om de koopkracht voor eenieder ten minste
te behouden. Dus geen gezijk, iedereen rijk. De tegenpartij eindelijk aan
de macht: Vermeend, Jacobse en Van Es! Wij hadden daar vóór
Vermeend/Moor!Ik heb een groep ontdekt die achteruitgaat. Dat betreft de post-actieve
ambtenaar in de WAO met een gedeeltelijk invaliditeitspensioen. Hij heeft
op het invaliditeitspensioen geen WAO-premie betaald en gaat dus ook minder
achteruit. De overhevelingstoeslag is in dat geval 5 procentpunt. Hij gaat
dus wél achteruit. Hij krijgt een hogere overhevelingstoeslag dan de
rest van de bevolking. Daarvoor is een regeling. Het zijn enkele tientjes.
Als gevolg van de indexatie zal hij het nauwelijks merken, maar die indexatie
had hij ook gekregen zonder deze wetgeving.Voorzitter! Ik zal de verschillende wetsvoorstellen bespreken en kom dan
allereerst bij het belastingplan. Veel van de voorgestelde maatregelen hebben
inderdaad te maken met de PEMBA en de WAZ. Ik wijs bijvoorbeeld op de introductie
van de bovenbasisaftrek. Ik neem aan dat mensen in tariefgroep 0 en 1 zullen
begrijpen dat sommigen van hen ook recht hebben op de bovenbasisaftrek.Vaak wordt gedacht dat een verhoging van het arbeidskostenforfait goed
is voor de werkgelegenheid. Mocht de koopkracht voor de uitkeringsgerechtigden
echter in de problemen komen, doe dan niet wat steeds gedaan is, namelijk
de uitkeringsgerechtigden een verhoging van het arbeidskostenforfait geven.
Dan blijven wij bezig met verhogen van het arbeidskostenforfait zoals dat
tot nu toe steeds gebeurd is.Zelf zou ik het veel plezieriger hebben gevonden als reeds nu was gekeken
of het tarief van schijf 1 en/of schijf 0 lager gemaakt kon worden. Het is
niet alleen de werknemer die moeite heeft met een overgang van een uitkering
naar werk vanwege alle extra kosten die daarmee gepaard gaan, maar ook de
werkgever vindt het nettominimumloon wellicht niet zo hoog – voor één
uur werken tegen het wettelijk minimumloon kun je twee uur parkeren –
maar het brutoloon wel. Vandaar al die afdrachtskortingen. Als wij nu, zoals
oorspronkelijk de bedoeling was van Oort, een hele kleine belastingvrije voet
hadden gehad en daarboven een vrij lang tarief met 10% collectieve lastendruk,
inclusief werknemersverzekering, was de gemiddelde druk op het minimumloon
niet eens zoveel groter geweest, maar had een werknemer iemand in dienst kunnen
nemen voor ƒ 15 (het werksterstarief) en ƒ 1,50 extra kunnen
afdragen. Ik hoop dat dit soort simpele oplossingen wordt meegenomen in de
discussie over de 18 varianten.Het is wel jammer dat door alle afdrachtskortingen en wijzigingen die
de laatste tijd hebben plaatsgevonden – inclusief de aftrek van bedrijfskleding
met op een vierkante centimeter een bedrijfslogo – de hele Oort-operatie
weer is teruggedraaid. In dat kader is het vervallen van de overhevelingstoeslag
positief. Dat was immers een noodzakelijk neveneffect van Oort dat echter
wel vervelend was. Ik hoop dat de laatste tranche van die OHT snel zal verdwijnen.
Wanneer kunnen wij dat verwachten?Wat de aftrek voor chronisch zieken betreft, moet ik de staatssecretaris
danken voor zijn toezegging de doelgroep te verbreden. Ik had geconstateerd
dat voor twee volwassenen de aftrek verdubbeld kon worden. Ik dacht daarbij
meteen aan de alleenstaande chronisch zieke ouder met een chronisch ziek kind.
Inderdaad, bij arbeidsongeschiktheid denk je niet aan kinderen maar bij chronische
zieken wel. Ik merk dat hier twee stromingen bijeenkomen, zoals dat wel vaker
voorkomt bij de staatssecretaris en mij: mijn neiging tot eerlijkheid tot
op de laatste persoon en zijn neiging tot creativiteit. Wij hebben dat eerder
gehad. Ik wijs op het eenoudergezin bij de Wet op de studiefinanciering. Ik
had het al bij de bijstand en de toenmalige minister Deetman werd er zo gek
van, dat het bijna helemaal niets meer werd. Ja, voorzitter, wij zijn er eentje,
hier dus weer. Wij moeten het toch maar doen, want zoveel ingewikkelder maken
wij het systeem ook niet. Het gaat om chronisch zieken met chronisch zieke
kinderen, maar dat kunnen ook eenoudergezinnen zijn. Eigenlijk is het criterium
om chronisch ziek genoemd te worden best moeilijk. Bij een laag inkomen heb
je het geld niet om de bijzondere lasten te voldoen en bij een hoog inkomen
is de drempel terecht hoog.Dan kom ik op de Zalmsnip. Mijn probleem was al de benadering van de gemeenten.
Ik vind het niet zo'n goede keuze om de indruk te wekken dat gemeenten te
hoge heffingen maken en dat het Rijk daarom de gemeenten moet corrigeren met ƒ
100. Mijn probleem is nu hoe zij dat weer moeten uitvoeren. Worden de uitvoeringskosten
niet hoger dan die ƒ 100? Bovendien gaat het om 6.669.000 huishoudens
inclusief studenten en bejaarden. Het gaat dus om een bedrag van 666,9 mln.
Heeft de politiek nu echt een afweging gemaakt? Voor hetzelfde geld had je
wellicht het schoolgeld voor alle leerplichtige kinderen kunnen afschaffen
en had je legio huishoudens, die precies in een heel dure tijd zitten en met
een heel raar schoolgeldsysteem te maken hebben met inkomensafhankelijke compensatie,
ook kunnen compenseren. Wordt dat werkelijk tegen elkaar afgewogen? Of klopt
mijn beeld dat, terwijl in vorige kabinetten iedereen moest bezuinigen als
Financiën te weinig belasting binnenkreeg, iedereen nu zelf mag weten
waaraan zij het geld uitgeven als Financiën te veel geld binnenkrijgt?Ik kom tot de afdrachtskortingen in relatie tot overige regelgeving. Mijn
collega Ria Jaarsma en ik starten een nieuw bedrijf, het flexischap. Wij nemen
daarvoor werknemers in dienst die bij voorkeur drie jaar werkloos en gedeeltelijk
arbeidsongeschikt zijn. Zij hebben dus een WAO- en een IOAW-uitkering. Wij
werken graag mee aan de arbeidsparticipatie van die groepen. Vanuit de WIW
krijgen wij ƒ 17.000. Vanuit de Wet reïntegratie van arbeidsongeschikten,
de REA, krijgen wij over drie jaar ƒ 24.000 plus minder WAO-basispremie.
Wij betalen deze werknemers niet meer dan 115% van het minimumloon, zodat
wij zowel kunnen genieten van de lage lonen als de afdrachtskorting voor langdurig
werklozen, in totaal ƒ 8500. Die werknemer is niet zo gelukkig met
zijn lage loon, maar dat vinden wij geen punt. Wij compenseren dat door hem
een fiscaal aftrekbare elobike toe te kennen alsmede een OV-jaarkaart plus ƒ
160 verhoging forfait voor op- en afstap; geen ƒ 200, want hij werkt
een dag thuis op contractbasis, natuurlijk met fiscaal aftrekbaar voor ons
en voor hem niet belast een computer en de inrichting van een werkkamer.Mevrouw Jaarsma (PvdA):Je bent zijn regenpak vergeten.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Zijn regenpak? Dat zit gewoon in de fiscale kosten voor de elobike.Wij gaan dan aan het werk en doen bijvoorbeeld arbeidsinnovatieve investeringen
ter voorkoming van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Wij dachten aan
speciale innovatieve activiteiten op het terrein van pesten op de werkplek.
Dat kan willekeurig worden afgeschreven door de bedrijven, dus er is geld
zat. Wie dit overdreven vindt heeft zelf een slechte MKB-adviseur, want het
kan namelijk zo. Misschien vind ik het wel te veel van het goede. Misschien
is het ook wel moeilijk te evalueren. Misschien maken wij hiermee de hele
controle onmogelijk en verpesten wij de onderlinge verhoudingen tussen bijvoorbeeld
de mensen in de WSW en mensen uit de verschillende doelgroepen. Ik heb hier
mijn twijfels over.Ik kom tot de fiscale structuurversterking en de versterking van de milieustructuur.
Toen ik zag dat je met ruim 100 mln. 20 goede dingen kon doen voor het milieu,
dacht ik echt: o, kom er eens kijken wat wij in ons schoentje vinden. Het
is toch fantastisch. Natuurlijk is het verstandig om ook groen te investeren
in Oost-Europa en daar bossen aan te leggen ter vermindering van CO2, zeker als wij niet helemaal slagen in onze eigen terugdringing. Dat
heet tegenwoordig "joint implementation". Dus krijgen wij een warm gevoel
en een gunstig rente-effect, zeker als je een hoog inkomen hebt, want met
een inkomen in een laag tarief is zo'n lage rente van een groenfonds natuurlijk
niet aantrekkelijk. Het is ook voor een goed doel, die fietspaden, maar kunnen
die niet op een andere wijze worden gefinancierd? Zijn deze maatregelen nu
echt doeltreffend en is het controleerbaar? Maar goed, onze fractie heeft
gekozen voor de lijn dat alle beetjes helpen.Dat geldt ook voor de structuurversterking. Scholing van werknemers, natuurlijk
ook van de ondernemer zelf en van de meewerkende partner is een heel goede
zaak. De 80% aftrekbaarheid bij een klein bedrijf voor scholing aan mensen
boven de 40 zal zeker deze en gene stimuleren om meer aan scholing te doen.
Het flexischap, Ria Jaarsma en ik, zal zich ook op die markt gaan begeven
met de cursus profijt van de overheid.De winstaftrek in enigerlei vorm heeft natuurlijk ook effect op het draagvlak
van de WAZ-premie. Het is opvallend dat bij de behandeling van de WAZ is gesteld
dat de WAZ-draagvlakgrondslag niet beïnvloedbaar is. Dat is natuurlijk
onzin. Immers, ook willekeurige afschrijving beïnvloedt het WAZ-draagvlak.
Misschien is het goed om een en ander beter kort te sluiten met de collega's
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het is goed als meer mensen van boven
de 40 worden geschoold, maar is het weer niet een beetje te? Wij stemmen in
met de zeer gerichte afdrachtkorting bij leerarbeidsplekken, ook met de uitzonderingen
die daarop gemaakt zijn. Verder zijn wij positief over de fiscale begeleiding
bij bedrijfsopvolging. Wij vinden die ruim genoeg. De antwoorden vonden wij
bevredigend.Het midden- en kleinbedrijf mag zeker niet klagen over onvoldoende aandacht
in de fiscale sfeer. Ik hoop dat men het allemaal administratief kan behappen
en dat er voldoende adviseurs zijn. Er komt vanuit de overheid nogal wat op
de mensen af (WAZ en PEMBA) en naar de mensen toe (fiscale faciliteiten).
Wie dat niet gebruikt, is dubbel de klos. Hij krijgt geen voordeel, maar moet
wel betalen ter compensatie van de ontvangsten van anderen.De wijziging van de fiscale oudedagsreserve vinden wij een positief punt.
Het had altijd al iets merkwaardigs dat je net in een slecht jaar óf
je vermogen moest laten groeien óf moest afrekenen over een deel van
het vermogen, terwijl je eigenlijk uit je vermogen had moeten putten om rond
te komen. Wij denken dat de invorderingsproblemen te zijner tijd bij de gekozen
systematiek aanzienlijk zullen toenemen. In de Tweede Kamer is dit thema uitgebreid
genoeg besproken. Het criterium voor "zelfstandig ondernemer" is met het "grotendeels"-criterium
inderdaad ruim genoeg. Het is gunstig dat de commanditaire vennoten voor de
fiscale oudedagsreserve worden uitgesloten. Over een paar jaar wil ik bezien
of uit een oogpunt van gelijke behandeling een probleem ontstaat bij de deeltijdwerkers.Ik kom op de invorderingswet bestuurlijke boeten en de wijziging van wetsvoorstel
23470. De PvdA-fractie had al ingestemd met dit wetsvoorstel en betreurde
het aanhouden ervan. Wij wezen toen al op de discrepantie met de sociale zekerheid,
waarvan de wetsvoorstellen met grote snelheid werden aangenomen. Wij constateerden
een groot verschil in benadering van hen die te weinig brengen, en hen die
te veel halen. Beide is diefstal uit de collectieve pot.Eerlijk gezegd hadden wij een voorkeur voor de boete-inspecteur. Juist
de argumenten van collega Rensema, die naar mijn gevoel te veel een beeld
schetst van wheelen en dealen tussen inspecteur en belastingplichtige –
ik noem het wel eens handjeklap – pleiten voor ons bepaald niet tegen
een boete-inspecteur. Wij kunnen echter zeer wel leven met een coördinator.Wij hadden ook ingestemd met de wat strengere criteria van het oorspronkelijke
wetsvoorstel. Thans wordt onderscheid gemaakt tussen de primaire en de definitieve
aanslag. Ik vind het overigens wel mooie teksten: bij fraude en zwendel is
met name sprake ingeval van listigheid, valsheid of samenspanning. Voorwaardelijke
opzet, waarbij men willens en wetens zich in een situatie brengt waarin men
het risico loopt het fout te doen, valt onzes inziens zeer wel onder handelingen
die bestraft kunnen worden. Gezien de strenge criteria is het duidelijk dat
alleen de slechtwillende belastingbetaler problemen krijgt.Dat betekent tegelijkertijd dat ik zowel in dit huis aan de collega's
als aan het kabinet vraag om de verhouding nog eens te bezien tussen de Wet
bestuurlijke boeten in de fiscale sfeer en de bestuurlijke boeten en maatregelen
in de sociale zekerheid. In de sociale zekerheid krijg je zelfs een boete
wanneer je jezelf benadeelt. Wanneer bijvoorbeeld een vrouw van 63 jaar stopt
met werken en dat vergeet op te geven, waardoor zij te laat een AOW-toeslag
via haar echtgenoot krijgt, krijgt zij er een boete bovenop, omdat zij het
eerder had moeten melden. De SVB handelt in dezen contra legem. De fiscus
is zo vriendelijk om als je jezelf per ongeluk benadeelt, een correctie aan
te brengen. Hij legt je vast geen financiële maatregel op. Ik vind het
wel opvallend dat de fiscus zoveel vriendelijker is. Zou de macht van de burger
jegens de overheid daar groter zijn en de ondersteuning breder, met al die
belastingadviseurs, dan de macht van degenen die van de overheid moeten halen
in de sfeer van uitkeringen? Is het terecht om dat zo sterk in onze administratieve
boeten en maatregelen te laten meespelen? Het lijkt ons van niet.Mijnheer de voorzitter! BTW-verlaging in een aantal sectoren, zoals podiumkunsten,
had ook al onze instemming. Ik ben blij dat dit nu ongeclausuleerd wordt toegekend.
Het is jammer dat voor BTW-verlaging voor bepaalde vormen van dienstverlening
nog geen steun is te vinden binnen Europa. Ik hoop dat, als straks het BTW-tarief
nog hoger wordt, dit probleem over zal zijn. Ik vind het positief dat de problematiek
van overheden en BTW nader wordt beschouwd, naar aanleiding van vragen van
collega De Boer. Ik voeg er graag nog een probleem aan toe met betrekking
tot de BTW die gemeenten in rekening wordt gebracht wanneer zij vanwege de
arbeidsvoorziening een arbeidsreïntegratieproject inkopen. Er is een
groot verschil: de ene helft van de gemeenten, de G27, koopt het in met van
de overheid gekregen geld, waarna het BTW-vrij is, de kleine gemeenten moeten
het inkopen met hun eigen geld uit het Gemeentefonds, en dan moeten zij er
BTW over betalen. Inkopen met eigen geld is dus nota bene nog duurder dan
als je winkeltje mag spelen met overheidsgeld! Dat vind ik ook vreemd.Mijnheer de voorzitter! Ik vat samen. Er zijn weer veel fiscale regelingen
bijgekomen. De achtergrond van deze keuze voor lastenverlichting is om een
ander doel te dienen, bijvoorbeeld milieu en werkgelegenheid. Dat is niet
slecht. De PvdA stelt een belastingwetgeving die ondersteunend is voor werkgelegenheidsbeleid
en ecologische doelstellingen op prijs. Toch betwijfelen wij of de keuze tussen
aftrek of positieve prikkel in de vorm van subsidie altijd op de juiste wijze
is uitgevallen. Wij twijfelen ook aan de afstemming tussen een aantal regels,
bijvoorbeeld met betrekking tot de bevordering van de werkgelegenheid voor
doelgroepen. Overdaad kan ook schaden, zo niet voor het aan werk helpen van
mensen, dan toch voor ons fiscaal normbesef. De huidige wetgeving als zodanig
heeft reeds een werkgelegenheidstraject, maar dan wel voor groepen die wij
niet zo nodig aan het werk hoeven te houden, namelijk de belastingadviseurs
en andere adviseurs. Logisch dat zij straks klagen dat zij bij het nieuwe
belastingplan geen werk meer hebben, als zij er eerst zo verschrikkelijk veel
bijgekregen hebben. Die taak was in onze visie als gevolg van al die aftrekposten
de laatste tijd wel erg sterk aan het uitbreiden.Omdat de burger niet zal merken hoeveel minder belasting hij zou hoeven
te betalen als anderen niets van deze voordelen gehad zouden hebben, zal de
wetgeving door de samenleving absoluut positief worden ontvangen. Dat is dan
weer goed voor datzelfde normbesef. Het is in ieder geval weer een verbetering
van het beeld van de overheid. Want, om het nog maar eens gezegd te hebben:
eenvoudiger kan de fiscus, Vermeend, het niet maken, leuker
voor de voordeelgenieters wel. Nu kan eenvoud ook niet de enige meetlat zijn.
Eenvoud en eerlijkheid willen nog wel eens met elkaar op gespannen voet staan,
zij het dat te eerlijk en daardoor ondoorzichtig niet meer eerlijk is. Maar
of met delen van deze wetgeving het belastingrecht goed wordt gedaan, durf
ik toch te betwijfelen. Of de burger met een gewoon of middeninkomen of de
samenleving in haar geheel uiteindelijk zoveel beter af is met delen van deze
wetgeving, durf ik eveneens te betwijfelen. Wij beoordelen echter geen losse
onderdelen, maar het totaalpakket, en dus zal de PvdA-fractie zonder blikken
of blozen voor het totaal stemmen.Ik hoop voor de toekomst dat de intenties van het belastingplan –
ik vind dat met name de verbreding van het belastingdraagvlak – gepaard
gaande met opvattingen over draagkracht waarbij sterke schouders ook de zwaarste
lasten dragen, de leidraad zullen zijn bij de verdere uitwerking. Ik hoop
verder dat een gezellige staatssecretaris van Financiën – dat mag
dus best deze zijn – evenveel plezier zal beleven aan het schrappen
van door hemzelf ingevoerde aftrekposten als hij thans heeft aan het invoeren
daarvan.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Ik spreek deze bijdrage mede namens GPV en RPF
uit.Het gaat gelukkig voorspoedig met de Nederlandse economie. De groei van
het nationaal inkomen ziet er goed uit. Hoewel de overheidsfinanciën
nog niet op orde zijn – de staatsschuld is immers nog aan de hoge kant –
ontwikkelen ook deze zich gelukkig in de goede richting. Het trendmatige begrotingsbeleid
heeft waarschijnlijk zijn vruchten afgeworpen. Wij benadrukken het woord "waarschijnlijk",
omdat een begrotingssystematiek zijn waarde natuurlijk pas echt moet bewijzen
als er geen meevallers zijn maar tegenvallers. Ook de werkgelegenheid is boven
verwachting gegroeid. Oorzaken hiervoor zijn niet altijd even duidelijk te
traceren, maar wij denken toch dat het goed is geweest om het beleid dat door
vorige kabinetten is ingezet voort te zetten. Ik denk hierbij aan een aantal
aanpassingen in het economisch bestel: het creëren van meer structuur
met meer prikkels, herregulering en een verbetering van de marktwerking. Dit
alles heeft Nederland blijkbaar geen windeieren gelegd, waarvoor wij dit kabinet
willen complimenteren.Toch zijn wij economisch gezien niet klaar met Nederland. Een simpele
vergelijking tussen het huidige Nederland en dat van bijvoorbeeld 1970 leert
dat de werkloze beroepsbevolking absoluut bijna 10 keer zo groot is en het
aantal werkloosheidsuitkeringen ook. Daarnaast leren wij van een internationale
vergelijking van het inkomen per hoofd van de bevolking dat, als wij de Verenigde
Staten op 100 stellen, Nederland op 74 staat. Een achterstand van 26 punten!
Nu hoeven wij ons niet blind te staren op materiële welvaart –
wie dat doet is dwaas, luidt één van de Bijbelse wijsheden –
maar dat ontslaat ons niet van de plicht te kijken of er verbeteringen mogelijk
zijn. Echter wel altijd binnen de grenzen van het sociale. Aandacht voor gemeenschapszin
in tegenstelling tot "ieder voor zich" en een blijvende zorg voor Gods schepping
zullen dan ook altijd aangeven wat de grenzen zijn van het streven naar hogere
economische groei. Zeker in een tijd van globalisering zullen de gemeenschappen,
zoals gezin, school, kerk en vereniging, een zeer belangrijke rol moeten spelen.
De overheid moet zich daarvoor in blijven zetten. Welzijn gaat immers boven
welvaart!Toch heb ik eerder gemelde cijfers genoemd. Ze geven namelijk aan dat
er nog genoeg werk aan de winkel is; Nederland is nog niet af. Het beleid
zal zich dan ook moeten richten op een verantwoorde economische ontwikkeling;
daarbij de grenzen duidelijk in het achterhoofd houdend. De vraag is of wij
met het huidige beleid die achterstand goed kunnen maken en ook aandacht kunnen
blijven besteden aan die grenzen. Die afweging is niet eenvoudig, dat begrijp
ik goed. Toch zou ik in het vervolg van mijn bijdrage willen ingaan op een
aantal aspecten die naar de mening van onze fracties in de Miljoenennota toch
wat onderbelicht zijn gebleven. Ik concentreer me daarbij op de volgende drie
vragen:1. Benutten wij de huidige potenties van Nederland genoeg?2. Is de inzet van generieke lastenverlichting wel zo'n goed beleidsinstrument?
Zijn er geen specifieke doelgroepen die ondersteuning verdienen?3. Is het kabinet wel realistisch genoeg daar waar het om de monetaire
eenwording gaat?Als wij een internationale vergelijking maken van het inkomen per hoofd
van de bevolking scoort Nederland niet zo goed. Toch is onze productiviteit
per gewerkt uur erg hoog. Maar ondanks deze hoge productiviteit lukt het ons
blijkbaar niet om meer inkomen te genereren. Diverse studies tonen aan dat
dit met name gelegen is in het feit dat er zo weinig mensen werken in Nederland.
Nederland heeft internationaal gezien een lage arbeidsparticipatie. Dit betekent
dat er wel voldoende potentie is, maar dat dit onvoldoende benut wordt. De
vraag is natuurlijk waar dit dan aan ligt. Waarom werkt men in andere landen
meer? Blijkbaar zijn er in Nederland een aantal verkeerde prikkels of barrières
om te gaan werken of zijn er te weinig positieve prikkels om wel te gaan werken.
Die laatste zijn er bijna niet, omdat mensen met een uitkering er maar weinig
op vooruit gaan bij het accepteren van een baan. Het arbeidskostenforfait
had wat ons betreft dan ook best nog meer verhoogd mogen worden. Ook hebben
wij begrepen dat er voor gemeenten weinig prikkels zijn om met name mensen
uit de bijstand terug te helpen op de arbeidsmarkt, omdat zij daar geen financieel
voordeel bij hebben. Is de minister bereid om, als onze zienswijze juist is,
meer aandacht aan deze institutionele aspecten te besteden? Dit zijn namelijk
dit cruciale factoren als het gaat om het verhogen van de arbeidsparticipatie.Zoals al eerder door mij geconstateerd, gaat het op dit moment economisch
goed in ons land. Dit geeft het kabinet natuurlijk een comfortabele positie.
Wij gunnen dat het kabinet ook graag. Het is immers gemakkelijker om extra
uit te geven dan te bezuinigen als het minder gaat. Dit is ook duidelijk te
zien aan het beleid. In het regeerakkoord stond een beloofde lastenverlichting
van ongeveer 9 mld. Het is uiteindelijk in deze regeerperiode ongeveer 17
mld. geworden. Het zijn met name de burgers die daarvan hebben geprofiteerd.
In mijn speech heb ik een tabel opgenomen voor de bewindslieden. De burgers
was bijna niets beloofd. Zij hebben uiteindelijk zo'n 8 mld.
aan lastenverlichting gekregen. Op zichzelf beoordelen onze fracties dit positief.
Als het goed gaat, mogen de burgers daarvan zeker profiteren. Toch hebben
wij ook wat kritische geluiden gehoord. Met name De Nederlandsche bank was
nogal bezorgd. Het is immers niet verstandig als de overheid in een hard groeiende
economie nog eens extra olie op het vuur gooit. Is het op een generieke manier
verlichten van de lasten van de burgers nu wel zo'n verstandig beleid? Zou
er toch niet meer aan de lange termijn moeten worden gedacht en aan de concrete
sociale problemen in ons land? Ik denk hierbij eigenlijk in drie richtingen.Wij zouden meer in kunnen zetten op een verlaging van de staatsschuld,
nu wij daarvoor economisch gezien de ruimte hebben. De kans is namelijk best
aanwezig dat het in de volgende periode relatief minder goed zal gaan. Waarschijnlijk
zal er dan helemaal geen of in ieder geval minder ruimte zijn om de nog steeds
grote staatsschuld te verminderen. Willen wij in de toekomst meer beleidsvrijheid
creëren, dan zullen wij de staatsschuld nu zeker moeten verminderen vanwege
de rentelast. Dat is nog altijd de derde post op de begroting.Wij hebben in de afgelopen periode de inflatie zien oplopen. Wij zijn
van mening dat het kabinet hier wat makkelijk overheen stapt door uit te gaan
van een inflatiepercentage van 2,25. Door nu in te zetten met een grote lastenverlichting
zijn wij niet op de goede weg. Bij een hoge economische groei en een oplopende
inflatie is het noodzaak kritisch te kijken naar het aanbod van arbeid. Wij
zijn daar in het kader van het benutten van de potenties in ons land al op
ingegaan. Zoals toen geconstateerd, is het ook in dit kader jammer dat het
kabinet zo weinig aandacht schenkt aan het vergroten van de prikkels om het
arbeidsaanbod te verhogen. De verhoging van het arbeidskostenforfait vinden
wij erg mager.Wij weten allemaal dat door de marktwerking soms goede prikkels worden
ingebouwd. De vruchten zijn te zien. Maar dat marktwerking ook zijn slachtoffers
kent, is ook duidelijk. Ook in onze samenleving zie je helaas groepen mensen
die maar met moeite het hoofd boven water kunnen houden. Wij vinden het één
van de belangrijkste taken van de overheid om ervoor te zorgen dat deze mensen
extra aandacht krijgen. Generieke lastenverlichting is vaak niet voldoende
voor deze groepen.Zou het niet verstandiger zijn om lastenverlichting meer sociaal aan te
wenden en dus specifiek in te zetten voor het bestrijden van armoede? Wij
kunnen niet anders dan concluderen dat het er alle schijn van heeft dat het
kabinet met haar grootscheepse lastenverlichting, in haar laatste jaar te
veel de verkiezingen in haar achterhoofd heeft gehad bij het bedenken van
haar beleid. Misschien zien wij dat verkeerd, maar dat horen wij dan wel van
de bewindslieden.De Europese monetaire unie nadert met rasse schreden. Voor alle Europese
landen is 1998 van groot belang. Doen wij mee of niet? Eerlijk gezegd, denken
wij dat de echte spanning er al een beetje af is. Voorzover wij dat kunnen
inschatten, zal Duitsland immers niet aan de criteria voldoen, waardoor er
geen redenen meer zijn om anderen wel uit te sluiten. Dit baart mij zorgen.
Daarom wil ik met de minister ingaan op de EMU en de gevolgen daarvan.Ik wil drie punten aan de orde stellen: het aantal toetredende landen
en de kans op inflatie, de EMU en de werkgelegenheid en de kwaliteitswaarborgen
in het verdrag van Maastricht.De EMU is nog steeds een onderwerp van groot belang. De datum waarop de
beslissing valt wie er mee mag doen, komt steeds dichter bij. Op de vijf criteria
die het Verdrag van Maastricht stelt, scoort Nederland gelukkig heel goed.
Het enige criterium dat zorgen baart, is de inflatie. Deze is de laatste tijd
opgelopen en voor het komende jaar wordt geen duidelijke verbetering verwacht.
Mijns inziens is dit de tol die moet worden betaald voor het vastklinken van
de gulden aan de Duitse mark. Hadden wij niet vastgehouden aan de binding
met de Duitse mark, dan had de Nederlandsche Bank de rente kunnen verhogen
om de inflatie enigszins te beteugelen. De Nederlandsche Bank heeft daar onlangs
op gewezen.Eerlijk gezegd baart dit punt ons ook zorgen, omdat wij steeds meer signalen
krijgen dat wij een EMU krijgen met veel deelnemers. Dit betekent ons inziens
dat de kans op uiteenlopende economische ontwikkelingen alleen maar groter
wordt. Hoe meer landen er met de EMU meedoen, hoe moeilijker het is voor een
Europese centrale bank om een eenduidige lijn te kiezen in de strijd tegen
de inflatie. De kans dat de economieën van veel landen zich verschillend
ontwikkelen, is groter dan bij een kleine kerngroep. Onze vraag aan de minister
is of hij deze analyse deelt. Zo ja, welke beleidsconsequenties wil hij er
dan aan verbinden?Veel economen zijn sceptisch over de monetaire eenwording. Zij hanteren
daarbij vaak het werkgelegenheidsargument. Zoals ik hiervoor al zei, is het
niet denkbeeldig dat bij een grote EMU, met veel landen, de diverse economieën
zich niet synchroon ontwikkelen. Stel dat het in Frankrijk en Duitsland goed
gaat met de economie en in ons land minder, dan zal de centrale bank niet
geneigd zijn om de rente te verlagen om de Nederlandse economie te stimuleren,
met als gevolg dat ons land dieper in de recessie komt te zitten. Ons inziens
zou er dan werkgelegenheidsbeleid moeten worden gevoerd, maar dat kan heel
moeilijk zijn, gezien de strenge eisen die het stabiliteitspact stelt. Deelt
de minister de mening dat dit risico inderdaad in de geschetste EMU schuilt
en wat staat Nederland in zo'n geval te doen?Hoewel politici geen enkele twijfel menen te hebben over de hardheid van
de toekomstige euro, hebben wij daar wel een aantal vraagtekens bij. Er zijn
inmiddels drie institutionele waarborgen gecreëerd om de hardheid van
de euro te garanderen: een onafhankelijke Europese centrale bank, de convergentiecriteria
en het stabiliteitspact. Toch is er twijfel over de hardheid van de toekomstige
euro. Ons inziens heeft dit te maken met de twijfel of de bovengenoemde waarborgen
wel voldoende zijn. De twijfel of de toekomstige centrale bank onafhankelijk
zal zijn, wordt door de kandidatuur van de vooruitgeschoven Fransman naar
onze mening bevestigd. Is het Frankrijk immers niet te doen om meer politieke
invloed te krijgen op die centrale bank?Daarnaast kunnen er ook vraagtekens worden geplaatst bij die criteria.
Vooralsnog ziet het ernaar uit dat Duitsland de criteria niet zal halen, zoals
ik al heb gezegd. De zuidelijke landen zullen dit als argument gebruiken om
ook te mogen meedoen, hetgeen betekent dat er allerlei concessies
moeten worden gedaan aan de strikte handhaving van de criteria. Tenslotte
zal ook het stabiliteitspact niet de rust geven die het zou moeten beogen.
Dit hoeft geen verbazing te wekken, want daar zijn twee naar onze mening heel
doorslaggevende argumenten voor.Het eerste is politiek. Een groot land zal bij overtreding alle politieke
macht inzetten om aan sancties te ontkomen. Het is dan ook niet waarschijnlijk
dat bijvoorbeeld Frankrijk zich de les zal laten lezen door de rest van Europa.Het tweede is dat het stabiliteitspact is gebaseerd op een nooit in de
economie bewezen stelling, namelijk dat er een verband is tussen een oplopend
begrotingstekort en een opwaartse druk op de rente.Voorzitter! Onze fracties hebben over de monetaire eenwording in de afgelopen
jaren diverse malen een kritisch geluid aan het kabinet laten horen. Dit heeft
niet alleen te maken met de vrees die wij hebben dat Europa de verenigde staten
van Europa zal worden, waarin de nationale staten haast verdwijnen. Die vrees
hebben wij ook, maar er schuilen ons inziens economische risico's achter de
eenwording die te weinig worden onderkend of erkend. Naar onze mening zijn,
ook gezien de voorgaande analyses, de macro-economische risico's die er achter
de EMU schuilen groter dan de relatief beperkte micro-economische voordelen
die daar tegenover staan. Wij verzoeken de minister om op onze argumenten
in te gaan.Het ziet er naar uit dat het kabinet met mooie rapportcijfers zal slagen.
Dit is een verheugend feit en wij complimenteren beide bewindslieden daarmee
van harte. Toch zijn er onderhuids nog wel enkele zwakheden te zien, waarbij
vooral de arbeidsparticipatie van oudere werknemers onze grote zorg is. Een
grotere aandacht voor het arbeidsaanbod zou, tevens in het licht van de stijgende
inflatie, dan ook te verwelkomen zijn. Wat dit laatste betreft heb ik ook
mijn twijfels bij de door het kabinet ingezette lastenverlichting geuit. Het
zou het kabinet sieren meer specifiek tegen de armoede in te zetten in plaats
van generiek. Laten we het omzien naar diegenen die het minder hebben, niet
reserveren voor de kerstdagen. Het zou goed zijn wanneer de kerstboodschap
ons zou inspireren tot het bestrijden van armoede bij wijze van integraal
beleid en ook voor ons bestuurlijke werk.Voorzitter! Over het algemeen gesproken staan onze fracties positief tegenover
de wijzigingen in de belastingwetten. Het is een pakket met heel veel kleine
maatregelen. Bij enkele wetten willen wij stilstaan. In de eerste plaats constateren
wij bij het belastingplan, de milieuversterking en de structuurversterking
een heel duidelijke tendens tot instrumentalisering. Daarmee bedoelen wij
dat fiscale maatregelen worden getroffen om door de regering gewenste (economische)
doelen te bereiken. Wij hebben hiertegen drie bezwaren. Ten eerste vragen
wij ons af, of daarmee de uitvoerbaarheid van de belastingwetten niet onder
druk komt te staan. Ten tweede denken wij dat de gelijke behandeling van belastingplichtigen
door deze maatregelen sterk zal afnemen. Als mijn buurman de mogelijkheid
heeft om te telewerken en ik zou dat niet hebben (omdat ik bijvoorbeeld in
de verpleging werk), krijgt die buurman veel fiscale voordelen. Dit kan door
burgers als onrechtvaardig worden beschouwd en het gevolg hiervan kan zijn
dat uiteindelijk de maatschappelijke aanvaardbaarheid van de belastingen als
geheel afneemt. Ten derde zijn wij bang dat door het overprikkelen van mensen
en bedrijven, de effectiviteit van de maatregel afneemt. Met andere woorden,
overdaad schaadt. Is de staatssecretaris het met ons eens dat de instrumentalisering
van de belastingwetgeving dreigt door te schieten? Dit is voor ons een fundamentele
vraag. Moeten wij niet een pas op de plaats maken of zelfs een stap teruggaan,
bijvoorbeeld door het wegsnijden van stimulerende maatregelen? Wil de staatssecretaris
reageren op de bovengenoemde bezwaren tegen de door ons gesignaleerde tendens
tot instrumentalisering?Een tweede algemeen punt dat wij willen aansnijden en dat deels te maken
heeft met het hiervoor genoemde, is dat het huidige belastingsysteem enorm
complex dreigt te worden. Er zijn de laatste jaren heel veel regelingen getroffen
voor speciale groepen. Alleen al in het voorliggende belastingplan worden
ruim twintig voorstellen gedaan voor allerlei regelingen. Onze indruk is dat
de gewone belastingbetaler al moeite genoeg heeft met het invullen van de
formulieren; dat geldt in elk geval voor mijzelf. Wij zijn dan ook bevreesd
dat allerlei gunstige regelingen en aftrekposten te weinig gebruikt zullen
worden. Hiermee staat de doelmatigheid onder druk. Is de staatssecretaris
dit met ons eens? Denkt hij dat de huidige manieren om de bevolking op de
hoogte te stellen van de wijzigingen toereikend zijn? En wordt de bevolking
door het complexer worden van het stelsel niet meer aangewezen op belastingadviseurs?
Die de staatssecretaris in de volgende periode juist wil laten verdwijnen,
waarna er overigens weer sociaal beleid nodig zal zijn.Mijnheer de voorzitter! Wij willen ook uw aandacht bepalen bij de fiscale
positie van alleenverdieners; daaraan is ons veel gelegen. Er is een aanpassing
in de vermogensbelasting gedaan tegenover de hogere belastingdruk in de inkomstenbelasting.
De belastingvrije som voor ongehuwden wordt ƒ 123.000 en voor gehuwden
samen ƒ 241.000. Ongehuwd samenwonenden worden hiermee bevoordeeld,
terwijl de alleenverdieners die vooral voorkomen in het klassieke gezin binnen
de band van het huwelijk worden benadeeld. Wij vinden dit een moeilijke situatie.
Is de staatssecretaris dat met ons eens? Kunnen wij op termijn daarin verbetering
verwachten?Een andere vraag betreft de verlichting van ƒ 100 van de lokale
lasten. Er is al veel over gezegd. Wij constateren dat eerst taken worden
gedecentraliseerd. Dan gaan de lokale lasten stijgen. Dat was ook voorspelbaar.
Nu komt de rijksoverheid met een ingreep om die lasten te verlagen. Schept
zij hiermee niet een precedent om te zijner tijd steeds meer in te grijpen
in de lokale lasten? Zijn wij dan vanuit de optiek van de decentralisatie
wel op de goede weg? Wij menen van niet.Wat onze fracties in de structuurversterking een positief punt vinden
is dat er een faciliteit wordt geboden voor verlichting van successie- en
schenkingsrechten bij bedrijfsopvolging. Het gevaar van deze maatregel is
echter wel dat de ondernemers meer faciliteiten krijgen dan niet-ondernemers.
Ziet de staatssecretaris dit gevaar ook? Hoever kan hiermee
gegaan worden in verband met de niet-ondernemers?Een tweede punt is het gevaar van rechtsongelijkheid. Wanneer een ondernemer
sterft, gelden de faciliteiten voor successierechten. Wanneer de ondernemer
twee jaar voor zijn sterven zijn holding verkoopt, gelden de faciliteiten
voor successierechten niet. Onderkent de staatssecretaris dat deze rechtsongelijkheid
een probleem zal gaan worden?Wij zien de bedoeling van het wetsvoorstel als het gaat om fiscale milieuversterking
overwegend als positief, maar wij vinden dat de meeste maatregelen geen groot
bereik hebben. Met andere woorden: het is wat gerommel in de marge. Vergeeft
u mij de uitdrukking. Wat niet behandeld wordt is de 20% bijtelling van leaseauto's.
Voor een aantal specifieke gevallen zijn er wel meer ingrijpende maatregelen
voorgesteld, bijvoorbeeld de energie-investeringsaftrek, maar juist over die
maatregel hebben wij onze vraagtekens. Ook hier zijn wij bang voor rechtsongelijkheid.
De een kan van deze maatregel gebruik maken en de ander niet. Hierdoor kan
de maatschappelijke aanvaardbaarheid van het belastingstelsel afnemen.Nog iets over de fiscale oudedagsreserve. Het urencriterium om 1225 aan
de onderneming te besteden geldt nu ook voor de FOR. Dat betekent een toegenomen
betekenis van het urencriterium. Onze fracties zijn bang, dat weinig mensen
die uren goed bijhouden. Verdient het niet aanbeveling te kijken naar alternatieven
voor het urencriterium als voorwaarde voor oudedagsvoorziening en zelfstandigenaftrek?Tenslotte het Wilox-arrest. Ik wil de staatssecretaris herinneren aan
de uitspraak van het Europese Hof van Justitie. Daar werd uitgesproken dat
buitenlandse belastingplichtigen ook fiscale oudedagsreserve moeten krijgen.
Dit punt zit niet in het wetsvoorstel. Onze fracties vinden dit onbevredigend.
Kan dit worden uitgelegd?Voorzitter! Wij wachten met belangstelling het antwoord van de bewindslieden
af.De heer Schuyer (D66):Voorzitter! Bij het herlezen van een aantal kinderboeken over het land
van Koning Kaskoes Kiliwan, besefte ik ineens dat een ministerie van financiën
in dat land niet bestaat. Dat betekent dat er ook geen minister van Financiën
is; om over een staatssecretaris van Financiën maar helemaal het zwijgen
te doen. Je kunt erover twisten of dat een groot gemis is, maar één
ding maakt analyse van kinderliteratuur duidelijk: het is een oermenselijke
eigenschap om makkelijker over uitgaven te spreken dan over inkomsten. En
dat is opvallend, want vrijwel in elke gezinssituatie worden kinderen al gauw
geconfronteerd met het feit dat er eerst iets moet zijn, alvorens het uitgegeven
kan worden.Ook in de politiek is het spreken over uitgaven – en hoe die te
verdelen – aanmerkelijk populairder dan het spreken over inkomsten.
Het is de overeenkomst tussen een politicus en een uitgever. Bij het lezen
van de algemene financiële beschouwingen aan de overzijde is de ervaring
geen andere. En ik vermoed dat de minister in de Treveszaal vrijwel wekelijks
eenzelfde ervaring heeft.Een minister van Financiën heeft er recht op dat tenminste een keer
per jaar in algemene zin gesproken wordt over hoe de inkomsten totstandkomen.
Daar is dit jaar een extra reden toe, want het kabinet legt een plan voor
de 21ste eeuw neer die aan de inkomstenkant van het beleid gerelateerd is.
Wij hebben daar recent kennis van kunnen nemen en ik zal niet nalaten daar
over een kwartiertje enkele opmerkingen over te maken. De komende maanden
zal er wel een stortvloed van publicaties komen over dat plan. Een parlementaire
behandeling zal wel enkele jaren vergen en af te wachten is wat van het plan
precies de eindstreep haalt. Het kan niet anders of de discussie zal naast
een inhoudelijk-technisch karakter ook een hoog politiek karakter hebben.
Ongetwijfeld zal het stuk invloed hebben bij de definitieve vaststelling van
de verkiezingsprogramma's. Er wordt vaak geklaagd dat er weinig meer te kiezen
valt, omdat de verschillen tussen partijen gering zijn. Maar ik vermoed dat
bij een onderwerp als dit er wel degelijk iets te kiezen blijft. Vandaar dat
de beide bewindslieden op Financiën een nadrukkelijk compliment verdienen.
Ten eerste omdat zij voor de opvolgers – en mogelijk zijn zij dat zelf –
een werkstuk nalaten waarmee beleid te formuleren valt. Ten tweede omdat zij
erin geslaagd zijn, op hun beleidsterrein een aansprekend verkiezingsthema
neer te zetten waarop partijen zich kunnen profileren.Maar, voorzitter, ook ik wil toch eerst spreken over het financiële
beleid voor volgend jaar. Als de voortekenen niet bedriegen, zal er in mei
1998 een historische gebeurtenis plaatsvinden, want dan gaat in principe de
EMU van start met het vastklinken van de munten van de deelnemende landen.
Ik zou graag twee dingen van de minister willen weten. Is het mogelijk om
aan te geven wat "het soortelijk gewicht" is van de munten van de naar verwachting
negen deelnemende landen in de euro? Een dergelijke informatie zou breed bekend
moeten worden gemaakt. Ik vermoed namelijk dat het allerlei gevoelens kan
wegnemen als zou de euro gelijk een zwakke munt zijn, als bijvoorbeeld de
Belgische frank of de Italiaanse lire de afspraken uit het Stabiliteitspact
gedurende een periode niet zouden kunnen nakomen. Ook de gedachte dat het
opgebouwd pensioen gevaar kan lopen waar het de koopkracht betreft, zou met
dergelijke gegevens bestreden kunnen worden.De tweede vraag heeft te maken met de start van de euro. Na uitvoerige
analyse en advisering wordt aan de Europese regeringsleiders een advies uitgebracht
welke landen met de euro van start gaan. Als ik mij niet vergis, is de finale
beslissing aan de regeringsleiders. Moet die beslissing met unanimiteit of
met meerderheid van stemmen worden genomen? Ik heb op deze plaats al meer
dan eens aangegeven, dat het handhaven van het Stabiliteitspact mij van groter
gewicht lijkt dan het halen van de startcriteria. Immers, het halen van die
criteria kan bereikt worden met allerlei trucs. Daar komt bij dat de beslissing
die in mei genomen moet worden, ongetwijfeld discussie over de wijze waarop
criteria gehaald zijn, zal oproepen en dat betekent onherroepelijk dat een
bepaalde interpretatie van gegevens wordt gegeven. Zo mathematisch als het
lijkt dat 3% is 3%, is het in werkelijkheid helemaal niet. Aan de overzijde
heeft de woordvoerder van de VVD er geen geheim van gemaakt, weinig vertrouwen
te hebben in de wijze waarop bijvoorbeeld Italië de criteria haalt. Hij
zou op grond daarvan willen dat Nederland zich dan uitspreekt
tegen deelname van Italië. Dat op zichzelf kan natuurlijk. Maar wanneer
deelname van een land plaatsvindt bij meerderheid van stemmen, wil dat in
die situatie nog allerminst zeggen dat in dat geval Italië ook niet mee
zal doen. En dat wil ik duidelijk hebben om bepaalde discussie daarover ten
tijde van onze verkiezingsstrijd zuiver te kunnen voeren.Voorzitter! Nederland is langer netto-ontvanger geweest dan nettobetaler.
Niettemin lijkt het erop dat structureel de positie er een is van Nederland
als nettobetaler in de komende generatie. D66 accepteert dat, maar uiteraard
binnen bepaalde grenzen. Vandaar dat wij in ons verkiezingsprogramma uitgaan
van een afdracht op het niveau 1998 en een verdere groei afwijzen. De minister
vraagt steun voor zijn beleid om de nettobetalingspositie met zijn Europese
collega's te bespreken en min of meer de huidige positie onaanvaardbaar te
verklaren. Maar om steun te geven, is het nodig precies te weten met welke
beleidsvisie de minister naar dit probleem kijkt. Het conceptverkiezingsprogramma
van de VVD boekt ongeveer twee keer zoveel bezuiniging op de Europese uitgaven
in als mijn partij doet.Dat het bedrijfsleven, voorzitter, bij de invoering van de euro aanmerkelijke
kosten krijgt te dragen, ontkent niemand, maar er is nog geen mogelijkheid
te reserveren voor eventueel toekomstige kosten van de euro. De staatssecretaris
heeft op 1 oktober aan de overzijde toegezegd binnenkort met een notitie te
komen over de fiscale aspecten van de invoering van de euro. Die notitie is
er bij mijn weten nog niet en de tijd dringt. Kan de staatssecretaris zijn
toezegging nu herhalen en daarbij ook een datum noemen?Voorzitter! Algemeen is de begroting 1998 in financieel opzicht gezien
als een mooie begroting en dat is terecht. De hoofdlijnen ervan – loonmatiging
in samenhang met lastenverlichting; tekortreductie en terugdringen van de
staatsschuld – zijn door dit kabinet voortgezet, maar de eer ervan komt
ook anderen toe. Dat geldt niet voor het hanteren van het behoedzame scenario,
want dat is met paars begonnen. De effecten van het beleid hebben geleid tot
een sterke banengroei. De werkgelegenheid is toegenomen en we kunnen daar
gepast trots op zijn, omdat het, gezien de situatie in andere EEG-landen,
bepaald niet algemeen is. Er is dan ook alle reden om dit beleid na de verkiezingen
verder door te zetten, zonder dat dit betekent dat niet op onderdelen aanpassingen
mogelijk moeten zijn.Meer dan een aanpassing is de mogelijkheid nu opnieuw de vraag op te werpen
of het niet wenselijk zou zijn dat Paars-II – ik ga gemakshalve maar
van voortzetting van deze coalitie uit – een kapitaaldienst zou creëren.
Het is een weerbarstige materie, waarvan de consequenties niet makkelijk zijn
te overzien. Zou het niet verstandig zijn, zo vraag ik aan de minister, om
naast de discussienota over de belastinginning in de 21ste eeuw een notitie
te maken over het instellen van een kapitaaldienst: in welk tempo dat zou
kunnen, wat de kosten zijn en op welk moment er baten komen. Een dergelijke
notitie kan dan bij de kabinetsformatie worden betrokken.Voorzitter! Er is veel discussie rondom het AOW-fonds. Niemand heeft overwegende
bezwaren tegen de instelling ervan en de consequentie is dan dat het ook goed
gevoed wordt. Maar om zonder meer te stellen dat toekomstige meevallers daarenboven
ook voor de voeding gebruikt worden, gaat erg ver. Op deze wijze ontneemt
het kabinet zich de mogelijkheid om een andere afweging te maken. Mijn vraag
aan de minister is dan ook hoe hard deze afspraak precies is.Ik durf bijvoorbeeld wel de stelling aan dat wij in dit land in de afgelopen
vijftien jaar een slag hebben gemist om onze infrastructuur in de Randstad,
zowel op het gebied van wegen, als op dat van railinfrastructuur, naar de
eisen van de tijd adequaat op te bouwen. Het gevolg zal zijn dat in de komende
tien jaar een inhaalslag op dit terrein nodig is. Zelfs wanneer de ideeën
rondom "public private partnership" bij de aanleg van een infrastructuur werkelijkheid
zouden worden, zal het beslag op overheidsmiddelen aanmerkelijk zijn. Dat
is dan ook de reden dat D66 aanmerkelijke versterking van het infrastructuurfonds
wenselijk vindt. Als er extra middelen komen, bijvoorbeeld omdat de economische
groei niet is doorberekend in het behoedzame scenario voor de volgende kabinetsperiode,
dan wil D66 een afweging kunnen maken en niet nu reeds gehouden zijn aan uitsluitende
storting in het AOW-fonds.In het voorgaande, voorzitter, is de gedachte over publieke versus private
financiering en het gezamenlijk financieren ook al aangeduid. Het is een gedachte
die niet nieuw is, maar die de laatste jaren wel weer een hoog actualiteitsgehalte
gekregen heeft. De heer Van der Ploeg heeft aan de overzijde daar interessante
dingen over gezegd en daarbij buitenlandse voorbeelden genoemd. In ons land
zijn er ook voorbeelden. Zo is er tol geheven in het verleden bij de aanleg
van de Beneluxtunnel en de Zeelandbrug. Er moet wel een goed onderscheid gemaakt
worden met iets als rekeningrijden. Dat is een instrument om verkeer in tijd
te reguleren en mijns inziens geen instrument om investeringen uit te betalen.
Voorzitter! De minister heeft aan de overzijde gesteld voorstander te zijn
van "public private partnership" onder duidelijke condities en voor specifieke
projecten waar met een dergelijke constructie een meerwaarde is te realiseren.
Bovendien moet heel vroeg de private sector dan bij de plannen betrokken worden.
Ik ben dat allemaal met hem eens, maar mijn vraag is of het departement van
Financiën daar dan ook de regie over gaat voeren en het initiatief zal
nemen. Ik vermoed dat dit nodig is, want dan had een discussie over de Betuwelijn
veel vroeger kunnen plaatsvinden. Nu lijkt het daarvoor te laat.Voorzitter! Het paarse kabinet heeft bij de terugdringing van het financieringstekort
tot om en bij 1,55% een prachtige prestatie geleverd. Het terugbrengen tot
1% in de komende regeerperiode is niet alleen haalbaar maar het kost ook niet
zoveel meer. De rekenmeesters van de verkiezingsprogramma's, die er nog geen
rekening mee hebben kunnen houden, hebben daardoor iets meer ruimte. Het is
van belang om daarbij nog eens kritisch te kijken of alle maatregelen die
zijn genomen in de sociale zekerheid niet zodanig ongewenste effecten hebben
dat er reden is voor enige reparatie. Voor één onderwerp zou
dat wat ons betreft niet moeten wachten tot het maken van een nieuw regeerakkoord.
Uit de Najaarsnota maak ik op dat op de sociale zekerheid een meevaller van
omstreeks 300 mln. wordt ingeboekt. Ik zou een klemmend beroep op de minister
van Financiën willen doen om staatssecretaris De Grave
de gelegenheid te geven om bij de reparatie van de ANW nog iets meer te kunnen
doen dan waartoe hij binnen de eigen begroting al is gekomen. Er blijven bij
de zogenoemde "brandende huizen" nog teveel schrijnende gevallen over. Laten
we dit nu regelen en niet wachten tot een nieuw regeerakkoord. Het is bekend:
de Eerste Kamer heeft iets met de ANW. Tot twee keer toe is een voorstel afgestemd
en de derde keer is het met de grootste moeite geaccepteerd. Aan de overzijde
heeft de minister voor aanvullende verlangens op de begroting 1998 "in de
plooien van zijn jas", zoals er staat, ongeveer 120 mln. gevonden. Ik vraag
niet om een zoektocht in de begroting 1998. Een iets kleinere storting in
het AOW-fonds van de meevallers in dit jaar zou voldoende kunnen zijn om dit
gebaar te maken. Het kan zijn dat de minister niet in staat is om dat morgen
in zijn antwoord toe te zeggen, maar in dat geval zou ik een toezegging willen
hebben dat hij het de komende weken in het kabinet aan de orde zal stellen,
met van zijn kant een positieve attitude en dat hij ons beargumenteerd de
uitkomst laat weten.Voorzitter! Dit kabinet heeft meer dan kabinetten daarvoor aandacht voor
de groei van de lokale lastendruk. Daar is ook reden toe, want de tijd ligt
achter ons dat in verhouding tot andere lasten de lokale lasten te verwaarlozen
waren. Wij steunen het beleid om eenmalig ƒ 100 terug te geven aan
de burgers. De wijze waarop je dat dan doet, is aan de overzijde voldoende
besproken. Maar het probleem van de lokale lasten gaat dieper. Behalve de ƒ
100 hebben we alleen deze maand al het voorstel kunnen lezen om Den Haag –
ons inziens overigens terecht – extra hulp te bieden en enkele dagen
later het voornemen om de toeristenbelasting aan te pakken. De voortdurende
veranderingen bij de uitkeringen uit het Gemeentefonds komen daar ook bij.
Behalve de lasten voor de burger verdient ook het vraagstuk hoe gemeenten
aan geld kunnen komen om sluitend te begroten aandacht en de nota over de
lokale lasten geeft daar toch onvoldoende zicht op. Als men op nationaal niveau
een inkomstenbron als toeristenbelasting wil aanpakken dan hoort daarbij dat
men zich ook nadrukkelijk bezig houdt met de vraag hoe dan wel lokale inkomsten
kunnen worden gegenereerd. Wij zouden met het aanpakken van de toeristenbelasting
voorzichtig te werk willen aan. Ook in de ons omringende landen loopt dit
soort belasting per locatie nogal uiteen en zo nodig kunnen toeristen dat
in hun afweging betrekken. Een verplichting om de lokale tarieven nadrukkelijk
bij de voorlichting over de streek te betrekken, zou op zichzelf al regulerend
kunnen werken. Het mededingingsbeginsel behoeft zich niet tot de private sector
te beperken.Voorzitter! In het afgelopen jaar heeft het departement van Financiën
de uitgave van de knipselkrant, althans op papier, gestaakt. Nog afgezien
van de matige manier van communicatie met de gebruikers, kan ik dit onmogelijk
een klantvriendelijke benadering vinden. Misschien komt er een toekomst aan
waarin ook communicatiemiddelen als kranten en tijdschriften niet meer leidend
zijn maar zo ver zijn we nog lang niet. Juist knipselkranten worden geraadpleegd
op wat ik zou willen noemen "de lege momenten van de dag". Ik zou ervoor willen
pleiten de knipselkrant maar gewoon weer uit te geven. Ik kan me niet goed
voorstellen de enige te zijn die de knipselkrant dagelijks mist. Graag een
reactie van de minister. Overigens is voorlichting niet het sterkste punt
van Financiën. Ik wijs bijvoorbeeld op het artikel in de Volkskrant van
vanochtend van Europarlementariër Metten. Ook collega Boorsma heeft daarover
iets gezegd.Voorzitter! Mijn fractie heeft bij de algemene beschouwingen geboeid geluisterd
naar de bijdrage de heer Cohen. Zijn analyse over een driedeling in plaats
van een tweedeling bijdrage spreekt aan. De aandacht voor de sociale cohesie
in onze samenleving, zoals door hem verwoord, leeft ook in de kringen die
ik hier representeer. Wat mij erin trof als een toch tamelijk nieuwe manier
van kijken in sociaal democratische kring was de volgende zin: "Slagen wij
erin, ook deze groep" (bedoeld zijn de zeer rijken) "binnen boord te houden,
doordat zij beseffen dat dat poldermodel toch wel erg veel voordelen biedt."
Iemand die dit stelt, verwijt de zeer rijken hun vermogen niet, maar doet
een appèl op "voorbeeld stellend gedrag", niet in de laatste plaats
bij de fiscale moraal.Daar is de laatste weken ook alle reden toe. Want wat de FIOD door een
verhoogde inzet aan mensen aan het licht brengt, is schokkend. Er zijn Financiën
de laatste jaren steeds complimenten gemaakt over de begrotingsbeheersing,
daaraan kan nu nadrukkelijk worden toegevoegd het aanpakken van ontoelaatbare
praktijken.De heer Cohen stelde op 18 november ook, dat als de bouwstenen voor het
nieuwe belastingstelsel op zich laten wachten op grond van overwegingen inzake
denivellering, hij daarmee vrede had. En op dat punt ontstaan er dan wellicht
tussen onze partijen wel accentverschillen. Want als, zoals uit de bouwstenen
blijkt, iedereen erop vooruitgaat en de Staat ook nog meer inkomsten ontvangt,
kan dat alleen maar bereikt worden door het stimuleren van twee ontwikkelingen:
ten eerste, men voelt de noodzaak niet meer tot kapitaalvlucht en ten tweede,
het loont niet meer de moeite energie, tijd en geld te steken in het vinden
van op zichzelf legale constructies met als doel vermindering van belastingdruk.
Wanneer dat bereikt kan worden, dan accepteren wij de verlaging van het hoogste
tarief en het verdwijnen van de vermogensbelasting zonder meer.Nu de ministers van Financiën van de Europese Unie een belangrijk
akkoord hebben gesloten om fiscale concurrentie bij vestigingsbeslissingen
van buiten-Europese bedrijven in Europa te elimineren, is het trouwens onvermijdelijk
om ons stelsel meer in harmonie met de omringende landen te brengen.Voorzitter! Dat brengt mij vanzelf naar de "Verkenning van de belastingen
in de 21ste eeuw". Alleen het verschijnen al maakt dat het aantrekkelijk is
om in de komende periode financieel woordvoerder te zijn. Ongetwijfeld gaat
er iets veranderen; maar dat gebeurt niet alvorens er een brede discussie
heeft plaatsgevonden.Toen ik in 1991 in deze Kamer werd verkozen, verscheen een maand later
het rapport "Graag of Niet" van de commissie-Stevens. In september maakte
de Koningin er gewag van in de Troonrede. Als beginnend senator denk je dan:
daar moet ik snel bijzijn. En ik herinner me nog goed, dat ik Stevens feliciteerde
met het feit dat in enkele jaren het belastingstelsel hervormd
zou zijn naar zijn voorstellen. Zijn boek en de daarin genoemde publicaties
hebben mij zo niet gevormd dan toch geholpen de weg te vinden in wat ik een
fascinerende materie ben gaan vinden: Hoe komt de Staat op een zo rechtvaardig
mogelijke manier aan zijn inkomsten? In de Verkenning wordt op talrijke momenten
naar Stevens' rapport verwezen. Invloed op termijn, heet dat en dat is zeer
terecht! Op één punt scoort "Graag of Niet" ook beter en dat
is de didactische kwaliteit: een efficiënt gebruik van de kantlijn, een
verklarende begrippenlijst en een register. Is de minister voornemens een
verkorte publieksversie te maken? In dat geval kan hij wat meer aandacht aan
de vormgeving schenken.Voorzitter! De ervaring met het rapport "Graag of Niet" noopt nu tot enige
voorzichtigheid, die eigenlijk ook al uit het begrip "verkenning" blijkt.Er moet nog heel veel gebeuren voordat de Verkenning gerealiseerd is en
de vraag is dan: wat is ervan over? Als het aan D66 ligt heel veel, want we
vinden er veel van onze uitgangspunten in terug. Mijn collega Ybema heeft
aan de overzijde opgesomd welke dat zijn: integratie van belasting en premie;
het verbreden van de grondslag; verlaging van de tarieven in de inkomstenbelasting;
verlenging van de schijven; afschaffen van vermogensbelasting; introductie
van een vermogenswinstbelasting; verschuiving van direct naar indirect; vergroening
en versterking van de fiscale concurrentiepositie. Ik voeg er nog drie aspecten
aan toe: een meer op het individu gerichte heffing ongeacht zijn sociale omgeving;
een systeem dat kapitaalvlucht voorkomt en een systeem dat constructies overbodig
maakt.Doordat gekozen is voor een analytisch systeem zijn met name de laatste
twee punten, de kapitaalvlucht en de constructies, behoorlijk aangepakt. Als
iedereen die eerlijk is en ook de Staat erop vooruit gaan, dan ontgaat het
mij waarom nu al weer de bijl aan de wortels van de verkenning moet worden
gelegd door te eisen dat belastingherziening ook nivellering ten doel moet
hebben. In mijn algemene beschouwingen heb ik vorige maand een uitvoerige
passage gewijd aan de sociaal-culturele verkenningen en erop gewezen dat de
meeste denivellering niet ontstaat door overheidshandelen. In de verkenning
wordt dat nog eens duidelijk. Op blz. 102 wordt erop gewezen dat in de afgelopen
acht jaar het aantal mensen dat geheel buiten de belastingheffing blijft is
gestegen van 9 naar 11,5% en dat 11,5 mld. van de verlichting van 17 mld.
ten goede komt aan de inkomens in de eerste schijf. Ik zou hierop graag een
reactie horen van de bewindslieden. Zijn ook zij niet van mening dat een modern
belastingstelsel namelijk niet in staat is om een zware invloed uit te oefenen
op aspecten zoals nivellering en de nivellering en dat het daarom beter is
belastingvoorstellen te toetsen op rechtvaardigheid en dat het vóórkomen
van constructies en vlucht dan de meetpunten behoren te zijn? In de verkenning
wordt aan die twee aspecten veel aandacht besteed. Daarom verwondert het mij
dat zo weinig aandacht is besteed aan het successierecht: een weinig zeggende
alinea op blz. 190. Ik denk dat de voorstellen die voor vandaag op de agenda
staan toch onvoldoende zijn om kapitaalvlucht voldoende tegen te gaan. Wil
de staatssecretaris daar eens op ingaan?Het antwoord op de vraag of de verkenning ambitieus genoeg is hangt mijns
inziens af van de te kiezen optie en vervolgens de te kiezen variant. D66
is bereid hoog in te zetten voor verlaging van de tarieven en het stimuleren
van de werkgelegenheid aan de onderkant van het loongebouw. In het verkiezingsprogramma
is voor de operatie 6 mld. ingeboekt. Mocht dat niet voldoende zijn, dan moet
in het systeem zelf naar oplossingen worden gekeken worden. Er is bij drastische
verlaging geen reden om spaarloon te handhaven dat bovendien lang geblokkeerd
is. De opbrengst is dan 1,4 mld. De nota is naar ik meen niet consequent wat
de benadering van tweede woningen betreft: inkomsten opgeven, hypotheek aftrekken.
Zie ik dat goed, zo vraag ik de staatssecretaris. Liever zou ik zien dat het
eigenhuizenbezit aantrekkelijker wordt gemaakt. Ondanks de ketelmuziek die
daarover gehoord wordt, zijn de feiten deze: 10,6 mld. belastingvoordeel door
hypotheekaftrek en daartegenover 2,9 mld. huurwaardeforfait en 4,1 mld. overdrachtsbelasting.
Internationale vergelijkingen op dit terrein zijn lastig, maar zo voordelig
als het lijkt is het toch niet. Bij een aanzienlijke verlaging van de tarieven –
de minister heeft er ook al eens op gewezen – wordt het voordeel ook
niet meer zo uitbundig.Voorzitter! De consequentie van een forse tariefsverlaging bij de inkomsten-
en loonbelasting kan niet alleen gefinancierd worden door kapitaalvlucht tegen
te gaan en constructies te voorkomen. Verbreding van de grondslag en verschuiving
is nodig. De verkenning doet daartoe een belangwekkende poging met de vergroening
van het fiscale stelsel, onder andere door de introductie van een bestrijdingsmiddelenbelasting
en een oppervlaktedelfstoffenbelasting; ook een woord voor het dictee. Wij
hopen dat de minister in eigen kring het gezag heeft om het te realiseren.
In Europees verband dient er bij voortduring gepleit te worden dat kerosine
voor vliegtuigen belast wordt.De trouvaille in de verkenning is de introductie van de verdiencapaciteit
van vermogen en de belastingheffing daarop in plaats van vermogensbelasting.
Het slaat twee vliegen in één klap, want het maakt kapitaalvlucht
overbodig en constructies niet aantrekkelijk, al is ter voorkoming van dat
laatste nog iets meer nodig, bijvoorbeeld aanscherping van het ondernemersbegrip.
Wat ik alleen weinig beargumenteerd vind, zijn de gekozen percentages: 25
belasting en 4 verdiencapaciteit. Bij 25% kan ik mij nog een argumentatie
voorstellen op basis van internationale vergelijking, al lijkt 25% dan aan
de lage kant. Maar om 4% te verdienen, moet je met verrekening van de inflatie
ongeveer 6,25% realiseren en dat komt mij hoog voor. Bovendien wordt dat een
jaarlijks gehakketak. Is het niet beter het percentage te relateren aan bijvoorbeeld
75% van de gemiddelde rente op staatsleningen in een jaar en daarbij de inflatie
op te tellen? In ieder geval hoor ik graag hoe de bewindslieden tot de voorgestelde
percentages zijn gekomen?In een commentaar op de radio zei de heer Stevens: als er problemen ontstaan,
dan ontstaan ze bij de behandeling van de pensioenen. Het is in ieder geval
een lastig te doorgronden materie, die nog bemoeilijkt wordt door de discussie
 rondom het middelloonpensioen. Hoe bijvoorbeeld komt de 70%
pensioen precies tot stand? Als het jaarlijks is, kom je na 40 jaar vanzelf
op een middelloonpensioen uit. Dat met het fiscale instrument bereiken, zal
de bedoeling toch niet zijn. Het afschieten van de omkeerregeling gaat mij
te vlug, maar een discussie daarover gaat het bestek van een financiële
beschouwing te buiten. Het laatste woord lijkt mij er nog niet over gezegd.Alles bijeen hulde aan de bewindslieden voor deze verkenning. Het moet
gek gaan als hier niet verder mee wordt gewerkt.Ik kom toe aan de stapel wetten die traditioneel gepresenteerd wordt aan
deze Kamer aan het eind van het jaar. Het valt voor fracties die met één
woordvoerder op financiën moeten volstaan, niet mee alles te volgen.
Vandaar op voorhand excuus als ik iets vraag dat elders al beantwoord is.De Invoeringswet bestuurlijke boeten ontmoet bij mijn fractie geen bezwaren.
Het verdwijnen van de boete-inspecteur is vooral op aandrang van deze Kamer
gebeurd. Met name collega Rensema is daar de initiator van geweest. Het is
prettig om te lezen dat de Tweede Kamer tevreden is over het verdwijnen van
die boete-inspecteur. Lang niet altijd zijn er tegenstellingen. Wel zou ik
van de staatssecretaris een reactie willen op de opmerking van de federatie
van belastingadviseurs per brief van 2 november 1997, dat het begrip "opzet"
bij de boeteoplegging aanscherping behoeft.Het wetsvoorstel inzake het toetsloon bij onderwijs roept bij ons geen
vragen op. Wij zullen het steunen.Bij de fiscale structuurversterking is een aspect aan de orde dat ook
in andere jaren bij dit type voorstellen wel is besproken. Naar ons gevoel
is dat echter nog steeds niet bevredigend gebeurd. Ik doel op het punt van
gelijke behandeling van de profit- en non-profitsector. De facilitering van
de profitsector met het fiscale instrument is vooral in het leven geroepen
om via lastenverlichting ook de banengroei te stimuleren. Een sterke groei
van werkgelegenheid is in de nabije toekomst zeker in de gezondheidszorg te
verwachten. De vergrijzing is daar mede de oorzaak van. Wetsvoorstellen zoals
wij nu bespreken maken het verschil in mogelijkheden tussen de profit- en
non-profitsector echter steeds groter. Dat brengt de non-profitsector, bijvoorbeeld
de gezondheidszorg, ook bij de werving van personeel al in een achterstandssituatie.
Het kan best zijn dat fiscale instrumenten voor de non-profitsector minder
geschikt zijn, zoals de staatssecretaris aan de overzijde heeft betoogd, maar
dan heeft het kabinet zich te buigen over een andere wijze van benadering
van die sector.Ik noem een nijpend probleem. De ontwikkeling in de gezondheidszorg naar
elektronische patiëntendossiers, zowel medisch als verpleegkundig, staat
voor de deur en wordt door het departement van VWS terecht gestimuleerd. Er
is een geweldige kwaliteitsimpuls mee te bereiken. Maar voorwaarde is wel
een grootscheeps scholingsproject voor vrijwel allen die in de zorg werkzaam
zijn. Er is toch geen argument te bedenken waarom iets dergelijks bij facilitering
zoals wij die nu bespreken, zou moeten worden uitgezonderd? Het wordt allemaal
nauwelijks meer uit te leggen wanneer facilitering in de profitsector geoorloofd
wordt in het kader van ARBO-investeringen die gericht zijn op preventie van
het organisch psychosyndroom, terwijl soortgelijke investeringen in de non-profitsector
op geen tegemoetkoming hoeven rekenen. Ik spreek mij nu maar niet uit over
de hachelijkheid in algemene zin om dit type faciliteiten te faciliteren;
de overzijde heeft daar al op gewezen.Wij zullen natuurlijk niet tegen deze wet stemmen, maar wij vragen de
staatssecretaris wel nadrukkelijk om werk te maken van een meer gelijke benadering
van de non-profitsector bij dit type facilitering. Zou hij daarover een notitie
willen toezeggen?Het ligt voor de hand om maatregelen in het fiscale vlak die voor 1998
worden voorgesteld, te vergelijken met de bouwstenen van het belastingstelsel
van de 21ste eeuw. Een van de uitgangspunten in dat belastingstelsel is vergroening.
Bekend is dat mijn partij daar al jaren voor pleit, maar de weg erheen gaat
niet over rozen. Daarbij heb ik niet eens zozeer de normale politieke doornen
op het oog als daar zijn: hoe realiseer je een meerderheid voor dat idee en
hoe breng je het streven naar vergroening in harmonie met Europese regels.
Ik doel vooral op de objectieve moeilijkheid om een regel te bedenken en die
naar behoren te kunnen controleren.Het wetsontwerp 25689, fiscale milieuversterking, is daar een mooi voorbeeld
van. Laat ik beginnen met te zeggen dat wij het zullen steunen, niet in de
laatste plaats omdat we de verwachting hebben dat de werking ervan van korte
duur zal zijn. Immers, vergroening van het belastingstelsel in de 21ste eeuw
zal het geheel van regels in een kader plaatsen, zodat de storende ad hoc
kanten die er nu nog aan zitten, worden geëlimineerd. Tot die tijd is
de signaalwerking ervan voor ons van belang. Bovendien – het is aan
de overzijde ook opgemerkt – zijn alle voorstellen beloningen voor gewenst
gedrag en geen bestraffing voor ongewenst gedrag en dat is een belangrijke
overweging bij de beoordeling van de voorstellen in dit huis. De fiscale milieuversterking
wordt in een veelheid van regels gepropt. Het is een kerstboom met veel ondoorzichtige
ballen en een hoog breekbaarheidsgehalte. Het lijkt me van groot belang dat
eigenlijk alle voorstellen uit dit wetsontwerp nauwkeurig geëvalueerd
worden op succes, controleerbaarheid en perceptiekosten, zodat de uitkomsten
kunnen worden meegenomen bij de realisatie van de plannen voor de 21ste eeuw.
Kan de staatssecretaris dat toezeggen en wellicht nog aanvullen met andere
evaluatiecriteria?Voorzitter! Er is rondom telewerken en carpoolen al het één
en ander in kritische zin gezegd, hier en aan de overzijde. Ik zal dat niet
herhalen. Maar ik wil nog wel een opmerking maken over de verruiming van de
groene beleggingsfaciliteit naar investeringen in ontwikkelingslanden en Oost-Europa.
Over de precieze inkadering wat wel en wat niet, is aan de overzijde al gesproken,
maar ik vond de staatssecretaris niet helder over de criteria. Misschien kan
hij daar in verduidelijkende zin nog eens op ingaan. Waar het mij echter om
gaat, is het volgende. Als wij dit type milieuactiviteiten zo belangrijk vinden
dat wij het fiscaal stimuleren, dan behoren de resultaten ook te worden meegenomen
op de milieubalans van Nederland. Wanneer dat fiscaal nu min of meer wordt
behandeld vanuit die erkenning, dan dienen de resultaten ook
te worden geteld bij de doelstellingen die wij in dit land als te realiseren
doelen opnemen in NMP 3. Is de staatssecretaris of de minister bereid dit
ook met hun collega De Boer te bespreken? Tot slot bij dit wetsontwerp wil
ik wijzen op de brief van 5 december 1997 van de ANWB, die verzoekt om in
het kader van Nationaal Milieu Beleidsplan aandacht te besteden aan milieudifferentiatie
in de BPM, evenals aan de bevordering van de aanschaf van accessoires die
het rijgedrag positief beïnvloeden. De ANWB beklaagt zich namelijk over
de ondeugdelijke argumentatie, die er toe geleid heeft dat de oorspronkelijke
voorstellen geschrapt zijn. Wil de staatssecretaris op die brief reageren,
evenals op die van VNO/NCW, waarin opmerkingen worden gemaakt over de CAO-afspraken
in relatie tot de meerijregeling.Voorzitter! Bij wetsvoorstel 25690, de Fiscale Oudedagsreserve, heb ik
geen opmerkingen. En dat brengt me tot slot bij het klapstuk van de veiling,
het belastingplan 1998. Het is door de deling in drieën eigenlijk niet
echt meer het klapstuk. Die deling juichen wij toe; het is een regelmatig
geuite wens omdat het de politieke afweging bij de afzonderlijke voorstellen
versterkt. Dat is ook uit het stemgedrag aan de overzijde gebleken. Het maakt
nog eens duidelijk dat er ook tussen coalitiepartners verschillen zijn en
dat er dus te kiezen valt. Er is aan de overzijde op gewezen dat de versmalling
van de belastinggrondslag in deze voorstellen niet spoort met de plannen voor
de 21ste eeuw. Maar mijn fractie heeft daar wel begrip voor. Immers, in de
systematiek van dit moment kun je de verhoging van de basisaftrek en de verhoging
van de aanvullende ouderenaftrek niet zo maar inwisselen voor verlenging van
de eerste schijf. Die verlenging van de eerste schijf is wel heel bescheiden
gebleken. Een andere verhouding tussen de verlenging van de eerste en tweede
schijf dan nu gekozen is, zou onze voorkeur hebben gehad. Het lijkt me dat,
zo er volgend jaar ook via de loonbelasting aan lastenverlichting kan worden
gedaan, verlenging van de eerste schijf prioriteit behoort te hebben. Ziet
de staatssecretaris dat ook zo?De verlaging van de vermogensbelasting en de verhoging van het belastingvrije
vermogen is een eerste stap naar harmonisatie met de Europese partners. Beide
voorstellen hebben onze steun. Maar als je met een schuin oog naar de 21ste
eeuw kijkt, zou het toch meer voor de hand hebben gelegen om vooralsnog uitsluitend
het bekostigingsvrije vermogen te verhogen. Immers, het grootste deel van
de mensen bouwt vermogen op via bezit van het eigen huis. Als je het hele
bezit van het eigen huis zo zorgvuldig geheel en al buiten de belastingsfeer
houdt, was het logischer geweest om daar dit jaar dan maar een begin mee te
maken. Maar dit zijn opmerkingen in de marge.De minister heeft een evaluatie toegezegd inzake de specifieke afdrachtskortingen,
de SPAK, maar voor alle voorstellen geldt eigenlijk dat het gevoel overheerst
dat het niet lang meer zal duren voordat de hele systematiek van belastingheffing
op de schop gaat. Voor één voorstel geldt dat niet en daar is
dan ook gelijk behoorlijk mee geknoeid. Ik doel op de motorrijtuigenbelasting.
Maar voor de Senaat is het probleem: bij wie moet je het verwijt leggen? Het
oorspronkelijke voorstel verdiende volledige steun. De grenseffecten behoorden
op een andere manier te worden opgelost. Wat de bewindslieden hooguit te verwijten
valt, is dat zij een oplossing hebben aangedragen voor de uitvoering van een
motie waarvan ze hadden kunnen weten dat het tegen de bedoeling van de Kamermeerderheid
was. Wij voeren haar niet uit, was dan ook eigenlijk een betere geweest.De staatssecretaris heeft toegezegd om de idee om de motorrijtuigenbelasting
te heffen op cilinderinhoud serieus te bezien en te bezien of dit technisch
haalbaar is. Ik zou hem daarbij willen helpen door te zeggen dat in Italië
belasting op cilinderinhoud en niet op gewicht wordt geheven. Het kan dus
wel en het voorstel van de RPF verdient serieuze aandacht. Jammer dat het
werd voorgesteld in een weinig doordachte motie. Maar ik neem aan dat de staatssecretaris
bereid is het onderzoek toch te laten verrichten. Ik hoor dat gaarne.Na bijna vier jaar kabinetsbeleid behoort een eindoordeel over de bewindslieden
op Financiën het natuurlijke slot te zijn van de financiële beschouwingen
van elke fractie. Wat D66 betreft, is dat oordeel zonder meer positief. De
staatssecretaris heeft kans gezien om in enkele jaren geaccepteerd te krijgen
dat fiscale wetgeving als instrument kon worden ingezet voor de slagzin van
dit kabinet: werk, werk en nog eens werk. In zijn algemeenheid wordt nu geaccepteerd
dat fiscale wetgeving ook politieke doelen kan en mag sturen. Naast werk is
dat bijvoorbeeld de milieudoelstelling. De verkenning voor de belastingen
van de 21ste eeuw is met die politieke doelstellingen geheel doortrokken.
Mijn fractie vermoedt dat hierin ook de blijvende verdienste van deze staatssecretaris
zit. Leg de verkenning maar naast de bouwstenennotitie van zijn voorganger
en de verschillen zijn duidelijk. De staatssecretaris schuwt bovendien de
discussie met het parlement niet. Wetgeving komt naar de letterlijke betekenis
van het woord in overleg tot stand. De neiging om voor elk probleem een specifieke
oplossing te zoeken, maakt wel dat de kerstboom van de fiscale wetgeving zeer
vol is komen te hangen. De controle op de uitvoerbaarheid van voorstellen –
het geldt ook voor vandaag, denk aan carpoolregelingen, ARBO-regelingen en
telewerken – zou in het beleid wat meer aandacht mogen krijgen.En dan de minister. Zijn successen zijn bij herhaling genoemd: introductie
van het behoedzaam scenario, de terugdringing van het financieringstekort
en de staatsschuld. Ik noem daarnaast de onorthodoxe manier van optreden en
de humor als volstrekt vernieuwende elementen in het optreden van bewindspersonen.
Vorige week, bij de toekomstverkenning van de Rabobank, stelde de voorzitter
van het Ahold-concern dat hij ten aanzien van dat concern in zekere zin altijd
voorwetenschap had en met de nieuwe wetgeving in aantocht nooit meer in Ahold-opties
kon handelen. Om dan in minder dan één zin, in een zaal met
600 mensen die allemaal op een debat hoopte, te zeggen "dat is ook precies
de bedoeling van de nieuwe wet", is knap. Er kwam ook wijselijk geen antwoord
meer.Een paar weken geleden werd de minister geconfronteerd met het echec van
het LIRO-archief en de onderhandse verkoop door Financiën van andermans
bezittingen. De oud-directeur van het Instituut voor Oorlogsdocumentatie meende
aan Nederland bekend te moeten maken dat hij de reacties overtrokken
vond. De reactie van de minister ging dieper: je begint het niet te geloven,
maar helaas het is waar. Ook de snelheid waarmee de commissie-Kordes is geïnstalleerd
verdient lof. Jammer alleen dat ook een vermaning werd uitgedeeld aan de vinders.
Zij hadden een kast opengebroken en dat mocht niet. Die stelling is toch voor
discussie vatbaar en ik ben bereid deze in de tweede termijn te voeren, maar
ik denk niet dat het nodig is.Een minister die op de televisie de vraag naar de ambities van een collega
beantwoordt met: "Ik geloof niet dat de functie van God vacant is", moet heel
veel fouten maken wil ik mijn goede humeur verliezen. Dat is dan ook geenszins
het geval. Vandaar wat ons betreft voor beide bewindslieden een tot ziens
in volgend jaar. En na zoveel lof moet dat ANW-verzoek van ons een fluitje
van een cent zijn.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De minister en de staatssecretaris van Financiën zullen morgenochtend
om 10.00 uur antwoorden.Sluiting 23.37 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-470-506.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl