Behandeling van de brief van het Presidium over de embargoregeling rond prinsjesdag (30539, nr. 1)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 4895-4927

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-05-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 79, pagina 4895-4927

17-05-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30539Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 30 maart en 20 april 2006 over kinderpornoPagina 4927-4936
Behandeling van de brief van het Presidium over de embargoregeling rond prinsjesdag (30539, nr. 1)Pagina 4895-4927
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 17 mei 2006)Pagina 4948-4949
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven (30164)Pagina 4936-4948
Presentie en opening (woensdag 17 mei 2006)Pagina 4891-4892
Noot bij pag. 4891: rapport van de Commissie voor het onderzoek van de geloofsbrieven inzake benoeming van de heer A.J. Krähe tot lid van de Tweede KamerPagina 4950-4950
Aanbieding van de jaarverslagen over het jaar 2005 en de rapporten van de Algemene Rekenkamer bij de jaarverslagenPagina 4892-4895

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 253 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:de brief van het Presidium
over de embargoregeling rond prinsjesdag (30539, nr. 1).De beraadslaging wordt geopend.De heer Jan de Vries (CDA):Zojuist hebben wij de jaarverslagen van het kabinet ontvangen over het
jaar 2005, geen minuut eerder dan het formeel bedoelde tijdstip. Vlak voor
het meireces heeft de Kamer ingestemd met het voorstel van het Presidium om
te accepteren dat het kabinet de jaarverslagen niet onder embargo voortijdig
aan de Kamer zal toezenden. Het Presidium stelt echter voor om niet te accepteren
dat de regering de begrotingsstukken niet voortijdig onder embargo aan de
Kamer zal zenden.Voor ons staat voorop dat de Kamer over haar eigen procedure gaat en dat
zij dus zelf het moment bepaalt waarop de algemene politieke beschouwingen
worden gehouden. De CDA-fractie heeft dan ook geen principiële bezwaren
tegen het voorstel van het Presidium om de algemene politieke beschouwingen
daags na prinsjesdag te houden. Misschien wel praktische, maar daar kom ik
later over te spreken. Voorop staat dat de keuze aan de Kamer is.Waar de CDA-fractie wel moeite mee heeft, is de conclusie van het Presidium
dat de regering daarom de stukken tijdig en onder embargo aan de Kamer dient
toe te sturen. Daarbij maakt het Presidium een principieel verkeerde keuze.
De regering dient op prinsjesdag de rijksbegroting aan de Kamer te zenden.
Dat volgt uit de artikelen 65 en 105, tweede lid, van de Grondwet. Niets en
niemand verplicht de regering, de stukken al eerder onder embargo aan de Kamer
te zenden. De regering gaat over haar eigen embargoregeling. De Kamer zal
in haar procedure de keuze van de regering moeten accepteren.Wij kunnen ons voorstellen dat dit ertoe zal leiden dat de Kamer niet
daags na prinsjesdag de algemene politieke beschouwingen zal houden. De rijksbegroting
moet immers zorgvuldig worden behandeld en dat vraagt enige voorbereidingstijd.
Daar is op zichzelf niets bijzonders aan. Voor 1993 zaten er zelfs drie weken
tussen prinsjesdag en de algemene politieke beschouwingen. Natuurlijk vindt
ook de CDA-fractie het plezierig om de stukken onder embargo te ontvangen
en zo daags na prinsjesdag al het debat hierover te voeren. Maar de CDA-fractie
heeft ook begrip voor de ergernis van de regering over het veelvuldig en in
grote mate schenden van de embargoregels. Dat is niet alleen in strijd met
de Grondwet, maar schaadt ook de aard van prinsjesdag en de positie van onze
Koningin.Wie verantwoordelijk is voor het uitlekken van de stukken, is onduidelijk.
Dat kunnen leden van de regering zijn, het kunnen betrokken ambtenaren zijn,
Kamerleden en hun medewerkers, journalisten, maar ook polderaars. Feit is
wel dat sommige media zich niets aantrekken van de staatsrechtelijke gevolgen
en vrijelijk publiceren. Dat acht onze fractie een verwerpelijke praktijk.
Het opheffen van de embargoregeling zal er hopelijk toe leiden dat de staatsrechtelijke
beginselen worden geaccepteerd en gerespecteerd.De heer Douma (PvdA):Voorzitter. De redenering van de heer De Vries verbaast mij, want het
is hier in Nederland gegroeide praktijk dat die stukken onder embargo voor
de feitelijke uitreiking ter beschikking gesteld worden. De redenen daarvoor
zijn volstrekt duidelijk. De Kamer wil op een geordende manier en goed geïnformeerd
het debat kunnen voeren. Mij ontgaat in zijn redenering volstrekt, waarom
nu in één keer veranderd zou moeten worden wat jarenlang een
prima praktijk was die op geen enkele wijze strijdig was met de Comptabiliteitswet.
De heer De Vries zegt terecht dat er wordt gelekt, maar er is geen enkele
aanwijzing dat het de Kamer is die lekt. Wat is voor hem de
reden om de bestaande praktijk, waar iedereen hier in deze Kamer tot nog toe
tevreden over was, te veranderen?De heer Jan de Vries (CDA):Ik zei ook al dat de CDA-fractie er zeer tevreden over was dat wij de
stukken onder embargo kregen. Wij hechten namelijk ook aan een ordentelijke
voorbereiding van het debat dat daags na prinsjesdag gepland is. De CDA-fractie
vond het ook plezierig dat wij daags na prinsjesdag de algemeen politieke
beschouwingen zouden kunnen houden. Als de regering echter om haar moverende
redenen ervoor kiest om de stukken niet meer voortijdig onder embargo naar
de Kamer te zenden, is dat voor de CDA-fractie een gegeven. Dat zou ook voor
de Kamer een gegeven moeten zijn. Wij hebben ook begrip voor die overweging
van de regering.De CDA-fractie neemt in ieder geval afstand van het volgende. Ik hoop
dat de PvdA-fractie haar daarin volgt. De mate waarin er gelekt is uit de
stukken voor de rijksbegroting 2006, is schandelijk. Dat schaadt ook onze
staatsrechtelijke positie als parlement. Het is ons dan ook een lief ding
waard als wij daar een halt aan kunnen toeroepen.De heer Douma (PvdA):Het spreekt voor zich dat ik als vertegenwoordiger van de Partij van de
Arbeid het ver van mij werp dat er hier eventueel – immers, dat is in
de verste verte niet bewezen – gelekt wordt uit dergelijke embargostukken.
Er is ook geen enkel bewijs van dat de Kamer daar mede schuldig aan is. Sowieso
moet dat ook niet gebeuren.Het kan toch niet zo zijn dat zo'n vage beschuldiging de reden is om de
gegroeide praktijk om hier netjes, goed voorbereid met elkaar het debat te
voeren, nu overboord te gooien. U kunt wel zeggen dat de regering daarmee
officieel in haar recht staat, maar het is ook het recht van de Kamer om daarover
een andere opvatting te hebben. Waarom verzet u zich daar niet gewoon tegen?De heer Jan de Vries (CDA):De heer Douma trekt wel erg gemakkelijk de conclusie dat de regering de
Kamer beschuldigt. Straks krijgen wij nog een debat met de minister-president.
Ik heb in ieder geval niet begrepen dat dit daarbij aan de orde is. De stukken
werden namelijk niet alleen onder embargo naar de Kamer gezonden, maar ook
naar journalisten en naar allerlei maatschappelijke organisaties. Heel Nederland
had de stukken en daar werd niet altijd even zorgvuldig mee omgegaan. Dat
is een gegeven.De CDA-fractie zegt nu dat het ook een gegeven is, wanneer de regering
daarin een andere keuze maakt. Wij kunnen en mogen niet treden in de keuze
van de regering, zolang de regering blijft binnen de voorwaarden, zoals die
in de Grondwet zijn opgenomen, dat de stukken de Kamer in ieder geval op prinsjesdag
bereiken.De heer Duyvendak (GroenLinks):U stelt mij nu wel heel erg teleur. U lijkt meer op een schildknaap van
de minister-president, zoals u nu redeneert, dan op een schildknaap van onze
Voorzitter, als u die functie al zou willen vervullen. Waarom horen wij uit
uw mond geen verontwaardigde woorden over het feit dat bijna alle ministers
in de maand augustus, bij het vaststellen van de begroting in het kabinet,
al persconferenties geven en daar het beleid presenteren? Dat is het grote
lekken, mijnheer De Vries!De heer Jan de Vries (CDA):Als de heer Duyvendak even geduld heeft, hoort hij mij daar heldere dingen
over zeggen.Voorzitter. De Kamer zou de regering in het bestrijden van die praktijk
juist moeten ondersteunen. Wat de Kamer overigens niet zou moeten accepteren,
is dat anderen wél onder embargo de stukken ontvangen. Laat dat ook
helder zijn. Het Presidium kiest overigens ook niet consequent voor een principiële
lijn, omdat het het opheffen van het embargo voor de jaarverslagen wel accepteert.De CDA-fractie concludeert daarom dat de regering over haar eigen embargoregeling
gaat en dat zij er niet toe verplicht kan worden om de begrotingsstukken eerder
dan de in de Grondwet bedoelde dag, dus prinsjesdag, naar de Kamer te zenden.De Kamer gaat over haar eigen procedure en zij zal daarbij de keuze van
de regering wel moeten respecteren, natuurlijk zolang de regering handelt
conform de Grondwet. De CDA-fractie steunt daarom niet het voorstel van het
Presidium om de regering op te dragen, de begrotingsstukken voortijdig onder
embargo naar de Kamer te zenden.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik neem aan dat u van mening bent dat bij deze uitkomst niemand in de
Kamer ook maar enige informatie over de begrotingsvoorbereiding en de feitelijke
begrotingsstukken mag kennen. Vaak maken wij echter mee dat de coalitiefracties
in zekere zin betrokken zijn bij allerlei dingen die de bewindslieden bespreken.
Ik heb begrepen dat elke donderdagavond allerlei clubjes de agenda van de
ministerraad alvast doornemen. Dat is bij mijn weten niet wezenlijk anders
bij de stukken voor prinsjesdag. U wilt mij wel garanderen dat er dan ook
geen enkele informatie in de richting van welk Kamerlid of fractievoorzitter
dan ook gaat? U wilt die informatie dan ook als CDA-fractie helemaal niet
weten?De heer Jan de Vries (CDA):De heer Rouvoet zegt heel terecht dat er geen onderscheid zou moeten worden
gemaakt. Tot op heden was de praktijk – de heer Rouvoet en anderen hebben
daar ook gebruik van gemaakt – dat fractievoorzitters eerder dan andere
leden de stukken onder embargo ontvingen. Wij vinden dat er geen onderscheid
mag worden gemaakt tussen fractievoorzitters van coalitiepartijen en andere
fractievoorzitters. Gelijke monniken, gelijke kappen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Mij moet eerst van het hart dat ik het erg jammer vind dat
wij dit debat überhaupt plenair moeten voeren. Wij hebben kort voor het
meireces natuurlijk al een ordedebat gevoerd. Ik zal niet betwisten dat het
het goede recht van de CDA-fractie en andere fracties is om dit te voeren,
maar ik moet zeggen dat ik het jammer vind. Ik hoop dat dit een snel en kort
voorgerecht kan zijn, zodat wij snel naar het hoofdgerecht kunnen: het debat
met de minister-president. Ik hoop ook dat de meerderheid van de Kamer als
resultaat van dit debat voor het in stand houden van de embargoregeling blijft
pleiten. Die heeft namelijk een belangrijk effect. Het effect
is namelijk dat de wapens waarmee aan de ene kant de Kamer en aan de andere
kant de regering met elkaar strijden, enigszins gelijkwaardig op het zelfde
niveau zijn wat informatievoorziening en kennis betreft. Ik zeg nadrukkelijk
dat dit direct na de troonrede en het aanbieden van het koffertje begint.
Het gaat mijn fractie niet alleen om de algemene politieke beschouwingen,
maar ook om het gegrond en gefundeerd kunnen reageren tijdens het debat dat
direct na de presentatie van de Miljoenennota en de plannen van de verschillende
ministers losbarst. Wordt de embargoregeling afgeschaft, dan krijgt het kabinet
een zeer grote voorsprong op de Kamer, terwijl wij allen weten dat de beeldvorming
rondom de informatie en de plannen in deze tijd heel belangrijk is.De embargoregeling kan in mijn ogen als een soort gentlemen's agreement
tussen verschillende partijen worden beschouwd, een gentlemen's agreement
dat nu eenzijdig wordt opgezegd door het kabinet. In ieder geval wil ik dan
ook tegen de heer De Vries zeggen dat er alle reden is om met het kabinet
te debatteren over de vraag waarom het dit agreement nu wil opzeggen. De Kamer
doet dit in haar hoedanigheid, maar ik begrijp de argumentatie van de media
ook. Mij lijkt dat ook de journalisten worden getroffen door de opzegging
van de embargoregeling. Ook zij worden in de mogelijkheid om hun lezers en
mediagebruikers van goede en adequate informatie te voorzien benadeeld.De heer Van Beek (VVD):Mijn collega gebruikt het woord gentlemen's agreement. Dat vind ik heel
aardig, maar het vereist dat wij wel gentlemen zijn, met andere woorden: als
die afspraak er is, moet er ook van uitgegaan kunnen worden dat iedereen zich
daaraan houdt. Hoe beoordeelt mijn collega de situatie die de afgelopen jaren
is ontstaan, dat er jaar in jaar uit steeds meer informatie op een onjuist
moment openbaar werd?De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik ben het er direct met de heer Van Beek over eens dat de embargoregeling
niet optimaal en volstrekt adequaat functioneert. Ik had mij dus ook goed
kunnen voorstellen dat het kabinet, de Kamer en de pers daar als gentlemen
met elkaar over hadden gesproken om na te gaan of er preciezere afspraken
te maken waren en wat er precies aan de hand was. Wij weten niet wie de schuldigen
zijn, wie er lekken. Dat kan in het kabinet zijn gebeurd, in de Kamer, door
ambtenaren zijn gedaan of door "polderaars". Dat is volstrekt onduidelijk.
Wij kunnen dus geen enkele partij met de vinger wijzen. Erover praten en nagaan
hoe het kan worden verbeterd, zou mijn fractie graag doen. Nu wordt de regeling
afgeschaft, waardoor de situatie in ieder geval veel slechter wordt dan die
in de afgelopen jaren was.Ik maak tot slot voor de zekerheid nog enkele opmerkingen over het verantwoordingsdebat.
Mijn fractie is in het Presidium akkoord gegaan met het niet onder embargo
verstrekken van de stukken voor het debat van vandaag, alleen maar om de praktische
reden dat het niet mogelijk was om het geschil met het kabinet te beslechten
voor deze verantwoordingsdag. Voor één keer hebben wij gezegd
dat wij maar geen heisa zouden maken, maar dat betekent allerminst dat mijn
fractie vindt dat wij dit voortaan maar zo moeten doen. In het debat met de
minister-president is dit voor mij dan ook gewoon een agendapunt. Ik wil nog
wel een stapje verder gaan en ik vraag daarop een reactie van de voorzitter
van het Presidium. Zou het niet goed zijn om na te gaan of wij ook over belangwekkende
nota's en hoofdlijnennotities met het kabinet tot het gentlemen's agreement
kunnen komen dat de Kamer die stukken onder embargo kan ontvangen? Al onze
onderzoeksrapporten en enquêteverslagen worden ook altijd keurig onder
embargo verstrekt opdat alle partijen met gelijke wapens kunnen strijden.
Zou enige uitbreiding op dit punt niet te overwegen zijn?De heer Bakker (D66):Dit geldt bij mijn beste weten wel voor allerlei onderzoeksverslagen van
de Kamer, in die zin dat de rapporten een paar uur voor de officiële
persconferentie beschikbaar worden gesteld, bijvoorbeeld om 6 uur 's ochtends,
zoals ik wel eens heb meegemaakt. Dan kunnen de geadresseerden de stukken
lezen, maar ook niet meer dan dat, voordat de persconferentie plaatsvindt.
Dat is echter wel iets heel anders dan stukken vier of vijf dagen vooraf toesturen
zodat men daarmee ook nog op een heel andere manier aan de slag kan. Het eerste
is een gentlemen's agreement om elkaar het werken mogelijk te maken. Het tweede
roept op tot het breder verspreiden van de informatie. Voor de Kamer gaat
het hierbij genoemde argument niet op, omdat het hooguit gaat om uren en niet
om dagen eerder.De heer Duyvendak (GroenLinks):Dat verschilt per onderzoek. Dan gaat het om relatief eenvoudige stukken,
eenvoudiger dan als onderdeel van het enorme pakket rondom de begroting. Dan
wordt steeds vanuit het principe geredeneerd dat men de kans moet hebben gehad
om er kennis van te nemen om op het moment van de openbaarmaking ook daadwerkelijk
aan het debat te kunnen deelnemen. Ik hoop dat u vanuit de D66-fractie dat
principe straks ook met de minister-president hoog wilt houden.De heer Jan de Vries (CDA):De laatste opmerking van de heer Duyvendak is heel terecht, dat wij goed
kennis van de stukken moeten hebben kunnen nemen om een goed debat met elkaar
te kunnen voeren. Dat betekent dat wij het moment van het debat daarop moeten
aanpassen, in plaats van dat moment bepalend te laten zijn voor de vraag of
stukken onder embargo naar de Kamer zouden moeten.De heer Duyvendak (GroenLinks):Het finale debat vindt in deze zaal plaats, met de datum kunnen wij inderdaad
schuiven. U weet net zo goed als ik dat er ook een heel belangrijk debat in
de media plaatsvindt, een maatschappelijk debat, waaraan de regering deelneemt
en waaraan wij als parlementariërs ook met dezelfde informatie moeten
kunnen deelnemen. Die mogelijkheid wordt ons nu ontnomen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Dit debat hebben wij niet aangevraagd en het had voor mij
niet hoeven plaatsvinden, omdat wij zeer hechten aan de bestaande embargoregeling
en omdat wij het Presidium daarin steunen. Ik sta hier dan ook niet als schildknaap
van de minister-president, overigens ook niet als schildknaap van de Kamervoorzitter,
maar vanuit het parlementaire belang dat mijn fractie hecht aan goede afspraken over het hoogtepunt van het parlementaire seizoen, de
opening van het zittingsjaar van de Staten-Generaal in Verenigde Vergadering
op prinsjesdag. In de visie van mijn fractie hebben regering en Kamer een
gemeenschappelijk belang om dat hoogtepunt van de parlementaire democratie
ieder jaar weer zo ordelijk mogelijk te laten verlopen en elkaar in staat
te stellen om het belangrijke debat in het kader van de algemene politieke
beschouwingen goed te laten verlopen. Een fatsoenlijke en werkbare regeling
is dus heel belangrijk. Ons belang betreft vooral dat van de parlementaire
democratie, want daarvoor staan wij hier.Tegen die achtergrond hechten wij zeer aan de bestaande procedure. Wat
ons betreft is dat ook een belang van de regering. De heer De Vries zei op
zichzelf terecht dat niet kan worden gesteld dat de regering dient te zorgen
voor het tijdig aanleveren van de stukken, want daar gaat de regering zelf
over. Een paar zinnen later zei hij ook dat de opheffing van de embargoregeling
voor de fractie van het CDA een gegeven is en dat dit voor de Kamer een gegeven
zou moeten zijn. Daarvoor geldt echter hetzelfde: daar gaan Kamer en fracties
zelf over. Het is het goede recht van een fractie te pleiten voor continuering
van de bestaande regeling en zich niet op voorhand neer te leggen bij een
voorstel van de regering tot wijziging van de afspraken. De heer De Vries
moet de Kamer niet willen binden aan het standpunt van zijn fractie, die zich
daar mijns inziens al bij heeft neergelegd.Formeel is het juist dat de Kamer altijd over haar eigen agenda blijft
gaan en dus kan besluiten, als er geen embargoregeling is, om het debat op
een later tijdstip te laten plaatsvinden. Mijn fractie vindt dat echter op
basis van andere overwegingen zeer ongewenst. Dat zou betekenen dat je na
prinsjesdag, als alle voornemens bekend zijn, daarover minstens een week lang
overal, ook in de media, een debat zou kunnen voeren, terwijl pas daarna,
als hoogtepunt van de parlementaire democratie, in de vorm van de algemene
beschouwingen in de Kamer een herhaling volgt van alle standpunten die dan
al een paar dagen zijn uitgedragen. Dat is mosterd na de maaltijd. Dat lijkt
ons niet in het belang van regering en parlement.De parallel met het enquêterapport vond ik niet zo gelukkig, want
daarbij kennen wij een andere werkwijze. Dan willen wij de stukken kunnen
lezen voor het geven van een eerste reactie. Vervolgens komt er een vragenronde
en volgt er een debat. Dat kun je niet vergelijken met wat nu eenmaal een
traditie is, namelijk de algemene politieke beschouwingen, direct na prinsjesdag.Schending van het embargo is kwalijk, los van wie zich daaraan schuldig
maakt – ik kan daar niet achter kijken – maar ik blijf van mening
dat de leden van het kabinet op dat punt in ieder geval weinig recht van spreken
hebben, vanwege het verschijnsel van de persconferenties, zelfs van de minister-president,
en het strategisch lekken van voornemens. Dat kan ministers heel goed uitkomen
als zij aan de Nederlandse bevolking duidelijk willen maken dat zij een punt
hebben binnengehaald bij de begrotingsbehandeling. Ik verwijs wat dat betreft
ook naar het debat met de minister-president dat ik vorig jaar heb aangevraagd.
Ministers hebben dus weinig recht van spreken in de richting van de Kamer
als er informatie wordt gelekt, hoe kwalijk ik dat op zichzelf ook vind. Dit
kan tegen die achtergrond echter geen reden zijn, de regeling op te heffen
omdat de Kamer informatie niet weet binnen te houden. Dan zou het vereiste
moeten zijn dat niemand meer zijn mond opendoet, over welk voornemen dan ook,
tot prinsjesdag. Of alle ministers die discipline weten op te brengen, waag
ik op voorhand te betwijfelen.Wat mijn fractie betreft handhaven wij de bestaande regeling. Ik zal dat
straks in het debat met de minister-president uiteraard met dezelfde argumenten
stevig bepleiten.De heer Jan de Vries (CDA):De heer Rouvoet werpt zich op als hoeder van de parlementaire democratie.
Hij vindt ons daarbij aan zijn zijde. Dat zou echter juist een reden moeten
zijn voor het parlement om de regering te steunen in de ambitie te voorkomen
dat beleidsstukken en in dit geval met name begrotingsstukken vroegtijdig
uitlekken. Dat schaadt juist de positie van de parlementaire democratie.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Daarom was ik teleurgesteld dat ik van de CDA-fractie geen steun kreeg
toen ik de minister-president vorig jaar vroeg, af te zien van het houden
van persconferenties, voorafgaand aan het spreken van de koningin bij de troonrede.
Ik kreeg toen weinig steun voor mijn verzoek aan de minister-president, te
stoppen met het naar buiten brengen van allerlei voornemens en het de Kamer
vervolgens kwalijk te nemen dat zij pas een debat wil houden als zij goed
voorbereid is.De heer Jan de Vries (CDA):De CDA-fractie steunt de fractie van de ChristenUnie op dat punt van harte.
Stel dat de minister-president die toezegging straks in het debat doet, is
dat voor de heer Rouvoet dan reden om in te stemmen met de opheffing van de
embargoregeling?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Neen, vanzelfsprekend niet, Ik vind dan op zijn minst dat ook alle ministers
hun mond zouden moeten houden. Ze moeten dan ook niet strategisch lekken.
Ik weet niet of de CDA-fractie mij de garantie kan geven dat ministers geen
informatie meer lekken. Wat moeten al die spindokters en voorlichters dan
nog? Dat is ook een gegroeid gebruik. Mijn eerste lijn is dat het ongewenst
is, kijkend naar het parlementaire belang – dat stel ik centraal –
dat wij pas een week na prinsjesdag het debat voeren, terwijl alle kwesties
dan al overal zijn besproken. Dat zou de CDA-fractie ook moeten steunen.De heer Douma (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Het is een beetje een vreemd debat, omdat wij nu
met twee voorzitters tegelijkertijd in het debat verkeren. Het is sowieso
een beetje een vreemd schaduwdebat, omdat er wat de PvdA-fractie betreft een
uitstekende brief van het Presidium voorligt, waarover alleen in een vrij
laat stadium plotseling onenigheid is ontstaan. Ik zal mij niet zozeer richten
op het debat dat zo meteen gevoerd gaat worden met de minister-president,
maar vooral op datgene wat hier in de Kamer zelf aan de orde is. Ik richt
mij daarbij voor een deel tot de voorzitter van deze Kamer, die ik voor het
gemak ook maar even als voorzitter aanspreek.U, als voorzitter van deze Kamer, met een langdurige ervaring als Kamerlid,
in zowel coalitie als oppositie, weet als geen ander hoe belangrijk
het is dat de Kamer tijdig en juist wordt geïnformeerd om haar taken
goed uit te kunnen voeren. Ook weten wij dat u zich in het algemeen buitengewoon
stoort aan het feit dat sommige belangrijke politieke debatten juist door
politici voluit in de media worden gevoerd, voordat het debat in deze Kamer
plaatsvindt. De embargoregeling is nu juist bedoeld om de Kamer tijdig te
informeren ten behoeve van een scherp, inhoudelijk en politiek debat daags
na de ontvangst van de Miljoenennota, de begrotingen en de jaarverslagen.Ik hecht eraan om hier te memoreren dat bij het besluit van de Kamer om
het verantwoordingsdebat dit jaar op een veel later moment te houden –
niet daags na de presentatie van de jaarverslagen, maar de week voor aanvang
van het reces – door de PvdA-fractie de aantekening is gemaakt dat wij
het met dat onderdeel van het besluit niet eens zijn. Het is voor de helderheid
van belang dit te memoreren. Wat ons betreft geldt de redenering voor de embargoregeling
inzake Miljoenennota en begrotingen op vergelijkbare wijze voor het jaarverslag.De PvdA-fractie is dan ook buitengewoon ingenomen met de brief die het
Presidium aan de Kamer heeft gestuurd. Er wordt een aantal redenen genoemd
waarom die embargoregeling gehandhaafd moet worden: niet afwijken van de bestaande
praktijk, de Kamer in staat stellen zich adequaat voor te bereiden, het recht
van de Kamer zelf haar agenda te bepalen, het voeren van het debat in de Kamer
en niet eerst in de media, en voorkómen dat de Kamer op prinsjesdag
op afstand wordt gezet. Het is goed dat deze brief van het Presidium hier
als zodanig voorligt.Ik hecht eraan te benadrukken dat het in dit debat gaat over de embargoregeling
voor de Kamer. Dat ook allerlei andere partijen in de maatschappij gebruikmaken
van een vergelijkbaar type embargoregeling, is een zaak is tussen de regering
en die verschillende organisaties, of dat nu de pers betreft of andere instanties.
Wij gaan over datgene wat de Kamer betreft en wij zijn op zichzelf buitengewoon
ingenomen met datgene wat in de brief staat. Wij hebben wel een aantal vragen
te stellen om er wat verheldering over te krijgen hoe wij in deze situatie
terecht zijn gekomen.1. Waarom heeft het Presidium besloten tot opstelling van deze brief,
puur en alleen op basis van een telefoontje van de minister-president aan
de voorzitter van de Kamer? Waarom is niet om een schriftelijk en gemotiveerd
besluit van de minister-president gevraagd?2. In de publiciteit om deze embargoregeling heen is de suggestie gewekt
dat het besluit van de ministerraad mede is ingegeven door irritatie bij de
regering over het voortijdig lekken van informatie. Is dat juist? Welke aanwijzingen
waren of zijn er om te veronderstellen dat die lekken in de Kamer zitten?
Wat vindt het Presidium in dit verband van het feit dat in de aanloop naar
prinsjesdag verschillende leden van de regering zelf al grote delen van de
plannen en bijbehorende bedragen openbaar hebben gemaakt? Ook anderen hebben
daar al op gewezen.3. Voor het verdere verloop van het debat is het wat ons betreft nog wel
van belang te vernemen of een meerderheid van de partijen in het Presidium
de inhoud en de overwegingen van de brief van het Presidium ondersteunden.
Dat moet haast wel, want anders was deze brief hier niet ter tafel gekomen.
Ik ben er dan ook nieuwsgierig naar of u, als Kamervoorzitter, iets kunt zeggen
over de besluitvorming die erover in het Presidium heeft plaatsgevonden. Verderop
in het debat zullen wij dan moeten vernemen of een Kamermeerderheid nog steeds
diezelfde opvatting is toegedaan.Wij zijn blij met de inhoud van de brief en wij hopen dat het pleidooi
van het Presidium voor het behoud van de embargoregeling alsnog op een meerderheid
in deze Kamer kan rekenen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. De SGP-fractie verwacht van het Presidium – daarop valt
doorgaans de Kamervoorzitter in het bijzonder aan te spreken – dat het
waakt over het aanzien en de rechten van het parlement, in casu deze Kamer.
Tot die rechten behoort dat wij informatie ontvangen op grond waarvan wij
op gelijkwaardige voet met de regering van gedachten kunnen wisselen. Het
moment waarop wij het debat aangaan, bepalen wij zelf. Tot het aanzien van
de Kamer behoort in ieder geval dat de politieke debatten hier worden gevoerd,
niet op straat, niet voor de camera en niet in de media of iets dergelijks.
De omslag in 1993 had daar de aanleiding. Ik populariseer het even: prinsjesdag,
leespauze, enkele weken later algemene politieke en algemene financiële
beschouwingen, aanvankelijk nog ineen, dit alles leverde een uitgekauwd debat
op. Iedereen had het immers allang overal over gehad, de nieuwswaardigheid
daalde, er was nauwelijks een verrassingselement. Wij vonden toen dat dat
een opwaardering moest krijgen. Vandaar dat toen de gedachte is ontstaan om
kort na prinsjesdag te debatteren. Dat betekende natuurlijk vanuit het recht
op informatie dat je de stukken onder embargo ontving. Dat is geen recht,
maar een gunst, tot het verlenen waarvan de regering niet verplicht is. De
harde kern hiervan is dat zij alleen verplicht is de stukken op prinsjesdag
aan te reiken.Maar juist vanwege het aanzien van het parlement steunt mijn fractie de
standvastige houding van het Presidium tegenover de minister-president, die
het voornemen kenbaar maakte, in het vervolg af te zien van het onder embargo
verstrekken van stukken.De heer Bakker (D66):De heer Van der Vlies legt vanuit zijn herinnering een verband tussen
het naar voren halen van het debat over prinsjesdag, daags na prinsjesdag
in plaats van drie weken later, en het daardoor noodzakelijkerwijs eerder
nodig hebben van de stukken. Maar kwamen niet ook al voor 1993 de stukken
altijd op vrijdag onder embargo binnen, niet alleen voor de Kamer, maar ook
voor de pers, zodat die link met het naar voren halen van de algemene politieke
beschouwingen niet is gelegd? Bij mijn beste weten is die embargoregeling
er ten minste sinds begin jaren tachtig geweest; daarvoor kan ik het niet
overzien.De heer Van der Vlies (SGP):In 1986 ben ik begonnen met pogingen om mijn fractie wat stuur te geven,
zodat ik vanaf die tijd bij dit proces ben betrokken. Ik moet bevestigen dat
ik ook toen al de stukken op vrijdag of zaterdag per koerier thuiskreeg. Dat
is op zichzelf juist. Dat neemt echter niet weg dat die discussie om het debat
direct na prinsjesdag te voeren en niet pas na een paar weken
te maken had met het feit dat er dan al zo veel gebeurd was. Dat wilde ik
benadrukken.Voorzitter. Het is inmiddels vijftien jaar geleden dat Piet Bouwmeester,
28 jaar lang parlementair verslaggever van het Algemeen Dagblad, zijn memoires
publiceerde. Hij gaf zijn boek de titel mee: "U weet het niet van mij
...". Dat is iets om over na te denken. Een minister, een kamerlid, een
voorlichter, een ambtenaar of wie dan ook die bij de stukken komen kon, nam
kennelijk zo nu en dan een journalist in vertrouwen, al dan niet vanuit een
bepaald belang, maar onder één voorwaarde: denk erom, u weet
het niet van mij. Ik wil hiermee zeggen dat het probleem dat wij bespreken
ook te maken heeft met gentlemen's agreements, met een vertrouwensbasis en
met cultuur. De opstelling van mijn fractie is dat degene die stukken ter
vertrouwelijke inzage krijgt, verplicht is zich aan geheimhouding te houden.
Dat is een morele en zelfs juridische plicht. Tegen die achtergrond constateert
ook mijn fractie dat de gang van zaken vorige zomer bepaald de schoonheidsprijs
niet verdiende. Dat is absoluut een feit. Ook ik weet niet hoe het allemaal
gekomen is. Ik ben opgegroeid in een sfeer waarin je werd bijgebracht niet
al te veel zelfvertrouwen te hebben, maar in één ding vertrouw
ik mezelf wel: van mij hebben ze het niet!Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Vandaag bespreken wij de wijze waarop wij de processen rondom
prinsjesdag en de algemene beschouwingen zo goed mogelijk kunnen laten verlopen.
Daarbij geldt dat hoe je het ook doet, alles zijn voor- en nadelen heeft.
Voor ons is één punt heel belangrijk, namelijk dat wij ons goed
moeten kunnen voorbereiden. Dat weegt voor ons het zwaarst. En als je de voor-
en nadelen bekijkt, dan is er niet zo veel mis met de manier waarop het ging.
Eigenlijk is dat een prettige manier van werken, waarbij de voordelen groter
zijn dan de nadelen. Dus als wij het voor het zeggen zouden hebben, koos ik
ervoor om de procedure te handhaven. Dat is ook de opstelling van het Presidium,
zoals blijkt uit de inhoud van de brief van het Presidium aan het kabinet.
Het is tegen die achtergrond niet zo vreemd dat wij die opstelling ondersteunen.
Natuurlijk erkennen wij wel het probleem van het lekken. Dat is een nadeel
van voortzetting van het huidige systeem. Overigens moet ik zeggen dat er
de afgelopen jaren steeds nieuwe manieren zijn bedacht om te onderzoeken waar
lekken zitten. Wij hebben gezien dat er grote letters door de teksten geprint
waren. De meest ludieke vondst was dat er aan de verschillende fracties verschillende
versies gestuurd werden. Zo stond er in onze tekst bij een passage over Verkeer
en Waterstaat dat er een bepaalde snelweg aangelegd zou worden in de buurt
van Oss opdat Jan Marijnissen op tijd in Den Haag kon zijn. Dat bijzinnetje
was bedoeld, neem ik aan, om te kunnen traceren of een eventueel lek bij onze
fractie zou zitten. Ik weet het natuurlijk niet zeker, maar ik vond het een
bizarre zin. Er worden soms leuke dingen bedacht om te onderzoeken waar een
lek zit.Natuurlijk is het niet goed dat er gelekt wordt. Wij hebben wat dat betreft
ook bepaalde staaltjes gezien van de kant van het kabinet, maar dan heet het
geen lekken, omdat het kabinetsstukken zijn. Ik denk dat je dat geen lekken
mag noemen. Leden van het kabinet presenteren gewoon eerder informatie die
zij met prinsjesdag naar buiten willen brengen al naargelang het hun uitkomt.
Dat is onderdeel van het politieke proces. Fracties kunnen daarop reageren,
zonder precies te weten hoe het zit. Dat is overigens altijd onderdeel van
het proces. Ik heb die situatie zelf ook meegemaakt toen ik ergens prangende
Kamervragen over stelde. Voordat ik het antwoord kon lezen, was het al in
de media verspreid. Je komt dus op achterstand te staan in je reactie. Met
sommige dingen moet je echter leren leven, hoewel het misschien niet altijd
even netjes gaat.Onze voorkeur gaat er dus naar uit om de embargoregeling te behouden.
Er wordt gezegd dat de Kamer daar niet over gaat. Dat is inderdaad waar. De
Kamer gaat echter wel over haar eigen mening en haar eigen voorkeuren voor
de inrichting van het proces. Ik denk dat de Kamer die voorkeur best heel
indringend kenbaar mag maken. De Kamer moet daarvoor opkomen als zij dat ziet
als een goede voorwaarde voor haar functioneren in de procedure rondom prinsjesdag.
Op dat punt steunen wij de brief.In het begin zei ik al dat het praktische argument voor ons het zwaarst
weegt. Wij moeten ons goed kunnen voorbereiden. Mocht het kabinet vasthouden
aan het opheffen van de embargoregeling, dan is het voor ons niet bespreekbaar
om het debat nog dezelfde week te houden. Een tweede optie is het debat gewoon
de week daarna te houden. Dat is voor ons heel goed te accepteren. Er is gezegd
dat de discussie dan al in de media plaatsvindt. Ik begrijp dat allemaal wel,
maar volgens mij kunnen wij daar als fracties wel op een goede manier mee
omgaan. Alles heeft voor- en nadelen.Dit zijn de enige twee uitkomsten die voor mijn fractie bespreekbaar zijn.
Wij kiezen voor de embargoregeling. Als die niet houdbaar is omdat het kabinet
het niet wil, dan voeren wij het debat over de algemene beschouwingen gewoon
de week erop.De heer Weisglas:Mevrouw Kant presenteert nu twee gelijkwaardige opties: óf de embargoregeling
behouden, óf de algemene politieke beschouwingen uitstellen. In de
brief van het Presidium spreekt de Kamer haar voorkeur uit voor de embargoregeling.
Mevrouw Kant gaat nu al een stap verder. Voor mijn beantwoording is het belangrijk
om te weten wat haar voorkeur heeft.Mevrouw Kant (SP):Ik heb de opties genoemd in volgorde van belangrijkheid. In de brief wordt
een aantal argumenten genoemd. Ik zei al dat de discussie in de media voor
mijn fractie minder zwaar weegt, maar het verzoek in de brief steunt mijn
fractie van harte.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Wij kunnen heel goed leven met de bestaande embargoregeling
en de stappen die daarna worden gezet. Wij ergeren ons er echter in toenemende
mate aan dat de informatie in de afgelopen jaren vroegtijdig op straat kwam
te liggen. Het heeft geen zin om te analyseren waar het vandaan komt; het
gaat gewoon niet goed. Wij zijn de voorzitter van het Presidium dan ook erkentelijk
voor de inspanningen die hij zich heeft getroost om met het kabinet tot afspraken
te komen voor dit jaar. Nu daarover geen overeenstemming is ontstaan, vinden
wij dat wij moeten terugvallen op de eigen verantwoordelijkheden. Het kabinet
gaat over zijn eigen embargoregeling en wij gaan over onze eigen
agenda. Dat standpunt heeft mijn fractie ook verwoord in het Presidium. Ik
heb er geen enkel probleem mee dat dit nog eens wordt besproken met de minister-president.
Bij deze brief wil ik op z'n minst de aantekening maken dat die niet namens
ons is uitgegaan. Wij vinden de stijl van de brief buitengewoon slecht. Wij
hebben toen gezegd dat wij daar eerst wel eens over wilden praten. Wat ons
betreft, mag het kabinet bepalen wanneer het de stukken stuurt – dat
valt binnen de randvoorwaarden van de Grondwet – maar dan moet er inderdaad
wel voldoende mogelijkheid zijn voor een goede voorbereiding. Als de Koningin
ons echt verbaasd doet staan van alle voorstellen en als het op het moment
waarop de heer Zalm hier de stukken neerlegt, voor ons echt nieuws is –
nogmaals, daar zouden wij graag naar toe willen – dan moeten wij gewoon
een week de tijd hebben om de stukken te kunnen bestuderen om daarna de algemene
beschouwingen te houden.In de brief wordt gesteld dat wij dan op achterstand zouden staan, maar
dat gevoel heb ik niet, want het kabinet hoeft dan niet meer in de weken voor
prinsjesdag met allerlei plannetjes naar buiten te komen en stukken die uitlekken
toe te lichten; het kan vanaf prinsjesdag die hele week gebruiken om zijn
voorstellen toe te lichten. Daarna kunnen wij onze visie daarop geven.De heer Douma (PvdA):Voorzitter. De heer Van Beek zei dat de regering over haar eigen zaken
gaat, net als de Kamer, dat de VVD wel de embargoregeling als zodanig zou
willen handhaven – zo begreep ik hem althans – maar dat hij een
probleem heeft met de stijl van de brief. Wil hij daarmee dan zeggen dat hij,
afgezien van de stijl van de brief, wel van opvatting is dat de Kamer best
tot de uitspraak zou kunnen komen dat de embargoregeling gehandhaafd moet
worden?De heer Van Beek (VVD):Neen, niet "moet worden", want dat is dwingend, zoals ook in
de brief staat, namelijk niet in te stemmen met het opheffen van de embargoregeling.
Wij hebben helemaal geen instemmingsrecht als het om die embargoregeling gaat.
Daar gaat het kabinet over, maar dat heeft dan weer niets te zeggen over het
moment waarop wij het hier willen hebben voor de algemene beschouwingen, want
daar gaan wij weer over. Aan het eind van het eerste blok van de brief wordt
gesproken van niet in te stemmen met dit besluit, maar er zijn verschillende
gesprekken gevoerd tussen de voorzitter van het Presidium en het kabinet,
maar ze zijn er niet uitgekomen, zijn het niet eens geworden, en dan val je
toch weer terug op ieders eigen verantwoordelijkheden. Dan zeg ik: prima,
kabinet, laat maar weten wanneer de stukken komen, wij bepalen wel wanneer
wij u verwachten voor de algemene beschouwingen.De heer Douma (PvdA):Als ik u opnieuw beluister, hoor ik in feite precies hetzelfde. Eigenlijk
bent u voor het behoud van de embargoregeling, maar hebt u bezwaar tegen de
wijze waarop het in deze brief is geformuleerd.De heer Van Beek (VVD):Als wij te horen krijgen dat die embargoregeling blijft, dan zou ik wel
op zijn minst willen weten welke maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen
dat het een echt embargo is. Als wij door het lezen van de krant beter geïnformeerd
zijn dan met het openen van de enveloppen, dan schiet het echt zijn doel voorbij.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. De heer Van Beek begon zijn bijdrage met te zeggen dat de
VVD-fractie zich in toenemende mate ergert aan het voortijdig uitlekken van
informatie. Richt die ergernis zich alleen tegen lekken die zich mogelijkerwijs
in of rondom de Kamer bevinden, of ook tegen ministers die ofwel strategisch
lekken ofwel op persconferenties publiekelijk lekken, inclusief de minister-president?
Vindt hij dat een even ergerniswekkend verschijnsel?De heer Van Beek zit nu in een positie waarin hij nog nooit heeft verkeerd,
maar zou hij zijn hand ervoor in het vuur durven steken dat tot het moment
van prinsjesdag er op geen enkele manier sprake zal zijn een verschil in informatieniveau
tussen de leden van de fracties die de coalitie vormen en de leden van de
oppositiefracties? Als wij het hebben over informatie en het voorbereiden
van debatten is dat natuurlijk geen onbelangrijk gegeven!De heer Van Beek (VVD):Lekken wordt op een aantal plaatsen gedaan, waaronder het kabinet en de
ministeries. Ik vind het allebei even erg. Vorig jaar ging het echter wel
heel erg ver, want toen heeft men het lekken proberen te voorkomen door stukken
formeel op straat te gooien. Vorig jaar was zelfs ergerniswekkend, want toen
waren alle voorstellen van het kabinet eigenlijk al voor prinsjesdag gepresenteerd.
Als men op die weg door wil gaan, moeten wij prinsjesdag echt een andere inhoud
geven. Ik vind dat op prinsjesdag voorstellen voor het eerst in hun geheel
en in samenhang naar buiten moeten worden gebracht. Vervolgens zou prinsjesdag
zelf en de dagen erna door het kabinet gebruikt moeten worden om de plannen
toe te lichten. De Kamer kan dan een week later haar politieke oordeel geven.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik ben het daar van harte mee eens, maar vorig jaar zei vice-premier Zalm
wel dat het kabinet het minister De Geus zeer gunde om voorafgaand aan de
boodschap van Hare Majesteit de Koningin zijn leuke nieuws naar buiten te
brengen. Dat is echt geen lekken meer! Het wordt daardoor ook wel wrang dat
het kabinet de Kamer vraagt om uit respect voor de koningin geen informatie
naar buiten te brengen. Ondertussen gunt men het namelijk andere ministers
wel om de krenten uit de pap te halen! U bent het toch zeker met mij eens
dat dat zeer ergerniswekkend is?De heer Van Beek (VVD):Dat is inderdaad zeer ergerniswekkend. Het is dan ook een mooi onderwerp
om straks met de minister-president te bespreken.U vroeg mij verder naar de informatieachterstand van niet-coalitiefracties.
Ik durf wat u mij vroeg niet te beloven, want ik zou dan echt liegen. Regeringsfracties
beschikken niet eerder dan u over stukken, maar wel over informatie. Het is
natuurlijk zo dat ik in het politieke overleg dat ter voorbereiding van prinsjesdag
wordt gehouden, praat over zaken die spelen. Ik voel er niets voor om daarover
mysterieus te doen, want wij weten allemaal dat het zo werkt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik bedank u voor uw eerlijke antwoord. Het is echter wel ernstig wat u
zegt, want dat betekent dat fractievoorzitters van de coalitie fracties
in de onverhoopte situatie dat de embargoregeling verdwijnt, vooraf op hoofdlijnen
bekend zijn met wat op prinsjesdag zal worden gepresenteerd. De andere fractievoorzitters
moeten gewoon op prinsjesdag wachten. Blijkbaar wordt er verder ook van uitgegaan
dat de voorzitters van de coalitiefracties hun mond zullen houden en dat de
overige fracties niet over informatie mogen beschikken omdat die dan wel eens
op straat terecht zou kunnen komen. Ik vind dat met het oog op de positie
van het parlement nogal dubieus.De heer Van Beek (VVD):Ook dat ben ik met u eens. Ik ben echter niet van plan om hier te gaan
staan liegen. Natuurlijk is het niet zo dat een fractieleider van een regeringspartij
over alle stukken en voorstellen beschikt, maar dat neemt niet weg dat er
wel regelmatig overleg is tussen bewindslieden en fractieleiders om erachter
te komen hoe voorstellen worden ervaren. Het zou leugenachtig zijn om dat
te ontkennen.De heer Van der Vlies (SGP):Het is in de heer Van Beek te prijzen dat hij hierover eerlijk is. De
coalitiefracties en dan vooral hun leiding zouden zich wel kunnen afvragen
of ze dit wel moeten willen. Men zou ook kunnen zeggen: sorry minister, daar
heb ik nu even geen boodschap aan; dat komt op prinsjesdag wel. Nu kan ik
mij wel voorstellen dat in de praktijk van het leven bepaalde hete hangijzers
worden afgecheckt. Kunnen wij het vertrouwen hebben dat wij niet op onze snuit
gaan, tussen aanhalingstekens gesproken, en de steun ontvangen en behouden
van de coalitie? Iets anders is het uiteindelijke overleg waarin de begroting
wordt dichtgelegd. Dat is vaak een heet gevecht waarin de miljoenen neerdalen
en dat wordt doorgesproken met de coalitiefracties. Dat zou je gewoon kunnen
weigeren.De heer Van Beek (VVD):Ik moet de volgende begroting nog meemaken, dus ik moet eens even kijken
hoe het gaat. Het uitwisselen van stukken is in de praktijk naar mijn gevoel
minimaal. Over de echte politieke hoofdlijnen heb je gesprekken met elkaar,
waarin je zaken toetst. Daarna bestaat er een echte eigen verantwoordelijkheid
voor zowel de mensen in het kabinet als die in de fracties. Beiden willen
hun vrijheid hebben om hun verantwoordelijkheid te kunnen waarmaken. Op het
moment dat het echte spel wordt gespeeld, is het kabinet respectievelijk de
Kamer aan zet. Dan is er echt sprake van een dualistische situatie.De heer Van der Vlies (SGP):De heer Van Beek heeft het dualisme terecht hoog in het vaandel staan.
Die voorrondes, om het maar even zo samen te vatten, staan daar echter wel
een beetje haaks op.De heer Van Beek (VVD):Dat is zo. De heer Van der Vlies draait lang genoeg mee; ik hoef hem niets
uit te leggen of te leren.De heer Duyvendak (GroenLinks):Goed, het gebeurt dus. De coalitiefracties zijn dus in ieder geval gedeeltelijk
op de hoogte, goed of fout. Vindt de heer Van Beek het dan niet fair dat hetzelfde
moet kunnen gelden voor de oppositiefracties, opdat ook zij de informatie
ten minste vier dagen van tevoren tot zich kunnen nemen? Anders is er, als
het gaat om het strijden met gelijke wapens, dus met evenveel informatie,
niet alleen ongelijkheid tussen Kamer en kabinet, maar ook nog een keer binnen
de Kamer. Dan zou het toch fair zijn om te zeggen, ook als woordvoerder van
een regeringspartij, dat dit reden te meer is om de embargoregeling in stand
te houden?De heer Van Beek (VVD):Ik ben begonnen met de uitspraak dat ik prima kan leven met de embargoregeling,
als deze maar werkt zoals zij zou moeten werken. Nu wij deze twee debatten
toch voeren, wil ik graag van de minister-president horen hoe hij er dit jaar
voor wil zorgen dat wij niet in dezelfde positie komen als in de afgelopen
jaren. Die positie vond ik echt heel slecht.De heer Douma (PvdA):De heer Van Beek wil de embargoregeling in beginsel graag handhaven. Zou
een aanpassing van de brief in die zin dat de Kamer de regering verzoekt tot
handhaving van de embargoregeling, dan wel op zijn steun kunnen rekenen?De heer Van Beek (VVD):Ja, maar nogmaals: dan gaat er echt een heel andere brief uit. Een verzoek
aan het kabinet hebben wij ook in de fase hiervoor keurig gesteund. De Voorzitter
van de Kamer is het gesprek met het kabinet aangegaan met onze steun. Dan
praat je echter over een heel ander soort brief dan de brief die nu is uitgegaan.De heer Douma (PvdA):Volgens mij komen wij nog terug op de vraag hoe wij dat op een fatsoenlijke
wijze voor elkaar kunnen krijgen.Mevrouw Kant (SP):Het dualisme is hier al jarenlang niet echt meer onderwerp van debat geweest.
Het lijkt wel alsof wij het opgeven. De openheid van de heer Van Beek geeft
wel weer een kijkje in het gebrek aan dualisme. Ik begin mij in de loop van
dit debat af te vragen wat nu eigenlijk erger is: dat de stukken al een week
in de media circuleren en al onderdeel zijn van het maatschappelijk debat
voordat zij hier in de Kamer worden besproken, of dat de coalitiefracties
in achterkamertjes van alles met het kabinet bespreken. Ik weet, geloof ik,
wel wat ik erger vind als het gaat om het democratisch gehalte van ons land.De heer Van Beek (VVD):Nu worden mij weer dingen in de mond gelegd die ik niet gezegd heb. Ik
spreek niet over fracties of over achterkamertjes, maar ik zeg dat de fractievoorzitters
van partijen die politieke verantwoordelijkheid dragen, op een ander informatieniveau
zitten dan die van de andere fracties. Die laatste fracties beschikken overigens
weer over meer informatie als het gaat om de voorbereiding van oppositieactiviteiten.Mevrouw Kant (SP):Ik wil geen misbruik maken van uw eerlijkheid, die u echt uitstraalt,
maar deze gesprekken en deze informatie zijn er toch niet voor de kat z'n
viool? Die hebben toch een doel?De heer Van Beek (VVD):Natuurlijk hebben die een doel; ik wil bij "onze" ministers
zaken die ingebracht moeten worden, in dit soort gesprekken goed onder de
aandacht brengen. Daarna is het aan hen om dit verder vorm en inhoud te geven.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter ...De voorzitter:U mag nog één vraag stellen.Mevrouw Kant (SP):Dank u. Waar gaan die gesprekken over? Zijn die louter informatief? Krijgt
u slechts te horen waar u op kunt rekenen? Of zijn het consultatiegesprekken,
een soort onderhandelingen, waarbij het kabinet de verhoudingen aftast, in
de trant van: als wij het zo voorstellen, hoe valt dat dan in de Kamer en
moeten wij onze voorstellen misschien bijstellen?De heer Van Beek (VVD):Nee, over dat soort zaken heb ik het helemaal niet. Er is gevraagd of
bij de voorbereiding van de begroting fractievoorzitters wel eens overleg
hebben met de eigen ministers of met de eigen eerste man in het kabinet. Daar
heb ik ja op gezegd, want ik weiger daarover onduidelijk te zijn.De heer Bakker (D66):Voorzitter. Ik weet niet hoe het anderen vergaat, maar op prinsjesdag
heb ik de afgelopen jaren zelden iets nieuws gehoord, hoogstens een kleinigheid.
Dat kwam niet doordat ik over allerlei voorinformatie beschikte uit gesprekken
of stukken of wat dan ook, en dat kwam ook niet omdat wij de stukken onder
embargo hadden ontvangen, maar dat kwam bovenal en allereerst omdat ik de
krant goed las. Dit is precies het probleem waar wij het nu over hebben en
waar het kabinet iets aan wil doen. Het overgrote deel van alle voorstellen
die worden gedaan op prinsjesdag, heeft al lang, in de maanden daarvoor, in
de krant gestaan. Dat was zo omdat er mensen op ministeries, of ministers
zelf, informatie lieten uitlekken, hetzij omdat men zijn triomf wilde onderstrepen
of omdat men zijn triomf juist binnen wilde halen. Als je immers in de krant
laat zetten dat er 100 mln. extra voor de bejaarden komt, moet een andere
minister wel erg slim zijn om je vervolgens weer opzij te zetten. Het is vooral
vanwege dit soort processen dat wij op prinsjesdag heel veel weten; dat is
niet vanwege de embargoregeling. Immers, in de stukken die wij heel handig
op vrijdag krijgen, staat zelden iets dat niet al in de kranten heeft gestaan.
Het heeft dus volgens mij niet met de embargoregeling als zodanig te maken
dat de informatie over prinsjesdag en over de voorstellen naar buiten komt.
Alleen NRC Handelsblad heeft de afgelopen twee jaar gemeend dat, gelet op
de groeiende praktijk van het uitlekken van informatie in de weken en maanden
voorafgaand aan prinsjesdag, de embargoregeling geen nut heeft. Die krant
is daarom alle stukken integraal op het internet gaan zetten. Even los van
de journalistieke afweging: het was niet vanwege de embargoregeling, maar
vanwege het voortraject dat alles al uitlekte. De afgelopen twee jaar is zelfs
de hele Miljoenennota uitgelekt, via RTL Nieuws, en wel in de dagen voorafgaand
aan de embargoregeling. Dan is het natuurlijk ook het leukst, want vanaf het
moment dat de embargoregeling in werking treedt, heeft iedereen de informatie
al en dan is er bovendien voor getekend dat daaruit niet meer wordt gepubliceerd,
met uitzondering dus van NRC Handelsblad. Als de regering terug wil naar een
prinsjesdag met inhoud, is daar veel meer voor nodig dan alleen het afschaffen
van de embargoregeling. Wij zullen het kabinet daar straks over ondervragen.
Het betekent vooral heel veel voor het gedrag van het kabinet in de maanden
voor prinsjesdag. Het betekent ook dat de Kamer, op prinsjesdag geconfronteerd
met alle nieuwe voorstellen, haar eigen plan moet trekken en met het oog op
de kwaliteit en de gelijkwaardigheid van de wapens, van alternatieve voorstellen
tot en met complete tegenbegrotingen, meer tijd zal moeten nemen tussen prinsjesdag
en de algemene politieke beschouwingen. Het lijkt mij zeer voor de hand te
liggen dat er meer tijd wordt genomen. Vroeger gold er een periode van drie
weken, maar ik denk niet dat dit nodig is. Destijds hebben wij de arbeidsproductiviteit
ineens met drie weken vergroot. Een week uitstel lijkt mij echter heel verstandig.De vraag is nu wat wij aan moeten met de brief van het Presidium. Ik vind
het een heel prijzenswaardige reflex dat de Voorzitter van de Kamer, toen
hij deze mededeling van de premier kreeg, dacht: daar gaat het recht op informatie
van de Kamer. Als wij echter de ambitie van de regering steunen om van prinsjesdag
weer echt een dag met inhoud te maken, kunnen wij begrip hebben voor het besluit
van het kabinet om de embargoregeling af te schaffen. Maar er is dus veel
meer nodig dan alleen het afschaffen van de embargoregeling; daarover hebben
wij het zo meteen. Per saldo steun ik de brief zoals het Presidium voornemens
was die te schrijven niet. Ik denk dat wij maar eens moeten afwachten hoe
de zaak dit jaar gaat lopen.Ik zie de heer Douma bij de interruptiemicrofoon. Voordat hij mij nu de
vraag gaat stellen of ik een voorkeur heb voor een embargoregeling, zeg ik
dat de discussie daarover al was gevoerd in de weken en maanden voorafgaand
aan de ontvangst van de brief. Dit heeft het kabinet niet op andere gedachten
gebracht. Straks kunnen wij de minister-president nog wel een vriendelijk
verzoek doen, maar ik schat in dat hij zeer vastberaden zal zijn. Uiteindelijk
heb ik er niet zoveel bezwaar tegen. Als hij bij zijn mening blijft, stellen
wij gewoon een andere datum van behandeling vast.De heer Douma (PvdA):U denkt te weten welke vraag ik u ga stellen, maar ik moet u verassen,
want mijn vraag is een andere, te weten: hoe verklaart u het dat de fractie
van D66 in het Presidium aanvankelijk steun heeft gegeven aan de formulering
van deze brief, maar dat een minuut voordat daaraan goedkeuring zou worden
gegeven, de fractievoorzitter van D66 plotseling naar de microfoon liep om
te zeggen dat zij het eigenlijk toch niet met de brief eens was?De voorzitter:Ik maak bezwaar. U spreekt over een Presidiumvergadering, en dat is een
besloten vergadering. U moet uw vraag daarom anders formuleren.De heer Douma (PvdA):Wij weten allemaal dat er in het Presidium een meerderheid was voor het
verzenden van deze brief. Die meerderheid lijkt er nu niet meer te zijn. Heeft
de heer Bakker er een verklaring voor hoe het komt dat zijn fractievoorzitter
behoort tot de tegenstanders van het versturen van deze brief?De heer Bakker (D66):Een lid van het Presidium zit daar volgens mij zonder last of ruggespraak,
wat inhoudt dat betrokkene zijn of haar eigen positie inneemt. Ik vind het
prijzenswaardig dat het Presidium als eerste reflex opkomt voor de informatierechten
van de Kamer. Toen vervolgens een paar weken geleden bleek dat verschillende
fracties behoefte hadden aan een debat, heeft dat ook in mijn
fractie geleid tot een goede discussie over de vraag waar naar ons gevoel
het belang in deze zaak lag. Onze afweging deed ons concluderen dat het kabinet
een punt heeft en bovendien het volste recht om het zo te beslissen. Tegenwoordig
rekenen wij het kabinet af op concrete doelstellingen en ambities. Als het
kabinet echt de ambitie heeft om van prinsjesdag een nieuwsdag te maken, dan
moet er veel meer gebeuren dan alleen maar de embargoregeling afschaffen.
Maar dat hoort in het debat dat wij later zullen hebben met de minister-president.De heer Duyvendak (GroenLinks):Niemand spreekt hier over rechten. Het gaat hier om de vraag of wij als
Kamer een klemmend beroep op de regering willen doen om te proberen, prinsjesdag
weer maximaal de dag te laten zijn waar het nieuws voor het eerst naar buiten
komt en waar vervolgens met gelijke wapens in de Kamer gestreden kan worden.
Daartoe is die embargoregeling belangrijk, maar het is ook belangrijk dat
de kabinetsleden in de weken en maanden voorafgaand aan prinsjesdag hun mond
houden. Vinden wij de D66-fractie aan onze zijde om voor die gecombineerde
deal te pleiten bij de minister-president, of haakt de heer Bakker nu af?De heer Bakker (D66):Ik heb met opzet de afweging naar voren gebracht die NRC Handelsblad de
afgelopen jaren in journalistiek opzicht heeft gemaakt. Wanneer dat eenmaal
is gebeurd, is dat natuurlijk ook een feit van betekenis. Als die afweging
is dat de onder embargo verkregen stukken op internet worden gezet, kan prinsjesdag
geen nieuwsmoment meer zijn. Die afweging was vroeger niet zo, maar NRC Handelsblad
zegt dat er zoveel veranderd is dat men zich nu vrij voelt in de journalistieke
afweging om niet netjes een handtekening te zetten en vervolgens nog dagenlang
de mond te houden, maar om die stukken op internet te zetten. Als het kabinet
prinsjesdag in ere wil herstellen, dan hoort de afschaffing van de embargoregeling
daar ook bij. Laten wij bezien of het kabinet daarin slaagt. Als het kabinet
daarin zou slagen, kunnen wij altijd nog bezien of het in de komende jaren
precies moet gaan zoals nu voorgesteld of anders. Ik zit eerlijk gezegd niet
zo met het probleem, mijnheer Duyvendak, dat u met uw mond vol tanden zou
staan, wanneer u op prinsjesdag voor het eerst van die voorstellen zou horen.
U hebt uw oordeel wel vaker snel klaar en dat kunt u op die dag echt ook wel.De heer Duyvendak (GroenLinks):Dat vind ik een erg onprettige opmerking, moet ik zeggen.De heer Bakker (D66):Wij zijn er allemaal in getraind, snel een eerste reactie te geven.De voorzitter:Sorry, mijnheer Bakker, maar de heer Duyvendak kan nu een korte opmerking
maken.De heer Duyvendak (GroenLinks):Het gaat er nu om – ik begin misschien wel een verschil te voelen
tussen oppositiepartijen en coalitiepartijen – dat wij met gelijke wapens
en goed op de hoogte kunnen reageren op de plannen van het kabinet. Wat u
doet, is de kant kiezen van de regenten, van het kabinet. Daarmee zet u de
Kamer op informatieachterstand, met als argument dat NRC Handelsblad nieuw
beleid heeft. Wij laten ons onze keuzes toch niet voorschrijven door NRC Handelsblad?De heer Bakker (D66):Voor alle helderheid: het begint met mijn steun aan de ambitie en de doelstelling
van het kabinet om prinsjesdag in ere te herstellen. Dat kun je allemaal niet
zo belangrijk vinden. Ik zou mij zelfs een heel andere prinsjesdag kunnen
voorstellen, met de Koningin in een heel andere rol, met een heel andere troonrede,
in een heel ander constitutioneel bestel. Dat kan ik mij allemaal voorstellen,
maar daar hebben wij het nu allemaal niet over. Het kabinet wil prinsjesdag
in ere herstellen. Dat kan natuurlijk niet als er allerlei stukken in tweehonderdvoud
door Den Haag zwerven. Dat begrijp ik heel goed. Daar komt nog bij de keuze
van NRC Handelsblad. Zo heb ik het gebracht, dus ik heb mijn verhaal niet
opgehangen aan die keuze. Ik heb alleen een trend geschetst, waarbij overigens
de belangrijkste lekken al voor de embargoregeling en niet tijdens de embargoregeling
plaatsvonden. Ik vind dit overigens geen kwestie van coalitie - oppositie,
anders zou ik wel heel kortzichtig zijn. De coalitiepartij van vandaag is
de oppositiepartij van morgen. Dat geldt voor ons allemaal in beginsel. Het
gaat om een gezamenlijk belang van de Kamer en daarom vind ik de positie van
het Presidium prijzenswaardig. Als ik er echter over nadenk en doordenk, ben
ik het er per saldo niet mee eens. Dat is wat ik heb gezegd.De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Als het mag nog een korte zin.De voorzitter:Liever niet. Wij lopen uit in de tijd en ik wil de vergadering nu even
schorsen, voordat de voorzitter van het Presidium gaat reageren op wat u hebt
ingebracht. Wij hebben straks nog een volledig vervolgdebat.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Weisglas:Mevrouw de voorzitter. Ik bedank degenen die namens hun fractie het woord
hebben gevoerd in dit debat over de embargoregeling naar aanleiding
van de brief van het Presidium. Ik bewonder de grote inzet nadat wij hier
tot diep in de nacht hebben gezeten. Ik zal proberen om, ondanks mijn leeftijd,
aan uw maatstaven in dezen te voldoen. Ik dank mevrouw Van Gent dat zij deze
opmerking niet gelooft.Wij hebben het nu dus over de embargoregeling voor prinsjesdag. De heer
Jan de Vries sprak in het begin van zijn bijdrage ook over de embargoregeling
voor de jaarverslagen. Toevallig zijn de jaarverslagen vandaag, de derde woensdag
in mei, aan de Kamer aangeboden. De heer Jan de Vries zei – ik zeg het
nu even in mijn woorden – dat het bij de verantwoordingsdag ook geaccepteerd
is, dus vroeg hij zich af waarom dat ook niet bij prinsjesdag kan. Het grote
verschil is echter dat wij dit jaar voor het verantwoordingsdebat hebben afgesproken
dat dit eerst in de commissies wordt gehouden. Naar mijn weten, is er niet
al vanmiddag of morgen een commissievergadering. Die vergaderingen zullen
pas volgende week of misschien later worden gehouden. Het plenaire debat volgt
op 22 juni. Dit is dus een heel andere werkwijze. Uit een praktisch oogpunt
gaat de vergelijking niet op. Het kernpunt wordt namelijk gevormd door de
algemeen politieke beschouwingen.De heer Jan de Vries (CDA):Dat is toch een pragmatische overweging? Nu al wordt er immers ook aan
onze fractie om commentaar gevraagd op de jaarverslagen. Daarbij speelt ook
het nadeel dat de stukken niet onder embargo verstrekt zijn.De heer Weisglas:Dat is inderdaad een nadeel. Dat is mijn argument tegen uw hoofdopvatting.
Daar kom ik straks overigens over te spreken. Ik spreek hier namens het Presidium.
Welnu, het Presidium heeft ervoor gekozen om, gezien de werkwijze, deze pragmatische
weg voor dit jaar te bewandelen.Voorzitter. Het hoofdpunt is de embargoregeling voor prinsjesdag en het
moment van de algemeen politieke beschouwingen. Daarover heb ik op verzoek
van het Presidium twee keer, misschien zelfs drie keer, waarvan een keer telefonisch,
met de minister-president gesproken. Overigens heb ik dat gedaan samen met
mijn zeer gewaardeerde collega, de Voorzitter van de Eerste Kamer. Die heeft
precies dezelfde opstelling gekozen als ik namens het Presidium van de Tweede
Kamer. In dat overleg heb ik op verzoek van het Presidium naar voren gebracht
dat wij de embargoregeling willen handhaven om redenen die straks in antwoord
op vragen kort aan bod komen.Uiteindelijk heeft de minister-president mij, inderdaad telefonisch, meegedeeld
dat het kabinet de beslissing heeft genomen om de embargoregeling voor prinsjesdag
op te heffen. Dit zeg ik ook aan het adres van de heer Van Beek. De heer Douma
heeft gevraagd: waarom geen brief? Ik zou willen suggereren om die vraag ook
te stellen aan de minister-president. Mijn antwoord is dat op ambtelijk niveau
naar aanleiding van mijn verzoek aan de Griffier van de Kamer herhaaldelijk
gevraagd is om dat in een brief vast te leggen. De minister-president heeft
er kennelijk voor gekozen om de mededeling telefonisch aan mij te doen. Ik
weet niet waarom hij voor deze weg gekozen heeft. Nogmaals, wellicht wil de
Kamer dat aan hem vragen, als men dat van belang acht. Ik herhaal dat die
beslissing mij telefonisch is meegedeeld. De beslissing is: opheffen embargoregeling.
En daar hebben wij het vandaag over.De heer Van Beek (VVD):Als de voorzitter van het Presidium nu zegt dat de Voorzitter van de Kamer
heeft laten weten dat het kabinet een beslissing heeft genomen, waarom schrijft
u dan in uw conceptbrief dat u niet instemt met dat besluit?De heer Weisglas:U bedoelt de brief in plaats van de conceptbrief, toch? Er staat: het
Presidium stelt u voor, niet in te stemmen met dit besluit. Dat schrijf ik
inderdaad.De heer Van Beek (VVD):Hebben wij dan instemmingsrecht ten aanzien van dit besluit?De heer Weisglas:Ik had ook kunnen schrijven: niet akkoord te gaan. Het kabinet heeft een
beslissing genomen. Het doet er niet toe of die om een rondweg bij Oss of
om de embargoregeling gaat. Het Presidium stelt de Kamer voor om niet akkoord
te gaan met de beslissing van het kabinet.De heer Van Beek (VVD):Daar gaat het volgens mij juist om. Het kabinet gaat over de embargoregeling;
het Presidium niet.De heer Weisglas:Dat vindt u, maar het Presidium niet.De heer Van Beek (VVD):Dan staan wij inderdaad nog iets verder van elkaar af.De heer Weisglas:Ik herneem mijn antwoord. Het late uur van afgelopen nacht en mijn leeftijd
spelen mij toch parten. Ik moet zorgvuldiger formuleren. In formele zin heeft
de heer Van Beek gelijk. Het kabinet gaat over de embargoregeling. Ik ben
het met hem eens. Mijn eerste reactie was niet correct. Het Presidium is alleen
van mening dat er niet moet worden ingestemd met het besluit. Wij zijn samengekomen
omdat het de bedoeling is om, indien een meerderheid van de Kamer voor het
voorstel van het Presidium in de brief is, hetgeen ik als voorzitter van het
Presidium natuurlijk hoop, aan het kabinet te vragen om dit besluit te herzien,
te heroverwegen.De heer Van Beek (VVD):Dat zijn prima formuleringen, maar die stonden niet in de conceptbrief.De heer Weisglas:Het is geen conceptbrief, maar een brief. Over de substantie zijn wij
het wel eens.De hoofdzaak voor het Presidium is dat de Kamer de eigen agenda bepaalt
en wenst vast te houden aan de goede gewoonte die sinds zo'n twaalf, dertien
jaar bestaat, om daags na prinsjesdag, dus dit jaar op woensdag 20 september,
als ik het goed zeg uit mijn hoofd, met de algemene politieke beschouwingen
te beginnen. Zo zie ik het persoonlijk, maar ik spreek uiteraard ook namens
het Presidium. Het Presidium wenst dat in de eerste plaats, omdat het staatsrechtelijk
een goede gang van zaken en een goede opeenvolging van zaken is als op dinsdag
de ceremonies rondom prinsjesdag worden gehouden en er ogenblikkelijk na die
dag, dus op woensdag, hier in het hart van de democratie in de Tweede Kamer –
met excuses aan de zeer gewaardeerde voorzitter in de Eerste Kamer, maar toch –
over de begrotingsvoornemens van het kabinet wordt gepraat.
Dat is het eerste argument, namelijk dat een opeenvolging van dingen in die
ene week wenselijk is.Het tweede argument is dat, indien dit niet meteen gebeurt en de algemene
politieke beschouwingen één, twee of drie weken later worden
gehouden, zoals vroeger inderdaad het geval was, er discussies ontstaan in
de Barenden & Van Dorpen. Ik weet dat het programma Barend & Van Dorp
niet meer bestaat, maar ik noem het symbolisch. Overal in de media zullen
discussies ontstaan en niet op de plaats waar die thuishoren: in het hart
van de democratie, de Tweede Kamer. Het Presidium en ik vinden het minder
wenselijk dat dit gebeurt. Het moet hier gebeuren en niet eerst dag in dag
uit gedurende een week allemaal worden uitgekauwd in de media door de fractievoorzitters
Van Beek, Van der Laan en anderen voordat zij hier komen. Dat is dan een beetje
mosterd na de maaltijd.Het derde argument is de informatieachterstand. Daarover had een aantal
leden het. Kamerleden hebben die ten opzichte van het kabinet, want dat weet
per definitie wat er in de stukken staat, aangezien het er de hele zomer over
heeft gesproken, terwijl de Kamer die op de dag zelf krijgt. Op de dinsdagavond
is er natuurlijk contact met de media en daardoor gaat de informatieachterstand
de Kamer natuurlijk ook parten spelen. Dat zijn de drie argumenten.De heer Van Beek (VVD):Met de laatste twee argumenten heb ik toch moeite. Het lijkt mij een goede
zaak dat een kabinet, een college van GS of een college van B en W dat voorstellen
doet, de mogelijkheid heeft om de eigen voorstellen toe te lichten en om daarover
perscontacten te onderhouden. Wat u aan de orde zou moeten stellen, zijn de
mores dat Kamerleden al dan niet voor debatten in de Kamer met hun inbreng
naar buiten gaan. Ik kan mij de tijd herinneren dat dat echt heel ongebruikelijk
was en dat de Voorzitter van de Kamer prikkelende opmerkingen maakte over
het feit dat in de Kamer uitgesproken teksten al een dag eerder in de krant
stonden. Dat was absoluut onfatsoenlijk. Zo langzamerhand gaan wij allemaal
in op de uitnodiging om onze stukken al eerder bij de pers aan te leveren,
zodat wij daar dezelfde discussie kunnen voeren als in de Kamer.De heer Weisglas:Als alle 149 leden van de Kamer mij zouden beloven dat zij een week lang
tussen prinsjesdag en de algemene politieke beschouwingen niet in de media
verschijnen maar wachten op het debat, is dat deel van het probleem helemaal
verdwenen. De heer Jan de Vries gebruikte in een ander verband het woord "pragmatisch".
Ik ben niet zo goedgelovig dat ik denk dat dit zal gebeuren.De heer Van Beek (VVD):Ik wil ook niet terug naar die tijd, maar dit is de situatie die u aan
de orde stelt. Ik voel mij helemaal niet op achterstand gezet wanneer degene
die de voorstellen doet als eerste die voorstellen toelicht. Wij bepalen wel
zelf wanneer wij vinden dat wij klaar zijn om daarop te reageren. Soms gebeurt
dat heel snel, soms hebben wij er meer tijd voor nodig.De heer Weisglas:Wij zijn het niet met elkaar eens.Mevrouw Kant (SP):Het verzoek in de brief steunen wij, maar dit is een van de argumenten
waarmee wij wat meer moeite hebben. Ik zie het probleem namelijk niet. Nu
zien of horen wij op dinsdag de fractievoorzitters meerdere keren voorbijkomen.
Op een gegeven moment heb je dat dan echt wel gehad. Straks gebeurt dat vaker
en komt er misschien ook een apart debat over het onderwijs. Dat is het maatschappelijk
debat. Ik vind dat helemaal niet zo erg. Ik vind het juist prima, mits een
politiek debat niet alleen in de media wordt gevoerd maar niet in deze Kamer.
Het debat in de Kamer vindt soms pas een week later plaats. Ik zie niet in
wat daaraan ongewenst is.De heer Weisglas:Mevrouw Kant heeft een andere invalshoek dan de heer Van Beek, maar ook
met haar ben ik het niet eens. Als Voorzitter van de Kamer sta ik ervoor dat
de politieke discussie in de eerste plaats hier plaatsvindt. Natuurlijk weet
ik dat op dinsdagavond de bekende uitzendingen plaatsvinden, maar ik vind
het geen goede gang van zaken om een hele week lang een kwestie uit te kauwen
in deeldebatten, over onderwijs, verkeer en waterstaat of de rondweg bij Oss,
en die pas daarna hier te behandelen.Mevrouw Kant (SP):Ik vind het erg als een maatschappelijk debat plaatsvindt terwijl er geen
debat in de Kamer plaatsvindt. Dat hebben wij hier ook wel eens meegemaakt
toen wij de 30-ledenregeling nog niet kenden. Het lijkt mij juist winst dat
beide plaatsvinden. Ik zie daar geen nadeel van, zo lang het debat ook maar
hier plaatsvindt. Ik vind het alleen maar prima dat er daarnaast veel maatschappelijk
debat plaatsvindt over zaken die hier worden besproken, bijvoorbeeld in de
week na prinsjesdag.De heer Weisglas:Ik vind het minder wenselijk dat hier een week lang, waarin de Kamer letterlijk
gesloten is, niets gebeurt terwijl de discussie in de media wordt gevoerd,
waarna wij hier bij elkaar komen. Dat vind ik voor het aanzien van de Kamer
niet goed.De heer Bakker (D66):Volgens mij kunnen wij die twee vergaderdagen dan op een andere manier
goed gebruiken, maar dat is een andere discussie. De voorzitter gaf zojuist
een interpretatie van mijn body-language, maar ik wil daar graag zelf een
interpretatie van geven. Er is niets mis met het maatschappelijke debat.De heer Weisglas:Wat betreft die lichaamstaal: ik sprak de heer Rouvoet aan. Ik heb blijkbaar
niet duidelijk genoeg gesproken. De heer Rouvoet wilde mij namelijk niet beloven
dat hij een week lang niet naar de media zou gaan.De heer Bakker (D66):Ik koppel er toch een vraag aan. Er worden uiteraard algemene politieke
beschouwingen gehouden. Dat is de kern. Dat is het debat. Er wordt niet eerst
een onderwijsdebat gehouden, vervolgens een debat over verkeer en waterstaat
en ga zo maar door. Dat ben ik met de voorzitter eens. In dat debat is uiteraard
nog wel wat te debatteren, maar dat wil niet zeggen dat er niet daarnaast
debatten in de media en de samenleving kunnen hebben plaatsgevonden. In dat
debat moet worden gezocht naar meerderheden. Er moet geen sprake zijn van
door allerlei coalities afgetimmerde of dichtgetimmerde zaken. Dat is de kern
van de kwaliteit van het debat. Of dat wordt gehouden op de dag na prinsjesdag,
of een week later, maakt volgens mij niet zoveel uit, al moet het inderdaad
geen drie weken later plaatsvinden, want dan is de samenleving alweer overgegaan
tot de orde van de dag. Een week later moet kunnen. Daarin zit niet de kern
van het parlementaire functioneren.De heer Weisglas:Om de redenen die ik heb genoemd en die ik niet herhaal, vind ik het van
belang dat de algemene politieke beschouwingen meteen na prinsjesdag worden
gehouden, op de woensdag erna. De kern van alle debatten in de Kamer is voorts
dat er sprake is van waarlijk en werkelijk dualisme. Daar kom ik in ander
verband nog op terug, ook naar aanleiding van de opmerkingen van de heer Van
Beek.Mevrouw Kant (SP):Nog een dringende vraag, al is het gevaarlijk om die nu al te stellen.
Ik doe het toch. Stel dat het kabinet bij zijn standpunt blijft en dat de
stukken pas met prinsjesdag komen, is het dan acceptabel dat de Kamer die
week onvoorbereid algemene beschouwingen houdt? Of zit er dan volgens het
Presidium niets anders op dan het een week later te doen?De heer Weisglas:Dat moet het Presidium eerst bespreken. De Kamer gaat vervolgens over
de agenda. Ik ben niet iemand die als-dan-vragen niet beantwoordt, maar ik
heb niet de formele positie om die vraag nu te beantwoorden.Mevrouw Kant (SP):Die optie is nog niet besproken. De Kamer bepaalt uiteraard zelf wat zij
doet, maar dit is nog niet als tweede optie aan de orde geweest.De heer Weisglas:Neen, het is door een enkel lid van het Presidium wel geopperd, zoals
mevrouw Kant weet, maar er heeft geen besluitvorming over plaatsgevonden.De algemene politieke beschouwingen willen wij dus houden op de woensdag
na prinsjesdag. Ik heb al een paar keer toegelicht waarom wij dat willen,
ook naar aanleiding van de interrupties.Wij bepalen onze eigen agenda dus. Het kabinet gaat over de embargoregeling.
Als het kabinet beslist deze regeling op te heffen, en dat aan mij als Kamervoorzitter,
ten behoeve van de Kamer, heeft meegedeeld, bepaalt de facto het kabinet onze
agenda. Om de genoemde redenen, onder andere vanwege een goede voorbereiding
en de media, is het echter nodig dat de Kamer de stukken op tijd krijgt. Ik
ben eigenlijk de enige die ze niet nodig heeft, want ik voer de debatten niet.
Als de Kamer toegeeft aan het kabinet, als wij aangeven dat wij de embargoregeling
niet hoeven, dan bepaalt de facto het kabinet onze agenda. Dan kom ik al in
de richting van het antwoord op de vraag van mevrouw Kant, want dan is het
eigenlijk niet mogelijk de algemene politieke beschouwingen op de woensdag
na prinsjesdag te houden.De heer Jan de Vries (CDA):Nu draait de voorzitter van het Presidium de zaak echt om. In zijn brief
aan de Kamer stelt hij eigenlijk voor te bepalen hoe de regering handelt,
voorafgaand aan de grondwettelijke plicht om op prinsjesdag de stukken aan
hem en aan de Kamer aan te bieden. Hij bepaalt daarmee de handelwijze van
de regering. Je kunt toch niet stellen dat, doordat de regering handelt conform
de Grondwet, zodat de stukken op prinsjesdag, op tijd, worden aangeboden,
de regering daarmee de werkwijze en de procedure van de Kamer bepaalt? Dat
is in dit geval vanzelfsprekend, want wij kunnen niet eerder debatteren dan
prinsjesdag. Daarna gaan wij echter gewoon over onze eigen agenda. Ik vind
dat de voorzitter van het Presidium ten onrechte een tegenstelling creëert
en de regering in een positie brengt die geen recht doet aan de verhoudingen,
ook niet aan de staatsrechtelijke positie van regering en parlement.De heer Weisglas:De heer De Vries heeft mij niet horen voorstellen om de algemene politieke
beschouwingen vóór prinsjesdag te houden. Dat zouden wij dan
onder embargo moeten doen! Als de Kamer echter de agenda zo wil bepalen dat
wij de woensdag erna de algemene politieke beschouwingen houden, dan hebben
de heer De Vries en de andere leden van de Kamer die stukken nodig. Daarom
stelt het Presidium voor om aan het kabinet te laten weten, dat wij het kabinet
verzoeken de embargoregeling te handhaven. Dat is waar het op neerkomt.Mevrouw de voorzitter. Bij de embargoregeling en het hele onderwerp waarover
wij het hebben, gaat het om het lekken. Staat u mij in dezen een onbescheidenheid
toe: als er nu iemand is die alles op alles zet om lekken te voorkomen en
kritisch te zijn over lekken, dan is het uw voorzitter van de Kamer. Met alles
wat gezegd is over wat niet goed is aan het fenomeen lekken van stukken, ben
ik het absoluut eens. Tegelijkertijd zeg ik dat de Tweede Kamer niet de dupe
ervan moet zijn dat heel Den Haag zo lek is als een mandje.Een aantal malen is de vorige keer van de kant van het kabinet gezegd,
met name door de minister van Financiën, dat de Miljoenennota bij RTL
4 van de Kamer kwam. Ik heb toen gezegd: bewijst u het maar. Dat bewijs heb
ik nooit gekregen en ik weiger dus te accepteren dat het lekken van de Miljoenennota
vorig jaar door een fractievoorzitter of een ander Kamerlid gebeurd is. Akkoord,
wij moeten alles op alles zetten tegen het lekken. Dat gaat u straks vast
met de minister-president verder bespreken. Echter, wij mogen niet de Kamer
de schuld geven en wij mogen niet de Kamer de dupe laten zijn.De heer Jan de Vries (CDA):Hoor ik de voorzitter van het Presidium zeggen dat hij van oordeel is
dat de regering met haar besluit suggereert dat de Kamer de schuldige is van
het lekken? Of hoort hij iemand van ons dat suggereren?De heer Weisglas:Nee, ik heb duidelijk gezegd dat de minister van Financiën vorig
jaar in het openbaar heeft gezegd dat het lek van de Miljoenennota uit de
Tweede Kamer kwam. Ik heb toen gezegd – ik herhaal het hier –
dat hij dit dan moest bewijzen. Welnu, dat is nooit bewezen.Mevrouw de voorzitter. Bij datgene wat het kabinet nu voorstelt –
daarmee kom ik te spreken over iets wat ik zelf niet wil – horen in
mijn visie geen persconferenties van ministers en uiteraard geen lekken door
de ministers. De heer Van Beek ging hierop in. Het is echter meer iets om
straks met de minister-president te bespreken.Als de embargoregeling zou verdwijnen – de opvatting van het Presidium
is dat hij niet moet verdwijnen – dan moet het inderdaad zo zijn dat
coalitiefracties geen voorsprong hebben. Er moeten dan niet
door het kabinet van tevoren aan de coalitiefracties of aan de voorzitters
van coalitiefracties stukken worden gegeven of mededelingen worden gedaan
of dingen met hen worden besproken. Ik zeg dit met klem als voorzitter van
deze Kamer. Wat dat betreft ben ik het eens met de opmerking van de heer Rouvoet,
die de eerlijkheid van de heer Van Beek onthutsend noemde. Ik vind het als
voorzitter van de Kamer ook onthutsend om hier te horen dat een voorzitter
van een coalitiefractie zegt dat hij een en ander niet kan garanderen en aangeeft:
wij krijgen dat van tevoren of wij bespreken het van tevoren of wij zien het
van tevoren. Daar voegde de heer Van Beek in zijn onthutsende eerlijkheid
nog aan toe dat hij daarbij doelde op "onze ministers" of "onze
eerste man in het kabinet". Welnu, wat de Kamer betreft hebben wij ministers
van de Kroon en geen VVD-, CDA- of D66-ministers.De heer Van Beek (VVD):Ik wil graag goed geciteerd worden. Ik heb niet gesproken over stukken
van het kabinet. Dat is niet aan de orde geweest. Ik heb gezegd dat ik overleg
heb met de VVD-ministers of met de vice-premier, in dit geval van de VVD.
Ik heb gezegd dat ik dit absoluut niet wil ontkennen, want iedereen weet dat
het zo is. Maar ik wil niet dat het wordt uitgebreid. Er zijn geen informatiestromen
van het kabinet naar de fractievoorzitters, er zijn geen stukken die ik krijg
en die anderen niet krijgen. Toen de collega vroeg of dat inhoudt dat wij
op hetzelfde informatieniveau zitten, heb ik gezegd dat dat niet zo is, omdat
ik wel eens overleg met ministers.De heer Weisglas:Excuses aan het adres van de heer Van Beek als ik hem niet goed heb geciteerd.
Maar nog steeds zeg ik als voorzitter van de Kamer dat er ongelijkheid is,
want er zijn voorzitters van coalitiefracties die met een (vice-)premier of
ministers overleg plegen over de inhoud van zaken die de andere fracties op
dat moment nog niet kennen. Ik vind dat geen goede gang van zaken.De heer Douma (PvdA):Ziet u in de uitlatingen van de heer Van Beek, waarin deze aangeeft in
beginsel voorstander te zijn van behoud van de embargoregeling, met enige
voorwaarden omkleed, ruimte om tot een anders getoonzette brief van het Presidium
te komen om de regering alsnog te vragen de embargoregeling alsnog te handhaven?De heer Weisglas:Ik denk dat het niet nodig is de brief van het Presidium te herformuleren,
want die ligt er nu. Indien de Kamer, naar ik hoop in meerderheid en misschien
zelfs met algemene stemmen – je weet maar nooit, mijnheer Jan de Vries –
besluit om in te stemmen met het voorstel van het Presidium, volgt daarop
een brief van de Kamer aan het kabinet. Ik heb goed geluisterd naar de formuleringen
die daarin zullen worden opgenomen.De voorzitter:Ik constateer dat een eerste gespreksronde over de brief van het Presidium
(30539, nr. 1) met de voorzitter van het Presidium heeft plaatsgevonden en
dat zo dadelijk het vervolg van dit debat zal plaatsvinden, met de minister-president.De vergadering wordt van 15.50 uur tot 16.05 uur geschorst.Voorzitter: WeisglasDe heer Bos (PvdA):Voorzitter. Goed u ook op uw leeftijd hier nog zo vief en fit na zo'n
korte nacht aan te treffen.De voorzitter:Dit kon ik verwachten.De heer Bos (PvdA):Het zijn uw eigen woorden, voorzitter.De voorzitter:Ja, ja, ik val in mijn eigen valkuil.De heer Bos (PvdA):Ja, deze krijgt u nog heel lang te horen.Mijnheer de voorzitter. Dit debat gaat over de verantwoordelijkheid die
de minister-president wenst te nemen voor het goed functioneren van onze parlementaire
democratie, meer specifiek de manier waarop parlement en kabinet evenwichtig
en wederzijds goed geïnformeerd over het regeringsbeleid van gedachten
kunnen wisselen en de samenleving daarover kunnen informeren. De heer Van
der Vlies, uzelf en een aantal anderen zijn in het hieraan voorafgaande debat
uitgebreid ingegaan op de geschiedenis van de embargoregeling. Eén
ding is daarbij heel duidelijk: het kabinet wenst kennelijk te breken met
een heel lange traditie, waarbij het parlement ruim van tevoren inzage krijgt
in de prinsjesdagstukken teneinde op prinsjesdag al geïnformeerd te kunnen
reageren op de kabinetsplannen om daarmee haar taak niet alleen ten opzichte
van het kabinet maar minstens zozeer ten opzichte van de samenleving goed
te kunnen vervullen. De PvdA-fractie is het eens met het Presidium dat het
belangrijk is dat Kamer en parlement zo gelijkwaardig mogelijk geïnformeerd
worden en dat dit op prinsjesdag al het geval is en dat het politieke debat
over de begroting liefst zo snel mogelijk na prinsjesdag in dat parlement
plaatsvindt.De embargoregeling maakte dat mogelijk, maar het voorgenomen besluit van
het kabinet maakt het onmogelijk en vermindert daarmee de relevantie van de
algemene en politieke beschouwingen en daarmee de status van dat parlementaire
debat. Wij krijgen straks de situatie dat er op prinsjesdag van de kant van
het kabinet allerlei nieuws naar buiten komt – niet noodzakelijkerwijs
correct nieuws, zoals wij in de afgelopen jaren hebben kunnen ervaren –
en dat elke journalist die naar mij toe komt om te vragen wat de PvdA daarvan
vindt, te horen krijgt dat wij dat nog niet weten omdat wij eerst die paar
honderd bladzijden nog door moeten nemen. De enige reden die ik kan bedenken
om zoiets te willen, is "Kamertje pesten" en misschien zelfs wel "oppositie
pesten". Dat kan toch niet zijn wat de minister-president beoogt?Dat brengt mij bij mijn eerste vraag aan de minister-president. Wat is
de reden – die kennelijk heel zwaarwegend moet zijn – om aan deze
lang lopende traditie een eind te maken en de Kamer de mogelijkheid te ontnemen
om vanaf prinsjesdag op voet van gelijkheid met het kabinet over de kabinetsplannen
te kunnen discussiëren? Waarom heeft hij dit niet ordentelijk gemotiveerd
in een brief aan de Kamer of aan het Presidium laten weten en moeten
wij hem hier naar toe halen om die argumenten te horen? Je mag toch hopen
dat het laatste niets te maken heeft met de kwaliteit van de argumenten.Het antwoord van de minister-president – waar ik niettemin uiteraard
met belangstelling op zal wachten – zal, vermoed ik, gaan over de lekken
van de afgelopen jaren en de ontduiking van de embargoregeling. Als dat zo
is, zijn wat mij betreft de volgende vragen aan de orde. Ten eerste, het kabinet
straft met het opheffen van de embargoregeling de Kamer, terwijl op geen enkele
wijze is aangetoond dat het lekken in het verleden vanuit de Kamer plaatsvond.
Als de minister-president daar niettemin van overtuigd is, hoor ik dat graag,
met namen en rugnummers. Ten tweede, wij weten wel dat ministers en staatssecretarissen
zelf de afgelopen jaren veelvuldig en ver voor prinsjesdag hebben gelekt uit
de pas op prinsjesdag bekend te maken plannen. Vorig jaar augustus bijvoorbeeld
hebben talrijke ministers en staatssecretarissen zo veelvuldig en concreet
voor de muziek uitgelopen dat er op prinsjesdag nauwelijks meer iets nieuws
te melden viel. Ten derde, het gedrag van vorig jaar herhaalt zich dit jaar
al. Ik geef twee voorbeelden. Ten eerste heeft staatssecretaris Wijn op zijn
website gedetailleerde informatie staan over belastingplannen, waar de Kamer
nog niet over is geïnformeerd maar waarover kennelijk wel dit voorjaar
door het kabinet al besluiten zijn genomen met het oog op het Belastingplan
2007, die eigenlijk pas op prinsjesdag naar buiten zou mogen komen. Ten tweede
geeft minister De Geus in de Telegraaf op zondag van 23 april jongstleden
details over allerlei maatregelen voor de WW-premies, de kinderbijslag en
de kinderopvang die pas in de begroting voor 2007 een plek krijgen. Minister
Zalm vertelt ons op zijn weblog dat dit tegen de afspraken in was. Er werd
en er wordt dus fors gelekt door het kabinet. Dat roept de vraag op hoe fair
het is om de Kamer daarvoor te straffen met het opheffen van de embargoregeling.
Ik krijg graag een antwoord van de minister-president.Er zijn wat ons betreft twee keuzen voor de manier waarop wij hiermee
moeten omgaan. Ofwel wij gaan door met de ook wat ons betreft onbevredigende
huidige situatie van ongecoördineerd lekken en niet-werkende embargo's.
Dat is onbevredigend voor het parlementaire debat, voor een evenwichtige informatieverschaffing
aan de samenleving en ook met het oog op de positie van de koningin. Ofwel
wij normaliseren de ontstane situatie. Ik meen dat mevrouw Kant daar in het
vorige debat het een en ander over heeft gezegd. Dan publiceer je de besluiten
gewoon als ze genomen zijn, ook als dat voor prinsjesdag is. Je informeert
de Kamer dan ook meteen, zodat het maatschappelijke debat op een normale manier
kan plaatsvinden. Wij passen het profiel van prinsjesdag, de troonrede en
de daarbij behorende rol van de koningin daar gewoon op aan. Zoals ik vorig
jaar al betoogd heb, vind ik het interessant zo'n variant verder uit te diepen.Als de embargoregeling wordt afgeschaft, wordt de Kamer niet voortijdig
geïnformeerd. Dan wordt alle informatie geacht op prinsjesdag naar buiten
te komen. Ik denk eigenlijk dat de kans dan nog groter is dat de media uitgebreid
op de relevante stukken zullen gaan jagen en dat ze die ook voor prinsjesdag
zullen hebben. Per saldo lekken de stukken dan net zo hard uit als vorig jaar,
maar dan staat de Kamer in haar relatie tot het kabinet wel op achterstand.
Het is zelfs sterker dan dat. Als de embargoregeling vervalt, vervalt elke
legitimiteit voor het kabinet om van de pers ook maar enigerlei terughoudendheid
te eisen bij het najagen en publiceren van stukken voor prinsjesdag. Dan is
het volstrekt legitiem dat iedereen in dit huis de pers zelfs aanmoedigt om
zo actief mogelijk aan vrije nieuwsgaring te doen teneinde de Kamer reeds
voor prinsjesdag van die informatie te voorzien.Niettemin lijkt dit de variant te zijn waar het kabinet nu voor kiest.
Daar hoort dan wel het volgende bij. Ik hoorde de heer Bakker in het vorige
debat een aantal hints geven die in de richting gaan die ik nu wil aanbevelen.
Niet alleen het kabinet als geheel maar ook individuele bewindspersonen geven
voorafgaand aan prinsjesdag op persconferenties, in weblogs, in interviews,
in ingezonden artikelen of anderszins op geen enkele wijze informatie over
de plannen voor het volgende begrotingsjaar. Die mogen pas op prinsjesdag
naar buiten komen. Het betekent dat het handelen van de bewindspersonen Wijn
en De Geus niet meer dient te gebeuren. Doen zij dat wel, dan wordt ook meteen
de Kamer volledig geïnformeerd. Bewindspersonen geven voor prinsjesdag
geen voorinformatie aan individuele Kamerleden over op prinsjesdag naar buiten
te brengen plannen. Zij sturen dus ook geen concept-Miljoenen­nota's naar
fractieleiders en financieel woordvoerders van regeringspartijen. Als dat
wel het geval zou zijn, zouden zij immers niet slechts de Kamer op achterstand
zetten bij het kabinet, maar ook de oppositie op achterstand zetten bij de
coalitie. In het licht van de gewenste gezonde parlementaire verhoudingen
maakt het kabinet het dan wel heel bont. Dan blijft van enig dualisme niets
meer over. Daarom ga ik ervan uit dat de minister-president de aanbevelingen
die ik zojuist heb gedaan zal onderschrijven en uitvoeren. Dat hoor ik hem
graag bevestigen. Immers, de kwaliteit van de democratie blijkt uit de manier
waarop machtigen met hun macht omgaan.De heer Jan de Vries (CDA):Welk scenario heeft eigenlijk uw voorkeur?De heer Bos (PvdA):Het tweede scenario. Ik vind dat wij moeten accepteren dat het in een
moderne samenleving, mede in het licht van de digitale mogelijkheden, onmogelijk
is om het deksel op de pot te houden tot en met prinsjesdag. Laten wij daar
maar normaal over doen. Als dat gebeurt, moeten wij iedereen die ermee te
maken krijgt ook volledig informeren. Laten wij kijken of wij de rol van het
staatshoofd op prinsjesdag en de troonrede een zinvolle invulling kunnen geven.
Elke keer dat ik daarover sprak, heb ik er bij gezegd dat ikzelf er zeer in
geloof dat op prinsjesdag, waarop ook de opening van het parlementaire jaar
plaatsvindt, de symbolische rol van het staatshoofd wel degelijk een zinvolle
rol kan blijven, maar die zal er wel op moeten worden aangepast.De heer Jan de Vries (CDA):Afgezien van het feit dat u daarmee prinsjesdag verlaagt tot een veredelde
hoedenparade, is het natuurlijk wel de vraag of dat het probleem van de informatieachterstand
oplost. U verschuift eigenlijk dat moment van prinsjesdag – de dag waarop
volgens het kabinet de Kamer wordt geïnformeerd – naar het moment
waarop het kabinet besluit over de rijksbegroting. Op dat moment komt alles
naar buiten, is alles free for all, maar dan heeft de Kamer
toch ook een informatieachterstand en begint dan toch ook het maatschappelijke
debat? Hoe zou dat dan het probleem kunnen oplossen?De heer Bos (PvdA):Daar ben ik het niet mee eens. De degradatie van prinsjesdag tot een hoedenparade
ligt aan ministers en staatssecretarissen die maanden van te voren plannen
buiten brengen die eigenlijk pas op prinsjesdag naar buiten hadden mogen komen.
Zij zijn er dan verantwoordelijk voor dat de koningin in haar hemd staat en
uw collega's met hun hoed op.Mijn voorstel is niet om het lekken maar zo te laten. Als er een besluit
genomen is in de ministerraad, in maart, april of juli, dat gaat over 2007,
dan zou dat gewoon naar buiten moeten worden gebracht. Dan is de Kamer op
dat moment ook geïnformeerd, dan kunnen wij er in de begrotingscyclus
in het najaar de gewone debatten over houden, maar zijn wij ook in staat –
dat is gewoon onze taak en verantwoordelijkheid – om de samenleving
uit te leggen waar het eigenlijk om gaat en om aan te geven dat er misschien
ook wel een ander geluid mogelijk is over ziektekostenpremies of werkloosheidsontwikkeling
dan het geluid dat het kabinet zo graag laat horen.De heer Jan de Vries (CDA):Dan worden de Kamer en de samenleving wel geïnformeerd, maar het
kabinet is als initiatiefnemer natuurlijk altijd eerder op de hoogte. Die
informatieachterstand, waar u zo punt van maakt, blijft dus altijd bestaan.
En, heeft de samenleving, heeft dit parlement behoefte aan onsamenhangende
informatie over de besluitvorming in het kabinet? Het zou ook uw zorg moeten
zijn dat die samenhang in beleid en besluitvorming ook hier voorwerp van debat
kan zijn, maar ook van debat in de samenleving.De heer Bos (PvdA):Als dat uw redenering is – en die respecteer ik uiteraard –
is de consequentie daarvan dat u het eens bent met alle aanvullende eisen
die ik stel aan de variant die het kabinet kiest. Als wordt gezegd dat het
gaat om het in ere herstellen van prinsjesdag en dat dat dan ook het moment
is waarop alles in onderlinge samenhang naar buiten komt, hoort de consequentie
daarvan te zijn dat ook individuele bewindspersonen op momenten voorafgaand
aan prinsjesdag niet meer uit die samenhang losgerukte voorstellen naar buiten
mogen brengen, maar ook dat het kabinet of individuele bewindspersonen niet
meer individuele volksvertegenwoordigers van coalitiepartijen stukken voortijdig
ter beschikking mogen stellen. Ik respecteer uw redenering dus ten volle,
maar dan is dit wel de consequentie. Ik geef u even een voorbeeld van verleden
jaar. Van mei tot en met augustus zijn wij geconfronteerd met geluiden vanuit
het kabinet over de fantastische effecten die de introductie van de nieuwe
Zorgverzekeringswet zou hebben op premie en inkomen. Vier, vijf maanden hebben
wij daar nauwelijks een adequaat antwoord op kunnen formuleren, omdat het
eenzijdige informatie was en wij niet over een zelfstandige bron van informatie
beschikten. Toen wij dat wel hadden, konden wij in het najaar en alle maanden
daarna de samenleving laten zien dat er echt nog wel een paar kanttekeningen
waren te plaatsen bij het beeld dat het kabinet daarvan zo graag heeft willen
neerzetten. Dus, ook als je bezorgd bent over samenhang in de informatieverschaffing
in de richting van de samenleving, blijft het van belang dat niet het kabinet
een monopolie heeft op die informatieverschaffing maar ook dat het parlement
in staat wordt gesteld daar een ander beeld naast te zetten.De heer Bakker (D66):Dat van mei tot augustus zou wel goed zijn voor de betaalde oplage van
de kranten, want die kunnen wel een zetje gebruiken. Laten wij er nu even
van uitgaan dat het kabinet bij zijn besluit blijft. Het is immers aan de
regering om daarover een besluit te nemen. Wat is dan uw opvatting over het
daaropvolgende debat in het kader van de algemene politieke beschouwingen?
Ik neem aan dat u vindt dat die dan niet meteen op de woensdag na prinsjesdag
kunnen worden gehouden, maar bijvoorbeeld een week later en dat de Kamer wat
dit betreft dan ook maar zijn eigen agenda moet vaststellen? In het vorige
debat is ook de vraag aan de orde geweest wat het betekent voor de terughoudendheid
van Kamerleden en fractievoorzitters in het debat dat in die week wordt gevoerd.
Hoe beoordeelt u dat?De heer Bos (PvdA):Het kabinet bepaalt zelf hoe het omgaat met de informatieverschaffing
aan de Kamer. De Kamer kan daarover natuurlijk wel een mening formuleren en
die in een uitspraak aan het kabinet vastleggen. Het is een goede gewoonte
dat het kabinet die uitspraken uitvoert. Wij moeten ons dus niet ontmannen,
voordat dat nodig is. Ik sprak in mijn betoog de minister-president verder
nadrukkelijk niet aan op zijn bevoegdheden, maar op zijn verantwoordelijkheid
voor een kwalitatief goede besluitvorming in het parlement. Ik denk dat die
erbij gediend is als Kamer en kabinet zeker op relevante momenten een zo gelijkwaardig
mogelijke positie hebben en zoveel mogelijk over dezelfde informatie beschikken.Ik ben het eens met de opties die mevrouw Kant in het vorige debat formuleerde.
Voor ons staan namelijk ook twee opties open: ofwel doorgaan met de huidige
embargoregeling ofwel deze regeling afschaffen en de algemene politieke beschouwingen
met een week verschuiven. Mijn voorkeur gaat daarbij uit naar de eerste optie:
doorgaan op de huidige manier. Als dat onverhoopt onmogelijk blijkt, komt
de tweede optie aan de orde.De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Wij zijn het er waarschijnlijk allemaal over eens dat de informatieverschaffingen
op prinsjesdag een chaos is geworden en dat het goed is dat wij in dit debat
proberen om de rommel zoveel mogelijk op te ruimen.Voorzitter. Mij moet van het hart dat ik het betreur dat de Kamer geen
brief van het kabinet heeft ontvangen over zijn voornemens. Ik begrijp dat
u het wel heeft geprobeerd, maar dat de minister-president het niet op papier
wilde zetten. Ik hoor graag van de minister-president waarom de Kamer hierover
nooit een brief heeft ontvangen en of hij bereid is om zijn positie nauwkeurig
uiteen te zetten. Hoe wil hij orde in de chaos brengen?De voorzitter:De minister-president was niet bij het vorige debat over deze problematiek
aanwezig. Misschien is het daarom goed als ik herhaal wat ik hierover zojuist heb gezegd. Op ambtelijk niveau heeft de Kamer het ministerie
van Algemene Zaken om een brief van de minister-president gevraagd. Op dat
verzoek is niet positief gereageerd. Vervolgens heeft de minister-president
mij telefonisch geïnformeerd over de beslissing van het kabinet. Daarover
heeft het Presidium de Kamer vervolgens in zijn brief geïnformeerd.De heer Duyvendak (GroenLinks):Het debat spitst zich toe op de embargoregeling, een regeling die met
goede redenen is geïntroduceerd. De belangrijkste daarvan was dat Kamer
en kabinet enigszins op hetzelfde niveau over informatie moeten beschikken
op het moment dat het debat losbarst. Kabinet en parlement moeten met andere
woorden met min of meer gelijkwaardige wapens kunnen strijden. De informatievoorsprong
van het kabinet op de Kamer mag niet te groot zijn. Laten wij reëel zijn:
die voorsprong zal er altijd blijven. Laten wij er alleen voor zorgen dat
die niet onnodig groot wordt.Mijn fractie vindt dat de informatiepositie van kabinet en parlement zeker
op prinsjesdag, het moment waarop het maatschappelijke debat in de media losbarst,
zo gelijkwaardig mogelijk moet zijn. Op dat moment moet de Kamer over dezelfde
informatie beschikken als het kabinet om goed te kunnen reageren op opmerkingen
uit de samenleving, het maatschappelijk debat te kunnen voeren en de goede
vragen te kunnen stellen. Dat is primair de inzet van mijn fractie. Wij hechten
er verder ook aan dat de algemene politieke beschouwingen de dag na prinsjesdag
worden gehouden, maar dat is secundair aan het belang van een gelijkwaardige
informatiepositie. Er was een soort afspraak, die ik in het vorige debatje
maar een gentlemen's agreement heb genoemd, tussen kabinet en Kamer over hoe
om te gaan met de embargoregeling. Alles wijst erop dat het kabinet dit gentlemen's
agreement eenzijdig heeft opgezegd. Dat is slecht voor de positie van de Kamer.
Ik wil hier ook gememoreerd hebben dat ik het slecht vind voor de positie
van de pers. Ook de pers heeft groot belang bij een zorgvuldige bestudering
van de stukken en bij het kunnen leveren van een zorgvuldige, evenwichtige
publicatie op de dag van prinsjesdag. Wij kennen de bijlagen met de staatjes.
Als de embargoregeling er niet meer is, zal het veel meer knip- en plakwerk
worden. Een reflectie van de pers op de informatie van het kabinet is dan
veel minder goed mogelijk, net zoals het nemen van enige afstand en het komen
tot een analyse. Wij weten allemaal dat informatie macht is. Of misschien
moet je wel zeggen: tijd maal informatie is macht in dit tijdperk. Heel veel
draait om de perceptie van wat er aan de hand is, de interpretatie, de beelden
die worden gegeven. Er lopen niet voor niets tientallen spindoctors rond op
de verschillende departementen. Het afschaffen van de embargoregeling geeft
het kabinet een voorsprong in het bepalen van de perceptie en de interpretatie
van die beelden. Dat vindt mijn fractie eenvoudigweg een slechte zaak.Zoals de heer Bos al zei, maakt het kabinet zelf actief heel veel bekend
voorafgaande aan prinsjesdag. Ik geloof dat de minister-president in 2005
voor prinsjesdag zelfs twee actieve presentaties heeft gegeven bij de majestueuze
trap van zijn departement. Dan wordt het kabinet dus leidend in de beeldvorming.
Daarnaast wordt er strategisch gelekt, worden er dingen in weblogs gezet enz.
Terwijl het kabinet de leiding neemt in het verschaffen van informatie, krijgt
de Kamer de knoet. Dat verbaast mij hogelijk. De Kamer krijgt straf, want
wij krijgen onze stukken niet meer. Dat is wat er feitelijk verandert. Ik
vind het echt heel onterecht dat alles zo eenzijdig op de Kamer wordt afgewenteld.
Ik ben overigens wel benieuwd wat er gebeurt als de minister-president zijn
zin krijgt en er volgend jaar weer wordt gelekt. Wat is dan de consequentie?
Krijgt de Kamer dan nog meer straf, nog minder stukken – want ook dan
is onbewezen of wij er iets mee te maken hebben – of gaat de minister-president
dan wat anders doen? Ik wil in dit debat weer zeggen wat ik ook in het vorige
debat heb gezegd. De discussie wordt nu toegespitst op prinsjesdag, maar zij
heeft volgens mijn fractie in dezelfde mate betrekking op het verantwoordingsdebat
en de stukken die vandaag zijn gepubliceerd. Om praktische redenen hebben
wij gezegd dat wij het dit jaar voor een keertje laten lopen, maar wij zouden
dat de volgende jaren ook graag anders zien.De heer Bos heeft gezegd dat hij drie routes ziet. Ik zie twee hoofdroutes.
De ene route is om stukken zoals persberichten en brieven aan de Kamer meteen
te publiceren op het moment dat het kabinet besluiten neemt, vanaf nu tot
en met prinsjesdag. Dan moeten ook echt alle stukken, brieven en onderliggende
zaken naar de Kamer, opdat wij over dezelfde informatie beschikken. De andere
route is dat het embargo in stand blijft en dat de Kamer en de pers de informatie
blijven ontvangen. Dan geldt ook: mondje dicht voor alle bewindslieden. Misschien
geldt dan ook wel: weblog dicht. Daarmee kan worden bereikt dat Kamer en kabinet
uiteindelijk in een gelijke informatiepositie zitten, maar ook dat coalitie
en oppositie in een gelijke informatiepositie terechtkomen. Ik doel op de
openhartigheid van de heer Van Beek tijdens het eerste debat, toen hij vertelde
wat wij eigenlijk allemaal wel weten, namelijk dat er overleg is over informatie
en standpunten tussen coalitie en regering. Dit leidt tot een slechtere positie
voor de oppositie.De heer Van Beek (VVD):Ik wil opnieuw goed worden geciteerd. Ik heb het niet gehad over overleg
tussen coalitie en regering. Ik heb gezegd dat ik wel eens overleg heb met
de ministers van de VVD.De heer Duyvendak (GroenLinks):Er vindt overleg plaats en als gevolg daarvan is er meer informatie beschikbaar
bij de coalitiepartijen dan bij de oppositiepartijen. Dat is ongewenst en
unfair. Als het maatschappelijke, politieke en publicitaire debat losbarst,
moet iedereen over even veel informatie beschikken. Zeker op het moment dat
je de embargoregeling wilt afschaffen. Op die dinsdagmiddag weten de coalitiewoordvoerders
meer en hebben zij zich beter kunnen voorbereiden dan de oppositiewoordvoerders.
Mij moet van het hart dat ik het opvallend vind dat de coalitiepartijen in
het vorige debat niet zo'n moeite leken te hebben met het verdwijnen van de
embargoregeling. Dat vond ik geen fraai voorbeeld van opkomen voor de positie
van de Kamer.De heer Bakker (D66):In mijn termijn heb ik gezegd dat het geen kwestie is van oppositie versus
coalitie. U bent toch altijd de man geweest – en nog – van het
maatschappelijk verzet? Is de kans niet veel groter voor coalitiepartijen
om iets dicht te schroeien en na de algemene politieke beschouwingen als aanvaard
beleid te beschouwen als wij dat in één dag doen?
Die kans is veel groter dan wanneer er een of twee weken tussen prinsjesdag
en het uiteindelijk debat zit. Het maatschappelijk verzet is dan juist in
staat om protest te laten aanzwellen. Ik denk even vanuit uw redenering.Ik herinner mij dat daar ook voorbeelden van zijn. Twintig à vijfentwintig
jaar geleden wilde de toenmalige minister Joop den Uyl van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid de Ziektewet fors aanpakken. Dat plan werd bij mijn beste
herinnering tussen prinsjesdag en de algemene politieke beschouwingen door
maatschappelijk verzet om zeep geholpen. Ik heb het echter niet nageslagen.
Kortom: het is niet alleen een kwestie van coalitie of oppositie, maar het
is gewoon de vraag wat het kabinet beslist. Daarna ziet de Kamer wel op welk
moment zij het debat het beste kan voeren.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik juich toe dat u zich zorgen maakt en de beste voorwaarden wilt scheppen
voor maatschappelijk verzet. Dat is nobel. U hebt misschien in mijn bijdrage
gehoord dat ik de discussie over het moment van de algemene politieke beschouwingen
niet centraal heb gesteld. Ik vind dat van secundair belang. Het gaat mij
erom dat iedereen zo veel mogelijk over dezelfde informatie beschikt op het
moment dat de plannen van het kabinet publiek worden. Dit gebeurt na de troonrede
bij het aanbieden van het koffertje. Dan barst het maatschappelijke, publieke
en publicitaire debat namelijk los. Wat mij betreft kunnen wij dan debatteren
over de vraag of wij dat woensdag of de dag erop doen. Ik heb een lichte voorkeur
voor woensdag, maar dat vind ik eigenlijk een ander debat. Op het moment dat
de spullen openbaar worden, moet iedereen over dezelfde informatie beschikken.De heer Bakker (D66):U hebt een punt als de regering helemaal haar zin zou krijgen, namelijk
dat de stroom informatie vanaf vandaag tot aan prinsjesdag helemaal opdroogt.
Pas dan horen u en wij de feiten. Ik denk eerlijk gezegd dat dit niet gaat
gebeuren. De afgelopen jaren heb ik op prinsjesdag helemaal niets nieuws gehoord,
want ik heb steeds alles al in de krant gelezen. Dat geldt voor u en dat geldt
voor mij. Mijn stelling is dan ook dat het informatieverschil de facto helemaal
niet groot is.De heer Duyvendak (GroenLinks):Zoals het nu gaat, vind ik het een rommeltje. Wij moeten proberen daar
orde in te brengen. Dat zal sowieso lastig zijn. Wat mij betreft zijn er twee
opties, waarbij ik een lichte voorkeur heb voor opzouten, slot op de mond
en een embargo tot prinsjesdag. Ik heb er echter ook helemaal geen bezwaar
tegen als het kabinet deelbesluiten openbaar maakt op het moment dat hierover
is beslist. In dat geval moeten ook alle achterliggende stukken openbaar worden
gemaakt. Op die manier werken wij dan stapje voor stapje toe naar prinsjesdag.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Na het debat van gisteren moet mij wel even de verzuchting
van het hart dat dit wel een voorbeeld is van politiek met een kleine p, dat
wij de hele middag moeten praten over de manier en het moment waarop de Kamer
over de stukken kan beschikken voor het debat over de kabinetsvoornemens voor
het jaar erop. Dat wij hier eerst op verzoek van de coalitie onderling en
vervolgens met de minister-president himself een hele middag over moeten debatteren,
is toch wel een beetje politiek met een kleine p.Wij spreken hier over de gang van zaken rond prinsjesdag en de algemene
politieke beschouwingen. Dat is meer dan alleen een traditioneel hoogtepunt
met de gouden koets, een hoedenparade en noem maar op. Het is de opening van
het nieuwe parlementaire jaar. De Staten-Generaal is dan in Verenigde Vergadering
bijeen om de kabinetsvoornemens uit de mond van Hare Majesteit de Koningin
te vernemen en wil daarna direct met de regering in debat.Rondom dat hoogtepunt van onze parlementaire democratie hebben wij de
goede gewoonte, een traditie, ontwikkeld om elkaar, regering en parlement
als medewetgevers, in staat te stellen dat belangrijke moment daadwerkelijk
gestalte en inhoud te geven. De regering stelt de Kamer bijvoorbeeld in staat
om het debat goed voor te bereiden. Er wordt voor gezorgd dat de Kamerleden
kennis kunnen nemen van de stukken en de voornemens zodat het debat de lading
kan krijgen die het hoort te hebben. Het is een principieel debat. Daarna
wordt ingegaan op de begrotingshoofdstukken. Kamer en kabinet zijn dan maandenlang
bezig met het bespreken van de details. Het is echter van belang dat het hoofdlijnendebat
goed kan worden voorbereid.Het is dus meer dan een traditie met uiterlijk vertoon. Het is een inhoudelijk
parlementair-democratisch belangrijk moment in ons parlementaire bestaan.
Daarom is er een gemeenschappelijk belang; dat mis ik een beetje in dit debat.
Wij hebben een gemeenschappelijk belang om het zo te houden en om ervoor te
zorgen dat wij dit op een goede manier kunnen blijven doen. Voor wij het weten,
staan wij tegenover elkaar met een beroep op het goed recht van de regering
om zelf te bepalen wanneer zij de stukken naar de Kamer zendt. Ik betwist
dat goede recht niet, maar ik zou willen dat er geen beroep op wordt gedaan
vanuit het gemeenschappelijke belang.De Kamer kan ook zeggen dat zij zelf het recht heeft om haar eigen agenda
te bepalen. Dat is ook niet in het geding. Ik wil de minister-president echter
met enige klem voorhouden dat het ook goed gebruik is dat er op prinsjesdag
bij de aanbieding van de stukken aan de voorzitter van de Tweede Kamer een
klemmend beroep wordt gedaan op de Kamer om er toch echt aan mee te werken –
dat is in het belang van de regering – om alle begrotingshoofdstukken
voor 1 januari af te handelen. De Kamer, bereid als zij is om mee te
werken aan het elkaar in staat stellen om het werk goed te doen, zegt zich
te willen inspannen om dat te bereiken.Wij gaan over onze eigen agenda. Wij kunnen makkelijk zeggen dat de begroting
van Financiën pas in februari aan de orde kan komen. Wij zijn bereid
om ons drie slagen in de rondte te werken desnoods om ervoor te zorgen dat
voor kerst al die begrotingshoofdstukken zijn behandeld zodat de minister-president
en de regering daadwerkelijk aan regeren toe kunnen komen en het geld kunnen
uitgeven aan de daarvoor bestemde doelen. Zo helpen wij elkaar om de parlementaire
democratie een beetje fatsoenlijk en werkbaar te laten functioneren. Dat mis
ik in deze discussie. Wij moeten dus niet te makkelijk een beroep doen op
het formele recht. Het is mijn wens dat wij met elkaar zoeken naar mogelijkheden
om dit goed te laten verlopen, het liefst op de wijze waarop wij dat tot nu
toe gewend zijn.De heer Bakker (D66):Voor de suggestie blijft hangen dat dit voor 1993 anders was: volgens
mij is het al 25 jaar gebruikelijk dat de begroting voor 1 januari wordt
afgehandeld en was dat zelfs zo toen de algemene politieke beschouwingen nog
werden gehouden in de tweede week van oktober. De laatste keer dat dit niet
het geval was, was eind jaren zeventig. Dit hangt dus niet direct samen met
de datum van het debat over de algemene politieke beschouwingen. Als dat later
plaatsvindt, is er een paar weken tijd voor wetgevingstrajecten en dergelijke.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik wil ons gezamenlijke geheugen even opfrissen, mijnheer Bakker. Wij
zijn beiden van de lichting 1994. Ik feliciteer u nog met uw twaalfjarig Kamerlidmaatschap
vandaag en die felicitatie zou u mij best terug kunnen geven. Er waren heel
andere redenen om de weg te gaan van het uit elkaar trekken van de algemene
politieke en de algemene financiële beschouwingen. Ik meen dat de heer
Van der Vlies de enige van de woordvoerders vandaag is die dat nog heeft meegemaakt,
maar misschien mag ik in herinnering brengen dat er ook toen wij nog de gewoonte
hadden om de algemene politieke beschouwingen een week na prinsjesdag te houden,
een embargoregeling bestond. Dat hangt niet een op een samen. Er is geen causale
relatie dat als je het een doet, je meteen ook het ander moet doen. Je kunt
best een embargoregeling hebben en toch een week later het debat houden. Wij
hadden heel goede inhoudelijke redenen om dat niet meer te willen en dus te
besluiten om het debat naar voren te halen en de politieke en financiële
beschouwingen uit elkaar te trekken.Ik onderken het probleem van de schending van het embargo. Dat is kwalijk.
In het vorige debat heb ik ook gezegd dat dit niet goed is. Wij moeten zoeken
naar een manier om dit aan banden te leggen en ons afvragen welke invloed
wij daarop kunnen uitoefenen. Op grond van hun persconferenties en het strategisch
lekken, ben ik echter van mening dat de leden van het kabinet weinig recht
van spreken hebben. Het wordt vrij principieel aangezet dat het niet netjes
is dat er uit de Kamer wordt gelekt terwijl de Koningin de voornemens nog
bekend moet maken; als dat al gebeurt, want dat is niet bewezen. Ik kan het
niet rijmen met het voorbeeld waarvoor ik de minister-president vorig jaar
naar de Kamer heb laten komen, toen vice-premier Zalm zei het minister De
Geus wel te gunnen om zelf al de krenten uit de pap te halen door het goede
nieuws uit de begroting op de donderdag of vrijdag voor prinsjesdag bekend
te maken. Als wij het met elkaar kwalijk vinden dat voor prinsjesdag informatie
naar buiten wordt gebracht, geldt dat zeker voor de dienaars van de Kroon:
de ministers zelf. Hoe kwalijk het lekken ook wordt gevonden, ik meen dat
ministers niet zo veel recht van spreken hebben zolang zij persconferenties
beleggen en spin doctors juist in deze week hun handen vol hebben om alle
informatie te brengen op de plekken waar zij nog niet hoort.Ik wil ook iets zeggen over het verschil tussen coalitie- en oppositiefracties.
Ik ben het eens met de opmerking van de heer Bakker dat dit niet het principiële
punt is dat in het geding is, maar het is wel een element dat een rol speelt.
Ik heb in het vorige debat aan college Van Beek de vraag gesteld of hij zijn
hand ervoor in het vuur zou durven steken dat in een systeem zonder embargoregeling
de fractievoorzitters van de coalitiepartijen tot prinsjesdag niet meer informatie
hebben dan de andere fractievoorzitters of Kamerleden. Hij was zo eerlijk
om te zeggen dat hij zijn hand daarvoor niet in het vuur zou durven steken,
omdat hij wist dat het gebeurt. Hij zei dat hij zou liegen als hij zou zeggen
dat het niet gebeurt. Dat vind ik ernstig. Ik waardeer, zoals ik ook toen
heb gezegd, zijn eerlijkheid. Hierin ligt bovendien de suggestie besloten
dat fractievoorzitters van de coalitiepartijen wel te vertrouwen zijn. Zij
hebben, zo heeft hij er bij gezegd, niet de stukken maar wel de informatie.Ik heb niet veel fantasie nodig om te begrijpen dat wanneer alle Kamerleden
na de troonrede uit de Ridderzaal naar buiten gaan, er in de huidige situatie
drie fractievoorzitters zijn die al precies weten wat zij tegen de pers gaan
zeggen, terwijl de rest nog moet verwerken wat de koningin heeft gezegd en
met de voorlichters overleggen hoe zij erop zullen reageren. In de coalitiefracties
is dat allemaal al besproken. Dat is niet goed, mede tegen de achtergrond
van de vraag wie wel en wie niet te vertrouwen is met betrekking tot het lekken.Ik bepleit dat de minister-president bekijkt wat hiervan de effecten zijn.
Hij zou de verantwoordelijkheid moeten nemen om te voorkomen dat individuele
leden van de Kamer of fractievoorzitters, zonder over de stukken te beschikken,
al zijn geïnformeerd over de plannen van het kabinet. Ik vraag mij af
of de minister-president mijn vraag net zo eerlijk zou willen beantwoorden
als collega Van Beek dat heeft gedaan. Zou de minister-president zijn hand
ervoor in het vuur durven te steken dat geen enkele informatie aan enig lid
van de Kamer wordt gegeven eerder dan door de koningin zelf op prinsjesdag?
Ik ben erg benieuwd naar zijn eerlijke antwoord op deze vraag.Ik heb niet de behoefte om in te gaan op de vragen die collega Bos heeft
opgeroepen met betrekking tot een andere vormgeving van prinsjesdag. Dat standpunt
kent hij van mij. Ik begrijp weliswaar zijn overwegingen om ook hierover te
spreken, maar ik heb die ambitie niet.Ik wil mijn bijdrage eindigen met een klemmend beroep op de minister-president
om niet een polariserende stap te zetten onder verwijzing naar het recht van
de regering om zelf te bepalen wanneer zij de stukken aan de Kamer sturen,
maar om samen met de Kamer te zoeken naar een manier om prinsjesdag te laten
wat het is, namelijk een goede dag waarop wij de voornemens formeel vernemen,
en direct daarna een parlementair hoogtepunt beleven in de vorm van goed voorbereide
algemene beschouwingen. Van onze kant moeten wij de plicht op ons nemen om
te voorkomen dat het aan ons ligt dat informatie naar buiten komt.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Collega Van As is ander werk gaan doen. Bij een korte afstemming
bleek dat wij dezelfde opvattingen hadden. Hij zei dat ik namens zijn fractie
kon spreken. Dat is heel uniek voor mij.Een tweede opmerking vooraf is dat ik er zojuist kennis van heb genomen
dat twee collega's vandaag wat te vieren hebben. Ik wil hen daar graag als
eerste mee feliciteren. Zowel collega Rouvoet als collega Bakker
is twaalf jaar lid van de Kamer.Ik heb ook meegedaan aan het vorige debatje, dat vooral een zaak was tussen
Kamerfracties en Presidium. Ik maak nu graag een paar opmerkingen aan het
adres van de regering. De fractie van de VVD kan eigenlijk heel goed leven
met de huidige embargoregeling. Zij kan er ook goed mee leven dat wij in het
weekend voor prinsjesdag de stukken krijgen en dan heel hard werken, om te
zorgen dat wij met prinsjesdag en de dag erna goed voorbereid zijn op de debatten
die wij gaan voeren.In onze kring zijn er echter in steeds grotere mate irritatie en zorg
over wat nog over is van de embargoregeling. Er staat toch wel heel veel in
de krant. De laatste jaren heb ik het gevoel dat vrijwel alles in de krant
staat. Nu moet ik een onderscheid maken tussen drie facetten, zoals anderen
ook hebben gedaan. Ten eerste kan er echt gelekt worden, waar dan ook, ambtelijk,
bij ons of door wie dan ook. Ten tweede kan er ook door ministers voor of
tijdens het voorbereidingsproces echt gelekt worden. Er staan dan dingen in
de krant die onderdeel zijn van discussie en besluitvorming in het kabinet.
Ten derde zijn er ministers die voor of na de besluitvorming in het kabinet –
beide komt voor – veel te veel informatie geven. Dat is geen lekken.
Het is duidelijk waar het vandaan komt. Soms komt het zelfs van persconferenties,
weblogs en noem maar op.Het afgelopen jaar was het volgens mij wel het ergst. De koningin had
toen echt niets nieuws meer te vertellen. Dat is gewoon slecht. Dat devalueert
de dag, ondanks alle ceremonie, aanzienlijk. Ik kan mij daarom heel goed voorstellen
dat het kabinet nadenkt of het ook anders kan. Een probleem signaleren wij
met zijn allen.De eerste vraag is nu wat het kabinet eigenlijk heeft besloten. In dit
geval is onze voorzitter de spreekbuis van het kabinet. Wij hebben van hem
wel iets gehoord, maar wij zouden graag van het kabinet zelf weten wat het
besloten heeft. Als besloten is om de embargoregeling af te schaffen, geldt
dat dan voor alle embargoregelingen of alleen voor de embargoregeling voor
de Kamer? Er is een aantal regelingen, voor het informeren van het middenveld,
van de pers, van de Kamer. Wat houdt het besluit van het kabinet precies in?Als alle regelingen worden afgeschaft, hoe stelt het kabinet zich dan
de huidige situatie voor? Welke randvoorwaarden zijn gecreëerd? Er kan
dan namelijk niet meer gelekt worden bij de pers, niet meer door de Kamer
en niet meer bij het middenveld. Er kan dan alleen nog maar gelekt worden
door het kabinet zelf. Hoe kunnen wij ervoor zorgen dat er dan een geheel
andere situatie ontstaat en dat wij echt met rode oortjes in de Ridderzaal
zitten te luisteren naar de Koningin die ons alleen maar iets nieuws vertelt?
Dat willen wij graag. 's Middags komt vervolgens hier de heer Zalm die ons
voor het eerst informeert over alle plannen van het kabinet. Het zal duidelijk
zijn dat wij onze werkwijze zo moeten inrichten dat er tussen het moment waarop
wij de informatie ontvangen en het moment waarop de algemene beschouwingen
worden gehouden voor ons gelegenheid is om ons voor te bereiden op het debat.
Het is logisch dat de algemene beschouwingen dan wat later worden gehouden.
Dit is niet een zaak voor het kabinet, maar ik kan mij voorstellen dat wij
daartoe besluiten.Ik meen dat de nieuwe regeling ook van invloed is op de manier waarop
prinsjesdag wordt gehouden. Wij weten tot die dag namelijk nog niets en wij
kunnen dus ook niets zeggen tegen de pers. Ik kan mij echter voorstellen dat
de ministers die tijdens de maanden van het voorbereidingstraject hun mond
hebben gehouden, vanuit de Ridderzaal naar een zaal gaan die wij ze heel graag
ter beschikking stellen en dat zij daar vervolgens een toelichting geven op
alle plannen en voorstellen. Wij hebben gesproken over de vraag of wij in
die situatie op achterstand staan. Ik voel dat zelf niet zo, want ik vind
dat degene die de plannen voorstelt die plannen in het openbaar mag toelichten.
Voordat wij het politieke debat aangaan, zouden wij echter de tijd moeten
hebben om de stukken te bestuderen. Nogmaals, een week lijkt mij daarvoor
ruim voldoende.Kortom, wat mij betreft kan alles anders. Ik heb het gevoel dat mijn betoog
redelijk veel lijkt op dat van de collega's en met name op dat van de heer
Bos. Er kan op meerdere manieren worden gehandeld, maar van belang is dat
het proces wordt ingebed in randvoorwaarden. Ik wil dan ook heel graag weten
wat het kabinet heeft besloten en hoe het ervoor zorgt dat er echt randvoorwaarden
worden gecreëerd. Wij zullen namelijk anders tewerk gaan.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Met dat laatste ben ik het uiteraard zeer eens. Het kan aan
mij liggen, maar één ding begrijp ik nog niet helemaal. Heb
ik uit het hieraan voorafgaande debat goed begrepen dat het voornaamste probleem
dat de heer Van Beek met de conceptbrief van het Presidium had niet zozeer
het verzoek tot instandhouding van de bestaande embargopraktijk was, maar
het feit dat dat de vorm kreeg die de Kamer aanleiding gaf om te zeggen: wij
gaan over onze eigen agenda, wij zijn het dus niet eens met deze beslissing?
Zei zij daarom niet: gij zult het anders doen? Met andere woorden, ik meen
uit het vorige debat begrepen te hebben dat die brief anders had moeten luiden,
meer in termen van: eigenlijk is het zo'n slechte praktijk nog niet, zouden
wij daar niet mee door kunnen gaan, dan kunnen wij daarover met elkaar in
gesprek gaan. Als die brief zo was opgesteld, was zij bij de heer Van Beek
en zijn fractie dan anders "geland"?De heer Van Beek (VVD):Dat is zo. Nogmaals, wij zouden met de eerste embargoregeling kunnen leven.
De brief kwam nadat er gemeen overleg was geweest dat niet tot een oplossing
had geleid. Dan kan er niet een briefwisseling zijn die als het ware inhoudt
dat wij niet zouden instemmen met genomen besluiten.De heer Bos (PvdA):In formele zin heeft u gelijk. Laat ik het zo zeggen: het is mogelijk
dat de Kamer zegt wat zij de wenselijke gang van zaken vindt.De voorzitter:Ik heb in het vorige debat toch naar voren gebracht dat dat de bedoeling
is. Nu gaat de discussie weer over de formulering, maar ik heb toegelicht
waar het om gaat.De heer Bos (PvdA):Ik dacht: ik gun u als man op leeftijd na een korte nacht wat rust. De
Kamer kan na dit debat een uitspraak doen over wat zij de meest wenselijke
gang van zaken vindt. De heer Van Beek kan zich twee werkbare modellen voorstellen:
de huidige praktijk met een steviger handhaving en een steviger invulling
van de discipline, en het afschaffen van de embargoregeling met consequenties
voor bewindspersonen, voorinformatie, persconferenties, etc. Welk model heeft
zijn voorkeur?De heer Van Beek (VVD):Mijn voorkeur hangt heel erg af van de randvoorwaarden. Ik zou graag met
de oude regeling doorwerken, maar dan moet het anders dan in de afgelopen
jaren, want op die manier kan het niet.De heer Bos (PvdA):Dan wachten wij de discussie over de randvoorwaarden af.De heer Van Beek (VVD):Nogmaals, ik ben niet tevreden als het kabinet de embargoregeling zou
afschaffen zonder verder iets te regelen. Ik ben dus zeer benieuwd naar de
vormgeving van het besluit.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. De SGP-fractie onderkent dat er een probleem is. De vraag
is wel hoe wij het aanpakken. Het luistert nauw, het gaat om de kwaliteit
van de parlementaire democratie, om de spelregels in het verkeer tussen parlement
en kabinet. Wat is het probleem? Er is in toenemende mate een trend van lekken,
waaronder schendingen van een opgelegd embargo. Het neemt onmiskenbaar toe,
hetgeen uiterst betreurenswaardig is. Het laatste voorbeeld is de vorige zomer,
toen het niet goed ging. Ook bewindslieden hielden persconferenties en deden
in het openbaar mededelingen, voorafgaand aan prinsjesdag. Uiteindelijk is
de veronderstelling publiek gemaakt dat er in het parlement zou zijn gelekt.
Als dat zo zou zijn, is dat beschamend, maar het is niet bewezen.Bij de voorbereiding van dit debat stuitte ik op een begrotingslek in
de negentiende eeuw. Zoals gebruikelijk probeer ik ook dit debat in historisch
perspectief te plaatsen. Vlak na de abdicatie van koning-koopman Willem I
deed de Tweede Kamer pogingen om meer zeggenschap te krijgen over de schatkist.
Tot dan toe was het een zaak waar het parlement niet of nauwelijks aan te
pas kwam. Minister van Financiën Rochussen was niet ongenegen om de Tweede
Kamer op dit punt tegemoet te komen en stelde twee begrotingsstaatjes ter
beschikking, waarin de financiële toestand uit de doeken werd gedaan.
Wat gebeurde er daags daarna? Een van de twee overgelegde cijferreeksen stond
pontificaal afgedrukt in de Arnhemsche Courant. Een nieuw, nog onervaren Kamerlid
had in zijn onschuld het staatje aan een journalist ter inzage gegeven, die
het daarna prompt als primeurtje publiceerde. Dat de regering van toen not
amused was, laat zich raden, temeer daar de cijfers nog van belang waren voor
de op dat moment actueel zijnde afwikkeling van de onderhandelingen met het
afgescheiden België.Lekken is dus van alle tijden, maar daarom is het niet minder laakbaar.
Dat daar een beleidsreactie op wordt gezocht, begrijpt mijn fractie goed,
temeer daar de gang van zaken in de achterliggende jaren een devaluatie van
prinsjesdag heeft opgeleverd. Wij kennen allen het ceremoniële deel en
wij zijn daar in zeker opzicht aan gehecht. De inhoudelijke kant van de zaak
moet ons echter zeer ter harte gaan. Dan gaat het onder andere om de verantwoordelijke
rol van ons staatshoofd, een aangelegen punt van de verantwoordelijkheid van
de minister-president. Verder is het de vraag wat er nog gebeurt, als alles
eigenlijk al bekend is. Wij willen terug naar de waarden van prinsjesdag,
om het zo maar te zeggen. Wij hebben daar allen een verantwoordelijkheid voor
en daarom hebben wij deze discussie onder ogen te zien.De ministerraad heeft besloten om de embargoregeling in te trekken. Dat
is een breuk in een traditie van jaren. Die traditie heeft haar betekenis
en de Kamer is daar ook prudent mee omgegaan. Het is al gereleveerd dat wij
een tijd hebben gehad waarin wij een paar dagen voor prinsjesdag de stukken
onder embargo kregen, waarna na een leespauze van een of twee weken het debat
volgde. De schaduwkant daarvan was dat heel veel, om niet te zeggen nagenoeg
alles, al voor die tijd in het openbaar was uitgekauwd. Dat leverde schade
op aan het debat. Daarna is gezegd dat wij het debat dan maar direct na prinsjesdag
moesten houden. Op zichzelf heeft mijn fractie daar een voorkeur voor. Daarom
vraag ik de minister-president wat de dwingende reden is om te besluiten zoals
hij gedaan heeft. Is het ook niet een kwestie van vertrouwen over en weer
en van discipline, ook van bewindslieden en alle anderen die hierbij in het
geding zijn? Je kunt namelijk regelen wat je wilt, maar als de cultuur die
je met elkaar maakt, niet deugt, blijf je risico's lopen en zullen er dingen
fout gaan.Mijn fractie erkent dat er door de Kamer geen recht is te claimen op het
ontvangen van de stukken onder embargo. Het is een gunst; het kabinet heeft
ook niet de plicht om de stukken aan de Kamer te geven. Deze gang van zaken
heeft de afgelopen jaren echter wel zijn werking gehad. Er moet dus echt heel
veel tegenover staan alvorens die gewoonte doorbroken mag worden. Mijn fractie
doet dan ook een beroep op de minister-president om dit alles nog eens van
een indringende reactie te voorzien en, als hij die niet heeft, de zaak te
heroverwegen. Mocht de beslissing van de ministerraad overeind blijven, dan
nog gaat de Kamer over haar eigen agenda. Voor dat geval – dit is natuurlijk
secundair – voel ik mij, alles afwegende, wel thuis bij de redenering
van collega Van Beek. Hij gaf aan dat wij dan een korte tijd nemen om ons
in de stukken te verdiepen, zij het onder de voorwaarde dat wij het optreden
in het openbaar dan ook opschorten tot dat moment en niet al eerder aan de
gang gaan. Dat zou discipline en kwaliteit zijn. Het nadeel daarvan is dat,
als iemand om welke reden dan ook daardoorheen stapt, de anderen wel zullen
volgen omdat zij denken dat zij moeten. Ik zou dat jammer vinden. Dit is evenwel
secundair. Mijn voorkeur gaat uit naar handhaving van wat er nu is.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Mijn verhaal zal natuurlijk eensluidend zijn ten opzichte
van hetgeen ik in het eerdere debat over hetzelfde onderwerp maar dan met
het Presidium van deze Kamer, naar voren heb gebracht. Het zal nu alleen wat
meer toegespitst zijn op de minister-president. Ik heb gezegd dat de manier
waarop wij een en ander gaan invullen ten aanzien van prinsjesdag altijd voor-
en nadelen zal hebben en dat het ook afhangt van de vraag wat je het zwaarst
laat wegen bij die voor- en nadelen. Ik heb al aangegeven dat voor mijn fractie
het belang van een goede voorbereiding heel zwaar weegt. Eigenlijk is de huidige
embargoregeling een goede manier om aan dat punt te voldoen. Het is een goede
manier om ervoor te zorgen dat je je als fractie goed kunt voorbereiden op
de algemene politieke beschouwingen. Dat wegen wij dus zwaar.
Het feit dat door de devaluerende regeling de koningin in haar hemd zou zitten,
is voor ons niet zozeer een afweging. Wij hebben het namelijk altijd al een
wat ongemakkelijke situatie gevonden dat de koningin kabinetsbeleid moet voorlezen.
Zij is feitelijk elk jaar buikspreekpop van het kabinet. Wij zouden haar er
graag van verlossen door de minister-president de troonrede zelf te laten
voorlezen.De vraag aan de minister-president is waarom hij de embargoregeling wil
opheffen. Wat zijn de argumenten die hij hiervoor hanteert? Ik mag toch aannemen
dat hij er heel gegronde redenen voor heeft. Het lekken zal waarschijnlijk
een belangrijk argument zijn. Vanuit het kabinet zelf heeft zich op dat punt
overigens ook wel het nodige voorgedaan. Ook ik erken natuurlijk dat het lekken
een probleem is. Als je met elkaar afspreekt om je aan het embargo te houden,
is het heel onplezierig in de omgang en in het debat als een van de partijen
zich er niet aan houdt en dat stukken onder embargo toch onderdeel uitmaken
van het publieke debat. Als het echt plannen zijn die men naar buiten brengt,
kun je niet meer van lekken spreken. Dan is het gewoon het naar buiten komen
met plannen. Dat een plan wellicht wat eerder naar buiten komt dan prinsjesdag,
daar is op zichzelf niet zo veel mis mee. Wel storend is het als de Kamer
daarbij dan niet volledig geïnformeerd wordt. Als er een wetsvoorstel
gemaakt is of als er een plan komt van een van de ministers, gaat het naar
de Kamer en dan wordt het toegelicht in de media. Als fractie kun je daarop
dan reageren. Daar is op zichzelf niets mis mee. Waar wel iets mis mee is,
is dat je plannen niet kent maar dat er wel mooie sier gemaakt wordt met dat
deel van de plannen waarvan openbaarmaking de desbetreffende minster wel goed
uitkomt. Ik vraag de minister-president hierop te reageren. De andere route,
alles openbaar en een vrije discussie in de media en later in de Kamer, is
wat ons betreft prima.Wat mij verder stoort, is dat het lekken niet alleen stukken rond prinsjesdag
betreft. Het komt wel vaker voor dat een minister een plan toelicht in de
media en vervolgens mijn fractie om een reactie wordt gevraagd zonder dat
zij het voorstel heeft en zij er dus geen gewogen oordeel over kan geven.
De Kamer moet gelijktijdig en bij voorkeur eerder geïnformeerd worden
dan de media. Anders wordt het voor de Kamer heel erg moeilijk om inhoudelijk
te reageren op hetgeen er vanuit het kabinet wordt voorgesteld. Ik heb het
zelfs wel eens meegemaakt dat een minister antwoorden op Kamervragen die ikzelf
had gesteld in de media bracht, zonder dat ikzelf op de hoogte was van die
antwoorden. Dat is iets wat dus absoluut niet kan.In het debat voorafgaand aan dit debat heeft de heer Van Beek gewezen
op de te betrachten openheid. Hij is zo open om te zeggen dat het overleg
plaatsvindt. Toch is het iets wat eigenlijk niet kan, namelijk dat coalitiefracties
in deze Kamer een informatievoorsprong hebben ten opzichte van oppositiefracties.
Het gebeurt natuurlijk niet voor de kat z'n viool. Het heeft natuurlijk ook
te maken met aftasten. Valt iets goed bij de coalitiefracties in de Kamer?
Moet het kabinet een voorstel al dan niet nog een tikkeltje aanpassen? Het
gaat natuurlijk niet alleen om de uitwisseling van informatie. Niemand kan
mij wijsmaken dat er niet meer gebeurt. De heer Van Beek heeft gezegd dat
er geen geheime stukken zijn. Ik krijg graag van de minister-president bevestigd
dat het ondenkbaar is dat coalitiefracties stukken hebben waarover de oppositiefracties
niet kunnen beschikken. De heer Duyvendak heeft terecht opgemerkt dat er een
relatie is met het opheffen van de embargoregeling. Los van het feit dat het
niet erg dualistisch is, wordt de oppositie op grotere achterstand gezet als
zij de informatie nog later krijgt. Wil de minister-president zijn visie geven
op het vergroten van de informatieachterstand?Een deel van de Kamer hecht aan de huidige embargoregeling omdat dit de
mogelijkheid biedt om je op een prettige manier voor te bereiden op de algemene
beschouwingen. Ik verzoek de minister-president dan ook om deze regeling te
handhaven. Wil hij de voor- en nadelen van de embargoregeling nog eens op
een rij zetten? Wellicht is hij bereid om zijn voorstel vanwege de vele nadelen –
ik weet dat dit woord na gisteren een speciale betekenis heeft gekregen, maar
ik gebruik het toch maar – te heroverwegen.Als de minister-president bij zijn voorstel blijft, is het mogelijk dat
de stukken pas op prinsjesdag zelf verschijnen. Dan zal de Kamer zeker een
week nodig hebben om zich goed op de algemene beschouwingen voor te kunnen
bereiden. In die week zullen fracties reageren en kan er in de media al van
alles behandeld worden. Dat zien wij echter niet als een nadeel, want een
dergelijk maatschappelijk debat kan ook een zeer positief effect hebben. Dat
neemt niet weg dat het handhaven van de huidige embargoregeling onze voorkeur
heeft.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Het vrijelijk lekken en voortijdig publiceren van informatie
irriteert de CDA-fractie al langere tijd. Dat is een verwerpelijke praktijk.
Het is niet alleen strijdig met de Grondwet, maar het tast ook de positie
van prinsjesdag en die van onze koningin aan.De heer Bos (PvdA):Ik was niet van plan om te interrumperen, maar nu u zulke sterke woorden
gebruikt, kan ik het niet laten. Wat vindt u ervan dat minister De Geus in
De Telegraaf op zondag zijn plannen voor de begroting 2007 al ontvouwd heeft
en staatssecretaris Wijn op zijn weblog de belastingplannen voor 2007 bekend
heeft gemaakt?De heer Jan de Vries (CDA):De Telegraaf op zondag lees ik nooit, maar ik vraag u nog even geduld
te betrachten, hoewel ik begrijp dat dit erg lastig is. Ik kom hier nog op
terug.Het schrappen van de embargoregeling kan een oplossing zijn. Als het kabinet
daarvoor kiest, heeft dat in ieder geval gevolgen voor onze werkwijze. Ook
de CDA-fractie vond het heel plezierig om al in de week van prinsjesdag het
debat in de Kamer te kunnen voeren. Dat doet het goed in de publiciteit en
het is ook goed voor de positie van het parlement. Je kunt echter niet zeggen
dat een week uitstel slecht is voor het aanzien van het parlement. Dat gaat
er bij ons niet in. Overigens gaan wij vooral zelf over dat aanzien. Ik sluit
mij op dat punt graag aan bij de woorden van de heer Van der Vlies.Het voortijdig uitlekken van stukken is schadelijk voor de parlementaire
democratie en dus voor de aard van prinsjesdag. Ik zeg tegen de heer Rouvoet
dat het in ons gezamenlijk belang is om die te waarborgen. En dat rechtvaardigt
in de ogen van de CDA-fractie de keuze van de regering om de
embargoregeling te schrappen. Het argument dat daarmee een informatieachterstand
zal ontstaan, maakt op ons geen indruk. In het interruptiedebatje met de heer
Bos heb ik al gezegd dat er altijd sprake zal zijn van een informatieachterstand.
De auteur van de stukken heeft immers een informatievoorsprong en die zal
hij behouden. Wij zouden overigens ook graag onder embargo de tegenbegroting
van de heer Bos en anderen ontvangen om de feitelijke onjuistheden daarin
tijdig bloot te kunnen leggen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer De Vries kan toch niet serieus menen dat het een gemeenschappelijk
belang is dat wij gezamenlijk voorkomen dat informatie in stukken uitlekt?
Dat is weliswaar een gedeeld belang, maar de vraag is of wij in staat zijn
om elkaar te faciliteren met de intentie prinsjesdag en de algemene beschouwingen
tot een hoogtepunt te maken. Prinsjesdag en de algemene beschouwingen behoren
de huidige status te behouden. Daartoe dienen de regering en het parlement
elkaar in staat te stellen. Er moeten dus geen persconferenties worden gehouden.
Ook het bijhouden van weblogs en het lekken door Kamerleden moeten worden
voorkomen.De heer Jan de Vries (CDA):Op het laatste punt dat de heer Rouvoet heeft genoemd, kom ik later in
mijn betoog terug. Juist de inhoud van prinsjesdag hangt samen met het feit
dat dan de plannen van de regering in de publiciteit komen. Mede in de troonrede
van Hare Majesteit de Koningin worden die plannen gepresenteerd. Dat is de
kern van prinsjesdag en daarin mag geen verandering komen. Onder andere het
afgelopen jaar is nagenoeg de volledige rijksbegroting vooraf gepubliceerd
door media die zich niet voor die keuze verantwoordelijk voelden. Uiteraard
was dat mogelijk doordat er door iemand is gelekt. Wij hebben dus het gezamenlijke
belang om te waarborgen dat die informatie niet vroegtijdig in de publiciteit
komt, dat recht wordt gedaan aan de parlementaire democratie en de positie
van het parlement. Het is van belang dat de informatie eerst aan het parlement
wordt aangeboden. Het kabinet en het parlement zijn nu gezamenlijk op zoek
naar een mogelijkheid om daartoe te komen. Wij hebben evenals de regering
het vermoeden dat het opheffen van de embargoregeling daaraan een bijdrage
zou kunnen leveren.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De kwestie van het lekken hoort daar toch ook bij? De heer De Vries moet
dat dus niet als een apart onderwerp beschouwen.De heer Jan de Vries (CDA):Vanzelfsprekend hoort dat daarbij.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer De Vries loopt lang genoeg mee. Waarom zegt hij dan niet in één
adem dat de Kamer zich netjes moet gedragen en dat de minister-president ervoor
dient te zorgen dat ook de ministers dat doen? Hij moet die kwestie niet apart
zetten, zoals staatssecretaris Wijn en minister De Geus dat hebben gedaan.De heer Jan de Vries (CDA):Ja, maar die ene adem wordt door de heer Rouvoet onderbroken. Wij hopen dat de nieuwe werkwijze succesvol zal zijn. Dat neemt niet weg
dat wij met een aantal vragen zitten. Evenals andere sprekers vinden wij het
van belang om te weten hoe scherp de nieuwe beleidslijn van de regering is.
Wij willen natuurlijk wel de garantie dat niet alleen het parlement geen baat
meer heeft bij een embargoregeling, maar ook alle andere groeperingen. Ik
doel dan onder andere op de pers en maatschappelijke organisaties. Het kan
niet zo zijn dat de Kamer wat dat betreft op achterstand komt te staan ten
opzichte van andere partijen.Het is ook niet de bedoeling dat bewindslieden voorafgaand aan prinsjesdag
de complete rijksbegroting lekken. Er moet dus niet alleen sprake zijn van
een inspanningsverplichting voor het parlement, maar ook voor de regering.Het lijkt ons goed dat de regering en het parlement de nieuwe werkwijze,
mits die zal worden ingevoerd, tijdig evalueren om na te gaan of de doelstellingen
daarvan zijn bereikt.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik keer terug naar de tweede adem van de heer De Vries. Het is opvallend
dat hij wat andere woorden gebruikt. Hij spreekt van niet veelvuldig communiceren
en van een inspanningsverplichting bij terughoudendheid. Wat vindt hij van
het interview met minister De Geus en van de weblog van staatssecretaris Wijn?
Zegt de heer De Vries daarvan klip en klaar dat dit niet kan?De heer Jan de Vries (CDA):Voor de CDA-fractie moeten kabinetsbesluiten die samenhangen met de rijksbegroting,
in de aanloop naar prinsjesdag niet afzonderlijk gepubliceerd worden door
individuele bewindslieden. Wij moeten daar eenduidig beleid over afspreken.
Dat is klip en klaar.De heer Duyvendak (GroenLinks):Slot op de mond en slot op de computer dus.De heer Jan de Vries (CDA):Klip en klaar.De voorzitter:Ik wil de interrupties aan het adres van de heer De Vries beëindigen.
Ik heb de minister-president toegezegd dat hij uiterlijk half zeven de Kamer
kan verlaten.De heer Bakker (D66):Voorzitter. De minister-president heeft zichzelf een hoge ambitie gesteld.
Hij wil kennelijk prinsjesdag in ere herstellen en een halt toeroepen aan
de in de afgelopen jaren gegroeide praktijk waarbij steeds eerder en steeds
integraler de rijksbegroting uitlekte, tot en met complete Miljoenennota's
aan toe. Dat heeft ertoe geleid dat ik in de afgelopen jaren op prinsjesdag
niets nieuws meer heb gehoord. Wij wisten alles al, niet omdat wij de stukken
hadden gelezen maar omdat wij het allemaal al in de kranten hadden gelezen.
Alles wordt dus gelekt bij de bestaande embargoregeling die het kabinet wil
afschaffen.Het kabinet wil de gegroeide praktijk terugdringen en prinsjesdag in ere
herstellen. Het kabinet is tot veel in staat, maar dit wordt heel erg moeilijk.
De premier stelt zich hiermee een buitengewoon hoge ambitie. Het is niet dat
er af en toe wordt gelekt omdat er iets in de trein blijft
liggen. Er is een hele brigade van politici, voorlichters en spindoctors die
niets anders doen dan het timen en wegzetten van puntjes, het spinnen, framen
en creatief voorlichten. Alle methoden die maar te bedenken zijn, worden benut,
tot en met publicatie van de Miljoenennota op een website in Australië,
waarna andere kranten meenden ook niet meer gehouden te zijn aan de embargoregeling.
Dat leidde weer tot een aanscherping van de embargoregeling. De vraag is of
het geen onbegonnen werk is. De heer Bos spreekt van een situatie die een
debat door het jaar heen mogelijk maakt over de voortgang van de besluitvorming.Het kabinet valt echter het voorrecht toe om op dit punt de regie te voeren.
Als het kabinet zegt prinsjesdag in ere te willen herstellen en van prinsjesdag
weer een nieuwsmoment te willen maken, is dat het goed recht van het kabinet.
Dat betekent echter heel veel. Ik noem de embargoregeling, de gedragslijn
in het kabinet en het gehele leger aan voorlichters en adviseurs erom heen.
In de praktijk is te zien dat er voortdurend halve informatie wordt weggezet
en dat vervolgens een spindoctor van een ander ministerie of van een andere
partij gedwongen wordt om daarop te reageren. Zo ligt binnen no time alles
op straat. Ik herinner mij een heftige discussie onder overheidsvoorlichters
van twintig jaar geleden tussen rekkelijken en preciezen. De preciezen vonden
dat je alleen informatie mocht overdragen. De rekkelijken vonden dat je het
ook een beetje smeuïg mocht presenteren. Ik moet zeggen dat de meest
precieze van vandaag vele malen rekkelijker is dan de meest rekkelijke van
twintig jaar geleden. In dat veranderde klimaat vergt het op zich nemen van
deze taak een gigantische inspanning van het kabinet. Nogmaals, het kabinet
heeft het recht dat te doen. Dat het dit doet, leidt ertoe dat wij als Kamer
onze werkwijze moeten aanpassen. Dat betekent dat wij op prinsjesdag wel veel
nieuws te horen zullen krijgen, als het lukt. Het betekent ook dat wij het
debat pas een week later zullen kunnen voeren. Dat is allemaal niet erg. Het
heeft geen consequenties in die zin dat het maatschappelijke of politieke
debat niet goed zal kunnen worden gevoerd of dat de begrotingsbehandeling
niet voor 1 januari zal kunnen worden afgerond. Dat kan allemaal wel.
Ik ben het met de heer Bos eens dat het ook zal betekenen dat de media bij
het najagen van nieuws minder terughoudend – de minister-president zal
misschien zeggen: nog minder terughoudend – zullen zijn dan onder de
embargoregeling de dagen voor prinsjesdag het geval was. De media gaan dan
natuurlijk all out en geef ze eens ongelijk.Al met al moet ik zeggen dat ik hoop dat de minister-president zijn hoge
ambitie kan waarmaken, maar uit mijn woorden zal wel blijken dat ik niet uitsluit
dat dit moeilijk zal zijn en hem niet zal lukken. Welke maatregelen neemt
hij en welke voorwaarden stelt hij om de door hem gewenste situatie te bereiken?
Mocht het allemaal niet lukken, dan voel ik er in tweede instantie voor om
de situatie die de afgelopen jaren is gegroeid te normaliseren. Dus niet dat
stiekeme gedoe waarbij in Nieuwspoort allerlei dingen blijven liggen of dingen
worden gezegd die in het echt niet worden herhaald. Dan maar recht door zee
de informatie op tafel op het moment dat die beschikbaar is.Dat heeft niet alleen allerlei consequenties voor het debat in de Kamer,
maar misschien ook wel voor het karakter van prinsjesdag, voor het karakter
van de troonrede en de positie van de Koningin daarbij. Dat is allemaal denkbaar,
maar nogmaals, dat debat voeren wij op het moment dat blijkt dat de minister-president
zijn hoge ambitie, die ik hem graag gun, niet kan realiseren.Minister Balkenende:Voorzitter. Laat ik beginnen met het in navolging van anderen uitspreken
van felicitaties in de richting van de heer Bakker en de heer Rouvoet. Het
is voor hen een belangrijke dag en het is goed om dat op deze manier met elkaar
te vieren.De heer Bakker (D66):Hartelijk dank, maar laat ik het even voor de andere collega's opnemen.
Er zijn in totaal negen Kamerleden die vandaag de twaalf jaar volmaken. Uw
felicitaties betreffen ook hen, neem ik aan.Minister Balkenende:Laten wij dan voor het verslag vastleggen dat ik ook de zeven overige
leden van harte feliciteer in dezelfde mate als ik dat heb gedaan in uw richting
en in de richting van de heer Rouvoet.Voorzitter. Ik dank de leden van de Kamer voor hun inbreng in eerste termijn.
Het gaat over een interessant onderwerp: hoe kijken wij aan tegen prinsjesdag?
Die dag is het scharnier in ons parlementaire jaar: de regering ontvouwt haar
plannen, de volksvertegenwoordiging reageert en de media doen daar uitgebreid
verslag van. Om zich te kunnen voorbereiden, ontvingen de fractievoorzitters
tot nu toe een week tevoren een exemplaar van de Miljoenennota. Om dezelfde
reden kregen de media na het tekenen van een embargoverklaring vier dagen
voor prinsjesdag de begrotingsstukken. Zo is het lange tijd gegaan. Zo zou
het wat mij betreft ook zijn gebleven als de afspraken uit het verleden stand
hadden gehouden, maar wij hebben de afgelopen jaren wel het een en ander gezien
aan incidenten en zeer ernstige embargoschendingen. Dat was eigenlijk beeldbepalend.
De kernvraag is dan: wat is het karakter van prinsjesdag? Ook de heer De Vries
maakte die opmerking.Ik geloof dat het goed is om met elkaar onder ogen te zien wat de gegroeide
praktijk is. Het kabinet is tot het standpunt gekomen dat er reden is om de
gegroeide praktijk te herzien. Het acht dit onvermijdelijk. Ik zal dit ook
aangeven. Ik zal mijn betoog als volgt indelen. Eerst zal ik enkele feiten
en achtergronden schetsen. Op de tweede plaats zal ik ingaan op de door verschillende
sprekers gestelde vraag naar de motivatie van het kabinet om te komen tot
een ander standpunt; de redengeving van de afschaffing van de embargoregeling.
Daarna zal ik ingaan op een paar algemene zaken rondom prinsjesdag en zal
ik ingaan op een aantal vragen dat door de Kamer is gesteld. Ten slotte rond
ik mijn betoog af.Misschien is het goed om eerst in te gaan op de vraag die door verschillende
sprekers is gesteld: waarom geen brief? Op ambtelijk niveau is daar wel over
gesproken maar in de contacten met de voorzitter is dat punt eigenlijk niet
direct aan de orde geweest. Ik heb meermalen telefonisch contact gehad met
de voorzitter. Hij is twee keer in het Torentje geweest, ook in aanwezigheid
van de voorzitter van de Eerste Kamer. Wij hebben daar indringend met elkaar
gesproken.De voorzitter:Er is wat consternatie omdat de leden ten onrechte onder
de indruk zijn van het feit dat hun voorzitter in het Torentje is geweest.Minister Balkenende:Eerlijk duurt het langst. Ik geef aan hoe het gelopen is. Tijdens die
goede bijeenkomsten zijn de verschillende posities aan de orde geweest. De
voorzitter heeft aangegeven wat het perspectief van de Kamer kon zijn, ik
heb de argumenten goed gewogen en ik heb gezorgd voor een terugkoppeling naar
het kabinet. Dat heeft geleid tot een laatste telefonisch contact waarin ik
heb aangegeven dat, alles overwegende, het kabinet blijft bij het standpunt
dat de embargoregeling moet worden afgeschaft. Ik begrijp best dat de argumentatie
daarvoor in een brief gezet had kunnen worden, maar ik zal deze graag vandaag
in het debat geven.De heer Bos (PvdA):Kunt u aangeven of u, als u spreekt over "de embargoregeling",
doelt op de embargoregeling die geldt voor zowel de Kamer als de pers?Minister Balkenende:Alles. Ik kom daar zo nog op terug.Voorzitter. Allereerst schets ik de gebeurtenissen in het verleden. Het
is geen uitputtend overzicht, maar het lijkt mij goed om kort een schets daarvan
te geven. Het kabinet komt natuurlijk niet voor niets tot de stap die ik zo-even
heb aangegeven. In het jaar 2002 zorgen onbekenden ervoor dat berichten op
internet worden geplaatst. Het gaat om stukken die oorspronkelijk zijn verstrekt
aan het ANP. Het ANP heeft die stukken onder embargo op internet geplaatst
en anderen hebben ervoor gezorgd dat die kenbaar raakten. Verschillende media
zijn vervolgens overgegaan tot publicatie omdat zij de informatie via een
andere weg hadden verkregen. De hoofdredacteur van NRC Handelsblad trad uit
het Genootschap van Hoofdredacteuren en in het vervolg tekende NRC Handelsblad
niet langer voor het embargo. In 2003 berichtten het NOS-journaal en NRC Handelsblad
voortijdig over de WAO-plannen van het kabinet en de Volkskrant publiceerde
over de MEV. In 2004 lekte een vroege versie van de Miljoenennota uit naar
RTL. Ook andere media gingen vervolgens over tot publicatie. NRC Handelsblad
publiceerde de hoofdlijnen van de AZ-begroting. In 2005 lekte een fractievoorzittersexemplaar
van de Miljoenennota uit naar RTL en Metro, en vervolgens naar andere media.
Men kan zich de beelden misschien wel herinneren; soms werd met enig triomfalisme
gemeld: ik heb het stuk hier in handen. Dat zijn een paar feiten.De voorzitter:Het is misschien wat ongebruikelijk, maar omdat de debatten door elkaar
heenlopen, stel ik u nu een vraag. Hoe kunt u er zeker van zijn dat het een
fractievoorzittersexemplaar betrof? Dat punt is ook in onze besloten gesprekken
aan de orde geweest. Ik neem aan dat de leden er akkoord mee gaan dat ik die
vraag stel.Minister Balkenende:Heel goed, voorzitter. Ik zal daar meteen op ingaan, hoewel ik daar later
in mijn betoog op had willen terugkomen. Het gaat mij niet om het pesten van
de Kamer of om het uitdelen van straffen. Ik wilde gewoon nagaan hoe de regeling
functioneert en dat onder ogen zien. Wij kunnen verschillend denken over de
embargoregeling, maar laten wij wel de feiten onder ogen zien. Wat betreft
de situatie in 2005 heb ik gesproken over "fractievoorzittersexemplaar".
Ik geef aan wat er is gebeurd en beperk mij daarbij tot de feiten. Ik geef
geen oordeel. Metro en RTL wisten op dinsdag 16 september, een week voor
prinsjesdag, de hand te leggen op een versie van de Miljoenennota die dezelfde
ochtend door Financiën naar de fractievoorzitters was gestuurd. Een foto
in Metro laat een versie zien met een voorwoord. Die versie was pas maandagmiddag
gereed. Er is geen drukproef geweest. De fractievoorzitters waren de eersten
die deze versie ontvingen. De foto in Metro toont een versie in Sdu-opmaak.
Een beperkt aantal concepten ten behoeve van de Raad van State en de meest
betrokken departementen had een andere opmaak. De foto in Metro suggereert
dat het om een versie gaat met watermerk. Het gedeelte waarop het watermerk
te zien is, is afgedekt op de foto. Hetzelfde was het geval bij RTL. De fractievoorzittersexemplaren
waren de enige in Sdu-opmaak met een watermerk. In de begeleidende tekst bij
de foto erkent Metro zelf dat zij de hand hebben weten te leggen op –
ik citeer – een versie van de Miljoenennota die 's ochtends door het
ministerie van Financiën naar de fractievoorzitters van de Tweede Kamer
is gestuurd. De fractievoorzitters hebben dinsdagochtend hun exemplaar ontvangen.
Het volgende definitieve exemplaar met voorwoord was pas dinsdagavond bij
de drukker gereed. De lekkage deed zich voor in de tussenliggende periode.Ik kom niet met verwijten, maar ik geef aan wat er te zien was aan watermerk
en afgedekte toestanden. Dit is gewoon een gegeven.De heer Bos (PvdA):Ik vind het goed dat de minister-president hier zo eerlijk over is. Dat
maakt ook een Sherlock Holmes in mijzelf wakker. Ik hoor dat het gaat om een
fractievoorzittersexemplaar dat ergens is gedrukt en opgemaakt en op wat voor
manier ook gedistribueerd moet zijn. Dat betekent dat er op minstens drie
andere plekken mensen in het bezit kunnen zijn geweest van een exemplaar en
in een positie kunnen zijn geweest om dat exemplaar ergens anders terecht
te doen komen dan de bedoeling was. Ik noem deze optie ook zonder dat ik weet
wat er is gebeurd.Minister Balkenende:De enige die over dit exemplaar heeft beschikt, was Financiën. De
minister van Financiën zegt daarvan echter dat hij zijn handen in het
vuur steekt dat er niets mee is gebeurd. De stukken met een voorwoord hebben
in dat stadium noch de koningin, noch mij, noch anderen bereikt. Zo liggen
de feiten. Ik vind het erg leuk dat de heer Bos het heeft over een Sherlock-Holmesachtige
aanpak. Dat is een leuke typering.De heer Bos (PvdA):Ik apprecieer dat ook oprecht, maar elke fractievoorzitter gaat zijn hand
in hetzelfde vuur steken en zeggen "ik heb het ook niet gedaan".
Zo schiet je dus niet op. De vraag hoe het is gebeurd, blijft daardoor in
essentie in het midden hangen. Datzelfde geldt voor de vraag waarom de sanctie
in één enkele richting gaat.Minister Balkenende:Daarop kom ik later terug.Voorzitter, ik ben u erkentelijk dat ik een kans heb gekregen om aan te
geven hoe de feiten lagen. De heer Bos heeft gelijk dat je er lange tijd over
kunt spreken. Je kunt zeggen dat het aan iemand anders kan hebben gelegen,
maar wij hebben te maken met het gegeven dat met triomfalisme wordt gezegd "kijk,
hier zijn de stukken". Ik maak het af en toe ook mee bij mijn wekelijkse
persconferentie. Soms wordt gevraagd of ik de ene of de andere versie wil
bespreken. Dat doet pijn en dat moeten wij eigenlijk niet willen. Laten wij
met elkaar onder ogen zien hoe het feitelijk is gegaan.Ik kom op het debat dat de afgelopen tijd is gevoerd. Het kabinet heeft
de afgelopen jaren in reactie op deze publicaties regelmatig aangegeven wat
de consequenties zouden kunnen zijn van deze ontwikkeling. Het gaat om voortijdige
en ongerichte publiciteit. Wij zijn daar niet gelukkig mee. Steeds is de vraag
aan de orde geweest of wij er op deze manier mee door moeten gaan. In 2002
en 2003 is vanuit de RVD aangegeven dat het doorbreken van de afspraken in
het uiterste geval kan betekenen dat de inhoud van de Miljoenennota pas wordt
geopenbaard op prinsjesdag. In 2004 hebben mijn collega's Zalm en Hoogervorst
hardop de vraag gesteld of het embargo nog wel van deze tijd is. In 2005 heeft
vice-premier Zalm na afloop van de ministerraad aangegeven dat het hem niet
zou verbazen als wij ons volgend jaar aan de wet gaan houden en de stukken
presenteren op prinsjesdag. Ik heb zelf bij de begrotingsbehandeling van Algemene
Zaken, toen wij over dit onderwerp spraken, aangekondigd het proces aan een
kritische beschouwing te onderwerpen. Kortom: het besluit van het kabinet
komt zeker niet uit de lucht vallen.Dat is overigens niet iets wat zich beperkt tot het kabinet, want ook
in de Kamer zijn er opmerkingen over gemaakt. CDA-fractievoorzitter Verhagen
heeft bijvoorbeeld in 2004 gezegd dat het embargo niet meer houdbaar is. Hij
suggereerde toen de informatie pas op prinsjesdag vrij te geven en de algemene
politieke beschouwingen iets later te laten plaatsvinden. Ook fractievoorzitter
Bos heeft hierover verschillende keren gesproken. Hij heeft gezegd dat de
huidige kunstmatige situatie in stand wordt gehouden en spreekt van een schijnwerkelijkheid.
Het is eerlijk om het zo te benoemen, want er zijn natuurlijk ongerijmdheden.Ook in de media zijn er conclusies getrokken. De Volkskrant heeft bijvoorbeeld
vorig jaar gezegd dat de enige oplossing is om de embargoregeling af te schaffen
en te wachten met het verspreiden van de begrotingsstukken totdat de koningin
de troonrede heeft voorgelezen. Ook andere kranten hebben in commentaren een
soortgelijk standpunt ingenomen. Op Radio 1 noemde een politiek redacteur
de embargoafspraak niet meer van deze tijd.Ik noem deze argumenten om aan te geven dat de discussie die wij nu voeren,
niet nieuw is. Wij zijn daar al een aantal jaren mee bezig.De heer Bakker (D66):U noemt allemaal voorbeelden van lekken. Het moet mij van het hart dat
in vrijwel alle, zo niet alle, voorbeelden stukken werden gelekt voordat het
embargo inging. Een stuk van de fractievoorzitter werd voor het ingaan van
de embargoregeling gelekt, want die gaat pas op vrijdag in en het stuk ging
op dinsdag al rond. Het kabinet wil dus niet alleen de embargoregeling afschaffen,
maar wil veel meer doen om vroegtijdige verspreiding van stukken te voorkomen.
Dat neem ik tenminste aan.Minister Balkenende:Ik heb voorbeelden genoemd van schending van het embargo. In 2002 verspreidde
het ANP iets onder embargo en anderen gingen er vervolgens mee aan de haal.
Ik heb al iets gezegd over het fractievoorzittersexemplaar. Ik heb ook gesproken
over een vroege versie van de Miljoenennota.De heer Bakker (D66):De fractievoorzittersexemplaren vielen niet onder het embargoregeling
die op vrijdagochtend begint. De fractievoorzitters ontvangen de vertrouwelijke
informatie nog eerder. Wij moeten wel precies weten over welke regeling wij
het hebben.Minister Balkenende:De fractievoorzittersexemplaren worden een week van te voren verspreid
onder een bepaald regime. De embargoregeling voor journalisten gaat later
in, namelijk op vrijdag. Als er voor die tijd wordt gelekt, is er een bijkomend
argument om nog eens goed te bezien hoe zaken ervoor staan.Ik begin nu aan mijn tweede blokje. De Kamerleden hebben verschillende
terechte vragen gesteld over de motivatie. De heer Bos vroeg waarom het kabinet
het allemaal voorstelt. De heer Bakker sprak over grote ambities en vroeg
om een toelichting. De heer Van der Vlies wilde weten wat de dwingende redenen
zijn om dit naar voren te brengen. Mevrouw Kant vroeg naar de argumenten voor
dit voorstel. De heer Van Beek informeerde hoe het zit met deze regeling.
Ook de heer Duyvendak wilde dat weten.De heer Duyvendak (GroenLinks):U gaat nu eenzijdig in op waar het misloopt met de feitelijke embargoregeling.
De Kamer heeft ook gesproken over de rol van het kabinet.Minister Balkenende:Daar kom ik nog over te spreken. Ik wil graag de lijn van mijn betoog
volgen. Ik noem eerst de feiten en achtergronden, daarna zeg ik iets over
de motivatie en vervolgens ga ik op de vragen in. Alles komt aan de orde.
Ik heb al gezegd dat de motivatie van het kabinet geen "Kamertje pesten"
is of straffen. Wij hebben bekeken hoe het huidige systeem functioneert. Ik
denk dat er veel onvolkomenheden zijn. Er zijn vier belangrijke argumenten
die het kabinet ertoe hebben gebracht om voor te stellen de zaak te veranderen.Het eerste argument is dat het medialandschap de afgelopen decennia behoorlijk
is veranderd. De huidige embargoregeling stamt uit de jaren zeventig van de
vorige eeuw. Sindsdien is er een enorme toename geweest van het aantal audiovisuele
media. De komst van internet en de daarmee gepaard gaande felle concurrentie
hebben ook rond het Binnenhof een nieuwe medialogica gecreëerd. Ter illustratie:
op dit moment telt de ledenlijst van de Parlementaire Persvereniging ongeveer
200 namen en dat zijn alleen de journalisten die fulltime of overwegend in
Den Haag werken. In die werkelijkheid doen het kabinet en het parlement hun
werk en proberen herkenbaar te zijn voor de samenleving. Bij die werkelijkheid
past de oude embargoafspraak niet langer. Als de stukken eenmaal onderhands
zijn verstrekt, ontstaat een virtuele werkelijkheid waarin iedereen op iedereen
reageert. Dat is ook een realiteit van de Kamer. Het zijn niet alleen stukken
van het kabinet die uitlekken. Afgelopen maandag kwam het toen nog vertrouwelijke
eindrapport van de Tijdelijke Commissie Onderzoek Tbs-stelsel van de Tweede
Kamer ook in de publiciteit. Het tweede argument betreft het staatsrechtelijke kader. Het vroegtijdig
verstrekken van begrotingsstukken berust op een historische afspraak tussen
het kabinet en het parlement. Het is geen wettelijke plicht, maar een gunst.
Artikel 65 van de Grondwet bepaalt dat de informatie wordt gegeven jaarlijks
op de derde dinsdag van september of op een bij wet te bepalen eerder tijdstip.
De regering is dus uitsluitend gehouden om op prinsjesdag een uiteenzetting
van het door de regering te voeren beleid te geven en de rijksbegroting aan
te bieden.Mevrouw Kant (SP):Ik dacht dat u sprak over de motivatie. De vaststelling dat het verstrekken
van de begrotingsstukken een gunst is en geen recht, is op zich echter geen
argument.Minister Balkenende:Dat moet wel onder ogen worden gezien. Er is een afspraak gemaakt en dan
is de vraag of die bindend is voor partijen. Dat is niet het geval. De vraag
is waar wij toe zijn gehouden. Daarop zeggen wij dat in de Grondwet ten aanzien
van het presenteren van stukken staat dat dit op prinsjesdag geschiedt. Dat
is de plicht waaraan wij hebben te voldoen. Deze vaststelling heb ik nodig
om de staatsrechtelijke spelregels met betrekking tot de overdracht van informatie
duidelijk te maken. Dat is wel degelijk een argument. Ik acht het terecht
dat de heer Van der Vlies in dit kader heeft aangegeven, dat wij ons ervan
bewust moeten zijn dat sprake is van een gunst, niet van een plicht.Mevrouw Kant (SP):Dat is een terechte constatering, die het mogelijk maakt dat de regering
beslist zoals zij dat wil. Maar het is geen motiverend argument om het te
willen veranderen.Minister Balkenende:Mijn eerste argument is dat de mediawerkelijkheid sterk verandert. Ik
neem aan dat mevrouw Kant dat argument wel onderkent. Mijn tweede argument
is het staatsrechtelijk kader. Mevrouw Kant heeft gelijk dat dit geen zelfstandige
reden is om het anders te gaan doen. Je moet wel oog hebben voor de staatsrechtelijke
context om te weten waartoe wij gehouden zijn.Mijn derde argument ...Mevrouw Kant (SP):Het tweede.Minister Balkenende:Het derde argument. Laat ik mijn betoog maar voortzetten, al begrijp ik
het punt van mevrouw Kant wel. Ik kan mij best voorstellen dat zij straks
zegt dat de premier vier argumenten heeft genoemd, maar dat zij het op drie
houdt. Dat recht moeten wij elkaar kunnen gunnen.Het derde punt dat voor ons een rol heeft gespeeld is de situatie in andere
landen. Er is immers sprake van een steeds verdere internationaliserende werkelijkheid.
Wij hebben gekeken naar de gang van zaken in de ons omringende landen. Ook
die heeft voor ons een rol gespeeld. Noch ten aanzien van de informatievoorziening
aan het parlement noch wat betreft het informeren van de media zien wij in
andere landen veranderingen. In België legt de minister-president op
de tweede dinsdag van oktober zijn beleidsverklaring in het parlement af.
Dit document wordt niet onder embargo aan de media verstrekt. Ook de volksvertegenwoordigers
ontvangen het niet ondershands. Dat geldt ook voor de bijlagen. In Duitsland
en het Verenigd Koninkrijk is eveneens geen sprake van voortijdige verspreiding
onder embargo aan parlement en media.Mijn vierde argument is dat wij in de afgelopen jaren het een en ander
hebben geprobeerd om de zaken te veranderen. De embargovoorwaarden zijn aangescherpt.
De embargotermijn is verkort. De verspreiding is beperkt. Er zijn veiligheidskenmerken
aangebracht in de documenten. Wij hebben deze maatregelen genomen om te proberen
de ontwikkeling in te dammen. Wij moeten helaas vaststellen dat zij niet hebben
geleid tot een verbetering van de gang van zaken. Overigens is hierover meermaals
met de Kamer gesproken. Ik wees al op de begrotingsbehandeling van Algemene
Zaken vorig jaar. Ook op 30 augustus vorig jaar hebben wij erover gesproken.
De afgelopen vier jaar is er ook jaarlijks over van gedachten gewisseld met
het genootschap van hoofdredacteuren.Tot nu toe kregen de fractievoorzitters een week voor prinsjesdag ondershands
de Miljoenennota. De media krijgen de stukken onder embargo vier dagen voor
prinsjesdag verstrekt. Parlement en media hebben onderscheiden verantwoordelijkheden.
De voorzitter van de Tweede Kamer heeft eerder het standpunt ingenomen dat
zou moeten worden gestopt met de verstrekking aan de media maar dat wel de
fractievoorzitters moeten worden bediend. Dat is een belangrijk gegeven in
de discussie.In het derde blok van mijn betoog wil ik vervolgens ingaan op de vragen
die door de woordvoerders zijn gesteld. De heer Bos heeft een interessant
punt aangesneden. Hij vroeg zich af of de afschaffing van de embargoregeling
voor de media niet een extra stimulans zou zijn om te proberen meer stukken
te krijgen. De heer Bos gebruikte de term "op jacht gaan". Dit is
een heel relevante vraagstelling. De consequentie van deze redenering zou
echter zijn dat een embargo de pers zelf zou disciplineren. Het probleem is
dat dit niet het geval blijkt te zijn. Het embargo disciplineert de media
niet. Ik heb de voorbeelden genoemd hoe het in de praktijk werkt en hoe men
probeert onder een embargo uit te komen. Tengevolge de omvang van het perscorps,
door het internet en de onderlinge concurrentie doet zich het probleem voor
dat het embargo geen eigen discipline meer teweeg brengt. Het tegendeel is
waar.De heer Bos (PvdA):Dat kan de minister-president onmogelijk staande houden. Wij hebben geconstateerd
dat een aantal media bewust heeft geprobeerd om het embargo te ontduiken en
daarin ook is geslaagd. Er zijn er ook veel, waarvoor dat niet het geval is.
De minister-president weet net zo min als ik of dat is omdat zij zich bewust
aan de regels hebben gehouden die zijn afgesproken en er dus voor hebben gekozen
om geen pogingen te ondernemen om informatie vroeger te krijgen. Eén
ding weten wij wel zeker. Als de media op geen enkele wijze zekerheid hebben
dat zij van het kabinet vroegtijdig informatie krijgen, is er voor hen geen
enkel beletsel om zelf vroegtijdig op jacht te gaan.Minister Balkenende:Ja, dat kan. Het is dan een groot voordeel dat iedereen weet dat gedrukte
stukken pas vanaf prinsjesdag, na het uitspreken van de troonrede, beschikbaar
zijn. In de laatste versies zijn er altijd nog veranderingen. De heer Bos
is zelf staatssecretaris geweest; hij weet hoe dat gaat. De
laatste gegevens worden in de eindversie opgenomen. Die gegevens komen niet
eerder beschikbaar, omdat er gewoon niets is.De embargoregeling is obsoleet geworden. Het is een instrument dat een
functie heeft gehad, maar de vraag is of wij dat nog willen. De meer principiële
vraag, een algemeen punt, is wat wij eigenlijk willen met prinsjesdag. Wat
is het karakter van prinsjesdag? Staatsrechtelijk behoort prinsjesdag het
moment te zijn waarop de regering de plannen ontvouwt. Door het systeem dat
wij nu kennen zien wij echter steeds meer dat het niet meer gaat om het presenteren
van voornemens door het kabinet, maar om het leveren van reacties enz. De
vraag is dan wat wij nog met prinsjesdag willen bereiken.Wij zien graag dat prinsjesdag het moment is waarop het kabinet de plannen
presenteert. Dat moet niet worden belast met allerlei zaken vooraf. De heren
De Vries en Van Beek hebben terecht gevraagd of het geldt voor alle embargoregelingen.
Wat is de rol van de parlementariërs, wat is de rol van de pers? Het
gaat ons om alle embargoregelingen, om de Miljoenennota die de fractievoorzitters
een week tevoren ontvangen en de begrotingsstukken die naar de media gaan.
Er komt geen enkel stuk naar buiten voordat het zover is.Nu zijn wij al heel terughoudend geworden met embargoregelingen. De rijksoverheid
werkt de laatste jaren nauwelijks meer met embargo's, omdat deze in relatie
met de media niet meer werken. Eigenlijk was het prinsjesdagembargo het enige
significante overheidsembargo dat was overgebleven, gewoon vanwege de realiteit
waartegen wij oplopen.De heer Van Beek koppelde hier terecht de vraag aan wat er gebeurt met
de leden van het kabinet zelf. Juist vanwege het embargoregime kennen wij
het fenomeen van de persconferenties van de bewindslieden. Wij hebben gezegd
dat wij die niet meer houden. De toelichtende persbijeenkomsten worden pas
na prinsjesdag gehouden. De minister-president gaf altijd de dag voor of op
de ochtend van de troonrede een persconferentie. Dat zal niet gebeuren. Eerst
wordt de troonrede door de Koningin uitgesproken. Daarna zullen de stukken
beschikbaar komen. Wij zijn daarin consequent. Het kabinet gaat niet zelf
vooraf embargo's doorbreken of informatie verstrekken.De heer Bos (PvdA):Dat is inderdaad consequent. Er gaan mogelijk nog een paar andere consequenties
af. Zal de minister-president ervoor zorgen dat in alle conferenties die hij
of zijn collega's geven voor prinsjesdag, noch hijzelf, noch een van zijn
collega's begrotingsrelevante plannen naar buiten brengt? Die dienen ook pas
op prinsjesdag aan de orde te zijn.Minister Balkenende:Moet ik de vraag van de heer Bos zo verstaan dat in persconferenties niet
gesproken mag worden over alles wat begrotingsrelevant is?De heer Bos (PvdA):Dat is mijn vraag, maar die mag de minister-president ook op een andere
manier zien. Hoe beoordeelt hij de hoeveelheid en de aard van de informatie
die bijvoorbeeld vorig jaar in de maand augustus naar buiten is gekomen, van
een hele reeks collega's van hem, waarin allerlei begrotingsrelevante plannen,
die pas op prinsjesdag bekend zouden moeten zijn geworden, al gedetailleerd
naar buiten kwamen, zonder dat de Kamer tegelijkertijd over vergelijkbare
informatie beschikte?Minister Balkenende:Die vraag is zeer terecht. Anderen hebben dat ook naar voren gebracht.
Ik vond dat de heer De Vries een goede term gebruikte, een inspanningsverplichting
voor het kabinet om zulke zaken tegen te gaan. Waarom het woord "inspanningsverplichting"?
Als de heer Bos mij zou zeggen dat ik niets mag zeggen over iets wat met de
begroting te maken heeft, dan zeg ik hem dat ik zover niet ga. Ik heb vorig
jaar in het vragenuurtje in antwoord aan de heer Rouvoet nadrukkelijk gezegd
waarom ik het vorig jaar een aantal opmerkingen had gemaakt. Dat was niet,
zoals mij door sommige mensen uit het staatsrecht werd verweten, om een presentatie,
een overzicht van de beleidsinspanningen van het kabinet te geven. Wat deed
zich voor? Er was ineens sprake van een verkeerde beeldvorming rondom de inkomensontwikkeling.
Het beeld ging ontstaan dat iedereen in de plus zou komen. Ik heb toen corrigerend
willen optreden. Ook van mijn voorganger de heer Kok, de heer Bos wel bekend,
weet ik hoe hij in de maand augustus is omgegaan met cijfers. Vorige week
heb ik zelf een cijfer genoemd. Er is dus een bepaalde traditie ontstaan die
met zich meebrengt dat op enig moment bepaalde gegevens worden verstrekt.Wat is nu het interessante van het afschaffen van de embargoregeling?
Dat is de disciplinerende werking richting het kabinet. Daarom begrijp ik
de gevoelens van deze Kamer en de vraag van de heer Van Beek zeer wel. De
geachte afgevaardigde sprak over het fenomeen weblogs. Ik weet dat wanneer
wij de embargoregeling afschaffen, extra goed zal worden gelet op de uitspraken
van de leden van het kabinet. Ik vind echter dat het niet zo kan zijn dat
zij geen enkele opmerkingen zouden kunnen maken over iets wat met de begroting
te maken heeft. Er kan namelijk een verkeerd beeld ontstaan. Wekelijks geef
ik persconferenties en dan kan het gebeuren dat men vraagt: waarover hebt
u gesproken? Dan zou ik moeten zeggen: ik mag daarover niets zeggen, want
het ging over de begroting. Dat is dus onzin.Tegelijkertijd begrijp ik de opmerking van de heer Bos. Wij moeten zien
te voorkomen dat alle gegevens openbaar worden en wij moeten daarom proberen
die verkeerde praktijk terug te dringen. Ik vind het terecht dat de heer Bos
zegt: laten wij leren van de ervaringen van de afgelopen jaren. Ik heb een
aantal voorbeelden gegeven van het schenden van de embargoregeling. Het gaat
ook hierbij om iets wat wij ons als kabinet ter harte moeten nemen en dat
wij moeten voorkomen dat door middel van weblogs, interviews enzovoorts te
veel naar buiten wordt gebracht. Daarmee is geen garantie gegeven. Ik zal
niet zeggen – dat wil ik ook niet – dat de zaak volledig op slot
gaat. Dat kan niet. Tegelijkertijd begrijp ik heel goed het signaal van de
Kamer. Als er op een gegeven moment te veel opmerkingen worden gemaakt en
de Kamer ontevreden is, komt de bewijslast bij ons te liggen en zal er kritiek
in onze richting worden geuit. Ik voel dat ook zo. Ik zal het begrotingsproces
zo starten dat, als wij de aangegeven kant opgaan, er disciplinerende werking
richting de leden van het kabinet is. Dat heb ik in het kabinet al gezegd.
Deze opstelling veronderstelt dat, wanneer begrotingsbesprekingen worden gehouden,
de leden van het kabinet zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheid. Dat
betekent dat wij moeten leren van de ervaringen van de afgelopen
jaren. De kritiek van de kant van de Kamer begrijp ik zeer wel en die zal
ook voor ons een rol moeten spelen. Ik zal doen wat nodig is.De heer Bos (PvdA):Geen misverstand! Ook ik begrijp heel goed dat niemand kan verlangen dat
ministers helemaal niets meer zeggen over problemen die volgend jaar spelen,
over oplossingsrichtingen en over voornemens. Echter, wat de afgelopen jaren
is gebeurd, was van een andere aard. Er werden ver voor prinsjesdag concrete
maatregelen, bedragen, percentages en schalen publiekelijk genoemd. Ik gaf
al een paar voorbeelden van wat zich in de afgelopen maanden voordeed. Ik
denk aan de belastingenplannen van de heer Wijn, aan de hoogte van de WW-premies,
de kinderopvang en de kinderbijslag, plannen van de heer De Geus. De heer
Zalm zei daarover: eigenlijk was het niet de afspraak dat dat naar buiten
werd gebracht. Misschien wil de minister-president bevestigen dat de manier
waarop vorig jaar is gehandeld en de manier waarop het dit jaar is gegaan –
ik heb voorbeelden gegeven – niet de manieren zijn waarop gehandeld
moet worden als de embargoregeling wordt afgeschaft. Als hij dat kan bevestigen,
begrijpen wij elkaar goed.Minister Balkenende:Ik vind wat u zegt fair. Als wij de embargoregeling afschaffen en op een
andere manier omgaan met kennisverspreiding en prinsjesdag, veronderstelt
dat dat bij het een proces van beleidsvoorbereiding terughoudendheid wordt
betracht. Ik zeg erbij: dat er helemaal niets gezegd zou kunnen worden, is
een illusie. Ik heb aangegeven hoe door vorige kabinetten is gehandeld. Uw
opmerkingen betroffen eigenlijk de maatvoering en die opmerkingen vind ik
relevant. Ik zal die overbrengen bij het kabinet.De heer Bos (PvdA):"Overbrengen", zegt u, maar u bent er verantwoordelijk voor
dat mensen zich aan dit voornemen houden.Minister Balkenende:Ja, natuurlijk, als u iets niet zint, hebben wij hier weer een debat.De heer Bos (PvdA):Het tweede punt dat door mij en mijn collega's naar voren is gebracht,
betreft het feit dat zo nu en dan voor prinsjesdag sprake is van informatieverstrekking
aan individuele Kamerleden. Hoe is uw positie wat dat betreft?Minister Balkenende:Als de stukken voortaan veel later worden verspreid, krijgt iedereen ze
dus pas op prinsjesdag. U refereert nu aan de discussie met de heer Van Beek.
Uiteraard heb ik vernomen wat in het vorige debat hier naar voren is gekomen.
Ik vond dat de heer Van Beek in die zin gelijk had dat de leden van het kabinet
hun geestverwanten in het parlement ontmoeten. Dat is niet iets van dit kabinet,
maar van elk kabinet. Je hebt je bpo'tjes, je spreekt elkaar aan. Ik heb heel
goed de vraag begrepen over de gelijktijdige informatieverstrekking. Ik meen
dat de heer De Vries de spijker op de kop sloeg toen hij zei: je kunt nooit
spreken over identieke informatiesituaties, want degene die de informatie
maakt, heeft om die reden al een voorsprong. Zo simpel is het. Het gaat u
er echter om dat het proces voorafgaande aan prinsjesdag fair is en dat ook
anderszins juist wordt gehandeld.De heer Bos (PvdA):Ik zou niet durven vragen dat CDA-Kamerleden niet meer met hun bewindslieden
spreken over datgene wat er volgend jaar in Nederland moet gebeuren. Ik zou
bijna willen dat zij dat wat vaker deden en dat er ook nog wat goeds uitkwam.
Vindt de minister-president het met mij niet passend dat bij het ontbreken
van een embargoregeling een concept-Miljoenennota voor prinsjesdag aan enig
Kamerlid ter beschikking wordt gesteld?Minister Balkenende:Iedereen moet gelijk worden behandeld. De stukken worden aan niemand verstrekt.De heer Jan de Vries (CDA):Ik ben blij met deze heldere toezegging. De begroting gaat over het gehele
beleid, dus wij kunnen niet van het kabinet verwachten dat niet meer gesproken
wordt over datgene wat in de begroting aan de orde is. Dan zou het kabinet
tot aan prinsjesdag stil moeten zijn. Wat de CDA-fractie vooral irriteert,
is dat er te veel publiciteit ontstaat, soms op instigatie van leden van het
kabinet, die onsamenhangend is en als gevolg daarvan geen goede bijdrage levert
aan het parlementaire debat en de maatschappelijke discussie. Herkent de minister-president
dat element?Minister Balkenende:U hebt helemaal gelijk. De voorbereiding van de begroting gaat in verschillende
tranches. Je praat eerst over het besluitvormingsmemorandum, het algemene
kader. Dan is er de zomerperiode. In augustus wordt gesproken over de begrotingshoofdstukken.
Het is juist dat de zaken soms verbrokkeld naar buiten komen, waardoor de
samenhang niet goed wordt gepresenteerd, hetgeen ten koste kan gaan van een
goede discussie over de totaliteit van het beleid, de samenhang, de coherentie.
Ook om die reden is terughoudendheid op zijn plaats. Wij zullen het komend
jaar niet alles in één keer 100% goed doen. De heer Bakker
heeft gelijk als hij spreekt van een grote ambitie. Datgene wat zich heeft
afgetekend (een erosie van prinsjesdag, gedoe over lekken, onderuithalen van
het embargo) moet worden gekeerd. Prinsjesdag moet het moment zijn waarop
zaken op een faire manier worden gepresenteerd. Wij moeten op de nieuwe manier
aan de slag gaan. Bij de behandeling van de begroting van Algemene Zaken kunnen
wij op de gang van zaken terugkomen. Ik ben graag bereid om het gesprek dan
aan te gaan.De heer Van Beek (VVD):Is de minister-president voornemens om iets te veranderen aan prinsjesdag
zelf? Als er die ochtend geen persconferenties worden gegeven en als de troonrede
het eerste en het aanbieden van de Miljoenennota het tweede nieuwsmoment is,
dan moeten die dag leden van het kabinet beschikbaar en actief bezig zijn
om hun plannen te presenteren.Minister Balkenende:U slaat de spijker op zijn kop. Wat zich aftekende, was dat bewindslieden
vóór prinsjesdag een toelichting op hun begroting gaven tijdens
de zogenaamde embargo-persconferenties. Vanaf dit jaar zal de toelichting
op de stukken pas na het uitspreken van de troonrede worden gegeven.De heer Bakker (D66):De minister-president zegt terecht dat het keren van de trend van erosie
iets betekent voor de cultuur waarin politici daarmee omgaan. Het betekent
ook iets voor alle mensen om hen heen, zoals spindocters, voorlichters en
framers. Het is hun werk om de voorstellen goed te presenteren en om hun minister
te dienen. Daar kan soms bij horen dat informatie wordt gelekt. Dat kan althans
een taakopvatting zijn. Hoe stelt de minister-president zich de gevolgen voor
dat circuit voor?Minister Balkenende:Ik zeg maar ronduit dat dit lastig is. Het fenomeen van lekken irriteert
mij mateloos. Soms is het bedoeld om iemand te ondersteunen en soms juist
voor het tegendeel. Het is een heel onplezierig fenomeen. U hebt er gelijk
in dat dit een kwestie van cultuur is. Ik wil graag nog eens gezegd hebben
dat iedereen hier verantwoordelijk voor is, zowel bewindslieden als politieke
functionarissen, ambtenaren en anderen. Met elkaar moeten wij ervoor zorgen
dat het lekken een keer wordt ingedamd. Dat is echter ijdele hoop. Het enige
wat je wel kunt doen, is elkaar aanspreken op wat er wel en niet kan. Het
feit dat u hier in alle duidelijkheid spreekt over de vraag wat je nu wel
op een weblog kunt schrijven en wat niet of beter niet, heeft al te maken
met de verandering van de cultuur. Voor het overige zal ik in de richting
van degenen over wie ik ga, de leden van het kabinet en anderszins, dit signaal
duidelijk naar voren brengen in een poging om de zaken beter te krijgen. Je
kunt dit natuurlijk niet van de ene op de andere dag veranderen, want dingen
zijn ingesleten. Wij zullen echter wel de ambitie moeten hebben om de zaak
te verbeteren. Welnu, dat wil ik heel graag.De heer Bakker (D66):Mag ik er dan van uitgaan dat het beroep dat u hier doet op Kamerleden
en, primair, uw collega-bewindslieden om de cultuur te veranderen, betekent
dat u van de ministers zult vragen dat zij hun politieke adviseurs, ambtenaren
enzovoort zullen oproepen en aansturen om op dit punt een ander gedrag te
vertonen?Minister Balkenende:Ik zal natuurlijk een krachtig appèl doen. Dat past bij de inspanningsverplichting
waar de heer De Vries het over heeft gehad. Ik herhaal nog eens dat het feit
dat wij de embargoregeling willen afschaffen, tegelijkertijd betekent dat
er een grotere mate van discipline nodig is, ook in de richting van het kabinet.
Dat signaal heb ik heel goed begrepen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Dan kan het dus niet meer gebeuren, zoals wij de laatste vier weken een
paar keer hebben gezien, dat De Telegraaf opent met bijvoorbeeld de kop dat
de A2 vijfbaans wordt en een brief daarover een uur later bij de Kamer ligt.
Dan kan het bijna niet anders dan dat er strategisch vanuit het ministerie
van Verkeer en Waterstaat wordt gelekt. Daar moet een einde aan komen.Ik heb nog een vraag. Erkent de minister dat de Kamer door zijn voorstel
in een relatieve achterstandspositie komt als het gaat om het in de eerste
uren en dagen reageren op de troonrede en de plannen? De ministers hebben
dan kennis en kunnen posities innemen, terwijl de Kamerleden nog geen kennis
hebben en dus geen posities kunnen innemen.Minister Balkenende:Ik wil niet spreken in termen van kennisachterstand. Het is de vraag hoe
je prinsjesdag ziet. Het kabinet is gehouden om op die dag de informatie te
verstrekken, een uiteenzetting te geven van het te voeren beleid en stukken
te presenteren. De vraag is hoe iedereen hier vervolgens op zal reageren.
Die reactie zal ten opzichte van de huidige situatie anders zijn, want u zult
meer informatie willen vergaren en stukken willen lezen. Dat zal wellicht
wat meer tijd vergen. Ik heb trouwens wel gemerkt dat Kamerleden buitengewoon
snel kunnen acteren en in staat zijn om snel de hoofdlijnen aan te geven.
Er zal op prinsjesdag ongetwijfeld ook een debat zijn, maar het accent zal
nu waarschijnlijk eerst komen te liggen op de presentatie en vervolgens op
de opinievorming. Daar heeft mevrouw Kant gelijk in. De algemene beschouwingen
kunnen later plaatsvinden, als de Kamer daartoe besluit. Het lijkt mij goed
om met elkaar te verkennen hoe dit gaat. Ik ben niet zo beducht voor kennisachterstand.
Wij hebben in Nederland een zeer assertief parlement dat snel opereert. Ik
ben er zeker van dat ook in de nieuwe opzet die het kabinet voor ogen staat,
prinsjesdag een spannende dag zal blijven.De heer Duyvendak (GroenLinks):U doet het voorkomen alsof hier sprake is van een deal: aan de ene kant
houdt het kabinet eerder zijn mond en aan de andere kant krijgt de Kamer haar
stukken later. Is het echter niet zo dat het kabinet de informatie nu gestuurd
naar buiten kan brengen op de dag zelf en in de uren en dagen daarna, terwijl
de Kamer daar niets voor terugkrijgt? Zij zit vervolgens namelijk wel op die
achterstand.Minister Balkenende:Ik heb een beetje bezwaar tegen het hanteren van het begrip "kennisachterstand".
Ik heb de feitelijke situatie geschetst en aangegeven hoe wij omgaan met embargo's,
hoe stukken lekken en hoe veel er eigenlijk al bekend is. Daardoor ontstaat
een dynamiek Balkenendedie leidt tot onvrede. Soms zijn er al discussies over
tegenbegrotingen nog voordat het prinsjesdag is geweest. Daarom zeg ik: laten
wij de zaken in de goede volgorde doen. Op prinsjesdag presenteert het kabinet
de voornemens en vervolgens kan het debat zich ontspinnen. Mevrouw Kant zei
al dat je in de week daarna best een uitstekend debat kunt
voeren. Bovendien kun je dan ook gebruikmaken van maatschappelijke inbreng.
Het lijkt mij dan ook fantastisch om dit met elkaar te gaan ondernemen.Er is vorig jaar het nodige gezegd over prinsjesdag. De heer Bos heeft
toen gevraagd of de koningin niet een ander type troonrede zou moeten uitspreken.
Ik heb mij er toen tegen verzet, maar het geeft wel aan dat er een zoektocht
gaande is ten aanzien van wat wij met prinsjesdag willen.Voorzitter. Ik kom tot een afronding. Ik realiseer mij heel goed dat over
vroegtijdige verstrekking van de stukken verschillend wordt gedacht. Ik merk
dat ook in deze Kamer. De medialogica zoals die de laatste jaren is ontstaan,
het mislukken van alternatieven, de aanscherping, de bekorting van periodes,
extra veiligheidsmaatregelen, de bepalingen in de Grondwet en onze sterke
wens om niet te tornen aan de tradities van prinsjesdag en de troonrede hebben
ons doen besluiten om af te zien van de embargoregeling. Mijn voorstel zou
dus zijn om het anders te doen, om niet te kiezen voor de weg van de embargoregeling.
Laten wij er bij de behandeling van de begroting van Algemene Zaken op terugkomen.
Ik denk dat dit leidt tot een betere situatie dan de huidige die eigenlijk
door velen als onbevredigend wordt ervaren.Ik dank de Kamer voor haar inbreng. Ik heb goed geluisterd naar de argumenten
die naar voren zijn gebracht. Het element van disciplinerende werking in de
richting van het kabinet is een gegeven, maar aan doorgaan op de huidige weg
zijn ook erg veel nadelen verbonden. Laten wij ook dat onder ogen zien.De voorzitter:Ik geef gelegenheid voor een korte "tweede" termijn, gericht
op het eventueel indienen van moties en het geven van een heel korte toelichting.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Ik dank de minister-president voor zijn duidelijke en eerlijke
beantwoording van onze vragen en voor zijn duidelijke en eerlijke opstelling
in dit debat. Ik vind het jammer dat hij bij zijn voornemen blijft. De argumenten
die hij heeft genoemd om de embargoregeling af te schaffen, zijn wat ons betreft
niet overtuigend. Zijn eerste argument is dat in tijden van virtualisering
en digitalisering het steeds moeilijker wordt om een embargoregeling te handhaven.
Dat klopt, maar het wordt in tijden van virtualisering en digitalisering ook
moeilijk om zonder embargoregeling ervoor te zorgen dat welk stuk dan ook
dat waar dan ook op enigerlei wijze in productie is, niet voortijdig ergens
terechtkomt waar het niet terecht zou moeten komen. Zijn tweede argument is
dat sprake is van een gunst en niet van een plicht. Ik zeg met mevrouw Kant
dat dit op z'n best betekent dat je het niet hoeft te doen maar het betekent
zeker niet dat je het dan ook niet moet doen. Zijn derde argument is dat het
in andere landen ook gebeurt. Welnu, in andere landen gebeuren andere dingen
die wij ook niet na-apen. Zijn vierde argument is dat de genomen maatregelen
niet werken. Dat laatste lijkt inderdaad het geval te zijn, maar de maatregel
die nu genomen wordt draagt het risico in zich dat die nog slechter werkt.
Alle vier argumenten zijn voor ons dan ook onvoldoende redenen om te veranderen
van praktijk. Daarom dien ik een motie in, die meeondertekend is door de heer
Rouvoet, de heer Duyvendak en mevrouw Kant.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de embargoregeling bijdraagt aan een adequate voorbereiding
en een snel inhoudelijk publiek debat over de Miljoenennota en andere prinsjesdagstukken
in de Kamer;verzoekt de regering, de embargoregeling, zo nodig in aangepaste vorm,
in stand te houden en met het Presidium hierover nader overleg te voeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Bos, Rouvoet, Duyvendak en Kant.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 2(30539).De heer Bos (PvdA):Voorzitter. In mijn eerste termijn heb ik al duidelijk gemaakt dat als
instandhouding van de regeling niet mogelijk blijkt, wij er de voorkeur aan
geven om op z'n minst normalisering van de bestaande praktijk te onderzoeken.
Hiervoor is op dit moment nog geen draagvlak in de Kamer. Ik laat het voorleggen
van een uitspraak aan de Kamer nu dan ook achterwege. Wel wil ik de Kamer
nog een uitspraak voorleggen die gaat over de situatie die ontstaat als het
voornemen van het kabinet materialiseert. Diverse sprekers hebben voorwaarden
gesteld ten aanzien van hoe de zaken zich dan zouden moeten afspelen. De minister-president
heeft daarop zeer welwillend op gereageerd. Aangezien het alles bij elkaar
toch gaat om een markante en bijzondere verandering van een ontwikkeling die
al heel lang plaatsvindt wat betreft de manier waarop wij met elkaar omgaan,
lijkt het ons goed dit vast te leggen. Ik dien hiertoe een motie in, die meeondertekend
is door de heer Rouvoet, de heer Duyvendak en de heer Van der Vlies.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de kwaliteit van het parlementaire debat gediend is bij
een zo gelijkwaardig mogelijke informatiepositie van kabinet en parlement;Bosoverwegende dat het eventuele afschaffen van de embargoregeling voornamelijk
gemotiveerd wordt vanuit de gedachte dat alle relevante plannen voor het volgende
begrotingsjaar pas op prinsjesdag naar buiten dienen te worden gebracht;overwegende dat uit dit principe tevens volgt: - dat individuele
bewindspersonen op geen enkele wijze begrotingsinformatie publiek
mogen maken voor prinsjesdag;- dat individuele bewindspersonen op
geen enkele wijze (concept)begrotingsstukken, direct of indirect, voor prinsjesdag
ter beschikking stellen van parlementariërs;verzoekt de regering, bij een eventuele afschaffing van de embargoregeling
dienovereenkomstig te handelen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Bos, Rouvoet, Duyvendak en Van
der Vlies. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3(30539).De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Ter toelichting merk ik op dat het begrip "begrotingsinformatie"
op dezelfde wijze geïnterpreteerd moet worden als in het debat tussen
de minister-president en mij. Ik heb er geen enkele behoefte aan om dit breder
te maken.De heer Van Beek (VVD):Wat voegt deze motie toe aan de randvoorwaarden die de minister-president
heeft verwoord?De heer Bos (PvdA):Ik hoop niet zo veel, maar de minister-president zal er zelf ook nog iets
over zeggen. Wij hebben het over een bepaald niet onbelangrijke verandering
in de wijze waarop wij al jaren met elkaar omgaan. Het lijkt mij goed om dat
te markeren, zelfs als dit op de instemming van de minister-president en een
grote meerderheid van de Kamer kan rekenen, inclusief die van uw fractie.Mevrouw Kant (SP):De Kamer kan in sommige gevallen behoefte hebben om voor prinsjesdag over
een onderwerp te spreken dat een duidelijke relatie met de begroting heeft,
zoals de wachtlijsten bij de jeugdzorg. Het risico is dat het kabinet zich
echter deze formulering kan verschuilen. Ik neem aan dat dit niet de bedoeling
is. Als er reden is om een onderwerp los van prinsjesdag in de Kamer te bespreken,
moet dit kunnen.De heer Bos (PvdA):Dat is al praktijk. De Kamer wordt dan altijd ook volledig geïnformeerd.
Mijn motie gaat over de gevallen waarin onvolledige informatie naar buiten
wordt gebracht en de Kamer moet raden hoe het precies zit. Dat willen wij
niet.Mevrouw Kant (SP):Als er uitgewerkte plannen zijn die naar de kamer gestuurd kunnen worden,
moet erover gesproken kunnen worden.De heer Bos (PvdA):Als kabinet en Kamer reden hebben om voor prinsjesdag over een bepaald
onderwerp te spreken, moet alle relevante informatie op tafel komen.De heer Jan de Vries (CDA):U legt in een motie vast wat, zoals u zelf zegt, de minister-president
al ruimhartig heeft toegezegd. Als straks de minister-president dat ook erkent,
waarom dient u dan een dergelijke overbodige motie in?De heer Bos (PvdA):Ik stel voor, dat wij de reactie van de minister-president afwachten. De minister-president heeft aangeboden om al na een jaar te evalueren.
Deze toezegging wordt door onze fractie in dankbaarheid aanvaard.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik dank de heer Bos voor zijn opmerkingen. Naar mijn mening
is de bestaande praktijk verre van gelukkig. Er is echt alle aanleiding om
de zaak anders aan te pakken. Ik houd mijn betoog dan ook staande.In de eerste motie verzoekt de heer Bos om de embargoregeling in stand
te houden. Dat gaat volstrekt tegen mijn betoog in, dus ontraad ik aanneming
van deze motie.Vannacht heb ik nog een debat meegemaakt dat mij geleerd heeft dat er
veel te zeggen valt over interpretaties. Ik heb dan ook niet direct behoefte
aan de tweede motie van de heer Bos. Ik heb in mijn beantwoording het kader
geschetst. De formulering dat individuele bewindspersonen op geen enkele wijze
begrotingsinformatie voor prinsjesdag publiek mogen maken, gaat mij echt te
ver. Er kunnen momenten zijn waarop je moet optreden omdat er een volstrekt
verkeerde beeldvorming ontstaat. Om die reden heb ik bijvoorbeeld vorig jaar
een persverklaring afgelegd. Het kan ook zijn dat er procedurele informatie
moet worden gegeven. Er kan zich iets heel dringends voordoen. Dan bepaalt
de Kamer dat er iets moet worden gedaan. Wij hebben nu direct te maken met
de vraag wat wij nu moeten doen. Ik heb daarover reeds opmerkingen gemaakt
en die blijven wat mij betreft overeind. De motie gaat mij te ver en daarom
ontraad ik de Kamer om haar aan te nemen. Ik ben reeds ingegaan op de rol
van het kabinet en de zelfdiscipline. De woorden die ik daarover heb gesproken,
waren naar mijn oordeel duidelijk genoeg.De heer Van Beek (VVD):Ik heb gezegd dat ik mij kan voorstellen dat wij een keer proberen om
het op een andere manier te doen en dat wij bepaalde randvoorwaarden hanteren.
Ik ben tevreden met de woorden van de minister-president dat hij de werkwijze
na een jaar wil evalueren. Is hij bereid om als voorbereiding op het hele
proces terug te blikken op de gang van zaken ten aanzien van de voorjaarsnota?
Ik vermoed dat de door de regering voorgestelde veranderingen ten opzichte
van het proces dat wij net achter de rug hebben veel invloed zullen hebben.
Wellicht zal die invloed nog groter zijn dan wij zojuist in algemene zin met
elkaar hebben aangegeven.Minister Balkenende:Ik vraag mij af of het zinvol is om dat aan het eind van dit debat te
doen. Het is de heer Van Beek bekend dat er bij de voorjaarsnota tal van zaken
een rol spelen die betrekking hebben op het lopende begrotingsjaar. Hij is
er ook van op de hoogte dat de bespreking van de voorjaarsnota een politiek
gevoelig moment is. Hem is ook bekend dat er momenten zijn waarop de vraag
aan de orde is hoe een hoofdlijnenakkoord wordt geïnterpreteerd. Dat
is een iets andere discussie dan die over de begrotingshoofd­stukken voor
het komende jaar. In eerste termijn heb ik voldoende aangegeven wat er gedaan
moet worden, wat dat veronderstelt ten aanzien van onze eigen verantwoordelijkheid
en welke lessen uit het verleden moeten worden getrokken. Ik heb een heleboel
voorbeelden gegeven, waarbij ik begrip heb voor de kritiek
van de Kamer. Ik heb gezegd dat ik mij een en ander aantrek. De punten zullen
bij het overleg in de ministerraad worden betrokken. Daarmee heb ik een behoorlijke
handreiking gedaan.De heer Van Beek (VVD):Het ging mij niet om handreikingen. Wij gaan het proces samen in. Gezien
de randvoorwaarden die de minister-president heeft gecreëerd, zal het
een forse klus zijn. In de afgelopen maanden zijn er een aantal leermomenten
geweest. Wij hebben gezien hoe het in de voorbereiding van de begroting niet
of anders moet. Ik wil niet per se iets toevoegen, ik wil een suggestie doen
waardoor het proces een zo groot mogelijke kans van slagen heeft.Minister Balkenende:Wij hebben het over het niet langer hanteren van de embargoregeling. Vervolgens
zijn de informatiestromen aan de orde. Welke informatie bereikt wie op welk
moment? Vervolgens is de vraag hoe wij ervoor kunnen zorgen dat prinsjesdag
betekenisvol is in de zin dat niet alles al bekend is. Wij kunnen niet helemaal
voorkomen dat er dingen bekend raken, maar het is onze ambitie om het anders
te gaan doen. Dat veronderstelt ook het nodige van leden van het kabinet,
bijvoorbeeld bij het benutten van weblogs en anderszins. Wij hebben in het
verleden niet altijd de meest gelukkige voorbeelden meegemaakt. Dat trek ik
mij aan; ik ben daar gewoon fair in. Als langs deze lijnen wordt geopereerd,
hebben wij leerprocessen met elkaar gedeeld.De heer Bos (PvdA):Ik hecht er enorm aan, voor de motie een formulering te vinden waar de
minister-president zich in kan vinden, omdat ik het belangrijk vind een zo
breed mogelijk draagvlak te realiseren. De minister-president heeft problemen
met "op geen enkele wijze begrotingsinformatie". Stel dat dat gewijzigd
wordt in "als regel geen begrotingsinformatie", kan de minister-president
daar dan mee leven?Minister Balkenende:Nee. Ik zal ook uitleggen waarom. Ik begrijp precies wat de heer Bos bedoelt.
Het wordt een beetje schipperen. Wat bedoelt de heer Bos met de termen "als
regel" en "begrotingsinformatie"? Ik heb behoorlijk scherp
aangegeven hoe ik hier in zit. Naderhand zal er een evaluatie komen. Ik heb
echter geen behoefte aan deze motie. Ik kies voor mijn eigen woorden. Ik ben
helder genoeg geweest. Ik heb er geen behoefte aan om te dealen over teksten.
De heer Bos heeft zijn verantwoordelijkheid, ik de mijne.Mag het dit zijn, voorzitter?De voorzitter:Het is bijna half zeven, dat was de afspraak, onder embargo.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, de brief van het Presidium (30539, nr. 1) voor kennisgeving
aan te nemen. Het verzoek dat de Kamer zou doen indien een meerderheid van
de Kamer voor de brief zou zijn geweest, is nu verwoord in de eerste motie
van de heer Bos. Hier hoeft geen verdere actie op ondernomen te worden. Aanstaande
dinsdag wordt gestemd over de moties.Aldus wordt besloten.De vergadering wordt van 18.30 uur tot 19.45 uur geschorst.Voorzitter: Hamer 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20052006-4895-4927.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl