Verantwoordingsdebat met de bijbehorende jaarverslagen 2003 (29540)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 5521-5547

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-06-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 86, pagina 5521-5547

22-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29540Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Arbeidstijdenwet en de Wegenverkeerswet 1994 in verband met de invoering van het digitale controleapparaat (29366), en over de motie-Slob c.s. over anticiperen op de invoering van een kilometerheffing (29366, nr. 9)Pagina 5518-5518
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Aanpassing van bijzondere wetten aan de Wet dualisering provinciebestuur (Wet dualisering provinciale medebewindsbevoegdheden) (29316)Pagina 5517-5517
Verantwoordingsdebat met de bijbehorende jaarverslagen 2003 (29540)Pagina 5521-5547
Stemming over het ordevoorstel van de heer Luchtenveld om de stemmingen over de wetsvoorstellen inzake wijziging van de Grondwet met een week uit te stellenPagina 5518-5518
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet voorkoming verontreiniging door schepen en de Wet op de economische delicten in verband met richtlijn nr. 2000/59/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 27 november 2000 betreffende havenontvangstvoorzieningen voor scheepsafval en ladingresiduen (PbEG L 332) (29400)Pagina 5520-5520
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van heden over de inzet van Nederlandse militairen in IrakPagina 5547-5552
Presentie en opening (dinsdag 22 juni 2004)Pagina 5503-5503
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van enkele socialeverzekeringswetten en enige andere wetten in verband met het aanbrengen van enige vereenvoudigingen (29513)Pagina 5516-5516
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met inbeslagneming en doorzoeking door de rechter-commissaris (29252)Pagina 5517-5517
Vragen van het lid Van der Staaij aan de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties over het massale protest van gemeentebestuurders tegen de "ramkoers" bij de invoering van de gekozen burgemeester (mondelinge vragenuur)Pagina 5509-5512
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 9 juni 2004 over munitiestort in de OosterscheldePagina 5520-5521
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra in verband met het invoeren van het jaarverslag en een nieuwe regeling van informatievoorziening voor het primair en (voortgezet) speciaal onderwijs (29470)Pagina 5516-5516
Vragen van het lid Herben aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over bedreigingen aan het adres van minister Verdonk (VI), met verwijzing naar radioberichten (mondelinge vragenuur)Pagina 5506-5509
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het jaarverslag 2003 van het ministerie van Justitie (VI) (29540, nr. 12), te weten: - de motie-Albayrak over versterking van VBTB-conformiteit van jaarverslagen (29540, nr. 92); en - de motie-Albayrak over een periodieke emancipatie-effectrapportage (29540, nr. 93)Pagina 5519-5519
Stemming over een motie, ingediend in het debat over de vrouwenalliantie, te weten de motie-Bussemaker c.s. over de structurele instellingssubsidie voor de Vrouwen Alliantie (27061, nr. 27)Pagina 5515-5515
Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over de inzet van speciale eenheden, te weten: - de motie-Van Velzen over periodieke en gebundelde informatie (29200 X, nr. 86); - de motie-Karimi over criteria voor informatie aan de Kamer (29200 X, nr. 87); en - de motie-Karimi over toetreding van de minister van Justitie tot de kerngroep (29200 X, nr. 88)Pagina 5519-5519
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 22 juni 2004)Pagina 5512-5515
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet tarieven gezondheidszorg in verband met experimenten, prestatiebekostiging en enige andere maatregelen (WTG ExPres) (29379)Pagina 5519-5519
Stemmingen over moties, ingediend in het debat over woningcorporaties en ISV, te weten: - de motie-Depla/Veenendaal over de besteding van ISV-gelden (21062, nr. 119); - de motie-Depla c.s. over publicatie van salarissen van directieleden van woningbouwcorporaties (21062, nr. 120); - de motie-Van Gent c.s. over de nota bewonersparticipatie (21062, nr. 121); en - de motie-Sterk/Van Gent over de verhuiskostenvergoeding (21062, nr. 122)Pagina 5515-5515
Vragen van het lid Arib aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht dat veel fysiotherapiepraktijken failliet zijn gegaan als gevolg van de bezuinigingen (mondelinge vragenuur)Pagina 5503-5506
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en de Wet op de rechterlijke organisatie in verband met het horen van getuigen en enkele verwante onderwerpen (29254)Pagina 5518-5518
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering strekkende tot aanpassing van de eisen te stellen aan de motivering van de bewezenverklaring bij een bekennende verdachte (29255)Pagina 5518-5518
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Voorziening om ter uitvoering van besluiten van instellingen van de Europese Unie regels te kunnen stellen ten aanzien van buitenlandse schepen (Wet buitenlandse schepen); Nota van wijziging in verband met afstemming onderhavig voorstel met voorstel wijziging Havenbeveiligingswet (29394)Pagina 5519-5519
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Aanpassing van bijzondere wetten aan de Wet dualisering (Wet dualisering gemeentelijke medebewindsbevoegdheden) (28995)Pagina 5517-5517
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Uitvoering van Verordening (EG) nr. 725/2004 van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 31 maart 2004 betreffende de verbetering van de beveiliging van schepen en havenfaciliteiten (PbEU L 129), alsook van andere besluiten van volkenrechtelijke organisaties met betrekking tot de beveiliging van havens (Havenbeveiligingswet) (29468)Pagina 5520-5520
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van het voornemen tot opzegging van het op 28 juni 1962 te Genève totstandgekomen Verdrag betreffende de gelijkheid van behandeling van eigen onderdanen en vreemdelingen met betrekking tot de sociale zekerheid (Verdrag Nr. 118 aangenomen door de Internationale Arbeidsconferentie in haar zesenveertigste zitting; Trb. 1962, 122, en Trb. 1964, 23) (29382)Pagina 5516-5516
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met inbeslagneming en doorzoeking door de rechter-commissaris (29252), te weten de motie-Vos over evaluatie van wetsvoorstellen (29252,29253,29254,29255, nr. 7)Pagina 5518-5518
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 22 juni 2004)Pagina 5552-5554
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering houdende enkele wijzigingen in de regeling van de voorlopige hechtenis (29253)Pagina 5517-5518
Stemmingen over moties, ingediend in het debat over het minimumloon, te weten de motie-Noorman-den Uyl over het bieden van ruimte voor SER-advies (29200 XV, nr. 92), de motie-Noorman-den Uyl over de wenselijkheid van een bijzondere aanpassing van het minimumloon (29200 XV, nr. 93) en de motie-Van Gent over het minimum(uur)loon (29200 XV, nr. 94)Pagina 5515-5515
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van de Wet buitenlandse schepen (29394), te weten: - de motie-Van Hijum c.s. over uniformiteit in de toepassing van veiligheidscodes (29394, nr. 9); - de motie-Verdaas c.s. over een analyse van het level playing field voor havens (29394, nr. 10); - de motie-Verdaas c.s. over het opstellen van een stappenplan (29394, nr. 11); en - de motie-Gerkens c.s. over gevolgen van een systeem van geregistreerde havenarbeid op de havenveiligheid (29394, nr. 12)Pagina 5520-5520
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Aanpassing van de Gemeentewet, de Provinciewet en enkele andere wetten in verband met de dualisering van het gemeente- en het provinciebestuur (29310)Pagina 5517-5517
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs met onder meer vereenvoudiging van de bekostigingsbepalingen (29473)Pagina 5516-5517

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 273 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het Verantwoordingsdebat met de bijbehorende
jaarverslagen 2003 (29540).De heer Mastwijk (CDA):Voorzitter. Ik wil mijn bijdrage in drieën opdelen: de kwaliteit
van de jaarverslagen, de beleidsinformatie en VBTB in relatie tot BLS. Op
die afkortingen kom ik zo nog terug.De grootste gemene deler uit de wetgevingsoverleggen is dat wij goed op
weg zijn met het verbeteren van de kwaliteit van de jaarverslagen. Dat is
goed nieuws, maar dit neemt niet weg dat de Algemene Rekenkamer nog steeds
stuit op onvolkomenheden. Nog steeds zijn er bij ministeries problemen met
de administratie, bedrijfsvoering en boekhouding. Dit betekent niet meer maar
ook niet minder dan dat de rijksoverheid risico's loopt. Het aantal ernstige
onvolkomenheden is zelfs toegenomen. Het is goed dat wij dit hier nog eens
hardop tegen elkaar zeggen. Het zal wel nooit helemaal perfect worden, maar
de CDA-fractie vindt dat het voerbakje wel verder omhoog moet. In dat licht
stel ik onze opperschatbewaarder, de minister van Financiën, toch nog
maar eens de vraag: wat gaat hij doen richting de vakministers om het aantal
onvolkomenheden verder omlaag te brengen?De tweede belangrijke conclusie uit de wetgevingsoverleggen is dat ook
de beleidsinformatie aan kwaliteit wint. De president van de Algemene Rekenkamer
zei in deze zaal: de glazen raken steeds verder gevuld. Dit doet mij denken
aan een wat afgetrapte mop, over de optimist die zegt dat het glas halfvol
is en de pessimist die moppert dat het glas voor de helft leeg is. Je zou
je kunnen afvragen: hoe blij moet je zijn met de huidige stand
van zaken rond VBTB? Ik geef toch nog maar even aan wat die afkorting betekent,
want ik kan mij voorstellen dat sommige mensen op de tribune nu wat glazig
kijken. VBTB staat voor: van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording. Hier
in de Tweede Kamer hebben wij de afgelopen twee weken in commissies gepraat
over de jaarverslagen 2003, wat wij vandaag afronden. Daarbij proberen wij
terug te kijken en vragen te beantwoorden. Is het geld besteed aan de dingen
die wij als Tweede Kamer graag wilden? Hebben wij bereikt wat wij wilden en
heeft het gekost wat het mocht kosten? Nog concreter en misschien een beetje
populair: krijgen u en ik als belastingbetaler waar voor ons geld? Hierover
kunnen partijen hun eigen politieke mening hebben, maar het gaat erom dat
wij scherp in beeld hebben waar het precies om gaat.De Algemene Rekenkamer heeft uitgerekend dat wij voor slechts 32% weten
op te schrijven wat wij met een bepaald beleidsvoornemen willen. De ministeries
kunnen dat voor iets minder dan de helft vertalen in acties: wat gaan wij
daar dan precies voor doen? In 70% van de gevallen weten wij wat het mag kosten.
Dat kan beter en dat moet beter. Als wij niet duidelijk kunnen maken wat wij
met een bepaald beleid beogen, kunnen wij er net zo goed mee stoppen.Veel ministeries werken met doelstellingen. Defensie had 34 beleidsdoelstellingen,
VWS 67 en EZ 31. Uit de jaarverslagen blijkt dat in meer dan de helft van
de gevallen de informatie over de doelstellingen niet of nauwelijks is te
leveren. Die scores moeten dus omhoog. De eerlijkheid gebiedt ook te zeggen
dat 2003 pas het tweede complete jaar is van de VBTB. Je zou dus kunnen betogen
dat wij net onderweg zijn en nog moeten leren: het kan nog niet perfect zijn.
Dit is tegelijkertijd een reden om goed bij de les te zijn. Nu kunnen wij
nog bijsturen.De minister van Financiën zei onlangs: de stukken zijn te dik en
de helderheid kan nog een stuk beter. Daaraan voegde hij toe: VBTB moet niet
verworden tot een vorm van cijferfetisjisme. De CDA-fractie deelt de zorg
van de minister. Als wij niet oppassen, wordt de hoeveelheid cijfers en woorden
elk jaar groter, terwijl de informatie en antwoorden waar het echt om gaat
onvoldoende zijn en ondergesneeuwd raken door een brei van woorden, cijfers
en getallen. Het gevolg daarvan kan zijn dat het ambtelijk apparaat deels
zinloos werk doet en dat van verantwoording steeds minder terechtkomt. Ik
zal een paar willekeurige voorbeelden geven. In het jaarverslag van Verkeer
en Waterstaat zijn op de pagina's 12 tot 15 duizend woorden aan te treffen
over bereikbaarheid; ik heb de tekstverwerker de woorden laten tellen. Ik
geef het u te doen om uit die duizend woorden af te leiden of de bereikbaarheid
daadwerkelijk is verbeterd. In het jaarverslag van OCW wordt gesproken over
het aantrekkelijker maken van het lerarenberoep. Bijna 400 woorden mooie proza,
maar geen antwoord op de vraag of wij erin zijn geslaagd om dit beroep aantrekkelijker
te maken en of het lerarentekort ook kleiner wordt. Het gaat niet alleen om
deze twee ministeries, want met een beetje moeite kan in elk jaarverslag zo'n
voorbeeld worden gevonden. Er zijn veel woorden en weinig cijfers, veel activiteiten
en weinig echte output.Wat gaat de coördinerend minister voor VBTB-zaken doen om dit VBTB-proces
verder bij te sturen? Wij moeten van fetisjisme naar feiten en van cryptisch
naar concreet. Ik heb liever zeventien doelstellingen waar iets mee kan worden
gedaan dan 34 waarbij na afloop de bewijsvoering en de argumentatie flinterdun
zijn. Wij moeten op hoofdlijnen tegen de burgers kunnen zeggen, uiteraard
met respect voor ieders politieke voorkeur, dat het belastinggeld goed is
besteed op de afgesproken manier. Mijn fractie vindt dat de percentages over
2005 stevig omhoog moeten.Ik ken niet alle jaarverslagen uit het hoofd, maar volgens mij is er niet
één met de informatie over de realisatie van de personele taakstellingen.
Ik heb de indruk dat alle ministers een beetje hoopvol of wanhopig, doorhalen
wat niet van toepassing is, naar de minister van BZK kijken. Het lijkt mij
toch dat elke minister daar een eigen verantwoordelijkheid voor heeft voor
zijn eigen departement. Ook in dit geval kan worden gezegd dat 2003 wellicht
aan de vroege kant is. Ik ga er echter wel van uit dat die personele taakstellingen
worden gerealiseerd en dat wil ik straks ook ergens kunnen lezen. De regering
hoeft over pakweg twee jaar bij de CDA-fractie niet aan te komen met het verhaal
dat bepaalde zaken niet zijn gerealiseerd omdat de formatie ontoereikend was.Een ander onderwerp betreft de beleidsinformatie die van derden komt,
bijvoorbeeld van zelfstandige bestuursorganen, rechtspersonen met een wettelijke
taak (RWT's), gesubsidieerde instellingen en private partijen. De VBTB-informatie
kan alleen betrouwbaar zijn als minimaal aannemelijk is dat die informatie
van derden ook betrouwbaar is. De Algemene Rekenkamer heeft daar terecht een
opmerking over gemaakt. Wij vonden de minister tijdens de beantwoording in
het algemeen overleg daar niet echt helder over. Ik wil van hem de toezegging
dat hij tijdig voor de aanvang van het begrotingsjaar 2005 regelt dat er een
toets komt die de Kamer inzicht geeft in de betrouwbaarheid van die informatie
van derden.Het volgende punt is VBTB en het baten-lastenstelsel. Het mag inmiddels
genoegzaam bekend zijn dat de CDA-fractie principieel tegen het invoeren van
meer baten-lastendiensten is, of agentschappen zoals zij eerder werden genoemd.
Wij kiezen voor het rijksbreed invoeren van het baten-lastenstelsel. Dat is
de beste basis voor een goed werkend VBTB-systeem. Bovendien sluit het beter
aan bij internationale ontwikkelingen, maakt het betere integrale afweging
mogelijk, voorkomt het zogenaamde "camel noses" en bijvoorbeeld het inferieur
aanleggen van infrastructurele projecten. Ik heb dat niet allemaal zelf bedacht.
Ik herinner mij de Miljoenennota 2001 waar minister Zalm, die toen ook minister
van Financiën was, dit soort zaken opschreef. Bovendien heeft de Algemene
Rekenkamer in een rapport uit 2003 dergelijke argumenten nog eens herhaald.De regering gaat ervan uit dat het rijksbreed invoeren van het baten-lastenstelsel
het logische gevolg is van het invoeren van meer agentschappen. De minister
van Financiën zegt dat eigenlijk ook weer in de brief die de Kamer gisteren
ontving. Die was een beetje laat, maar ik dank hem daar toch voor. Wij geloven
daar niet in. Het tegendeel dreigt. Als wij straks pakweg zestig of zeventig
baten-lastendiensten hebben, zijn wij bang dat elke prikkel voor het rijksbreed invoeren van een baten-lastenstelsel weg is. Er zit ook iets merkwaardigs
in de redenering van de minister. Hij zegt dat het rijksbreed invoeren van
het baten-lastenstelsel tijd en dus geld kost. Ik denk ook niet dat het binnen
één of twee jaar zal lukken. Als er zoveel werk en tijd aan
vastzitten, gelden dezelfde bewaren volgens mij ook voor het steeds maar weer
invoeren van baten-lastendiensten.De minister schrijft in de brief van gisteren dat het kabinet het baten-lastensysteem
niet rijksbreed wil invoeren in deze periode. Mijn fractie heeft daar begrip
voor. Het hoeft ook niet van ons. Wij willen dat op korte termijn wordt besloten
om nog in deze kabinetsperiode met minimaal één ministerie als
proef te beginnen, liefst met ingang van de begroting 2006. Wij kunnen dan
in de volgende kabinetsperiode met de opgedane ervaringen verder gaan. Ik
heb nog twee losse opmerkingen. De afgelopen tijd is er in dit land nogal
wat te doen geweest over topsalarissen, ook bij de ministeries. Dat leidde
tot koppen in de krant over "graaicultuur" en wat dies meer zij. Tijdens het
wetgevingsoverleg met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
is over dit onderwerp gesproken. Het ging vooral om de rechtmatigheid van
beloningen en vergoedingen buiten de reguliere salarisschalen om. De CDA-fractie
wil dat de Algemene Rekenkamer op alle departementen onderzoek doet omwille
van transparantie en zorgvuldigheid. Het onderzoek moet zich dus richten op
beloningen en vergoedingen buiten de reguliere salarisschalen om en de rechtmatigheid
daarvan. Mochten er misstanden aan het licht komen, dan moet dat maar helder
zijn. Mocht daarentegen blijken dat het meevalt, dan moet dat ook kunnen worden
gezegd. Is de minister bereid om een dergelijk onderzoek te entameren? Ik
kan mij voorstellen dat de taakopdracht wordt vastgesteld in overleg met de
commissie voor de Rijksuitgaven.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Ik heb nog een vraag over de salarissen. De heer Mastwijk
heeft het over een onderzoek naar de rechtmatigheid van beloningen en vergoedingen
buiten de reguliere salarisschalen om. Dat lijkt mij prima. Verantwoording
is natuurlijk wel meer dan alleen rechtmatigheid. Ook moet namelijk worden
uitgelegd hoe het met de salarissen staat en of de salarissen verantwoord
zijn. Wij hebben veel debatten gevoerd over de salarissen in de publieke sector.
Vindt de heer Mastwijk het geen goed idee als bij de jaarlijkse verantwoording
ook een verslag zit van de salarissen en de salarisstijgingen in de publieke
sector, zodat tijdens dit soort debatten kan worden verzocht om die te verantwoorden
en erover kan worden gediscussieerd?De heer Mastwijk (CDA):Voor zover mij bekend, zijn de salarissen voor publieke functies openbaar.
Het lijkt mij dat dit soort kwesties wordt besproken zodra het kabinetsstandpunt
over het rapport van de commissie-Dijkstal wordt bekendgemaakt. Voortbordurend
op het wetgevingsoverleg over onderwijs gaat het mij erom dat wij op korte
termijn helderheid krijgen over vergoedingen, emolumenten, reiskostenvergoedingen
enz. buiten de reguliere salarisschalen om.Mevrouw Kant (SP):Het is duidelijk waar het de heer Mastwijk om gaat. Ik heb hem daarin
gesteund. Ik vroeg alleen of hij het geen goed idee vond als elk jaar verantwoording
werd gevraagd voor de salarissen in de publieke sector. Daar gaat namelijk
publiek geld naartoe. Wij praten hier wel over, maar deze gelegenheid biedt
een heel concreet aanknopingspunt om er elk jaar in een debat bij stil te
staan en om te bestuderen of er iets in moet worden gewijzigd.De heer Mastwijk (CDA):Ik heb net al gerept van het terugbrengen van een aantal prioritaire beleidsdoelstellingen.
Wij hebben er namelijk zoveel dat dit leidt tot mist en onduidelijkheid. Ik
heb er geen bezwaar tegen als het kabinet in het kader van transparantie tijdens
het verantwoordingsdebat een overzicht geeft van de salarisontwikkelingen.
Dat lijkt mij een goede zaak.Wij allen hechten aan een goed verantwoordingsproces. Dit moet de tegenhanger
zijn van wat zich rond prinsjesdag afspeelt. De vraag rijst echter of de huidige
procedure, in tijd gezien, goed is. Je kunt je afvragen of het goed is dat
iemand nu bij wijze van spreken een à twee dagen de tijd heeft om vragen
te formuleren en daarop zeer kort voor het wetgevingsoverleg antwoord krijgt
van de regering. Vindt het kabinet niet dat de verantwoordingsprocedure meer
moet worden gespiegeld aan de handelwijze rond prinsjesdag?De heer Blok (VVD):Voorzitter. Tussen droom en daad staan wetten in de weg
en praktische bezwaren, zo dichtte Elsschot. Wat echter voor Elsschot geldt,
geldt niet voor de Tweede Kamer. De wetten worden hier gemaakt, maar voor
de daden en de praktische bezwaren hebben wij de minister. Daarom is het eigenlijk
vreemd dat de Kamer van oudsher zo veel aandacht besteedt aan dromen, plannen
en prinsjesdag – dat zei de heer Mastwijk ook al – en zo weinig
aan daden en aan de verantwoordingsdag. Waar prinsjesdag een mooi ceremonieel
kent, maar niet alleen ceremonieel inhoudt – er wordt op fractievoorzittersniveau
uitgebreid gedebatteerd over de hoofdlijnen van het beleid, hetgeen veel aandacht
trekt en inhoudelijk diep gaat – vindt de verantwoording gespreid in
de tijd plaats, vaak op enigszins rommelige wijze en tijdens doorgaans slecht
bezochte algemene overleggen. Dit, terwijl de burgers ons veel meer aanspreken
op onze daden dan op onze plannen. De Kamer creëert dus in ieder geval
op dit gebied een kloof tussen burger en politiek. Volgens mij moeten wij
dan ook concluderen dat dit vanaf volgend jaar anders zou moeten.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Dit is een interessante analyse van de heer Blok. Moet ik
nu uit zijn woorden opmaken dat volgend jaar de heer Van Aartsen op het spreekgestoelte
zal staan?De heer Blok (VVD):Het antwoord is: ja.De heer Vendrik (GroenLinks):U meent het serieus, volgend jaar staat de fractieleider van de VVD op
de plaats waar u nu staat, want zo kan het niet langer?De heer Blok (VVD):Inderdaad, maar het is tegelijkertijd een oproep aan alle andere fracties
om het debat over dit onderwerp volgend jaar zwaar op te tuigen, eigenlijk
als spiegelbeeld van de algemene beschouwingen na prinsjesdag. De Kamer houdt
dan kort na het verschijnen van de jaarverslagen een debat met de regering
over datgene wat er bereikt is. Na zo'n procedure zouden wij ook weer vergelijkbaar
met de procedure in verband met de begrotingen per departement kunnen ingaan
op de jaarverslagen. Wij zouden meer aandacht kunnen besteden aan de techniek
en daar zouden wij eventueel wat meer tijd voor kunnen nemen. Het zou overigens
naar mijn smaak wel goed zijn om bijvoorbeeld een paar dagen aan te wijzen
als de verantwoordingsdagen, waardoor ze niet ondergesneeuwd raken door de
actualiteit van dat moment. De Kamer zou dan moeten uitspreken dat zij het
belangrijk vindt om op die dagen met de verschillende ministers en staatssecretarissen
de verantwoording van hun departement te bespreken.Voorzitter: Ten HoopenDe heer Blok (VVD):Voorzitter. Zo'n werkwijze vraagt natuurlijk ook iets van de regering
en ze stelt eisen aan de vorm van de jaarverslagen. Allereerst is tijdige
aanlevering van de stukken nodig. Net zoals wij de begrotingen altijd al een
aantal dagen voor prinsjesdag kunnen bekijken om ze goed te kunnen behandelen,
zouden wij ook de jaarverslagen van te voren moeten kunnen inzien. Verder
moeten wij waken voor bureaucratie en cijferfetisjisme. Ook in het eerdere
overleg maakte ik al een vergelijking met de vijfjarenplannen, de eerste voorbeelden
van een dergelijke planning, die volledig misliepen door hun gedetailleerdheid.
Eerst werd het aantal spijkers gepland en toen dat een heleboel kleine spijkertjes
opleverde, werd het aantal tonnen spijkers gepland. Dat leverde weer grote,
dikke spijkers op. Die kant moeten wij niet op gaan. De Kamer moet op voorstel
van de regering zelf een aantal heldere doelstellingen formuleren en zij moet
aan de regering vragen, in een paar pagina's van de inleiding van ieder jaarverslag,
en dus ook in het rijksjaarverslag voor het algehele beleid, in te gaan op
de hoofddoelstellingen van het beleid en op de stand van zaken.Van deze toekomstvisie stap ik over naar de resultaten die de regering
tot op heden heeft laten zien. Op zichzelf heeft de regering in het beleidsprogramma
voor 2004-2007, dat wij bij de laatste begroting hebben gekregen, een goede
aanzet voor deze kabinetsperiode gegeven. Ik wil de thema's die de regering
zelf als speerpunten heeft genoemd, even de revue laten passeren.Bij het thema veiligheid is de concrete doelstelling 25% minder overlast
in de publieke ruimte vanaf 2008. Uit de realisering blijkt dat er een vooruitgang
geboekt is in het aantal behandelde zaken, maar de doorlooptijden in de justitiële
keten zijn nog steeds veel te lang.In de zorg is de doelstelling het verkorten van de wachtlijsten en het
handhaven van de toegankelijkheid. De wachtlijsten zijn inderdaad korter geworden,
maar een nieuw stelsel staat nog in de steigers.Het doel in het onderwijs was minder regels en 30% minder voortijdig schoolverlaters
in 2007, zeer concreet. Realisering: de regeldruk neemt inderdaad af, maar
de aanpak van de schoolverlaters is nog onduidelijk.Bij de integratie was het doel vernieu9wing van de inburgering en restrictieve
toelating. De instroom is inderdaad afgenomen, maar de inburgering staat nog
in de steigers.Het aantal files en knelpunten zou afgenomen moeten zijn, maar in het
afgelopen jaar was er nog sprake van een toename.Ten slotte de economie. Doel: Nederland in de Europese top als het gaat
om groei en innovatie. Realisering: Nederland in de staart bij de groei en
nog geen resultaten van het Innovatieplatform. Nu zijn wij natuurlijk nog
niet zo lang op weg met dit kabinet en is het logisch dat de doelen die in
2007 bereikt moeten zijn, nog niet bereikt zijn. Wil je die doelen bereiken,
dan moeten nu zaken wel echt in de steigers staan en moeten wij een eind op
streek zijn met wetgeving.Zo hier en daar is het zo. Vanaf deze plaats wil ik het kabinet wel uitnodigen
tot spoed om de wetgeving door de Kamer te krijgen, om uiteindelijk de resultaten
waar de burgers ons ook op beoordelen, te kunnen bereiken en de dromen om
te zetten in daden.De heer Douma (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Belofte maakt schuld. Dat is een mooi Nederlands
gezegde. Bij het verantwoordingsdebat vandaag kom ik dat gezegde op verschillende
manieren tegen.Ten eerste blijkt uit de verantwoording dat veel ministers denken dat
zij ook niet kunnen worden afgerekend, als zij maar niets beloven of hun beloftes
vooral erg vaag houden. Dat is je onttrekken aan de gedachte "belofte maakt
schuld". Ten tweede moet uit de verantwoording de voorlopige
conclusie worden getrokken dat veel van wat door het kabinet-Balkenende is
beloofd, niet in voldoende mate wordt gerealiseerd. Dat moet anders. Immers,
belofte maakt schuld. Ten derde blijkt uit de verantwoording dat het financieringstekort
in 2003 uitkwam boven de 3%, ook al zal minister Zalm het zo niet hebben bedoeld.
Toch geldt ook hier: belofte maakt schuld.Op allerlei manieren praten wij vandaag over het oud-Hollandse gezegde
"belofte maakt schuld" en de gevolgen die dat moet hebben op deze verantwoordingsdag.
Het is terecht dat de kiezer, de burger, zich afvraagt wat er met zijn geld
is gebeurd. Verleden jaar hebben wij aangeboden om een website onder de domeinnaam
"wat is er met mijn geld gebeurd" te openen, maar tot op heden is op dat aanbod
van ons niet ingegaan. Het kabinet-Balkenende II, volgens zijn eigen woorden,
vervolgt de weg van het kabinet-Balkenende I. Dat maakt helder dat de regering
verantwoordelijkheid neemt voor de resultaten van het volledige beleids- en
begrotingsjaar. Aan de ene kant is dat goed nieuws, want het kabinet-Balkenende
neemt verantwoordelijkheid. Aan de andere kant is het ook slecht nieuws, want
veel van de beloftes en ambities zijn niet waargemaakt.Ik wil achtereenvolgens aandacht besteden aan de inhoudelijke beoordeling,
de financiën en het proces van verantwoording zelf.Ik begin bij de inhoudelijke beoordeling. Een aantal doelstellingen zijn
gehaald en een aantal niet.Bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is het gelukt
om de wachtlijsten in belangrijke mate terug te dringen. Dat is op zichzelf
goed. Het is wel gebeurd als gevolg van een overschrijding van de aanvankelijke
begroting met 2,2 mld euro. Onder minister Hoogervorst is de rijksbegroting
in het ongerede geraakt en nu mag hij blijkbaar proberen de dijken te dichten
bij het ministerie van VWS. Terwijl de golven over de dijken klotsen, lijkt
de minister met zijn vinger in de dijk te staan en te denken dat daarmee het
lek gedicht kan worden. Ik vraag mij dus werkelijk af hoe het mogelijk is
dat een overschrijding van 2,2 mld euro nodig was om de wachtlijsten terug
te dringen. Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is de WAO-instroom
gedaald. Dat was één van de beloftes die het kabinet had gedaan.
Ook hier geldt dat een aantal beloftes niet zijn waargemaakt ten aanzien van
de reïntegratie van mensen uit de WAO, WW en bijstand. Een belangrijk
punt verleden jaar was dat van de I/D- of Melkertbanen er 10.000 zouden worden
omgezet in reguliere banen. Het jaar 2003 is al zes maanden afgesloten en
wij zitten nog maar op 7000 reguliere banen. Ook hier worden beloftes niet
waargemaakt.Veiligheid is een ander belangrijk onderdeel van de doelen die het kabinet
wil realiseren. Het is gelukt om de criminaliteit met een aantal procenten
terug te dringen. Op zichzelf is dat een goede zaak. De beoogde reductie bij
de geweldsdelicten is echter niet gehaald. Over de resultaten bij het terugdringen
van huiselijk geweld en jeugdcriminaliteit is geen informatie beschikbaar.
Het is een belangrijke doelstelling waarvan volstrekt onbekend is hoe het
is verlopen. Zorgelijker is dat minister Donner zelfs van mening schijnt te
zijn dat het VBTB-proces eigenlijk niet voor hem is bedoeld, omdat een deel
van hetgeen hij moet realiseren toch niet in kwantificeerbare doelstellingen
is te vatten. Ik kan u verzekeren dat de gemiddelde burger, niet alleen in
Rotterdam, daar echt heel anders over denkt.De kenniseconomie is al kort genoemd. Ook daar zitten wij met een probleem.
De gedachte was dat wij naar 3% research and development-uitgaven zouden gaan.
Dat halen wij op dit moment niet. Nederland geeft nu zelfs minder uit dan
in het verleden. De regering verschuilt zich achter de slechter wordende economische
conjunctuur. Het is op zichzelf begrijpelijk dat het lastig is om je doelstellingen
te realiseren in een slechter wordende economische conjunctuur, maar dat verklaart
volstrekt niet waarom Nederland van een positie in de top vijf ergens in de
staart van het peloton is beland. De internationale conjunctuur was voor iedereen
hetzelfde. Het is volstrekt onhelder waarom een belangrijke doelstelling van
dit kabinet helemaal niet wordt gehaald.Ik noem een aantal inhoudelijke punten. Wij spreken nu met de minister
van Financiën. Dat is goed, maar tegelijkertijd ook onvoldoende. Wij
kunnen niet verwachten dat de minister van Financiën over al deze inhoudelijke
zaken verantwoording aflegt aan de Kamer. Wij zijn er dan ook een voorstander
van dat het debat over de verantwoording in de toekomst niet meer alleen een
verantwoordelijkheid is van de minister van Financiën, maar in zekere
zin ook van de minister-president. Wij behandelen hier niet alleen een financieel
jaarverslag, maar ook een beleidsverslag. Wat ons betreft, voeren wij volgend
jaar het debat niet alleen met de fractievoorzitters, maar ook met de minister-president.
"Belofte maakt schuld" geldt niet alleen voor minister Zalm, maar evenzeer
voor de minister-president.Ik kom bij de financiële verantwoording. De minister van Financiën
heeft een bijzondere verantwoordelijkheid in het verantwoordingsdebat. Ik
weet dat hij zich daarvoor graag verantwoordt in de Kamer. Die kans willen
wij hem niet ontnemen. Het tekort is ondertussen naar 3,2% gestegen. Dat is
duidelijk te hoog. Daarvoor kan een aantal redenen worden aangegeven. Ik zal
er niet al te veel op ingaan, maar het kan toch niet onvermeld blijven dat
wij zijn begonnen met een begroting die koerste op een tekort van maximaal
0,5% en dat wij in een jaar zijn doorgestoten naar een tekort van 3,2%. Dat
moet de minister toch pijn doen. Graag krijg ik er in dit debat een toelichting
op.Het gaat niet alleen om het begrotingstekort als zodanig, maar ook om
de rechtmatigheid. Vorig jaar is er wat gekissebis geweest tussen de minister
van Financiën en de Algemene Rekenkamer. Dat gekissebis is gelukkig ondertussen
grotendeels voorbij. Het aantal onvolkomenheden is gedaald van 105 naar 83;
het aantal ernstige onvolkomenheden is gestegen van 7 naar 8. Ik pak er een
paar puntjes kort uit. De Wet toezicht Europese subsidies is een van de punten
waarop onvolkomenheden voorkomen. De uitvoering van deze wet moet beter, want
wij willen niet weer nieuwe ESF-affaires aan onze fiets hebben hangen. In
de Kamer hebben wij daarover een wet aangenomen: het Rijk moet een overzicht
hebben van de subsidiestromen richting de decentrale overheden om voldoende
zicht te houden op het geld dat in Nederland omgaat en om toe te zien op de rechtmatigheid van die uitgaven. Die wet wordt op dit moment
blijkbaar niet afdoende uitgevoerd. Ik hoop dat de Kamer geen motie moet indienen
waarin zij zegt dat een wet moet worden uitgevoerd. Dat zou toch de limit
zijn.Bij Defensie waren er onvolkomenheden, maar ik heb begrepen dat de minister
in het wetgevingsoverleg daarover afdoende heeft verantwoord waar die onvolkomenheden
zitten en hoe ze worden opgelost.Anders ligt dat bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
waar twijfels zijn over de rechtmatigheid van de topinkomens op dit departement,
waar te veel interim-managers rondlopen, waar hoge kosten worden gemaakt voor
externe adviseurs en waar sprake is van een slechte organisatie en mogelijk
zelfs van fraude. De kritiek van de Rekenkamer werd in het recente wetgevingsoverleg
hierover niet adequaat beantwoord. Daarom steunen wij de gedachte van een
onderzoek naar de rechtmatigheid van een aantal van die uitgaven en met name
de topinkomens binnen dat departement. Wat rechtspersonen met een wettelijke
taak betreft, is er een gigantisch verantwoordingsgat van 109 mld euro publieke
gelden. Dat staat hier niet rechtstreeks op de agenda, maar ik denk wel dat
we snel moeten komen tot het dichten van dat verantwoordingsgat.Bij de toets op de rechtmatigheid staat zeker de vraag naar de decharge
van de regering voor het gevoerde beleid ter discussie. Voor mijn fractie
kan aan de minister van Financiën decharge worden verleend voor het gevoerde
financiële beleid, met de aantekening dat hij het record van de grootste
verslechtering van overheidsfinanciën in een jaar heeft gevestigd. Bloemen
komen er in dit geval niet aan te pas! Het zou goed zijn wat minder aandacht
te hebben voor ideologische scherpslijperij, en wat meer voor het bereiken
van echte resultaten.Nog niet zolang geleden heeft de Kamer besloten, de invoering van het
baten/lastenstelsel achteruit te schuiven. Maar het heeft ons wel bevreemdt
dat wij het afgelopen jaar een groot aantal voorstellen te behandelen hebben
gekregen voor inrichting van dat stelsel. De minister zei in 2003 aanvankelijk
dat dat stelsel op de wat langere termijn zou worden gezet, maar het lijkt
erop dat hij via een achterdeur het baten/lastenstelsel invoert via de voorstellen
voor 30 van dat soort stelsels. Dat vinden wij geen goed idee. Houd daar voorlopig
mee op, minister, maar kom opnieuw met een voorstel over een rijksbrede invoering
van het baten/lastenstelsel.Ik kom toe aan de verantwoording zelf. Ik weet dat er in dit huis en zeker
daarbuiten stemmen opgaan om gehakt te maken van deze verantwoordingsdag en
het hele VBTB-proces. De verzameling papier beloopt ondertussen zo'n 7000
pagina's, en het is duidelijk dat niemand daaraan enige blijdschap ontleent.
Ik ga de minister er niet op overhoren, ik neem aan dat hij ze allemaal heeft
gelezen, wat niet voor mij geldt. Het geeft tegelijkertijd wel aan dat we
met een proces bezig zijn dat op deze manier niet verder kan gaan.De collega's die aanwezig waren bij een aantal van de wetgevingsoverleggen
per departement zaten daar met één of twee collega's van andere
fracties. De Kamer heeft een zekere les te leren dat wij onze kerntaak beter
moeten doen, namelijk het controleren van de regering, zonder achter ieder
incident aan te lopen. De verantwoording is daarin een belangrijk instrument.
Verantwoording begint bij goede doelen. Op dit moment is van de beleidsartikelen
die in de begrotingen staan ongeveer 38% VBTB-proof, dat wil zeggen duidelijke
doelstellingen en budgetten. Dat percentage is natuurlijk veel te laag, en
het moet in ieder geval omhoog. Ik stel voor, het verantwoordingsproces zelf
VBTB-proof te maken. We spreken met elkaar de doelstelling af dat in de begroting
2005 ten minste 60% van de beleidsartikelen VBTB-proof doelstellingen kent,
en de begroting 2006 ten minste 75%. Daarmee maken we VBTB zelf ook VBTB-proof.
Het is bijna geheimtaal, maar het gaat er natuurlijk om, de beleidsartikelen
toetsbaar te krijgen, wat op dit moment onvoldoende gebeurt. Graag uw reactie
daarop.We moeten fors bijsturen. De minister heeft aangekondigd dat hij met een
evaluatie van het VBTB-proces komt. Ik denk dat dat goed is. Wij willen die
verantwoording ook graag tot een succes maken. Een aantal zaken zou daarbij
een stuk kunnen helpen. Het aantal beleidsartikelen per ministerie moet fors
omlaag. De verantwoording bestaat nu uit een beleids- en een financieel deel,
wat allemaal dubbelop is en in elkaar kan worden geschoven. Het is een gemis
dat internationale verplichtingen niet in de verantwoording tot uitdrukking
moeten komen, bijvoorbeeld de 3% R&D-uitgaven en de doelstellingen inzake
de uitstoot van CO2. Vorig jaar heb ik reeds aangegeven dat ik
het er niet mee eens ben dat belastinguitgaven niet hoeven te worden verantwoord.
Ik neem aan dat de regering een doelstelling heeft op het terrein van de bevordering
van het eigen woningbezit. Daar horen instrumenten bij, zoals de hypotheekrenteaftrek.
Dan is het niet meer dan logisch dat ook daarover verantwoording wordt afgelegd.Van topfunctionarissen in het bedrijfsleven wordt gevraagd dat zij gegevens
overleggen over hun inkomen. Ik zie niet in waarom dit niet geldt voor de
jaarverslagen van de overheid. Wat mij betreft, worden voortaan ook gegevens
over de topinkomens op de departementen opgenomen in het jaarverslag. De Kamer
heeft bij meerdere gelegenheden moties aangenomen over een duurzaam inkoopbeleid
en ook daarover zou gerapporteerd moeten worden. Wij vragen dit tenslotte
ook van bedrijven.Op afstand moet er ook verantwoording aan de kiezer worden afgelegd. Ik
herhaal mijn pleidooi van vorig jaar voor een beknopt publieksjaarverslag.
De minister heeft toen redelijk welwillend op dit verzoek gereageerd, maar
wij hebben er nog niets van kunnen zien. Bij prinsjesdag wordt de nota Hoofdlijnen
van het regeringsbeleid gepresenteerd. De logische pendant daarvan is een
beknopt publieksjaarverslag over de hoofdlijnen van het regeringsbeleid.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Ik heb alle jaarverslagen even meegenomen om duidelijk te
maken dat woensdag gehaktdag vooral woensdag papierdag is geworden. Schrikt
u niet, maar ik heb 9,7 kg papier in mijn handen. De minister heeft al gezegd
dat dit de helft minder moet kunnen. Graag, maar dan hebben wij volgend jaar
nog te maken met 4,9 kg. Het is echter een begin. Het gaat niet om het papier.
Ik moet constateren dat die 9,7 kg niet zoveel nieuws bevat. Het moet niet alleen minder, maar ook beter. Ik stel voor om de halvering van
het aantal kilo's papier volgend jaar de nieuwe Zalmnorm te noemen.Het moet dus minder en beter. Ik heb de minister wel gehoord over het
minder maar nog niet over het beter. In slechts 32% van de gevallen wordt
men duidelijk geïnformeerd over de doelstellingen en de mate waarin die
bereikt zijn. Volgens mij is er nog heel veel ruimte voor verbetering. Er
is echter ook sprake van een wat fundamenteler probleem. In hoeverre is het
reëel om ministers te vragen om op te schrijven wat zij kennelijk niet
goed doen. Wij krijgen wel heel veel papier, maar er staat vaak net niet in
wat wij graag willen weten, namelijk de punten waarop het niet zo goed is
gegaan. Ik ben nagegaan of dit veranderd kan worden en ik leg de minister
en de andere fracties de optie voor om de financiële verantwoording onder
regie van de Rekenkamer te laten plaatsvinden. Zij kan met een onafhankelijke
blik naar de cijfers kijken. Ik stel voor dat zij de regie van de departementen
overneemt. Graag een reactie.Ik ben het met de minister eens dat niet alles kan worden gekwantificeerd
en dat cijferfetisjisme ongewenst is. Niet alles is meetbaar en kwantificeerbaar.
Dat betekent niet dat vervolgens niets gebeurt of dat het beleid niet werkt.
Wij moeten niet doorslaan in een doorgedraaide verantwoordingscultuur. Ik
vind de 9,7 kg daar zo langzamerhand een voorbeeld van. Dat wil niet zeggen
dat er geen verantwoording moet zijn, maar minder en beter.De beste garantie voor een goede controle van het beleid is nog steeds
het dagelijkse functioneren van de Tweede Kamer. Zij staat met haar voeten
in de samenleving en zit niet met haar neus in jaarverslagen. Als beleid onbedoelde
gevolgen heeft of als bepaald beleid niet tot het doel leidt waartoe het moet
leiden, trekt zij aan de bel. Ik geef het voorbeeld, dat vorig jaar speelde,
van de gevolgen van de eigen bijdrage in de thuiszorg. Men denkt toch niet
dat ik op deze rapporten wacht om daarover aan de bel te trekken? Als wachtlijsten
weggewerkt moeten worden of problemen met het onderwijs moeten worden opgelost,
wachten wij niet tot gehaktdag. De Kamer moet in haar dagelijks functioneren
de minister, het kabinet ter verantwoording roepen. In vergelijking met een paar jaar geleden is de rechtmatigheid van de
uitgaven van de ministeries sterk verbeterd. Mijn fractie maakt zich wel zorgen
over het beheer van publieke middelen op de diverse departementen. Anderen
hebben al gewezen op de onaanvaardbare misstanden op het ministerie van Onderwijs.
Volgend jaar moet dat op orde zijn.Ook bij het onder het ministerie van Binnenlandse Zaken vallend ICT-servicepunt
is er een slecht beheer met jarenlang torenhoge kosten voor het inhuren van
externen, grijze boekhoudingen en slechte prestaties.Het absolute dieptepunt was C2000. Op het ministerie van Justitie worden
overwerk en verlofstuwmeren tegen de afspraak in, soms toch uitbetaald. Na
verspilling aan de top van het UWV blijkt nu ook al ruim drie keer zoveel
aan externe adviseurs te zijn uitgegeven.Bij Defensie zijn er pistolen en geweren kwijt. Het gaat hier niet om
een vergeten dienstpistool van de veldwachter in "Klomperadeel". Nee, het
gaat om geavanceerde wapens zoals Klock's, die mogelijk in vliegtuigen ingezet
zouden worden tegen het terrorisme. Misschien moet de strijd tegen het terrorisme
beginnen met het voorkomen van diefstal van dit soort wapens. Wapens raken
niet zomaar zoek. De georganiseerde misdaad en mogelijk zelfs terroristen
zijn natuurlijk zeer geïnteresseerd in de wapenvoorraad van Defensie.
Ik mag toch hopen dat er op dit punt verbetering is en niet zomaar wapens
zoek kunnen raken.Ik zei al: het moet minder, maar beter. Wij willen informatie waar wij
echt iets aan hebben in het kader van het afleggen van politieke verantwoording.
Mijn fractie wenst op één punt meer informatie dan er nu is,
dus niet meer papier, maar meer informatie. De beursgenoteerde bedrijven moeten
in de jaarverslagen topsalarissen melden. In de zorg en bij bepaalde individuele
instellingen gebeurt dat ook in jaarverslagen. Publiek geld moet ook publiek
verantwoord worden in de volle breedte. Er is duidelijk behoefte aan verantwoording
in de Kamer over dit soort salarissen. Wat vindt de minister van het idee
om voortaan bij de jaarlijkse verantwoording ook een overzicht te geven van
de topsalarissen in de publieke sector? Het is niet mogelijk om alle jaarverslagen
door te nemen en het is ook niet in alle jaarverslagen fatsoenlijk terug te
vinden hoe het zit met de topsalarissen. Het zou goed zijn als wij jaarlijks
daarover kunnen debatteren, als wij daarop controle houden en als daarover
verantwoording wordt afgelegd. Is de minister bereid tot één
samenvattende verantwoording over de salarissen in de publieke sector?Ik geef nog een voorbeeld van hoe moeilijk die controle is uit te oefenen.
Ik wilde weten hoe het stond met de salarissen van de top van de zorgverzekeraars.
Het blijkt dat dit moeilijk is terug te vinden in de jaarverslagen, omdat
bijvoorbeeld de publieke en de private poot door elkaar lopen. Als wij echt
willen weten waar in dit geval de premiecenten naartoe gaan, is het goed dat
dit in de Kamer wordt verantwoord en aan de orde wordt gesteld.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Laat ik dit debat beginnen met iets wat ik niet zo vaak doe, namelijk
met instemming een citaat van deze minister geven. Bij de aanbieding van het
jaarverslag aan de Kamer heeft hij een opmerking gemaakt die mij uit het hart
gegrepen was. Daarom herhaal ik deze maar eens. Hij zei iets over de relatieve
betekenis van de dikke pakken papier die samen het jaarverslag van het Rijk
vormen. Hij waarschuwde toen voor cijferfetisjisme.In een interview met de Volkskrant had hij het zelfs over een stalinistisch
systeem. In een heel smakelijke passage in dat interview wees hij erop dat
onder Stalin voortdurend met een VBTB-operatie werd gewerkt. De hele Russische
economie werd aangestuurd met VBTB, aldus de minister. Er moest een vastgesteld
aantal wekkers geproduceerd worden. De doelen werden altijd gehaald. Er kwamen
voldoende wekkers, maar zij rinkelden niet.Dat is niet wat wij willen met de VBTB-operatie. Om die reden moeten wij
blijven evalueren of wij op de goede weg zijn. Ik denk dat de minister een
punt heeft, als hij zegt dat wij moeten oppassen dat wij te veel betekenis
hechten aan de stapels papier die mevrouw Kant zojuist ter illustratie op
tafel legde.VBTB is vooral een hulpmiddel bij de beoordeling van de doelmatige besteding
van overheidsmiddelen. Buiten de papieren werkelijkheid van
begrotingen en rapporten bevindt zich de dagelijkse werkelijkheid die zich
niet altijd laat vatten in VBTB-termen.Overheidsinstanties zullen zich dan ook primair moeten blijven richten
op de goede uitvoering van hun kerntaken en dienstverlening aan de samenleving
en zich bij hun prestaties niet moeten blindstaren op meetbare doelen, hoe
belangrijk het ook is dat wij elkaar afrekenen op de doelstellingen.Die insteek van de minister heeft mijn volle instemming. Ik hoop dat zijn
opmerking over cijferfetisjisme niet alleen door de Kamer wordt gehoord, maar
ook door de desbetreffende overheidsinstanties. Ik denk dat zij aan beide
adressen besteed hoort te zijn.In de politiek gaat het niet alleen om het meten of bepaalde doelen met
inzet van bepaalde middelen zijn behaald, dat ook, maar vooral om de politieke
beoordeling van de gekozen doelen zelf. Dat kan VBTB nooit vervangen. De Tweede
Kamer is geen tweede Rekenkamer. Dat is voor mijn fractie wel van belang bij
het debat dat wij vandaag hebben.De minister van Financiën bracht het financieel jaarverslag over
2003 met een verzuchting en een aantal sombere boodschappen naar de Kamer.
Zijn verzuchting betrof het slechte economische jaar dat wij achter de rug
hebben. Door de krimp van de economie kwam het begrotingstekort boven de afgesproken
Europese limiet van 3% uit. Wat het een extra somber tintje geeft, is de excessief-tekortprocedure
die de Europese Commissie terecht heeft gestart tegen Nederland.Ik stel mij voor dat wij hierover volgende week uitvoeriger spreken, als
wij de voorjaarsnota behandelen, maar ik kan niet nalaten om hierover toch
een opmerking te maken, omdat de minister er zelf over begon bij de presentatie
van de rapporten. De minister zei dat de excessief-tekortprocedure zijns inziens
terecht is, omdat ook Nederland zich aan de spelregels moet houden. Over de
marges en de voorstellen zullen wij volgende week spreken. Ik kan mij voorstellen
dat hij deze tekortprocedure ook weer niet zo laconiek opvat, maar dat deze
toch ook een beetje een smet is op zijn blazoen als minister van Financiën,
gezien de manier waarop hij deze kwestie hoog opspeelde tegenover zijn Duitse
en Franse collega's, overigens met steun van mijn fractie.Wij zijn al zo gewend geraakt aan VBTB dat wij bijna zouden vergeten dat
er pas voor de tweede keer een jaarverslag van het Rijk ligt. De minister
heeft gezegd dat de voorliggende jaarverslagen nog lang niet het resultaat
zijn dat hem voor ogen staat. Zijn zelfkritiek ervaar ik als verfrissend.
De rapporten zijn inderdaad te dik, onduidelijk en te weinig politiek, dat
zullen wij niet ontkennen. Wij zijn dan ook benieuwd wat hij de komende twee
jaar zal laten zien.Er zijn wat voorstellen gedaan om dit debat een ander karakter te geven.
Ik zal mij er in tweede termijn over uitlaten, maar ik wacht even af welke
voorstellen er komen. Ik kan mij daar wel iets bij voorstellen, maar wij moeten
bezien of het zo moet als wordt voorgesteld. Op dit moment zit de minister
van Financiën in deze rol.In aansluiting bij een aantal collega's vraag ik mij af of de minister
de toezegging in de Kamer wil herhalen die hij in het interview in de Volkskrant
deed, dat het kabinet de inkomens van topambtenaren zal gaan publiceren, hetzij
in de begroting, hetzij in de jaarverslagen. Dat heb ik uit het interview
begrepen. Er is van verschillende kanten over gesproken. Het zou goed zijn
als hij hier herhaalt hoe dat zal gebeuren.Bij de rapportage van de Algemene Rekenkamer valt op dat er van animositeit
tussen de minister van Financiën en de Rekenkamer niet langer sprake
is, in tegenstelling tot vorig jaar. Toch blijven er meningsverschillen bestaan.
Deze worden netjes vermeld en in een aparte brief toegelicht. Meningsverschillen
zijn er echter om te worden opgelost en niet om tot in lengte van dagen te
blijven vermelden. Ik denk daarbij vooral aan de normen. Het vermelden van
de meningsverschillen is transparant, maar niet erg bevorderlijk voor de eenduidigheid
en de beoordeling van de rechtmatigheid. En daarover gaat dit debat nu juist.
Ik roep de minister dan ook op om er alles aan te doen om die meningsverschillen
op te lossen, opdat er volgend jaar een eenduidig verhaal bij de Kamer kan
worden neergelegd.Los van de openstaande meningsverschillen is het een compliment waard
dat de Rekenkamer het financieel beheer van de overheid een voldoende geeft.
Twee fouten of onzekerheden, de aanslagen van het ministerie van Verkeer en
Waterstaat en die van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
stonden de goedkeuring van het jaarverslag niet in de weg. Deze ministers
moeten natuurlijk wel – het spreekt zo vanzelf dat ik het eigenlijk
niet eens hoef te zeggen – hun zaken op orde brengen.Zwaarder wegen voor mijn fractie de zogenaamde ernstige onvolkomenheden
bij vier departementen. Met name het volstrekt ontoereikende wapen- en munitiebeheer
is ons een doorn in het oog. De Rekenkamer vertrouwt erop dat het ministerie
van Defensie voldoende maatregelen zal nemen. Minister Kamp heeft zelf echter
al gesteld dat zijn departement geen krediet van de Kamer meer verdient voor
zijn wapen- en munitiebeheer. Ik wacht de brief van minister Kamp af. Overigens
ben ik van mening dat deze brief voor de begrotingsbehandeling bij de Kamer
moet liggen.Het ministerie van VWS heeft 2,2 mld meer uitgegeven dat begroot en zijn
begroting met meer dan 5% overschreden. Daarbij komt dat slechts 15% van het
beleid is vertaald in operationele doelstellingen. Uit het rapport van de
commissie-Mosterd blijkt dat nauwelijks achterhaald kan worden waaraan de
vele zorgmiljarden zijn besteed. Dit alles noopt tot een veel betere definiëring
van beoogde beleidseffecten.In het wetgevingsoverleg over het jaarverslag van het ministerie van OCW
is gesproken over het onderzoek naar onregelmatigheden in de bezoldiging en
vergoedingen van topambtenaren van dit ministerie. Mijn fractie heeft bij
die gelegenheid aangegeven dat het wenselijk is om, voorafgaand aan het kabinetsstandpunt
over het bezoldigings- en vergoedingenbeleid van publieke functies, dit onderzoek
zonodig te verbreden tot andere departementen. Dat is enigszins riskant, omdat
het niet bekend is of deze problemen zich daar ook voordoen. Voordat ik pleit
voor een heel breed onderzoek, hoor ik graag van de minister of hij zijn hand
ervoor in het vuur durft te steken dat deze problemen tot het ministerie van
OCW beperkt blijven en niet bij andere departementen voorkomen. Als de minister daar zijn hand niet voor in het vuur durft te steken,
moeten wij overwegen om het onderzoek van het ministerie van OCW te verbreden
naar andere departementen. Ik kom hierop in tweede termijn terug, maar ik
kan nu al wel zeggen dat dit een voor mijn fractie zeer aangelegen punt is.
Ik kijk met belangstelling uit naar de mate van genuanceerdheid in de beantwoording
van de minister.In de beleidsinformatie ligt nog steeds te veel nadruk op de financiële
kant en te weinig op de doelen van het beleid. De Rekenkamer heeft er terecht
op gewezen dat de regering er wel in slaagt om voor 74% van het beleid aan
te geven wat het mag kosten, maar slechts 38% van haar beleid kan vertalen
in operationele doelstellingen. Slecht voor 50% van het beleid kan worden
aangegeven wat daarvoor gedaan gaat worden.Deze percentages zijn opvallend laag. Mijn fractie onderschrijft dan ook
de analyse van de Rekenkamer dat er nog een hele kanteling moet plaatsvinden
om de volgorde van denken om te draaien: van beoogde effecten naar bijbehorende
kosten. Het is eigenlijk heel logisch. Waarom is het dan toch zo moeilijk?
Ik spoor de minister aan om de normen voor de niet-financiële informatie
verder uit te werken. De Rekenkamer beveelt dit ook aan.Om ons aan die gewenste kanteling te blijven herinneren, voorzag mevrouw
Stuiveling, de president van de Rekenkamer, op creatieve wijze een onderdeel
van onze parlementaire inrichting van een nieuwe betekenis. Het kunstwerk
met de drie gedeeltelijk gevulde glazen staat nu symbool voor de drie wat-vragen
en de bijbehorende drie hoe-vragen. Laten wij hopen dat zij op prinsjesdag
2004 tot de rand gevuld zijn, ook al zou dat betekenen dat het die week regenachtig
weer wordt.De heer Van As (LPF):Voorzitter. De LPF-fractie houdt van afrekenbaarheid en transparantie.
De minister moet afgerekend kunnen worden op zijn beleid, hetzij positief
hetzij negatief. Elzeviers Weekblad gaf hiervan op 12 juni jongstleden
een voorproefje. Minister Donner werd daarin beoordeeld als een van de grootste
dalers. Hoe de LPF-fractie denkt over het falende tbs-beleid van deze minister,
mag ik bekend veronderstellen. Wij zijn daarover overduidelijk geweest. Minister
Zalm scoorde veel beter en werd met stip als stijger genoteerd. Wij zullen
vandaag eens kijken of dat terecht is, want als je hoog stijgt, kun je alleen
nog maar dalen. Hij zit dus eigenlijk in de gevarenzone.Wij zijn het met de eerdere sprekers eens dat de overschrijdingen bij
VWS gigantisch zijn. Wij gaan er echter van uit dat er verbeteringen aankomen,
onder ander door de invoering van het nieuwe zorgstelsel. Vorig jaar heeft
de minister in ieder geval de ernstige onvolkomenheden bij het subsidiebeheer
aangepakt door bij zijn ministerie daadkrachtig te snijden in "Nederland subsidieland".
Wij zien met veel belangstelling de inventarisatie tegemoet van de premiegefinancierde
subsidies. Heeft de minister overigens zijn daadkrachtige aanpak aanbevolen
bij zijn collega-ministers? Vindt minister Zalm de aanpak bij de andere ministeries
tot dusverre goed gelukt? Bij het Korps Landelijke Politiediensten was het
vorig jaar een financiële chaos en bij diverse ministeries was sprake
van een achteruitgang van met name het financiële beheer. Gaarne hoor
ik van minister Zalm of dat intussen is verbeterd en wat hij er anders aan
denkt te gaan doen.Ik kom bij de administratieve lasten. De aanpak van de vermindering van
de administratieve lasten en de overheidsbureaucratie ziet er hoopgevend uit.
Met name de bureaucratie uit Brussel moet worden gestopt en eigenlijk worden
verminderd. De LPF-fractie steunt de minister in zijn aanpak en roept hem
op om hiermee door te gaan.Mijn volgende punt is de fraude. Het aantal aangebrachte vermogensdelicten
is gedaald. Kom dat wellicht doordat justitie bestrijding van fraude niet
als prioriteit ziet of doordat curatoren niet eens meer aangifte doen vanwege
de achterstand van justitie bij de behandeling van fiscale zaken? Ik krijg
hierop graag een reactie van deze minister. Indien hij daartoe nu niet in
staat is, zien wij het antwoord gaarne schriftelijk tegemoet. Dit geldt ook
voor andere vragen waarop minister Zalm nu geen antwoord heeft.Het aantal geweldsdelicten is gelijk gebleven, wat mijn fractie in hoge
mate stoort. Minister Donner wordt aan de lopende band door de Tweede Kamer
ter verantwoording geroepen vanwege de vele blunders van zijn departement.
De collega-partijen hebben hun mond ervan vol dat het land veiliger moet worden.
Gaarne hoor ik van mijn collega's of zij de daad bij het woord willen voegen:
hoeveel procent moeten de geweldsdelicten volgens hen minimaal dalen, zodat
er geen consequenties worden getrokken over het functioneren van de ministers
Donner en Remkes?Minister Verdonk is goed bezig met immigratie integratie. Zij verdient
alle steun bij de bestrijding van het gefaalde integratiebeleid; zeker als
zij wordt bedreigd door een aantal milieuterroristen. Toch is het beleid volgens
ons nog niet streng genoeg. Per week landen er twee volle Boeings op Schiphol
met importbruidjes. Daar moet eigenlijk maar eens een einde komen. De inkomenseis
zou eigenlijk moeten worden verhoogd naar 130% van het minimumloon en de minimumleeftijd
naar 24 jaar.Het CDA wil iets aan de files doen. CDA-minister Peijs heeft ex-PvdA-minister
Netelenbos benoemd als voorzitter van de raad van toezicht. Wij hopen niet
dat het CDA de tolpoorten weer ten tonele zal brengen. Het is in ieder geval
hoopgevend dat het CDA inziet – dat is althans het laatste bericht –
dat je automobilisten niet moet pesten en dat files enorm milieuvervuilend
zijn. Extra wegen aanleggen om een goede doorstroming te bevorderen is daarbij
de oplossing. Wij zijn erg benieuwd naar hoeveel daadkracht het CDA in dezen
heeft en naar waar het geld vandaan komt om te komen tot deze aanpak. Overigens
staan wij er van harte achter.In 2002 is de motie-Van As aangenomen om de rijkstaken te herijken op
nut en offer. Het kabinet heeft aangegeven dat deze motie wordt meegenomen
bij de takenanalyse. Daarmee wordt tevens rijksbreed een departementale takenanalyse
uitgevoerd door iedere minister. Kan minister Zalm de stand van zaken geven?
Is er enige progressie geboekt?De heer Mastwijk (CDA):De heer Van As sprak over de CDA-plannen voor de mobiliteit en het oplossen
van de files. Ik ben buitengewoon blij met de instemming van de LPF-fractie
en nodig de heer Van As uit om samen met zijn fractie positief over
mogelijkheden en dekking na te denken. Ik ben blij dat wij hem aan onze kant
hebben; die eerste winst is nu binnen.De heer Van As (LPF):Daaraan had de heer Mastwijk geen seconde hoeven te twijfelen, want als
hij ons verkiezingsprogramma van vorig jaar had gelezen, had hij dit daaruit
kunnen destilleren. Dat hij ons nu uitnodigt om met een dekking te komen,
is echter wel erg veel eer. Ik neem aan dat het CDA als de grootste partij
in het parlement nadenkt over waar het geld vandaan moet komen als dergelijke
voorstellen worden gedaan. Moeten de automobilisten nog meer bloeden, of komt
het CDA met bezuinigingsvoorstellen? Wij willen best creatief meedenken, maar
de bal ligt in eerste instantie toch bij de heer Mastwijk.Voorzitter. De omvang van de rijksdienst is teruggebracht met 1150 formatieplaatsen
tot 116.950. Dat ziet er goed uit, maar wat ons betreft kan het aantal nog
verder omlaag. Wij willen namelijk naar een overheid met duidelijke kerntaken.
Ook aan het terugdringen van het aantal externe adviseurs wordt gewerkt, zo
begrepen wij de vorige keer in het debat met de minister. Wij vonden het stuitend
dat bijvoorbeeld vorig jaar bij UWV 135 mln euro werd besteed aan externe
adviseurs, terwijl er maar 40 mln euro voor beschikbaar was. De Raad van State
heeft onlangs zelf de noodklok geluid over het almaar uitdijende leger van
beleidsambtenaren, rekenmeesters en externe adviseurs. Zij zouden het werk
van de mensen met gewone beroepen, zoals arts, politieagent of leraar, onmogelijk
maken. Bovendien is opvallend dat in het sociaal jaarverslag geen staat wordt
gegeven van het totaal aantal externe adviseurs per departement en van de
concrete daling ervan. In het jaarverslag wordt zelfs gesteld dat de financiële
administratie van de ministeries niet primair is ingericht op het leveren
van inputgegevens, zoals gedetailleerde uitgaven over externe inhuur. Hierdoor
is niet zeker of de opgave van de externe inhuur volledig en betrouwbaar is.
Ik ontvang gaarne antwoord van de minister. In 2002 is wel zo'n gedetailleerde
staat per departement aan de Kamer gestuurd. Kunnen wij zo'n staat van de
minister tegemoet zien? Wij verzoeken de bewindsman tevens om aan te geven hoe hoog het percentage
overhead versus uitvoerenden per departement is. Kan hij garanderen dat de
daling van het aantal ambtenaren verhoudingsgewijs meer is bij DG's, SG's,
beleidsambtenaren en andere overhead dan bij de uitvoerende ambtenaren? Wij
willen immers meer uitvoeren en minder beleid.Bij het departement van OCW is het een chaos. Een simpele vraag van de
LPF-fractie naar het aantal beleidsambtenaren dat er werkzaam is, kan al anderhalf
jaar niet worden beantwoord. Wellicht kan de minister zijn collega van OCW
hierbij even helpen.Al naar gelang de beantwoording van de vragen behouden wij ons het recht
voor om in tweede termijn met een motie te komen. Wij wachten het antwoord
van minister Zalm dan ook af.De heer Vendrik (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter. Namens de fractie van GroenLinks begin ik met
een aantal procedurele opmerkingen. Met het proces van VBTB (Van beleidsbegroting
tot beleidsverantwoording) gaat het gewoon niet goed. De taxatie van mijn
fractie is dat VBTB langzamerhand een soort verplicht nummer begint te worden;
voor ambtenaren, voor politici en voor het kabinet. Het wordt zo'n vervelend
obstakel dat zo af en toe in de dagelijkse bestuurlijke en politieke praktijk
in de weg staat. Als wij dit op zijn beloop laten, wordt het echt helemaal
nooit wat. Hoe gaan wij hiermee verder? Ik was blij verrast over de opmerking
van de heer Blok. Hij zei dat volgend jaar de heer Van Aartsen op deze plaats
staat. Gesteld dat dit het geval is, dan staat mevrouw Halsema hier vermoedelijk
ook.Dat betekent ook dat de vertegenwoordiging van het kabinet op een andere
manier moet worden vormgegeven. Ik heb echt niets tegen deze minister van
Financiën, maar tijdens het debat hoort gewoon een minister-president
aanwezig te zijn, die staat voor het beleid dat zijn kabinet voert en die
op alle terreinen aanspreekbaar is. De "chef" hoort in de Kamer uitleg te
geven over wat hij en zijn kabinet het afgelopen jaar hebben gedaan. Ik weet
dat u, mijnheer de voorzitter, in formele zin daarover al eens heeft gesproken
met de minister-president van het tweede paarse kabinet. Diens aanwezigheid
was lastig en ingewikkeld. Misschien is het aanleiding om het gesprek opnieuw
te starten. Als de minister-president zo dapper is om in de Kamer een miljoenennota
te komen verdedigen met allemaal prachtige en minder prachtige voornemens,
dan mag hij dezelfde moed vertonen door een toelichting te geven op de prestaties
of het achterwege blijven daarvan. Dat gebeurt in een debat zoals vandaag.
Uiteraard lijkt het mij heel verstandig dat de minister-president zich daarbij
laat vergezellen door de minister van Financiën.Bill Clinton heeft een boek geschreven. Het is een te dik boek, maar hij
schrijft wel een paar heel mooie dingen. Zo schrijft hij dat politici verhalen
moeten vertellen over wat de overheid moet, over wat burgers willen en over
wat zij nodig hebben. Dat is hun primaire taak. Daar gaat VBTB in de kern
ook over. Er moeten verhalen worden verteld over wat de overheid heeft gedaan
voor mensen, waar zij het goed heeft gedaan en waar minder goed. Van die ex-president
van de Verenigde Staten kunnen wij nog wel iets leren. In het interview wist
hij toch heel erg makkelijk en snel een aantal prestaties te noemen waaraan
hij zelf zijn presidentschap afmeet en beoordeelt. Dat is dus VBTB, maar dan
op zijn Amerikaans. Volgens mij kan dit kabinet daar nog wat van leren.Wij hebben ook dichterbij goede voorbeelden gezien, bijvoorbeeld het regeerakkoord
van de paarse Belgische regering. Dat is kort, kernachtig en stevig en elke
pagina, elk hoofdstuk en elk thema begint met zeer begrijpelijk doelstellingen
over wat dat kabinet voor elkaar wil krijgen. Het stelt ons buitengewoon teleur –
dat is misschien tekenend voor de malaise waarin dit proces zit – dat
het echt hangen, trekken, duwen, wurgen en sleuren was om ook het kabinet-Balkenende
II ertoe te verleiden om gewoon eens een aantal doelstellingen weer te geven.
De vraag is wat men de komende vier jaar wil. Wat heeft men de Nederlandse
burger te bieden? Na lang gedoe en getrek, kwam het beleidsprogramma waarvan
wij ook nu weer moeten vaststellen dat er eigenlijk heel weinig heldere hoofddoelstellingen
in staan. De verantwoordelijkheid voor succes of falen van VBTB ligt in eerste instantie
bij het kabinet zelf. Het moet sterke en afrekenbare hoofddoelstellingen opstellen
met betrekking tot wat men het land te bieden heeft en wat men wil bereiken.
Ik moet constateren dat er nog een wereld te winnen valt op dat punt. Als
er geen politiek zelfbewustzijn is over de koers die een kabinet wil varen,
krijgen wij inderdaad jaarverslagen waarmee mevrouw Kant net al lopende naar
deze plek een klein gezondheidsrisico nam. Dan wordt het een oeverloze bende
papier. De opmerking van de minister van Financiën dat de jaarverslagen
niet helder genoeg en te dik zijn, is terecht. Het kabinet moet hier in eerste
instantie zijn eigen verantwoordelijkheid nemen. Als deze minister het op
dat punt met ons eens is, namelijk dat wat er bij mevrouw Kant op tafel ligt
niet voldoende, niet helder en veel te dik is, hoe gaat het dan volgend jaar?
Kunnen wij met hem afspreken dat die doelen er dan wel zijn, dat die scherp
in beeld worden gebracht en dat er geen zin te veel in staat? Dan moeten wij
in een kwart van het aantal pagina's een helder beeld kunnen krijgen van wat
de overheid in het jaar 2004 voor Nederland heeft betekend.De minister zei nog meer op 19 mei, buiten dat de presentatie niet
helder genoeg was en dat de stukken te dik waren.De heer Blok (VVD):Ik was natuurlijk blij met de overeenstemming die er was tussen u en mij.
Nu u het beleidsplan echter zo bekritiseert, wil ik u toch een paar voorbeelden
voorleggen. Ik begrijp dat u vindt dat er helemaal geen concrete doelstellingen
in staan. Ik prijs het kabinet er juist voor dat die er wel instaan. Ik wil
er een noemen, bijvoorbeeld verbetering van de doorstroming zodat de filezwaarte
met minimaal 30% afneemt. Vindt u die doelstelling niet concreet of vindt
u deze niet belangrijk?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb niet gezegd dat er in dat beleidsprogramma geen doelstellingen
staan. Ik heb geconstateerd – ik vond dat tekenend voor de malaise waarin
VBTB zit – dat het dit kabinet niet gegeven was om zelf bij het Hoofdlijnenakkoord
al met een aantal heldere doelstellingen te komen. Het Belgische model, dus
een kort hoofdlijnenakkoord, kwam er niet. Het was een veel te dik hoofdlijnenakkoord
waarin nauwelijks doelstellingen te ontdekken waren. Er moest heel wat gehang,
getrek en geduw in het parlement aan te pas komen om het kabinet-Balkenende
II te verleiden tot het maken van dit document. Dan nog moet ik zeggen dat
ik op een aantal terreinen – u pakte er net een goed voorbeeld uit –
tamelijk onheldere doelstellingen zie of heel operationele doelstellingen
die eigenlijk niet weergeven wat het kabinet wil op een bepaald beleidsterrein.
Dat wilde ik zeggen. Ik vind dat tekenend voor de malaise waarin dit proces
zit. Wij kunnen elkaar de maat nemen over de omvang van de papierberg. Zolang
politici echter geen verantwoording nemen en aangeven wat zij willen met de
overheid en met dit land en op echt alle terreinen heel duidelijk aangeven
wat zij willen in een aantal hoofddoelstellingen, creëren wij dit soort
papiermassa's en dit soort debatten. Wij zijn elkaar dan eigenlijk aan het
bezighouden. Dat wil niemand volgens mij.De heer Blok (VVD):Ik ben het met u eens dat het beter moet. Ik denk echter dat het wel zuiver
is om dit kabinet te complimenteren met het feit dat dit het eerste kabinet
is dat met een lijst van meetbare doelstellingen is gekomen. Wij kunnen het
tenminste ergens over hebben.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik complimenteer het kabinet ermee dat het op dat punt inderdaad een keer
naar de Kamer heeft geluisterd. Het kabinet kwam er namelijk niet zelf mee.Ik had het over de aanbieding van al die jaarverslagen op 19 mei
door de minister van Financiën. Hij sprak er niet alleen over dat al
die stukken te dik waren en dat ze niet helder genoeg waren, maar hij zei
ook dat het eigenlijk weinig zin heeft om verantwoording af te leggen voor
zaken buiten de sfeer van de overheid. Maar als ik zijn financiële jaarverslag
lees, merk ik dat het vooral daarover gaat. Pagina's vol over economische
groei, conjunctuur, wereldmarkt, mee- en tegenvallers en de gevolgen daarvan
voor het EMU-saldo. Het enige politieke resultaat in zijn rede op 19 mei
was dat hij de grenzen van het Stabiliteits- en groeipact verder zou hebben
overschreden als hij niet had bezuinigd. Is dit nu het aansprekende verhaal
van de minister van Financiën over wat de overheid in 2003 burgers te
bieden had? Wij willen geen financieel jaarverslag meer, wij willen gewoon
een rijksjaarverslag, met de nadruk op de prestaties in plaats van op de financiën.
Het gaat erom wat de overheid in een bepaald jaar voor de burgers heeft betekend.
En als het financiële beleid voor deze minister zo belangrijk is dat
hij het zowel in zijn financiële jaarverslag als in zijn aanbiedingsrede
op19 mei dominant laat zijn, waarom lezen wij dan niets over zijn eigenlijke
doelstelling voor het structurele begrotingstekort en het structurele EMU-saldo
en over het doel van het kabinet voor 2007? Dat doel zegt immers iets over
het gevoerde beleid, met alle ins and outs van het feitelijke EMU-saldo schieten
wij nu niet zoveel op. De minister zegt de goede dingen, hij zegt A, maar
hij doet eigenlijk B.Verleden jaar heb ik een motie ingediend die gelukkig ook een Kamermeerderheid
heeft gekregen, een motie om de regering te verzoeken, niet alleen verantwoording
te laten afleggen door departementen en het kabinet voor de prestaties, maar
ook de conclusies aan te geven die eraan verbonden worden. Ik moet vaststellen –
ik geloof dat dit ook in vele aparte overleggen met diverse vakministers aan
de orde is geweest – dat deze motie op heel veel terreinen gewoon niet
wordt uitgevoerd. Dit is een extra handicap in een debat als dit, want dan
moeten wij weer aan het kabinet vragen wat het gaat doen als de prestatie
achterblijft bij de inzet of als er een ander effect optreedt dan het beoogde.
Hierover moeten wij een politiek debat voeren, dus niet alleen over de verantwoording,
maar ook over de conclusies die al dan niet getrokken worden. Ik lees het
niet; wij kunnen er wel naar vragen, maar het maakt dit soort debatten weinig
inspirerend. Ik verzoek de minister dan ook dringend, volgend jaar de motie
over de volle breedte uit te voeren. Het hoeft niet heel uitgebreid, in enkele
zinnen kunnen politieke conclusies op hoofdlijnen worden aangegeven.Het is al genoemd, het is natuurlijk teleurstellend dat er slechts in
een derde van de gevallen zicht is op prestaties van de overheid, op de vraag of met het beschikbare geld het beoogde doel is behaald. Dit
kan natuurlijk eigenlijk niet, want dit betekent dat er meer dan 100 mld wordt
uitgegeven zonder dat wij weten of het daarmee beoogde doel behaald is. De
lat moet veel hoger worden gelegd; misschien kunnen wij daarover een afspraak
maken.De grootste steen des aanstoots is dat dit kabinet, hoezeer het zich ook
verantwoordt voor het beleid van het vorige kabinet van bijna dezelfde signatuur,
zich eigenlijk nauwelijks verantwoordt voor de sterk oplopende werkloosheid.
Ik stel vast dat het dit kabinet eigenlijk niet zoveel kan schelen. De eigen
begroting gaat voor alles en de mensen die op dit moment geen baan hebben,
moeten het verder maar zelf uitzoeken. Dit kabinet heeft weinig over voor
de verleden jaar overeengekomen nullijn in 2004/2005. Zie het recente debacle
van het najaarsakkoord en het voorjaarsoverleg. In plaats daarvan koestert
dit kabinet zijn eigen dromen voor de verre toekomst en vergeet het de problemen
van de mensen van vandaag. Is de desinteresse in honderdduizenden mensen die
geen werk hebben of die nu hun baan kwijtraken, zo groot? En waar blijft de
verantwoording voor het feit dat de werkloosheid die zo sterk stijgt, zich
opnieuw concentreert bij allochtonen? Wij hebben vele weken van debat over
het integratiebeleid achter de rug en wij wachten nog op een debat met het
kabinet. Dat had eigenlijk ook al deze week moeten plaatsvinden. Er dreigt
een herhaling van de jaren tachtig, een zeer ernstig sociaal probleem. De
werkloosheid concentreert zich bij de groep die juist zo gebaat zou zijn bij
meer werk, meer banen en een betere positie op de arbeidsmarkt. Moeten wij
uit het gebrek aan aandacht hiervoor in het jaarverslag concluderen dat het
kabinet dit laat lopen? Wat heeft het kabinet de mensen met weinig of geen
opleiding te bieden? De ervaring uit de jaren tachtig heeft ook geleerd dat
deze als eersten het slachtoffer van een periode van grote werkloosheid worden.
Zij worden gewoon op de keien gezet, er is voor hen geen werk beschikbaar.
Moeten ook zij het dan maar uitzoeken? Wat dit betreft sluit ik mij geheel
aan bij de woorden van de heer Douma; dit is niet alleen een verslag voor
de Tweede Kamer, het is ook een verslag van wat de overheid voor dit soort
mensen kan betekenen. Het is een verslag voor de samenleving, dus waarom lezen
wij hier dan helemaal niets over?In het debat over het jaarverslag met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
waarbij mijn collega mevrouw Karimi zat, is een brief beloofd met nadere antwoorden
op vragen aangaande EKI, ORET en MILIEV. Overigens fijn dat er weer een minister
is; dat is een goede prestatie in het jaar 2003. Waar blijft echter deze brief?
Voor zover ik heb kunnen nagaan, heeft deze brief ons nog niet bereikt. Ik
wil eigenlijk op basis van die brief het debat met de minister van Financiën
verder voeren. Het gaat over de onderuitputting bij bilaterale ontwikkelingssamenwerking.Gisteren hebben collega's met mijn grote instemming al gehakt gemaakt
van de inkomensontwikkeling bij de PVK en De Nederlandsche Bank. Ook nu weer
lijkt de minister van Financiën weliswaar boos – dat is winst,
want dat ben ik met hem – maar uiteindelijk lijkt hij zich toch weer
neer te leggen bij de feiten, evenals hij deed bij de nieuwe Amsterdamse korpschef
wiens salarisontwikkeling alle perken te buiten gaat. Alle politieke verantwoordelijken
kijken elkaar daarbij aan en zeggen dat er niets meer aan valt te doen. Dat
moet een keer afgelopen zijn. Het zou een belangrijk winstpunt zijn, als de
minister inderdaad zijn toezegging in de Volkskrant volledige waarmaakt. Die
luidde – en ik formuleer het nu nauwkeurig – dat in het komende
jaarverslag over 2004 het gemeld zal worden voor alle topinkomens, voor zover
die het arbeidsvoorwaardenpakket van de minister-president te boven gaan,
bij de overheid, maar vervolgens ook bij alle RWT's, rechtspersonen met een
wettelijke taak. Dat laatste is een brede definitie van de collectieve taak.
Zo krijgen wij dan eindelijk een beeld wat er fout zit in de publieke sector.
Het zou te dol zijn als aandeelhouders meer zicht hebben op de topinkomens
in het bedrijfsleven dan de samenleving en daarmee de Tweede Kamer in de ontwikkeling
van topinkomens bij de overheid.Het inhuren van externen is, zoals u weet, voor mijn fractie al jaren
een gevoelig punt. Wij vragen daar al jaren aandacht voor. Ook deze keer moet
weer worden vastgesteld, met name voor het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap maar ook voor UWV, waarover mijn collega Van Gent informatie
in het debat heeft ingebracht, dat opnieuw een helder overzicht hoeveel de
verschillende ministeries hieraan uitgeven en of het meer of minder is totaal
ontbreekt. In het debat met de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
wordt dan weer gezegd dat het een kwestie van interne bedrijfsvoering van
UWV is. Voor ons is het dat niet. Het gaat om een belangrijke parameter om
de overheidsprestatie en wat gebeurt in de publieke sector te toetsen. Ik
zou werkelijk willen dat deze minister zich verantwoordelijk maakt voor hetgeen
gebeurt bij ZBO's en RWT's. Ik wil dat het een keer afgelopen is met het eindeloos
uitbesteden van taken die eigenlijk kerntaken van de overheid zouden moeten
zijn.Mijn laatste punt betreft de Vpb. De minister zegt dat de grootste tegenvaller
in 2003 als gevolg van lagere economisch groei bij de inkomsten zit en de
grootste tegenvaller bij de inkomsten zit bij de vennootschapsbelasting. Dat
is niet vreemd; dat kunnen wij begrijpen. Wat zou nu beleidsmatig de juiste
conclusie moeten zijn? Ik doe een suggestie. Er moet een veel robuustere Vpb
en winstbelasting komen, waardoor de schatkist veel minder last heeft van
het conjuncturele effect van de scherpe stijgingen en dalingen van de opbrengsten
in het kader van de Vpb. Dat is een optie. Van de staatssecretaris van Financiën
krijgen wij echter te horen dat hij een tariefverlaging wil, zonder enig zicht
waaruit hij dat betaalt. Dat is precies wat ik bedoel. Ik zou denken dat het
kabinet zich op dit punt moet verklaren. Deze minister heeft omvangrijk in
beeld gebracht hoeveel last hij heeft als minister van tekort om de dalende
winstbelastinginkomsten te compenseren. Daar hoort dan toch een adequate beleidsmatige
reactie bij. Of laten wij het zo? Wat mij betreft niet.De vergadering wordt van 17.31 uur tot 17.40 uur geschorst.De voorzitter:Het woord is aan de minister van Financiën, mede vice-premier.Minister Zalm:Voorzitter. Dank u wel. Dat doet mij eraan denken dat je dit
ook zou kunnen spiegelen naar prinsjesdag in plaats van omgekeerd, maar dat
is vast niet de bedoeling.Ik dank de geachte afgevaardigden voor hun inbreng en zal proberen de
vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Ik wil eerst iets zeggen over de
procedure. De organisatie van de werkzaamheden van de Kamer is uiteraard aan
uw Kamer. Wij komen erover te spreken, als de Kamer er andere gedachten over
heeft dan op dit moment het geval is. Dan zal ook moeten worden bekeken hoe
vol vak K van de regering wordt. Als je het helemaal analoog maakt, zitten
zij hier allemaal. Het is echter niet voor iedereen een grote vreugde om daar
te zitten, zo is mijn ervaring. Met uw welnemen loop ik de sprekers en de
diverse vragen langs.De heer Mastwijk zegt dat wij met de jaarverslagen goed op weg zijn. Dat
is ook mijn indruk. Er zijn echter nog steeds onvolkomenheden. Over het algemeen
is de kwaliteit verbeterd, maar wij zijn van zeven naar acht ernstige onvolkomenheden
gegaan. Overigens vloeien vier van die acht voort uit één onderzoek,
namelijk materieelbeheer Defensie. Omdat Defensie vier krijgsmachtdelen telt,
wordt het opgevat als vier ernstige onvolkomenheden. Als de krijgsmacht als
een geheel zou worden gezien, dan was het er een geweest. Als je zegt dat
het materieelbeheer bij de marechaussee, de landmacht, de luchtmacht en de
marine afzonderlijk niet klopt, dan heb je er vier. Zeg je dat het materieelbeheer
bij Defensie niet klopt, dan heb je er een. Er zit dan ook enige willekeur
in het tellen van de ernstige onvolkomenheden. Niettemin neemt de minister
van Defensie dit zeer serieus, zoals ook uit het algemeen overleg met hem
is gebleken. Hij zal proberen dit te corrigeren.Mevrouw Kant (SP):Het is toch echt erger als het vier keer misgaat en bij vier van die onderdelen
een rommeltje is dan bij een. In dat geval is het toch echt score vier, helaas.Minister Zalm:Als je per schip of kazerne rekent, kom je tot nog grotere aantallen,
zo kan ik u verzekeren. De vraag is hoe je dat wilt tellen. Ik probeer het
niet te bagatelliseren, maar dit is een onderzoek geweest naar het materieelbeheer
van Defensie. Daaraan is het aantal van vier ernstige onvolkomenheden gehecht.
Er zit enig subjectief element in hoe je dergelijke dingen meet en telt.Ik kom bij de beleidsinformatie en de waterglazen. Je kunt op verschillende
manieren kijken of de beleidsdoelstellingen VBTB-proof zijn geformuleerd.
Minimumeis is dat het maatschappelijk doel is vermeld voor de uitgaven. Volgens
die maatstaf voldoet 95%. Prettiger is dat de richting van de effecten wordt
weergegeven, bijvoorbeeld verbetering van de veiligheid of het afnemen van
de wachtlijsten. Dan kom je tot een score van 70%. Als het ook met een bepaald
percentage moet afnemen – denk aan de veiligheid, de files en de doorstroming –
dan wordt het nog concreter en kom je tot een score van 38% in de begroting
en 32% in het jaarverslag. De Rekenkamer meet louter de laatste categorie.
Er moet iets gekwantificeerd zijn of er moet een evaluatieonderzoek zijn gerealiseerd.
Dat is een vrij scherpe definitie van wat VBTB-proof is. In de komende jaren
worden nog meer evaluaties toegepast, die interessanter worden naarmate de
kabinetsperiode verder op zijn eind loopt. Als je die ook meeweegt, verwacht
ik dat je kunt komen tot een score van 50%. Wat betreft de beleidsdoelstellingen
waar een richting in zit – dit omlaag, of dat omhoog – verwachten
we een score van 70%. We moeten dus heel goed in de gaten houden wat dat halve
glas is, en hoe dat wordt gemeten. Daar neemt de Rekenkamer de scherpst mogelijke
definitie: het moet gekwantificeerd en geëvalueerd zijn. Ik zeg dit ter
voorkoming van misverstanden. Ik heb gezegd dat we zeker naar 60% moeten kunnen,
maar dat is dan inclusief de effecten die een richting duiden.De heer Mastwijk (CDA):Wij kunnen elkaar lang bezighouden met het antwoord op de vraag, op welke
manier de Rekenkamer met de percentages omgaat, en op welke manier het kabinet.
Maar heb ik het goed als ik de minister hoor zeggen dat hij denkt dat aan
het eind van deze kabinetsperiode kan worden voldaan aan de verlangens van
de Rekenkamer op dit punt als het gaat om het al dan niet gevuld zijn van
de glazen?Minister Zalm:De Rekenkamer moet geen eisen stellen, dat moet de Kamer doen. Als de
Kamer het een behoorlijke VBTB-interpretatie vindt als de minister als doel
heeft dat de wachtlijsten omgaan, zit je op die 70%. Als de Kamer vindt dat
de minister daaraan moet toevoegen hoeveel de wachtduur moet worden verkort,
stelt zij een scherpere norm, en dan is het veel lastiger om dat glas halfvol
te krijgen. Naar mijn oordeel kunnen we dat glas driekwart vol krijgen als
tevoren een richting van het effect wordt aangegeven, waarop wordt afgerekend.
Als we het in de kwantificering zoeken, zullen we die 70% naar verwachting
niet halen. Als je gerealiseerde beleidsevaluaties meetelt, kom je dan in
de buurt van de 50%.De heer Mastwijk (CDA):Dat is helder. De Kamer heeft aangegeven dat het vooral gaat om de kwalitatieve
kant van de zaak. Ik heb gezegd dat ik liever 17 goede doelstellingen heb,
dan 34 slechte. We komen dan toe aan een goede invulling van de cijfers.Minister Zalm:Dat denk ik ook. Als ook de kwalitatieve kant relevant wordt geacht, is
het haalbaarheidspercentage aanzienlijk groter dan die eenderde die we nu
hebben staan. Volgend jaar zal ik proberen deze rubricering, die drie lagen
heeft, in de verslaggeving op te nemen, zodat de Kamer wat rijper kan oordelen
dan alleen de allerlaatste categorie van gekwantificeerde meetpunten en gerealiseerde
evaluatieonderzoeken.Ik ben blij met de opmerkingen over de dikte van de stukken en de dreiging
van cijferfetisjisme. Dat geeft mij enige hoop dat die wat ruimere interpretatie
wordt gesteund door de Kamer. Ik herinner mij nog opmerkingen van mevrouw
Halsema in een ander verband over prestatiefraude. Je moet er natuurlijk altijd
mee uitkijken om een bepaalde doelstelling te formuleren die door het handig
invullen kan worden gehaald. Als je louter op de aangiftes afrekent, loop
je het risico dat de politie haar doelstellingen haalt door het de mensen
moeilijk te maken om aangifte te doen, wat niet de bedoeling kan zijn. We
moeten voor ogen houden dat de gemeten zaken onafhankelijk zijn van degene
die de prestatie levert. Daar moeten we naar streven.Mevrouw Kant (SP):Wat vindt u van mijn suggestie om de Rekenkamer de regie over de verantwoording
te geven?Minister Zalm:Dat vind ik een zeer slechte suggestie, omdat daarmee impliciet wordt
aangegeven dat de minister niet verantwoordelijk is voor zijn beleid en daar
geen verantwoording over moet afleggen. De Rekenkamer beoordeelt de verslagen
van de departementen. Het "zijlicht" van de Rekenkamer krijgt de Tweede Kamer
ook. De Rekenkamer is echter niet een primaire producent van cijfers. Zij
controleert of dingen goed zijn gegaan en of er op een redelijke manier verantwoording
is afgelegd.Mevrouw Kant (SP):Ik had het over de regie. Het is overigens niet het probleem van de slager
die zijn eigen vlees keurt. De Tweede Kamer voert de keuring uit, want zij
toetst de verantwoording. De ministers bepalen echter zelf welk vlees er in
de etalage komt. Daar zit het probleem. Als de Rekenkamer mede bepaalt wat
de Tweede Kamer te zien krijgt, is dat enorme winst.Minister Zalm:Wat de Kamer te zien krijgt, is primair haar eigen zaak. Als zij vindt
dat er te weinig wordt getoond, moet zij daar een opmerking over maken. Dat
speelt al bij de begroting. De slager moet zijn vlees netjes koelen en neerleggen.
Vervolgens komt de keuringsdienst van waren – de Algemene Rekenkamer –
om te kijken of het allemaal in orde is. De Rekenkamer kan zeker niet de doelen
bedenken. Het formuleren van de doelen is een zaak van de politiek. De Rekenkamer
is een hoog college van Staat. Het formuleren van de doelen van het regeringsbeleid
is aan Kamer en kabinet.Mevrouw Kant (SP):Daar ben ik het mee eens, maar de Rekenkamer kan heel goed cijfers beoordelen.
Zij weet ook welke gegevens nodig zijn om te controleren of de gestelde doelen
gehaald worden. Zij moet de Kamer handvatten geven.Minister Zalm:Het staat de Kamer vrij om de Rekenkamer in te schakelen voor wat zij
maar wil. Het is een hoog college van Staat dat niet naar mij luistert in
die zin dat ik haar geen opdrachten kan geven. Een ander hoog college van
Staat, de Tweede Kamer, kan wel zaken met de Rekenkamer doen. Als u nieuwe
activiteiten van de Rekenkamer verlangt, kunt u dat aan haar vragen. Het is
echter niet mogelijk om de Rekenkamer te integreren in de beleidsvorming en
beleidsverantwoording van het kabinet. Dat is strijdig met de positie van
de Rekenkamer als hoog college van Staat. Zij zal altijd een kritische blik
houden. Ik heb in elk geval geen reden om te klagen dat de Rekenkamer zich
niet kritisch genoeg opstelt.De heer Douma (PvdA):Ik heb ervoor gepleit om het aantal SMART-doelstellingen op de begroting
te vergroten.Minister Zalm:Ik denk dat wij voor de gekwantificeerde doelen op 50% kunnen uitkomen.
Bij de wat meer algemene doelstelling van het waarnemen van effecten van het
beleid zonder dat er een cijfer aan verbonden wordt, kunnen wij op 70% uitkomen.
Als alleen de doelen bij de uitgaven worden genoemd, scoren wij 95%. Ik geef
overigens toe dat dit laatste niet erg ambitieus is.Ik ben het met de heer Mastwijk eens dat de informatie van derden niet
zonder meer kan worden overgenomen. Die informatie wordt overigens al getoetst.
Het ligt niet in het voornemen om die toets aan te scherpen. Het heeft geen
zin, toets op toets en controle op controle te stapelen.De heer Mastwijk (CDA):De Rekenkamer merkt op dat er minimaal een risicoanalyse voor de derdeninformatie
moet worden opgesteld. De Rekenkamer vindt dus een toets niet voldoende. Ik
heb de neiging om het advies van de Rekenkamer te volgen. Wat is precies het
verschil tussen wat er nu gedaan wordt en de wens van de Rekenkamer?Minister Zalm:Ik vermoed dat de Rekenkamer wil dat door derden geleverd materiaal nog
intensiever gecheckt wordt. Wij dienen echter ook een zekere balans te vinden
tussen de kosten van extra controle en de meerwaarde die ervan verwacht wordt.
Over het punt van de risicoanalyse wil ik mij nader laten briefen. Wellicht
moet derdeninformatie in die zin geselecteerd worden dat sommige informatie
diepgaander en andere juist marginaler getoetst moet worden. Ik zal mij daar
nog in verdiepen.Ik ben natuurlijk zeer bedroefd over de opmerkingen van de heer Mastwijk
over het baten-lastenstelsel en vooral over de alles-of-niets-benadering die
hij lijkt voor te staan. Integrale invoering van het baten-lastenstelsel kost
veel moeite en tijd en dat geldt ook voor een individuele baten-lastendienst,
zo stelt hij. Hij vraagt of dat dus wel zo'n sterk argument is. Dat is het
geval, want de baten-lastendienst wordt door het departement zelf voorgesteld
en als nuttig ervaren. Dat wordt niet door mij opgedrongen, door de grote
revolutie uit te roepen. Het meent er zelf voordeel bij te hebben. Men klaagt
dan ook niet over de tijd en moeite die het zal kosten, want blijkbaar is
sprake van meerwaarde in de zin van betere aansturing en meer gegevens over
kostprijs en doelmatigheid. Als men zelf het belang ervan inziet, is dat prettiger
werken dan dat men het alleen ziet als het bedenken van een perfectionistisch
nieuw systeem, dat integraal moet worden ingevoerd, maar waarvan men het nut
niet inziet, terwijl het veel menskracht, tijd en opleiding kost om de omzetting
naar een baten-lastenstelsel in ieders hoofd te krijgen.De heer Mastwijk heeft gevraagd of een ministerie zich vrijwillig zou
aanmelden voor een baten-lastenstelsel. Wellicht wil Verkeer en Waterstaat
dat doen, maar het is de vraag of het dat dan op de goede gronden doet. Wellicht
wil het dat doen omdat dan nog veel meer geïnvesteerd kan worden, want
dan hoeven alleen de afschrijvingen verantwoord te worden. Dat mag niet het
leidend motief zijn. Juist bij Verkeer en Waterstaat is men in termen van
het EMU-saldo nogal afhankelijk van een zekere beheersing, ook van het totaal
van de uitgaven. De lagere overheden zijn daardoor nogal wat misgelopen vanwege
de grote kapitaaluitgaven. Verkeer en Waterstaat heeft de grootste kapitaaluitgaven.
Als de uitgavenbeheersing geheel via baten en lasten moet plaatsvinden en
er geen grip meer is op het investeringsniveau, loop ik grote risico's met
het EMU-saldo. Je kunt dan voor een dubbele normering kiezen, dus én
de baten en lasten beheersen én een cap zetten op de kapitaaluitgaven,
maar dan kom je in een dubbele boekhouding en dubbele beheersingsmechanismen
terecht. Ik ben er nog niet zo van overtuigd dat Verkeer en Waterstaat onder
de huidige omstandigheden het meest ideale departement is om een experiment
te doen. Ik wil wel kijken of Financiën ervoor in de markt is, want dan
heb ik de belastingdienst binnen die mij steeds wordt onthouden. Misschien
kunnen wij een oversteek maken. Als ik het door de heer Mastdijk voorgestelde
experiment doe, wil hij misschien de verdere uitbouw van baten-lastendiensten,
als men zelf het nut daarvan inziet, ook wat welwillender bekijken. Zijn benadering
vind ik dogmatisch worden: of integraal invoeren of een complete freeze op
alle baten-lastendiensten. In de miljoenennota zijn wij tot de conclusie gekomen
dat wij in deze periode het baten-lastenstelsel niet in willen voeren. Eén
van de argumenten daarvoor was dat er nu een soort natuurlijke groei plaatsvindt
van baten-lastendiensten en dat naar verwachting, als alle aanvragen die in
de loop der tijd nog komen of er al zijn, 85% van het personeel van het Rijk
in een baten-lastenomgeving werkt, namelijk vooral de uitvoerende diensten.
Zijn perspectief van een integrale baten-lastendienst komt in dat geval gemakkelijker
binnen bereik dan met louter één experiment bijéén
ministerie. Maar ik wil, om hem over de brug te krijgen, wel nagaan of ik
een departement, desnoods het mijne, zo gek kan krijgen om een baten-lastendienst
integraal in te voeren.De heer Mastwijk (CDA):Dit gaat op handjeklap lijken en ik weet niet of wij die kant opmoeten.
De minister spreekt over het uitroepen van de revolutie. Als dat al gebeurd
is, dan heeft hij dat zelf in de Miljoenennota 2001 gedaan. Ik kan mij niet
herinneren dat er toen op de departementen een contrarevolutie is ontstaan.
De minister zegt dat bij de doorvoering van baten-lasten-diensten straks 85%
van de rijksoverheid binnen zo'n dienst werkt. Ik vind dat er een plan van
aanpak moet worden opgesteld en dat er een pilot moet worden gehouden. In
deze regeringsperiode hoeft niet rijksbreed een baten-lastenstelsel te worden
ingevoerd, maar via een plan van aanpak kan dat gebeuren op het moment dat
het de organisatie schikt, ook in een volgende kabinetsperiode. Dat was de
inhoud van mijn verhaal, niet meer en niet minder.Minister Zalm:Als het niet meer en niet minder is, hoop ik dat hij de aanvragen op hun
eigen merites wil beoordelen, als er gevallen zijn van diensten die hiermee
aantoonbaar doelmatiger kunnen werken, zonder de eis te stellen dat wij dit
alleen integraal kunnen invoeren, want dat zou toch wel jammer zijn voor de
bedrijfsvoering bij de rijksoverheid. Ik vraag of hij dat welwillend wil overwegen,
zoals gepast is voor een minister om aan een Kamerlid te vragen.De heer Mastwijk vroeg of de topsalarissen bij OCW wel rechtmatig zijn
geweest. De heer Rouvoet heeft gevraagd of de minister zijn hand ervoor in
het vuur steekt dat er bij andere departementen niet ook onregelmatigheden
zijn gebeurd. Daar steek ik mijn hand niet voor in het vuur.Wat gaat de minister dan doen? De minister gaat inderdaad zorgen dat op
alle departementen de auditdienst nagaat hoe in het topsegment, van schaal
16 en hoger, met beloningen, bijzondere beloningen, aanstellingen en dat soort
dingen is omgegaan. Door de auditdienst van elk departement wordt daarover
een verslag gemaakt. Ongetwijfeld zullen hier en daar onregelmatigheden aan
het licht komen, want in elke organisatie worden vormfouten gemaakt. Er is
een verschil tussen zwendel en elkaar de bal toespelen, zoals soms in de krant
te boek staat, en het maken van bepaalde vormfouten bij beleidsbeslissingen.
Op alle departementen zal dat worden nagegaan door de auditdienst.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Deze mededeling stelt mij in zoverre gerust dat dit is wat ik wil. Ik
begrijp dat dit volledig parallel aan wat er bij OCW gebeurt, bij alle departementen
op dezelfde wijze gebeurt.Minister Zalm:Ja, dat wordt enigszins gecoördineerd door de ministers van Binnenlandse
Zaken en Financiën.De heer Mastwijk (CDA):Is dat inclusief de stand van zaken bij de RWT's en de ZBO's?Minister Zalm:Het is nu beperkt tot departementaal personeel.De heer Mastwijk (CDA):Ik leid daaruit af dat RWT's en ZBO's een vervolgstap kunnen zijn, afhankelijk
van de uitkomsten.Minister Zalm:Het hangt ervan af of de minister überhaupt een bevoegdheid heeft.
Dat is soms zo, zoals ik aan den lijve heb mogen ondervinden, maar niet altijd.
Bij de universiteiten is de minister niet eens bevoegd. Je kunt de vraag stellen
of deze bevoegd moet worden, maar dan komen wij in het kwadrant van de consequenties
van het rapport van de commissie-Dijkstal. Misschien is het goed dat ik daarover
geen misverstand laat bestaan. In het rapport van de commissie-Dijkstal wordt
een onderscheid gemaakt tussen de reguliere ambtenaren en de ZBO's, waarbij
publiek- en privaatrechtelijke ZBO's worden onderscheiden. In de kabinetsreactie
die de Kamer hopelijk nog voor de zomer zal bereiken, wordt ook een standpunt
ingenomen over hoe wij procedureel omgaan met beslissingen over het beloningenpakket
van topbestuurders van ZBO's.Mevrouw Kant (SP):Meerdere woordvoerders hebben gevraagd of de verantwoording over de stijgingen
van de salarissen in de publieke sector niet bij de jaarverslagen kan worden
gegeven.Minister Zalm:Ik kan namens het kabinet toezeggen dat alle salarissen die het salaris
van de minister-president te boven gaan, worden gepubliceerd. Dat is de lijn
die het kabinet heeft getrokken. Uiteraard zal er ook op enigerlei wijze verantwoording
over kunnen plaatsvinden. Volgens het voorstel van de commissie-Dijkstal worden
de bandbreedtes voor de top van de ambtenarij betrekkelijk overzichtelijk
vastgelegd. Als daarbij ook is vastgelegd dat andere emolumenten in de salarissfeer
geen rol kunnen spelen, weet ik niet wat het nut is van het openbaren van
individuele inkomens van individuele topambtenaren. Die discussie moeten wij
wellicht opnieuw voeren aan de hand van het kabinetsstandpunt over het rapport
van de commissie-Dijkstal. Ik ben hier een afgeleide van de minister van Binnenlandse
Zaken, die primair de arbeidsvoorwaarden voor overheidspersoneel
in zijn portefeuille heeft.Mevrouw Kant (SP):Dat is waar, maar vandaag is het verantwoordingsdebat. Dat is bij uitstek
een moment om dit jaarlijks tegen het licht te houden. Het zou zo mooi zijn
als de minister zou kunnen toezeggen dat het volgend jaar voor het eerst kan
gebeuren. Wij praten er nu al jaren over, maar er gebeurt nog steeds niets.Minister Zalm:Ik denk dat het beter is als wij de discussie voeren naar aanleiding van
de goede brief. Er komt een brief over wat het kabinet gaat doen met het advies
van de commissie-Dijkstal: welke beleidsconsequenties worden daaruit getrokken?
In dat kader kan, voor zover nog nodig, ook de wijze van verslaggeving over
de inkomens van topambtenaren een plekje krijgen. Als dit ertoe leidt dat
er iets moeten worden opgenomen in het jaarverslag, dan is dat geen probleem.
Wellicht wordt er een andere conclusie getrokken, maar in dat verband moet
dit debat worden gevoerd, primair met de minister van BZK.De heer Vendrik (GroenLinks):Hoor ik de minister nu zeggen dat een mogelijke toekomstige publieke informatievoorziening,
bij gelegenheid van het jaarverslag of anderszins, aangaande topinkomen in
de publieke sector blijft beperkt tot overheidspersoneel en ZBO's?Minister Zalm:Het enige wat ik zeker weet is dat wij alle salarissen in de publieke
sector zullen openbaren die het inkomen van de minister-president te boven
gaan. Die vereisen een aparte financiële verantwoording. Als men in de
piramide een plekje heeft, moet je rekening houden met de privacy van de betrokkene.
Mensen die zo goed zijn dat hun inkomen dat van de minister-president te boven
gaat, moeten maar een privacyoffer brengen.De heer Vendrik (GroenLinks):Als ik het goed begrijp, spreekt de minister over de publieke sector.
Dat is dus breder dan de overheid en het fenomeen ZBO's. Er zijn vele rechtspersonen
met een wettelijke taak, de RWT's, die de facto deel uitmaken van de publieke
sector maar niet als ZBO worden gekwalificeerd. Daar is de afstand tot de
overheid juist het grootst, en hebben wij de meeste behoefte aan die openbaarheid.Minister Zalm:De reikwijdte lijkt mij iets voor de discussie met de minister van BZK.De heer Blok heeft vrij uitgebreid aandacht besteed aan de wijze van verantwoording
en de analogie met prinsjesdag. Dat was een interessante beschouwing, waarbij
ik de conclusies van het Presidium moet afwachten. Ik ben ook erkentelijk
voor de opmerking over het voorkomen van bureaucratie en cijferfetisjisme.
Dat is de lijn die ik probeer te bewerkstelligen, wat overigens nog niet zo
gemakkelijk is. In de Miljoenennota 2004 hebben wij een begin gemaakt met
het op hoofdlijnen neerzetten van wat je wilt bereiken. In hoofdstuk 3 van
de miljoenennota staat eigenlijk de beschouwing die volgend jaar ook in het
financieel jaarverslag moet komen. Of dat dan "rijksjaarverslag" moet heten,
laat ik even in het midden. Volgend jaar kan de Kamer ook in het jaarverslag
waar mijn handtekening onder staat – laat ik het even zo omschrijven –
een beschouwing vinden over wat wij met een aantal speerpunten van het beleid –
zoals in hoofdstuk 3 verwoord – hebben beoogd en wat de effecten zijn.
In de verantwoordingsstukken moet eigenlijk een soort spiegel komen. In dat
kader durf ik de heer Douma toe te zeggen dat wij daarvan als experiment een
publieksversie maken. Het duurt weleens even voordat hij zijn zin krijgt,
maar in dit geval krijgt hij dat wel. Op basis hiervan kan worden bezien of
het de moeite waard is. Met dit experiment ontstaat er een spiegelbeeld van
de hoofdpunten van het regeringsbeleid. Ik hoop wel dat dit boekje wat korter
wordt dan de hoofdpunten van het regeringsbeleid. Het is vooral een extract
van de spiegel van hoofdstuk 3.Belofte maakte schuld, daarin heeft de heer Douma gelijk. Financieringstekort
maakt ook schuld, daarin heb ik dan weer gelijk. Bij VWS is veel gerealiseerd
bij de wachtlijsten en wachttijden. Dat is inderdaad gepaard gegaan met een
grote overschrijding. Dit moet echter worden gezien in het licht van het boter-bij-de-vis-principe,
dat onder Paars II is geïntroduceerd. Als er productiemogelijkheden waren
waardoor men de wachtlijsten aantoonbaar kon verkorten, kreeg men daarvoor
het geld. Dan kun je natuurlijk niet blazen en toch het meel in je mond houden.
Er is bewust het risico genomen van een budgettaire overschrijding van een
dikke 2 mld, al is die gedurende een aantal jaren gecompenseerd door een onderschrijding
elders. De minister van Volksgezondheid staat niet met zijn vinger in de dijk.
Integendeel, hij is druk bezig met behoorlijke hervormingen in de gezondheidszorg.
Je mag er ook van uitgaan dat de overschrijdingstendens ook zal afnemen als
de wachtlijsten eenmaal korter zijn geworden. Op prinsjesdag zullen wij natuurlijk
aangeven hoe wij in 2005 op het gebied van Volksgezondheid binnen de kaders
denken te kunnen blijven. Zoals het zich nu laat aanzien, zal het in 2004
niet helemaal mogelijk zijn, maar wij denken dat de minister van Volksgezondheid
in 2005 toch weer binnen zijn uitgavenkaders terecht zal komen, zoals het
behoort.De heer Douma heeft nog een heleboel opmerkingen gemaakt, maar ik beperk
mij nu even tot een reactie op zijn vragen. Hij vraagt om een toelichting
op het percentage van 3,2. Ik moet zeggen dat dit toch wel zeer uitvoerig
in de stukken beschreven is. Een belangrijk punt is natuurlijk de economische
ontwikkeling en de belastingtegenvallers. De belastinginkomsten vielen zelfs
nog harder tegen dan wat je puur op grond van de gemiste groei van het BBP
zou verwachten. De progressiefactor is zelfs onder nul uitgekomen, wat historisch
genoemd kan worden. Daarnaast hebben wij te maken gehad met een tekort van
0,6% bij de lagere overheden. Dit zijn in een nutshell de achtergronden.De heer Douma (PvdA):Voorzitter. Ik heb natuurlijk ook gelezen wat er op dit punt in het jaarverslag
staat, maar wezenlijk is de vraag of de minister vindt dat het beleid dat
het kabinet zelf heeft gevoerd, ertoe heeft bijgedragen dat het tekort boven
3% is uitgekomen.Minister Zalm:Nee, voorzitter, het is zeker dat wij nog hoger zouden zijn uitgekomen
als wij nog meer uitgaven hadden gedaan of nog meer lasten hadden verlicht.
Voor de uitgaven geldt geen Laffer-curve in die zin dat besparingen
op de uitgaven een negatief effect op het tekort zouden hebben. Daar geloof
ik niet in.De werking van de wet op de Europese subsidies, die TES heet, hebben wij
versneld geëvalueerd. Daar kom ik binnenkort op terug met een voorstel
aan de Kamer om die wet aan te passen. Het probleem van de ESF-subsidies zit
niet in deze hoek. De ESF-subsidies lopen inmiddels alle via het ministerie
van Sociale Zaken, dus het probleem doet zich niet voor dat iemand subsidie
uit het ESF krijgt zonder dat wij het weten. Hetzelfde geldt voor de structuurfondsen
en wij weten ook de landbouwuitgaven. Er zijn een paar incidentele subsidies,
zoals bij de samenwerkingsprogramma's R&D, waarbij de Europese Commissie
rechtstreeks zaken doet met een bedrijf. Die vallen buiten de wet TES. Het
aantal meldingen in het kader van deze wet is minimaal, dus wij moeten nog
weer eens afwegen of de bureaucratische last die deze wet met zich meebrengt,
wel in verhouding staat tot het effect ervan. Wij houden wel de aanwijzingsbevoegdheid
overeind, net als het regresrecht, maar wij vragen ons naar aanleiding van
de evaluatie wel af of wij de informatieverplichtingen nog steeds moeten handhaven.
Het zal wel enig geschuur met de Rekenkamer teweegbrengen, want die is natuurlijk
altijd voorstander van "full coverage at any cost".Ik ben de heer Douma erkentelijk voor de decharge die hij mij wil verlenen.
Ik weet eigenlijk niet eens of er wel sprake is van officiële decharge,
maar er is in ieder geval een prachtige kans om mij tot aftreden te dwingen,
als er een groot blok in de Kamer is dat mij geen decharge wil verlenen. Men
moet zich hier maar eens op beraden ...Over het baten-lastenstelsel heb ik in reactie op de heer Mastwijk al
het een en ander gezegd. Om niet in herhaling te vervallen, beperk ik mij
tot de argumentatie. Die is ook volledig van toepassing op de opmerking van
de heer Douma. Het zou erg jammer zijn als wij moeten wachten tot de grote
kladderadatsch van de rijksbrede invoering om niet met afzonderlijke onderdelen
van de rijksdienst verder te kunnen.De opvatting over te veel papier en te weinig belangstelling deel ik. De internationale verplichtingen zijn een apart aandachtspunt. Blijkbaar
heeft de heer Douma in de stukken wel kunnen vinden hoe de stand van zaken
is bij de 3% R&D-uitgaven. Op dat punt is het in elk geval dus goed gedaan.
Zoals hij ook weet, zit ook als je internationaal vergelijkend bezig bent,
de crux niet bij de uitgaven van de overheid in Nederland, maar vooral bij
de uitgaven van het bedrijfsleven. De idee was dat 1% van die R&D-uitgaven
door de overheid zou worden gedaan en de andere 2% door het bedrijfsleven.
Ik meen mij te herinneren dat de overheid heel aardig in de buurt van die
1% komt. Misschien is de overheid er dankzij het dalende BBP inmiddels overheen.
Dat is dan weer het aardige. De onderwijsuitgavenquote stijgt ook enorm dankzij
het dalende BBP. Dat moet de heer Vendrik toch ook een genoegen doen. Hij
heeft vaak de onderwijsuitgavenquote als criterium gehanteerd. Hij heeft dus
in 2003 een enorme klapper gezien.De heer Douma (PvdA):Achter R&D zit nog een principiëler punt. U zegt dat de overheid
verantwoordelijk is voor die ene procent van die 3%. De internationale verplichting
die is aangegaan betreft die 3% R&D-uitgaven. De overheid zegt toch niet
dat zij alleen verantwoordelijkheid draagt voor hetgeen zij direct kan realiseren?
Met evenveel recht van spreken zeg ik dat u ervoor moet zorgen dat die ene
procent publiek geld die u uitgeeft, meer privaat geld uitlokt. Dat is een
doelstelling waarop wij de overheid aanspreken in dit geval en niet alleen
op die ene procent die u zelf uitgeeft. De vraag is of u die ene procent zodanig
effectief weet in te zetten dat u tot 3% R&D-uitgaven in de samenleving
komt. Hetzelfde voorbeeld doet zich op tal van terreinen voor. Het gaat niet
alleen over de overheid op zichzelf, maar over het maatschappelijk effect
van wat u doet.Minister Zalm:Dat ben ik met u eens. Er is echter wel verschil. De doelstelling van
0,8% voor ontwikkelingssamenwerking is bijvoorbeeld een betrekkelijk eenvoudige
doelstelling, waar wij keurig op kunnen worden afgerekend. Er is ook een verschil
met de doelstelling bij de CO2 -uitstoot. Wij kennen natuurlijk
heel veel mechanismen ter beperking van CO2 -uitstoot, of het nu
gaat om een prijsmechanisme of andere mechanismen. Dat ligt bij R&D een
stuk lastiger. Wij hebben het instrument van de WBSO. Wij hebben dat ook verhoogd.
Zo geeft de overheid een extra impuls om de R&D-uitgaven te stimuleren
dankzij de verhoging van WBSO. Op een gegeven moment kan de overheid niet
bijleggen wat het bedrijfsleven te weinig investeert in R&D. R&D in
bedrijven is toch een veel moeilijker te sturen doelstelling dan andere doelstellingen
van de overheid. Zelfs de doelstelling criminaliteitsbestrijding is makkelijker
dan de doelstelling R&D-uitgaven bedrijfsleven. Het is ook de vraag of
het überhaupt verstandig is geweest dat de doelstelling ooit is geformuleerd
door de regeringsleiders. Maar goed, ik ben een eenvoudig minister van Financiën.
Ik kan natuurlijk nooit twijfelen aan de wijsheid van de regeringsleiders.De belastinguitgaven worden verantwoord en worden ook met regelmaat geëvalueerd.
De vraag is natuurlijk wat je aanduidt als een belastinguitgave. Wij hebben
daarover wel eerder gedebatteerd. Sommige fiscalisten zeggen bijvoorbeeld
dat de hypotheekrenteaftrek gewoon een wijze van behandeling is van inkomsten
uit vermogen en kosten die ermee samenhangen en niets met een belastinguitgave
te maken heeft. Dat is een te houden pleidooi, omdat wij dat soort inkomen
analytisch anders willen behandelen. Zo hebben wij ook in box 2 en box 3 iets
apart.De heer Douma (PvdA):Hier doet zich een vreemd verschijnsel voor. Wij praten over verantwoording.
Normaal gesproken stel je doelen, zet je instrumenten in en kijk je vervolgens
hoeveel het mag kosten. Daarom vind ik de redenering over de hypotheekrenteaftrek
geen stand houden. Heeft de regering nu een doelstelling op het terrein van
bevordering van het eigenwoningbezit of niet?Minister Zalm:Ja, die hebben wij. Maar dat is niet de enige reden voor de hypotheekrenteaftrek.
Er is ook zoiets als een huurwaardeforfait. Dat is een fictief inkomen uit
eigen huis. Dat betekent dat je de kosten die er tegenover staan, mag aftrekken.
Het heeft ook een zelfstandige fiscale redengeving. Dat wij dit systeem handhaven –
ik moet helaas toegeven dat je het ook kunt veranderen –
heeft ermee te maken dat wij het eigenwoningbezit wensen te bevorderen. De
heer Douma heeft daar gelijk in, maar het is niet de primaire oorsprong van
de hypotheekrenteaftrek. Wij stellen ondernemers in staat om de kosten van
arbeid in mindering te brengen op hun winstbepaling, maar niet omdat het goed
zou zijn voor de werkgelegenheid. Dat is het natuurlijk wel, maar het is niet
de primaire achtergrond van de mogelijkheid om arbeidskosten die de werkgever
vergoedt in mindering te brengen zijn omzet.De heer Douma (PvdA):U zegt zelf dat bevordering van het eigenwoningbezit een overheidsdoelstelling
is. Dan is het heel logisch om te vragen welk instrument u daarvoor inzet.
De hypotheekrenteaftrek is een van de instrumenten die u inzet voor het bevorderen
van het eigenwoningbezit. Mag ik u dan normaal vragen, net als bij andere
punten van de verantwoording, hoe dat instrument heeft bijgedragen aan het
realiseren van dit doel? Kunt u er inzicht in geven welke kosten daarmee gemoeid
zijn? Het is een volstrekt normale vraag in het kader van VBTB.Minister Zalm:Ik zal eens kijken of ik ooit antwoord op die vraag kan geven. Ik weet
wel dat dankzij deze faciliteit het eigenwoningbezit in Nederland de 50% heeft
overschreden, wat op zichzelf een goed resultaat is. Er komt nog een aparte
brief over dit onderwerp van staatssecretaris Wijn. Of is die er zelfs al?De heer Vendrik (GroenLinks):Die is er al, maar die geeft juist op dit kritische punt geen antwoord.
Dat wisten wij natuurlijk al; daarom beginnen wij er vandaag weer over. De
heer Douma heeft absoluut een punt. Hoort de hypotheekrente definitief tot
de primaire heffingsstructuur? Of is het kabinet er eindelijk van overtuigd
dat de hypotheekrenteaftrek alleen bestaat omdat wij het eigenwoningbezit
willen bevorderen? Dan is het een maatregel waarop VBTB volledig van toepassing
is. Dan hoort het ook thuis in de verantwoording. Dan horen er bedragen bij,
dan hoort er budgettering bij, dan hoort er evaluatie bij. Dat weigert het
kabinet elke keer.Minister Zalm:Naar mijn oordeel is het een onderdeel van de primaire heffingsstructuur.
Dat moge duidelijk zijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is een stimuleringsmaatregel die onderdeel uitmaakt van de primaire
heffingsstructuur. Dat kan niet.Minister Zalm:Het kan wel.De heer Vendrik (GroenLinks):Nee, dat is meten met twee maten. Je zet de budgettaire sluis open omdat
het je goed uitkomt, terwijl tegelijkertijd in de verantwoording over het
type maatregel met de inperking wordt beoogd om de stimuleringsmaatregel steeds
effectiever te richten. Neem de bijleenregeling die bij het Belastingplan
2004 is overeengekomen. Dit kabinet meet op dit punt echt met twee maten.
Het wordt langzamerhand tijd dat dit kabinet kiest.Minister Zalm:Ik stel voor dat de heer Vendrik binnenkort de degens met staatssecretaris
Wijn kruist, want er is over die brief nog geen debat geweest.De heer Mastwijk (CDA):Wij hebben van meerdere kanten gehoord dat wij een verantwoordingsdebat
op hoofdlijnen moeten krijgen. Het valt mij wel op dat juist dit punt nu zo
tot het bot wordt uitgebeend.De voorzitter:Dat is een waarneming. Ik stel voor dat de minister zijn betoog vervolgt.Minister Zalm:Ik hoop dat, als mevrouw Kant volgend jaar met een stapel naar het spreekgestoelte
loopt, het gezondheidsrisico kleiner is; het zal ook wel in strijd zijn met
de Arbowet. Als het meer dan de helft kan zijn, zou ik dat ook mooi vinden.
Het zal echter nog een hele slag zijn om die zaken uit te dunnen. Mijn eigen
begrotingshoofdstukken zullen in ieder geval zwaar worden uitgedund. Ik zal
dat ook bevorderen bij mijn collega's. Maar ook zij hebben ermee te maken
dat een Kamercommissie soms dingen aan hen heeft gevraagd die zij moeten melden.
De Kamer vergeet weleens wat zij zelf vraagt. Ik herinner mij dat wij een
automatiseringsbijlage in de begrotingsstukken hadden waar niemand naar keek.
Toen ik die eruit gooide, moest die er onmiddellijk weer in. Ik herinner mij
ook een bijlage bij de miljoenennota, de economische classificatie, waar niemand
wat mee deed. Toen ik het hier stilzwijgend geaccepteerd had gekregen, kreeg
ik aan de overkant klachten dat die bijlage, waarover nog nooit
een Kamervraag was gesteld, was verdwenen. Wij moeten dan ook die interactie
in de gaten houden in die zin dat de algemene woordvoerders niet zeggen dat
het dunner moet, terwijl de woordvoerders op het vakterrein weer aanvullende
informatie willen hebben.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is altijd goed als een kabinet ook de Kamer herinnert aan consistentie.
Volgens mij gaat het hier over iets anders, namelijk over het feit dat driekwart
van alles wat in het financiële jaarverslag staat geen informatie geeft
over de prestaties van beleid. Het kabinet moet zelf veel kritischer zijn.
Het moet zich afvragen of een bepaalde zin er moet staan, of een bepaald hoofdstuk
er thuishoort, of iets werkelijk zicht geeft op de prestaties van de overheid
en zo niet: weg ermee! Dan worden de jaarverslagen een stuk dunner. Dat begint
bij het kabinet.Minister Zalm:Daar ben ik erg voor. Maar als wij dat doen, wil de Kamer bijvoorbeeld
de input bijgehouden zien, bijvoorbeeld personeelsaantallen of getallen over
inhuur externen. De laatste efficiencyaanslag die bij Balkenende II op de
departementen is losgelaten, was niet in personeelsaantallen gedefinieerd
maar in bedragen. Dan kan men hoogstens een schatting maken van de personeelskosten.
Ook de personeelsdoelstellingen zijn niet te volgen. Bij Balkenende I was
er een koppentaakstelling. Dat is meestal erg ongelukkig want dat beperkt
enorm de beleidsvrijheid qua management. Wij hebben nu een efficiencytaakstelling
geformuleerd die de departementen linksom of rechtsom moeten leveren. Of dat
nu met personeelsaantallen of met iets anders bereikt wordt, dat is verder
best. Dat is de manier waarop wij dat gedaan hebben. Er zit altijd een zekere
ambivalentie ook in de belangstelling van de Kamer. Voor bepaalde input bestaat
een enorme belangstelling, bijvoorbeeld met betrekking tot inhuur externen.
De Kamer zou ook kunnen zeggen: het gaat erom dat de doelstelling bereikt
wordt en hoe je dat doet, moet je zelf weten. Ik wijs even op de spanning
die zich hier af en toe kan voordoen. Ik vond het inderdaad niet leuk dat het financieringstekort door de 3%-grens
is gegaan. Het is bovendien gebeurd op een manier die ik volstrekt niet zelf
in de hand had, namelijk omdat het tekort van de lagere overheden aanzienlijk
hoger uitviel. Toch is er wel een verschil in positie tussen de Frans/Duitse
opstelling en wat mij is overkomen. Ik heb de Fransen en de Duitsers nooit
aan de schandpaal genageld omdat zijn door de 3%-grens waren gegaan. In het
verdrag was namelijk voorzien dat dit weleens kon gebeuren. Ik heb hen wel
kwalijk genomen dat zij het jaar nadat dit geconstateerd was niet voornemens
waren te proberen er weer onder te komen. Dat was het heetste punt van het
debat. Zoals u weet, zijn wij van plan om dit jaar maar in ieder geval volgend
jaar weer onder de 3% te komen. Het leidde mijn Oostenrijkse collega tot de
opmerking dat wij in ieder geval adequaat omgaan met het Stabiliteits- en
groeipact en dat andere landen daaraan een voorbeeld zouden kunnen nemen.
Hij was de enige die sprak en ik heb met plezier naar hem geluisterd, ondanks
alle ellende.De heer Rouvoet vroeg naar de meningsverschillen in de normatiek. Wij
proberen die inderdaad op te lossen maar dat is niet altijd eenvoudig. Wij
zijn volop in de weer. Ik heb er een beetje hoop op dat wij eruit komen. De
Algemene Rekenkamer volgt terecht een zeer legalistische benadering. Alles
wat in een wet, een KB, een AMvB of een ministeriële regeling staat,
moet gebeuren. En als iets niet helemaal volgens die regels is gegaan, is
het onrechtmatig, ook als het van betrekkelijk ondergeschikt belang is. Wij
bekijken dat anders. Als het eens een keer gebeurt en het is van ondergeschikt
belang, vinden wij wel dat het fout is maar hechten daaraan niet zo'n zware
kwalificatie als de Rekenkamer. Bepaalde regelgeving is zeer ingewikkeld.
Bij een WW-uitkering moeten 34 dingen getoetst worden. Als je op een van die
34 punten iets niet gedaan hebt of verkeerd getoetst hebt, heb je een onrechtmatige
uitkering verschaft. Dan zegt de Rekenkamer terecht dat wij ervoor moeten
zorgen dat de regelgeving eenvoudiger wordt, dan is zij beter handhaafbaar
en treden er niet snel onrechtmatigheden op. Dat is een beetje de discussie
die wij met elkaar voeren. Als er incidenteel eens iets misgaat – als
er bijvoorbeeld wel een afschrift van een bon is maar niet de bon zelf –
dan hopen wij ook dat dit bij de Rekenkamer niet meteen leidt tot diskwalificaties
die eigenlijk geen recht doen aan de ernst van het probleem. Die discussie
wordt voortgezet en van beide kanten met de inzet om dit op te lossen. Dat
zou natuurlijk ook het prettigst zijn.Ik weet dat de minister van VWS met de verbetering van de kwaliteit van
de informatie en de snelheid van informatie bezig is. Ik hoop dat dit op den
duur betere kwaliteit oplevert, zodat we niet alleen maar het idee hebben
dat er een hoop geld is uitgegaan, zonder er iets voor terug te krijgen. Dat
is een geleidelijk proces van versnelling en verbetering van de kwaliteit
van de informatie.Ik ben de heer Van As erkentelijk voor zijn Elsevierkwalificatie, mij
bewust zijnde van de risico's die dat met zich brengt. Ik deel zijn vertrouwen
in minister Hoogervorst, die bijna driekwart jaar minister van Financiën
is geweest, wat hem voor zijn hele leven tekent! Ik moet hem het antwoord
even schuldig blijven op de vraag over de KLPD, waarover ik hem schriftelijk
zal informeren. Dat doe ik voorzichtigheidshalve ook met de meting van de
daling van de vermogensdelicten. Het is van belang om te weten hoe dingen
worden gemeten. Soms ben je afhankelijk van een administratie, maar ik weet
niet precies hoe het hier is gedaan. Ik vermoed dat dat niet met publieksenquêtes
is gedaan. Naarmate je meer in de krant hebt gelezen, voel je je ook anders.
Wij zijn druk bezig met een taakanalyse van het project Een andere overheid.
Minister De Graaf en ik hebben een eerste ronde gehad met alle departementen,
en we hebben het project onderdeel gemaakt van het begrotingsproces. Men is
nu gevraagd om een eigen kritische analyse te maken van de eigen taken, maar
we gaan ook nog in clusters van beleid bekijken of de taakverdeling tussen
departementen nog wel op orde is. Daar zoeken we wat externe meekijkers bij,
die de zaak scherp houden.De omvang van de rijksdienst kan inderdaad verder worden verkleind. Het
is de bedoeling dat wij dat realiseren, waarbij we de departementale beleidstaken
versus uitvoerende diensten moeten onderscheiden. Ook de uitvoerende
diensten hebben nu taakstellingen afgesproken. Zelfs mijn geliefde belastingdienst
moet 10% kleiner worden. Gelukkig hebben we, door een aantal doelmatigheidsverbeteringen
die ook de administratieve lasten beperken – het project Walvis, de
auto van de zaak en de kilometeradministratie – de kans om dit te realiseren.
Het beleid zal inderdaad harder moeten krimpen dan de uitvoering.De heer Van As (LPF):Is het mogelijk om dat per departement te splitsen?Minister Zalm:Ik denk het wel. Bij de departementen is vrij goed te definiëren
wat uitvoerende diensten zijn die eruit kunnen worden gelicht. Anders wordt
een ingehuurde portier anders geteld dan een portier die in dienst is. Maar
ik denk dat die splitsing is te doen.De heer Vendrik heeft een beetje in de sfeer van de heer Blok gesproken.
Hij wil de VBTB verder politiseren, waarmee ik het eens ben. Ik zou graag
willen dat hij zijn zinsnede "politici moeten verhalen vertellen" aan de Rekenkamer
doorgeeft, die weinig waardering heeft voor de kwalitatieve kant van de zaak.
Bij sommige onderwerpen moet je het ook kunnen doen met de kwalitatieve kant;
soms kun je het niet helemaal cijfermatig doen. Ik hoop dat het verhalen vertellen
toeneemt, zij het dat het dan wel aannemelijke verhalen moeten zijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik noemde niet voor niets de heer Bill Clinton als voorbeeld. Hij kon
in twee zinnen uitleggen wat zijn prestaties waren gedurende zijn presidentschap
en dat dan ook prachtig cijfermatig onderbouwd. Het een sluit het ander niet
uit.De voorzitter:Als ik mij niet vergis, heeft hij een andere functie.De heer Vendrik (GroenLinks):Wie ben ik om de minister van Financiën niet met de heer Clinton
te vergelijken?Minister Zalm:Misschien moeten wij bij het inhuren van externen ook maar eens kijken
naar de pr-mensen van Clinton. Ik weet wel dat zij een extreem belangrijke
rol spelen. Zij kunnen heel mooie verhalen opstellen met cijfers die daar
goed bij passen.Maar zonder gekheid, op belangrijke beleidspunten zullen wij zoveel mogelijk
gekwantificeerde doelen formuleren. Ik kan de heer Vendrik het derde hoofdstuk
van de miljoenennota aanbevelen. Wij hebben echt geprobeerd om de hoofddoelstellingen
zoveel mogelijk kwantitatief te formuleren. Dat moet ook bij realisaties.Ik werp overigens graag nog eens een blik op het Belgische paarse regeerakkoord
of regeringsprogramma. Wij hebben onderscheid gemaakt tussen afspraken die
zijn gemaakt in het kader van het de formatie – dit zijn in principe
afspraken tussen fracties – en het beleidsprogramma van het kabinet.
Zoals de heer Blok al aangaf, bevatte die heel veel gekwalificeerde doelstellingen.In het nieuwe financiële verslag wordt een weergave van hoofdstuk
III op het punt van de realisaties opgenomen. Daarmee komen wij de heer Vendrik
al een heel stuk tegemoet. Ik kan hem ook toezeggen dat het structurele EMU-saldo
voortaan zowel in de miljoenennota als in de verantwoording zal worden opgenomen.
Hij heeft gelijk dat op dat punt een doel is geformuleerd. Het moet duidelijk
zijn in hoeverre wij die 0,5% halen.Ik zal proberen te bevorderen dat beleidsconclusies standaard worden vermeld
in de jaarverslagen. Meestal zal er dan staan dat er geen wijziging van het
beleid wordt doorgevoerd. Als er echter een beleidsconclusie uit de realisaties
wordt getrokken, is het goed om die even te vermelden, ook als dat al gebeurd
is in de ontwerpbegroting. Die stukken overlappen elkaar enigszins.De heer Vendrik (GroenLinks):Het gaat mij niet alleen om de administratieve verplichting, maar ook
om de logica van het proces. Op het moment dat een vakminister in de ministerraad
bij een verantwoording op een aantal prestaties sterk afwijkende cijfers moet
melden, moet hij daarop bevraagd worden. Er moet gevraagd worden, wat hij
daarvan heeft geleerd. Deze gang van zaken moet geborgd worden. Vanzelfsprekend
moet ook de Kamer daarover geïnformeerd worden, maar het gaat mij vooral
om wat eraan voorafgaat.Minister Zalm:De heer Vendrik heeft helemaal gelijk en dat gebeurt niet vaak.Ik heb er begrip voor dat de heer Vendrik over de werkloosheid is begonnen.
Hij moest in het debat dat daarover onlangs is gehouden het woordvoerderschap
ter zake afstaan aan zijn fractievoorzitter. Ik denk dat tijdens dat debat
inhoudelijk alles is gewisseld wat er maar gewisseld kan worden.Zijn opmerkingen over de onderuitputting bij EKI, ORET en MILIEV waren
mij geheel duister. Als er iets is toegezegd, zullen wij dat nakomen. Ik neem
aan dat die informatie vanzelf komt.Ik ben reeds ingegaan op de topsalarissen en het inhuren van externen.
Wij hebben met de departementen de afspraak gemaakt dat er meer uniform wordt
geclassificeerd. Het ene ministerie had de cateraar er wel bij zitten en het
andere niet. Het ene ministerie had informatica ingehuurd, hetgeen niet ongebruikelijk
is omdat die expertise vaak ontbreekt, maar het andere weer niet. Bij sommige
ging het alleen om consultance. Daarin moet meer uniformiteit worden aangebracht.
Dat is nogal een klus, omdat de begroting niet meer is gericht op het classificeren
van input, maar op beleidsdoelstellingen en de uitgaven die daaraan worden
besteed. Die complicatie heb ik eerder al gemeld.De heer Vendrik streeft naar een robuustere VPB. Misschien beoogt hij
een forfaitair rendement à la box 3. Hij kan dan misschien zijn enthousiasme
over box 3 weer hernemen. Ik zie niet zo snel mogelijkheden om de vennootschapsbelasting
robuuster te maken. De belasting wordt over winst geheven. Winst is de sluitpost
van de inkomsten, de kosten enz. De aard van de post is nu eenmaal zeer variabel,
waardoor hij moeilijk voorspelbaar is. Soms zijn er grote meevallers, maar
soms ook grote tegenvallers.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat de minister op het punt van de winstbelasting de robuuste forfaitaire
benadering van box 3 afwijst, is op zich al tekenend. Dat debat kunnen wij
op een ander moment voortzetten. In het financieel jaarverslag 2003 constateert
deze minister van Financiën dat de VPB de schatkist lelijk in de steek
laat. Dat is allemaal begrijpelijk, verklaarbaar en logisch, maar
vervolgens bijzonder lastig. Wat hoor ik echter de staatssecretaris van Financiën
vrolijk zeggen? Ik verlaag de tarieven. Hoe is dat mogelijk? Kan de minister
dat ophelderen?Minister Zalm:Misschien dacht de staatssecretaris enerzijds dat dit nu goedkoop is,
terwijl er anderzijds weinig geld is. Als Nederland als vestigingsplaats concurrerend
wil blijven, moet goed in de gaten worden gehouden wat er in de ons omringende
landen gebeurt. Er is in andere landen een tendens tot tariefsverlaging. Duitsland
is daarvan een voorbeeld. Oost-Europese landen worden lid van de Unie. De
tariefverschillen kunnen dan niet te groot zijn. Ik ben voorstander van een
minimumtarief in Europa. Ik ben het echter met de staatssecretaris eens dat
het onwaarschijnlijk is dat het huidige VPB-tarief gehandhaafd kan worden.
Wij kunnen alleen voorstellen doen als daarvoor een adequate dekking wordt
gegeven. Er wordt niet alleen naar de tarieven gekeken, maar naar het gehele
systeem van vennootschapsbelasting. Er zijn in de loop der tijd heel wat reparaties
nodig geweest omdat er door rechtelijke uitspraken gaten vielen. Het is dan
ook goed om de fundamenten van de huidige heffingssystematiek van de vennootschapsbelasting
te doordenken. Ook in verband met de vestigingsplaatsfactor zou het mooi zijn
als tariefsverlaging mogelijk is. Dat zal niet snel gebeuren ten laste van
de algemene middelen of de schatkist. Wij zullen daarvoor een dekking moeten
zoeken in de sfeer van het bedrijfsleven. Bij de huidige stand van zaken en
de huidige financiële toestand is dat de enige oplossing. Misschien is
dit laatste ietwat geruststellend.De voorzitter:Ik stel voor om in tweede termijn eenderde van de spreektijd in eerste
termijn te gebruiken, hetgeen 2 à 3 minuten is.Daartoe wordt besloten.De heer Mastwijk (CDA):Voorzitter. Ik bedank de minister voor zijn uitgebreide beantwoording.
Ik stel tot mijn tevredenheid vast dat wij op één lijn zitten
als het om de inhoud van het verantwoordingsproces gaat. Wij gaan van kwantiteit
naar meer kwaliteit. Verantwoording wordt afgelegd op hoofdlijnen van het
kabinetsbeleid, inclusief een doorvertaling naar de burger. Dat leidt tot
minder boeken. Als wij daarmee tegelijkertijd voorkomen dat mevrouw Kant een
hernia krijgt, is mijn geluk uiteraard compleet.Ik had een motie klaarliggen over de onrechtmatigheden bij de salariëring
bij het ministerie van Onderwijs. De minister heeft gezegd dat hij de auditdiensten
aan het werk gaat zetten op alle departementen. Wij hebben nog even gediscussieerd
over de vraag of dat moet worden verbreed tot ZBO's en RWT's. Het lijkt ons
goed om eerst de uitkomsten van het aangekondigde onderzoek maar eens af te
wachten. De motie hoef ik daarom niet in te dienen.Ik heb niet het gevoel dat de minister en mijn fractie 100% op één
lijn zitten wat betreft de derdeninformatie. Ik dien hierover een motie in,
dan hoor ik straks wel hoe de minister daarop reageert.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende: - dat bij de samenstelling van VBTB-informatie
de departementen voor een zeer groot deel afhankelijk zijn van de informatie
van derden;- dat – ook naar de mening van de Algemene Rekenkamer –
op dit moment geen inzicht bestaat in de betrouwbaarheid van die informatie,
hetgeen een optimale verantwoording in de weg staat;verzoekt de regering daarom, maatregelen te treffen die ertoe leiden dat
de Kamer inzicht krijgt in de mate van betrouwbaarheid van de zogenaamde "derdeninformatie",
ingaande het verslagjaar 2004,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Mastwijk, Blok, Douma en Van As.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 100(29540).De heer Mastwijk (CDA):De minister doet pogingen om zaken te doen met mijn fractie over het baten-
en lastensysteem, via de voordeur of via de achterdeur, om het maar even plastisch
uit te drukken. Daar zit een tricky aspect aan. Hij zegt dat hij een welwillend
beroep op de heer Mastwijk doet om de aanvragen van nieuwe baten- en lastendiensten
met een open oog te bekijken. Dat betekent dat hij zijn succes gaandeweg kan
binnenhalen en ik moet uiteraard maar afwachten hoe het uitpakt met de motie
die ik ga indienen. Hij doet een beroep op mijn inschikkelijkheid of welwillendheid,
maar ik laat de uitkomst afhangen van de mate van gretigheid waarmee de minister
mijn motie omarmt. Die dien ik toch maar in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende: - dat het aanbeveling verdient om het verantwoordingsproces
VBTB meer via hoofdlijnen te laten verlopen;- dat het geldende kasstelsel
daartoe onvoldoende technische mogelijkheden biedt;- dat via een
rijksbreed in te voeren baten- en lastensysteem betere mogelijkheden ontstaan
om bruikbare beleidsinformatie op hoofdlijnen te genereren, ook wat betreft
de kostenontwikkeling in de tijd, waarbij tevens wordt aangesloten op internationale
ontwikkelingen;verzoekt de regering, nog deze kabinetsperiode te komen met een plan van
aanpak dat voorziet in een proef met minimaal één ministerie
voor de omschakeling naar het baten- en lastensysteem, ingaande uiterlijk
2006, met het oog op de toekomstige invoering van dit systeem voor de gehele
rijksoverheid,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Mastwijk, Douma en Van As. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 101(29540).De heer Blok (VVD):Ik begon mijn betoog daarstraks met Elsschot en de wetten en praktische
bezwaren die in de weg staan. Toen er een schorsing was, hoopte ik dat de
minister de bundel met honderd Nederlandse dichtwerken zou gaan halen die
natuurlijk op zijn nachtkastje ligt, en mij zou antwoorden met de volgende
zin, die luidt: en weemoed die niemand kan verklaren. Dat vind ik altijd een
mooie zin.Hij is ook relevant, omdat er in deze zaal een zekere weemoed hangt. Er
is weemoed bij de Kamer, die een VBTB-proces op gang heeft gebracht met de
bedoeling om voor de burgers inzichtelijk te maken wat wij bereiken. Eigenlijk
vindt de Kamer dat dit niet is gelukt. Er is ook weemoed bij het kabinet,
dat zegt dat het eigenlijk overzichtelijker en minder bureaucratisch had willen
aangeven wat het heeft bereikt voor de burger.Die weemoed wil ik graag omzetten in actie en verbetering. Ik heb deze
vastgelegd in twee moties. De ene doet een oproep aan de weemoedige Kamer
en de andere aan dat weemoedige kabinet.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de verantwoording over het gevoerde beleid en de daarmee
behaalde resultaten een hoogtepunt in het parlementaire jaar is;overwegende dat het belang van deze verantwoording mede tot uiting komt
in een spoedige en tevens gedegen behandeling van het Rijksjaarverslag en
de departementale jaarverslagen;spreekt als haar mening uit dat in het vervolg het debat met de regering
over het Rijksjaarverslag in aanwezigheid van het voltallige kabinet dient
plaats te vinden op de derde donderdag in mei en het debat met de ministers
en staatssecretarissen over de respectievelijke departementale jaarverslagen
in de week daaropvolgend op Kamerdagen die geheel gewijd zullen zijn aan deze
verantwoordingsdebatten; verzoekt het Presidium, de daarvoor benodigde procedures te starten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Blok, Mastwijk, Douma, Rouvoet,
Van As en Vendrik.Zij krijgt nr. 105(29540).De heer Blok (VVD):De minister gaf in eerste termijn al aan, toen hij zag naderen dat het
volledige kabinet aanwezig zou moeten zijn, dat het niet altijd een genoegen
is om in vak K te zitten. Dat stelde mij wat teleur van de vice-minister-president,
die toch ook verantwoordelijk is voor het personeelsbeleid van het kabinet,
en in dat licht zou moeten uitdragen dat het een fantastische baan is. Dat
er niets mooiers is om daar te zitten en het debat met de Kamer aan te gaan,
en dat alleen de beste mannen en vrouwen uit dit land daar thuishoren. Misschien
dat hij deze tekortkoming in tweede termijn nog kan herstellen.Ik heb in ieder geval ook een oproep aan het kabinet verwoord in een motie.
Ook het kabinet moet zijn bijdrage leveren aan het verminderen van de bureaucratie
en aan het mogelijk maken dat het debat op hoofdlijnen plaatsvindt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de verantwoording over het door de regering gevoerde beleid
gebaat is bij een helder overzicht van de beleidsprioriteiten en de op die
prioriteiten behaalde resultaten;constaterende dat het Rijksjaarverslag en de departementale jaarverslagen
door een veelheid aan informatie een onvoldoende helder overzicht bieden;verzoekt de regering om, met ingang van de jaarverslagen over 2004, alle
jaarverslagen te voorzien van een beknopte lijst van de beleidsprioriteiten
en de daarop behaalde resultaten en het Financieel Jaarverslag om te vormen
tot een Rijksjaarverslag waarin die beknopte lijst is opgenomen, en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Blok, Mastwijk, Bakker, Douma,
Van As, Vendrik, Kant en Rouvoet.Zij krijgt nr. 106(29540).De heer Blok (VVD):Wanneer deze beide moties zijn omgezet in actie, hoop ik dat wij vanaf
volgend jaar een compleet debat kunnen aangaan over de resultaten die de regering
belijdt en bereikt heeft, en die ertoe doen voor de burgers van Nederland.De heer Douma (PvdA):Voorzitter. Allereerst wil ik zeggen dat in het overleg met de minister
voldoende tot uitdrukking komt dat wij eigenlijk met zijn allen vinden dat
het met de VBTB en de verantwoording beter moet gaan in de toekomst. Ik ben
dan ook heel nieuwsgierig naar de evaluatie van de VBTB die wij binnen niet
al te lange termijn van de minister kunnen verwachten. Regering en parlement
hebben de gezamenlijke doelstelling om dit voor de toekomst netjes te regelen.De minister heeft verwezen naar het baten-lastenstelsel. De afgelopen
tijd hebben wij heel veel voorstellen gehad voor de invoering hiervan. De
minister zegt dat de Kamer nogal terughoudend is geweest met het goedkeuren
van de voorstellen van de regering. Een van de overwegingen die ik daarbij
had, was dat de agentschappen allemaal een verantwoording moeten inleveren
en een rapportje krijgen van de Rekenkamer. Er wordt gezegd dat de ministeriële
verantwoordelijkheid over die agentschappen volledig is. Als ik naar de verantwoording
van zo'n agentschap kijk, denk ik: wat moet ik hiermee? Het gaat namelijk
niet over de inhoudelijke doelstelling van zo'n club maar over zaken als het
netjes beantwoorden van vragen van de minister. Eigenlijk zijn het vooral
interne dingen. Als wij hiermee dan toch doorgaan, moet wij nog eens goed
bekijken of wij die verantwoordingen moeten krijgen.De minister geeft aan dat het wellicht mogelijk is om de gekwantificeerde
doelstellingen naar een hoger percentage te krijgen. Zijn ambities op dit
punt vind ik nog wat te mager. Daarom dien ik de volgende motie in. De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de vraag "Wat willen we bereiken" in slechts 38% van
de doelstellingen voldoende is uitgewerkt in de begrotingen 2003;constaterende dat de regering zichzelf nog geen toetsbare doelen heeft
gesteld op dit gebied;overwegende dat een helder omschreven en toetsbare doelstelling noodzakelijk
is om de behaalde prestaties te kunnen beoordelen;verzoekt de regering, een heldere en toetsbare doelstelling te formuleren
voor het VBTB-proces en er daarbij naar te streven dat de vraag "Wat willen
we bereiken" in ten minste 60% van de doelstellingen voldoende is uitgewerkt
in de begrotingen voor 2005 en in ten minste 75% van de doelstellingen in
de begrotingen voor 2006,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Douma. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 102(29540).De heer Douma (PvdA):Nog een ander punt, de topinkomens. De minister heeft gezegd dat wij op
dit terrein meer openbaarheid kunnen verwachten. Ik kan eerlijk gezegd nog
niet helemaal beoordelen of dit een duidelijk inzicht zal opleveren in inkomens
in schaal 16 en daarboven, zowel bij de rijksoverheid als bij de ZBO's. Graag
nog een verduidelijking van de toezeggingen op dit punt.Ik heb er zojuist nog een debatje met de minister aan gewijd of de belastinguitgaven
verantwoord zouden moeten worden. Ik ben eerlijk gezegd nog niet helemaal
tevreden met zijn antwoord, vandaar dat ik een motie indien.De Kamer,gehoord de beraadslaging, constaterende dat met de belastinguitgaven, zoals de aftrek van hypotheekrente,
jaarlijks vele miljarden zijn gemoeid;overwegende dat een dergelijke omvangrijke impliciete kostenpost alleen
gerechtvaardigd kan zijn indien deze een omschreven en toetsbaar doel dient;verzoekt de regering, vanaf de komende begroting expliciet de kosten van
belastinguitgaven op te nemen in de begroting, voorzien van een duidelijk
antwoord op de vragen "Wat willen wij ermee bereiken?", "Wat gaan wij daarvoor
doen?" en "Wat mag het kosten?",en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Douma. Naar mij blijkt, wordt zij
voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 103(29540).De heer Douma (PvdA):Voorzitter. Evenals verleden jaar beluister ik bij de minister een zekere
welwillendheid tegenover een beknopt publieksjaarverslag. Ik zou deze graag
tot uitdrukking willen laten komen via een motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat burgers en kiezers in toenemende mate belang hechten aan
een duidelijke verantwoording van het optreden van de rijksoverheid, de behaalde
resultaten en de vraag of daarbij verantwoord met belastinggeld wordt omgegaan;overwegende dat er van de overheid mag worden verwacht dat zij de burgers
en de kiezers actief over het overheidsbeleid informeert;overwegende dat een duidelijke verantwoording op hoofdlijnen aan de kiezers
kan bijdragen aan het verkleinen van de kloof tussen burgers en overheid;verzoekt de regering, met ingang van het beleidsverslag over het jaar
2004 een beknopt en toegankelijk publieksjaarverslag over de hoofdlijnen van
het regeringsbeleid te maken en dat door middel van actieve voorlichting aan
de burgers bekend te maken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Douma, Mastwijk en Van As. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 104(29540).De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. De heer Douma begon met de opmerking dat hij een zekere welwillendheid
bij de minister proefde. Die gaat volgens hem niet zo ver als in mijn interpretatie
van een concrete toezegging die zijn motie overbodig zou maken. Wat voegt
zijn motie nog toe aan de welwillende houding van de minister van Financiën?De heer Douma (PvdA):Daarbij spelen twee overwegingen een rol. Ook verleden jaar heb ik al
een dergelijke welwillendheid bij de minister bespeurd, maar dit jaar heb
ik eigenlijk geen voortgang op dit punt geconstateerd. Daarnaast stelt de
minister voor, dit volgend jaar eens bij wijze van experiment te doen, terwijl
ik in de motie voorstel dat dit vanaf nu gewoon de regel wordt.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Vandaag is weer alom de opvatting te horen dat het allemaal
nog beter moet en dat wij er nog lang niet zijn, maar ik denk dat wij vervolgens
ook moeten bekijken waar dit aan ligt en wat eraan te doen is. Ik heb duidelijk
aangegeven dat het probleem er volgens mij zeker in zit dat wij wel heel veel
papier krijgen, maar dat de ministeries en de ministers er natuurlijk niet
echt belang bij hebben, te laten zien wat minder goed gaat, maar vooral datgene
wat wél goed gaat. Dat zij zelf helemaal bepalen welke informatie de
Kamer krijgt, is wel degelijk een probleem. Natuurlijk heeft de minister er
gelijk in dat de Kamer er ook zelf om kan vragen, maar ik weet als kampioen-vragensteller
in de afgelopen jaren dat vragen en vragen en vragen veelal toch niet leidt
tot de juiste antwoorden. Ik ben dan ook op zoek naar andere instrumenten
om betere, duidelijker informatie te verkrijgen die voor de
Kamer noodzakelijk is. Vandaar mijn voorstel om ook de Rekenkamer hierbij
te betrekken. De minister is het hier niet mee eens, maar hij zei terecht
dat het een zaak van de Kamer zelf is, zodat ik de Kamer om een uitspraak
hierover vraag, overigens zonder precies in te vullen hoe het zou moeten.
Daarover zouden wij dan nog moeten praten.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het proces van verantwoording van de rijksbegroting via
de VBTB-jaarverslagen tot nu toe onvoldoende tot verbetering heeft geleid;overwegende dat de Algemene Rekenkamer objectiever naar informatie kan
kijken over het bereiken van doelen met bijbehorende middelen dan de betrokken
departementen;spreekt uit dat het gewenst is dat de Algemene Rekenkamer een belangrijke
rol krijgt bij de keuze van de gepresenteerde informatie in de jaarverslagen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Kant en Vendrik. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 107(29540).Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Mijn andere punt betreft de topinkomens in de publieke sector.
De minister heeft toegezegd dat er een brief komt over het standpunt van de
regering over de commissie-Dijkstal. Ik neem aan dat daarin ook voorstellen
staan. Er komt ook een verantwoording of er komen in elk geval cijfers over
de salarissen in de publieke sector. Ik wil nog één keer expliciet
vragen of het inderdaad cijfers zijn over de gehele publieke sector. De minister
gaf wel zelf de beperking aan dat het alleen gaat over de salarissen boven
het niveau van dat van de minister-president. Ik vind dat een beperking waarvan
ik mij afvraag of je die wel moet opleggen. Als er steeds verhogingen zijn
in de publieke sector, komt er een moment dat het boven dat niveau uitgaat.
Als je dan wilt ingrijpen, ben je mogelijk al te laat. Misschien zou er ook
informatie moeten zijn over de salarissen onder het niveau. Komt er ook verslag
over salarisverhogingen van topbestuurders in de publieke sector?Ik weet dat de brief komt en dat wij dan een debat krijgen. Wij spreken
hier echter al jaren over de salarisverhogingen in topfuncties in de publieke
sector. Het gaat over publiek geld. Daarover willen wij verantwoording. Wij
willen daarin ook ingrijpen, mijn fractie althans wel, als dat noodzakelijk
is. Het duurt allemaal wel heel erg lang. Misschien kan de minister toezeggen
dat dit in elk geval het laatste jaar is dat wij daar geen zicht op hebben
en dat er zo spoedig mogelijk zicht komt op de salarissen en de verhogingen,
zodat wij eindelijk eens kunnen ingrijpen als dat nodig is.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. Ik moet, maar ik kan ook kort zijn. Ik dank de
minister voor de gegeven antwoorden. Ik constateer dat wij het over de hoofdlijn
of essentie van de VBTB-operatie wel eens zijn. Ik wil het opnieuw niet relativeren.
Ik heb dat voorgaande jaren ook niet gedaan. Laat staan dat ik het wil bagatelliseren,
maar ik wil het wel in het juiste perspectief blijven zien. Ik heb dat in
mijn eerste termijn samengevat met de opmerking dat de Tweede Kamer geen tweede
Rekenkamer is. Wij hebben een zelfstandige politieke functie, maar bij de
controle hebben wij wel degelijk de verantwoordingsrapporten en de jaarverslagen
nodig. Ook het VBTB-proces is en blijft politiek. Het kan in essentie nooit
beperkt blijven tot een cijfermatige exercitie. Dat is voor de fractie van
de ChristenUnie cruciaal.Ik spoor de minister aan om te blijven werken aan dunnere, toegankelijker
en meer inzichtelijke rapporten. Hij heeft ook aangegeven dat het zijn eigen
streven is. Ik snap tegen de achtergrond van mijn opmerking dat het niet uitsluitend
een cijfermatige exercitie moet zijn,de opmerking van de minister over het
meningsverschil tussen Financiën en de Rekenkamer. Dat relativeert dan
ook weer een beetje mijn opmerking over het totaal vullen van de drie glazen,
de beeldspraak van de president van de Rekenkamer. Ik ben geen pessimist of
optimist, maar graag een realist. "Het glas is halfvol" is bij deze exercitie
al heel mooi, zal ik maar zeggen. Als je meer wilt, kan het ten koste gaan
van de gespecificeerdheid van de doelstelling. Daar willen wij ook niet terechtkomen. Ik ben content met de toezegging over het publiceren van de inkomens van
topambtenaren. De heer Douma heeft gevraagd hoe breed het precies is. Ik luister
graag mee naar het antwoord van de minister, maar de bereidheid was er in
elk geval. Ook met de toezegging over de verbreding van het onderzoek naar
onregelmatigheden in de bezoldiging en vergoeding van topambtenaren van Onderwijs
naar andere departementen ben ik content.Ik heb geen moties. Ik was van plan er een in te dienen, maar ik zie er
vanaf. Ik geef het de minister maar gewoon mee. Ik hoorde de minister op een
bepaald moment in de richting van de heer Vendrik zeggen dat alles is gewisseld
wat daarover valt te wisselen. Nu heb ik sowieso al een hekel aan de term
"wisselen", maar zeker sinds zaterdagavond kan ik hem niet meer horen. In
de minister wil ik alle leden van het kabinet oproepen om die term voor eens
en altijd af te zweren.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Rouvoet pleegt toch een ontboezeming. Heeft hij zaterdagavond
gekeken naar voetbal?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Vanwaar deze verbazing bij de heer Vendrik? Waar komt hij vandaan? Uit
welke wereld komt hij?De voorzitter:Is dit het onderwerp van vanavond? Nu niet meer.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Ik kan heel kort zijn. Ik ben de minister bijzonder erkentelijk
voor zijn beantwoording. Op een aantal vragen komt nog een schriftelijk antwoord.Ik heb een aantal moties van de heer Blok, de heer Douma en de heer Mastwijk
ondersteund.Mevrouw Kant heeft terecht gesproken over de grote hoeveelheid papier.
Het is 9,2 kg en het had beter 2,9 kg kunnen zijn, aldus mevrouw Kant. De
minister heeft echter gelijk met zijn opmerking dat de fractiespecialisten
toelichtingen en dergelijke willen. Er is dus sprake van een enorme discrepantie.
Het zou goed zijn om de zaak enigszins te comprimeren, maar ik heb ook begrip
voor de opmerking van de minister dat dit niet zo eenvoudig is vanwege wensen
vanuit de Kamer. Ik wil geen moties indienen, voorzitter.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Ik heb geen moties in te dienen, maar ik wil wel vijf opmerkingen
maken.Mijn eerste opmerking betreft het VBTB-proces. Ik heb mijn zorgen uitgesproken
over wat ik kortheidshalve wil samenvatten als "de ondraaglijke lichtheid
van dit proces". Ik had gehoopt iets meer te horen over hoe de minister deze
operatie de komende jaren wil voorttrekken. Wij steunen de inspiratie en de
gedachten achter VBTB, maar de wijze waarop dit proces op dit moment gestalte
krijgt, zowel ten departemente als hier in de Kamer, vervult ons met vrees.
Die vrees wordt groter als ik even in herinnering roep hoe minister Hoogervorst,
verantwoordelijk voor een enorme zorgbudget waarop, zoals hij mocht constateren,
in 2003 een overschrijding heeft plaatsgevonden, in de Kamer meldt: "Ik ben
slechts systeemverantwoordelijk." Dat zijn geen opmerkingen voor een bewindspersoon
die ten volle politiek aanspreekbaar wil zijn op de resultaten in de gezondheidszorg.
Zo'n uitlating vervult ons met grote zorg.Dan kom ik bij mijn tweede punt. Ik heb de minister serieus aangesproken
op het feit dat het thema van de sterk stijgende werkloosheid in het jaarverslag
2003 geen enkele rol speelt. De minister maakt zich er natuurlijk met een
grap van af. Dat doet hij knap, maar daarmee is het politieke punt niet van
tafel. Stijgende werkloosheid is voor veel Nederlandse burgers een groot probleem.
Ik heb met name enkele groepen genoemd die extra te lijden hebben onder die
steeds ruimer wordende arbeidsmarkt. Ik vind het dan eerlijk gezegd onvoldoende
om te verwijzen naar een ander debat waarin de minister van Financiën
samen met de minister-president en onder anderen mijn fractievoorzitter daarover
het een en ander heeft gewisseld, om met de heer Rouvoet te spreken! Het gaat
om de vraag, of de regering zich op dit punt überhaupt nog wenst te verantwoorden
tegenover de Nederlandse samenleving. Ik meen dat er dan iets meer tekst en
uitleg van deze minister van Financiën gewenst is. Het derde punt betreft mijn vragen die voortbouwen op het betoog van mevrouw
Karimi bij het wetgevingsoverleg over het financiële jaarverslag Buitenlandse
Zaken over EKI, ORET en MILIEV. Ik stel mij voor dat wij dit debat volgende
week hernemen. Wij wachten de brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
maar even af. Er is een misverstand. Ik geloof niet dat ik dat op dit moment
helemaal uit de weg kan helpen. Wordt volgende week vervolgd.Het vierde punt betreft topinkomens. Laat ik op een punt positief zijn.
Ik hoor de minister een heel duidelijke intentie uitspreken dat iedereen in
de publieke sector die meer verdient dan het salaris dan wel het arbeidsvoorwaardenpakket
van de minister-president met de billen bloot mag. Dat is winst. Wat mijn
fractie betreft, hoort het salaris van de minister-president überhaupt
het dak te zijn voor de arbeidsvoorwaarden in de publieke sector. Maar als
personen zichzelf zo goed vinden dat zij meer verdienen, dan moeten de billen
inderdaad helemaal bloot. Dat geldt voor de hele publieke sector. Dat debat
wordt vervolgd. Wij wachten met spanning op de voorstellen van het kabinet.Ik heb misschien nog een leuke geste voor de minister van Financiën.
Hij heeft tot zijn eigen vreugde mogen ervaren dat hij in een gesprek verzeild
is geraakt met de heren van De Nederlandsche Bank. Ik verwijs hem naar The
Economist van 30 augustus vorig jaar, waarin zelfs dit beroemde wereldblad
wist te melden dat Alan Greenspan – het gold ook voor het salaris van
de president-directeur van de Europese Centrale Bank – minder verdiende
dan de president-directeur van De Nederlandsche Bank. Over salarisverhoudingen
gesproken! Zelfs met de internationale kaart in de hand zou de minister in
de richting van onze financiële vrienden enige matiging kunnen afdwingen.Ten slotte blijf ik van mening dat de hypotheekrenteaftrek een belastinguitgave
is. Ik moet de minister prijzen voor de eloquente wijze waarop hij de bewoordingen
van oud-staatssecretaris Bos ter zake in de Kamer weet te reproduceren, want
met hem heb ik toen dat debat gevoerd. Ik ben blij dat de PvdA een andere
positie inneemt. Mijnheer Douma, wij strijden samen voor een hypotheekrenteaftrek
die in omvang enigszins wordt beperkt ter meerdere eer en glorie
van het EMU-saldo.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Minister Zalm:Voorzitter. De heer Mastwijk sprak over de voor- en de achterdeur. Ook
de instelling van baten- en lastendiensten gaat door de koninklijke voordeur
van de Tweede Kamer. Dat wordt hier voorgelegd, en de Kamer heeft instemmings-
en afwijzingsrecht. Ik zie de Tweede Kamer toch echt als de voordeur, en niet
als de achterdeur.De eerste motie van de heer Mastwijk betreft een plan van aanpak dat voorziet
in een proef met minimaal één ministerie. Ik doe er verstandig
aan deze motie over te laten aan de Kamer. Als de motie wordt aangenomen,
moet ik op zoek naar een ministerie. Ik zal de Kamer berichten welk ministerie
dat wordt; misschien is Algemene Zaken een interessant slachtoffer. In de
discussie over het integraal baten- en lastenstelsel was het niet zozeer het
ministerie van Financiën dat op de rem stond, als wel de overige departementen,
die naar hun oordeel al genoeg ellende hadden. Er was een golf van bezwaren
tegen de voornemens die op grond van de Miljoenennota 2001 waren geformuleerd.
Zoals bekend is die nota onder mijn verantwoordelijkheid tot stand gekomen.
Niettemin heeft het kabinet gezegd dat het niet in deze periode zal gebeuren,
want de departementen krijgen wel erg veel voor de kiezen. Ik zie dat aan
de ene kant als een steun voor de lijn van Financiën. Aan de andere kant
moet ik loyaal zijn aan het kabinetsbeleid. Afwijzen vind ik wat overdreven,
dus ik laat het oordeel over de motie zoals gezegd graag aan de Kamer.Ik heb in de motie op stuk nr. 100 een probleem met het woord "betrouwbaarheid".
Als de heer Mastwijk dat wil wijzigen in "inzicht in de kwaliteit van de zogenaamde
derdeninformatie", zou dat wel kunnen. Heel veel van de niet-financiële
informatie komt van bepaalde instituten. Als er iets van het CPB of het RIVM
komt, is de kwaliteit geborgd. Soms moet je het met wat mindere informatie
doen, omdat je dan van anderen afhankelijk bent. Je hebt ook weleens informatie
die van derden komt, en waarover je anders kunt denken. Betrouwbaarheid doet
denken aan het accountantsbegrip. Wel kunnen wij aangeven dat, gegeven het
feit dat de informatie van de beste bron afkomstig is, een kwalitatief oordeel
mogelijk is. Als de heer Mastwijk het woord "betrouwbaarheid" wil vervangen
door het woord "kwaliteit", wat ook in de kop van zijn motie staat, kan ik
de Kamer de motie aanraden, althans niet afraden.De heer Mastwijk (CDA):Ik zal dat op mij laten inwerken. Helpt het als ik aansluit bij de terminologie
van de Algemene Rekenkamer? Die spreekt namelijk over "risicoanalyse".Minister Zalm:Met het woord "kwaliteit" kan ik goed uit de voeten. Ik wijs er overigens
op dat het jaarverslag daardoor iets dikker wordt.Ik had de motie van de heer Blok over de beknopte lijst van beleidsprioriteiten
met de daarop behaalde resultaten zelf wel willen bedenken. Ik kan aanvaarding
daarvan zonder meer aanraden. Dat is ook wel verstandig, gezien alle handtekeningen
die onder de motie staan.De andere motie van de heer Blok regardeert de Kamer, dus daar laat ik
mij niet over uit. Staatsrechtelijk lijkt mij dat ook zuiver. Als de Kamer
zichzelf toespreekt, wie ben ik dan om mij daarin te mengen?De heer Douma heeft een motie ingediend inzake de percentages uit te werken
doelstellingen. Hij zou mij een groot genoegen doen als hij die motie wil
aanhouden tot de evaluatie van de VBTB-operatie. Ik ben van mening dat wij
in staat zullen zijn om een wat andersoortige classificatie te hanteren. Als
de Kamer bekorting van de wachtlijsten een belangrijke doelstelling vindt,
kan ik daar minimaal op reageren door de doelstelling op een vermindering
van 1% te stellen. Met het noemen van een cijfer waarmee je altijd safe zit,
schieten wij echter niets op. Op niet al te lange termijn wordt de VBTB-operatie
geëvalueerd en dan kunnen wij deze discussie beter voeren.De heer Douma heeft een motie ingediend over het toegankelijke publieksjaarverslag.
Ik meende dit al te hebben toegezegd, zij het in de vorm van een experiment.
Over het algemeen wordt wel een soort vervolg aan een experiment gegeven.
Als de heer Douma bereid is, zijn eerste motie aan te houden, is het wel erg
sneu als ik nu zeg dat deze motie overbodig is, dus dat doe ik maar niet.
Overigens is in de motie geen sprake van een experiment. In die zin wijkt
zij licht af van mijn toezegging. Het moge duidelijk zijn dat ik geen probleem
heb met aanvaarding van deze motie.Ik heb bezwaar tegen aanvaarding van de motie van de heer Douma over de
hypotheekrenteaftrek, omdat daarmee deze aftrek onder de categorie belastinguitgaven
komt te vallen, terwijl zij onderdeel is van de primaire heffingstructuur.
Alleen al om die reden moet ik aanvaarding van de motie ontraden. Dit wil
overigens niet zeggen dat wij bij de echte belastinguitgaven niet systematischer
de W-vragen moeten stellen. Daar wordt op dit moment aan gewerkt. Op dat punt
heeft het departement een zekere ambitie. Ik kan alleen nog niet zeggen op
welke termijn een en ander gerealiseerd kan worden. Ik kan er goed leven met
dat wij ook bij belastinguitgaven de drie W-vragen moeten proberen te beantwoorden.
Het voorbeeld van de aftrek van de hypotheekrente vind ik ongelukkig gekozen.De heer Vendrik (GroenLinks):Deze uitspraak heeft politieke implicaties. In zijn rol van bewaker van
de schatkist is de minister er kennelijk niet in geïnteresseerd dat de
komende jaren de langjarige rente zal stijgen. Dit heeft onvermijdelijk effect
op de hypotheekrente. Deze effecten worden doorvertaald in de contracten die
burgers zijn aangegaan en dus ook in de aftrek. Uiteindelijk zal de hoeveelheid
miljarden die wij straks kwijt zijn aan de hypotheekrenteaftrek explosief
toenemen. Moet ik de minister zo verstaan dat hij dat kennelijk niet interessant
vindt?Minister Zalm:Zo moet u mij niet verstaan. Ik ben geïnteresseerd in alle componenten
van inkomsten en uitgaven. Nu gaat het erom dat de hypotheekrente als belastinguitgave
wordt gekwalificeerd en dat klopt volgens mij niet. Zo simpel is het.De heer Douma (PvdA):De minister vindt het in beginsel wel logisch dat bij belastinguitgaven
de drie W- en de drie H-vragen worden beantwoord. Vervolgens zegt hij dat
de hypotheekrente geen belasting uitgave is. Blijkbaar is daarvoor
een andere terminologie van toepassing. Dat valt niet onder de categorie fetisjisme,
maar wel onder de definitiekwesties. De vraag is wezenlijk of de minister
bereid is om over de verminderde overheidsinkomsten als gevolg van de hypotheekrenteaftrek
de W- en H-vragen te beantwoorden.Minister Zalm:Daar gaat het in de kern niet om. De motie is ook zo niet geformuleerd.
Als u een aparte evaluatie wilt over het bestaan van de hypotheekrenteaftrek
en de invloed daarvan op de woningmarkt, is dat een geheel andere vraagstelling
dan in de motie, waarin u deze als hét voorbeeld van de belastinguitgaven
kwalificeert. De heer Bos denkt er nu wellicht anders over dan toen hij staatssecretaris
was, maar ik ben nog steeds geneigd om de analyse van de heer Bos van destijds
te onderschrijven. Ik was het al weer vergeten, maar de heer Vendrik legde
die bal zo mooi in het doel. Hij kwam er weer uit, dus ik schop hem er nog
een keer in!De heer Douma (PvdA):De minister heeft wat moeite met de vraag of hij nog wel of niet loyaal
is ten opzichte van het kabinet. Ik kan hem verzekeren dat de heer Bos en
ik op dit punt loyaal zijn ten opzichte van elkaar. Ik verkondig het PvdA-standpunt.Minister Zalm:Dat betwist ik ook niet, maar het is altijd leuk om iemands verleden nog
eens op te rakelen, zoals de heer Mastwijk mij eraan herinnerde dat ik in
2001 zelf de integrale invoering van het baten-lastenstelsel heb bepleit.
Ik merk dat het een handicap is als je er wat langer zit, want dan kan je
niet meer naar je voorganger verwijzen. Soms moet je tot de conclusie komen
dat je dingen die je ooit hebt gedaan, beter anders kunt doen. Ik ga niet
al mijn fouten uit het verleden oprakelen, maar soms gebeurt dat.De motie van mevrouw Kant vind ik extreem bijzonder. Zij bevat een soort
politieke selectie die de Rekenkamer voor haar rekening zou nemen. De procedure
is als volgt. Bij de begroting stellen wij de beleidsdoelstellingen vast.
Zij worden allemaal uitgewerkt in de verantwoording. De Rekenkamer zou dan
een selectie moeten maken van de in politiek overleg overeengekomen beleidsdoelstellingen
die zich nu lenen voor een presentatie in de jaarverslagen. Ik vind het een
bijzondere motie.Mevrouw Kant (SP):U moet haar wel goed lezen. Er staat dat het gewenst is dat de Algemene
Rekenkamer een belangrijke rol krijgt bij de keuze van de gepresenteerde informatie
in de jaarverslagen. Het probleem is dat de gegevens die er nu in staan, de
cijfers zijn die het ministerie graag presenteert. De Rekenkamer kan de Kamer
zeer behulpzaam zijn door aan te geven welke cijfers nodig zijn voor de benodigde
verantwoording. Het gaat dus niet om de politieke vraag naar de beleidsdoelen
of om de politieke vraag naar de afrekening, maar om de stap ertussen, namelijk
welke cijfers en welke informatie daarvoor nodig is. De minister zei zelf
al dat de Tweede Kamer daar gelukkig zelf over gaat.Minister Zalm:Dan kunnen wij gelijk vaststellen dat er geen motie hoeft te worden ingediend
gericht aan de regering. Ik ga helemaal niet over de Rekenkamer en de Kamer
een beetje.Mevrouw Kant (SP):U hoeft ook helemaal niets te zeggen. Toen u zo-even over een motie zei
dat u daar niets over hoefde te zeggen, dacht ik dat het over de mijne ging.
U hoeft hier niets over te zeggen. Ik heb in tweede termijn aangegeven dat
de Kamer daar zelf over gaat. In de motie wordt u ook helemaal niets gevraagd.
Als de Kamer haar aanneemt, beraadt zij zich op de vraag hoe zij het zal aanpakken.Minister Zalm:Ik word dus niet aangesproken en daar ben ik u erkentelijk voor, want
ik zou dit absoluut niet voor mijn rekening willen nemen.Tot slot. In dit geval met instemming van de Kamer heb ik al gezegd dat
wij de salarissen hoger dan dat van de minister-president voortaan zullen
publiceren.Wat de opmerking van de heer Vendrik betreft: toch aardig dat hij een
keer aan Amerikanisering doet!De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Aanstaande dinsdag zal er over de moties worden gestemd. Ik dank de minister
voor zijn uitleg, toelichting en verdediging.De vergadering wordt van 19.35 uur tot 21.00 uur geschorst.Voorzitter: Weisglas 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-5521-5547.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl