Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van de bevrijdende verjaring in het Burgerlijk Wetboek voor gevallen van verborgen schade door letsel of overlijden (26824)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 693-701

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-04-2003

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 22, pagina 693-701

15-04-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26824Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs en de Wet op de economische delicten in verband met het vervallen van de vergunningsplicht voor arbeidsbemiddeling (28465), het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 en enige andere wetten (28649), en 2 andere wetsvoorstellenPagina 673-673
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Aanvulling van de Wet personenvervoer 2000, strekkende tot invoering van een concessiestelsel voor het personenvervoer per trein (Concessiewet personenvervoer per trein) (27216) en het wetsvoorstel Nieuwe algemene regels over de aanleg, het beheer, de toegankelijkheid en het gebruik van spoorwegen alsmede over het verkeer over spoorwegen (Spoorwegwet) (27482)Pagina 701-717
Presentie en opening (dinsdag 15 april 2003)Pagina 673-673
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van de bevrijdende verjaring in het Burgerlijk Wetboek voor gevallen van verborgen schade door letsel of overlijden (26824)Pagina 693-701
Behandeling van het wetsvoorstel Aanvulling van de Wet personenvervoer 2000, strekkende tot invoering van een concessiestelsel voor het personenvervoer per trein (Concessiewet personenvervoer per trein) (27216) en het wetsvoorstel Nieuwe algemene regels over de aanleg, het beheer, de toegankelijkheid en het gebruik van spoorwegen alsmede over het verkeer over spoorwegen (Spoorwegwet) (27482)Pagina 680-693
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van de bevrijdende verjaring in het Burgerlijk Wetboek voor gevallen van verborgen schade door letsel of overlijden (26824)Pagina 673-680
Lijst van besluiten (dinsdag 15 april 2003)Pagina 717-718
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 15 april 2003)Pagina 718-719
Beëdiging van de heer Klaassen tot griffier der Eerste KamerPagina 673-673

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 54 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van de bevrijdende verjaring in
het Burgerlijk Wetboek voor gevallen van verborgen schade door letsel of overlijden
(26824).De beraadslaging wordt hervat.De heer Witteveen (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Wij willen allereerst de minister danken voor
zijn uitvoerige en gedegen reactie op de vele kwesties die in eerste termijn
aan de orde zijn gesteld. Wij delen zijn uitgangspunt dat wij hier te maken
hebben met belangrijke beginselen die tegenover elkaar staan, namelijk de
rechtszekerheid en de billijkheid. Radbruch schreef dat dit antinomieën
zijn, waarbij het niet altijd mogelijk is om deze tot één harmonie
te verwerken. Je moet proberen om aan beide beginselen zoveel mogelijk recht
te doen in de wetgeving. Dit speelt ook hier. Ik heb de indruk dat de rechtszekerheid
tegenover de billijkheid niet per se betekent dat de rechtszekerheid alleen
slaat op de belangen van de werkgever en de billijkheid op die van het slachtoffer.
Wij moeten bijvoorbeeld ook aan de kant van de werkgever de billijkheidsaspecten
onderkennen. Zij spelen uiteraard op het punt van de bewijsvoering en het
bewaren van bewijs over een zeer lange periode; een thema waarvan talloze
fracties in de voorbereiding veel werk hebben gemaakt. Ik heb dit enigszins
gemist in de beantwoording.Het hierbij betrekken van het billijkheidsaspect pleit voor het behoud
van een absolute verjaringstermijn in een of andere vorm, waardoor de bewijsproblemen
zich niet tot in het oneindige blijven uitstrekken. Het zou mooi zijn als
er een oplossing is die ook aan die billijkheidskwestie recht doet.Terugkerend naar het gedeelde uitgangspunt: ik denk dat de minister goed
de mening van alle fracties heeft verwoord, namelijk dat er meer moet gebeuren
voor de slachtoffers van long-tailschade, met name voor de asbestslachtoffers,
waaraan de maatschappij een ereschuld heeft. De minister heeft in de schriftelijke
voorbereiding al aangegeven dat deze wet het sluitstuk is van een geheel van
maatregelen die daaraan voorafgaan. Ik roep dat in herinnering, omdat het
oordeel over deze wet mede moet zijn ingegeven door dat over de adequaatheid
van de maatregelen die worden genomen om de asbestslachtoffers te compenseren
voor de onmogelijkheid om hun claims ten uitvoer te brengen. Voor mijn fractie
is dat een belangrijke kwestie, die ons oordeel over de wet zeker zal beïnvloeden.
Wij willen geen sluitstuk aannemen waarbij een en ander in de lucht hangt.
Wij willen dat er materieel, in financiële zin, genoegdoening is voor
de asbestslachtoffers.Dit brengt mij op de tegemoetkomingsregeling. Het is duidelijk dat de
regering positieve intenties heeft op dat punt, en meer dan dat. Er is van
alles gebeurd. De minister heeft dat op een rij gezet. Wij vinden het bijzonder
belangrijk dat er, behalve de schadevergoeding, inmiddels ook een voorschotregeling
is waarvan tijdig kan worden geprofiteerd. Onze vraag in eerste termijn was
of de bedragen niet te laag zijn. Als de berichten van de woordvoerder van
de Socialistische Partij juist zijn, dan gaat het om slechts eenderde van
het bedrag dat anders mogelijk verhaald kan worden wanneer de claim niet zou
zijn verjaard. Wij vinden dat weinig. Wij krijgen te horen dat de minister
van Justitie niet over de bedragen gaat, want dat is een "separate lijn".
Dat jargon wijst op verkokering. Wij moeten ons dat niet aandoen in een geval
als dit. Wij zouden de grenzen tussen de ministeries moeten overstijgen.
Ik vind het buitengewoon belangrijk om te weten of er toch iets mogelijk is
in de materiële sfeer.Er zijn lastige juridische kwesties naar voren gebracht, die enigszins
het beeld vertonen van een enorme kluwen van losse draadjes. Als je aan één
ervan trekt, komt het geheel als los zand aan elkaar te hangen. De vraag is
of dat goed is. Een voorbeeld is het matigingsrecht van artikel 109 van Boek
6 BW. Ik heb begrepen van mensen die daar in de praktijk mee werken, dat dit
een heel weinig gebruikte rechterlijke bevoegdheid is. Het is de vraag of
het verstandig is om deze opeens een systematische plaats te geven in de behandeling
van long-tailschade. Ben je dan niet bezig om in een poging om een probleem
op te lossen, elders in het systeem van het wetboek een nieuw probleem te
creëren? Het lijkt mij dat de privaatrechtelijke deskundigen hun licht
hierover moeten laten schijnen, voordat er zoiets gebeurt.Er is zeer uitvoerig gesproken over de verzekerbaarheid. Mijn fractie
wil dit debat niet betreden. Wij zijn van mening dat dit weliswaar heel belangrijke
zaken zijn, maar dat hieraan beter recht kan worden gedaan, als wij deze kunnen
beschouwen in het licht van de gehele WAO-discussie. Deze zal dit huis en
de overzijde ongetwijfeld bereiken, mochten wij ooit weer een kabinet krijgen.
Hierbij zijn allerlei adviezen uitgebracht over hoe om te gaan met beroepsziekten,
ook met degene die zich op lange termijn manifesteren.In de antwoorden van de minister was het amendement-Dittrich blijven liggen,
over de objectieve formulering van het bekendheidscriterium in het vijfde
lid, wat in strijd was met de subjectieve formulering die wordt aangehouden
in het eerste lid. Ik had al uitgesproken dat wij blij zijn met het plan van
de regering om dat in die zin aan te passen dat de subjectieve formulering
wordt aangehouden. Wij vroegen ons af of dat kan dat worden meegenomen in
een novelle, als er nog wordt gesleuteld aan de tekst van het wetsvoorstel
waarover wij het nu hebben, zodat wij ook het belang van de rechtszekerheid
dienen. Ik herinner mij dat dit een van de twee uitgangspunten was waarover
de minister begon.De heer Van de Beeten (CDA):Mijnheer de voorzitter. Ik sluit mij aan bij de woorden van dank van mijn
collega Witteveen voor de uitvoerige en grondige beantwoording door de minister.
In deze tweede termijn wil ik nog enkele aspecten van de zaak bespreken.Ik begin met het minst belangrijke punt, de reikwijdte van de jurisprudentie
van de Hoge Raad voor zaken waarbij de schade gedurende twintig jaar onbekend
is en pas na twintig jaar bekend wordt. De minister heeft de stelling verdedigd
dat de jurisprudentie van de Hoge Raad alleen op die casuspositie slaat. Ik
houd hem voor dat de advocatuur bij recente asbestzaken in de Verenigde Staten
is begonnen om mensen die in de industrie met asbest werkten, claims te laten
indienen bij de rechtbank, terwijl er nog geen ziekteverschijnselen waren
gebleken. Omdat zij zodanig zijn blootgesteld aan asbest is statistisch aannemelijk
dat zij bijvoorbeeld de ziekte mesothelioom kunnen ontwikkelen, maar dat is
nog niet het geval op het moment dat de vordering aanhangig wordt gemaakt.Als er bij een werknemer van De Schelde nog geen ziekteverschijnselen
zijn vastgesteld, terwijl er twintig jaar is verstreken tussen de blootstelling
en de inschakeling van de rechter, en aannemelijk is dat hij zodanig is blootgesteld
aan asbestdeeltjes dat hij die ziekte kan ontwikkelen, kan er dan bij de huidige
wetgeving nog geen vordering aanhangig worden gemaakt, omdat er nog geen schade
is in de vorm van ziekteverschijnselen? Ik denk dat die stelling niet te handhaven
is. Hoewel ik weet dat het in het recht enig gevaar met zich brengt om a contrario
te redeneren, wil ik toch de stelling verdedigen dat de jurisprudentie van
de Hoge Raad relevant is voor veel meer gevallen dan waarbij de ziekte zich
pas na twintig jaar heeft ontwikkeld.De collega's Kohnstamm en De Wolff hebben opmerkingen gemaakt over de
verzekerbaarheid. Ik heb de heer Kohnstamm er de vorige keer bij interruptie
al op gewezen dat de verzekerbaarheid van deze risico's een dragend argument
is voor dit wetsvoorstel. Daarmee is op zichzelf niet gezegd dat er alleen
aansprakelijkheid moet worden aangenomen wanneer iets verzekerbaar is. Die
stelling heb ik niet willen verdedigen, maar ik constateer wel dat dit een
heel belangrijk motief is in de wetgeving en de jurisprudentie van de afgelopen
vijfentwintig jaar.In het verkeersrecht en in het arbeidsrecht is er op allerlei aspecten
van het schaderecht een verbetering van de positie van het slachtoffer opgetreden.
Ik noem bijvoorbeeld de verdeling van de bewijslast of de causaliteit. Denk
aan de omkeringregel! Daarbij werd telkens weer het argument gebruikt, zowel
bij de rechter als bij de wetgever, dat het hierbij ging om een aansprakelijkheid
waarvoor een verzekering is of die verzekerbaar is als te nemen maatregel
teneinde de schade draaglijk te houden voor de aangesproken partij. Dat staat
zelfs met zoveel woorden in de wet. In artikel 109 wordt de matigingsbevoegdheid
voor de rechter beperkt als er een verzekering is. Er mag niet gematigd worden
als er een verzekering is die dekking biedt. In artikel 110 wordt met betrekking
tot het bij algemene maatregel van bestuur maximeren van bepaalde schades
uitdrukkelijk gezegd, dat dit niet bij AMvB mag geschieden als er een verzekering
mogelijk is voor het meerdere boven datgene wat bij AMvB als grens zou worden
ingevoerd. Met andere woorden: wetgever en rechter hebben bij het schaderecht
heel nadrukkelijk ook gekeken naar het aspect van de verzekerbaarheid. Als
ik vervolgens constateer dat die verzekerbaarheid met betrekking tot de long-tailrisico's
buitengewoon kwestieus is of in de praktijk kwestieus zal blijken te zijn,
dan mag mij niet voor de voeten worden geworpen dat ik dan kies voor verzekerbaarheid
als aansprakelijkheidsprincipe, terwijl ik slechts constateer dat verzekerbaarheid
in de wetgeving en de rechtspraak al een heel belangrijke leidraad is.Wanneer is iets onrechtmatig? De minister heeft natuurlijk volkomen gelijk
dat dit in veel gevallen door de rechter zal worden uitgemaakt, maar ik wil
toch wijzen op een paar rechtshistorisch belangrijke gegevens. Totdat het
Lindenbaum/Cohenarrest werd gewezen, was er in dit land een systeem waarbij
iets alleen maar onrechtmatig was als een inbreuk werd gepleegd op het recht
van een ander of op de rechtsplichten die men had. Met andere woorden: als
men een contract had gesloten, was men daaraan gebonden. Als
daarop inbreuk werd gepleegd, was dat onrechtmatig. In de praktijk werd dat
dan natuurlijk via de wanprestatie behandeld, maar het was ook onrechtmatig
in de zin van 1401. De rechtsplicht werd natuurlijk in belangrijke mate of
eigenlijk uitsluitend in de wet tot uitdrukking gebracht. Op het moment dat
in de wet staat dat het verboden is om diefstal te plegen en men overtreedt
die regel, dan pleegt men daarmee een onrechtmatige daad tegen degene die
men bestolen heeft. De verruiming is met het Lindenbaum/Cohenarrest gekomen
door ook handelen in strijd met hetgeen de maatschappelijke zorgvuldigheid
vereist, onrechtmatig te achten. Dat is nu in artikel 160 van het Burgerlijk
Wetboek neergelegd, maar nog steeds ook in die volgorde: in strijd handelen
met het recht van een ander, in strijd handelen met de rechtsplicht of in
strijd handelen met een norm die in het maatschappelijk verkeer betaamt.Die twee zaken, rechtsplicht en maatschappelijke norm, staan ook niet
geheel los van elkaar. Collega Ruers heeft een en ander mooi geïllustreerd
met zijn historische betoog over de asbestproblematiek. De wetgever is er
met het eerste Asbestbesluit van 1977 toe overgegaan om in feite de rechtsplicht
te scheppen voor bijvoorbeeld werkgevers om maatregelen te nemen ter bescherming
van de gezondheid van hun werknemers. De rechter is er in diezelfde jaren
zeventig echter toe overgegaan om aan te nemen dat handelen vanaf 1949 al
onrechtmatig was. Met andere woorden: voor de situatie tussen 1949 en 1977
heeft de rechter bepaald of iets onrechtmatig was en na 1977 heeft de wetgever
bepaald dat er sprake was van onrechtmatigheid. Dit betekent dat een werkgever
die eind jaren zestig of begin jaren zeventig met asbest werkte, nog niet
wist of datgene wat hij ging doen, onrechtmatig was. Er was immers nog geen
wettelijke regel zoals in het eerste Asbestbesluit. Er was op dat moment ook
nog geen uitspraak van de rechter, zeker niet in hoogste instantie, waardoor
duidelijk was of er nu sprake zou kunnen zijn van onrechtmatigheid. Dan moet
men als werkgever dus opereren in een samenleving waarbij er onzekerheid bestaat
over de consequenties. Op dit moment heeft men dan nog wel de twintigjarige
absolute verjaringstermijn, maar straks, als men te maken heeft met een relatieve
verjaringstermijn, wordt die onzekerheid als het ware nog eens vergroot. Immers,
op het moment dat men de beslissing neemt, is men er niet alleen niet zeker
van dat men over twintig jaar van de aansprakelijkheid af is, maar moet men
ook nog eens rekening houden met de mogelijkheid dat ook de rechter over dertig
jaar nog kan oordelen dat wat men vandaag doet, eigenlijk achteraf gezien
onrechtmatig is. Er vloeit dus een verdubbeling van de onzekerheid uit voort.
Dat is een maatschappelijk probleem dat niet onderschat mag worden.De heer Kohnstamm heeft gezegd dat afschaffing van de absolute verjaringstermijn
een preventieve werking heeft. Ook collega De Wolff liet zich in die zin uit.
Dat veronderstelt dat er nu mensen zijn die tot iets gevaarlijks overgaan
omdat zij er over twintig jaar niet meer op aangesproken kunnen worden. Het
lijkt mij echter uiterst onwaarschijnlijk dat ondernemers, medici of anderen
die met stoffen werken waarvan achteraf vastgesteld kan worden dat die gevaarlijk
zijn, een dergelijke afweging zouden maken.De minister heeft de centrale vraag als volgt geformuleerd: moet de dader
of het slachtoffer de schade dragen. Op die wijze geformuleerd, is de keuze
niet moeilijk. Vanwege het enorme tijdsverloop is er echter sprake van een
bewijsproblematiek. De vraag is dan wie welk bewijs moet leveren. Door het
schrappen van de absolute verjaringstermijn uit het wetboek ontstaat er een
situatie waarbij in de praktijk, zeker bij beroepsziekten, de werkgevers in
de grootste problemen komen bij het leveren van het bewijs dat er zorgvuldig
is gehandeld tegenover de werknemers. Dat is zeker het geval na een periode
van twintig jaar. Die werkgever komt voor geweldige problemen te staan. Materieel
schept men daarmee in plaats van wat oorspronkelijk schuldaansprakelijkheid
was, een 100% risicoaansprakelijkheid voor de werkgever. Dat heeft belangrijke
consequenties.Nog belangrijker is dat wij te maken hebben met de vraag of de dader of
de niet-dader aangesproken wordt. De minister is daar iets te gemakkelijk
aan voorbij gegaan. Door het simpele tijdsverloop van twintig of meer jaar
is alleen al statistisch gezien de kans groot dat in het geval van een daad
die door een natuurlijk persoon is gepleegd niet meer diezelfde persoon wordt
aangetroffen, maar zijn erfgenamen. Ook bij rechtspersonen is door het enkele
tijdsverloop de kans steeds groter dat degenen die indertijd, bijvoorbeeld,
de directie voerde over een vennootschap of als aandeelhouder eigenaar was
van een onderneming, dat twintig, dertig of veertig jaar later niet meer zijn.
Is het dan billijk dat een erfgenaam of een nieuwe ondernemer geconfronteerd
wordt met een schadeclaim en daarvan economisch gezien de consequenties moet
dragen, terwijl men feitelijk de onrechtmatige daad niet heeft gepleegd? Daar
ligt voor mij het voornaamste knelpunt. Dat heb ik in de stukken en in eerste
termijn steeds aangegeven.Het antwoord van de minister ter zake van het erfrecht biedt geen oplossing.
Dat is ook duidelijk in het geval een erfgenaam, bijvoorbeeld, € 15.000
heeft geërfd en maximaal € 15.000 terug moet storten. Wat nu
als het mensen betreft die dat bedrag niet hebben, omdat zij het in twintig
jaar geconsumeerd hebben en ook niet meer beschikken over andere middelen?
Is het dan billijk dat zij aangesproken kunnen worden en die € 15.000
moeten betalen? Bij zuivere aanvaarding is men zelfs aansprakelijk met het
gehele vermogen, ook het vermogen dat zij niet uit de nalatenschap hebben
ontvangen. Hier ligt een kernprobleem dat niet beantwoord is in de stukken.
De minister heeft dat probleem ook vandaag niet deugdelijk beantwoord.Er is slechts een oplossing. Naast artikel 109 in Boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek moet een specifieke bepaling opgenomen worden die een verdergaande
matigingsbevoegdheid geeft aan de rechter. In zeker zin is zo'n bevoegdheid
de evenknie van hetgeen de Hoge Raad in de jurisprudentie heeft ontwikkeld,
namelijk de eerder genoemde zeven gezichtspunten. Aan de hand daarvan kan
de vergoeding teruggebracht worden naar nul. Dat kan niet op basis van artikel
109. Dat staat vast. Wat de minister daarover gezegd heeft, heeft betrekking
op de situatie dat het onbillijk wordt geacht dat de dader volledig voor de
schade moet opkomen. Dat zegt niets over de situatie van de
niet-dader, die wegens opvolging onder algemene titel wordt aangesproken,
of over de situatie van de rechtspersoon die feitelijk bestuurd wordt en eigendom
is van personen die niets van doen hebben gehad met de onrechtmatige daad.
Zo'n nieuwe matigingsbevoegdheid zou de enige mogelijkheid zijn om tot een
oplossing te komen. Het is mij bekend dat er in deze Kamer ook wordt gedacht
aan de optie van het handhaven van een absolute verjaringstermijn en het koppelen
van de doorbreking daarvan aan regels die in de jurisprudentie van de Hoge
Raad zijn ontwikkeld, maar daarnaar zou ik nog eens nader willen kijken nadat
ik van de heer Witteveen of een van de andere collega's heb gehoord hoe dit
vorm zou moeten krijgen. Mijn eerste voorkeur gaat er nu naar uit de mogelijkheid
te onderzoeken van de specifieke matigingsbevoegdheid voor de rechter. Ik
leg dit dan ook aan de minister voor.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. De minister heeft uitvoerig geantwoord, maar het betoog van
de minister komt op het volgende neer. Wie moet de schade dragen? Het slachtoffer
of de dader? Kiezen wij voor rechtszekerheid of kiezen wij voor billijkheid?
Dat zijn de vragen die de minister heeft opgeworpen en beantwoord. Ik zal
uitleggen dat wij voor beide moeten kiezen. In 1992 zijnde teugels strakker
aangetrokken wat de absolute verjaring betreft. Die absolute verjaringstermijn
is twintig jaar geworden in plaats van dertig en er wordt sindsdien gerekend
vanaf de schadeveroorzakende gebeurtenis. Er is gekozen voor de rechtszekerheid.
Nu is het voorstel om de absolute verjaring volledig af te schaffen voor personenschade.
Er wordt gekozen voor de billijkheid, zoals de minister zegt.Het wetsvoorstel vindt, zoals al is gezegd, zijn achtergrond in de problematiek
van de asbestslachtoffers. Echter, is de gekozen oplossing billijk? De minister
heeft de vraag gesteld of wij wat willen doen aan een problematiek als die
van de asbestslachtoffers, aan de problematiek dat bij long-tailschades het
slachtoffer met de schade blijft zitten omdat de vordering verjaard is. Volgens
de minister is, zoals gezegd, de keus: óf het slachtoffer óf
de dader. De voorgestelde wettelijke regeling brengt echter nieuwe onbillijkheden
met zich.Een belangrijk punt waarop de minister niet is ingegaan, betreft het verweer
door de aangesproken partij. Wanneer een slachtoffer van schade na lange jaren
(twintig of dertig) een vordering tot schadevergoeding uit onrechtmatige daad
instelt, moet de aangesprokene nog de mogelijkheid hebben om zich naar redelijkheid
tegen de vordering te verweren. Heeft de aangesprokene die mogelijkheid of
zal bij long-tailschades per definitie de balans naar het slachtoffer doorslaan
en zal hij zijn vordering krijgen toegewezen, omdat de aangesprokene zich
niet meer kan verweren? De minister stelt dat bij grote bedrijven, multinationals,
dit probleem zich niet zal voordoen. Wij hebben allemaal kunnen zien dat ook
grote bedrijven van de aardbodem kunnen verdwijnen. Ik hoef er geen voorbeelden
van te noemen, maar Enron staat bij ons allemaal toch wel op het netvlies.
For the sake of the argument, bij grote bedrijven doet het probleem zich wellicht
niet voor, maar dat is mogelijk wel het geval bij andere aangesproken partijen.
Kortom, in die gevallen staat de uitkomst van de procedure bij voorbaat vast.
En dat is ook onbillijk. Om Spier te citeren uit een conclusie in een arrest
van 24 januari 2003 over de leer van de subjectieve bekendheid bij relatieve
verjaring: De maatschappelijke ellende van een minder gelukkig uitpakkende
regel kan daarom onverwacht groot zijn. Wij hebben dat gezien met de regel
van artikel 310 van Boek 3 uit 1992. Laten wij voorkomen dat wij dat ook gaan
zien met dit wetsvoorstel. Ongeclausuleerd doorbreken van de absolute verjaring
brengt maatschappelijke ellende met zich en lost de maatschappelijke ellende
van de asbestslachtoffers niet op.De minister doet de suggestie om de mogelijkheid van matiging van artikel
109 van Boek 6 te benutten. Dat doet sympathiek aan. Echter, wij moeten vaststellen
dat dit artikel slechts van toepassing is als vaststaat dat er een aansprakelijke
persoon is en wie dat is. Er heeft dan dus een procedure uit onrechtmatige
daad plaatsgevonden, er is vastgesteld dat er een onrechtmatige daad is begaan
en dat de aansprakelijk gestelde persoon aansprakelijk is. Er is dan wellicht
een zekere mate van redelijkheid en billijkheid, want daarop stoelt het matigingsrecht,
maar daarmee is nog niet de vraag beantwoord of de aangesprokene naar redelijkheid
nog de mogelijkheid had, zich tegen de vordering te verweren. Er is echter
wel een mogelijkheid om voor zowel de rechtszekerheid als de billijkheid te
kiezen, namelijk door een zesde lid aan artikel 310 van Boek 3 toe te voegen.
De strekking van dit lid zou ongeveer zijn dat in geval van personenschade
in uitzonderlijke gevallen de absolute verjaringstermijn kan worden doorbroken
als is voldaan aan een aantal criteria. Wellicht wordt dat "in bijzondere
gevallen", want dat is iets minder uitzonderlijk. Een criterium is in ieder
geval wat ik zojuist heb gezegd, namelijk of de aangesprokene redelijkerwijs
nog de mogelijkheid heeft zich tegen de vordering te verweren. Een ander criterium
kan zijn of na het aan het licht komen van de schade binnen de redelijke termijn
een aansprakelijkstelling heeft plaatsgevonden en een vordering tot schadevergoeding
is ingesteld. Dit zijn de gezichtspunten e en g uit het arrest inzake Van
Hese/De Schelde van de Hoge Raad. Het zijn heldere criteria die goed hanteerbaar
zijn.Wat zijn de voordelen van deze mogelijkheid? De absolute verjaring blijft
overeind; daarmee is de rechtszekerheid gediend. De absolute verjaring kan
echter worden doorbroken; daarmee is de billijkheid gediend. De huidige asbestslachtoffers
zijn er eveneens mee gediend, want zij kunnen een beroep doen op de wet om
de absolute verjaring van hun vordering te doorbreken. De wettelijke regel
geldt niet voor één categorie of slechts voor één
beroepsziekte, maar is van algemene strekking. Het door de minister naar voren
gehaalde matigingsrecht blijft in stand. De rechter kan het altijd nog toepassen
als iemand aansprakelijk is.Mijn fractie doet een dringend beroep op de minister om in zijn tweede
termijn positief te reageren op dit voorstel. Het biedt een uitweg uit het
dilemma waarin moet worden gekozen tussen rechtszekerheid en billijkheid,
omdat het beide dient.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Ook wij bedanken de minister, die op min of
meer eloquente wijze het wetsvoorstel heeft verdedigd; voor zover dat in het
kader van het civiele recht al op eloquente wijze kan gebeuren, zou ik eraan
kunnen toevoegen. De minister heeft het wetsvoorstel verdedigd, omdat hij
meent dat het winst zal opleveren in vergelijking met de huidige rechtspraak.
Hij heeft het debat een principiële lading meegegeven, die uitmondt in
de vraag aan de Kamer wie verborgen personenschade moet lijden: het slachtoffer
of degene die aansprakelijk is voor de schade veroorzakende onrechtmatige
daad.Een principiële insteek zijn wij van de minister wel gewend. Zo'n
benadering maakt, althans ogenschijnlijk, een probleemstelling helder en de
oplossing eenvoudig. Zoals meestal het geval is, bestaat er enige afstand
tussen principe en praktijk. De minister heeft het principe gevat in de aloude
tegenstelling tussen enerzijds rechtszekerheid en anderzijds billijkheid,
oftewel individuele rechtvaardigheid. Niemand zal willen bestrijden dat dit
twee fundamentele waarden zijn in het recht. Ik zou er nog een derde waarde
aan willen toevoegen: de doelmatigheid. Het is duidelijk dat er een spanning
bestaat tussen deze drie waarden van het recht en dat er ingeval van een conflict
een afweging moet worden gemaakt. Er moet vastgesteld worden dat de waarden
rechtvaardigheid of billijkheid en doelmatigheid in het rechtsdenken van de
twintigste eeuw dominant geworden zijn en dat de derde, de rechtszekerheid,
een ondergeschikte waarde is geworden. Ik denk dat dit ook zonneklaar uit
dit wetsvoorstel blijkt.Er moet erkend worden dat geen van deze drie waarden absoluut is, want
elk komt een relatieve betekenis toe. Maar zoals ik al zei, wordt in het moderne
rechtsdenken aan de rechtszekerheid een zeer relatieve waarde toegekend. Ik
meen dat hieraan een verschuiving ten grondslag ligt van het denken op basis
van het klassieke recht, waarin het verschaffen van veiligheid en zekerheid
aan de burger als functie van het recht centraal staat, naar het denken volgens
het moderne recht, waarin het dienen van de vrijheid van de mens en het ontwikkelen
en beschermen daarvan als primaire functie van het recht wordt gezien. Er
kan bij de door de minister opgevoerde tegenstelling tussen rechtszekerheid
en billijkheid naar mijn mening niet voorbijgegaan worden aan het gegeven
dat rechtszekerheid zowel van belang is voor de benadeelde als voor de aansprakelijke.
Anderen hebben dit ook betoogd.Ik zei al dat het bij dit wetsvoorstel ook gaat om het onderscheid tussen
principe en praktijk. Bij de praktijk gaat het om de bepaling van de concrete
verjaringstermijnen, die gericht zijn op het verschaffen van rechtszekerheid.
De minister heeft betoogd dat op dit punt de wetgever een rol dient te spelen
en dat dit niet aan de rechter moet worden overgelaten. Ik meen dat dit een
belangrijk argument in zijn betoog was. Het standpunt van de rechter, van
de Hoge Raad, vatte de minister samen als "nee, tenzij" en dat van het wetsvoorstel
als "ja, tenzij". Wil hij nog eens concreet aangeven wat het "tenzij" van
het wetsvoorstel inhoudt? Daarin wordt toch ongeclausuleerd de verjaringstermijn
doorbroken?Voorzitter. Dit is ons probleem, in combinatie met de algemene reikwijdte
van het voorstel als het gaat om mogelijk in de verre toekomst gelegen, lang
verborgen gebleven personenschade. Wij hebben erop gewezen dat onder andere
de positie van de erfgenamen als uitvloeisel van het ongeclausuleerde karakter
van het wetsvoorstel verandert. De heer Van de Beeten noemde hen zojuist opnieuw,
de erfgenamen van een natuurlijk persoon die een beroep of bedrijf heeft uitgeoefend.
Beneficiaire aanvaarding van een nalatenschap kan hiervoor niet de oplossing
zijn, al wordt dit tot dusverre wel zo voorgesteld. Stel dat zich over een
reeks van jaren een aantal gelaedeerden bij de erfgenamen meldt, terwijl de
vereffening conform artikel 202 van Boek 4 bij de afhandeling van de claim
van de eerste gelaedeerde heeft plaatsgevonden. Het is maar een van de vragen
die ik zou kunnen opwerpen. Ik nodig de minister uit, dit aspect toch nog
eens goed te doordenken en eventueel advies te vragen bij het notariaat om
een scherp inzicht te verkrijgen in de praktische problemen die ik hierbij
zie rijzen en die wij niet kunnen afdoen met een verwijzing naar de mogelijkheid
van beneficiaire aanvaarding van een nalatenschap. Het thans bestaande rechterlijke matigingsrecht, waarover hier zo-even
ook is gesproken, zal in het totaal van de problemen die het wetsvoorstel
oproept, naar mijn mening geen uitkomst zonder meer bieden. Immers, het aspect
van het matigingsrecht kan eerst aan de orde komen als het bestaan van een
vorderingsrecht en van een aansprakelijke persoon is vastgesteld. Daar liggen
juist de grootste knelpunten, denk ik.De rechter wilde tot nu toe geen generieke uitzondering op de absolute
verjaringstermijn voor de hele categorie asbestslachtoffers. Daar ging het
tot dusver voornamelijk over. Het wetsvoorstel gaat veel verder door niet
alleen een generieke uitzondering voor onder anderen asbestslachtoffers te
creëren, maar ook voor verborgen langetermijnschade van zeer uiteenlopende
en deels volstrekt onbekende en onzekere aard. Aan zulk een stap zijn onze
fracties in deze vorm nog niet toe en dit zonder dat zij het slachtoffer categorisch
in de kou willen laten staan. Evenmin is het in dezen echter de oplossing,
zo denk ik, om categorisch vóór het slachtoffer te kiezen.Voorzitter. Wij zijn bereid mee te denken over de suggesties die hier
zijn gedaan, waarbij ik met name doel op die van de zijde van mevrouw Broekers.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. De minister krijgt harde kritiek te verduren, terwijl ik meen
dat hij het wetsvoorstel in eerste termijn op een glansrijke manier verdedigde.
De minister hoefde mijn fractie overigens niet meer te overtuigen; dat was
al gebeurd voordat dit debat begon. Toch heb ik nog een aantal opmerkingen
en wel over de kritiek die ik hier bij de collega's beluister. Ik vind namelijk
met de minister dat er niet echt iets revolutionairs gebeurt als gevolg van
dit wetsvoorstel.Er is sprake van verborgen schade die zich na een reeks van jaren kan
manifesteren en waarvoor een claim wordt ingediend. Nu kan het ook heel wel
gebeuren, om maar een voorbeeld te noemen, dat er na vijftien of twintig jaar
een claim wordt ingediend bij erfgenamen van een arts die een medische beroepsfout
heeft gemaakt waar een particulier bij betrokken is. Mij zijn
uit de praktijk geen berichten bekend dat dit tot problemen zou leiden, namelijk
dat erfgenamen opkijken van een claim die na vele jaren nog wordt ingediend
vanwege een beroepsfout die een arts maakte.Uiteraard ben ik het met iedereen eens die zegt dat statistisch gezien
de kans op een dergelijke situatie zal toenemen, maar revolutionair is dit
wetsvoorstel wat dat betreft allerminst. Dit geldt te meer omdat het, zo denk
ik, voornamelijk ziet op situaties waarin schadeveroorzakende gebeurtenissen
niet zijn toe te rekenen aan particulieren maar aan bedrijven en dan komt
de kritiek in een heel ander daglicht te staan.Ik ben derhalve een beetje bang dat wij hier als Kamer bezig zijn met
het verzinnen van een probleem waarvoor de praktijk en trouwens ook de doctrine
absoluut nog geen voeding hebben gegeven, en dat wij met dat probleem weer
verder willen borduren en amenderen op het matigingsrecht van artikel 6: 109
BW. Zo blijven wij aan de gang met wetgeving op wetgeving te stapelen. Het
lijkt mij dat wij dit wetsvoorstel moeten aanvaarden. Mocht in de toekomst
blijken dat het matigingsrecht, zoals dat in artikel 6: 109 is verwoord, onvoldoende
scherp is om tegemoet te komen aan evidente onbillijkheden en zou de rechter
er niet mee uit de voeten kunnen, wat ik betwijfel, dan is er nog tijd genoeg
om op dat moment tot wetswijziging over te gaan.In mijn eerste termijn was de invoeringsdatum van dit wetsvoorstel een
punt van kritiek. Datgene wat de minister daarover zei, vergelijk ik met hetgeen
hij in algemene zin over het wetsvoorstel zei. Hij kiest voor billijkheid
zonder uitzondering. Met het oog daarop verbaast mij zijn opmerking over mijn
punt van kritiek. De minister zei dat hij niet alleen billijkheid wil met
betrekking tot toepassing van het arbeidsrecht, maar dat hij die over de gehele
linie wil. Er zou niet alleen billijkheid moeten gelden ten aanzien van asbestslachtoffers,
maar voor alle slachtoffers van verborgen persoonlijke schade. De enige uitzondering
die hij wel wil laten gelden is die ten aanzien van slachtoffers die voor
de datum van invoering van dit wetsvoorstel te maken hebben gekregen met een
schadeveroorzakende gebeurtenis. Zij kunnen na 30 jaar niet onder de verjaringsregel
uit. Dit onderscheid verklaart de minister met een verwijzing naar het pakket-De
Ruiter. Dat lijkt mij echter niet actueel. Na het werk van De Ruiter zijn
er namelijk allerlei nieuwe ontwikkelingen geweest. De minister heeft zelf
nog gesproken over hetgeen zich vorige week voordeed. Toen heeft staatssecretaris
Rutte de kring van gerechtigden voor de tegemoetkoming uitgebreid. Verder
kennen wij het arrest van de Hoge Raad uit 2000. Dat heeft gezorgd voor een
forse wijziging van het pakket-De Ruiter. Daarom is mijns inziens de verwijzing
naar wat De Ruiter in overleg met het veld heeft voorgesteld, niet meer actueel.
De minister moet dan ook met een betere onderbouwing komen van zijn bewering
dat de doorbreking van de verjaring niet met onmiddellijk werking zijn beslag
kan krijgen. Ik ga overigens steeds meer betwijfelen of de Kamer daarmee zal
instemmen.De heer Ruers (SP):Mijnheer de voorzitter. Ik wil de minister heel hartelijk bedanken voor
zijn uitvoerige uiteenzetting. Zijn betoog had een aantal interessante aspecten.
Daarop wil ik reageren.Met name zijn openingsbetoog vond ik erg verhelderend. Hij gaf duidelijk
aan welke twee maatschappelijke belangen hier conflicteren. Het is inderdaad
heel moeilijk daarvoor een goede en passende oplossing te vinden. Terecht
verwees de minister naar de opmerking van prof. Van Dunné. Daaruit
bleek dat dit probleem hier niet voor het eerst aan de orde komt. Wij worstelen
er al heel lang mee. De verjaringsproblematiek is niet voor niets een van
de moeilijkste problemen van het recht. Ik was na het openingsbetoog van de
minister hoopvol en benieuwd naar zijn praktische oplossing. Over die oplossing
kom ik straks te spreken.De minister heeft verwezen naar een passage in het wetsvoorstel waarin
staat dat de rechtszekerheid vereist dat een aantal zaken op de koop toe worden
genomen. Die passage over het "op de koop toe nemen" kan mij niet overtuigen.
Zij houdt namelijk in dat de een iets op de koop moet toenemen en de ander
niet. Dat lijkt mij niet echt billijk. Terecht zei de minister dat volgens
De Ruiter de geldende regeling een blinde regeling was. Ook ik meen dat de
wetgever blind was toen zij deze regeling opstelde. Zij heeft althans niet
overzien wat de consequenties voor een aantal slachtoffers zouden zijn en
hoe hard die zouden aankomen.Met name is in dit verband en in dit wetsvoorstel de terugwerkende kracht
aan de orde. De minister herinnerde aan uitspraken van staatssecretaris De
Grave die hij in 1996 heeft gedaan. Daarna kwam er een passage die mij de
wenkbrauwen deed fronsen. De minister sprak toen over het pakket en het voorstel
en zei dat de wetgever aan het wetsvoorstel terugwerkende kracht wil onthouden.
Dat zou een onderdeel zijn van de afspraak van betrokken partijen. Nu doet
zich het feit voor dat ik vrij nauw betrokken was bij het werk van de betrokken
partijen, de partijen die besprekingen voerden met prof. De Ruiter. Ik heb
zelf ook uitvoerig met De Ruiter gesproken. Van die afspraak met betrokken
partijen is mij echter totaal niets bekend. Ik ben dan ook zeer benieuwd om
te horen, hoe de minister bij deze opmerking komt. Ik neem aan dat hij mij
schriftelijk kan aantonen, waar die afspraken zijn gemaakt, en dat deze met
alle betrokken partijen zijn gemaakt.Hoe is de praktijk geweest? In maart 1997 heeft prof. De Ruiter zijn rapport
opgesteld, dat alom met lof werd ontvangen, ook door de regering. Toen heeft
de toenmalige staatssecretaris gezegd dat de betrokken partijen met elkaar
moesten gaan praten. Omdat ik er toen van de kant van de slachtoffers bij
betrokken was, herinner ik mij dat we een boeiende, lange sessie hebben gehad
in een Bilderberghotel in de buurt van Arnhem, waar wij met alle betrokken
partijen alle aspecten hebben besproken. Door een aantal medewerkers van Justitie
werd mij toen gezegd dat het wetsvoorstel met een aantal maanden gereed zou
zijn, wat overigens een paar jaar werd. Na dat moment is er door Justitie
niet meer gesproken met de slachtoffers.Uiteindelijk is het wetsvoorstel er zoals gezegd na lange tijd gekomen,
en toen ontdekten we dat de terugwerkende kracht ontbrak in het wetsvoorstel.
Daarover waren wij niet tevreden, sprekende vanuit de positie van de slachtoffers.
In de tussentijd heb ik een aantal malen contact gehad met een aantal mensen van Justitie, die mij hebben verteld dat er contact was geweest
met EZ, wat mij overigens wel verbaasde. Mij is nooit verteld, wat het argument
is geweest om de terugwerkende kracht weg te laten. Maaréén
ding weet ik zeker: er is nooit een afspraak gemaakt met de meest betrokken
partij, het comité asbestslachtoffers, dat terugwerkende kracht er
niet in zou komen. Dan hadden we immers direct kunnen aangeven wat wij later
hebben gedaan, namelijk dat het wetsvoorstel dan eigenlijk geen zin had. Dan
wordt 99% van de mensen met lege handen weggestuurd. Ik vraag daarom zeer
nadrukkelijk aan de regering om dit aspect uit te leggen, want volgens mij
is hier niet de feitelijke gang van zaken beschreven, zoals ik die van nabij
heb gevolgd. Het maakt natuurlijk wel wat uit of er een afspraak ligt tussen
de regering en alle betrokken partijen, of dat die er helemaal niet was.De minister heeft wel terecht aangegeven dat er een regeling tegemoetkoming
asbestslachtoffers tot stand is gekomen, maar ook daarin zat een manco. De
wetswijziging was van 1992, en de regeling trad pas in werking op 10 juni
1997, zodat er een gat van ruim vier jaar in zat, welk gat nooit is gedicht.
Wel juist is wat de minister zegt, namelijk dat er op basis van de aanbevelingen
van prof. De Ruiter een wetsvoorstel zou komen. Daarom bespreken wij dit voorstel
vandaag. Ik hoor graag de reactie van de minister hierop.De minister is vervolgens ingegaan op de opbouw van artikel 310 van Boek
3, waarbij terecht werd verwezen naar de ervaringen met dezelfde problematiek
in het buitenland. Nederland is geen eiland: asbest is over de hele wereld
gebruikt, het werkt op alle mensen hetzelfde en de slachtoffers zijn overal
hetzelfde. Met name in het Europees recht heeft het dezelfde uitwerking gehad.
De minister noemde terecht het Franse en het Engelse recht, waar men iets
eerder dan bij ons met deze problematiek heeft geworsteld. Men heeft toen,
uitgaande van dezelfde algemene regel die wij kennen, geconstateerd dat er
een uitzondering moet worden gemaakt, waarvoor men heel bewust – dat
is na te lezen in de noot van Hartkamp, in het Diaconessenhuisarrest –
in diverse landen heeft gekozen. Men is overgegaan naar een bepaalde periode,
waarbinnen het slachtoffer, nadat de schade zich had gemanifesteerd, de gelegenheid
moet krijgen om alsnog zijn vorderingsrecht te effectueren. De noot van Hartkamp
is een goede voorzet voor de Nederlandse wetgever, maar de minister heeft
dat punt niet overgenomen. Terecht heeft hij gezegd dat dit in België
en Duitsland niet heeft plaatsgevonden. Dat klopt ook wel, want daar ligt
het wettelijk stelsel enigszins anders. Daar kent men nog het oude loondervingsvergoedingssysteem
van de Ongevallenwet van voor 1967. Als je in België dezelfde ziekte
oploopt als in Nederland, krijg je loonderving maar nooit smartengeld. Het
socialeverzekeringssysteem in Europa kende geen smartengeld. Het maakt dus
wel enorm uit of je onder het Engelse, Franse of Nederlandse recht valt dan
wel onder het Belgische of Duitse recht. Door dat essentiële verschil
behoefde men in België en Duitsland niet dezelfde weg te gaan zoals die
gegaan moest worden in het Engelse of Franse recht.De minister heeft vervolgens verwezen naar het Diakonessenhuisarrest.
Ik wijs er wel op dat dit arrest van toepassing is op de situatie van het
oude BW. De schade was in dat onderhavige geval wel bekend binnen de periode
van 30 jaar, maar het slachtoffer kwam pas met haar vordering nadat de periode
verstreken was, zodat de Hoge Raad toen de vordering mijns inziens terecht
heeft afgewezen op basis van het toen geldende recht. Dat is dus een essentieel
verschil met de situatie zoals wij die kennen sinds 1992.De minister heeft verder gezegd dat het feit dat de schade meer dan 30
jaar verborgen is gebleven eigenlijk het probleem is onder het huidige systeem.
Mijns inziens is dat theoretisch niet helemaal juist. De schade is niet verborgen
gebleven. Als een mesothelioomslachtoffer vandaag ziek wordt, wordt die vandaag
geconfronteerd met zijn schade. Die schade is dus niet verborgen gebleven,
want die schade ontstaat pas vandaag. De oorzaak van die schade heeft ergens
in het verleden gelegen. Ik noem als voorbeeld de situatie waarin een kind
van vijf is blootgesteld aan asbest via de kleding van zijn vader en het vervolgens
op z'n dertigste plotseling ziek wordt. Het weet dan echt niet meer dat het
op z'n vijfde jaar blootgesteld is aan asbest via de kleding van zijn vader.
Pas op het moment dat de man ziek wordt op z'n dertigste ontstaat de schade.
De oorzaak ligt natuurlijk veel eerder. Die oorzaak is lange tijd in het verborgene
gebleven, maar terugredenerend ontdek je die oorzaak wel als je gaat zoeken.
Kortom, de schade is niet verborgen gebleven, die is pas manifest geworden
op het moment dat die er daadwerkelijk was. Eerder was die er überhaupt
niet.De minister heeft verder aandacht gevraagd voor de rechtspraak en de oude
zaken, waarbij hij onder andere heeft verwezen naar het arrest-Van Hese/De
Schelde. Terecht heeft hij gezegd dat de toepassing van dat arrest en de zeven
gezichtspunten van de Hoge Raad inhouden dat er heel veel zaken achteraan
komen en dat het de moeite waard zou zijn om die nieuwe juridische lijdensweg
te vermijden. Ik wijs erop dat daarin door het onderhavige wetsvoorstel geen
verandering komt. Sinds het arrest-Van Hese/De Schelde van 28 april 2000 zijn
er al vele procedures gevolgd; op dit moment lopen er nog tientallen op basis
van criteria van de Hoge Raad. Of dit wetsvoorstel nu wordt aangenomen of
verworpen, de rechtspraak gaat dus gewoon door. Die kan nog wel 20 of 30 jaar
doorgaan op basis van dit arrest. Het wetsvoorstel verandert aan die juridische
lijdensweg en al die onnodige procedures heel weinig of niets.Vervolgens wil ik nog ingaan op de wijze waarop het begrip "gebeurtenis
waardoor de schade is veroorzaakt" wordt uitgelegd. Ook op dat punt is er
langdurig geprocedeerd. Met name in het arrest-Wijkhuisen/De Schelde d.d.
2 oktober 1998 is die kwestie uitvoerig aan de orde geweest. Van de zijde
van het slachtoffer is toen betoogd dat de schade ontstaat op het moment van
de ziekte en dat men niet de laatste dag van de blootstelling als de veroorzaking
mag zien. Toen heeft de Hoge Raad met zoveel woorden gezegd: ik heb met de
wetstekst te maken en de wetgever heeft nadrukkelijk bepaald dat de gebeurtenis
waardoor de schade is veroorzaakt gelijk staat aan de blootsstelling aan de
gevaarlijke stof en dat vanaf dat moment de verjaringstermijn een aanvang
neemt. Het gaat dus om het ontstaansmoment van de oorzaak en
niet om de gevolgen van die oorzaak, want die komen pas als de ziekte zich
openbaart.Ik heb met waardering kennisgenomen van de opmerkingen van de minister
over de vraag wat er moet gebeuren als het beginsel is aanvaard. Bij het matigingsrecht
ging het over de vraag of er voldoende verzekeringsdekking was. Er is terecht
op gewezen dat met name grote bedrijven het eigen risico dragen. Daarop is
de kwestie van de verzekerbaarheid dus niet van toepassing. De verzekeringsdekking
is een vreemd element in de afweging, want zij heeft wel betrekking op het
ene maar niet op het andere bedrijf. Op die manier dreigt een tweedeling in
de kring van laedentes. Met het oog op de rechtszekerheid lijkt mij dit niet
juist.De overheid heeft inderdaad een aantal belangrijke verbeteringen doorgevoerd.
Ik noem de Regeling tegemoetkoming asbestslachtoffers en, nog belangrijker,
de uitbreiding daarvan met een voorschotregeling per 1 januari jl. Als betrokkenen
voldoen aan een aantal beperkte voorwaarden, kunnen zij een voorschot krijgen
van € 15.882. Vervolgens wordt de vordering aan de Staat gecedeerd.
De SVB gaat dan aan de slag namens het slachtoffer, maar ook namens de overheid
die het bedrag heeft voorgeschoten. De Staat wil graag het voorschot terughebben,
want zij trekt zich wel het lot van het slachtoffer aan, maar neemt niet de
aansprakelijkheid van de werkgever over. Er wordt dan door en namens het slachtoffer
geprocedeerd, maar ook namens de overheid. In dat geval loopt men ook weer
tegen de verjaringsproblematiek aan. Een voorschotregeling betekent dus niet
dat er geen procedures volgen. Integendeel, er zullen veel meer procedures
komen met evenzoveel juridische lijdenswegen.De heer Van de Beeten en mevrouw Broekers hebben op de bewijsproblematiek
gewezen. Het is inderdaad moeilijk om 30, 40 jaar na dato bewijzen te leveren
van de omstandigheden waaronder men zijn personeel heeft laten werken. Ik
wijs dan op het arrest Weststrate-De Schelde van januari 2001. In de praktijk
blijkt het voor de gelaedeerde moeilijk om het bewijs te leveren. Het Nederlands
recht heeft nog steeds als hoofdregel: wie eist, bewijst. Het slachtoffer
moet bijvoorbeeld bewijzen dat hij in 1953 bij de bouw van de Karel Doorman
op de werf Wilton Feijenoord aan asbest is blootgesteld. Ga er maar aanstaan
om dit na al die tijd concreet te bewijzen. Je moet aantonen hoe er gewerkt
werd, met welke collega's, met welke materialen en of je aan asbest bent blootgesteld.
Die bewijsproblematiek is gigantisch. Dat zal ook voor de werkgever gelden,
maar in eerste instantie moet deze barrière worden genomen door de
werknemers en ik stel vast dat die het lang niet altijd redden. De werknemers
hebben met de echte problematiek van de bewijslast te maken. Vervolgens moet
de werkgever aantonen welke maatregelen hij heeft genomen, voor zover dat
van hem gevergd kon worden.De fracties van CDA en VVD hebben een tweetal suggesties ter verbetering
gedaan. Ik hoor graag de reactie van de regering daarop. Ik heb nog wel een
opmerking over de rechtmatigheid en de state of the art, waarover de heer
Van de Beeten heeft gesproken. Hij noemde het Asbestbesluit uit 1977 en de
opvatting van de Hoge Raad dat in 1949 de werkgever bekend had moeten zijn
met het risico van asbest. Ik wijs erop dat, sprekend over the state of the
art, de Hoge Raad altijd met de ogen van toen naar de situatie van toen kijkt,
dus niet met de ogen van nu naar toen. Men gaat na welke kennis men bijvoorbeeld
in 1950 had over deze gevaarlijke stof. Als men op grond daarvan vaststelt –
hetgeen onderzoek vergt – dat men wist van het gevaar, dat men toen
maatregelen had moeten nemen en dat men daar niet aan heeft voldaan, concludeert
de Hoge Raad dat een werkgever tekort is geschoten. In 1949 wisten wij dat
asbestose een beroepsziekte was en dat asbest gevaarlijk was. De Hoge Raad
heeft dan ook geconcludeerd dat in ieder geval vanaf die datum maatregelen
genomen hadden moeten worden. De overheid komt pas twintig jaar later met
een maatregel. De Hoge Raad heeft destijds ten aanzien van De Schelde gezegd
dat er geen sprake was een bijzondere omstandigheid. Het gaat erom wat de
werkgever zelfstandig behoort te weten, af te leiden uit de omstandigheden
die blijken uit de state-of-the-artdiscussie. Ik heb met zeer veel waardering kennisgenomen van het voorstel van mevrouw
Broekers voor een praktische oplossing. Ik ben heel benieuwd hoe de regering
daarop zal reageren. Misschien is haar voorstel wel de oplossing voor de problemen
die wij bij dit wetsvoorstel zijn tegengekomen. Het zou in ieder geval tegemoetkomen
aan het recht op schadeloosstelling, dat elke Nederlander heeft. Zelfs de
leden van deze Kamer krijgen iedere maand een schadeloosstelling, terwijl
zij niet eens zoveel schade lijden. Dat is hen van harte gegund, zoals ik
het mijzelf ook gun. Ik geef maar aan dat deze mensen schade hebben geleden
buiten hun schuld. Zij betalen daar ook nog eens met hun leven voor. Wij moeten
er als wetgever dan voor zorgen dat er op een passende manier aan tegemoet
wordt gekomen. Ik had voor een lex specialis willen pleiten, maar ik vind
het voorstel van mevrouw Broekers mooier. Ik houd de door mij voorbereide
motie nog even achter de hand. Ik zou het bijzonder waarderen indien de regering
het voorstel van mevrouw Broekers wil bekijken. Dat kan de oplossing zijn
voor veel van de problemen. Ik hoor het graag.Minister Donner:Voorzitter. Ik word geconfronteerd met twee voorstellen. Ter precisering,
er ligt een voorstel van de heer Van de Beeten waarvan de essentie is om bij
het matigingsrecht de mogelijkheid op te nemen van matiging tot nul.Het voorstel van mevrouw Broekers-Knol is mij niet helemaal duidelijk.
Stelt zij voor om naast het voorliggende wetsvoorstel een bepaling op te nemen
die in wezen de rechtspraak van de Hoge Raad codificeert? Voor welke gevallen
is dat dan? Heb ik te maken met een voorstel dat in de plaats komt van wat
er nu wordt voorgesteld, wat betekent afwijzing van dit voorstel en vervanging
door een ander voorstel? Of wordt er bedoeld dat het voorliggende voorstel
geldt voor gevallen na twintig of dertig jaar en dat wij in de tussentijd
de Hoge Raad codificeren? Dat is mij niet geheel duidelijk.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik zal die duidelijkheid scheppen. Ik denk dat het erop
neerkomt dat er een nieuw voorstel moet komen.Minister Donner:Dat betekent afwijzing van het voorliggend voorstel. De tweede vraag is
of het vervangen moet worden door een ander wetsvoorstel. Het is minder geschikt
om daarop te reageren, omdat dat gewoon zou betekenen dat ik mij erbij neerleg
dat het voorstel wordt ingetrokken. Ik geloof dat ik in eerste termijn duidelijk
heb gemaakt dat ik meen dat dit geen oplossing is. Als de Kamer het voorstel
afwijst, is de consequentie dat de situatie blijft zoals zij is. Mag ik in
dat verband vragen om enig overleg met de ambtenaren, ook over dat andere
punt, alvorens ik concreet op de beantwoording inga? Ik wil proberen om dan
zo snel mogelijk tot beantwoording over te gaan.De voorzitter:Wat betekent enig overleg in tijd?Minister Donner:Ik weet niet of u nog wilt gaan eten, maar ik denk aan twintig minuten.
Dan kan ik gelijk reageren.De voorzitter:Wij hadden de dinerpauze iets later van start willen laten gaan, mede
afhankelijk van uw antwoord. U vraagt deze schorsing met het oogmerk vanavond
nog te antwoorden?Minister Donner:Dat is wel de bedoeling.De voorzitter:Dan stel ik voor om de dinerpauze onmiddellijk te laten ingaan en de vergadering
om halfacht te hervatten.Alvorens dat te doen deel ik de vergadering mee dat de bijzondere commissie
voor de JBZ-Raad zich heden wederom heeft beraden over het ontwerpkaderbesluit
inzake confiscatie van opbrengsten van misdrijven, alsmede van de daarbij
gebruikte hulpmiddelen en de door middel daarvan verkregen voorwerpen. De
door de minister van Justitie bij brief van 17 maart 2003 ter instemming voorgelegde
ontwerptekst is inmiddels langer dan zes weken openbaar. De commissie adviseert
de Kamer in te stemmen met dit ontwerpkaderbesluit. Ik stel de Kamer voor,
dit advies te volgen.Daartoe wordt besloten.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter. De woordvoerders hebben na de termijn van de minister overlegd
en zich afgevraagd, gegeven het feit dat zij wisten welke opmerkingen er in
tweede termijn zouden komen, of het niet verstandig zou zijn om sowieso op
een later tijdstip door te gaan met het debat. Zoals ik al heb gezegd, sta
ik als één man achter de minister, dus ik heb er eigenlijk geen
enkel belang bij, maar het is vrij ingrijpend wat naar voren is gebracht,
en de minister zegt dat hij even tijd nodig heeft. Is het dan niet verstandig
om af te spreken dat wij op een later tijdstip doorgaan en niet vanavond?De voorzitter:Ik heb niet per ongeluk aan de minister gevraagd of hij voornemens was,
nu te antwoorden. Dat was zo. Dit advies van de woordvoerders zou hem tot
een andere gedachte kunnen brengen.Minister Donner:Ik luister gaarne naar de Kamer als het om dit soort zaken gaat. Als de
woordvoerders menen dat het verstandiger is dat ik mij enige tijd beraad op
wat de implicaties zijn, volg ik gaarne, want zij zitten langer in deze Kamer
dan ik. Dat voorstel volg ik, want daardoor word ik in de gelegenheid gesteld
om eventueel eerst schriftelijk op de voorstellen in te gaan, zodat de Kamer
op voorhand weet wat het standpunt is. Dan kunnen wij het waarschijnlijk sneller
afhandelen.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Gelet op de opstelling van de Kamer en van de minister kom ik tot de conclusie
dat wij de verdere beraadslagingen uitstellen tot een latere vergadering.
Voor de goede orde, dat is niet volgende week, want dan is er geen vergadering.
Het kan nog enige tijd duren. De minister is dan in staat om hierop te reageren.
De vraag of er nog een derde termijn zal komen, komt dan pas aan de orde.De vergadering wordt van 18.08 uur tot 19.30 uur geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mee dat de staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid in een brief van 12 februari 2003 een ontwerpverordening heeft
aangeboden welke de instemming van deze Kamer behoeft. Het betreft het ontwerp
voor een Verordening van de Raad betreffende uitbreiding van de bepalingen
van Verordening (EEG) nr. 1408/71 tot de onderdanen van derde landen die enkel
door hun nationaliteit nog niet onder deze bepalingen vallen. De bijzondere
commissie voor de JBZ-Raad en de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid
hebben de staatssecretaris op 25 februari 2003 schriftelijk om een toelichting
gevraagd en na ontvangst van de antwoorden op 12 maart 2003 heeft de fractie
van de VVD nog enkele nadere vragen geformuleerd, welke op 19 maart 2003 werden
verzonden. De antwoorden op deze vragen zijn op 7 april jl. ontvangen. De
bijzondere commissie voor de JBZ-Raad en de vaste commissie voor Sociale Zaken
en Werkgelegenheid hebben zich heden beraden over de voorgelegde ontwerpverordening.
Nu de VVD-fractie te kennen heeft gegeven geen bezwaren meer te hebben tegen
de ontwerpverordening, adviseren de commissies de Kamer ermee in te stemmen.
Ik stel de Kamer voor dit advies te volgen.Aldus wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20022003-693-701.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl