Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Ambtenarenwet in verband met integriteit (27602)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 461-472

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-02-2003

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 15, pagina 461-472

21-01-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27602Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Ambtenarenwet in verband met integriteit (27602)Pagina 484-494
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 21 januari 2003)Pagina 495-496
Behandeling van het wetsvoorstel Regels met betrekking tot het LSOP Politie onderwijs- en kenniscentrum, de landelijke werving, de selectie, het onderwijs voor de politie, alsmede het overdragen van kennis aan de politie (Wet op het LSOP en het politieonderwijs) (28046)Pagina 461-461
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Ambtenarenwet in verband met integriteit (27602)Pagina 461-472
Presentie en opening (dinsdag 21 januari 2003)Pagina 461-461
Behandeling van de brief van de minister van Justitie betreffende intrekking van het wetsvoorstel Beperking van de bevoegdheid enkelvoudige strafkamers (28215 EK 96)Pagina 472-484
Lijst van besluiten (dinsdag 21 januari 2003)Pagina 494-495

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 64 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Ambtenarenwet in verband met integriteit (27602).De beraadslaging wordt geopend.De heer Witteveen (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Over een van de drie onderwerpen die in dit wetsvoorstel
worden geregeld, te weten de klokkenluidersregeling, voert de PvdA-fractie
vandaag het woord. De andere twee onderwerpen, te weten actieve openbaarmaking
van nevenactiviteiten en de ambtelijke meldplicht van financiële belangen,
zijn naar onze mening op een bevredigende wijze in het wetsvoorstel geregeld.Met een opmerking vooraf schets ik de context van mijn verdere betoog.
In de huidige verkiezingstijd is veel te doen over het terugdringen van de
bureaucratie. Er zijn zelfs partijen die denken dat zij heel veel geld overhouden
als dat lukt. Het is misschien belangrijker om de overheidsorganisatie transparanter
te maken. Daardoor wordt zij controleerbaarder, efficiënter en dienstbaarder
aan de burgers. Als dat op grote schaal lukt, is klokkenluiden minder nodig.Naar aanleiding van de uitkomsten van de parlementaire enquête inzake
de Bijlmerramp publiceerde minister Peper in 1999 de nota Integriteit van
het openbaar bestuur, waarop dit wetsvoorstel berust. De discussie over klokkenluiden
is natuurlijk al heel wat ouder. In 1990 verscheen daarover het proefschrift
van Bovens, getiteld Verantwoordelijkheid en organisatie, waarin ook een versterking
werd voorgesteld van de rechtspositie van ambtenaren die misstanden
onthullen. Tijdens de fase van discussie over de nota van Peper is de urgentie
van een goede regeling voor klokkenluiders alleen maar groter geworden. Een
aantal maal traden klokkenluiders naar voren die belangrijke misstanden aan
de orde stelden en daarvoor moesten boeten: in hun organisatie werden ze als
querulanten gezien en op alle mogelijke manieren werd hen het leven onmogelijk
gemaakt. Ik noem bijvoorbeeld Paul van Buitenen, de Brusselse ambtenaar die
fraude bij de Europese commissie aan de kaak stelde, Fred Spijkers, die een
onjuist verhaal van Defensie over een omgekomen militair niet slikte, en Paul
Schaap, die misstanden onthulde die de veiligheid van de kernreactor in Petten
betroffen. De bekendste klokkenluider bij ons is natuurlijk Ad Bos, de man
die de bouwfraude naar buiten bracht. De parlementaire enquête naar
de bouwfraude was zonder onthullingen van klokkenluiders niet mogelijk geweest.Het lijstje namen laat zien dat niet alleen ambtenaren klokkenluiders
zijn. Dat roept meteen de vraag op wat de overheid kan doen om werknemers
bij organisaties die geen deel uitmaken van de overheid, te beschermen als
zij misstanden onthullen en die onthullingen later in het algemeen belang
blijken te zijn.De minister verwijst in de memorie van antwoord naar het initiatief om
de Stichting van de Arbeid te vragen een gedragscode voor klokkenluiders op
te stellen. Dat lijkt ons zeker een begaanbare weg, maar de vraag rijst of
de overheid niet meer kan en moet doen. De overheid kan bijvoorbeeld klokkenluiders
die op een of andere manier aan het algemeen belang blijken te hebben bijgedragen –
iets dat wij achteraf pas kunnen vaststellen – financieel en materieel
ondersteunen en nagaan wat de mogelijkheden voor een dergelijke ondersteuning
zijn. Ook symbolische steun en erkenning voor hun positieve bijdrage aan transparantie
en controle kan nuttig zijn.Veel klokkenluiders werken intussen wel degelijk voor de overheid en de
voorliggende wet is op de verbetering van hun rechtspositie gericht, iets
waarvan zeker sprake zal zijn. Mijn fractie vindt het positief dat er een
vertrouwenspersoon komt tot wie de ambtenaar die een misstand wil signaleren,
zich kan wenden. De toegang tot een vertrouwenspersoon moet laagdrempelig
zijn, zodat men er ook terechtkan als men twijfelt of iets wel een misstand
is en domweg voor verstandig advies. Een vertrouwenspersoon heeft tenslotte
de nodige ervaring en kan daarom functioneren als vraagbaak.De PvdA-fractie heeft de wens uitgesproken dat de regelingen in de verschillende
organisatievormen waarvan de overheid zich bedient, voor zover zij niet identiek
zijn, dezelfde waarborgen bieden. Het is daarom bemoedigend om van de regering
te vernemen dat de tot nu toe gemaakte modelregelingen voor provincies, gemeenten
en politie sterke overeenkomsten vertonen met elkaar en met de modelregeling
voor rijksoverheden. De regering stelt echter ook dat ten aanzien van ambtenaren
die bij zelfstandige bestuursorganen werken, de zaak – ik citeer –
genuanceerder, lees: minder gunstig, ligt. Vooral privaatrechtelijk vormgegeven
zelfstandige bestuursorganen staat het vrij van de modelregeling af te wijken
of zelfs helemaal niets te regelen. Dat lijkt ons een probleem. Zelfstandige
bestuursorganen komen zeer frequent voor en zijn juist met taken belast die
voor burgers van groot belang zijn. Bovendien gaat het om organisaties waar
gemakkelijk misstanden kunnen voorkomen bij de publieke taakvervulling. Politieke
controle is bij deze instellingen zwak of afwezig, want zij zijn immers bewust
op afstand geplaatst, kiezers hebben er geen invloed op en klanten zijn vaak
ontevreden.In een artikel in NRC Handelsblad van 4 januari jl. wordt gesproken over
het politieke niemandsland van de quangocratie. In het genoemde artikel constateert
de Algemene Rekenkamer dat de integriteit van medewerkers van zelfstandige
bestuursorganen een probleem vormt. Er zijn in sommige gevallen ernstige schendingen
van de integriteit vastgesteld, bijvoorbeeld in het geval waarin medewerkers
van de belastingdienst gegevens over burgers aan hypotheekverstrekkers bleken
door te geven. Blijkens het artikel wil de Rekenkamer bij het onderzoek van
de quango's niet alleen de financiële prestaties bekijken, maar ook de
integriteit. Dat onderzoek zal ongetwijfeld nog enige tijd in beslag nemen,
maar wij kunnen vandaag vast een voorschot nemen op de beleidsvraag die er
onvermijdelijk uit zal komen: wat moet de overheid doen om de integriteit
in de zelfstandige bestuursorganen beter te waarborgen en is de klokkenluidersregeling
hiervoor wel afdoende?Het moet mij van het hart dat de waarborgen die de klokkenluidersregeling
geeft aan de ambtenaar die over een misstand wil klagen, erg minimaal zijn.
Dat blijkt bijvoorbeeld uit de regeling Procedure inzake het omgaan met een
vermoeden van een misstand. In deze regeling wordt een definitie gegeven van
wat een vermoeden van een misstand is. Deze definitie bevat de volgende elementen:
een ernstig strafbaar feit, een grove schending van regelgeving of beleidsregels,
het misleiden van justitie, een groot gevaar voor de volksgezondheid, de veiligheid
of het milieu en het bewust achterhouden van informatie over deze feiten.Wij vragen ons af of het vermoeden van een misstand niet ook al gerechtvaardigd
is bij lichte strafbare feiten die regelmatig worden gepleegd en als het ware
een onderdeel van de bedrijfsvoering zijn geworden en bij niet zozeer grove,
maar wel opzettelijke schendingen van het recht. Dit geldt ook voor het niet
echt misleiden van justitie, maar het achterhouden van relevante informatie
waardoor een scheef of onvolledig beeld ontstaat en gevaar voor volksgezondheid,
veiligheid en milieu, ook als het niet direct om heel grote gevaren gaat.
Ten slotte kan zo'n vermoeden mogelijk ook een rol spelen bij groot gevaar
voor nog andere belangen dan deze met name genoemde.De drempels die moeten worden genomen om een vermoeden van een misstand
aan te mogen kaarten, lijken mij aan de hoge kant en de elementen van de definitie
kunnen zich te gemakkelijk tegen de klagende ambtenaar keren. Deze geven zijn
collega's en superieuren bovendien munitie in handen om te zeggen dat hij
toch maar een vervelende querulant is. Dit wordt ook steeds weer tegen al
die klokkenluiders gezegd. Soms zijn het inderdaad querulanten, maar soms
niet. Het gaat erom de verantwoordelijke klokkenluiders te mobiliseren en
hun inbreng te gebruiken in de publieke meningsvorming.In zijn proefschrift is de heer Bovens ook nagegaan welke redelijke gronden er zijn om het klokkenluiden van een verantwoordelijke klokkenluider
te rechtvaardigen. In zijn overzicht staan er enkele die niet in de modelregeling
zijn terug te vinden. In de eerste plaats wijst hij erop dat het niet alleen
gaat om strijd met wettelijke voorschriften, maar ook om strijd met algemene
rechtsbeginselen, waaronder de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
Als er in een organisatie sprake is van ernstige schending van bijvoorbeeld
het willekeurbeginsel of van andere beginselen van behoorlijk bestuur, rechtvaardigt
dit niet het vermoeden van een misstand. De heer Bovens noemt ook aantoonbare
en grootschalige verkwisting van overheidsgelden. Dat schreef hij dertien
jaar voor de kwestie van de bouwsubsidie, dus het getuigde van een vooruitziende
blik dat hij dit toen schreef. In de derde plaats noemt hij als criterium
misbruik van bevoegdheden of aantoonbare en flagrante strijd met de doelstellingen
van de organisatie. Deze zaken verdienen publieke aandacht. In het licht van
de bevindingen van de bouwnijverheidsenquête zijn dit alleszins interessante
criteria. Wat vindt de minister van deze criteria en is het wenselijk deze
in de modelregeling op te nemen?Dan kom ik nu op een situatie waarin de lijnhiërarchie van beneden
naar boven niet goed werkt. In het wetsvoorstel wordt er de nadruk op gelegd
dat men eerst bij zijn superieur moet melden wat er mis is. Deze gaat vervolgens
naar zijn superieur en uiteindelijk komt de melding terecht bij de top van
de organisatie. Dit is een voor de hand liggend traject, maar in de praktijk
werkt het vaak anders. Ik doel op situaties waarbij op de werkvloer van de
ambtelijke dienst kennis aanwezig is die achteraf bezien ook bekend zou moeten
zijn bij de top van de organisatie, maar die daar nooit terechtkomt. Uit de
Bijlmerenquête kennen wij deze situatie als het "onder de pet houden"
van relevante en zelfs wezenlijke informatie. Achteraf blijkt dan dat er iets
heel wezenlijks niet is gemeld en kan een bewindspersoon worden aangesproken
op zijn falen ook al is er van falen geen sprake. Juridisch is het in deze
situatie zo, dat de minister er recht op heeft goed te worden geïnformeerd,
ook al moet dat buiten de hiërarchische lijn om geschieden. Volgens het
ambtenarenrecht is het een kwestie van plichtsverzuim als een ambtenaar beleidsrelevante
informatie niet meldt aan de minister. Is de minister het ermee eens dat dit
veel voorkomende probleem ambtelijk een plaats verdient in al deze overwegingen
rond de modelregeling? Vindt hij het wenselijk ambtenaren te stimuleren ook
informatie door te geven die door het naasthogere niveau wellicht als onwenselijk,
onnodig, irrelevant of schadelijk wordt beoordeeld, als de ambtenaar het gerede
vermoeden heeft dat het gaat om kwesties die het algemeen belang raken? Hoe
moeten wij in de nieuwe wet omgaan met dit veel voorkomende probleem? Mijn
fractie heeft de toelichting daarop gemist in de toelichtende stukken en zou
het erg interessant vinden om daarover vandaag van gedachten te wisselen.Ten slotte spreek ik de hoop uit dat het wetsvoorstel dat wij vandaag
behandelen, niet het laatste woord van de wetgever zal zijn over ambtelijke
integriteit, maar veeleer een stap vooruit in een proces dat tot acceptatie
en tot ondersteuning van klokkenluiden en vooral tot bevordering van verantwoordelijk
klokkenluiden leidt. Ook de heer Bovens kwam in zijn proefschrift al tot de
conclusie dat een wettelijke regeling nooit het enige instrument kan zijn
om klokkenluiders te stimuleren en de interne en externe informatiestromen
in organisaties te verbeteren. Hij wees ook op tal van organisatorische maatregelen
zoals kwaliteitscirkels, ideeënbussen, hotlines, opendeurbeleid, ideeënweken,
open fora, dissidentenkanalen en interne ombudsmannen, die gezamenlijk een
klimaat scheppen waarin het signaleren van misstanden een normaal en aanvaard
onderdeel is van de taak van werknemers in organisaties die in hun functioneren
algemene belangen raken.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Mijnheer de voorzitter. De wetswijziging waarover wij vandaag debatteren,
werd in de Tweede Kamer na enkele belangrijke amenderingen met algemene stemmen
aanvaard. Daarmee komt tot uitdrukking de in de samenleving én in het
openbaar bestuur levende consensus over de beschermwaardigheid van de te goeder
trouw handelende klokkenluider die de moed heeft een moeilijke weg te gaan
omdat hij dat zijn plicht acht als ambtenaar en als burger in een democratische
rechtsstaat. Dat laatste is in onze ogen een wezenlijke toevoeging omdat hier
tevens de idee relevant is dat een ambtenaar in de ogen van de medeburgers
een publieke vertrouwensrol vervult, waarbij de ambtenaar wordt geacht te
handelen in overeenstemming met de waarden van de burgerij zoals die tot uitdrukking
komen in het politieke systeem en in een directe burgerparticipatie. Met andere
woorden: wij verwachten van de publieke dienaren in een democratie dat zij
vooral en allereerst het algemene belang behartigen. Hun handelen dient tot
op grote hoogte consistent en voorspelbaar te zijn in het licht van die publieke
waarden. In die zin vervult de ambtenaar inderdaad een vertrouwensrol die
wezenlijk is voor het vertrouwen van de burger in de overheid; een thema dat
in de politieke discussie van het moment terecht een pregnante rol speelt.Een ambtenaar kan in loyaliteitsconflicten komen als de dienstbaarheid
aan het publieke belang en de daarin verwoorde waarden botsen met persoonlijke
belangen die raken aan het persoonlijk welbevinden en acceptatie in een organisatie,
de carrière en de verwachte loyaliteit aan de ambtelijke en politieke
chef, want je hangt je vuile was immers niet buiten! Waar die botsing onvoldoende
kan worden geagendeerd in de organisatie, is een uitweg nodig die vertrouwensvol
kan worden bewandeld.Met de wetswijziging die wij vandaag bespreken en de daarop gebaseerde
regeling wordt daartoe een wettelijk instrument gecreëerd als onderdeel
van het integriteitsbeleid. Daarmee wordt aan de opdracht voldaan die geldt
voor een organisatie en haar leiders, namelijk een omgeving te creëren
waarin ethisch gedrag wordt gedragen en gesteund. Dat gebeurt hier door een
regeling van de procedure, een vorm van externe controle op gewenst gedrag.
Een dergelijke regeling dient te steunen op consensus ten aanzien van de wenselijkheid
van die regeling – en die consensus is er – én op consensus
ten aanzien van de materiële inhoud en de betekenis van de belangrijkste
waarden en codes die in de regeling een plaats vinden. Dan hebben wij het
dus over de inhoud van de regeling, meer in het bijzonder over
het centrale begrip van de regeling, namelijk wat mag en moet gelden als een
misstand. Waar wij gebruikmaken van externe controle op het ambtelijk handelen
ter realisatie van een objectieve verantwoordelijkheid, is die idealiter uitdrukking
van die verinnerlijkte waarden – de subjectieve verantwoordelijkheid –
en daarmee komen wij bij de belangrijkste vraag van dit debat: hoeveel consensus
mogen wij veronderstellen waar het gaat om de perceptie en de duiding van
het begrip misstanden? In hoeverre mogen wij verwachten dat men zich verantwoordelijk
weet ten aanzien van welke waarden van goed bestuur? Idealiter sporen hier
immers de subjectieve en de objectieve verantwoordelijkheid.In het debat in de Tweede Kamer en in de schriftelijke gedachtewisseling
met de minister in deze Kamer vormde de duiding van het begrip misstand een
belangrijk discussiepunt. De CDA-fractie in deze Kamer stelde in dat licht
vragen over de bestuursethische maatstaven, aan de hand waarvan de minister
het bevoegde gezag en de externe commissie de handelswijze van de klokkenluider
idealiter beoordeeld zagen. Nogmaals, een effectieve procedure veronderstelt
immers consensus over de normering van deze misstanden en helderheid over
de vraag aan welke normen het bestuurlijk handelen dient te voldoen. Veel
van de discussie de laatste tijd over de normering van het overheidshandelen
met verwijzing naar dat begrip integriteit – in zijn oorspronkelijke
betekenis van "heelheid" – ging juist over het ontbreken van die consensus.
De bouwenquête legde die vaagheid, die verschuiving, die gelatenheid
in de acceptatie van de normoverschrijdingen pregnant bloot.In de ministeriële regeling en de memorie van antwoord operationaliseert
de minister een "misstand" – mijn voorganger heeft dit al gereleveerd –
als een ernstig strafbaar feit, een grove schending van regelgeving of beleidsregels,
het misleiden van justitie, een groot gevaar voor de volksgezondheid, de veiligheid
of het milieu, of het bewust achterhouden van informatie over deze feiten.
In het algemeen kunnen wij ons vinden in deze strenge formuleringen, juist
om te voorkomen dat querulanten en mensen met oneigenlijke bedoelingen –
zoals eigenbelang, het plaatsen van een collega in een slecht daglicht of
partijpolitieke overwegingen – gebruik maken van deze regeling. Dat
ontslaat ons echter niet van de plicht de vraag te beantwoorden wanneer er
sprake is van een grove schending. Is dat bijvoorbeeld ook het geval in een
situatie waarin sprake is van het aanbieden van een veelheid aan kleine reizen
en andere cadeaus aan ambtenaren door bedrijven, waarbij weliswaar geen directe
relatie kan worden gelegd met de voor de betrokken bedrijven relevante beslissingen
maar die wel een bepaald klimaat scheppen, een klimaat overigens dat in de
bedrijfsethiek volkomen geaccepteerd is? Is dat bijvoorbeeld ook het geval
wanneer om redenen van loyaliteit laakbare gedragingen niet worden gemeld
respectievelijk gesanctioneerd vanwege een interne orde van de organisatie
die loyaliteit eist op straffe van ernstige gevolgen voor het persoonlijk
welbevinden en loopbaan? En op een wat abstracter niveau – de vorige
spreker heeft dat ook gereleveerd –: Is dat bijvoorbeeld het geval,
wanneer in het streven naar efficiënter handelen de zorgvuldigheidsvereisten,
zoals neergelegd in de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, met voeten
worden getreden?Mijnheer de voorzitter. Een effectieve toepassing van deze belangrijke
regeling veronderstelt een voldoende mate van consensus over wat oorbaar bestuurlijk
handelen is. Die oorbaarheid vinden we allereerst omschreven in regelgeving
en beleidsregels, maar ook in procedurele bepalingen over de behoorlijkheid
van bestuurlijk handelen en bijvoorbeeld in aanwijzingen over de wijzen van
verslaglegging ter realisatie van de verantwoordingsplicht. Ten aanzien van
die normen en vooral de achterliggende bestuurlijke waarden dient een voldoende
mate van consensus te bestaan. Hoe meer consensus, hoe meer ruimte voor vertrouwen,
hoe minder consensus, hoe groter de noodzaak van nadere regelgeving en controle
en extra wegen naast de meer voor de hand liggende interne wegen van melding.In de afgelopen decennia is ten aanzien van deze zaken de nodige onduidelijkheid
gecreëerd: beleidsprogramma's uitgewerkt in kaderwetten met vage doelformuleringen,
nieuwe interactieve arrangementen die ruimte lieten voor blijmoedige en vertrouwensvolle
interpretaties van behoorlijk handelen en een veelheid van actoren in zelfstandigheid
en semi-zelfstandigheid waarvan de onderlinge bevoegdheden en verantwoordelijkheden –
en derhalve verantwoordingsplichten – onvoldoende helder werden gemaakt.
Waar relatieve zelfstandigheid wenselijk wordt geacht in het zichzelf als
organisatie disciplineren, blijft de noodzaak van een grote mate van consensus
over de vraag aan welke waarden een organisatie met publieke taken uiteindelijk
gebonden is. Met andere woorden, de grootste gemene deler van die veelheid
van kwaliteitshandvesten, codes en regelingen opgesteld door zelfstandige
bestuursorganen, dient bediscussieerd en uiteindelijk helder te zijn.Juist ook in de afgelopen jaren heeft een verschuiving plaatsgevonden
in de beoordeling van het bestuurlijk handelen, omdat in de bestuursethiek
waarden een nadrukkelijker plaats kregen toegekend die voordien bij uitstek
tot het particuliere bedrijfsmatige handelen werden gerekend: ondernemende
ambtenaren, burgers als klanten en een intensivering van samenwerking met
bedrijfsleven zonder voldoende bewustwording van de met het publieke belang
verbonden codes die daarbij dienen te blijven gelden. Introductie dus van
waarden die mogelijkerwijs in strijd komen met de ethiek van het overheidsbestuur.Het vinden en vasthouden van een zekere consensus is van bestuurlijk levensbelang.
Dat vasthouden, de relatieve continuïteit in de bestuursmoraal, representeert
een waarde die zich de laatste decennia minder in de politieke en overigens
ook in de wetenschappelijke belangstelling heeft mogen verheugen. Bestuurstheorieën
en de daarachter liggende waarden hebben te veel last van modieuze grilligheid.
De waarde van de continuïteit als pijler van gezag lijkt herontdekt te
moeten worden.In de memorie van antwoord geeft de minister antwoord op vragen over de
aard van de misstanden die aanleiding kunnen zijn tot een rechtstreekse gang
naar de externe commissie respectievelijk tot het via de publiciteit aandacht
vragen daarvoor. In de beoordeling door de externe commissie,
de Commissie integriteit rijksdienst (CIR), zal een afweging moeten plaatsvinden
tussen de begrenzingen van de vrijheid van meningsuiting zoals neergelegd
in artikel 125a van de Ambtenarenwet – het mag de goede vervulling van
de functie of de goede functionering van de openbare dienst in redelijkheid
niet schaden – de geheimhoudingsplicht en de ernst van de aangeklaagde
misstand.Uit de beantwoording van de minister blijkt een zekere verlegenheid. Vaak
wordt gesteld dat een en ander sterk afhankelijk is van de concrete omstandigheden.
Zeker, dat is altijd zo, maar die concrete omstandigheden vragen om een normatieve
analyse en daarvoor moeten we weten welke toetsingsnormen bij de beoordeling
van de misstand dienen te worden gehanteerd. In het licht van onze beschouwingen
vragen wij de minister nogmaals hoe hij het bevoegde gezag en de CIR idealiter
wil zien oordelen.Wij hebben enkele vragen over de positie van de externe commissie. Een
effectieve commissie veronderstelt enig machtspotentieel. Om te beginnen zal
de externe commissie in sterke mate afhankelijk zijn van de informatie die
vooral van de bevoegde en wellicht ook voor de misstand verantwoordelijke
gezagsdragers vandaan moet komen. De huidige regeling bepaalt in hoofdstuk
3 sub 4 dat de externe commissie bevoegd is om bij het bevoegd gezag alle
inlichtingen in te winnen die zij voor de vorming van haar advies nodig acht.
Daaraan wordt toegevoegd: het bevoegd gezag verschaft aan de commissie de
gevraagde informatie. Welke mogelijkheden ziet de minister voor de CIR om
de juistheid en de volledigheid van de verschafte informatie te controleren?
Welke sancties kan de CIR in de ogen van de minister opleggen indien aan een,
eventueel herhaald, verzoek om informatie niet wordt voldaan? Dit is niet
onbelangrijk. Gezien de kwetsbare positie van de klokkenluider verschuift
de bewijslast dan immers al te gemakkelijk naar die klokkenluider. Ervaringen
met overeenkomstige wetgeving in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië
laten zien dat dit een punt van zorg kan zijn. Evenals mijn voorganger verwijs
ik hierbij naar publicaties van de hand van prof. Mark Bovens. In hetzelfde hoofdstuk van de ministeriële regeling zijn bepalingen
opgenomen over de vertrouwelijkheid van de te verschaffen informatie en over
de wijze waarop vervolgens met die vertrouwelijkheid dient te worden omgegaan.
Het bevoegd gezag bepaalt deze vertrouwelijkheid. Alhoewel dit een begrijpelijke
bepaling is, en waarschijnlijk ook een noodzakelijke aangezien de regeling
ook geldt voor militairen en politie, biedt zij tevens de mogelijkheid tot
een voor de CIR moeilijk te controleren gebruik van de vertrouwelijkheidsbepaling.
Welke mogelijkheden heeft de CIR in de ogen van de minister om van haar opvattingen
ter zake kennis te geven? De adviezen van de CIR zijn niet bindend, maar wel
openbaar. In die openbaarheid zit natuurlijk een belangrijk pressiemiddel.De regeling bepaalt dat de verslagen geanonimiseerd zijn. We nemen aan
dat die anonimisering zowel voor de klokkenluider als voor de aangeklaagde
persoon geldt. Welke mogelijkheden ziet de minister voor de klokkenluider
en de bij een misstand betrokken persoon of organisatie om het recht op anonimiteit
te halen bij het alsnog uitlekken van namen?In de discussie in de Tweede Kamer, uitgekristalliseerd in het amendement-Scheltema-de
Nie, werd de rechtstreekse weg naar de externe commissie opengesteld voor
klokkenluiders die weinig heil zien in de interne weg via de ambtelijke hiërarchie
en de vertrouwenspersoon. In het antwoord van de minister, onder andere in
de memorie van antwoord naar aanleiding van het voorlopig verslag van deze
Kamer, wordt meermaals uitdrukkelijk gesteld dat de interne melding het uitgangspunt
van de procedure blijft en dat de rechtstreekse gang naar de externe commissie
alleen is toegestaan, en dus blijft resulteren in rechtsbescherming van de
klokkenluider, indien er sprake is van zwaarwegende belangen die de voorgeschreven
interne melding in de weg staan. Als voorbeeld van een zwaarwegend belang
noemt de minister de situatie dat de leidinggevenden tot wie de ambtenaar
zich had behoren te wenden, betrokken zijn bij de vermoede misstand. Aan de
externe commissie is vervolgens het oordeel gegund over de vraag of deze rechtstreekse
melding gerechtvaardigd was, dan wel de betrokken ambtenaar wordt geadviseerd
om de kwestie toch eerst intern aanhangig te maken. De CDA-fractie kan dit
standpunt billijken. Wij willen echter van de minister horen hoe dit beginsel
is verwoord in de gewijzigde regeling die wij nog niet mochten ontvangen.Het zal duidelijk zijn dat de CDA-fractie de wenselijkheid van een klokkenluidersregeling
van harte onderschrijft. Tegelijkertijd laten internationale ervaringen met
de regelgeving ter zake zien hoe kwetsbaar en hoezeer afhankelijk van de cultuur
in een organisatie deze regelgeving kan zijn. Centraal staat hierbij de vraag
of een organisatie een dergelijke regeling tolereert. De kwetsbaarheid kan
leiden tot een gevoel van machteloosheid. Dat klonk al door in het wat aarzelende
advies van de Raad van State en dat blijkt ook uit de vele levensverhalen
van klokkenluiders.Onderzoek naar de geschiedenissen van klokkenluiders laat een bedroevend
beeld zien. Het Tilburgse onderzoeksinstituut IVA deed onderzoek in het bedrijfsleven
voor het ministerie van Sociale Zaken, waaruit blijkt dat 60% van de klokkenluiders
gevolgen voor de carrière heeft ondervonden, 16% zelf ontslag heeft
genomen, 10% geen promotie meer maakt, 9% ziek thuis zit, 6% is overgeplaatst
naar een lager niveau en 5% is ontslagen. Potentiële klokkenluiders zien
vaak af van melding vanwege deze blijkbaar onontkoombare negatieve consequenties,
maar ook omdat men verwacht dat er met de informatie toch niets gebeurt. Dit
tamelijk dramatische beeld wordt bevestigd in onderzoeken bij Amerikaanse
overheden en bij de Engelse overheid. Op dit trieste verhaal moeten deze wetswijziging
en de ministeriële regeling een antwoord bieden. Wat zijn de verwachtingen
van de minister? Meer in het bijzonder horen wij graag wat de ervaringen zijn
met de ministeriële regeling die inmiddels twee jaar van kracht is.Dan kom ik bij het tweede doel van de wet, namelijk de regeling van de
melding van nevenwerkzaamheden van ambtenaren in functies waarvoor ter bescherming
van de integriteit van de openbare dienst openbaarmaking noodzakelijk is.
Naar ons gevoel is in de discussie in de Tweede Kamer de vraag niet eenduidig
beantwoord, waarvan wij ook willen weten hoe deze minister erover denkt: om
welke ambtenaren gaat het.In de memorie van toelichting wordt gesteld dat het vooral gaat om topambtenaren
dichtbij de minister. Het criterium lijkt ons echter te zijn de omvang van
de vrije beslissingsruimte van ambtenaren, met name ambtenaren die betrokken
zijn bij de bepaling van de toekenning van positieve sancties, zoals subsidies
en vergunningen, of bij aanbestedingsprocessen die aanleiding kunnen zijn
voor afwegingen op oneigenlijke gronden door de betrokken ambtenaar. Dat geldt
soms, of misschien heel vaak, ook voor lager in de hiërarchie geplaatste
uitvoerende ambtenaren, die met een grote mate van beleidsvrijheid kunnen
beschikken in zaken die corruptie- of fraudegevoelig zijn, respectievelijk
tot een onevenwichtige belangenafweging kunnen verleiden, ook zonder dat de
betrokken ambtenaar er persoonlijk beter van wordt.Wij begrijpen heel goed dat er een moeilijke afweging gemaakt moet worden
tussen de indringendheid van de regelgeving en bescherming van de privacy.
Te strikte regelgeving zou kunnen leiden tot een vergaande inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer van de betrokken ambtenaren. Onze vraag luidt dan ook hoe de minister
de eis van noodzakelijkheid wenst te hanteren, die is gevat in de formulering:
noodzakelijk ter bescherming van de integriteit van de openbare dienst. Ten
aanzien van de privacyvraag horen wij ook nog graag wat de minister heeft
gedaan met de brief van het College bescherming persoonsgegevens, waarin dit
college erop wijst dat het ten onrechte niet om advies is gevraagd en verzoekt
om inzage in de algemene maatregelen van bestuur die op grond van het wetsvoorstel
zullen worden opgesteld.Ik wil ten slotte nog even ingaan op een verwante zaak: de zaak-Winsum.
Met de uitspraak van de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State
van 7 augustus 2002 inzake het stemrecht van individuele raadsleden, waarbij
persoonlijke belangen de besluitvorming zouden kunnen beïnvloeden hebben
wij aan dit wetsvoorstel verwante casuïstiek aan de orde. Met deze uitspraak
zou, ook wanneer er slechts sprake is van een schijn van belangenverstrengeling,
dit raadslid van stemming kunnen worden uitgesloten. Wij hebben dat intussen
feitelijk zien gebeuren. In zijn antwoorden op de vragen van de CDA-fractie
in het verslag met betrekking tot de Aanpassingswet dualisering gemeentebestuur
(28243) stelde deze minister dat hij zich terdege bewust was van het belang
van deze uitspraak en de mogelijk ook nadelige consequenties voor zowel de
gemeentelijke als de provinciale praktijk. Hij kondigde aan, de kwestie nader
te bestuderen en beide Kamers ter zake te informeren. Kan de minister dat
bij deze gelegenheid al doen.Wij zien de antwoorden van de minister met bijzonder veel belangstelling
tegemoet.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Sprekend namens de fracties van de SGP en de ChristenUnie
merk ik allereerst op dat dit wetsvoorstel bij de aanvang van de behandeling
ook door de regering is beschouwd als een onderdeel van een trio. Op 18 juni
jl. is in deze Kamer het wetsvoorstel Bevordering integriteitsbeoordelingen
door het openbaar bestuur (BIBOB) (26883) aanvaard en op 5 november jl. de
Wet justitiële gegevens (24797). Samen met het wetsvoorstel dat wij thans
behandelen, zou dit trio er borg voor moeten staan dat het integriteitpeil
bij de overheid aan het gewenste en noodzakelijke niveau voldoet.Het vitale belang van een integere overheid behoeft geen breed betoog
maar vergt wel blijvende aandacht. Wie herinnert zich niet meer de slotwoorden
van de toespraak in juni 1992 van de overleden minister van Binnenlandse Zaken,
mevrouw Dales, op het jaarcongres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
te Apeldoorn? Zij zei toen het volgende: "De overheid is óf wel óf
niet integer. Een beetje integer kan niet. En met de integriteit van de overheid
valt of staat het bestuur; aantasting van de integriteit van de overheid betekent
niet minder dan dat de overheid het vertrouwen van de burgers verliest. En
zonder dat vertrouwen van de burger kan de democratie niet. Dan is er geen
democratie meer. Dat is een beklemmend beeld."Haar woorden hebben nadien veel discussie op gang gebracht en verdienen
mijns inziens ingelijst een plaats aan de wand van ieder overheidskantoor.
Machtsbederf binnen de openbare sector; vervaging, verval en verlies aan,
ook democratische, waarden en normen, uitmondend in fraude en corruptie zijn
dan ook serieus te nemen verschijnselen. Het verklaart tevens waarom ook een
organisatie als de Algemene inlichtingen- en veiligheidsdienst zich ermee
bezighoudt. Daarbij heeft deze dienst vooral de uiterste consequentie voor
ogen, die in de woorden van mevrouw Dales besloten lag: de teloorgang van
de democratie.Het te beschermen belang is meer dan duidelijk. Overheid, overheidsorganen
en overheidsfunctionarissen moeten integer zijn. Integriteit staat daarbij
voor onkreukbaarheid, onaantastbaarheid, betrouwbaarheid. Integer handelen
impliceert handelen in overeenstemming met geschreven en ongeschreven regelgeving,
dus ook met algemeen geaccepteerde maar niet schriftelijk verankerde waarden
en normen. Functioneren en voortbestaan van ons democratisch bestel vereisen
acceptatie van de regels en besluiten, zoals die in de openbare sector respectievelijk
worden vastgesteld en genomen. Dit stelt hoge eisen aan de mate van integriteit
waarmee de verschillende onderdelen van de openbare sector te werk gaan bij
het opstellen en toepassen van regels, bij de vorming en uitvoering van besluiten.
De openbare sector is vanwege zijn zorg voor het algemeen belang en de rechtszekerheid
en rechtsgelijkheid van de burgers ook tot integer handelen gehouden. Integriteitsverlies
van de openbare sector kan de acceptatie van regelgeving en besluiten verminderen
en daarmee de democratische rechtsorde in gevaar brengen.Ik spreek bewust van de openbare sector, want ofschoon het vandaag bij
het voorliggende wetsvoorstel uitsluitend over de ambtenaren gaat, zou ik
niet graag politici uitsluiten, zeker niet diegenen onder hen die nauw bij
de uitvoering van beleid zijn betrokken. Politici hebben in dezen zeker ten
opzichte van hun ambtenaren een voorbeeldfunctie te vervullen.Er zijn talrijke, praktische verklarende oorzaken op te sommen die de
ethiek van de openbare sector in het geding hebben gebracht. Mevrouw Bemelmans
heeft er al enkele van genoemd. Ik laat deze verder rusten.
De vraag is, denk ik, veel meer, in hoeverre politici, bestuurders en ambtelijk
apparaat in de ogen van de burger nog over een min of meer samenhangend geheel
van opvattingen en normen beschikken, waaruit een zeker verantwoordelijkheidsbesef,
een gewetensvolle instelling tegenover de gemeenschap spreekt. Daar doelde,
meen ik, mevrouw Bemelmans ook op toen zij sprak over de noodzakelijke consensus.
Zijn deze normen voor de individuele ambtenaar – om mij daar even toe
te beperken – nog vitaal genoeg om zich niet te laten leiden door eigenbelang
of door iets anders dan het algemeen belang? De openbare sector kan alleen
bogen op een ethische reputatie als het algemeen belang ten volle wordt behartigd,
als burgers in gelijke omstandigheden op gelijke behandeling kunnen rekenen.Ingaande op het wetsvoorstel zoals het voorligt en de voorbereiding van
deze behandeling in de commissie, valt direct op dat van de beide hoofdbestanddelen
van het voorstel de aanscherping van de regels met het oog op het voorkomen
van belangenverstrengeling aanzienlijk minder vragen heeft opgeroepen dan
het andere deel, de zogenaamde klokkenluidersregeling. Dat is in zoverre te
begrijpen omdat er voor de nevenwerkzaamheden reeds een regeling bestond die
verplichtte tot melding en registratie en die tevens een verbod van sommige
nevenwerkzaamheden bevatte. De klokkenluidersregeling daarentegen is nieuw.
Toch houd ik het goed voor mogelijk dat de nadere regeling ter voorkoming
van het risico van financiële belangenverstrengeling op basis van artikel
125, leden twee en drie, nog de nodige haken en ogen oplevert. Ook de praktische
toepassing ervan kan nog veel lastige vragen oproepen, onder andere op het
terrein van de privacy. De klokkenluidersregeling, waarvan de regering uiteraard
meent dat zij afdoende is, heeft in de pers en in de wetenschap aanleiding
gegeven tot de nodige kritische beschouwingen. Dat geldt zowel voor de meldingsprocedure
die overheden moeten regelen en deels al hebben geregeld, als ook voor de
rechtsbescherming van de klokkenluider, waaromtrent de wet zelf een bepaling
zal bevatten (artikel 125a, vierde lid). Klokkenluiders komen in alle sectoren
voor, maar vooral in de ambtenarenwereld, zo lijkt het. Misschien is dat logisch.
Er is nu eenmaal een duidelijk verschil of iemand zich bijvoorbeeld vergrijpt
aan publiek geld of goederen, of dat er bij een particulier bedrijf materiaal
of geld achterover wordt gedrukt. In het eerste geval gaat het om belastinggelden.
Wordt daar niet zorgvuldig mee omgesprongen, dan ligt het voor de hand dat
er in de buitenwereld alarm wordt geslagen. Misstanden in het bedrijfsleven
worden meestal als interne kwesties beschouwd. Alleen als men zich rechtstreeks
benadeeld weet, ligt men daarvan wakker. Onze fracties ondersteunen dan ook
het initiatief om een meldingsregeling voor ambtenaren in het leven te roepen
en verwelkomen die als een eerste stap in de goede richting. Uit de memorie
van antwoord hebben wij overigens begrepen dat er wellicht binnen afzienbare
tijd ook een leidraad voor de marktsector beschikbaar zal komen.Zo-even maakte ik onderscheid tussen de meldingsregeling en de beschermingsregeling
voor klokkenluiders. De vraag is evenwel in hoeverre deze van elkaar kunnen
worden losgemaakt. Als de tweede – de bescherming – niet toereikend
is of in ieder geval niet blijkt te werken, zal ook de eerste niet werken.
De woorden van een onderzoekster in Binnenlands Bestuur van 29 november jl.
zijn mogelijk veelzeggend. Zij schrijft: "Uit onderzoek dat we voor het ministerie
van Sociale Zaken hebben uitgevoerd, blijkt dat 60% van de klokkenluiders
binnen het bedrijfsleven gevolgen voor hun carrière heeft ondervonden.
16% van alle klokkenluiders heeft zelf ontslag genomen, 10% maakt geen promotie
meer, 9% zit ziek thuis, 6% is overgeplaatst naar een lager niveau en 5% zit
in een ontslagprocedure of is al ontslagen. We hebben ook onderzocht waarom
potentiële klokkenluiders geen melding van misstanden maken. Naast de
angst voor negatieve gevolgen voor zichzelf, speelt ook de verwachting een
rol dat er niets aan de misstand gedaan zal worden." Ik ken dit onderzoek
niet en het heeft betrekking op het bedrijfsleven, maar het is de vraag of
staande kan worden gehouden dat dit in de ambtelijke sector fundamenteel anders
ligt. Ook met betrekking tot het voorliggende wetsvoorstel is twijfel geuit
over de effectiviteit van de meldingsregeling. Zo is door de hoogleraar beleidswetenschap
van de Vrije Universiteit, de heer Van den Heuvel, gesteld dat de regeling
voor rijksambtenaren te ingewikkeld en te zwaar is. Ook de hoogleraar bestuurskunde
en rechtsfilosofie aan de universiteit van Utrecht, de heer Bovens, ziet niet
veel in deze regeling. Zijn kritiek in een artikel in Bestuurswetenschappen
spitst hij toe op de Commissie integriteit rijksoverheid. Hij voorspelt dat
deze commissie meer oog zal hebben voor de belangen van de bestuurders dan
voor de belangen van de ambtenaren. Het is bekend dat ook de Raad van State
blijk heeft gegeven van reserves. "Indien in de betrokken bestuursorganisatie
een cultuur heerst waarin kritiek in beginsel als een normaal verschijnsel
wordt gezien, waarvan onder omstandigheden kan worden geleerd, is de bepaling
niet echt nodig; wordt kritiek daarentegen veeleer als bedreigend gezien,
dan kan de voorgestelde bepaling wellicht dreigende disciplinaire sancties
op korte termijn voorkomen, maar over de carrièrekansen van de betrokkene
moet men zich geen illusies maken zolang er geen cultuuromslag heeft plaats
gehad", aldus de Raad.Wij zouden het op prijs stellen als de minister op deze en de eerder door
mij aangehaalde opmerkingen zou willen ingaan.Tot slot wil ik hem vragen in hoeverre de personen die deel uitmaken van
de externe landelijke commissies onafhankelijk mogen heten. Staan zij werkelijk
vrij en los van de onderscheiden overheden?Wij zien met belangstelling de reactie van de minister tegemoet.De heer Van Heukelum (VVD):Voorzitter. Ik begin onder het motto "dan hoor je het ook eens van een
ander" met een drietal citaten. Het eerste citaat luidt: "Ambtenaren dienen
zich bij hun contacten zeer bewust te zijn van hun unieke positie. Integriteit
begint bij betrokkenen zelf." Het tweede citaat: "Het schort veelal niet zozeer
aan het integriteitsbeleid zelf als wel aan de consequente toepassing daarvan
in het personeelsbeleid. Voorschriften blijken bijvoorbeeld
te vaak een dode letter." Het laatste citaat:"Integriteit moet van hoog tot
laag uitgestraald worden. Op dat punt staat ons nog het nodige te doen." Dit
zijn zomaar een paar citaten uit de parlementaire enquête naar de bouwnijverheid.Integriteit is dus voor alles een kwestie van normen en waarden en dat
is moeilijk in wet- en regelgeving vast te leggen. Het is dan ook terecht
dat de enquêtecommissie Bouwnijverheid ervoor pleit dat er aandacht
wordt besteed aan cultuurmaatregelen. Dat zijn maatregelen die ertoe moeten
dienen, ambtenaren te doordringen van het belang van integer handelen. Zo
is continue aandacht voor het thema "integriteit" tijdens periodieke functioneringsgesprekken
één van de aanbevelingen van de commissie. Er zijn echter meer
mogelijkheden. Mijn collega's hebben daarop gewezen.Een en ander laat onverlet dat er wel een duidelijk kader van wet- en
regelgeving dient te zijn waarin helder en duidelijk is vastgelegd wat ambtenaren
in dezen wel en niet behoren te doen en waarin hun positie en verantwoordelijkheden
klip en klaar zijn vastgelegd. Mijn fractie juicht het voornemen van de regering
toe om te komen tot een nieuwe, gemoderniseerde Ambtenarenwet. Dat moet een
wet worden, waarin volgens de minister in de memorie van toelichting het bijzondere
karakter van de overheidswetgever alsmede de daaruit voortvloeiende waarden
en normen, verbonden aan het vak van ambtenaar, opnieuw en versterkt onder
de aandacht worden gebracht. Er staat dus een brede wet op stapel die niet
alleen allerlei maatregelen bevat, maar waarin ook normen en waarden aan de
orde komen.Wanneer komt die wet er nu eindelijk eens? Deze wet is al aangekondigd
bij de nota Integriteit van het openbaar bestuur in november 1999 in de Tweede
Kamer. In de nota naar aanleiding van het verslag van de Tweede Kamer van
het voorliggende wetsvoorstel, gedateerd 20 november 2001, schrijft de minister
over deze nieuwe Ambtenarenwet het volgende: "Naar verwachting kan het wetsvoorstel
begin volgend jaar bij de Staten-Generaal worden ingediend." Dat zou dus begin
2002 geweest moeten zijn. Het is inmiddels echter begin 2003 en de wet is
er nog steeds niet! Waarom moet dit zo lang duren? Die vraag geldt mutatis mutandis ook voor
het voorliggende wetsvoorstel. Ook de in dit wetsvoorstel voorgestelde maatregelen
vinden namelijk hun basis in de genoemde nota Integriteit van het openbaar
bestuur uit 1999. Het wetsvoorstel is op 2 februari 2001 ingediend, alweer
ruim een jaar later dus. Inmiddels zijn wij weer twee jaar verder. Het antwoord
van de minister op het verslag van de vaste commissie in de Tweede Kamer heeft
ruim een half jaar op zich laten wachten. Dat geldt bijna ook voor de memorie
van antwoord in dit huis. De minister stelt in de memorie van toelichting
op dit wetsvoorstel dat hij met de voorgestelde maatregelen niet wil wachten
op de invoering van de vernieuwde Ambtenarenwet. Let wel: een wet die gepland
was voor begin 2002. De voorgestelde maatregelen moeten zo snel mogelijk worden
ingevoerd, aldus de minister. Maar zoals gesteld: het is nu begin 2003!Ik heb wat langer stil gestaan bij deze procedure, omdat mijn fractie
grote moeite heeft met deze trage gang van zaken. Als de regering serieus
wil werken aan het thema "integriteit in het openbaar bestuur", dan zou dat
ook moeten blijken uit de snelheid waarmee wet- en regelgeving op dit terrein
plaatsvindt. Overigens twijfelt mijn fractie in het geheel niet aan de goede
intenties van de regering. Die snelheid kan mijn fractie echter niet ontdekken.
Integendeel! Ik hoor dan ook graag een verklaring van de minister.Met betrekking tot het openbaar maken van nevenfuncties vraagt mijn fractie
zich af wat nu eigenlijk de meerwaarde is van de voorgestelde maatregelen
ten opzichte van de huidige regelgeving. Ambtenaren hebben nu reeds een meldingsplicht
met betrekking tot nevenfuncties. In het voorliggende wetsvoorstel wordt voorgeschreven
dat deze nevenfuncties openbaar gemaakt dienen te worden. Volgens de considerans
van het wetsvoorstel is dat wenselijk ter bescherming van de integriteit van
de openbare dienst. Dat moet de minister mij eens duidelijk maken. Wat is
nu de bijdrage van deze voorstellen aan de integriteit van het openbaar bestuur?
Wat rechtvaardigt deze snelle – quod non! – invoering van deze
voorstellen? Er kan niet eens worden gewacht op invoering van een vernieuwde
Ambtenarenwet. De voorgestelde maatregelen hebben consequenties voor de privacy van de
desbetreffende ambtenaren. De minister geeft in de memorie van toelichting
dan ook aan dat de voorgestelde maatregelen een inbreuk vormen op het privéleven
van de ambtenaar en daarmee op het grondrecht van de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer, zoals die in de Grondwet en in het Europees Verdrag voor de rechten
van de mens is vastgelegd. Mijn fractie hecht sterk aan deze grondrechten,
maar zij is met de regering van mening dat waarborging van de integriteit
van het openbaar bestuur een voldoende zwaarwegend belang is om beperkingen
van het recht van de persoonlijke levenssfeer te rechtvaardigen. Daarover
bestaat in het algemeen geen verschil van mening tussen de regering en mijn
fractie.Bij de behandeling van de Wet BIBOB heb ik namens mijn fractie aangegeven
dat burgers er rotsvast op moeten kunnen vertrouwen dat de overheid in al
haar handelen volstrekt integer is. Dat rechtvaardigt het ingrijpen van de
overheid. Wij hebben evenwel ook te maken met de eis van proportionaliteit.
Staat de voorgestelde maatregelen wel in een redelijke verhouding tot het
beoogde belang? Zeker nu de voorgestelde maatregel niet is ingekaderd in een
geheel van een vernieuwde Ambtenarenwet, heeft mijn fractie er behoefte aan
dat de minister de meerwaarde van de voorgestelde maatregel nog eens helder
en duidelijk uiteenzet.De openbaarmaking van nevenfuncties van alle ambtenaren staat naar de
mening van het kabinet niet in verhouding tot het te dienen doel. Ik heb reeds
aangegeven dat het te dienen doel voor mijn fractie nog niet erg duidelijk
is. Volgens de memorie van toelichting is dat doel "maximale transparantie
van het overheidshandelen". Dat klinkt mooi, maar het is wel erg abstract.
De minister stelt in de memorie van toelichting dat het gaat om ambtenaren,
aangesteld in een functie waarvoor ter bevordering van de integriteit van
de openbare diensten een actieve openbaarmaking van de geregistreerde nevenfuncties
noodzakelijk is. De minister beperkt dit vervolgens tot topambtenaren die
dicht bij de politiek staan en regelmatig namens de minister optreden. De
logica van deze beperking ontgaat mijn fractie. Vallen alleen
topambtenaren onder genoemde definitie? Dat lijkt mij sterk. Wil de minister
hieromtrent wat meer duidelijkheid verschaffen?Mijn fractie acht het een goede zaak dat er een meldingsplicht komt van
financiële belangen van bepaalde ambtenaren. Ook hier moet het algemeen
belang prevaleren boven privacybelangen van individuele ambtenaren. Maar ook
hier is de definiëring van de categorie waarom het gaat redelijk vaag.
Het gaat om ambtenaren, aangesteld in een functie waaraan in het bijzonder
het risico van financiële belangen of het risico van oneigenlijk gebruik
van koersgevoelige informatie is verbonden. Het gaat hierbij dus niet alleen
om topambtenaren. Om wie gaat het dan wel? Is een categorie ambtenaren die
onder een dergelijke definitie valt wel te concretiseren? Betreft het bijvoorbeeld
ook secretaresses die besluiten en brieven uitwerken voor bewindslieden en
ambtenaren? Geldt de meldingsplicht ook voor eventuele partners? De vraag
is ook wie er bepaalt welke ambtenaren onder een voorgestelde regeling vallen.
Is het risico van een zekere rechtsongelijkheid niet levensgroot aanwezig,
zeker nu deze voorschriften niet alleen bij, maar ook krachtens AMvB, dus
bij delegatie, kunnen worden vastgesteld? Mijn fractie ontvangt graag een
verduidelijking van de minister op dit punt.Het is voor mijn fractie evident dat ambtenaren die misstanden signaleren,
deze dienen te melden. Dat dit normaliter via de hiërarchische lijn dient
te geschieden, acht mijn fractie voor de hand liggend. De in de memorie van
toelichting geschetste procedure is echter wel erg strak. Het stemt mijn fractie
dan ook tot voldoening dat de minister deze procedure bij de mondelinge behandeling
van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer wat versoepeld heeft. Bij het lezen
van de memorie van antwoord van deze Kamer krijg ik echter de indruk dat hij
de versoepeling weer wat terugneemt. Hoe zit dat nu eigenlijk? Mijn fractie
stelt het op prijs als de minister de nuancering die hij tijdens de behandeling
in de Tweede Kamer heeft aangebracht, vastlegt in de procedure die wordt vermeld
in artikel 125, lid 1, onder m. Is hij hiertoe bereid? Uit de praktijk blijkt dat de positie van de zogenaamde klokkenluiders
na het luiden van de klok vaak onder grote druk komt te staan. In het nu toegevoegde
artikel 125a, lid 4, wordt bepaald dat de betrokken ambtenaar geen nadelige
gevolgen voor zijn rechtspositie zal ondervinden. Dat moest er nog bijkomen,
zou ik haast zeggen. Het gaat in dit artikel slechts over een onderdeel van
zijn positie, want die omvat veel meer. Het gaat ook om de immateriële
kanten. Zijn waardering als collega, als mens, is ook in het geding. Het risico
dat hij het stempel "klikspaan" krijgt, of "querulant" zoals iemand het noemde,
met alle gevolgen van dien, moet niet worden onderschat. Wat voor mogelijkheden
ziet de minister om enerzijds het signaleren van misstanden te bevorderen
en anderzijds niet alleen de rechtspositie, maar ook de goede naam en faam
van de ambtenaar te beschermen?Namens mijn fractie heb ik een aantal kritische vragen en opmerkingen
geplaatst bij het wetsvoorstel. Ze hebben vooral betrekking op de uitwerking
en de effectiviteit van de voorgestelde maatregelen. Dat wil overigens niet
zeggen dat mijn fractie de voorgestelde maatregelen afwijst. Alle maatregelen
die meewerken aan de vergroting van de integriteit van het openbaar bestuur,
ondersteunt zij van harte. De voorgestelde maatregelen zijn voor ons echter
niet voldoende. Terugkomend op het begin van mijn betoog, benadruk ik nogmaals
dat het vóór alles een kwestie van cultuur is. Integriteit begint
bij betrokkenen zelf, zoals de parlementaire enquêtecommissie opmerkte.
Daar gaat het primair om. Hoe denkt de minister daaraan continu aandacht te
besteden, ook gezien de aanbevelingen van de enquêtecommissie? Het voorgestelde
wetsvoorstel behelst maar een beperkt aantal maatregelen, waarvan de effectiviteit
bovendien waarschijnlijk maar zeer gering is. Om die reden is het des te meer
betreurenswaardig dat de maatregelen niet ingekaderd zijn in de vernieuwde
Ambtenarenwet.De heer Terlouw (D66):Mijnheer de voorzitter. Nederland heeft in het algemeen een zeer integer
ambtenarenapparaat op alle niveaus, zo is mij gebleken gedurende mijn jaren
in de politiek. Het is goed om dat te zeggen, omdat wij in vergelijking met
het buitenland zeer tevreden kunnen zijn. Dat wil niet zeggen dat je er niet
aan moeten blijven werken, want integriteit is nu eenmaal zeer belangrijk.
Wijlen mevrouw Dales, die hier zojuist werd geciteerd, zei dat je niet een
beetje integer kunt zijn. Dat is natuurlijk juist, maar het is wel zo dat
velen integer kunnen zijn en enkelen niet. Dat doet zich overal en ook hier
voor. Omdat je eraan moet blijven werken, is het wetsvoorstel goed. Wij zijn
er content mee en geven het graag onze steun.In wetstechnische zin heb ik niet meer zoveel op te merken na het debat
in de Tweede Kamer, de schriftelijke voorbereiding in onze Kamer en wat de
collega's over het wetsvoorstel hebben gezegd. In de stukken staat dat er
een integriteitsaudit is ontwikkeld, die ook op verschillende departementen
is toegepast. Kan de minister ons zeggen hoe zo'n audit er uitziet? Ik kan
mij er wel iets bij voorstellen, maar enige verduidelijking stel ik op prijs.
In het antwoord op het voorlopig verslag heeft de minister geschreven dat
het verloop van de audits geëvalueerd zal worden. Daarna wordt de audit
eventueel in alle departementen ingevoerd en daar regelmatig gehouden. De
vraag is hoe regelmatig zo'n audit moet worden gehouden en deze frequentie
is een beetje afhankelijk van de vorm. Het gevaar bestaat dat door het regelmatig
houden van een audit een bepaalde sfeer wordt geschapen waardoor mensen kunnen
proberen slimmer te zijn dan de integriteitsaudit. Dit hangt samen met het
vraagstuk van straf, dat bijvoorbeeld ook speelt binnen gezinnen en andere
menselijke verbanden. Het gevaar bestaat dat de straf wordt afgewogen tegen
de zonde en dat zou eigenlijk niet moeten.Sprekend over cultuur zei de heer Van Heukelum dat je integer moet zijn
omdat je dat wilt zijn en niet omdat je niet gesnapt wilt worden. Hij heeft
gelijk. Hett klinkt geweldig verheven en ethisch en ik zou er niets over hebben
gezegd als ik niet dacht dat je iets kunt doen om te bewerkstelligen dat een
dergelijk verheven of ethisch standpunt ingang vindt. Wanneer is integriteit
vanzelfsprekend en wanneer niet? Mij dunkt dat het helpt als je trots bent
op je organisatie en dat je blij en trots bent dat je ambtenaar
mag zijn in een goed apparaat. Mij dunkt dat het helpt als er een goede sociale
controle is en je een open houding toont naar je collega's. Het allerbelangrijkste
is echter dat de leiding integer moet zijn, want dat bepaalt voor een zeer
groot gedeelte hoe de mensen die in een organisatie werken, zich voelen.Als de leiding van een organisatie deugdelijkheid, inspiratie en integriteit
uitstraalt, zal fraude blijven voorkomen, maar slechts incidenteel. Het maakt
in dit geval niet uit of het om een bedrijf, een ambtelijk apparaat, een school
of het leger gaat. Als de leiding niet het goede voorbeeld geeft, wordt fraude
een houding en het onderwerp van afweging. Bijna altijd bepaalt de leiding
hoe integer en inspirerend een organisatie is, want hoe trotser werknemers
op hun organisatie zijn, des te meer drempels zijn er om die organisatie in
diskrediet te brengen. Fraude zal natuurlijk als incident blijven voorkomen,
maar niet als houding en met regelmaat.De opvoeder geeft het voorbeeld, zowel in gezinnen als bij de overheid.
Wij weten allemaal dat kinderen van liegende, roddelende en schreeuwende ouders
dit gedrag kopiëren. Als ouders dergelijk gedrag achterwege laten, zullen
kinderen dit voorbeeld volgen. Ook in een organisatie geldt dat de leiding
in hoge mate het gedrag bepaalt van de medewerkers. Wellicht heeft de minister
afgelopen zaterdag in NRC Handelsblad gelezen wat wetenschappers die door
de premier zijn gevraagd na te denken over normen en waarden, daarover in
eerste instantie zeiden. Zij zeiden: overheid, begin bij uzelf; houdt u aan
uw eigen normen en waarden en dan komt het wellicht wel goed.De eerste vraag is dus wat de houding is van de politieke leiding van
ambtelijke apparaten. Straalt de politiek bijvoorbeeld uit dat de overheid
uniek is? Na alle privatiseringen kom je dit idee betrekkelijk weinig tegen.
Ik heb hier al eens eerder gezegd dat de overheid zichzelf pleegt te afficheren
als één van de "stakeholders" of één van de spelers
in het veld. Dat is verkeerd, want de overheid is niet één van
de spelers, maar de overheid is uniek en neemt een aparte positie in. De overheid
is een dienaar van de mensen. Minister betekent niet voor niets dienaar. De
overheid heeft zorgvuldig om te gaan met publieke middelen en, in de eerste
plaats, de politiek en vervolgens met het ambtelijk apparaat dat de politiek
van advies dient. Als politieke bestuurders en hun controleurs niet betrouwbaar
zijn, dan valt ook niet te verwachten dat het ambtelijk apparaat betrouwbaar
is. Omgekeerd geldt dat fraude, echter als incident, voor zal blijven komen
als de politieke leiding betrouwbaar is.Ik noem als voorbeeld het kwartje van Kok. In mijn fractie heb ik niet
besproken wat wij denken over het al of niet teruggeven van het kwartje van
Kok. Persoonlijk zou ik het geld veel liever besteden aan verbetering van
het openbaar vervoer of aan milieumaatregelen. De overheid moet echter in
de eerste plaats betrouwbaar zijn en dus vind ik dat het kwartje van Kok moet
worden teruggegeven, want: beloofd is beloofd. Dan moeten er maar andere belastingen
worden geheven. Als de overheid niet doet wat zij belooft, bevindt zij zich
op een hellend vlak en op glas ijs. Ten tijde van het kabinet-Den Uyl, heel
lang geleden, werd de wiebeltax ingevoerd. Dit was een tijdelijke conjuncturele
verhoging van de inkomstenbelasting. Als het beter zou gaan met de conjunctuur,
zou een tijdelijke conjuncturele verlaging van de belasting worden ingevoerd.
Er was niemand die dit geloofde. De wiebeltax is inmiddels weer verdwenen,
maar van een verlaging is het natuurlijk nooit gekomen. Als de hele bevolking
het toch niet gelooft, moet de overheid zoiets ook niet zeggen. Het is mijn
vaste overtuiging dat de overheid betrouwbaarheid moet uitstralen. Dat is
de beste weg om ervoor te zorgen dat het ambtelijk apparaat ook integer is.
Ik zeg dit niet omdat het iets aan het wetsvoorstel zou veranderen, maar omdat
er morgen verkiezingen plaatsvinden. In de afgelopen weken zijn er heel veel
inhoudelijke debatten gevoerd. Wij kennen de standpunten van de verschillende
partijen langzamerhand behoorlijk goed, maar overmorgen zijn er nieuwe problemen
en de gekozenen moeten daarover dan hun standpunt gaan bepalen. De kiezer
komt hieraan niet meer te pas. Het is dus van het allergrootste belang dat
de politici vertrouwd worden. Wij hebben niet voor niets een vertrouwensdemocratie,
wat vooral tot uitdrukking komt in verkiezingen, maar ook in het kiezersgedrag.Wanneer is een ambtenaar gerechtigd via publiciteit aandacht te vragen
voor een vermoeden van een misstand? Er staat veel over in de stukken en er
is vandaag ook weer veel over gezegd. De klokkenluiders krijgen de ruimte.
In het voorlopig verslag heb ik gevraagd wat er moet gebeuren als iemand bij
zijn chef een misstand meldt, maar daarvoor niet voldoende aandacht krijgt
en er met die melding niets gebeurt. De minister antwoordt, dat een dergelijke
situatie op zichzelf genomen geen zelfstandige omstandigheid betreft die valt
binnen de omschrijving van een vermoeden van een misstand en zich uit dien
hoofde niet leent voor aanmelding bij de commissie. Als een vermoeden van
een misstand wordt gebagatelliseerd, is dat op zichzelf genomen geen misstand
die bij de commissie kan worden aangemeld. Ik vind dat vreemd. Misschien is
het wel de ultieme misstand dat zaken worden gemeld, maar geen aandacht krijgen
en worden weggemoffeld. Dat vind ik een echte misstand en ik vraag de minister
dan ook om nog eens te heroverwegen of dit niet onder de regeling moet vallen.
Is dit nu niet een misstand die in eerste instantie aan de kaak moet worden
gesteld?Het betoog van de heer Witteveen was geheel toegespitst op de klokkenluiders.
Met heel veel van wat hij zei, ben ik het eens. Klokkenluiders moeten de ruimte
krijgen en zij mogen geen schade ondervinden. Het blijft voor klokkenluiders
echter griezelig om in de publiciteit te treden. Ik vind dat klokkenluiders
dan wel moeten verwachten dat zij kritisch worden bekeken. Ook journalisten
moeten hen kritisch ondervragen en niet maar voor zoete koek slikken wat men
hun vertelt. Ik zal hier geen casus noemen, maar ik heb in dit verband heel
wat onwaarheden gehoord en dat moet ook niet voorkomen. Een klokkenluider
moet kritisch tegemoet worden getreden; dat is het risico van het vak. Overigens
ben ik het er vanzelfsprekend mee eens dat klokkenluiden moet kunnen en dat
er geen enkele belemmering moet zijn om misstanden aan de kaak te stellen
en daarvoor aandacht te krijgen. Mijn fractie vindt dat het wetsontwerp hieraan
een goede bijdrage levert en zal het graag steunen.De heer Platvoet (GroenLinks):Een wet die de integriteit van overheid en ambtenaren bevordert, is hard
nodig. Hoewel lang door regeringen en politieke partijen de mythe van de onkreukbare
ambtenaar en politicus is aangehangen, is de realiteit helaas anders. Zo blijkt
uit cijfers van het ministerie van Justitie dat tussen 1994 en 1998 233 corruptiezaken
aan de orde zijn geweest. Tegelijk met de coming out van fraude- en corruptiezaken
kwamen ook de zogenaamde klokkenluiders opzetten. Wij weten het allemaal,
wetgeving reageert op een maatschappelijke trend en dat is ook nu het geval.
Dat geldt niet alleen deze wet, ook de Wet BIBOB die in juni 2002 door de
Eerste Kamer is aanvaard, moet in dit kader genoemd worden, al is de inwerkingtreding
helaas voor een deel uitgesteld, zo begrijp ik uit een recente brief van de
minister. Naast wetgeving is er een cultuuromslag nodig. Daartoe zijn al enige
initiatieven genomen. Wij juichen dat toe.Voor wie nog mocht twijfelen, de parlementaire enquête bouwnijverheid
heeft nog eens overduidelijk aangetoond dat mede door de trend van bedrijfsmatiger
werken – en marktgerichtheid voeg ik eraan toe – risicomomenten
toenemen waarin ambtenaren zich op een hellend vlak begeven en dat verscherping
van regels nodig is omdat het smeren van de relatie tussen aannemers en ambtenaren
geen incidenteel verschijnsel te noemen is. Bovendien heeft deze enquête
aangetoond dat klokkenluiders een cruciale rol spelen bij het aantonen van
illegale en criminele activiteiten en dat integriteitsbeleid een hogere plek
op de agenda verdient, zowel bij de overheid als bij het bedrijfsleven.De nu voorliggende wet is in feite slechts een kaderwet. Er worden een
procedure en een algemene maatregel van bestuur genoemd die een en ander handen
en voeten moeten geven. Die procedure is er overigens al: de regeling Procedure
inzake het omgaan met een vermoeden van een misstand is op 14 december 2000
gepubliceerd in de Staatscourant en per 1 januari 2001 van kracht geworden.
Deze procedure regelt dat een ambtenaar eerst intern aan de gang moet met
een klacht – melden bij de chef of bij een vertrouwenspersoon –
en als hij niet tevreden is met de gang van zaken zijn vermoeden kan melden
bij de inmiddels ingestelde Commissie integriteit rijksoverheid. Dit punt
stuitte op veel kritiek in de Tweede Kamer en heeft geleid tot een motie van
D66 die is aangenomen. In die motie wordt gesteld dat de ambtenaar die een
misstand vermoedt, dit ook rechtstreeks kan melden bij de onafhankelijke externe
commissie.Nu wil het geval dat het kabinet-Balkenende op 8 november 2002 op voorstel
van deze minister heeft besloten om de regeling te wijzigen naar aanleiding
van die motie. Wij vinden echter dat dit gebeurt in een wat uitgeklede vorm:
in uitzonderlijke gevallen kan de commissie rechtstreeks worden benaderd.
Als voorbeeld van zo'n zwaarwegende uitzondering wordt genoemd dat de chef
waartoe de ambtenaar zich wendt, zelf betrokken is bij de mogelijke misstand.
Waarom heeft de minister deze motie zo karig geïnterpreteerd? Naar ons
oordeel is dit strijdig met de intentie van de motie waarin het criterium
van de zwaarwegende uitzondering niet wordt genoemd. Er wordt te veel uitgegaan
van het zelfreinigend vermogen van een organisatie na een interne procedure.
De ervaring van klokkenluiders is immers juist dat er intern allerlei vormen
van druk worden uitgeoefend om de klok toch maar niet te luiden. Vandaar dat
het goed is dat die motie in de Tweede Kamer is aangenomen. Wij hebben echter
wel bezwaar tegen de manier waarop de regering de motie interpreteert. In de
regeling is de behandeltijd voor een klacht maar liefst acht weken. In die
periode kunnen heel wat messen worden geslepen.Worden de afzonderlijke regelingen die per ministerie worden gemaakt aan
deze motie aangepast? Heeft de minister daarop enig zicht? En zijn die regelingen
er al? De enige regeling die ik heb kunnen ontdekken, is bij het ministerie
met de minste ambtenaren, namelijk Algemene Zaken. Misschien heeft de zoekmachine
op mijn computer slechts beperkt gezocht. Kan de minister aangeven hoeveel
ministeries inmiddels al over een dergelijke regeling beschikken?Er kunnen vraagtekens gezet worden bij de definitie van een misstand die
in de regeling wordt gebruikt: een ernstig strafbaar feit, een grove schending
van regelgeving, een groot gevaar voor de volksgezondheid. Het moge duidelijk
zijn dat deze toevoegingen (ernstig, grove en groot) de deur openzetten voor
bagatellisering en interpretatiediscussies tijdens die acht weken. Wanneer
is een strafbaar feit ernstig? Ik vind dat jammer en het is mijns inziens
ook in strijd met de opvatting van dit kabinet en, naar ik hoop, ook die van
het volgende kabinet, dat alle strafbare feiten aangepakt moeten worden en
dus niet langer gedoogd mogen worden. Zou het dan ook niet veel beter zijn
om die bijvoeglijke naamwoorden te schrappen?De externe commissie brengt krachtens artikel 4.3 een jaarverslag uit,
waarin aangegeven wordt hoeveel meldingen er per diensteenheid zijn geweest
en wat ermee is gebeurd. Mijn vraag is of dit voor alle meldingen geldt die
via de interne procedures zijn gedaan. Geldt dit ook voor de interne meldingen
die bijvoorbeeld door vertrouwenspersonen zijn gedaan bij de verschillende
ministeries? Geeft dat jaarverslag een globaal beeld van alle integriteitsmeldingen
die gedaan zijn, zodat er een overallbeeld ontstaat? Dat lijkt mij namelijk
wel noodzakelijk en ik hoop dan ook dat ik de desbetreffende tekst zo moet
lezen. Genoemde commissie is met ingang van 1 januari 2001 haar werkzaamheden
aangevangen. In dat licht vraag ik mij af of het geen veeg teken is dat het
jaarverslag nu, twee jaar later, nog steeds niet is verschenen, terwijl volgens
mij de definitie van een jaarverslag is dat het een verslag is dat elk jaar
verschijnt. Wellicht wil de minister ons toezeggen dat het jaarverslag er
zeer snel aankomt, juist waar geregeld is dat het toegezonden wordt aan zowel
de Eerste als de Tweede Kamer.Het jaarverslag bevat uiteraard een aantal adviezen dat de commissie zelf
heeft uitgebracht, maar het geeft niet aan wat er met die adviezen is gebeurd.
Dat is de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag van de klokkenluider.
Het zou toch wel wenselijk zijn als inzichtelijk werd gemaakt wat er gebeurt
met de adviezen van de commissie. Dat zegt namelijk ook iets over het zelfreinigend
vermogen van een organisatie aan het eind van zo'n rit. Gebeurt dat? Het effect
van de gevolgde procedure en de uitslag ervan op de positie
van de klokkenluider, is een punt dat naar onze mening ook aandacht verdient.
Hoe wordt daarover bericht?Overigens, hoe moet een ambtenaar omgaan met een misstand in een andere
ambtelijke organisatie? Het zou toch ook mogelijk moeten zijn om een klacht
te deponeren bij de vertrouwenspersoon of bij de Commissie Integriteit rijksoverheid?
In de marktsector is ook over dit punt gediscussieerd; het lijkt mij duidelijk
dat het niet wenselijk is dat zo'n soort regeling ook betrekking heeft op
klachten van integriteit bij andere ondernemingen omdat het dan al snel in
de concurrentiesfeer vervalt. Als het gaat om de rijksoverheid meen ik dat
wij de verkokering niet zo ver moeten doorvoeren dat het niet mogelijk zou
zijn dat wanneer een ambtenaar het vermoeden heeft van een misstand op een
ander ministerie, hij of zij er helemaal niets mee zou kunnen doen. Mijn vraag
aan de minister is dan ook wat een ambtenaar die het vermoeden heeft dat er
een misstand is op een ander ministerie, moet doen. Op grond van de huidige
regeling kan die er namelijk niets mee doen, hetgeen toch niet wenselijk is.Er komt nog een algemene maatregel van bestuur die nadere bepalingen zal
bevatten over een bepaalde groep ambtenaren die een meldingsplicht krijgt
van financiële belangen. Hoewel de tekst van de wet erg is gericht op
koersgevoeligheid, strekt deze meldingsplicht zich ook uit tot bijvoorbeeld
grondbezit. Dat lijkt ons goed. Onze vraag is wel of in die algemene maatregel
van bestuur een limitatieve opsomming komt van de financiële belangen
die zich kunnen verstrengelen en welke ambtelijke functies hier onder vallen.
Verder sluit ik mij aan bij de vraag van mevrouw Bemelmans over het in staat
stellen van het College bescherming persoonsgegevens om van advies te kunnen
dienen als deze AMvB in conceptvorm gereed is. Naar ik aanneem, zal de minister
dit toezeggen.De wet moet ook gaan gelden voor provincies, gemeenten en waterschappen.
Uit een enquête van het blad Binnenlands Bestuur en het radioprogramma
De Ochtenden bleek dat twee op de drie gemeenten nog niets aan integriteitsbeleid
hadden gedaan en dat één op de drie dat ook niet van plan was
te doen. Het zelfbeeld van gemeenten is erg positief, om niet te zeggen zelfvoldaan.
Welke initiatieven neemt de minister om de gemeenten – en de provincies
en waterschappen – aan te sporen serieus werk te maken van het integriteitsbeleid?
Ik heb begrepen dat in het arbeidsvoorwaardenakkoord voor de periode 2000-2002
is afgesproken dat gemeenten uiterlijk per 1 januari 2001 een procedure zouden
hebben. Nu blijkt dat het merendeel van de gemeenten zich daar nog niet aan
heeft gehouden. Wat doet de minister daarmee?Voorzitter. Ik zal het kort houden. Ik had tot slot nog enkele vragen
willen stellen over de problematiek van de klokkenluiders in het bedrijfsleven,
die door anderen ook zijn gesteld. Uit het onderzoek dat in opdracht van het
ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is verricht, blijkt dat ook
daar een groot aantal misstanden zijn waargenomen die met integriteit te maken
hebben. Dat bevreemdt mij in het geheel niet. Ook de klokkenluiders daar zouden
bescherming moeten hebben.Voorzitter. Ik ben benieuwd naar het antwoord van de minister.De voorzitter:Ik schors de beraadslaging tot na de behandeling van de brief van de minister
van Justitie op stuk nr. 28215 EK 96.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 15.00 uur tot 15.10 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20022003-461-472.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl