Herdenking naar aanleiding van het overlijden van de heer H.F. Dijkstal, oud-fractievoorzitter van de VVD
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 84
 
 
 
 Oud-leden
 Aan de orde is de herdenking naar aanleiding van het overlijden
van de heer H.F. Dijkstal, oud-fractievoorzitter van de VVD.
 
 Ik heet bij deze herdenking de familieleden van harte welkom.
 Waarde medeleden. In de nacht van zondag 9 op maandag 10 mei overleed
Henri Frans (Hans) Dijkstal, oud-fractievoorzitter van de VVD en oud-minister
van Binnenlandse Zaken en vicepremier in het eerste kabinet-Kok. Hij overleed,
67 jaar oud, aan de gevolgen van een slopende ziekte.
 Hans Dijkstal is drie periodes, in totaal zo'n 16 jaar, lid van de Tweede
Kamer geweest: van 1982 tot 1986, van 1986 tot 1994 en van 1998 tot 2002,
in de laatste periode grotendeels ook als fractievoorzitter en politiek leider
van de VVD. In die eerste periode viel hij als Kamerlid niet zo erg op; hij
was geen "frontbencher". De meeste Kamerbewoners leerden hem in die periode
vooral kennen als een van de aanjagers van het Kamercabaret, waarin hij, onder
anderen samen met Annemarie Jorritsma, vooral op sinterklaasavonden velen
op de korrel nam.
 Maar na enkele jaren werd hij een gerespecteerd woordvoerder op terreinen
als het minderhedenbeleid, het jongerenbeleid en de politie. Zo was hij voorzitter
van de vaste commissie voor het Minderhedenbeleid. Jarenlang is hij ook met
veel plezier en inzet voorzitter geweest van de commissie voor de Verzoekschriften.
In die hoedanigheid schreef hij maandelijks een column in het Algemeen Dagblad
over de lotgevallen van burgers, van mensen die in een uitzichtloze strijd
met de overheid verwikkeld waren geraakt en een beroep deden op de Kamer.
Hij nam ook die taak van de volksvertegenwoordiging heel serieus.
 In 1990 was Hans Dijkstal samen met collega Wiebenga woordvoerder bij
de behandeling van de nota Sociale vernieuwing. In 1992 diende hij samen met
de leden Rosenmöller van GroenLinks en Groenman van D66 een initiatiefvoorstel
in over de bevordering van evenredige arbeidsdeelname door allochtonen. Dit
voorstel werd in 1994 bekrachtigd tot wet. Geschiedenis schreef hij in 1994,
toen een door hem ingediende en door de Kamer aangenomen motie tijdens het
IRT-debat leidde tot het ontslag van de demissionaire ministers Van Thijn
en Hirsch Ballin. Toch was hij niet primair uit op een confrontatie. Hij was
een bruggenbouwer. Zijn bindende kracht kwam ook van pas bij de totstandkoming
en de instandhouding van het eerste paarse kabinet. Hij was een sociaal bewogen
bestuurder met duidelijke opvattingen.
 Naast en na zijn Kamerlidmaatschap was Hans Dijkstal voorzitter of lid
van besturen van talrijke maatschappelijke organisaties. Daarbij speelde ook
zijn grote passie voor de jazzmuziek: hij was een getalenteerd saxofoonspeler.
Hij hield ook veel van toneel en sport. Zo was hij jarenlang aanvoerder van
het voetbalelftal van Tweede Kamerleden.
 In 1998 werd hij fractievoorzitter. In 1999 werd hij tot beste Kamerlid
van het jaar gekozen. Begin 2002 vonden de meeste kiezers hem zelfs het meest
geschikt als nieuwe premier. Toch zou hij in de loop van dat jaar besluiten
om de politiek vaarwel te zeggen. "De uitzonderlijke gebeurtenissen tijdens
en na de verkiezingscampagne, de bijzondere uitslag, de veranderingen binnen
de VVD en het verloop van de formatie hebben voor een situatie gezorgd waarin
het voor mij niet meer mogelijk is om effectief als volksvertegenwoordiger
te werken", schreef hij in zijn afscheidsbrief aan de Kamer.
 Van de vele functies die Hans Dijkstal na zijn vertrek uit de Kamer vervulde,
wil ik er één expliciet noemen: zijn voorzitterschap van de
adviescommissie beloning en rechtspositie politieke ambtsdragers, in de wandelgang
de commissie-Dijkstal geheten. Het zogenoemde Dijkstal-I-pakket is inmiddels
in wetgeving neergelegd en door de Tweede Kamer aangenomen.
 Wij herinneren ons Hans Dijkstal vooral als een krachtige man. Een persoonlijkheid,
die betrokkenheid en gedrevenheid combineerde met het vermogen om mensen te
binden. Een man uit één stuk. Een uitstekend debater, niet alleen
dankzij zijn humor. Hij was vasthoudend, maar wist ook welke grote waarde
het compromis in de politiek heeft. Over zichzelf zei hij eens: "Achteraf
vind ik dat mijn leven fantastisch is gelopen. Een rijker leven dan ik heb
gehad, kun je bijna niet hebben."
 Wij wensen zijn vrouw, kinderen en kleinkinderen veel sterkte bij het
verwerken van dit verlies.
 Ik geef nu het woord aan de minister-president.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Voorzitter. Vorige week bereikte ons het intens droevige bericht van het
overlijden van Hans Dijkstal. Vanaf 1982 speelde hij twintig jaar lang een
beeldbepalende rol in onze nationale politiek: als Kamerlid en fractievoorzitter
van de VVD en als minister van Binnenlandse Zaken en vicepremier in het eerste
paarse kabinet. Wie aan Hans Dijkstal terugdenkt, herinnert zich ongetwijfeld
zijn lach, zijn humor en zijn meesterlijke vermogen om conflicten op te lossen
en tegenstellingen te overbruggen. In 1995 schreef Elsevier over hem: "Hij
is meer iemand die met zijn sociale intelligentie en met stille diplomatie
mensen bij elkaar wil brengen. Hij fungeert als bindmiddel van de coalitie,
hier een kwinkslag, daar een snedige opmerking, altijd joviaal."
 Met zijn vrolijkheid en toegankelijkheid wist Hans mensen snel voor zich
te winnen. Dat bleek bijvoorbeeld ook toen hij tijdens zijn ministerschap
een bezoek bracht aan zijn oude basisschool in de Vogelwijk in Den Haag. Op
het moment dat de auto met de minister na een rondgang langs alle lokalen
weer weg zoeft, zegt een meisje met stralende ogen uit de grond van haar hart:
"Hans is leuker dan Sinterklaas." Iedereen die het voorrecht heeft gehad Hans
persoonlijk te kennen, kan deze verzuchting alleen maar beamen. Iedereen houdt
van de mens Dijkstal, constateerde een krant in 1997 dan ook terecht.
 Maar Hans Dijkstal was veel meer dan een warm, plezierig en aimabel mens.
Hij was een man met heldere overtuigingen over politiek en samenleving, overtuigingen
die hij nooit heeft willen verloochenen, ook niet in de tijd dat zijn boodschap
op weinig weerklank kon rekenen. Dat siert hem. De reden voor Hans om Voorzitterpolitiek
actief te zijn was omdat hij de belangen van mensen wilde behartigen, omdat
hij een goede beslissing voor de burgers wilde realiseren. Burgerrechten en
grondrechten lagen hem na aan het hart. Zo zei hij zelf in 1996: "Als Kamerlid
was ik voorzitter van de commissie voor de Verzoekschriften. Dat was mij op
het lijf geschreven, want dan heb je te maken met burgers die worstelen met
wat de wet zegt, wat toch soms niet rechtvaardig is. Het gevecht van sommige
burgers tegen de moloch van de politiek of de vierde macht,
dat houdt mij bezig." Voor hem was politiek een instrument voor goed bestuur.
Ordentelijk besturen betekende voor hem niet automatisch meer debatten in
de Tweede Kamer. In Binnenlands Bestuur was hij daar in 2003 glashelder over:
"Er moet goed bestuurd en goed gecontroleerd worden. Daarvoor kan het debat
wel eens nodig zijn, maar als je het debat verheft tot zelfstandig doel van
de politiek, dan raak je heel ver van huis." Altijd de nuance vooropstellen,
altijd ruimte laten voor relativeringen en argumenten pro en contra, altijd
op zoek naar de haalbare werkelijkheid, zo was Hans Dijkstal. Hij zag zichzelf
dan ook meer als bestuurder dan als politicus, een bestuurder die zich steeds
meer zorgen maakte over populisme en hyperigheid. Dat leidde volgens hem maar
af van de inhoud, van de feiten en van de waardigheid van de politiek.
 Die politiek was hem dierbaar, maar wij kennen allemaal die andere liefde
van Hans: de kunst, de muziek, jazz. Begin vorig jaar zei hij daarover: "Kunst
relativeert de idioterie en de waan van de dag en houdt waarden overeind,
tegen oppervlakkigheid, tegen verschraling. Het laat diepte zien, menselijke
emoties." Toen hem vlak na zijn vertrek uit de landelijke politiek werd gevraagd
welk nummer zijn gevoelens van de afgelopen jaren het beste vertolkte, zei
hij: "Geen treurig nummer in ieder geval. Ik denk aan iets als Summertime
van Miles Davis, opgewekt met een beetje weemoed." Dat was Hans Dijkstal ten
voeten uit: een opgewekte, deemoedige man aan wie wij met veel warmte terugdenken,
een liberaal met een groot hart en een sociaal gezicht, een man met de schaterlach
die stond voor zijn zaak, voor fatsoen, voor verdraagzaamheid, voor sociale
rechtvaardigheid.
 Ik wens zijn vrouw Anneke, zijn dochters en alle anderen die Hans liefhadden
veel kracht toe om dit grote verlies te dragen.
 
 
 (De aanwezigen nemen enkele ogenblikken stilte in acht.)
 
 
 U kunt de familie condoleren in de ruimte hiernaast, het Ledenrestaurant.
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.