Behandeling van de wetsvoorstellen:  - Wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (25234);  - Wijziging van de wet tot wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (Begrip grenscorrectie) (26655)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 735-745

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

31-01-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 16, pagina 735-745

16-01-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26655Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25234Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (25234); - Wijziging van de wet tot wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (Begrip grenscorrectie) (26655)Pagina 735-745
Presentie en opening (dinsdag 16 januari 2001)Pagina 715-717
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel inzake de strafrechtelijke opvang van verslaafden, te weten: - de motie-Van de Beeten c.s. over de toegang van de veroordeelde tot de rechter (26023, nr. 16c)Pagina 718-718
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Bestrijdingsmiddelenwet 1962 (landbouwkundig onmisbare gewasbeschermingsmiddelen) (27076)Pagina 745-763
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (25234); - Wijziging van de wet tot wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (Begrip grenscorrectie) (26655)Pagina 763-772
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Bestrijdingsmiddelenwet 1962 (landbouwkundig onmisbare gewasbeschermingsmiddelen) (27076)Pagina 718-735
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 16 januari 2001)Pagina 772-774

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 59 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet
(Wijziging procedurele bepalingen) (25234);Wijziging
van de wet tot wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet
en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (Begrip grenscorrectie)
(26655).De beraadslaging wordt geopend.De heer Pastoor (CDA):Mijnheer de Voorzitter! Vandaag is aan de orde een ontwerpwetsvoorstel
dat nu al een redelijk lange wetsvoorgeschiedenis heeft. Al in maart 1996
overlegde de toenmalige staatssecretaris Van de Vondervoort met IPO en VNG
over haar voornemens de Wet Arhi te wijzigen en met name het aantal beslismomenten
in en de tijdsduur van de herindelingsprocedure terug te brengen. Op 14 februari
1997 werd het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Arhi uitgebracht. De Tweede
en Eerste Kamer behandelden het op respectievelijk 9/11 september 1997 en
21 april 1998. In deze Kamer werd de behandeling echter geen afhandeling.
De minister stelde een novelle in het vooruitzicht en in 2000 startte de behandeling
opnieuw.Hoe dat ook zij, het wetsontwerp is nu op een maand na vier jaar onderweg
en is achtereenvolgens de tafel van drie bewindspersonen gepasseerd. In dat
licht bezien en in aanmerking genomen dat de minister veertien maanden nodig
had om de novelle uit te brengen is de vraag aan de Eerste Kamer in de allerlaatste
zin van de nadere memorie van antwoord van 23 november 2000, om toch vooral
op te schieten opdat de wet per 1 januari 2001 in werking kan treden, op zijn
zachtst gezegd toch redelijk opmerkelijk.De CDA-fractie heeft met gemengde gevoelens kennis genomen van de inhoud
van de uit twee delen – de novelle betreffende grenscorrecties en de
wijziging van de procedurele bepalingen – bestaande wijziging van de
Wet Arhi.Enerzijds bestaat bij onze fractie waardering voor het feit dat de minister
heeft besloten op basis onder andere van reacties uit de Eerste Kamer een
novelle voor te leggen, waarin de in de Tweede Kamer aangebrachte verruiming
naar 15% van het inwonertal bij grenscorrecties wordt teruggebracht naar 10%.
Het hoofdstuk betreffende financieel toezicht als onderdeel van de wijziging
van de procedurele bepalingen kan ook onze volledige instemming hebben. Ook
achten wij een pluspunt ten opzichte van het oorspronkelijke wetsvoorstel
het door de Tweede Kamer daarin aangebrachte gegeven, dat een herindelingsadvies
niet door gedeputeerde staten maar door provinciale staten wordt uitgebracht.Anderzijds betreurt de CDA-fractie het dat de minister in zijn novelle
niet ook hernieuwde aandacht heeft geschonken aan een tweetal andere onderwerpen,
die in deze Kamer in de eerste ronde nogal kritisch tegemoet zijn getreden:
een eigen nieuwe taak voor de minister en het verdwijnen van de commissie
ex artikel 285 van de Gemeentewet, de zogenaamde commissie-Van Splunder.Mijnheer de voorzitter, het is op die twee punten dat onze fractie ernstige
bedenkingen houdt. Onze fractie sprak bij monde van oud-collega
Postma op 21 april 1998 zijn bezwaren al uit. Daar is nog niets aan veranderd
en ik wil ook hier vandaag onze bedenkingen nog eens verwoorden.Om te beginnen betreft dat de nieuwe mogelijkheid die de minister krijgt
toebedeeld om niet slechts, zoals nu, op te kunnen treden als een provinciaal
bestuur geen gehoor geeft aan zijn verzoek om een herindeling op te starten
maar om volstrekt zelfstandig een herindelingsregeling voor te bereiden. Hoewel
hier en daar in de stukken wordt gestipuleerd dat het niet zo'n vaart zal
lopen en de minister slechts sporadisch zal (willen) optreden is de minister
in de memorie van antwoord naar aanleiding van het verslag op dit punt helder.
Hij bevestigt nog eens dat de beoogde wijziging de mogelijkheid behelst, dat
indien noodzakelijk de minister zijn verantwoordelijkheid kan nemen en zelf
de voorbereiding van een gemeentelijke herindeling ter hand kan nemen, zonder
daarbij juridisch van de medewerking van de provincie afhankelijk te zijn.
In de nadere memorie van antwoord is de minister welhaast nog duidelijker.
Daarin schrijft hij: "Als het wenselijk is dat de mogelijkheden van een gemeentelijke
herindeling worden onderzocht en dat een Arhi-procedure wordt gestart, moet
er de keuze zijn om ofwel het provinciebestuur daartoe uit te nodigen dan
wel de werkzaamheden in verband met de procedure zelf ter hand te nemen."
De minister heeft in de memorie van antwoord als overweging laten gelden dat,
waar er een eindverantwoordelijkheid is van de wetgever, er ook voor de minister
een mogelijkheid moet zijn voor eigen initiatief. Wij delen die stellingname
niet en achten de nagestreefde vorm van recentralisatie niet op zijn plaats,
temeer niet omdat in het decentralisatieoverleg tussen de drie overheden altijd
het uitgangspunt is beleden dat taken moeten worden uitgevoerd door de overheid
die het dichtst bij de problematiek, c.q. de burger staat. Bovendien staat
naar ons oordeel een eigen, zelfstandige rol van de minister haaks op de geest
van het Bestuursakkoord Nieuwe Stijl dat de drie overheden op 4 maart 1999
sloten. Daarin wordt juist nagestreefd door de drie overheden om door complementair
bestuur meer te bereiken. Daarin past een geïsoleerd optreden van de
minister niet. De CDA-fractie meent dat de ministeriële initiatiefrol
beperkt moet blijven tot die gevallen dat het provinciaal bestuur weigert
een advies op te stellen of tussentijds in de procedure afhaakt. Wel delen
wij de visie van de minister dat met name voor dat laatste geval de procedureregels
in de wet aangescherpt moeten worden, opdat de procedure dan niet geheel overgedaan
hoeft te worden.Voorzitter! Als wij spreken over de rolverdeling bij herindelingen dan
vallen de uitspraken op die de minister deed in zijn brief van 15 december
jongstleden aan de Tweede Kamer over gemeentelijk herindelingsbeleid naar
aanleiding van de rapportage van de stuurgroep "Krachtige gemeenten". Nadat
in de inleiding van de brief het primaat van de provinciebesturen als kabinetsstandpunt
al is vastgelegd, is ook de stellingname verderop in het stuk niet voor misverstand
vatbaar. Ik citeer: "De provincies, in hun regierol bij bovenlokale aangelegenheden,
maar ook in hun rol van meest nabije bestuurlijke partners van de gemeenten,
moeten waar het de bestuurlijke schaal van gemeenten of de samenwerking betreft,
initiëren, faciliteren en onder omstandigheden bij wijze van sluitstuk
knopen doorhakken." Die uitspraak sluit naadloos aan bij het bezwaar van onze
fractie zoals ik dat zojuist formuleerde. Mag ik de minister vragen of hij
daarmee heeft willen aangeven dat hij intussen de recentralisatiewens, zoals
in het ontwerpwetsvoorstel aangegeven, weer heeft verlaten?Voorzitter! Het tweede onderwerp waar wij met de minister over willen
spreken is het schrappen van artikel 285, tweede lid, van de Gemeentewet,
waarin is bepaald dat burgemeester en wethouders van een bij wijziging van
de gemeentelijke indeling betrokken gemeente bij de minister een oordeel kunnen
inwinnen over de vraag of in de overwegingen die aan het voorstel –
in de nieuwe wet: het advies – ten grondslag liggen dan wel bij de voorafgaande
procedure voldoende recht is gedaan aan het belang van de gemeente. Vergelijken
wij de bestaande wetgeving met de voorgestelde, dan valt op dat er in het
eerste deel van de procedure weinig wijzigt. Er blijft noodzaak van open overleg
tussen de provincie en de gemeentebesturen. En het is overwegend dit overleg
dat 75 gemeentebesturen in de afgelopen jaren ertoe bracht een beroep op dat
artikel te doen. De commissie ex artikel 285 Gemeentewet oordeelde weliswaar
in het overgrote deel van de gevallen dat er zorgvuldig gehandeld was, maar
dat kan en mag geen overweging zijn de toetsingsmogelijkheid te laten vallen.
Onze fractie vermag niet in te zien waarom – zoals de minister in zijn
memorie van antwoord laat weten – de voorziening niet zou stroken met
de opzet van het herindelingsproces, waarbij de provincie een duidelijk voorbereidende
en adviserende rol heeft. Wellicht kan de minister daar in zijn antwoord meer
helderheid over geven.Met uitzondering van een wijziging van het eindresultaat op provinciaal
niveau – er wordt een advies en geen ontwerpwetsvoorstel geleverd –
blijft, zoals gezegd, de voorprocedure vrijwel identiek en blijft uiteraard
ook het spanningsveld op het lokale niveau aanwezig, daar waar een herindeling
wordt opgelegd. Dat vraagt grote zorgvuldigheid. Daarvoor is een toetsingsmogelijkheid
op zijn plaats voor de afronding van het provinciale advies en niet pas –
vaak lange tijd later – bij de beoordeling door de wetgever. Temeer
klemt dit, omdat er ook geen andere effect hebbende rechtsmiddelen voorhanden
zijn. De Hoge Raad sprak immers op 19 november 1999 nog eens uit, in de zaak
gemeente Tegelen tegen de provincie Limburg over het zogenaamd "open overleg",
dat, nu de wijziging van gemeentelijke indeling bij wet geschiedt, de rechter
niet aan het oordeel toekomt dat onrechtmatig is gehandeld doordat bij de
voorbereiding en de behandeling van die wet terzake gegeven procedurevoorschriften
zijn geschonden.Bij dit alles komt nog dat de voorfase van de herindeling extra accent
heeft gekregen door de aanvaarding in 1990 door de Tweede en Eerste Kamer
van het Europees Handvest inzake Lokale Autonomie. Artikel 5 van dat Handvest
zegt onder meer dat wijzigingen van plaatselijke gebiedsgrenzen niet aangebracht
worden zonder vooraf de desbetreffende plaatselijke gemeenschappen te raadplegen.
Naar ons oordeel is dit een reden temeer om de mogelijkheid te hebben het
open overleg met de plaatselijke gemeenschappen desgewenst met
een extra oog te bezien. De CDA-fractie is dan ook van oordeel dat de zorgvuldigheid
ten aanzien van het voortraject van het herindelingsadvies, bij een voor overheid
en burger zo ingrijpend gebeuren, per definitie de mogelijkheid van een behoorlijkheidstoets
vergt en dat verkorting van de procedure daaraan ondergeschikt dient te zijn.Wij verkeren overigens in goed gezelschap als wij die stelling betrekken,
omdat een van de voornaamste adviseurs van de minister, prof. D.J. Elzinga,
in het aprilnummer van 2000 van De Gemeentestem ook zijn zorg uitspreekt over
het gebrek aan rechtsmiddelen voor de gemeentebesturen. Hij geeft zijn artikel
zelfs de niet mis te verstane titel mee: "Eerste Kamer zou Wet Arhi moeten
verwerpen". De minister kent stellig dit artikel en wil het wellicht in zijn
beantwoording betrekken. Wij wachten het antwoord van de minister met belangstelling
af.De heer De Beer (VVD):Mijnheer de voorzitter! Met dit debat nemen wij de draad weer op die door
de regering bijna drie jaar geleden werd afgebroken, toen staatssecretaris
Van de Vondervoort op 21 april 1998 aan het eind van de eerste termijn verzocht
de beraadslaging op te schorten voor nader beraad. In dit huis bleek bijna
kamerbreed een onoverkomelijk bezwaar te bestaan tegen een per amendement-Hoekema
c.s. ingebracht onderdeel. Daarbij werd het begrip "grenscorrecties" in die
zin opgerekt, dat in geen der betrokken gemeenten meer dan 15%, in plaats
van de oorspronkelijke 10%, van het inwonertal naar een andere gemeente mocht
overgaan.Inmiddels heeft het bezwaar van de Eerste Kamer geleid tot een novelle
waarbij de 15% weer tot 10% wordt teruggebracht. Dat is overigens in de Tweede
Kamer niet zonder gemor gegaan. Hoewel vandaag ook het oorspronkelijke wetsontwerp
25234 aan de orde is – wij zijn drie jaar geleden immers niet aan een
tweede termijn toegekomen – zullen wij ons bij dit debat beperken tot
de novelle zelf. Wie wil weten hoe wij over het oorspronkelijke wetsontwerp
denken, kan dat nalezen in de Handelingen; dat behoeft niet te worden herhaald.
De regering heeft ons standpunt trouwens ook niet bestreden. Bij nader inzien
zal ik dus veel korter spreken dan ik mij aanvankelijk had voorgenomen.Wat nu de grenscorrecties betreft, heeft onze fractie steeds de opvatting
gehuldigd dat de bovengrens in procenten van de bevolking, zou moeten worden
vervangen door een nominaal maximum van bijvoorbeeld 1000 inwoners. Een alternatief
zou kunnen zijn om voor gemeenten tot bijvoorbeeld 30.000 inwoners de 10%-grens
te handhaven en daarboven een maximum van 3000 inwoners te hanteren. Voorstellen
van deze aard hebben wij op verschillende momenten tijdens de behandeling
van de beide wetsvoorstellen gedaan.Na deze uiteenzetting zal het duidelijk zijn dat voor ons de oprekking
van het begrip grenscorrectie van maximaal 10% naar maximaal 15% van het aantal
inwoners van de kleinste betrokken gemeente onaanvaardbaar was. Een maximum
van 10% gaat ons al te ver. Ook bij zo'n bovengrens kan bij grotere gemeenten
sprake zijn van overheveling van vele duizenden burgers naar een andere gemeente.
Het is niet juist om in zo'n situatie gebruik te maken van de lichte procedure
die voor een grenscorrectie geldt. Daarbij kwam nog dat het desbetreffende
amendement op zijn zachtst gezegd de schijn droeg van gelegenheidswetgeving
in verband met de tegelijkertijd spelende kwestie van de grenscorrectie die
de provincie Zuid-Holland in de Haaglanden wilde doorvoeren. Bovendien was
het amendement geheel in strijd met de strekking van het wetsvoorstel dat
immers de beslissende rol van de wetgever wilde benadrukken.Voor de fractie van de VVD – en niet alleen voor deze fractie –
waren deze bezwaren van politieke en staatsrechtelijke aard zodanig zwaarwegend
dat zij tegen dit wetsvoorstel zou hebben gestemd indien het in stemming was
gebracht. De regering heeft er dus verstandig aan gedaan om met een novelle
te komen.Tegelijkertijd zal de minister begrijpen dat wij met de terugkeer naar
de oorspronkelijke bovengrens van 10% niet bijster tevreden zijn. Zoals gezegd,
vinden wij die nog veel te ruim. Op de door ons in het voorlopig verslag gestelde
vraag waarom de regering onze suggesties niet heeft gevolgd, zag de regering
geen kans een inhoudelijk antwoord te geven. Wij beseffen echter wel dat de
ware reden van politieke aard is. Deze novelle was toch al tegen het zere
been van de Tweede Kamer en meer viel er aan de overkant dan ook niet uit
te slepen. Tekenend voor de sfeer waarin het debat daar plaatsvond, was dat
een van de woordvoerders meende te moeten constateren dat noch door de Eerste
Kamer noch door de minister zwaarwegende staatsrechtelijke bezwaren waren
geuit die het noodzakelijk maakten dat de Tweede Kamer tot een ander politiekinhoudelijk
oordeel zou moeten komen. Naar zijn mening bleek de Eerste Kamer het slechts
politiekinhoudelijk niet eens te zijn met de Tweede Kamer. Nog afgezien van
de impliciete opvatting dat de Eerste Kamer eigenlijk geen politiek oordeel
toekomt – een oud misverstand – is deze opmerking onbegrijpelijk
als je naleest wat drie jaar geleden door de Eerste Kamer en de staatssecretaris
is gezegd bij de behandeling van het wetsvoorstel. Overigens moet worden opgemerkt,
dat achteraf gezien lang niet alle fracties in de Tweede Kamer gelukkig bleken
met de oprekking van het begrip grenscorrectie. De regering van haar kant
heeft consequent het standpunt ingenomen dat zij zelf het betreffende amendement
vanaf het begin niet vond stroken met de bedoeling van het wetsvoorstel. Wij
hebben er dus begrip voor dat de politieke speelruimte voor de minister in
dit geval erg klein is.Zoals gezegd, wij staan niet te juichen bij deze novelle. Gelukkig heeft
de regering op onze tweede vraag in het voorlopig verslag positief gereageerd.
De regering bevestigt dat er aanleiding zou kunnen zijn tot een grenscorrectie
op rijksniveau, ik citeer: "gelet op de bestuurlijke implicaties van de voorgenomen
grenscorrectie waarbij het ook in absolute zin betrokken aantal inwoners relevant
is". Met andere woorden: wanneer het aantal betrokken burgers op grond van
de 10%-grens te groot wordt, zal niet zonder meer de procedure van de grenscorrectie
kunnen worden toegepast. Verderop zegt de regering in dat geval de procedure
van de provincie over te nemen of van meet af aan zelf het initiatief
te nemen en er een wetsvoorstel van te maken. Ik zeg tegen de heer Pastoor
dat dit nu precies een van de gevallen is waarom de VVD-fractie voor deze
wetswijziging is omdat de regering dan het initiatief kan nemen.Voorzitter! Deze toezegging van de regering in de memorie van antwoord
komt bij ons zeer goed aan. Te gelegener tijd zullen wij de regering daaraan
helpen herinneren.Concluderend is de VVD-fractie van mening dat de Arhi-procedure ook na
aanneming van beide wetsvoorstellen verre van volmaakt is. Het had beter gekund.
Niettemin wordt hiermee een aantal technische verbeteringen aangebracht ten
opzichte van de bestaande situatie. Bovendien ligt er de toezegging van de
regering dat zal worden ingegrepen, indien de procedure van een grenscorrectie
oneigenlijk dreigt te worden gebruikt. Wij tellen deze bescheiden zegeningen
en zullen voor beide wetsvoorstellen stemmen.De heer Wöltgens (PvdA):Voorzitter! Beide voorafgaande sprekers hebben al naar voren gebracht
dat je de twee wetsvoorstellen die wij nu behandelen, waarvan de ene min of
meer in derde termijn en de andere in eerste termijn, niet kunt bespreken
zonder de voorgeschiedenis ervan in ogenschouw te nemen. In ieder geval de
heer De Beer was erbij toen staatssecretaris Van de Vondervoort aan de Eerste
Kamer het verzoek deed om tot staking van de behandeling van het wetsvoorstel
over te gaan en mededeelde dat zij zich zou beraden. Intussen is heel veel
tijd vergaan. De heer Pastoor heeft niet ongelijk dat hij het wel heel bijzonder
vindt om vlak voor de kerst van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
te horen of wij ons niet zouden willen haasten. Wie de geschiedenis van dit
wetsvoorstel kent, zou dit niet zonder ironie van de minister kunnen verwachten.
Omdat ik de minister ken, kan ik mij bijna niet anders voorstellen dan dat
hij dat buitengewoon ironisch heeft bedoeld. Dat wij het nu behandelen, getuigt
van een grote mate van welwillendheid van de senaat.Waarom werd de behandeling indertijd gestaakt? Wat was de inzet daarbij
van de Eerste Kamer? Het is al door de heer De Beer gezegd en ook door de
heer Pastoor gereleveerd. Het ging eigenlijk niet zozeer om het wetsvoorstel
dat de staatssecretaris bij de Tweede Kamer had ingediend, maar om een amendement
dat in de Tweede Kamer was aanvaard. Het begrip "grenscorrectie" werd zodanig
opgerekt dat 15% van het aantal inwoners als maximum kon gelden zonder dat
je via wetgeving tot herindeling zou hoeven over te gaan. De heer De Beer
heeft er terecht op gewezen dat, als je de parlementaire geschiedenis van
dat amendement bekijkt, iedereen verbaasd zou moeten zijn dat het eigenlijk
zonder enige behandeling en bespreking in de Tweede Kamer plotseling naar
voren is gekomen. Vervolgens kwamen wij er indertijd als woordvoerders achter
dat het een heel materiële bedoeling had die zeer te maken had met de
grenscorrectie die door de provincie Zuid-Holland voor Den Haag was beoogd.
Ik meen dan ook dat het kamerbrede verzet tegen dit onderdeel van het wetsvoorstel
heel begrijpelijk is geweest.Ik moet mijn erkentelijkheid ervoor uitspreken dat de regering is teruggegaan,
wat geen gemakkelijke gang is, naar de Tweede Kamer om haar ertoe te verleiden
om een amendement dat door de Kamer zelf ter tafel is gebracht ongedaan te
maken. Ik kan mij met de heer De Beer goed voorstellen dat de regering die
gelegenheid niet wenste aan te grijpen om verdergaande verfijningen of beperkingen
in het begrip "grenscorrectie" aan te brengen. Ik juich het overigens toe
dat de regering in de schriftelijke behandeling in de Eerste Kamer duidelijk
heeft laten zien dat het haar niet alleen gaat om de procenten, maar vooral
om het aantal mensen dat wordt geraakt door zo'n gemeentelijke herindeling,
wanneer de vraag aan de orde is of je het nu in de wet komende criterium betreffende
de grenscorrectie helemaal formeel zult hanteren. Ik wil nogmaals mijn erkentelijkheid
ervoor uitspreken dat deze novelle nu voor ons ligt. Het lijdt dan ook geen
twijfel dat wij die novelle van harte zullen steunen.De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat alle woordvoerders indertijd bij
de behandeling van de wijziging van de Wet Arhi ook nog andere bezwaren hadden
dan alleen de bezwaren die te maken hadden met het begrip "grenscorrectie".
Ik herinner mij bijvoorbeeld dat de heer De Beer vond dat er ook andere inconsequenties
in het wetsvoorstel waren geslopen, niet alleen door de regering, maar ook
door amendering in de Tweede Kamer. Als ik de VVD-stelling van toen een beetje
simpel samenvat, dan was de mening van de VVD: als je recentraliseert, doe
het dan consequent. Zet er dan niet alle mogelijke tussenfases van adviezen
van provinciale staten enz. tussen. De heer De Beer heeft net duidelijk gemaakt
dat dit niet een zodanig doorslaggevend bezwaar was, dat zij daarom tegengestemd
zou hebben. De CDA-fractie heeft haar andere bezwaren zonet nog eens nadrukkelijk
naar voren gebracht. Wie de behandeling van indertijd naleest, zal zien dat
ook de PvdA andere bezwaren had dan alleen de grenscorrectie betreffend.Er waren twee hoofdbezwaren. Het eerste was dat wel heel snel door het
vorige kabinet een wijziging van de Wet Arhi werd voorgesteld. De inkt van
die wet, onder mevrouw Dales totstandgekomen, was nog niet droog. Bij de kabinetswijziging
kwam de nieuwe staatssecretaris van Binnenlandse Zaken direct met een wijziging.
In zo'n korte tijd kan niet gesproken worden van een gedegen evaluatie.Er is conform onze grote filosoof Cruijff één voordeel verbonden
aan het nadeel dat wij er lang over gedaan hebben, namelijk dat wij nu wél
kunnen evalueren. Als je evalueert, moet je in die periode twee lessen leren
die wij indertijd niet hadden kunnen voorzien. De eerste les betreft de commissie-Van
Sprundel. Uit het feit dat die commissie in de meeste gevallen niet concludeert
tot onzorgvuldige behandeling, mag je niet afleiden dat zij overbodig is.
Als je rechtswaarborgen in zo'n proces wilt, is het eigenlijk wat minimaal
om ze enkel en alleen over de zorgvuldigheid van de procedure te laten gaan.
Daar waar praktisch en feitelijk gemeentelijke herindelingen aan de orde zijn,
is niemand gebaat bij het winnen van een procedurele slag. Immers, het gaat
de mensen niet om de procedure, maar om de uitkomst. Als wij in de toekomst
ooit gaan nadenken over waarborgen voor andere overheden ten opzichte van
de rijksoverheid om min of meer als gelijkwaardige overheid te worden behandeld,
moeten wij het eerder zoeken in inhoudelijke criteria waaraan
getoetst kan worden en waaraan de regering zich dan bindt, dan in procedurele
toetsen.De tweede les heeft voor mij een belangrijke verandering van invalshoek
teweeggebracht. Ik was redelijk enthousiast voor een initiërende rol
van de provincie. De laatste jaren ben ik daarop teruggekomen. Het is mij
vreselijk tegengevallen dat de provincie geen belangenloze partij is. Een
provincie die bang is voor stadsprovincies in het eigen gebied, is al gauw
geneigd om een stad als Utrecht een gemeente als Vleuten-De Meern erbij te
geven, teneinde van het gedonder af te zijn. Zij wil niet zelf slachtoffer
worden van de vereiste schaalvergroting. Datzelfde geldt voor een provincie
als Overijssel. Niet om intrinsieke redenen, maar om een provincie Twente
tegen te houden, is men al heel snel geneigd om dan maar voorstander te zijn
van Twentestad. Deze voorbeelden maken duidelijk dat de provincie in veel
gevallen niet de geschikte initiator van gemeentelijke herindeling is. Dankzij
de evaluatie ben ik geleidelijk aan tot het inzicht gekomen dat dit niet het
beste onderdeel was van de Wet Arhi. De PvdA-fractie heeft die les geleerd
en tilt in dit debat dus absoluut niet meer zo zwaar aan het handhaven van
de initiërende rol van de provincie.Ons tweede grote bezwaar betreft de recentralisatietendens, zoals de heer
Pastoor dat noemde. Waar het gaat om recentralisatie van de provincie naar
het rijk, heb ik er in elk geval begrip voor gekregen dat het niet meer de
provincie moet zijn die initieert. Inmiddels hebben wij dit onderwerp evenwel
met drie verschillende ministers van Binnenlandse Zaken besproken. Ik had
dan ook gehoopt om tegen het einde van de (schriftelijke) behandeling een
zekere nuancering aan te treffen. Ik mag de minister natuurlijk niet aanspreken
op zijn vroegere directeurschap van de VNG, maar ik had toch gehoopt dat er
iets zou zijn doorgedrongen.Waar ik de minister wel op mag aanspreken, is zijn constitutionele deskundigheid.
Ik heb de redenering die de regering al bij de indiening van het wetsvoorstel
naar voren heeft gebracht, steeds onbegrijpelijk gevonden. De regering stelt:
in de Grondwet staat dat de wetgever bepaalt wat een gemeente is en wat een
provincie is; dat betekent dat de wetgever degene is die bepaalt hoe groot
een gemeente moet zijn etc., en dat de wetgever dus ook geheel en al verantwoordelijk
is voor een gemeentelijke herindeling. Als wij in Nederland voortdurend zo
zouden denken, zouden wij de werkloosheid aanzienlijk vergroten, want dan
zouden wij het Poldermodel naar huis moeten sturen. In het licht van het Poldermodel
wordt nu juist bekeken of zaken die wettelijk gezien een bevoegdheid van de
wetgever zijn, wel bij wet geregeld moeten worden of dat dit beter kan gebeuren
door middel van een kaderovereenkomst of een convenant. Het feit dat de wetgever
ingevolge de Grondwet een bepaalde taak heeft, impliceert niet een verbod
voor de wetgever om met anderen in overleg te treden en zichzelf te dwingen
om zich aan dat overleg te houden. Ik verwijs hierbij naar de PBO-wetgeving,
die inmiddels overigens gewijzigd is. De regering is nu eenmaal verplicht
om advies te vragen aan de SER. Je kunt echter niet zeggen dat de grondwettelijke
verplichting voor de regering om sociaal-economisch beleid te voeren en advies
te vragen aan de SER, in strijd is met haar grondwettelijke taak. De redenering
die in dit verband gehanteerd is dat het in de Grondwet staat en dat het dus
een bevoegdheid en een taak van de wetgever is en dat anderen hierin dus eigenlijk
geen taken meer gegeven moeten worden, is volgens mij dan ook iets te rechtlijnig
en te simplistisch.De heer Pastoor (CDA):Voorzitter! De heer Wöltgens pleit ervoor om de provinciale besturen
wat minder macht te geven en de recentralisatie dus een kans te geven. Hij
voert daarbij aan dat de provinciale besturen als belanghebbenden actief zouden
zijn. Is hij echter niet van mening dat diezelfde vorm van belangenverstrengeling
ook aanwezig is, als de minister het initiatief neemt? Ik heb aan het eind
van mijn betoog een artikel van prof. Elzinga aangehaald. Hij adviseert de
Eerste Kamer om tegen het onderhavige wetsvoorstel te stemmen, met name omdat
hij dit aspect nog eens heeft gesignaleerd. Hij stelt dan ook dat niet alleen
de provincies wellicht een belanghebbendenrol hebben, maar dat zeker ook de
minister een belanghebbendenrol heeft, als hij het recht krijgt om zelfstandig
op te treden.De heer Wöltgens (PvdA):Voorzitter! Ik begrijp niet goed waar dit toe leidt. Ik constateer dat
de provincie een belanghebbendenrol speelt. Het feit dat het rijk mogelijkerwijs
ook een belanghebbendenrol zou kunnen spelen, is geen argument om de provincie
toch maar een initiërende taak te geven bij het tot stand brengen van
gemeentelijke herindeling. Als bescheiden centralist voeg ik er het volgende
aan toe. Als er dan toch initiërend moet worden opgetreden, als één
instantie de hoeder moet zijn van het algemeen belang, dan is dat de wetgever.
Ik ben er meer voor dat de wetgever die initiërende rol op zich neemt.
Het is ook zeker dat de wetgever die legitimatie heeft. De provincie heeft
die niet. De wetgever heeft ook niet de belangen die bij de provincie een
rol kunnen spelen.Ik ga door met mijn betoog. Ik had overigens eerder verwacht dat de heer
Pastoor mij wat dat betreft zou bijvallen dan dat hij mij zou tegenspreken.
De achtergrond van het wetsvoorstel getuigt wat mij betreft te veel van een
soort instrumentele visie op de gemeenten, in die zin dat wij dag in, dag
uit iets anders over de gemeenten zouden kunnen besluiten, enkel en alleen
omdat wij daartoe bevoegd zijn en omdat dit in de Grondwet staat. Neen, die
gemeenten zijn andere overheden, medeoverheden. Ze hebben ook een zekere autonomie.
Ze hebben recht op een bepaalde mate van zorgvuldigheid in de omgang. Ik weet
niet precies hoe je dit allemaal moet regelen, maar ook als je het niet regelt,
dan moet je dat wel uitspreken. Je kunt de medeoverheden niet van de ene op
de andere dag een totaal andere omvang of een totaal ander takenpakket geven.
Het gaat vaak om historisch gegroeide eenheden. Het gaat ook vaak om eenheden
die niet alleen van bestuurlijke aard zijn, maar die ook een zekere sociale
samenhang vertonen. Vaak ontlenen mensen voor een deel ook nog een bepaalde
identiteit aan de gemeenten. Dat vergt geen abstract, bestuurlijk voluntarisme.
Je moet met deze min of meer organisch gegroeide eenheden op een buitengewoon
zorgvuldige manier omgaan. Ik weet niet precies hoe je die zorgvuldigheid
kunt afdwingen, gelet op de situatie die nu is ontstaan. Het minste wat ik
verwacht, kijkend naar de initiërende rol die de minister van Binnenlandse
Zaken nu krijgt, is dat die zorgvuldigheid te allen tijde bij die intenties
wordt meegenomen. De waardering van de gemeentelijke overheid als een medeoverheid
en niet als een lager instrument, waarmee je kunt doen en laten wat je wilt,
moet duidelijk tot uiting komen. Dan zou mijn beduchtheid in de richting van
het wetsvoorstel dat wij nu bespreken – ik voelde die een aantal jaren
geleden – deels zijn weggenomen. Ik krijg daar graag een reactie op
van de minister van Binnenlandse Zaken. Dan staat onze stem voor zowel de
novelle als het wetsvoorstel niets meer in de weg.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! De voorliggende wetsvoorstellen beogen de proceduretijd voor
gemeentelijke herindeling te bekorten. In dat kader is het veelbetekenend
dat het meer dan drie jaar heeft moeten duren voordat deze wijzigingswet kan
worden afgehandeld. Het voorlopig verslag van de Eerste Kamer dateert van
24 november 1997. De behandeling werd geschorst op 21 april 1998.De voor-vorige bewindspersoon op dit dossier, staatssecretaris Van de
Vondervoort, benadrukte sterk het procedurele karakter van de Wet wijziging
procedurele bepalingen. Dat is logisch. Deze wet regelt de procedure van gemeentelijke
herindeling, het hoe, en staat los van de inhoud, het waarom. Omdat in de
vorige zittingsperiode de standpunten van steeds meer fracties in deze Kamer
ten aanzien van gemeentelijke herindeling begonnen af te wijken van het kabinetsstandpunt,
is geprobeerd een inhoudelijke discussie over gemeentelijke herindeling van
de grond te krijgen. Die pogingen werden door staatssecretaris Van de Vondervoort,
onder verwijzing naar het Beleidskader gemeentelijke herindeling van 1995,
steevast afgewezen. Inhoudelijk zou er over gemeentelijke herindeling kunnen
worden gesproken bij concrete herindelingsvoorstellen. Alleen werd dan de
inhoudelijke discussie steeds afgekapt door te verwijzen naar het beleidskader
van 1995. Zo draaiden wij in een kringetje rond.Sindsdien zijn er een paar dingen gebeurd.De notitie "Krachtige gemeenten" van het ministerie van BZK verscheen
in november 1998 en het eindrapport van de stuurgroep "Krachtige gemeenten"
met als titel "Gemeenten: meer dan lokaal bestuur" in maart 2000. De minister
heeft toegezegd om in deze Kamer naar aanleiding van de kabinetsreactie op
dat laatste stuk een inhoudelijke discussie te voeren. Dat commentaar heeft
lang op zich laten wachten, maar het is er nu. Gedateerd 15 december 2000
en in het kerstreces aan de voorzitter van de Tweede Kamer gestuurd. Op 6
januari was de voorzitter van de werkgroep nog niet op de hoogte van het officieel
uitkomen van dit stuk.Omdat de wijziging van de Wet Arhi zo lang op de plank heeft gelegen,
lag hier een uitgelezen mogelijkheid om in deze Kamer eerst inhoudelijk over
gemeentelijke herindeling te discussiëren en dan de procedure vast te
stellen. Als de minister niet zo lang had gewacht met een kabinetsstandpunt
over het rapport "Gemeenten: meer dan lokaal bestuur" te formuleren, had het
gemakkelijk gekund. Ik betreur het dat die mogelijkheid niet is benut, vooral
omdat in de kabinetsreactie de procedurele verantwoordelijkheid van provincies
voor herindelingen wordt benadrukt.Bij de rol van de rijksoverheid in die kabinetsreactie worden vier maatregelen
voorgesteld, waarvan twee op financieel gebied, een over de kwaliteitsmonitor
herindeling en een over binnengemeentelijke decentralisatie. Er wordt niets
gezegd over centralisatie. Ik citeer in dit verband uit het kabinetsstandpunt
over de rol van de provincie:"De provincies in hun regierol bij bovenlokale aangelegenheden maar ook
in hun rol van meest nabij bestuurlijke partners van de gemeenten, moeten
waar het de bestuurlijke schaal van gemeenten of de samenwerking betreft initiëren,
faciliteren en onder omstandigheden bij wijze van sluitstuk knopen doorhakken.
Zo kunnen de provincies een toenemende belangrijke positie innemen en zich
profileren."Mijn vraag is hierbij of het verzwakken van de provinciale positie in
het voorliggende wetsvoorstel niet in tegenspraak is met deze uitspraak.Voorzitter! Voordat ik de twee voorliggende wetsvoorstellen bespreek,
vraag ik even aandacht voor een stukje geschiedvervalsing. Volgens de nota
naar aanleiding van het verslag van de Tweede Kamer van 12 december 1999 over
wetsvoorstel 26655, de novelle, is er op 21 april 1998 in de Eerste Kamer
sprake geweest van uitvoerige beraadslagingen over het wetsvoorstel inzake
de wijziging van procedurele bepalingen. Die mening wordt herhaald in de nadere
memorie van antwoord van de Eerste Kamer over de novelle van 23 november 2000.
Daarin toont de minister zich bereid om nogmaals in te gaan op de bezwaren
die GroenLinks op 21 april 1998 had gemaakt tegen wetsvoorstel 25234 inzake
de procedurele bepalingen.In het voorlopig verslag over wetsvoorstel 26655 – dat ging immers
formeel alleen over de novelle – was kortheidshalve en ook voor de zekerheid
door mijn fractie verwezen naar de eerste behandeling van het oorspronkelijke
wetsvoorstel en de daar geuite bezwaren. In de memorie van antwoord van 19
juni 2000 ging de minister niet in op de in de plenaire vergadering van 21
april 1998 genoemde bezwaren.Ik wijs de minister erop, dat de typering "uitvoerige beraadslagingen"
niet van toepassing is op de behandeling van wetsvoorstel 25234 op 21 april
1998. Na de inbreng in eerste termijn van de fracties heeft staatssecretaris
Van de Vondervoort als antwoord enkele hoofdlijnen geschetst en vervolgens
de beraadslagingen geschorst. Als een dergelijke behandeling door deze minister
wordt getypeerd als uitvoerige beraadslagingen heeft hij bijscholing nodig
over wat wordt verstaan onder uitvoerige beraadslagingen, zeker in deze Kamer.
Of er is sprake van een behoorlijk vrijmoedige interpretatie van de minister.
De bezwaren waren op 21 april 1998 wel uitgesproken door mijn fractie maar
toen niet weerlegd. Het gebruik van het woord "nogmaals" in de nadere memorie
van antwoord is dus onterecht. Onze bezwaren zijn nu wel van commentaar voorzien
en ik begrijp dat de minister mij zelfs dankbaar is voor het platform dat
ik hem heb geboden. Met de wijzigingswet die voorligt wil het kabinet het gemeentelijk herindelingproces
stroomlijnen en bekorten. Een streven dat waardering verdient. De herindelingprocedure
duurt inderdaad lang, waardoor gemeenten lang in onzekerheid verkeren. Of
met deze wijzigingswet daarin verandering komt, waag ik te betwijfelen. Maar
maatregelen die kunnen worden genomen zonder de zorgvuldigheid van het proces
aan te tasten zijn altijd welkom.Voorzitter! Eerst de novelle. Dat onderdeel van het oorspronkelijke wetsvoorstel,
verhoging van het percentage bij grenscorrectie, is door mij indertijd getypeerd
als gelegenheidswetgeving. Het doet mijn fractie genoegen dat de 15% weer
is teruggebracht naar 10%, hoewel dit wel aan de hoge kant blijft voor een
grenscorrectie. De VVD heeft daar uitvoerig aandacht besteed en heeft aangegeven
dat dit percentage soms veel te hoog kan zijn. Die novelle zal het kabinet
geen pijn hebben gedaan. De verhoging was immers geen voorstel van het kabinet,
maar was via een amendement van de Tweede Kamer ingebracht. Met deze novelle
is ook ons bezwaar tegen de overgangsregeling weggenomen. Mijn fractie zal
dan ook voor dit wetsvoorstel stemmen. Het is jammer dat de novelle zich heeft
beperkt tot het terugdraaien van het percentage bij grenscorrecties. Niet
alleen mijn fractie had verschillende bezwaren tegen de wijzigingswet. Behalve
het CDA, de SGP, de RPF en het GPV en in andersoortige bewoordingen de VVD,
had ook de woordvoerder van de PvdA destijds, collega Wöltgens, bij de
plenaire behandeling grote en naar mijn mening onoverkomelijke bezwaren tegen
deze recentralisatie, zoals hij het noemde in een boeiend historisch betoog.
Dat heeft hij nu weer even dunnetjes overgedaan. Ik begrijp uit zijn verhaal
dat ook fundamentele bezwaren in de loop van de tijd kunnen vervagen. Collega
Wöltgens rechtvaardigt zijn ommezwaai door de rol van de provincie ter
discussie te stellen, omdat de provincies niet belangeloos zouden zijn bij
gemeentelijke herindeling. Als één van de voorbeelden noemt
hij de herindeling in Utrecht van Vleuten/De Meern. Tegen die achtergrond
heb ik een prangende vraag aan de heer Wöltgens: waarom heeft hij, als
hij er zo over denkt, in deze Kamer niet tegen dat wetsvoorstel gestemd. Ik
vond het namelijk een tamelijk schandalig wetsvoorstel.De heer Wöltgens (PvdA):Als ik daar nu een antwoord op geef, kan mevrouw Schoondergang mij dan
beloven dat zij het argument dat provincies belanghebbenden zijn zal gebruiken
om voor het wetsvoorstel dat voorligt te stemmen?Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):U heeft mij niet horen zeggen dat provincies belanghebbend zijn. Ik citeerde
uw woorden.De heer Wöltgens (PvdA):Ja, maar wel instemmend, had ik de indruk.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Nee, ik heb uw woorden volslagen objectief herhaald. U rechtvaardigt deze
ommezwaai door dat argument te gebruiken en als voorbeeld noemde u het voorstel
Vleuten/De Meern.Minister De Vries:Ik hoor de geachte afgevaardigde zeggen dat het een schande was dat er
een wetsvoorstel over Utrecht was ingediend. Ik wijs erop dat het bewuste
voorstel in de Tweede Kamer is aangenomen en in deze Kamer en vraag mij af
wat de geachte afgevaardigde over de wet denkt die door deze Kamer is vastgesteld.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Ik noemde het wetsvoorstel "tamelijk schandalig". Ik wilde niet al te
grove bewoordingen gebruiken. Ik vind het nog steeds een schande dat het wetsvoorstel
door beide Kamers is gekomen en ik ben niet de enige in het land. Ik kom nogal
eens mensen tegen die dezelfde bewoordingen gebruiken voor dat vastgestelde
wetsvoorstel, ook in deze Kamer. Iedereen zal zich herinneren dat ik afwijzend
tegenover dat voorstel stond en dat ik heb geprobeerd dat heel sterk duidelijk
te maken in het debat.Voorzitter! Ik kom bij wetsvoorstel 25234 Wijziging procedurele bepalingen.
Wij beoordelen positief dat: - er een procedure is opgenomen over
de voorbereiding van herindeling bij gelijkluidende raadsbesluiten;- het financieel toezicht van op te heffen gemeenten naar voren geschoven
wordt in de procedure;- alle bepalingen over gemeentelijke herindelingen
zijn samengebracht in de Wet Arhi.GroenLinks heeft echter, net als drie jaar geleden, fundamenteel bezwaar
tegen centralisatie van de procedure bij gemeentelijke herindeling. Dit is
in strijd met de opzet van de Wet Arhi, die uitging van de "bottom-up"-benadering.
Dit wetsvoorstel versterkt de positie van de landelijke overheid en verzwakt
die van de medeoverheden. Dat lijkt mij moeilijk te rijmen met de meest recente
uitspraken van het kabinet over de provinciale verantwoordelijkheid voor gemeentelijke
herindeling.In dat verband vraag ik de minister of de voorstellen in dit wetsvoorstel
tot centralisatie niet achterhaald zijn. Het wetsvoorstel dateert van vier
jaar geleden. Is het daarmee niet een relikwie? In de tussentijd is immers
de provinciale bestuurslaag opgewaardeerd. Ik begrijp dat de heer Wöltgens
daar een geheel andere mening over heeft. Als ik in het land rondkijk en luister
naar uitspraken, niet alleen van provinciale bestuurders, staat de provincie
echter weer op de bestuurlijke kaart. Dat wordt ook duidelijk uit de laatste
kabinetsreactie van 15 december. Toch wordt dit voorstel gewoon afgehandeld.In het voorliggende wetsvoorstel wordt de positie van het provinciaal
bestuur op twee manieren verzwakt: door de minister de mogelijkheid te bieden
een gemeentelijke herindelingprocedure te starten buiten de provincie om en
door het provinciale herindelingsbesluit te beperken van ontwerpwetsvoorstel
tot advies. Volgens de minister moet er de keuze zijn tussen een uitnodiging
aan een provinciebestuur om een gemeentelijke herindeling te starten, mogelijk
in de huidige procedure, dan wel dat de minister zelf een gemeentelijke herindeling
ter hand neemt. Er wordt niet uitgelegd waarom er een dergelijke keuze zou
moeten zijn in ons huidige bestuurlijke bestel van drie bestuurslagen. Waarom
zou dat moeten, als de procedurele verantwoordelijkheid voor gemeentelijke
herindeling bij de provincie ligt en de eindverantwoordelijkheid bij het parlement?
Daar wil toch niemand aan tornen? Achter deze verdeling van verantwoordelijkheden
staat ook de fractie van GroenLinks. De minister schetst de mogelijkheid dat hij de voorbereidingen voor een
gemeentelijke herindeling van een provinciebestuur overneemt. De minister
hoeft dan niet de gehele Arhi-procedure van begin af aan te doorlopen. Ik
verkeerde in de veronderstelling dat de huidige wetgeving die mogelijkheid
ook toestaat, gezien de in 1995 door de toenmalige staatssecretaris gevolgde
procedure inzake Goeree Overflakkee. Volgens de minister kent de huidige wetgeving
echter niet de mogelijkheid van overname door de minister van de provinciale
procedure. Het kan echter niet alle twee waar zijn. Of de mogelijkheid voor
de bewindspersoon om een provinciale procedure voor een gemeentelijke herindeling
over te nemen bestaat niet, en dan zet ik vraagtekens bij de gevolgde procedure
inzake Goeree Overflakkee. Of de mogelijkheid bestaat wel en dan is er geen
wetswijziging nodig.Omdat ik er niet meteen van uitga dat het kabinet strijdig met de wet
handelt, heb ik enig onderzoek gedaan. Navraag leerde mij dat de toenmalige
staatssecretaris per brief van 21 december 1994 met een beroep op artikel
279 van de Provinciewet het college van GS van Zuid-Holland uitnodigde om
een spoedprocedure te starten om Goeree Overflakkee in te delen bij de provincie
Zeeland. Per brief van 8 juli 1995, een half jaar later, deelde de staatssecretaris
het provinciebestuur mee dat zij overeenkomstig de bepalingen van het tweede
lid van artikel 179 van de Provinciewet had besloten, zelf de bestuurlijke
indeling van Goeree Overflakkee ter hand te nemen. Voor de volledigheid geef
ik aan dat per brief van 19 april 1996 werd meegedeeld aan de provincie dat
voortzetting van de behandeling niet aan de orde was in verband met het niet
doorgaan van de stadsprovincie Rotterdam.Voorzitter! De mogelijkheid voor de bewindspersoon om een procedure te
starten, bestaat dus wel degelijk in de huidige wetgeving. Weliswaar met een
omweg over het provinciaal bestuur, maar hij is er. Daarvoor is geen wetswijziging
nodig. Mijn fractie kan zich wel voorstellen dat een lopende procedure van
een provincie wordt overgenomen, alhoewel daar zwaarwegende argumenten voor
moeten worden aangevoerd. Ik wil van de minister enkele voorbeelden hiervan
horen. Het is daarbij inderdaad praktisch als niet de gehele procedure van
begin af aan over hoeft worden gedaan. Dat wordt dan ook in deze wijzigingswet
geregeld. Daar hebben wij geen bezwaar tegen, maar dat de voorliggende wet
het mogelijk maakt dat de minister buiten het provinciaal bestuur om een gemeentelijke
herindelingsprocedure kan starten, gaat ons te ver. Ik onderken dat de minister
heeft gezegd het provinciaal bestuur wel te zullen inlichten, te raadplegen
en om advies te vragen, maar het gaat ons erom dat met dit wetsvoorstel de
minister eigenstandig een procedure kan starten. Dat noemen wij, anders dan
de minister, wel degelijk centralisatie. Ik herinner mij dat collega Wöltgens
dat drie jaar geleden recentralisatie noemde.In dit verband heb ik nog een vraag aan de minister. Bij de lopende procedure
voor de herindeling Den Haag wordt er volgens de nadere memorie van antwoord
door de minister gehandeld in de geest van de provinciale procedures van de
Wet Arhi, omdat in de bestaande wettelijke regeling nadere voorschriften ontbreken
omtrent de voorbereiding van een herindeling door de minister. "In de geest
van de provinciale procedures" klinkt natuurlijk mooi, maar had de minister
niet gewoon moeten wachten op de afhandeling van het voorliggende wetsvoorstel
25243? Ik ben benieuwd naar het antwoord van de minister.Dan is er de kwestie van het provinciale besluit over een gemeentelijke
herindeling. Dat besluit moet terecht – na amendering door de Tweede
Kamer – door provinciale staten genomen worden, niet door gedeputeerde
staten zoals het kabinet wilde. Dat besluit wordt echter in plaats van een
ontwerpwetsvoorstel beperkt tot een advies, niet eens een zwaarwegend advies
waar alleen met redenen omkleed van kan worden afgeweken. Mijn fractie beschouwt
dat als een verzwakking van de positie van het provinciaal bestuur bij gemeentelijke
herindelingen. Heeft de minister zich wel gerealiseerd hoe in de toekomst
de positie van het provinciaal bestuur zal zijn in het officiële overleg
met de gemeenten? Als de wet wordt aangenomen, staat de provinciaal bestuurder
veel zwakker in dit overleg. Het statenbesluit wordt niet méér
dan een advies en vul zelf maar in, wat er met adviezen zoal kan gebeuren.Beperking van het provinciale advies past in de redenering van het kabinet
dat versterking van de positie van de wetgever beoogt. Mijn fractie wijst
die beperking af, ondanks de redenering in de nadere memorie van antwoord
dat het voor het provinciaal bestuur gunstig is om met meerdere alternatieven
te kunnen komen. Wordt het daar nu echt duidelijker door? Heeft de minister
ook overwogen dat door het aanbieden van alternatieven aan het kabinet gemeentebesturen
nog langer in onzekerheid blijven? Dat gaat toch recht tegen de bedoeling
van dit wetsvoorstel in?Misschien is er wel een voordeel voor de minister. Als de alternatieven
maar ruim genoeg worden voorgelegd aan de Tweede Kamer, zal waarschijnlijk
in deze Kamer geen discussie meer worden gevoerd over de vraag, of gemeenten
al dan niet in het wettelijk voorgeschreven overleg de mededeling hebben gekregen
dat ze worden opgeheven. Ook zal dan geen discussie meer worden gevoerd over
de vraag, of de Tweede Kamer wel zorgvuldig heeft gehandeld bij opheffing
van gemeenten, in afwijking van het provinciale voorstel. Die discussie vond
plaats in de procedure van het herindelingsvoorstel voor de gemeenten Belfeld
en Born, zoals de minister zich nog wel zal herinneren. De minister heeft
in het verlengde van die discussie mij en collega Holdijk een pak papier toegestuurd
dat ons ervan moet overtuigen dat die gemeenten in het wettelijk voorgeschreven
overleg wel degelijk zou zijn meegedeeld dat zij zouden worden opgeheven.
Ik heb die stukken bestudeerd. Onthullend is dat uit de toegezonden stukken
niet blijkt dat de minister gelijk had en wij ongelijk. Wat Belfeld betreft,
waren er 17 regels uit het verslag van het overleg ex artikel 2 van de Wet
Arhi en in dat verslag was geen sprake van opheffing van de gemeente Belfeld.
Wat Born betreft, blijkt slechts uit het verslag van het overleg ex artikel
2 van de Wet Arhi waarbij de gemeente Born aanwezig was, dat alleen de overgang
van het terrein Nedcar naar de nieuwe gemeente aan de orde was. Ik ben nu
wel in het bezit van brieven van andere gemeenten die belang hadden
bij het opheffen van Belfeld en Born.Tot slot, voorzitter, het vervallen van de beroepsmogelijkheid van gemeenten
bij de minister die daartoe de onafhankelijke commissie van deskundigen, de
commissie-Van Splunder, raadpleegt. In de systematiek van het wetsvoorstel,
waarbij sprake is van een accentverlegging van de provincie naar de wetgever,
is het voorstel om de commissie-Van Splunder op te heffen misschien nog wel
te verdedigen. Echter, aangezien de fractie van GroenLinks niet meegaat in
de centralisatiegedachte, vindt mijn fractie het opheffen van de beroepsmogelijkheid
een verzwakking van de positie van gemeenten. Ook daarin gaan wij niet mee.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik spreek mede namens de fracties van RPF en GPV. Onder verwijzing
naar de bijdrage van onze fracties aan de gedachtewisseling van 21 april 1998
in deze Kamer over wetsvoorstel 25234, zou ik in deze instantie uitermate
kort kunnen zijn. Dat is temeer geraden, nu ik mij in elk geval niet in een
discussie zou willen begeven over de vraag of het onder 26655 ingediende wetsvoorstel,
zijnde een novelle, past binnen de kabinetsnotitie over de positie van de
Eerste Kamer.Uit de voorgaande discussieronde is duidelijk naar voren gekomen dat bij
onze fracties een aantal bezwaren leefde tegen wetsvoorstel 25234. Aan één
daarvan is tegemoet gekomen in de novelle door het begrip grenscorrectie terug
te brengen van 15 naar 10% van het inwonertal van een gemeente. Die wijziging
heeft uiteraard onze instemming, al blijft de 10%-norm in onze ogen toch een
te ruime norm. Maar tegelijkertijd moge duidelijk zijn dat de andere, eerder
naar voren gebrachte bedenkingen daarmee niet zijn vervallen. Ze behoeven
thans niet in den brede te worden herhaald, wil het mij voorkomen. Slechts
bij twee daarvan zou ik thans nog willen stilstaan, mede naar aanleiding van
hetgeen daaromtrent door de regering in de voorbereidende stukken betreffende
het nieuwe wetsvoorstel 26655 naar voren is gebracht. Het zijn de punten die
ook door de heer Pastoor met name zijn genoemd.Allereerst de vraag, of de voorstellen nu per saldo resulteren in een
vorm en mate van centralisatie of recentralisatie. De regering schrijft in
de memorie van antwoord aan deze Kamer, dat de gedachte aan centralisatie
of recentralisatie op een misverstand berust. In de nadere memorie van antwoord
wordt het nog stelliger uitgedrukt: van centralisme is geen sprake. De centralisatievraag
spitste zich toe op de rol van de provincies in het proces van gemeentelijke
herindeling. Van recentralisatie is geen sprake, aldus de regering, omdat
ook nu reeds de wetgever de eindverantwoordelijkheid voor wijzigingen van
de gemeentelijke herindeling draagt. De provincie heeft een voorbereidende
en adviserende rol. Dat is waar, maar een essentieel onderdeel van wetsvoorstel
25234 vormt de introductie van de mogelijkheid, dat de minister buiten de
provincie óm een voorstel tot gemeentelijke herindeling aan het parlement
voorlegt, dus op eigen initiatief. Dat is toch een substantiële afwijking
van of aanvulling – hoe men het ook belieft te noemen – op de
bestaande Arhi-procedure? Dat zal toch moeilijk kunnen worden ontkend. De
beoogde situatie is per conclusie deze dat indien een provincie om haar moverende
reden geen aanleiding ziet om, des verzocht, met een herindelingsadvies te
komen, dit besluit door de minister kan worden overruled. Dat is een heel
andere situatie dan de heer Wöltgens op het oog had. Daarbij gaat de
provincie juist in op het verzoek, omdat zij daarmee zekere (eigen)belangen
denkt te dienen. Het gaat mij echter om de situatie waarin de provincie geen
reden ziet om een advies uit te brengen. Dan kan de minister een dergelijk
besluit overrulen. De wetgever draagt weliswaar grondwettelijk de volle verantwoordelijkheid
voor de inrichting van het decentrale bestuur, maar die volle verantwoordelijkheid
is tot nu toe gedeeld. Gekozen is voor wat heet een bottom-up-benadering,
waarbij de eindverantwoordelijkheid berust bij de wetgever, maar de beginverantwoordelijkheid
bij de provincies. Die deling van verantwoordelijkheden, zoals deze nu bestaat,
zouden wij in stand willen laten.Vervolgens is daar het voorstel om artikel 285, tweede lid, van de Gemeentewet
te schrappen, waardoor de commissie van onafhankelijke deskundigen, die de
zorgvuldigheid van de procedure bij de provincie en vooral de eerste fase
daarvan moet bewaken, verdwijnt. De regering beroept zich ter argumentatie
van dit standpunt, alweer, evenals bij het vorige punt, op de verantwoordelijkheid
van de wetgever die een volle verantwoordelijkheid is. Daarin, zo vervolgt
de regering haar redenering, past niet een procedure voor behoorlijkheidstoetsing
door de minister tijdens de voorbereiding van het provinciale advies.Nu hebben wij ook niet zo'n behoefte aan een ministerieel oordeel, maar
des temeer aan een onafhankelijk advies over de procedurele gang van zaken.
Met de heer Wöltgens leg ik er graag de nadruk op dat die procedurele
aspecten vaak een betrekkelijke betekenis hebben en vaak verweven worden met
inhoudelijke aspecten. Het gaat ons er niet zozeer om dat er een oordeel van
de minister gevraagd kan worden als wel dat dit oordeel gebaseerd is op het
advies van een onafhankelijke commissie. Er dient in onze visie sprake te
zijn van rechtswaarborgen omtrent de gevolgde procedure, in het bijzonder
waar het eventueel op te heffen gemeenten betreft. De weg via de bestuursrechter
is voor deze gemeenten afgesloten, zo is wel gebleken bij de Hoge Raad. Dat
betekent dat zij volledig afhankelijk worden van het oordeel van de politiek,
de wetgever. die het laatste woord zou moeten spreken over de behoorlijkheid
van de gevolgde procedure. Ook die situatie kan voor het parlement toch geen
reden zijn om niet te willen en te kunnen beschikken over het advies van onafhankelijke
deskundigen? Het gaat ons daar veel meer om dan om het oordeel van de minister.
Kortom, wij blijven het voorstel om de commissie-Van Splunder te laten verdwijnen,
uitermate betreuren.Ten slotte zou ik nog een opmerking willen maken over het antwoord van
de regering in de memorie van antwoord naar aanleiding van onze vragen in
het voorlopig verslag over de combinatie van voorstellen tot gemeentelijke
herindeling en procedures tot grenscorrectie, in situaties waarin van een
samenhang tussen gemeentelijke herindeling en grenscorrectie
sprake is. In het antwoord lezen we onder andere: "Grenscorrecties zullen
tevens bij wet worden vastgesteld indien deze in samenhang met een wijziging
van de gemeentelijke indeling in procedure worden gebracht." Dat staat er
wat voorwaardelijk: "indien". Dit is een juist standpunt, maar daarover ging
de vraag niet. Het ging er ons om dat zich niet meer het verschijnsel zal
voordoen dat wij bij de gemeentelijke herindeling Utrecht en de grenscorrectie
Rijnenburg aantroffen, namelijk dat de wetgever een herindelingsvoorstel behandelt,
terwijl daarnaast tegelijkertijd op provinciaal niveau een aparte grenscorrectieprocedure
wordt gevolgd. Die situatie moeten wij niet wensen. De voorganger van deze
minister bleek in het debat in de Tweede Kamer ook al bereid om zijn gedachten
daarover te laten gaan. Voorziet het wetsvoorstel in een zodanige oplossing
dat dit niet nog eens gebeurt?De heer Terlouw (D66):Voorzitter! Op het principe waarop het wetsontwerp Algemene regels herindeling
berust, is niet veel aan te merken. De Grondwet zegt het zo mooi in artikel
3: "De wet kan provinciën en gemeenten splitsen en nieuwe vormen." Aangezien
de wet wordt vastgesteld door de regering en de Staten-Generaal, moet er voor
de minister een mogelijkheid zijn om eigen initiatief te nemen. Daar kun je
toch niet zo gek veel tegen hebben. Mevrouw Schoondergang zei het schandelijk
te vinden dat wij stemden voor de herindeling in Utrecht. Die herindeling
is tot stand gebracht door de wetgever, op grond van de Grondwet die zegt
dat de wetgever die bevoegdheid heeft. Wij hebben voorgestemd op grond van
Europese ontwikkelingen en schaalbeschouwingen. Daar hoef je het niet mee
eens te zijn, maar schandelijk is het niet. Ik neem aan dat mevrouw Schoondergang
zich liet meeslepen door de hartstocht van haar decentralisatiegedachten en
dat kun je dan ook wel weer vergeven.In de memorie van antwoord zegt de minister dat provincies de voorbereidende
taken die zij nu vervullen inzake gemeentelijke herindeling, zullen blijven
vervullen. Dat zal volgens de minister de reguliere praktijk blijven. De beoogde
wijziging opent de mogelijkheid voor de minister om zelf de voorbereiding
ter hand te nemen, zonder daarbij juridisch van de medewerking van de provincies
afhankelijk te zijn. De heer Holdijk en andere sprekers stellen hier tegenover
dat intussen wel een wijziging van de bestaande Arhi-procedure in gang wordt
gezet, in de richting van centralisatie. Daar zit natuurlijk een grond van
waarheid in, al moet ik zeggen dat zelf ik als notoire voorstander van decentralisatie,
begrip kan hebben voor de wens van de minister om uitgaande van het grondwetsartikel
het initiatief te kunnen hebben. Niettemin had de heer Wöltgens gelijk
toen hij opmerkte dat het geen toeval was dat de toenmalige staatssecretaris
Van de Vondervoort destijds het wetsontwerp indiende. Die indiening kwam ongetwijfeld
niet uitsluitend voort uit de aandrift om de wet zo precies mogelijk te laten
aansluiten bij de Grondwet. Wij weten hoe de hazen lopen: de provincie had
er belang bij om sommige herindelingen al dan niet te laten doorgaan, de gemeenten
hadden er belang bij en ook het rijk had er belang bij. Mevrouw Van de Vondervoort
zag die belangen in een bepaalde richting. Dat zal haar er op dat moment toe
hebben gebracht om te besluiten dat het tijd werd om de wet aan te scherpen.
Wij zijn niet tegen beide wetsontwerpen, maar wel zijn wij er voor om de initiatieven
zoveel mogelijk te laten waar zij horen, te weten bij de direct betrokkenen.
Wil de minister, zoals hij eerder al schriftelijk deed, nog eens bevestigen
dat hij dit ook vindt? Dat dit zo is, blijkt ook wel uit de herindelingsvoorstellen
die tijdens de huidige kabinetsperiode zijn gedaan. Het regeerakkoord wordt
gevolgd. Daarin is afgesproken dat in het algemeen wetsontwerpen op dit gebied
zijn afgestemd op inzichten van de provincies. Meestal is dat het geval geweest.
Dit gaat niet op voor Den Haag en de omliggende gemeenten. Ten aanzien daarvan
heeft de provincie het initiatief aan het rijk teruggegeven. Wellicht is het
verhelderend als de minister in zijn antwoord uiteenzet waarom tegen de achtergrond
van dit regeerakkoord en dit wetsontwerp het kabinet hier het voortouw heeft?
Ik wil, met andere woorden, graag weten wat het betekent in politieke zin
voor de verhouding tussen het rijk en de provincie Zuid-Holland. De randgemeenten
van Den Haag maken ons duidelijk dat zij geenszins instemmen met de voorstellen
en dat is volstrekt vanzelfsprekend. Welke rol is hierbij nu nog weggelegd
voor de provincie? Ik ben er toch benieuwd naar welke rol de provincie gaat
spelen.Mijnheer de voorzitter! De fractie van GroenLinks heeft vragen gesteld
over de systematiek in het wetsontwerp, waarbij de provincie niet meer adviseert
in de vorm van een conceptwetsvoorstel, maar vrij is in het kiezen van de
vorm waarin het advies wordt gegoten. Wij kunnen ons wel vinden in het antwoord
van de minister, waar hij schrijft dat de provincie zich dus niet noodzakelijkerwijze
hoeft te beperken tot één oplossing, maar varianten kan aangeven.
Als dit nu in de praktijk zou worden gedaan, hoe zit het dan met de procedures?
Hebben alle varianten die de provincie inbrengt, dan de vereiste inspraakrondes,
met de termijnen en wat dies meer zij, ook doorlopen?De minister zegt dat de Staten-Generaal – lees: de Tweede Kamer –
in zo'n geval bij de beoordeling van het regeringsvoorstel terug kunnen vallen
op herindelingsvarianten. Nu, mevrouw Schoondergang sprak al over de situatie
in Limburg, Belfeld en Borne. De overzijde van het Binnenhof heeft niet geschroomd
om bij amendement aanzienlijke wijzigingen aan te brengen in het ontwerp van
het kabinet. De minister zei toen, dat die varianten in het voortraject uitvoerig
aan de orde waren geweest, maar over de mate waarin dat het geval was, bestond
bepaald geen overeenstemming in de streek en ook niet bij sommige Kamerleden.
Indien, met andere woorden, een provincie een advies uitbrengt met herindelingsvarianten,
dan is grote zorgvuldigheid vereist en zullen we moeten weten waar we aan
toe zijn voor wat betreft het voortraject.Ik kom bij de novelle, het wetsontwerp met de roepnaam "Begrip grenscorrectie".
Ik dank de minister voor zijn uitvoerige antwoord over de achtergrond van
de huidige wetsbepaling, die zegt dat als is te verwachten dat als gevolg
van een wijziging van een gemeentegrens het inwonertal van de gemeente met
minder dan 10% zal toe- dan wel afnemen, deze bij algemene maatregel van bestuur
kan geschieden. Die mogelijkheid werd bij amendement ingebracht
door het toenmalige Kamerlid Faber. Ik lees dat hij daarbij aansloot bij het
inwonerspercentage dat al bestond voor het al dan niet houden van raadsverkiezingen.
Daar komt die 10% dus vandaan.Natuurlijk ben ik nu geneigd om te vragen hoe men op dat getal tien is
gekomen, toen werd bepaald dat dit een goed criterium was voor het al of niet
houden van nieuwe raadsverkiezingen. De minister heeft dat wellicht niet paraat
en ik heb ervan afgezien het te vragen in het nader verslag, omdat we waarschijnlijk
toch een keer uitkomen op de constatering, dat het getal betrekkelijk arbitrair
is. Of kan worden aangetoond dat een terzake doende verschuiving in de samenstelling
van de gemeenteraad bij een verandering van minder dan 10% van het inwonertal,
niet zal optreden? Ik neem aan dat je dat niet kunt vaststellen. Het zij zo.Op vragen van de VVD-fractie antwoordde de minister dat naast het feitelijke
aantal inwoners vele andere factoren denkbaar zijn, zoals de omvang van het
overgaande gebied, alsmede bijvoorbeeld de economische waarde en de exploitatiemogelijkheden
van het gebied. Nu schrijft de minister: "Het heeft niet mijn voorkeur dit
in wettelijke voorschriften vast te leggen." Hij had wellicht beter kunnen
schrijven: dat is niet te doen. 10% van het gemeentelijke brutoproduct? 10%
van het toekomstige gemeentelijke brutoproduct, na exploitatie? Geen beginnen
aan.Wat vinden we nu van deze novelle? De Grondwet bepaalt dat de wet, dus
het rijk, provincies en gemeenten kan splitsen en verenigen. Maar door de
Grondwetswijziging van 1983 is het mogelijk geworden dat wijziging van gemeentegrenzen
wordt gedelegeerd. Onze neiging tot decentralisatie van bevoegdheden zegt:
delegeer dan ook ruimhartig. Maar het uitgangspunt van de Grondwet gaat ons
ook ter harte. Daar komt dan nog bij dat het getal 10 of 15 nogal arbitrair
is. Als de minister en deze Kamer, in tegenstelling tot de overzijde, van
mening zijn dat 10 de voorkeur verdient boven 15, dan hebben we daar geen
moeite mee en zullen we ons daarbij aansluiten.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De minister zal na de dinerpauze antwoorden.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-735-745.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl