Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2004 (29200 VII); - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Gemeentefonds voor het jaar 2004 (29200 B); - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Provinciefonds voor het jaar 2004 (29200 C)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 865-914

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-03-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 18, pagina 865-914

17-02-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29200-VIIToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 29200-BToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 29200-CToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 17 februari 2004)Pagina 855-855
Verzoek van het lid Platvoet om een interpellatie te houden over de brief van Z.K.H. Prins Bernhard, gepubliceerd in de Volkskrant van 7 februari jl., en de opvatting over de ministeriële verantwoordelijkheid, zoals die door de regering aan deze brief is verbondenPagina 856-856
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2004 (29200 VII); - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Gemeentefonds voor het jaar 2004 (29200 B); - Vaststelling van de begrotingsstaat van het Provinciefonds voor het jaar 2004 (29200 C)Pagina 865-914
Ingekomen stukken (dinsdag 17 februari 2004)Pagina 855-856
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van enige bepalingen van de Wet op de waterhuishouding ten behoeve van de introductie van algemene regels in het kader van het waterkwantiteitsbeheer en enkele andere onderwerpen (28475); - en nog vier andere wetsvoorstellen (28864, 28945, 29009 en 29032)Pagina 856-856
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeid vreemdelingen in verband met de werving van arbeidsaanbod uit landen van buiten de Europese Economische Ruimte op een bij convenant overeengekomen wijze (28442)Pagina 856-865
Lijst van besluiten (dinsdag 17 februari 2004)Pagina 914-914
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 17 februari 2004)Pagina 914-916
Noot 1: Brief van het lid Platvoet met verzoek om interpellatie over de open brief van Z.K.H. Prins Bernhard, gepubliceerd in de Volkskrant van 7 februari 2004, en de opvatting over de ministeriële verantwoordelijkheid, zoals die door de regering aan deze brief is verbondenPagina 917-917

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 264 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van de begrotingsstaat van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(VII) voor het jaar 2004 (29200 VII);het wetsvoorstel
Vaststelling van de begrotingsstaat van het Gemeentefonds voor het jaar 2004
(29200 B);het wetsvoorstel Vaststelling van de
begrotingsstaat van het Provinciefonds voor het jaar 2004 (29200 C).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van Thijn (PvdA):Voorzitter. De tijdgeest vraagt om een andere, vernieuwende overheid:
een overheid die streeft naar een nieuwe rolverdeling in een civil society,
minder bedillerig, minder bureaucratie en regelzucht, meer ruimte voor actief
burgerschap en voor maatschappelijke organisaties. "Bevrijdende kaders" noemt
de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling dat in een baanbrekend advies,
waarin deze spreekt over een paradigmawisseling. De tijd van Big Government
is voorbij. Deze tijd staat in het teken van horizontalisering, van interactief
bestuur, zo men wil. De civil society staat voor een directere invloed van
actieve burgers, die genoeg hebben van de omslachtige omwegen via intermediaire
organisaties. De civil society mag dan ook niet worden gezien als een voortzetting
van het maatschappelijke middenveld in een ander jasje. De moderne burger
heeft zijn bekomst van de institutionele drukte in dit stroperige polderland.Beide ministers geven er in diverse beleidsdocumenten blijk van deze tekenen
des tijds te verstaan. Met name het actieprogramma tot modernisering van de
overheid, "Andere overheid" genaamd, ademt terminologisch de juiste sfeer.
Begrippen als "eigentijds burgerschap", "maatschappelijk contract", "meer
ruimte voor medeoverheden" en de "civil society", tot "zelfregulering" aan
toe, buitelen over elkaar heen. Mijn eerste vraag aan beide ministers is of
deze vernieuwende voornemens door hen beiden worden gedragen en ook in het
beleid van alledag stelselmatig worden toegepast.Immers, the proof of the pudding is in the eating. Bij het spreken over
de noodzaak van een vertrouwensherstel tussen burgers en overheid –
en van burgers in elkaar! – is het veiligheidsgevoel van burgers het
wezenlijkst; daarover zijn we het eens. Waar dit basisgevoel ontbreekt, ontspoort
het vertrouwen van de burger in de overheid. Een goed en effectief veiligheidsbeleid,
met name in de directe leefomgeving van mensen, is wezenlijk voor het maatschappelijke
klimaat en het draagvlak voor democratie. Het ontbreken daarvan leidt tot
een verruwing van maatschappelijke verhoudingen, tot toenemende intolerantie –
ook tussen bevolkingsgroepen – tot het afkalven van sociale cohesie,
tot vergroting van maatschappelijk onbehagen en tot afkeer van politieke instituties.
Naar onze mening was dit de belangrijkste verklaringsgrond achter de turbulente
ontwikkelingen in de afgelopen jaren – een ondertoon die nog altijd
niet echt is opgepakt.Het is dan ook goed dat het kabinet zo krachtig inzet op de bestrijding
van de criminaliteit en het zelfs aandurft om een concrete target te stellen:
een reductie van 20 tot 25% in deze kabinetsperiode. Mijn fractie heeft echter
grote zorgen over de wijze waarop dit gebeurt. Het is prachtig dat met name
de minister van BZK zich zo kordaat opstelt, maar realiseert hij zich wel
in voldoende mate dat niet hij, maar politie en justitie, en met name de dienders
op straat deze formidabele klus moeten klaren? Wat onderneemt de minister
om zijn mensen hiertoe te motiveren? Tot nu toe is het met deze motivatie
slecht gesteld. Al jarenlang zucht de politie onder de disbalans tussen de
stapeling van beleid en regelgeving en de beschikbare handhavingcapaciteit.
Uit het recentelijk verschenen boek De blauwe bazen, gebaseerd op vraaggesprekken
met alle korpschefs in Nederland, blijkt hoe groot de onrust en ergernis zijn
over het alsmaar toenemende spanningsveld tussen de pretenties
van het Haagse beleid en de uitvoeringsproblemen op de werkvloer.Die ergernis richt zich vooral op de sluipende centralisatie die de relatie
tussen beleidsdoelstellingen en lokale uitvoeringspraktijk verder onder druk
zet. Met beleidsplannen en prestatiecontracten probeert het ministerie van
Binnenlandse Zaken van bovenaf meer greep te krijgen op het lokale en regionale
politiegebeuren. In het Hoofdlijnenakkoord staat de versterking van de beheersbevoegdheid
van de minister centraal en worden verdere stappen in de toekomst, na de evaluatie
in 2006, niet uitgesloten. De blauwe bazen vrezen dat dit leidt tot een "rebureaucratisering"
en "rehiërarchisering" van de politie die haaks staat op de belangrijke
verworvenheid van de vermaatschappelijking van de politie in voorgaande jaren.
Terug naar af, dus.Ook het instrument van de prestatiecontracten, hoe goed bedoeld ook –
ook de politie moet afgerekend kunnen worden – roept grote vraagtekens
op. De output-telmachine zal onherroepelijk ten koste gaan van minder meetbare,
preventieve taken, juist een belangrijke prioriteit in het kader van meer
blauw op straat. Het lokt ook uit tot strategisch gedrag die wel de output
ten goede komt, maar niet de outcome. Efficiënte bedrijfsvoering, heet
dat dan, in plaats van maatschappelijke effectiviteit. En daar gaat het toch
om als wij spreken over het terugdringen van het onveiligheidsgevoel van burgers.Zo spreekt een brigadier in het Algemeen Politieblad van 7 februari jongstleden
over "gezochte prenten". Burgers krijgen geen bekeuring vanwege hun gedrag,
maar "omdat de politieman/vrouw aan zijn totaal moet komen". De brigadier
signaleert dat burgers daar spinnijdig van worden. Waardoor vervolgens zaken
escaleren, met alle gevolgen van dien. Aldus een stem uit de uitvoeringspraktijk,
één uit velen, die in niet mis te verstane bewoordingen de papieren
rompslomp hekelt die deze minister teweegbrengt. Top-down. Zo bijt een van
bovenaf gedicteerd beleid zichzelf in de staart. Het onveiligheidsgevoel in
buurten zal immers eerder toe- dan afnemen, ook al omdat op tal van flankerende
beleidsterreinen drastisch wordt bezuinigd. Wat mij verbaast, is dat deze minister als coproducent van "de andere
overheid" dat niet inziet: zoals ik eerder zei, is het nieuwe beleid, terecht,
doortrokken van een streven naar nieuwe verhoudingen, modernisering van de
overheid, minder interventies van bovenaf, meer ruimte voor de eigen verantwoordelijkheid
van de mensen die het moeten doen, de werkvloer. Decentralisatie en kaderscheppend
zijn de trefwoorden van de nieuwe overheid. Maar juist op het belangrijkste
beleidsonderdeel draait deze minister de rollen om: centralisatie, meer bureaucratie,
meer regel- en bedilzucht, dwars tegen de nieuwe tijdgeest in. Het is geen
oude, maar stokoude politiek.Dat het menens is met de hang naar centralisatie blijkt uit vrijwel alle
beleidsstukken en uitspraken. Het balletje dat de minister opwierp over de
wenselijkheid van een nationale politie moge dan weer van tafel zijn, de gedachte
spookt voort. Op 10 november sloeg de minister in een AO aan de overzijde
vier piketpalen. Zo zei hij letterlijk dat bij welke organisatie dan ook de
lokale inbedding van het werk voorop zal blijven staan. Als man van de praktijk
weet ik echter dat dit nauwelijks een geruststelling is. Gezag en beheer zijn
zeker in de grote steden maar moeilijk te scheiden. Veelbetekenend is het
artikel van de geestelijke vader van de huidige politiewet, prof. Fasseur,
in de NRC van 19 november, waarin hij de voordelen van een nationale politie
breed uitmeet. Hij betoogt dat beheerskwesties weinig tot niets te maken hebben
met de lokale politiezorg. Zaken zoals welke auto's de politie rijdt, welke
verbindingsapparatuur wordt gebruikt en hoe de automatisering verloopt, kunnen
allemaal beter centraal worden geregeld. Alsof het daar om gaat. Natuurlijk
mag de centrale overheid faciliterend zijn, natuurlijk moet zij ervoor zorgen
dat de informatievoorziening nu eindelijk eens op orde komt. Hoewel, de rijksbemoeienis
met het C2000-project, het geïntegreerde meldkamersysteem, had een dramatisch
verloop.Dat is echter niet de crux van het beheer. Bij beheer gaat het ook om
allocatie, om het stellen van prioriteiten, om het beschikbaar stellen van
capaciteit, om het snel en flexibel inspelen op lokale problemen en om het
vormgeven aan integraal veiligheidsbeleid. Als beheer en gezag zo gemakkelijk
kunnen worden ontkoppeld, waarom heeft Justitie dan bij de totstandkoming
van de huidige politiewet zo hard gevochten om ook zeggenschap te krijgen
over het beheer? Dat de hang naar centralisatie voort spookt in de hoofden
van de beleidsmakers, blijkt ook uit een interview met de nieuwe DGOOV in
het Tijdschrift voor de Politie. Ik citeer: mijn voorkeur gaat uit naar één
politie, ik geloof in een politie met nationaal beheer en een sterke lokale
gezagsinbedding. Einde citaat. Dit weekend nog voegden twee commissarissen
van de Koningin, Borghouts en Staal, niet de eersten de besten, zich in dat
koor.Dit centralisatievisioen staat haaks op de vernieuwingsfilosofie van het
ministerie van BZK. Ik wil graag een reactie op deze constatering van beide
ministers, dus ook van de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties.
Die filosofie is in strijd met de beleidsagenda voor een andere overheid.
Waarom wordt juist op dit vitale beleidsterrein het spoor terug gevolgd, met
alle fatale gevolgen van dien? Beseft dit kabinet wel dat de tijd van "big
government" voorbij is en dat onze kerndepartementen niet bij machte zijn
om de uitvoering van beleid aan te sturen? Uit het rapport van de Algemene
Rekenkamer Tussen beleid en uitvoering, waarover deze Kamer binnenkort afzonderlijk
met het kabinet zou willen debatteren, blijkt dat er een wereld van verschil
bestaat tussen beleid en uitvoering. Het blijkt dat geen van de kerndepartementen,
kijkend naar een reeks van vitale beleidssectoren, weet of en hoe het door
hen in gang gezette beleid wordt uitgevoerd. Die ontwikkeling kan niet worden
teruggedraaid door dan maar zelf weer de touwtjes stevig in handen te nemen
en door te gaan met de stapeling van nieuw beleid .Onze stelling is dat het veiligheidsbeleid – uitzonderingen zoals
de nationale recherche daargelaten – niet alleen lokaal is ingebed,
maar ook primair een lokale aangelegenheid is. De burgemeester heeft hierbij
als eigenstandig bestuurder een primaire, coördinerende verantwoordelijkheid.
Is het niet toevallig, zo vragen wij ons af, dat uitgerekend op het moment
dat hij wellicht gekozen zal worden, zijn verantwoordelijkheid over de politie wordt uitgekleed? Dit geldt overigens met name voor de korpsbeheerders.
Jarenlang is het verzet tegen de gekozen burgemeester immers ingegeven door
het feit dat hij nu eenmaal de belangrijkste gezagsdrager is. Ik heb dat altijd
een macaber argument gevonden. Waarom zou een gekozen bestuurder per definitie
een slapjanus zijn? En waarom zou een benoemde burgemeester een mannetjesputter
zijn? Wij kennen allemaal vele voorbeelden van het tegendeel. Prof. Fasseur
hanteert dit argument in alle openheid in zijn artikel in de NRC. Hij schrijft:
"De burgemeester als korpsbeheerder zal in de nieuwe constellatie met de hete
adem van de kiezers in zijn nek niet langer de onpartijdige behartiger van
de regiopolitie kunnen zijn." Wat vindt minister de Graaf hiervan? Zou hij
bereid zijn deze zware prijs, namelijk de verzwakking van de burgemeester
in plaats van de aangekondigde versterking, te betalen om dat ene kroonjuweel,
dat met de dag minder glinstert, binnen te halen? Ik hoop van niet.Ik doe in dit stadium overigens geen verdere uitspraken over dit heikele
thema. Maar ik maak mij er wel ongerust over dat de vaart er uit is. Zullen
wij binnen één jaar een onomkeerbare beslissing nemen? Is de
minister bezig zich te verstrikken, zeker nu de Tweede Kamer terecht een stokje
heeft gestoken voor het voorgenomen massaontslag in 2006?De heer Van Raak (SP):De woordvoerder van de PvdA-fractie zegt dat de benoemde burgemeester
niet per se een slapjanus hoeft te zijn en dat de direct gekozen burgemeester
niet per se een mannetjesputter hoeft te zijn.De heer Van Thijn (PvdA):Ik zei het omgekeerd. Ik zei het trouwens niet zelf; ik citeer velen die
daarover in de afgelopen honderd jaar hebben gesproken.De heer Van Raak (SP):Wat betekent het voor uw standpunt over de gekozen burgemeester? Ziet
u de direct gekozen burgemeester dus niet als zaligmakend?De heer Van Thijn (PvdA):Integendeel. Wij zijn een groot voorstander van de gekozen burgemeester,
maar wij kunnen en zullen niet accepteren dat hij bij voorbaat van zijn functies
wordt beroofd, terwijl hij nu eindelijk tot leven komt. Dat mag niet gebeuren!
Ik neem aan dat de minister het ook niet zal accepteren.De heer Van Raak (SP):Ik ben dat met u eens en ik zal er in mijn bijdrage op terugkomen. Er
is bij mij echter wat onduidelijkheid over het standpunt van de PvdA-fractie.
In het verleden was die fractie altijd voor een door de gemeenteraad gekozen
burgemeester. De heer Van Thijn zegt dat hij zeker niet afkerig staat tegenover
een rechtstreeks gekozen burgemeester.De heer Van Thijn (PvdA):Dat heb ik helemaal niet gezegd. Ik heb er zelfs helemaal niet over gesproken.
Ik heb gezegd dat ik het thema nog even onbesproken laat, zolang de overkant
daarover nog niet is uitgediscussieerd en wij de voorstellen van de minister
niet kennen. De keuze ligt nog min of meer open.In ieder geval maken wij ons ongerust over het tempo. De richting heeft
uiteraard onze sympathie en steun. Daarover mag geen misverstand bestaan,
hoewel wij ons afvragen of de minister niet té krampachtig probeert
de gekozen burgemeester binnen de Grondwet te wringen. Zou het niet verstandig
zijn een tweestappenplan achter de hand te houden? In ieder geval zou ik niet
op een gemakkelijke overwinning in deze Kamer rekenen. Dat blijkt al uit mijn
bijdrage.Wij zijn heel benieuwd naar de resterende bevoegdheden. De burgemeestersfunctie
mag niet verschralen. Integendeel. Er komt nu veel op de gemeenten af en dat
moet in het kader van de "andere overheid" ook gebeuren. Daarom komt het juist
nu aan op lokale bestuurskracht. Wat dat betreft heerst er in gemeenteland
veel onzekerheid. De effecten van de dualisering zijn nog niet te overzien.
In veel gemeenten moet de raad en moeten vooral de wethouders nieuwe stijl
hun draai nog vinden. Hun positie mag met de komst van de gekozen burgemeester
niet worden verzwakt. Omgekeerd moet de burgemeester meer zijn dan zo maar
de eerste wethouder. Hij is eerst verantwoordelijk, zoals dat in Rotterdam
goed heeft uitgepakt, voor het integrale veiligheidsbeleid, maar ook voor
de bevordering van sociale cohesie. De boel bij elkaar houden, zo wordt de
Amsterdamse burgemeester niet moe om te verklaren.Sociale cohesie is het kernprobleem voor de komende jaren. Als een rode
draad loopt dit thema voor mijn fractie door alle begrotingsbehandelingen,
de vorige week voor Joyce Sylvester bij Economische Zaken en binnenkort voor
Margriet Meindertsma bij VROM. Zij zal daar vooral het grotestedenbeleid aan
de orde stellen. In dit kader wil ik volstaan met een bestuurlijke noodkreet.
Neemt de minister van BZK deze kerntaak nog wel serieus? Is hier nog wel sprake
van een coördinerende regierol?Minister De Graaf:Het antwoord is: nee.De heer Van Thijn (PvdA):Ik merk dat de minister voor Bestuurlijke vernieuwing deze taak heeft.
Ik ben geheel in verwarring. Ik herhaal de vraag voor de minister van Bestuurlijke
vernieuwing. De minister van BZK neemt het grotestedenbeleid niet serieus
en de heer De Graaf probeert in de voetsporen te treden van zijn grote voorganger
Van Boxtel. Succes!Is er nog wel sprake van een samenhangend beleid, met onconventionele
middelen en maatwerk? Is de uitbarsting van bestuurlijk onbehagen in Rotterdam
niet een veeg teken? Hoe denkt de minister daarop te reageren? Aan het begin
van dit betoog heb ik erop gewezen dat het nagestreefde vertrouwensherstel
tussen burger en overheid hand in hand gaat met het herstel van vertrouwen
tussen burgers onderling. Polarisatie tussen bevolkingsgroepen, verschijnselen
van segregatie, afbladdering van het absorptievermogen, vooral in de grote
steden, zijn ontwikkelingen in de verkeerde richting. Hier ligt een immense
taak voor gemeentebesturen, voor de civil society en de burgers zelf. Maar
de rijksoverheid moet dat wel mogelijk maken en niet met bezuinigingen vitale
taken, vooral in de sociale pijler, de pas afsnijden.Het grotestedenbeleid is een zaak van grote urgentie en vraagt om een
samenhangende, aansprekende visie. Sociale cohesie en integratie zijn in dat
kader onverbrekelijk met elkaar verbonden. Wat dat betreft is het te betreuren
dat het integratiebeleid weg is bij BZK. Conclusie: de voornemens van de ministers om de overheid drastisch te
vernieuwen en meer ruimte te scheppen voor de civil society hebben nog niet
tot een geloofwaardige uitwerking geleid, maar dat kan nog komen. De minister
voor Bestuurlijke vernieuwing bijt zijn tanden stuk op die ene issue en toont –
maar dat kan in dit debat veranderen – nog weinig affiniteit met de
moderniseringsagenda als geheel. De echte minister van BZK voert een veiligheidsbeleid
dat dwars tegen de moderniseringsagenda in gaat. Het resultaat is zoals het
altijd is geweest, ook onder vorige kabinetten: niet minder, maar meer bureaucratie.
De maatschappelijke signalen van de laatste jaren zijn slecht verstaan.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Mevrouw de voorzitter. De fractie van het CDA heeft met waardering kennis
genomen van de bestuursfilosofie gepresenteerd in de kabinetsvisie Andere
overheid. Het gaat hier om een uitwerking van herkenbaar CDA-gedachtegoed,
met als kernthema: zelfregulering en de overheid als borg. De zelfregulering
werd in het hoofdlijnenakkoord kort getypeerd met het motto: meedoen. De uitwerking
van dat gedachtegoed weerspiegelt de kabinetsreactie op het WRR-rapport over
de toekomst van de nationale rechtsstaat. Het doet ons uiteraard deugd dat
twee liberale ministers het op zich hebben genomen dat gedachtegoed uit te
werken in een visie op hoofdlijnen aangaande een moderne overheid. Wij hebben
deze kabinetsvisie om die reden dan ook gekozen als centraal thema voor een
constructief-kritisch debat met de bewindslieden van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties.Gezien de centrale betekenis daarvan in de ons in de nota aangeboden bestuursfilosofie,
wil ik stilstaan bij het concept van de zelfregulering met bijzondere aandacht
voor de functies van het "middenveld" als bestuurlijke actor naast de Staat
en de markt. Onvermijdelijk komen dan de rolinvulling van de overheid als
"borg" aan de orde en de gevolgen daarvan voor herordeningsvraagstukken in
het verlengde van het beginsel van de zelfregulering. Meer in het bijzonder
wil ik in mijn bijdrage aandacht besteden aan de verantwoordingsplicht van
die zelfregulerende organen. In de inhoud en de vorm die wij aan de verantwoordingspraktijk
wensen te geven, komt immers bij uitstek de taakverdeling tussen die "borgende"
overheid en de in relatieve zelfstandigheid handelende maatschappelijke instellingen
tot uitdrukking, gegeven een bepaalde duiding van het publieke belang.Bij zelfregulering gaat het om een normatieve of empirisch onderbouwde
theoretische conceptie achter het bestuur: een besturingstheorie die de wijze
van besturing in hoofdlijnen bepaalt. In dit geval gaat het natuurlijk vooral
om een normatief model of een streefmodel: een theorie over de wijze waarop
men in hoofdlijnen zou wensen te besturen of dienen te besturen. Het gaat,
gezien de naamgeving, blijkbaar om een reguleringsmodel, waarbij de bestuurlijke
uitwerking vooral wordt gezocht in wetgeving en controle ter realisering van
een bepaalde rechtsorde. Het model kan tevens worden beschouwd als een ordeningsmodel,
waarbij bestuur wordt beschouwd als een organisatie van handelingsprocessen
ter realisering van een bepaalde toekomstige maatschappelijke orde. Maatschappelijke
ordening veronderstelt coördinatie. Die wordt gerealiseerd via de markt
(de bekende onzichtbare hand van ruil- en prijssystemen), de bewust georganiseerde
vorm van hiërarchie als uitdrukking van gezagsrelaties en de informele
mechanismen van netwerken van relatief onafhankelijke sociale instellingen.Vanuit het perspectief van de overheid, waarvan het optreden in beginsel
met dwang gepaard kan gaan, kan zelfregulering ook worden opgevat als een
instrument van bestuursbeleid. Het streven naar zelfregulering bepaalt dan
de keuze van de actoren die de overheid betrekt bij de voorbereiding en de
uitvoering van haar beleid en bij de bepaling van de aan die actoren toe te
kennen taken, bevoegdheden en verantwoordingsplichten.De zelfregulering wortelt in het sociaal-ethische beginsel van de subsidiariteit:
aan minder omvangrijke gemeenschappen alsook aan de afzonderlijke personen
dient zoveel vrijheid te worden toegestaan als op grond van het algemeen welzijn
toelaatbaar is. Die omschrijving lijkt overwegend negatief. Een meer positieve
formulering treffen wij aan in de verwoording van het verwante beginsel "soevereiniteit
in eigen kring", dat in synthese met het subsidiariteitsprincipe in het CDA
het kernbegrip van de gespreide verantwoordelijkheid werd. Daarbij is de overheid
geroepen, op indirecte wijze bij te dragen aan de doeleinden van de betrokken
gemeenschappen door gunstige voorwaarden te scheppen voor de vrije uitoefening
van de betrokken activiteit die, opnieuw, de algemene welvaart ten goede komt,
ofwel de overheid als "borg". Het beginsel dat hogere bestuurslagen geen taken
op zich moeten nemen die lagere bestuurslagen of kleinere gemeenschappen kunnen
uitvoeren, wordt mede gevoed door de wens de eigen waarden en normen in die
kleinschalige gemeenschap een grotere rol te laten spelen. Daaruit spreekt
de waardering voor de maatschappelijke functies van het "middenveld": de organisaties
en instellingen tussen individu en Staat.De uitwerking van de bestuursfilosofie, zoals neergelegd in de nota "Modernisering
van de overheid", is ook in de geest van het advies van de Raad voor Maatschappelijke
Ontwikkeling: "Bevrijdende kaders; Sturen op verantwoordelijkheid". In dat
advies worden zware accenten gelegd op wat de RMO "kaderstelling" noemt: de
overheid trekt zich terug op essentiële kaders en bemoeit zich vandaaruit
actief maar op hoofdlijnen met de samenleving. De samenleving, dat wil zeggen
instellingen, professionals, burgers, krijgt de ruimte, maar wordt anderzijds
streng bewaakt op de "kernregels". Daarmee gecombineerd wordt een bepaalde
opvatting van de verantwoordingsplicht gepresenteerd. Die wordt overeenkomstig
de mode in de betrokken literatuur getypeerd met horizontalisering en omschreven
als het feit dat instellingen en professionals zich veel meer gaan richten
op burgers en op elkaar dan op de overheid. Ik kom hier nog op terug.Om te beginnen, stel ik een aantal algemene vragen. In de stukken ontbreekt
een definitie van "modernisering". Wanneer voldoet de overheid aan welke criteria
van moderniteit? Door het ontbreken van die definitie is er, lijkt ons, onvoldoende
zicht op de onderliggende probleemanalyse en de daarmee verbonden
empirische en normatieve premissen. Wat is precies het probleem waarop het
betreffende programma een antwoord wil geven? Is dat de relatie overheid-burger?
Daarover wordt zeer verschillend gedacht. Naar mijn beste weten is de empirie
ook niet overtuigend aanwezig. Of is het probleem de vermoede of bewezen ineffectiviteit
van het overheidsfunctioneren? Ik verwijs hiervoor bijvoorbeeld naar het rapport
van de Rekenkamer over de kloof tussen beleid en uitvoering en op de vele
andere signalen die de afgelopen decennia op vrij indringende wijze een beeld
hebben gecreëerd van een blijkbaar op vele terreinen mankerende, machteloze
overheid.Verder ontbreekt een heldere omschrijving van het begrip "civil society".
Het zal echter blijken dat wij die hard nodig hebben. Nederland kent de grootste
non-profitsector ter wereld: 12,5% van de Nederlandse beroepsbevolking is
daar werkzaam. Tevens is er sprake van een grote financiële afhankelijkheid
van deze sector van de overheid. De grote betekenis van dit veelsoortige en
pluriform samengestelde bestel van maatschappelijke organisaties die bijdragen
aan een intelligente en duurzame oplossing van maatschappelijke vraagstukken,
werd en wordt onderkend door organisaties als de OECD en de Wereldbank. Zij
wijzen bij herhaling op factoren als "institution building" en "social capital"
als noodzakelijke voorwaarden voor de ontwikkeling van een gezonde gemeenschap.
De socioloog Felling wees in zijn afscheidsrede aan de KUN op processen van
reïnstitutionalisering. Er heeft zich inderdaad individualisering voltrokken
op diverse levensterreinen, zij het in verschillende snelheden. Mensen maken
in toenemende mate zelfstandig hun keuze, maar creëren daartoe ook weer
nieuwe netwerken. Felling concludeert dat dit alles anno 2000 nog altijd gebeurt
in de context van een bloeiend en zelfs groeiend maatschappelijk middenveld.Een duidelijke omschrijving van "civil society" is echter wel nodig, gezien
de uiteenlopende vormen die zich bevinden tussen pure overheidsregulering
en pure zelfregulering. Meestal is er sprake van gemengde regelingen waarbij
overheid en maatschappelijke groeperingen hun rollen delen en waarbij de overheid
de van onderaf, dus op initiatief van de betrokken maatschappelijke groepering,
ontstane zelfregulering erkent, conditioneert en faciliteert, of een gemengde
regeling oplegt, in welk geval het initiatief bij de overheid ligt met uitnodiging
aan de betrokken organisatie om de zelfregulering respectievelijk de regulering
ter hand te nemen.Waar het gaat om de overheid als borg, stelt de minister op pagina 15
van de nota over modernisering: door het stellen van zekere algemene randvoorwaarden
en procedurele waarborgen dient de overheid de mogelijkheid te behouden, in
te grijpen om de behartiging van publieke belangen zeker te stellen. Het begrip
"publiek belang" zal nog herhaaldelijk in mijn betoog terugkomen. Het lijkt
ons dat die stelling uiteindelijk toch een visie van de overheid vraagt op
haar kerntaken, inclusief de achterliggende visie op een gewilde invulling
van het algemeen belang. Het kabinet zegt ook dat het van mening is dat de
overheid een aantal kerntaken heeft die onvervreemdbaar zijn en blijven, ongeacht
de maatschappelijke opvattingen over individuele verantwoordelijkheden. Verder
stelt het kabinet dat tot die kerntaken behoren het recht op veiligheid en
de zorg voor de zwakkeren in onze samenleving. Op veel andere terreinen, aldus
het kabinet, is de verantwoordelijkheid van de overheid echter niet exclusief,
maar eerder aanvullend op de verantwoordelijkheid van de mensen. Overigens,
ook op het terrein van bijvoorbeeld de zorg voor de zwakkeren handelt de overheid
bepaald niet alleen. Ik wijs op processen van loonvorming, de onderlinge zorgplicht
in het huwelijk enz. Ook bij veiligheidsbevordering is er geen sprake van
exclusiviteit – dat wordt ook niet beweerd – maar wel bij het
met inzet van geweldsmiddelen handhaven van het recht.Hoe wordt dit gedachtegoed nu uitgewerkt in actieprogramma's zoals die
in de nota's worden gepresenteerd? Om te beginnen lijkt het aardig om erop
te wijzen dat de in deze notities neergelegde bestuursfilosofie een opmerkelijke
ontwikkeling weerspiegelt in het denken over de vormgeving van overheden in
relatie tot de maatschappij in een aantal landen, niet alleen bij ons, maar
ook in de VS, Canada en Groot-Brittannië. Illustratief daarvoor is de
ontwikkeling van een "new public management" naar "collaborative management",
"joined-up management" of "joined-up government". New public management deed
met name in het laatste kwart van de vorige eeuw opgeld, met als belangrijkste
karakteristiek de hervormingsdrang, wég van traditionele collectivistische
waarden van de publieke dienstverlening en de introductie van "de functionele
discipline van het management in de private sector". Daarnaast was er het
streven naar kleinschaligheid van de overheid, met name door het op afstand
zetten van bestuursorganen, met plattere hiërarchieën, netwerkmanagement
enz.Het accent is verschoven naar wat tegenwoordig "collaborative government"
heet, dat sterke accenten legt op minder sturing vanuit de nationale overheid
en op meer samenwerking met andere, al dan niet in federaal verband georganiseerde
overheden, de private sector en vooral ook de zogenaamde derde sector, het
eerder genoemde maatschappelijke middenveld, onze civil society.Regeringen blijken ook naar elkaar te kijken als het gaat om de naamgeving
van hun nieuwe beleidsprogramma's. Zo vinden wij het begrip "modernisering"
terug in beleidsdocumenten van het Britse Cabinet Office, dat een van zijn
cruciale documenten op dat terrein "Modernising government" noemt. De Treasury
Board en het Office of the Auditor General gaan in een joint paper in op "Modernising
accountability practices in the public sector". Zoals de titel al zegt, spelen
zij daarbij uitdrukkelijk in op de verantwoordelijkheidsvraag, overigens met
concrete aanbevelingen voor de inrichting van de verantwoording bij "collaborative
agreements": duidelijke rollen en duidelijke verantwoordelijkheden, doelen,
prestaties en randvoorwaarden. Ik citeer: "They should be explicit, understood
and agreed upon." Een aantal van deze intenties vinden wij terug in de nota's
over het toezicht, waarover dadelijk meer.Verantwoordingsformules zijn cruciaal, want hoe houden wij de deelnemers
verantwoordelijk voor de deelbijdragen aan het totale effect van de overheidsinterventie?
Hierbij duiken klassieke vraagstukken uit de bestuursethiek op: kun je individuen
en beperkte organisaties verantwoor delijk houden voor de uiteindelijke
totale werking van een beleidsprogramma? Dat is het probleem van de vele handen.De uitwaaiering van de overheidstaak over een veeltal van actoren –
publiek, semi-publiek of privaat – en de daarbij wenselijk geachte competitie
in de beleidsuitvoering hebben blijkens de ervaringen in verschillende landen
alweer geleid tot een ervaren "verlies van bijzondere waarden", verbonden
met collectieve voorziening van diensten. Wij zien de klepel dus alweer een
klein beetje de andere kant op gaan. Complexe problemen zoals sociale uitsluiting,
grootstedelijke problemen en criminaliteitsbestrijding lijken, zo wordt in
de literatuur geconstateerd, toch ook te vragen om meer systemische en holistische
interventiestijlen, zij het dat zij tegelijkertijd vragen om betrokkenheid
van een veelheid van organisaties en actoren. In de visie van minister Remkes
op de bestuursformules voor bestuur en beheer van de politie herkennen wij
het een en ander van die problematiek.De invoering van competitie en differentiatie, vooral in quasi-markten
en dienstverlenende organisaties die op een afstand zijn gezet, hebben intussen
ook weer geleid tot discussie over de noodzaak om die collaboratie goed te
doordenken. Zo heeft de Britse Labour-regering sinds 1997 een aantal beleidsterreinen
aangewezen, waaronder gezondheidszorg, sociale bijstand en onderwijs, waarin
"disjointed provision is seen in part as responsible for policy failures and
social exclusion". Dat onderstreept opnieuw de noodzaak van de heldere kaders
waar de RMO over spreekt.De heer Van Raak (SP):U hebt het over "collaborative government" en u refereert daarbij aan
het veiligheidsbeleid en het politiebeleid van de minister. Nu heeft de minister
heel duidelijke kaders gesteld, bijvoorbeeld de prestatiecontracten, maar
daar waren de korpschefs niet over te spreken. Zij hebben daar zelfs publiekelijk
veel kritiek op geuit, wat eigenlijk heel ongewoon is in de Nederlandse verhoudingen.
Hoe valt dit te rijmen met het ideaal van "collaborative government"?Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):"Collaborative government" is een ideeëngoed dat een groeiende populariteit
kent bij een aantal overheden. In dat ideeëngoed zitten natuurlijk spanningen
en die heb ik ook geschetst. Enerzijds is er de noodzaak van heldere kaders,
zoals ook de RMO dat doet, en anderzijds is er de wenselijkheid van samenwerking
met vele betrokken actoren. In wezen wordt hier een dilemma geschetst dat
zo oud is als het bestuur op deze wereld. Deze minister staat met betrekking
tot de politie voor de moeilijke opgave om beide zaken te verenigen. Ik verwijs
naar zijn uitspraak tijdens het algemeen overleg in december vorig jaar, toen
hij zei dat hij behoefte heeft aan een versterking van zijn visie op beheer
en bestuur en dat de uitvoering daarvan lokaal ingebed dient te zijn. Het
moet zo min mogelijk ingrijpen in de dagelijkse werksfeer van de gewone diender.
Het gezag van de burgemeester over de politie staat niet ter discussie en
de verworvenheden van het bestaande systeem dienen grosso modo in stand te
blijven. Dat wordt gecombineerd met een veiligheidsprogramma, waarin de urgente
aanpak ...De heer Van Raak (SP):Dus u meent dat de minister daarin geslaagd is?Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):In de intenties die hij tot nu toe heeft uitgesproken, zie ik een worsteling
en een bepaalde voorlopige standpuntbepaling. Of hij geslaagd is, zal moeten
blijken.Voorzitter. Over de ideeënverschuiving heb ik een aantal vragen aan
de bewindslieden. Hoe zien de bewindslieden de gememoreerde mogelijke negatieve
consequenties en denken zij erop te kunnen anticiperen? Hoe denkt dit kabinet
tegemoet te komen aan de noodzaak van een heldere invulling van kerntaken
en de daarbij leidende normatieve beginselen? Wat dat betreft lijkt de nota
Modernisering te veel een schets te bieden van een overheid als procesbewaker,
zonder duidelijke inhoudelijke richtsnoeren. De overheid die zegt zich te
beperken tot haar kerntaken, en wij onderschrijven die gedachte, moet een
visie hebben op het algemeen belang dat daaraan ten grondslag ligt. Er is
onzes inziens een dringende noodzaak om te werken aan consensus over de gewilde
invulling van het algemene of publieke belang. Ik verwijs opnieuw naar het
RMO-advies Bevrijdende kaders; bevrijding ja, maar wel binnen kaders en die
moeten helder zijn.Zoals al eerder gesteld en weer wat anders geformuleerd: de markt en de
veelheid van uiteenlopende instellingen en organisaties van de civil society
dienen in de eerste plaats hun eigen belang: een onderwijsinstelling dient
het belang van de leerling, een ziekenhuis dat van de patiënt. Door alles
publiek belang te noemen, wordt dat begrip te veelomvattend. De bijzondere
belangen die het particulier initiatief behartigt, zijn uiteraard ook van
publiek belang. De borgende overheid creëert de randvoorwaarden, zorgt
voor een eerlijke mededinging en financiert het leerplichtige onderwijs. Immers,
de via zelfregulering gegunde autonomie kan resulteren in "balkanisering"
in deelbelangen; zoals bekend is de "prijs" van een grotere beleidsvrijheid
de vergroting van de kans van doelverschuiving als een van de belangrijkste
oorzaken van sturingsdeficits. Hier presenteert zich opnieuw een wezenlijk
dilemma. Hoe denkt het kabinet daarin te bemiddelen?Daar het om taken gaat die de overheid omschrijft als publiek is er de
vraag naar de verantwoordingsplicht van relatief zelfstandige organen. De
nota vermeldt dat wanneer men de oude relaties typeert als verticaal en men
zegt te streven naar meer horizontale verantwoordingsrelaties. In de nota
presenteert de minister die onvermijdelijk nauwe verbinding met de verantwoording.
Het gaat om publieke taken. Op pagina 12 staat: "Dit stelsel impliceert wel
dat voor de beleidsuitvoering aanvullende alternatieve vormen van verantwoording
en controle worden geïntroduceerd. Zoals eerder al door ons is opgemerkt,
denken wij in dat verband aan de invoering van een samenhangend geheel van
vormen van klantenraden, raden van toezicht, kwaliteitshandvesten en gesystematiseerde
prestatiemeting en -vergelijking." Onze vraag is wat dan de sleutel is tot
samenhang. Met andere woorden, op welke titel wordt die inzet op de zogenaamde
horizontale verantwoording gecoördineerd? Immers, het veronderstelt iets,
namelijk dat men wanneer het "dictaat" (de hiërarchische bevoogding)
wegvalt, mag aannemen dat de min of meer autonome actor zal
handelen in de geest van wat de overheid ziet als publiek oftewel algemeen
belang, en dat nu veronderstelt opnieuw dat er voldoende consensus is over
de relevante waarden en de daarvan afgeleide doelstellingen. Een volgende
vraag in dit verband is: zijn de bewindslieden het met ons eens dat daarbij
een helder onderscheid moet worden gemaakt tussen instellingen uit het maatschappelijk
middenveld, waarop wij vooral het oog hebben als wij spreken over zelfregulering
en civil society, en de door de overheid willens en wetens op afstand gezette
dan wel verzelfstandigde overheidsdiensten? Dat zijn twee verschillende werelden.
Hier wreekt zich het ontbreken van de definitie van civil society.Een goede toetssteen voor de vraag hoe de overheid in de geschetste verhoudingen
haar verantwoordelijkheid als "borg" zou willen waarmaken, is het analyseren
van haar visie op toezicht. Wij hebben daartoe de Kaderstellende visie op
toezicht en de daarmee verbonden Checklist toezicht bekeken. Enerzijds gunt
de overheid autonomie, anderzijds zal zij in de organisatie en de inhoudelijke
criteria van/voor toezicht en controle laten zien waarop zij die vrijheid
blijkbaar aan banden legt. Op pagina 35 wordt de visie verder uitgewerkt.
Daarin wordt opnieuw een pleidooi gehouden voor horizontalisering van het
toezicht. Daar staat: "Te weinig wordt gebruikgemaakt van het potentieel van
de civil society om de horizontale verantwoordingsrelaties te creëren.
Op veel terreinen kan het primaire toezicht vooral worden uitgeoefend binnen
de verhoudingen die in de samenleving bestaan tussen bedrijven, maatschappelijke
organisaties en burgers onderling." Daarna volgen de bekende voorbeelden:
certificering, klantenpanels, kwaliteitscontracten en prestatievergelijking.
De overheid als toezichthouder op het toezicht (metatoezicht).Eigenlijk is onze vraag opnieuw waarop de overheid dan toeziet in haar
metarol. Waar vult die rol de rechtstreekse verticale toeziende rol aan? Immers,
de door de overheid te formuleren (rand)voorwaarden voor het toezicht bepalen
tevens de mate waarin de overheid de taken en dus de bevoegdheden definieert
ten aanzien van de zelfregulerende organen. Opnieuw is ook hier het begrip
algemeen belang van cruciale betekenis. Het gaat om het normatieve concept
dat ook zo prominent figureert in de omschrijving van subsidiariteit: "zoveel
vrijheid (...) als op grond van het algemeen welzijn toelaatbaar is".Over de documenten over het toezicht heb ik nog een vraag. Wij krijgen
de stellige indruk dat die documenten toch nog overwegend betrekking hebben
op de door de overheid op afstand gezette publieke diensten en minder op instellingen
van het maatschappelijk middenveld. Is onze indruk juist? Aansluitend is de
vraag of de minister voornemens is om aan dat toch wezenlijke onderscheid
aandacht te besteden in de voor 2005 beloofde nieuwe rijksbrede visie op toezicht.Terecht is in de Kaderstellende visie op het toezicht aan de orde dat
ook bij zelfregulering nodig zijn heldere gezagsverhoudingen, tussen de overheid
en representanten van deelbelangen, tussen de overheid en controlerende respectievelijk
toezichthoudende instanties. Zonder helderheid over de bevoegdheden en dus
de verantwoordelijkheden verdwijnt het zicht op de verantwoordingsplicht en
derhalve de mogelijkheid tot democratische controle die de machtsuitoefening
door de overheid en representanten van de gemeenschap legitimeert. Dat lijkt
des te meer noodzakelijk in het licht van de toegenomen verscheidenheid en
zelfs tweeslachtigheid (hybriditeit) die het zicht op verantwoordelijkheden
en verantwoordingsplichten hebben vertroebeld.Echter, vervolgens is ook helderheid nodig over de vraag voor welke fora
verantwoording verplicht is en welke criteria van transparantie en openbaarheid
dienen te gelden. Is dat voldoende geregeld? Moeten wij dat wettelijk zien
te regelen? Het gaat hier wel om een centrale waarde van democratie. Bij horizontalisering
denken wij aan verantwoordingsplicht binnen de zelfregulerende organisatie,
dus tegenover eigen leden, afnemers, "consumenten", en van de organisatie
tegenover het eigen bestuur, maar ook tegenover de maatschappij en de overheid.
In de kabinetsreactie staat: "De aanwezigheid van instrumenten voor horizontale
publieke verantwoording en interne controle kan de uitoefening van het verticale
toezicht door de minister nooit vervangen, maar wel kan het toezicht zich
mits de instrumenten goed functioneren, voor zo ver de publieke belangen dat
toelaten, beperken tot een meta-niveau." Deze terechte vaststelling vraagt
echter weer om een visie op wat publieke belangen moeten heten.Mevrouw de voorzitter. De externe verantwoordingsplicht moet worden geoperationaliseerd
door helderheid te vragen over de feitelijk gerealiseerde kwaliteit in termen
van rechtmatigheid, effectiviteit en efficiëntie. Dat veronderstelt heldere
rechtsregels en doelformulering in de programma's en taken van zelfregulerende
organen. Die helderheid zal tot stand moeten komen in een dialoog tussen de
maatschappelijke organisaties en de op afstand gezette overheidsorganisaties
om politiek overeenstemming te bereiken over de criteria aan de hand waarvan
het transparant functioneren en de effectiviteit, efficiëntie en rechtmatigheid
daarvan kunnen worden bepaald en getoetst. Vraag blijft opnieuw wat de toezichtscriteria
zijn en wie deze bepaalt. Dat speelt op alle terreinen; van politie tot veiligheid
tot toezicht op zorginstellingen.Uit onze bespreking is gebleken dat zowel voor de overheidsorganen als
voor zelfregulerende gemeenschappen het algemeen belang een ultiem beginsel
moet heten ter rechtvaardiging van de wijze waarop zij hun verantwoordelijkheid
in een bepaalde sector gestalte wensen te geven. Dat zal ook betekenen dat
de spanningsvolle relatie tussen zelfregulering en borgstelling door de overheid
toch voor iedere beleidssector als het ware opnieuw moet worden opgelost.
Zelfregulering ontslaat de overheid niet van de plicht om een beleid op hoog
niveau te hebben dat in een beleidssector richtinggevend is voor de invulling
van een algemeenbelangconcept. Maar ook de betrokken maatschappelijke instellingen
en overheidsorganisaties op afstand zijn geroepen om zich te bewijzen in hun
visie op een bijzonder belang en uiteindelijk op het algemeen belang. De inhoudelijke
beleidsbepaling op een hoog abstractieniveau en met een langeretermijnkarakter
door de overheid moet ook de relatieve continuïteit in het overheidsbeleid
dienen. Ook dat is een waarde die wij volgens mij eens wat vaker zouden
moeten onderstrepen. Bij de betrokken organisaties dient evenzeer zelfbewust
gezocht te worden naar een leidende visie die werkzaam is op de lange termijn.Voorzitter. Het is een ambitieuze en door de CDA-fractie gewaardeerde
bestuursfilosofie die wij derhalve graag succesvol zouden willen zien zijn.
Dat vraagt op een aantal cruciale punten nog wel om enige verheldering. Wij
zien de beantwoording van onze vragen dan ook met bijzonder veel belangstelling
tegemoet.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Voor GroenLinks is democratisering een sleutelbegrip voor
een moderne relatie tussen bevolking en overheid. In de thans voorliggende
begroting wordt dit begrip echter niet zozeer uitgewerkt en ook niet in de
nota Modernisering van de overheid. Dat betreuren wij. In de begroting wordt
wel verwezen naar de wetsvoorstellen die nog komen – zoals inzake de
gekozen burgemeester en wijziging van het kiesstelsel – maar het is
de vraag of die voorstellen wel passen in ons concept van democratisering.
Als je de positie van de burgemeester en het college wil versterken, is het
de vraag of je daarmee ook uitkomt op versterking van de positie van de gemeenteraden.
Wij denken dat dit per definitie een verzwakking van de positie van de gemeenteraden
betekent. Maar goed, die discussie komt. De heer Van Thijn zei zojuist nog:
pas op, want het wordt geen walk over! Als ik de verkiezingsprogramma's van
de PvdA bekijk, maar ook van het CDA, de SP, de ChristenUnie, de SGP maar
ook van mijn partij, wordt het volgens mij geen walk over, maar eerder een
roll back van de regering in deze Eerste Kamer. Wij zullen wel zien wat er
uit de discussie rolt over de wetsvoorstellen die ons op dat punt nog zullen
bereiken.Als ik hierop voortborduur, moet mij van het hart dat ik juist van minister
De Graaf – de minister van Bestuurlijke vernieuwing en Koninkrijksrelaties –
een samenhangende visie op democratisering had verwacht. Hij is dat toch verplicht
aan zijn politieke oorsprong. Ik denk dan aan een samenhang tussen staatkundige
vernieuwing – dat is voor ons democratisering – enerzijds en de
bevordering van de democratie van onderop anderzijds. Dit betekent voor ons
versterking van de positie van de gekozen volksvertegenwoordigingen tegenover
gekozen, benoemde of geërfde posities. Aan de andere kant vraagt dit
om een agenda voor democratisering om zeggenschap van mensen te versterken:
in hun buurt, op hun werk, als patiënt, als huurder of als burger. Bij
dit laatste kun je denken aan zaken als volksinitiatief, uitbreiding van bevoegdheden
van ondernemingsraden, bewonersverenigingen en cliëntenraden. Volgens
ons kunnen die twee aspecten in een onderling samenhang tot werkelijke democratisering
leiden. Is de minister bereid om over deze twee samenhangende concepten een
nota te schrijven en om met ons daarover in discussie te gaan? Op die manier
kunnen wij de bakens pas echt verzetten.Ik ben een positivo, dus met enige goede wil kan ik zeggen dat de nota
Modernisering van de overheid wel aanlopen daartoe neemt, bijvoorbeeld daar
waar wordt gesproken over "eigentijds burgerschap", "maatschappelijke contracten"
en de overgang van de verzorgingsstaat naar een "participatiestaat die zich
vooral kenmerkt door meer gelijkwaardige verhoudingen tussen burgers en overheid".
Dit klinkt mooi en wij vinden dit mooie aanzetten, maar hoe concretiseert
de minister dit? Waarom wordt er gezwegen over een meer gelijkwaardige houding
en verhouding tussen burgers en andere machten in deze samenleving zoals bedrijven,
gezondheidszorginstellingen en onderwijsfabrieken? Hoe moet de participatie
van de burger daar vorm krijgen? Het gaat volgens ons niet alleen om het bevorderen
van een participatiestaat, maar ook van een participatiesamenleving. Welke
visie heeft de minister daar op?De liberaliserings- en privatiseringsgolf en de marktoriëntatie van
tot voor kort gesocialiseerde ondernemingen – denk bijvoorbeeld aan
de traditionele woningbouwvereniging die is omgevormd tot een woonstichting
met een projectontwikkelpoot – roepen nieuwe vragen op als er wordt
gesproken over een participatiestaat en een participatiesamenleving. Het maatschappelijk
middenveld meer macht en positie geven waarvoor het CDA steeds weer pleit,
kan hier geen antwoord op zijn als dit maatschappelijk middenveld zelf ook
niet democratiseert. Anders is het alleen maar verplaatsing van macht en bureaucratie:
van een ten principale democratisch controleerbare overheid naar een oncontroleerbare
semi-particuliere sector. Dus is er stringente regelgeving voor transparantie,
verantwoordingsplicht en medezeggenschap noodzakelijk. Dit doordenken missen
wij in deze nota over de modernisering van de overheid. Wij denken ook dat
de versterking van de positie van de gemeenten en de gemeenteraden daarbij
van cruciaal belang is, omdat zij de bewakers zouden moeten zijn van de processen
die je in werking moet stellen om die transparantie, verantwoordingsplicht
en medezeggenschap in dit maatschappelijk middenveld vorm en inhoud te geven.
Ik wil graag een reactie van de minister op deze punten.Dit geldt ook voor het volgende punt. Ik kan dan wel een positivo zijn,
soms ben ik ook argwanend. Dan vraag ik mij af of achter de "modernisering
van de overheid" een verkapte bezuinigingsoperatie schuil gaat of een poging
om de rol van de overheid verder terug te dringen terwijl onze moderne, ingewikkelde
internationaal georiënteerde socialemarktgestuurde maatschappij juist
vraagt om een sterke, alerte en transparante overheid. Met name in het deel
over de visie mis ik de nodige diepgang. Maar goed, die kan eventueel in het
debat komen.De nota bestaat voor 13 bladzijden uit visie en voor 32 bladzijden uit
actie. Op zich een mooie verhouding, maar het programma roept voor ons meer
vragen op dan het beantwoordt. Ik zal enkele voorbeelden geven. Zo wordt de
vraag van burgers, klanten, gebruikers als een belangrijk sturingsmechanisme
gezien. Maar vraagsturing kan toch alleen binnen democratische kaders zinvol
zijn? De regering lijkt dit ook te vinden, want cliëntenraden worden
als medium genoemd. Maar in welke sectoren, hoe worden ze samengesteld, hoe
is de ondersteuning? Dat soort vragen wordt in het actieprogramma niet beantwoord,
in tegenstelling tot wat je zou verwachten.Een ander medium dat de vraagsturingsfunctie zou kunnen vervullen, aldus
het actieprogramma, zijn de ziekenfondsen. Maar daarbij rijst
de vraag wie of wat de ziekenfondsen vertegenwoordigen. En is dat wel zo'n
grote verbetering in vergelijking met de huidige situatie? Het persoonsgebonden
budget wordt genoemd als derde mogelijkheid. Dat is op zich een prima idee,
maar wie bepaalt hoeveel budget gehandicapten, chronisch zieken of bejaarden
krijgen? En leidt de vraagsturing die men wil stimuleren wel tot honorering
van die vraag? Die suggestie wek je immers als je dat als mechanisme wilt
inzetten. Op dat soort vragen wordt ook in het actieprogramma geen antwoord
gegeven.Een ander punt is het streven om de administratievelastendruk voor burgers
met 25% omlaag te brengen. Maar 25% van wat? Ik heb ernaar gezocht, ik heb
het niet kunnen vinden. En wordt het een bezuinigings- of een efficiencyslag,
waarvoor geldt: nieuw voor oud? Ook dat is onduidelijk. Het is de bedoeling
dat ook provincies en gemeenten de slag naar reductie van administratieve
lasten gaan maken. Heeft dat gevolgen voor de voeding van het Provincie- en
Gemeentefonds? Het actieprogramma maakt dit niet duidelijk. Een ander punt
daaruit zijn de nieuwe wetgevingsconcepten: geen nauwkeurig uitgeschreven
regels meer, maar globale, fundamentele regels met vrijheid voor instellingen,
beroepsgroepen of marktpartijen om deze regels nader uit te werken. Ik neem
aan dat dit alleen gebeurt als deze transparant, democratisch, controleerbaar
en maatschappelijk verantwoordelijk functioneren? Is dat ook een onderdeel
van het nieuwe wetgevingsconcept? Het staat er niet in, maar zou toch wel
duidelijk moeten worden.Het laatste voorbeeld. In 2007 moet 65% van de publieke dienstverlening
via internet plaatsvinden. Een prachtig streven, maar ik hoef slechts te wijzen
op de discussie over Kiezen op afstand, en trouwens ook op de recente berichten
over de lekken in de systemen van Microsoft, wereldleider op dit vlak, om
de kwetsbaarheid hiervan te illustreren. En natuurlijk kan zoiets nooit de
persoonlijke behandeling op het gemeentehuis vervangen.Zo vallen bij ieder actiepunt kritische kanttekeningen te plaatsen. Wij
vinden dat een actieprogramma dat die naam zou verdienen, ook antwoorden op
dit soort vragen in de diepte zou moeten leveren. GroenLinks onderschrijft
een groot aantal elementen eruit, zoals minder overlap, meer coördinatie
tussen ministeries en, uiteraard, een efficiëntere bedrijfsvoering, minder
externen – wat wij al aan de orde hebben gesteld met onze kritiek op
de zesde macht – en een versobering van het adviesstelsel. Kortom, bij
de modernisering van de overheid zullen nog vele vragen moeten worden beantwoord,
alvorens stappen op die weg kunnen worden gezet.Ik wil nog enkele opmerkingen maken over veiligheid. Dat is niet zo'n
heel grote stap, omdat het WRR-rapport "De toekomst van de nationale rechtsstaat"
ook in de nota over de modernisering van de overheid wordt aangehaald als
belangrijke bron voor de opvatting van de regering. Ik neem aan dat de ministers
het rapport hebben gelezen. Welnu, het viel me op dat dit rapport een aantal
behartigenswaardige aanbevelingen op dit terrein bevatte. Ik zal er een paar
noemen. Een van die aanbevelingen is de omkering van het opportuniteitsbeginsel
in het opsporingsbeleid. Verder beveelt de WRR aan, te komen tot een publieke
prioriteitsstelling in de jaarverslagen van justitie en politie in jaarverslagen,
zodat de politiek en samenleving het beleid vooropsporing en vervolging beter
kan beoordelen; een capaciteitsvergroting van de rechterlijke macht en meer
begeleiding van veelplegers tijdens en na hun straf. Ten slotte verwijs ik
nog naar de niet onbelangrijke aanbeveling om meer en beter gebruik te maken
van de reclassering, hetgeen iets heel anders is dan bezuinigingen.Wat doet de regering met deze aanbevelingen? Ik vraag dat, ook al weet
ik natuurlijk ook dat deze vraag over enkele weken ook bij de begrotingsbehandeling
van het ministerie van Justitie aan de orde moet komen. De minister van Binnenlandse
Zaken schrijft in de nota over de moderne overheid echter wel over verbetering
van de coördinatie tussen de ministeries en die betreft toch vooral de
veiligheid.De regering heeft twee doelstellingen geformuleerd die moeten bijdragen
aan het integrale veiligheidsbeleid, te weten enerzijds de verbetering van
de meetbaarheid van veiligheid door prestatiemeting, effectenmeting en evaluaties
en anderzijds het tegengaan van bureaucratische versnippering. De heer Van
Thijn heeft hier behartigenswaardige woorden aan gewijd.De politie werkt ook met prestatiemeting. Ik denk dan aan de prestatieafspraken
die worden gemaakt met de korpsbeheerders. Vooral de afgesproken verhoging
van het aantal boetes en transacties heeft kritiek uitgelokt, omdat hierdoor
politieambtenaren worden gestimuleerd om zich te concentreren op kleine vergrijpen
met een hoge pakkans. Dat leidt er immers toe dat er minder capaciteit beschikbaar
komt voor minder gemakkelijk oplosbare overtredingen en misdrijven die minstens
zo bedreigend zijn. Duizend kapotte achterlichten wegen misschien toch niet
op tegen jarenlange buurtterreur! Het ligt voor de hand dat ik hier een verband
leg met een aanbeveling uit het rapport van de WRR en wel de aanbeveling om
te komen tot publieke prioriteitsstelling en de nadruk te leggen op de bestrijding
van geweldsdelicten.Ten slotte wil ik nog met een enkel woord ingaan op het grotestedenbeleid,
omdat dit een belangrijk beleidsterrein is dat een grote invloed heeft op
het veiligheids- en preventiebeleid. Het is tegelijkertijd echter ook een
mooi, maar wel slecht voorbeeld van een bureaucratische aanpak. Voormalig
minister Van Boxtel zette met veel enthousiasme in op ontschotting, integratie
van geldstroming en het neerleggen van verantwoordelijkheden bij de gemeenten.
Dat waren goede voornemens, maar helaas is er van die voornemens in de laatste
jaren bar weinig terechtgekomen. Zo is de beoordeling van de gemeentelijke
plannen bureaucratisch en is de verkokering tussen en in de ministeries nog
steeds enorm. Die verkokering is echter wel een rem geweest op de dynamiek
van het grotestedenbeleid. Ik heb dat in Amsterdam van nabij mogen meemaken.Vanaf 1 januari 2005 zal er worden gewerkt met een beperkt aantal brede
doeluitkeringen. Kan de minister echter ook aangeven hoeveel uitkeringen er
komen en of die brede doeluitkeringen wel echt de grenzen van de departementen
overschrijden? Een andere belang rijke vraag is of een en ander
gepaard zal gaan met een uitbreiding van de beleidsvrijheid van de steden.
Ik stel die vraag onder meer, omdat uit de begroting valt op te maken dat
er een beleidsmatige en financiële verantwoordingsverplichting blijft
bestaan voor de steden aan het desbetreffende ministerie.Bovendien wordt het zogenaamde convenantenoverleg in stand gehouden, waarin
het Rijk de gemeentelijke plannen toetst aan de hand van de maatschappelijke
urgentie van lokale problematiek. Dat betekent dat dit kabinet zal bepalen
wat de maatschappelijke urgentie is in steden als Amsterdam, Utrecht en Rotterdam!
Blijkbaar denkt het kabinet dat het dat beter kan beoordelen dan diegenen
die de verantwoordelijkheid ter plekke dragen.Dit alles doet het ergste vrezen. Op deze manier blijft er namelijk een
opgetuigde, bureaucratische, versnipperde controle van het Rijk op de steden
bestaan. Dat kost tijd en geld en gaat ten koste van veel inventiviteit. Waarom
heeft het kabinet niet gekozen voor een radicaal andere aanpak die goed aansluit
bij de acties uit het actieprogramma Andere overheid? Waarom is met andere
woorden niet gekozen voor een werkwijze die vraaggestuurd en bottom-up is?
Waarom is niet gekozen voor echte vermindering van de administratieve lasten,
zelfregulering en globale regelgeving?Ik kom alles overziend tot dezelfde conclusie als de heer Van Thijn trok
over het veiligheidsbeleid: dit grotestedenbeleid staat haaks op de opvattingen
uit de nota Andere overheid. En dat is jammer.De heer Van Heukelum (VVD):Voorzitter. Namens de VVD-fractie bespreek ik bij deze behandeling van
de begroting van het ministerie van BZK een drietal thema's, te weten deregulering,
modernisering van de overheid en bestuurlijke vernieuwing. Uiteraard betekent
dit niet dat mijn fractie andere thema's niet belangrijk vindt, zoals grotestedenbeleid,
openbaar bestuur, veiligheid, politie en rampenbestrijding. Het leven bestaat
nu eenmaal uit keuzes maken; dat geldt ook voor deze begrotingsbehandeling. Het eerste thema van mijn bijdrage betreft de voorgestane deregulering
van het kabinet. Een groot landelijk dagblad opende op 5 februari met
de kop "Nederland verstrikt in regelbrij" met als subkop "Chaos overheidsregels".
Het krantenartikel spitste zich toe op de regelgeving voor ouderen. Veel ouderen
raken volgens het krantenartikel in paniek door de stortvloed aan formulieren
die zij sinds de invoering van de nieuwe kabinetsplannen moeten invullen.
Uiteraard gaat het niet alleen om overheidsmaatregelen, maar ook om zaken
van uitkeringsinstanties en verzekeringsmaatschappijen. Ook die blazen een
duchtig partijtje mee. Het aanvragen van huursubsidie en het regelen van thuiszorg
en algemene bijstand wordt volgens de ouderenbonden steeds ingewikkelder.
Veel zaken kunnen of moeten via internet worden geregeld. Veel ouderen beschikken
nog niet eens over een computer, laat staan over een internetaansluiting.Nu weet mijn fractie ook wel dat deze extra regelgeving en administratie
het gevolg zijn van compenserende maatregelen die het kabinet heeft getroffen
om ouderen te ontzien bij het verzwaren van de financiële lasten. Toch
staat deze toegenomen regelgeving in schril contrast met het voornemen van
het kabinet om de regelgeving en de administratievelastendruk in deze kabinetsperiode
met 25% te verminderen. Ik verneem graag van de bewindslieden wat wij ons
moeten voorstellen bij die 25% en wie nu eigenlijk waar over gaat. Vice-premier
Zalm is als eerste verantwoordelijk voor de vermindering van de administratievelastendruk
voor het bedrijfsleven. Die moet in deze kabinetsperiode met 25% afnemen.
De andere vice-premier, de minister van BVK, is coördinerend bewindsman
voor de deregulering en "ontbureaucratisering". Geldt die 25% ook voor het
pakket van de minister van BVK of is het een totaal?Een kwart minder regels, wie zou dat niet toejuichen? Het is bijna te
mooi om waar te zijn, of toch niet? Ik citeer het Agrarisch Dagblad van 23
januari: Veerman schrapt 600 regels. Ruim 600 van de 1500 regelingen en maatregelen
van het ministerie van Landbouw worden geschrapt. Einde citaat. Het lijkt
er dus op dat het ministerie van LNV de doelstelling van het kabinet voor
de komende vier jaar, dit jaar al behaalt. Zelfs meer dan dat: het is geen
afname met 25%, maar met 40%. Als wij echter kijken welke regels de minister
nu eigenlijk schrapt, betreft het honderden vaststellingen van plafonds en
van aanvraagperioden voor inmiddels verdwenen subsidies en EU-premies. Kortom,
het ministerie heeft al het dorre hout uit het eigen regeloerwoud geschrapt.
Dat is prijzenswaardig en het verdient zeker navolging van andere ministeries.
Het levert echter geen enkele bijdrage aan een echte vermindering van regelgeving
en administratievelastendruk. Het is niet minder maar ook niet meer dan een
cosmetische operatie. Dit soort vermindering van het aantal regels staat mijn
fractie niet voor ogen bij de doelstelling van 25% van het kabinet. Kunnen
de bewindslieden een indicatie geven van de omvang van dat dorre hout, te
beginnen bij hun eigen departementen? Is die 40% van het ministerie van LNV
representatief voor alle andere ministeries?In het Nederlands Juristenblad van januari jongstleden wordt een interessant
boekje opengedaan over de omvang van de Nederlandse wetten, AMvB's en ministeriële
regelingen. Via een aantal simpele rekensommen wordt tot de slotsom gekomen
dat in Nederland 138.764 wettelijke bepalingen van kracht zijn, verdeeld over
wetsartikelen, AMvB's en ministeriële regelingen. De gegevens zijn verkregen
via de overheidssite wetten.nl. Wij kunnen dus van een redelijk betrouwbaar
gegeven uitgaan. Maar 25% van deze 138.000 is 34.500 regelingen of bepalingen,
die in vier jaar tijd moeten verdwijnen, vooropgesteld dat er geen nieuwe
regelingen bijkomen. Als de 40% van LNV representatief is voor alle ministeries,
dan bedraagt het aantal te schrappen regelingen in vier jaar tijd zo'n 75.000.
Dat gelooft toch niemand!Wij moeten ons bovendien realiseren dat de genoemde brij van regelgeving
alleen de rijksoverheid betreft en dat er daarnaast een geweldige regelgeving
bestaat van Europa, ZBO's en decentrale overheden zoals waterschappen, gemeenten
en provincies. Het kan dan ook bijna niet anders dan dat de burger iets wordt
voorgespiegeld dat in de verste verte niet is na te komen. Dit
alles brengt mijn fractie dan ook tot de vraag wat het kabinet nu echt wil
bereiken, niet alleen kwantitatief, maar ook kwalitatief. Waaraan kunnen wij
toetsen of de doelstelling van het kabinet wordt gehaald? Het eindresultaat
en de toetsing daarvan kan toch niet alleen op aantallen zijn gebaseerd?In de actielijn 2.3 van het actieprogramma Andere overheid geeft de minister
voor BVK aan dat hij niet alleen de bestaande hoeveelheid regels wil verminderen.
Hij stelt ook: "Voorkomen moet worden dat de vereenvoudiging en opheffing
van bestaande regelgeving tenietgedaan wordt door de aanwas van nieuwe regelgeving."
De minister wil dit bereiken door alle voorgenomen wetgeving te onderwerpen
aan een ex-antetoets. Hij zal daartoe in samenwerking met de minister van
Justitie een aangepaste toets ontwerpen. Kan hij aangegeven wat de stand van
zaken is in dezen?Mijn fractie ondersteunt de onderworpenheid aan een ex-antetoets van harte.
Waarom gaat de minister echter niet verder? Dat kan bijvoorbeeld door wetten
te voorzien van horizonartikelen. Dat zijn wetsartikelen waarin wordt gesteld
dat periodiek wordt geëvalueerd of een wet wel of niet moet blijven bestaan.
Daarmee wordt aan wetten in feite een soort tijdslimiet meegegeven. Dat idee
is bepaald niet nieuw en zeker niet van mij afkomstig. Ruim 200 jaar geleden
is het al ter tafel gebracht door Thomas Jefferson. In een brief aan zijn
grote tegenspeler James Madison stelde Jefferson dat geen enkele samenleving
wetten kan maken die automatisch gelden voor latere generaties. "No society
can make a perpetual constitution, or even a perpetual law." Jefferson wilde
wetten niet langer vaststellen dan voor één generatie. In zijn
tijd was dat ongeveer negentien jaar, maar wij hebben wel wat progressie gemaakt.
Ik wil de voorstellen van Jefferson zeker niet letterlijk overnemen. Het invoeren
van horizonbepalingen in wetten kan ons echter wel dwingen om regelmatig wetten
tegen het licht te houden en te bezien of ze nog wel echt nodig zijn. Hoe
kijkt de minister tegen deze eeuwenoude suggestie aan?De minister voor BVK heeft een coördinerende rol bij het verminderen
van de regelgeving. Mijn fractie verneemt graag van de minister wat die rol
eigenlijk inhoudt. Wat is zijn verantwoordelijkheid in dit opzicht? Ik vraag
in het bijzonder welke bevoegdheden hij in dezen heeft. Kan hij ingrijpen
bij andere ministeries? Kan hij zijn collega-bewindslieden op het matje roepen?
Ik vraag dit zo expliciet omdat in het actieprogramma Andere overheid bij
heel wat acties is vermeld dat de minister voor BVK verantwoordelijk is, al
dan niet in samenwerking met andere bewindslieden. Als de minister geen bevoegdheden
heeft om iets af te dwingen, maar alleen verantwoordelijkheden, dan valt zijn
positie in dezen allesbehalve te benijden.De voorgestelde vermindering van regelgeving maakt onderdeel uit van een
pakket van acties die de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties
aankondigt in zijn notitie "Modernisering van de overheid. Een kabinetsvisie
op een andere overheid". Mijn fractie heeft met belangstelling kennisgenomen
van de notitie en de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat zij redelijk teleurgesteld
was over de inhoud ervan, alle goede bedoelingen en ambitieuze plannen van
de minister ten spijt. De vraag die bij ons blijft hangen, is wat de minister
nu eigenlijk wil bereiken. Hij schrijft daarover op blz. 16 van de notitie
dat het kabinet streeft naar een overheid die terughoudend is in wat zij regelt;
die een groter beroep doet op de maatschappelijke krachten; die voorziet in
borging van publieke belangen en rechtsstatelijke eisen en die hoogwaardige
prestaties levert. Het kabinet wil dat via vier actielijnen regelen, te weten:
de overheid gaat haar dienstverlening verbeteren, de overheid gaat minder
en anders regelen, de rijksoverheid gaat zichzelf beter organiseren en de
rijksoverheid gaat haar relaties met provincies en gemeenten verbeteren.De notitie van de minister vindt haar basis in het hoofdlijnenakkoord
van het kabinet: Meedoen, meer werk en minder regels. Dit hoofdlijnenakkoord
stelt onder het kopje "Tekortschietende overheid": "De mensen klagen over
de kwaliteit van de publieke dienstverlening. Zij voelen een te grote afstand
tussen overheid en burger. Wachten in de zorg, op de trein en in de file,
gevoelens van onveiligheid, beperkte openingstijden van overheidsdiensten,
bureaucratie, de kwaliteit van het onderwijs en overdadige regelgeving."Even verder staat: "Bovenmatig ziekteverzuim, bureaucratie, veel en gedetailleerde
rijksregels, te veel aandacht voor beleid maken en te weinig voor de uitvoering
daarvan, een ingewikkeld oerwoud van subsidies, gebrek aan handhaving; het
zijn allemaal signalen van een overheid die minder doeltreffend en doelmatig
is dan gewenst."Mijn fractie kan zich heel goed in deze analyse vinden, maar zij plaatst
een vraagteken bij de conclusie dat dit allemaal signalen zijn van een overheid
die minder doeltreffend en doelmatig is dan gewenst. Deze conclusie acht mijn
fractie te eenzijdig en te beperkt. De gesignaleerde problemen worden niet
uitsluitend veroorzaakt door een gebrekkig functionerende overheid. De vraag
is hoe het komt dat die overheid niet goed functioneert. Dat heeft naar onze
mening alles te maken met een gebrekkige wet- en regelgeving. Zowel door de
Raad van State alsook in dit huis is er bij meerdere wetsvoorstellen herhaaldelijk
op gewezen dat die wetsvoorstellen op meer punten niet goed zijn. Ik zal niet
mijzelf citeren, maar collega Jurgens, die bij de discussie over de positie
van de Eerste Kamer twee jaar geleden heeft gesteld: "Er passeert hier wetgeving
die niet voldoet aan redelijke kwaliteitseisen."De heer Van Raak (SP):Wanneer heeft de woordvoerder van de VVD voor het laatst in deze Kamer
een wet afgekeurd?De heer Van Heukelum (VVD):Samen met een deel van mijn fractie heb ik tegen de Tabakswet gestemd.De heer Van Raak (SP):En wanneer was dat?De heer Van Heukelum (VVD):Nog niet zo lang geleden. Ik meen het vorig jaar. Het verbaast u misschien,
maar wij stemmen echt weleens ergens tegen. Overigens was dat deel van mijn
fractie de enige groep die tegen stemde, juist vanwege de slechte regelgeving
in de wet.Mijn fractie plaatst grote vraagtekens bij het recept dat de minister
ter genezing aanreikt. Denkt de minister nu echt dat hij met de voorgestelde
maatregelen, de door hem geschetste moderne overheid, de gesignaleerde
problemen oplost? Denkt hij echt dat hij door de voorgestelde maatregelen
de kloof tussen overheid en burger ook maaréén centimeter kleiner
maakt? Wij twijfelen daaraan.Het hoofdlijnenakkoord stelt verder: "Iedereen moet meedoen. Mensen kunnen
veel zelf als zij daarvoor de vrijheid krijgen: als ondernemer, als werknemer,
als docent, agent, verpleger of opvoeder." Dat zijn uitspraken die mijn fractie
uit het liberale hart zijn gegrepen. Maar wordt de grotere vrijheid voor de
burger met de voorgestelde maatregelen ook bereikt?In de memorie van toelichting op de begroting lezen wij: "Het proces van
verwijdering tussen burgers en bestuur dat de laatste jaren, in elk geval
in de beeldvorming, is ontstaan moet van beide kanten gekeerd worden." In
het actieprogramma "Andere overheid" schrijft de minister van BVK: "De overheid
schept condities, zodat de mensen kunnen meedoen."De geschiedenis van de afgelopen jaren heeft laten zien dat de burger
uiterst kritisch is komen te staan ten opzichte van overheid en politiek.
Dat is niet primair te wijten aan de burgers. Het is de overheid, de politiek,
geweest die zich van de burger heeft verwijderd. Het gaat naar onze mening
niet aan nu tegen de burger te zeggen: U moet de kloof verkleinen. De eerste
verantwoording voor het verkleinen van die kloof ligt nadrukkelijk bij de
politiek, overheid en parlement. Dat de burger inderdaad vervreemd is van
de politiek is duidelijk. Het zal een "hell of a job" worden om dat te veranderen.
Natuurlijk moet de houding van de burger ook veranderen. Maar met wat voor
burger wordt de overheid nu geconfronteerd?De filosoof Lolle Nauta schreef een paar jaar geleden in een essay met
de titel "Is de politiek aan het verdwijnen?" dat het verstandig is niet langer
uit te gaan van de democratisch betrokken, maar van de sceptische burger,
die zich van de politiek heeft afgewend. Dat vraagt een heel andere benadering
en werkwijze dan uit te gaan van een bij de politiek betrokken burger. De
emeritus hoogleraar sociologie Van Doorn stelt in een vorig jaar gepubliceerd
artikel met de titel Democratie in de overgang: de burger wil niet meeregeren,
maar goed geregeerd worden. Dat lijkt mijn fractie een realistisch uitgangspunt
voor de oplossing van de geschetste problemen.Mijn fractie realiseert zich dat haar opstelling jegens de voorstellen
van de minister van BVK redelijk kritisch is. Dat wil allerminst zeggen dat
wij zijn voorstellen in zijn totaliteit afwijzen. Geenszins, maar wij achten
ze niet voldoende en niet concreet genoeg. Boven alles vindt mijn fractie
dat de minister bij het zoeken naar oplossingen voor de geschetste problematiek
een verkeerde ingang kiest. Om diezelfde reden heeft mijn fractie ook de nodige
kritiek op de door het kabinet voorgestane bestuurlijke vernieuwing.Bij de behandeling van de begroting aan de overzijde is door alle fracties
ruim aandacht besteed aan deze bestuurlijke vernieuwing. De discussie heeft
zich hierbij voornamelijk toegespitst op twee onderdelen daarvan, te weten
de rechtstreeks gekozen burgemeester en de wijziging van het kiesstelsel.
Over beide onderwerpen komen wij in dit huis nog uitgebreid te spreken en
daarom zal ik er nu niet verder op ingaan. Ik wil nu onderbouwen wat ik zojuist
heb gezegd, namelijk dat naar de mening van mijn fractie de minister bij het
zoeken naar oplossingen voor het verkleinen van de kloof tussen burger en
politiek een verkeerde ingang kiest.Ik zal dat doen aan de hand van het essay Een democratisch tekort, staatsrechtelijke
aspecten van een oud lid van deze Kamer, mijn partijgenoot prof. Burkens.
Burkens stelt dat in de trant van de hedendaagse systeemtheorie vraagstukken
van een democratische publieke orde van twee zijden kunnen worden benaderd,
aangemerkt als een inputzijde en een outputzijde. Dat wil natuurlijk niet
zeggen dat onze democratische publieke orde een soort doosje is waar je aan
de ene kant wat in stopt en aan de andere kant wat uit haalt. Zo triviaal
is het nu ook weer niet. De onderscheiding tussen input en output levert,
aldus Burkens, wel een nuttig instrument op om te analyseren hoe het in de
democratie toegaat.Aan de inputzijde gaat het om een optimale participatie van burgers aan
de publieke besluitvorming. Dat betreft dan de mate van participatie, de spreiding
van participatie, alsmede de wijze waarop de ordening van de participatie
plaatsvindt. Aan de outputzijde gaat het om de kwaliteit van de publieke besluiten:
in positieve zin dat de besluiten inderdaad beantwoorden aan de verlangens
van de bevolking en in negatieve zin dat besluiten niet strijdig zijn met
algemeen aanvaarde standaards en normen en verder dat als onwenselijk aangemerkte
besluiten worden voorkomen en bestreden.Nu is het opvallend dat niet zozeer de outputzijde, maar veeleer de inputzijde
van de democratische orde alle aandacht krijgt en dat de bezorgdheid zich
daarop richt. Sedert de jaren zestig van de vorige eeuw circuleren in ons
land bij voortduring denkbeelden omtrent verdere democratisering van onze
publieke orde. Zowel in het hoofdlijnenakkoord van dit kabinet als in de voorstellen
van de minister van BVK zijn deze denkbeelden manifest aanwezig. Deze denkbeelden
houden onder andere de volgende zaken in. Wijziging van het kiesstelsel zodanig
dat de band tussen kiezer en gekozene wordt aangehaald, met name door districtsvertegenwoordiging.
Rechtstreekse electorale aanwijzing van de minister-president c.q. de kabinetsformateur.
Inbouw in de besluitvorming van een correctief referendum of een eventueel
openen van een volksinitiatief. Rechtstreekse verkiezing van Commissarissen
der Koningin en burgemeesters.Het zal duidelijk zijn dat mijn partij over dergelijke vernieuwingen in
het verleden nooit erg enthousiast is geweest. Wij kunnen met elkaar constateren
dat onze samenleving en ook het openbaar bestuur complex, zo niet zeer complex
is geworden en dat de overheid zeer beperkt is in haar mogelijkheden. Besluiten
van de overheid kunnen vaak op stel en sprong worden tegengehouden door burgers
en organisaties van burgers. Als wij ons ook nog eens realiseren dat overheidsorganisaties
zelf chaotisch en van een verstikkende bestuursdichtheid zijn, dan is het
naar de mening van mijn fractie een illusie dat macht, rechtstreeks ontleend
aan het electoraat, wel zou kunnen bereiken wat binnen de huidige structuur
niet gelukt, namelijk de betrokkenheid van de burgers bij het bestuur aanzienlijk
vergroten.Om die reden is de politieke stroming waarvan ik deel uitmaak van
oudsher meer geïnteresseerd in de outputzijde van het democratische proces
en wel in het bijzonder in het voorkomen en keren van als onwenselijk aangemerkte
besluiten. Daarom zijn wij warme voorstanders van zaken als machtenscheiding
waardoor besluiten worden tegengegaan die zijn genomen op basis van absolute
macht, ook als deze besluiten afkomstig zijn van een democratisch gelegitimeerde
wetgever. Om dezelfde reden pleiten wij voor een sterk, kritisch parlement
waarin dualisme geen dode letter is. Die belangstelling geldt ook voor zaken
als rechtsstatelijkheid, waarbij besluiten worden gebonden aan beginselen
van behoorlijke regelgeving en behoorlijk bestuur, grondrechten, waardoor
besluiten worden tegengegaan die inbreuk maken op de fundamentele vrijheidssfeer
van burgers, en openheid en openbaarheid, waardoor, mede dankzij de media,
controle wordt verwezenlijkt.Ik realiseer mij heel goed dat liberalen niet de enigen zijn die aan deze
waarden hechten. Al de genoemde aspecten van de democratische rechtsorde maken
deel uit van wat kan worden aangemerkt als de democratische rechtsstaat. Een
rechtsstaat die in dit land en ook in dit parlement gelukkig breed wordt gekoesterd.
Daarover bestaat geen verschil van mening. Er bestaat wel een verschil van
mening over de oplossingsrichting voor de eerder geschetste problemen. Als
wij de burgers meer bij het bestuur en bij de politiek willen betrekken, zullen
wij naar de mening van mijn fractie voor alles aan de outputelementen van
het democratisch proces moeten gaan werken. Wij denken dat dit aanzienlijk
effectiever is dan het sleutelen aan de inputelementen. Natuurlijk moet de
overheid haar dienstverlening verbeteren, moet zij minder gaan regelen en
moet zij zich beter organiseren. Dat zijn conditio's sine qua non. Het is
uiteraard ook van groot belang om daaraan veel aandacht te besteden. Dit is
echter onvoldoende als wij niet ook aan de output van het proces werken. Het
is naar mening van mijn fractie met onze democratische rechtsstaat op een
aantal punten niet goed gesteld.Ogenschijnlijk functioneert onze machtenscheiding goed. De regering bestuurt
en het parlement controleert. Zo moet het, of althans, zo zou het moeten zijn.
De heer Rosenthal heeft in een lezing voor de Vereniging voor Wetgeving heel
duidelijk en onderbouwd aangegeven dat de Tweede Kamer zich steeds meer als
een detaillistische medewetgever opstelt. Voor menig burger is de machtenscheiding,
in ieder geval in de beeldvorming, op zijn minst diffuus en niet helder. De
volksvertegenwoordiging wordt in veel gevallen niet meer gezien als een representant
van de kiezer. Hij zit in de ogen van velen aan dezelfde kant van de streep
als de regering. Hij maakt in die beleving deel uit van die overheid. Als
burgers iets van de overheid gedaan willen krijgen, ligt het veelal niet meer
voor de hand om toegang te zoeken tot de vertegenwoordigers. Men kiest ervoor
om gebruik te maken van bijvoorbeeld een rechtsberoep of van pressie van doelgroepen.
Burgers zien veelal geen verschil meer tussen ministers, ambtenaren en volksvertegenwoordigers.
Dat is triest, maar het is vaak wel zo. Het is allemaal: "zullie daar". Als
wij niet in staat zijn om dat beeld te veranderen, zullen alle maatregelen,
hoe gewenst ook, niet anders zijn dan gerommel in de marge. Wij lossen dit
niet op door over te gaan op per district gekozen vertegenwoordigers. Het
is vooral van belang dat bewindslieden en ook volksvertegenwoordigers een
andere houding aannemen.Bij de rechtsstatelijkheid van het democratisch proces kan ook een aantal
vraagtekens worden geplaatst. Rechtsstatelijkheid beoogt voor alles macht
te temmen. Ook hier kan en moet de volksvertegenwoordiging een sterke rol
spelen. Het bestuur, de overheid, is per definitie geneigd om macht uit te
oefenen over de burger middels wetten, regels en wat dies meer zij. Het is
de taak van het parlement en zeker ook van deze Kamer om bij ingediende wetsvoorstellen
nauwkeurig na te gaan of rechtsgelijkheid, rechtszekerheid en rechtsbescherming
volledig worden geëerbiedigd. De kans dat dit meer conflicten oproept
tussen regering en Kamer is daarbij zeker niet denkbeeldig. Bewindslieden
zullen misschien wat vaker moeten slikken als ingediende wetsvoorstellen de
toets der kritiek in het parlement niet kunnen doorstaan. Het zal de burger
echter meer dan nu duidelijk maken dat de volksvertegenwoordigers er zitten
om zijn belangen te bewaken en dat de volksvertegenwoordiging geen verlengstuk
is van de regering. Ik zal niet langs alle aspecten van de rechtsstaat gaan.
Het is echter essentieel voor mijn fractie dat de houding van zowel de regering
als de volksvertegenwoordiging zal moeten veranderen.De heer Schuyer (D66):De heer Van Heukelum geeft een interessante analyse over de eenheid die
de burger ziet in het Haagse. Ik deel die analyse in belangrijke mate, maar
vindt hij nou werkelijk dat het alleen maar symptoombestrijding is als een
poging wordt gedaan om een kiessysteem te maken waarbij de vertegenwoordiger
wordt herkend door de burger? Dat is toch een bijdrage aan de oplossing van
dat probleem?De heer Van Heukelum (VVD):Laat duidelijk zijn dat ik dit verhaal in een bepaalde context heb verteld.
Ik heb gezegd dat wij nog zullen spreken over de districtvertegenwoordiging
en de gekozen burgemeester. Ik ben ervan overtuigd dat die twee zaken niet
leiden tot een verkleining van de kloof tussen de burger en het bestuur. Ik
geloof daar echt niet in. Toch is dit geen oordeel of uitspraak over de systemen
als zodanig.De heer Van Raak (SP):U zegt naar de opvatting van mijn fractie terecht dat volksvertegenwoordigers
veel te veel op een hoop worden gegooid met ambtenaren en ministers. Enerzijds
moet de houding van volksvertegenwoordigers veranderen, zegt u. Anderzijds
wijst u vooral op slechte wetgeving. In de beleving van de gemiddelde kiezer
is mijns inziens de wetgeving niet zo belangrijk. Volgens mij is de houding
van de volksvertegenwoordiger veel belangrijker. Hoe moet die houding naar
uw opvatting veranderen?De heer Van Heukelum (VVD):De volksvertegenwoordiger moet zich met name in het proces en de dialoog
met de regering veel zelfstandiger opstellen. Dat bedoel ik en dat maak ik
ook duidelijk in mijn betoog. Ik pleit duidelijk voor een veel sterker dualisme
en voor een volksvertegenwoordiging die zich ook in haar doen en laten tegenover
de regering plaatst en niet daarnaast.Ik rond af. Ik heb duidelijk gemaakt dat mijn fractie teleurgesteld is
in de inhoud van de notitie van de minister over de modernisering van de overheid.
Ik heb daaraan toegevoegd dat dit niet betekent dat mijn fractie
zich niet kan vinden in de door de minister voorgestelde actiepunten. Ik heb
de heer Schuyer daarop gewezen in mijn betoog. Ik heb willen opmerken dat
de voorgestelde maatregelen niet voldoende zijn en dat zij niet of zeker onvoldoende
bijdragen tot de verkleining van de afstand tussen burger en overheid. Dat
geldt in nog grotere mate voor de ideeën van het kabinet op het gebied
van bestuurlijke vernieuwing. Een van uw voorgangers, mevrouw de voorzitter,
is de heer Tjeenk Willink. Hij heeft zich in een interview met het blad Christen
Democratische Verkenningen – u wel bekend, neem ik aan – afgevraagd
voor welk probleem de verkiezing van de direct gekozen burgemeester een oplossing
was en zei daarop dat dit niet in ieder geval diende tot het herstel van het
contact tussen de kiezer en de politiek. Zijn oordeel– en hij kan het
gezien zijn positie en staat van dienst weten – is hard, heel hard.
Zo zegt hij ook dat politici zichzelf niet de vraag stellen wat politieke
vernieuwing moet inhouden, dat zij een gebrek aan een deugdelijke staatkundige
visie hebben, hun analyse van problemen pover is en dat de nieuwe generatie
politici een zwak collectief geheugen heeft. Mijn woorden zijn het niet. Ze
zouden ons wel tot nadenken moeten stemmen. Ik ben benieuwd naar de reactie
van de bewindslieden op onze inbreng.De heer Van Raak (SP):Tussen september 2002 en december 2003 kreeg deze Kamer 277 wetten voorgeschoteld.
Mijnheer Van Heukelum, daarvan werd er niet één verworpen, ook
niet de Tabakswet.De heer Van Heukelum (VVD):Wij hebben wel tegen die wet gestemd!De heer Van Raak (SP):Dat klopt. Ik wil u er van harte toe uitnodigen om dat in de toekomst
vaker te doen. Het is toch een rare zaak dat in al die tijd geen enkele wet
verworpen is? Ik bied namens mijn fractie mijn excuses aan de ministers aan
dat de senaat in die periode niet haar bijdrage heeft geleverd aan het verminderen
van onnodige wetten en regels. Het kabinet wil de administratieve lasten in
2006 met 25% verminderen. Mijn fractie zal wetten die aan deze Kamer worden
voorgelegd, blijven beoordelen op efficiency en noodzakelijkheid. Aan ons
zal het niet liggen. De ministers weten echter dat sommige problemen meer
vragen dan nieuwe wetten en regels. In twee nota's over een andere overheid
bepleiten zij een cultuuromslag, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid
en democratie. Die moet de gevoelde kloof tussen burgers en bestuur verkleinen.
De ministers willen mensen meer betrekken bij de veiligheid in hun buurt en
bij het bestuur van hun gemeente. De SP-fractie houdt van ambitieuze ministers,
maar heeft toch veel vragen.Amsterdam is uit haar doen. Wij krijgen tegenwoordig een bon als wij door
rood rijden of zonder licht fietsen. Dat is een goede zaak. Regels zijn er
immers niet voor niets. Blijkbaar hebben mijn stadsgenoten en ik die regels
nodig om ons tegen onszelf te beschermen. Veiligheid is echter veel meer dan
regels. Terecht bepleit het kabinet een andere veiligheidscultuur, waarin
veel meer een beroep wordt gedaan op de eigen verantwoordelijkheid. Mijn fractie
verwondert zich echter over de kloof tussen woorden en daden. Het politiebeleid
van de minister verraadt een traditioneel maakbaarheidsdenken: meer regels
en meer bureaucratie. Om Nederland veiliger te maken, wil hij met de politie
prestatiecontracten afsluiten: in 2006 moet de politie 40.000 zaken extra
aanleveren en 180.000 extra boetes uitschrijven. Volgens mij zou het beter
zijn als de politie kon rapporteren dat er minder misdrijven zijn gepleegd
en minder bonnen hoefden te worden uitgeschreven.De prestatiecontracten stuiten op veel kritiek. Het Centraal Planbureau
was afgelopen mei ongewoon fel in zijn afkeuring: de gerichtheid op cijfertjes
zou getuigen van een erg eenzijdige opvatting van veiligheid en de aandacht
van de politie sturen van moeilijke misdrijven naar pietluttige bekeuringen.
De Amsterdamse korpschef kreeg spontaan "de pest" in de minister. Ik zag hem
denken: deze maatregelen moeten wij zo snel mogelijk "prullenbakkeren", om
met de minister zelf te spreken. De plaatsvervangend korpschef van Flevoland
sprak afkeurend van een "productiepolitie". Ongewoon felle kritiek was er
ook vanuit andere korpsen. Heeft de minister de korpschefs ondertussen wel
kunnen overtuigen? En hebben ondertussen alle korpsen het convenant ondertekend?
Ik ben het niet met mevrouw Bemelmans-Videc eens dat hier sprake is van goed
"collaborative government".Als bij mij in de wijk een ruzie uitbreekt, doet een wijkagent er dan
goed aan om mensen aan te spreken en hen tot bedaren te brengen? Of moet hij
of zij de ruziemakers mee naar het bureau nemen en verbalen uitschrijven?
In het laatste geval wordt het korps beloond, omdat meer zaken zijn aangeleverd
en meer bonnen zijn uitgeschreven. In het eerste geval wordt het korps bestraft,
omdat de prestatie niet direct in kwantitatieve termen meetbaar is. Het korps
kan in dat geval zelfs worden gekort! Leiden de prestatiecontracten van de
minister niet tot meer bureaucratie en beloont de minister niet een verkeerde
houding van politiemensen?Het veiligheidsbeleid van de minister lijkt te zijn geïnspireerd
door Amerikaanse voorbeelden, waar het aantal gedetineerden relatief veel
hoger is dan in Nederland. De afgelopen jaren stegen in ons land het aantal
straffen en de gemiddelde detentieduur. Vergeleken met andere Europese landen
zaten vijfentwintig jaar geleden relatief weinig Nederlanders in de gevangenis
en nu is dat relatief veel. Wat doet de minister denken dat meer gedetineerden
meer veiligheid oplevert?Enkele weken geleden suggereerde CPB-onderzoeker Vollaard een alternatief
voor de huidige prestatiecontracten, waarin beter de kwaliteit van het politiewerk
wordt gewogen. Door korpsen onderling te vergelijken is volgens hem een inhoudelijke
discussie mogelijk over de prestaties. Bovendien zouden niet zozeer de cijfers,
maar vooral de oordelen van burgers uitgangspunt moeten zijn van beoordeling.
Wat vindt de minister van een dergelijke kwalitatieve aanpak?Voorzitter. U weet, de veiligheidscultuur is een heikel punt, maar de
politieke cultuur is dat niet minder. In zijn kernvisie op een "Andere overheid"
spreekt het kabinet over een wezenlijke hervorming van de rolverdeling tussen
burgers en overheid. Afgelopen moet het zijn met de maakbaarheidsgedachte
en de eigen verantwoordelijkheid moet worden gestimuleerd. Geen hiërarchisch
en detaillistisch toezicht meer en geen calculerende burgers. In het politiebeleid
echter, zo begrijpt mijn fractie, komt bureaucratische controle
op de eerste plaats.Hoewel het politiebeleid volgens mijn fractie erg eenzijdig is, getuigt
het in ieder geval wel van aanpakken. De notities over een "Andere overheid"
vond mijn fractie veel minder daadkrachtig. Ook de heer Van Heukelum beklaagde
zich hier al over. Veel voorstellen moeten nog worden gedaan en veel problemen
moeten nog nader worden onderzocht. Wat mij ook teleurstelde, was het taalgebruik.
Het actieprogramma spreekt weliswaar heel actief van "coördinatie" en
"efficiency" – beleidsvoornemens worden zelfs "producten" genoemd –
maar uit de teksten spreekt vooral de wolligheid van vijfjarenplannen. Ik
weet niet hoe het andere burgers is vergaan, maar de notities gaven mij niet
het gevoel van een nieuwe lente. De krokussen staan nog voor niets in bloei.Door het globale karakter van de notities valt het mij ook moeilijk om
concrete vragen te stellen, zonder de kans te lopen dat de ministers doorverwijzen
naar verder onderzoek en komende discussies. Laat ik het toch maar proberen.
Het is fantastisch dat het kabinet in 2006 de administratieve lasten wil verminderen
met 25%. Laten wij bij het begin beginnen: kunnen de ministers toezeggen dat
tegen die tijd het aantal wetsvoorstellen met een kwart is afgenomen?Nog beter is dat het kabinet in 2007 65% van de publieke dienstverlening
wil laten plaatsvinden via internet. Modernisering van bijvoorbeeld de huursubsidie
heeft echter geleerd hoe problematisch de gegevensuitwisseling tussen overheidsorganisaties
verloopt en hoe belangrijk fysieke hulpdiensten blijven. Kan de minister toezeggen
dat in 2007 iedere burger toegang heeft tot het internet? Voor welke groepen
moeten volgens de minister fysieke loketten beschikbaar blijven?Het is mijn fractie heel wat waard als de stapels glimmende onderzoeksrapporten
die wij wekelijks mogen ontvangen, afnemen, maar déze voorstellen vragen
vooral om méér onderzoek. Wij staan te juichen als ICT de transparantie
en effectiviteit van het bestuur kan bevorderen. Mijn partij is al jarenlang
de meest actieve partij op internet. Wij weten echter werkelijk niet wat het
betekent als wordt gesteld dat het internet mogelijkheden biedt om "effectieve
horizontale verantwoordelijkheidsrelaties te creëren". Mevrouw Bemelmans
haalde deze woorden ook al aan. Als het de minister niet lukt om ons dat uit
te leggen, vraag ik haar wat de minister hiermee bedoelt.Regels discussiëren niet en kunnen burgers niet enthousiasmeren voor
de politiek. Dat kunnen alleen wij, politici. Burgers zijn graag bereid om
te stemmen, als er maar iets te kiezen valt. Ik ben het dus niet eens met
de sceptische burgers van de heer Van Heukelum.De afgelopen twee landelijke verkiezingen die plaatsvonden in een tijd
van polarisatie, kenden een hoge opkomst. De ledenadministraties van partijen
met uitgesproken standpunten maken overuren. Mijn partij kreeg er het afgelopen
jaar 10.000 leden bij en haalt binnenkort de VVD in!Volgens mijn fractie maakt het burgers niet zozeer uit hóe politici
gekozen worden, maar vooral wát voor politici gekozen worden. Het is
voor mijn fractie dan ook onduidelijk wat de voordelen zijn van de in de begroting
aangekondigde hervorming van het kiesstelsel.Ter voorkoming van de roll back die de heren Platvoet, Van Thijn en Van
Heukelum verwachten, wil ik de minister de kans geven om enkele vragen te
beantwoorden.In 2007 zouden de kiezers twee stemmen kunnen uitbrengen: één
op basis van de evenredige verdeling en één op basis van meervoudige
districten. De eerste stem bepaalt het aantal zetels van een partij, de tweede
welke 75 regiokandidaten in de Tweede Kamer zullen plaatsnemen. De Kiesraad
beklemtoont dat de voorstellen geen vooruitgang zijn in vergelijking met het
betrekkelijk eenvoudige huidige stelsel. Ook de Raad voor het openbaar bestuur
is zeer kritisch.Kan de minister ons nog eens uitleggen wat de nadelen zijn van het huidige
systeem van evenredige vertegenwoordiging? Moet een regionaal gekozen Kamerlid
ook regionale belangen gaan behartigen?Veel mensen die ik spreek, maakt het niet veel uit of een Kamerlid uit
zijn of haar stad c.q. regio komt. Men vindt het veel belangrijker dat politici
hun opvattingen en gevoelens verwoorden en hen kunnen enthousiasmeren. Denkt
de minister dat via districten meer kleurrijke en uitgesproken kandidaten
worden gekozen?Volgens de minister vervullen politieke partijen "een essentiële
functie binnen het stelsel van de representatieve democratie". Hoe laten de
voorstellen van de minister zich rijmen met de verantwoordelijkheid van politieke
partijen om een evenwichtige fractie te vormen?Wij hebben het vandaag ook over geld. Gerrit Voerman van het Documentatiecentrum
Nederlandse Politieke Partijen schat dat een intensieve regionale campagne € 50.000
gaat kosten. Wat zijn volgens de minister de extra kosten van zijn voorstellen?Ongewoon veel kritiek was er ook op de voorstellen voor de direct gekozen
burgemeester. De Vereniging van gemeentesecretarissen, De Vereniging van griffiers,
het Nederlands genootschap van burgemeesters, de VNG en de Raad voor het openbaar
bestuur, allemaal wijzen zij de plannen van de minister af. "Zeldzaam inconsistent",
zo typeerde prof. Kortmann de voorstellen tijdens een hoorzitting aan de overkant.Als ik het goed begrijp, wil de minister een sterke burgemeester met een
eigen programma en eigen wethouders. De gemeenteraad waarin alle kleuren en
smaken van de kiezers zijn vertegenwoordigd, heeft in Nederland een relatief
sterke positie.Acht de minister het mogelijk dat de direct gekozen burgemeester de positie
van de gemeenteraad verzwakt? Afgelopen week hebben wij nog brieven ontvangen
uit Groningen, Harenkarspel, Heemskerk, Middelburg en andere gemeenten waar
in de raad een motie is aangenomen tégen de voorstellen van de minister.Wie heeft het laatste woord in een conflict tussen de gemeenteraad en
de eveneens direct gekozen burgemeester? Hoe waardeert de minister in het
licht van zijn streven naar een sterke burgemeester, het voornemen van minister
Remkes om de politie méér nationaal aan te sturen?Dat brengt mij bij een andere belangrijke bestuurlijke vernieuwing, de
dualisering van het lokaal bestuur. Mijn partij zag hier van het begin af
aan niet veel in. Nu oordeelt meer dan de helft van de raadsleden en raadsgriffiers
negatief over de invoering van de dualisering in de eigen gemeente,
zo blijkt uit de recente Rekenkamermonitor. Is de minister er nog steeds van
overtuigd dat dualisering op lokaal niveau de politiek dichter bij de burgers
heeft gebracht?Vandaag debatteren wij ook over het Gemeentefonds. In het kader van bezuinigingen
krijgen gemeenten volgend jaar 1,5 mld minder. In het kader van decentralisatie
van het bestuur krijgen gemeenten er veel taken bij, bijvoorbeeld op het gebied
van sociale zekerheid, asielzoekers en rampenbestrijding. Gemeenten moeten
meer doen voor minder geld. Is de minister het met mij eens dat het kabinet
hier een wel erg zuinige invulling geeft aan het begrip "eigen verantwoordelijkheid"?
Zou het niet beter zijn dat de rijksoverheid zelf het goede voorbeeld geeft
voordat zij dit van de gemeenten vraagt?In tegenstelling tot veel andere maatschappelijke instellingen gaan politieke
partijen er volgend jaar financieel fors op vooruit, niet vanwege ledengroei,
maar door meer overheidssubsidie. Tijdens debatten in het land kan ik dat
moeilijk uitleggen. Mijn fractie kan van harte instemmen met de voornemens
om de sponsoring van partijen inzichtelijker te maken en om de financiering
van partijen mede afhankelijk te maken van het ledental. Niet zozeer de minister,
maar de Kamer wil ik vragen hoe het komt dat elk debat over het functioneren
van politieke partijen steevast leidt tot de conclusie dat er meer geld bij
moet.Wie de politiek wil moderniseren, moet eerst de vraag stellen wat politiek
is. De filosoof en historicus Ido de Haan muntte de definitie dat wat politiek
is steeds onderwerp is van politiek debat. In mijn eerste halfjaar in deze
Kamer heb ik het erg naar mijn zin gehad. Zeker op gezellige namiddagen zoals
deze is de koffie altijd warm en zijn ook de koeken dat. Wat mij echter ook
hier zwaar valt is het taalgebruik. Het debat is mij soms te lauw en te voorspelbaar.
Politiek is voor mij passie en emotie.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik zit nog steeds te wachten op de definitie van politiek.De heer Van Raak (SP):Dat is een interessante vraag. Wat politiek is, is voortdurend onderwerp
van politiek debat. Dat is de definitie.De heer Platvoet (GroenLinks):Dus de definitie van politiek is het politieke debat?De heer Van Raak (SP):Nee, nu maakt u een fout. Het aardige van de definitie van Ido de Haan
is dat die vloeibaar is. Elke politicus, elke politieke partij heeft een andere
opvatting van politiek. Wat politiek is, is onderwerp van politiek debat of
beter gezegd van politieke strijd.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik vind het allemaal mooi, maar wat heeft het voor zin om deze academische
discussie te voeren over de definitie van politiek als het niks of alles blijkt
te zijn?De heer Van Raak (SP):De minister voor Bestuurlijke Vernieuwing geeft met zijn voorstellen een
specifieke invulling aan wat politiek is en waar het in de politiek om gaat.
Ik leg de Kamer voor dat de vraag wat politiek is onderwerp is van ons debat.
Wij moeten ons niet bij voorbaat neerleggen bij de definitie van politiek
die de minister ons voorlegt. Ik zie de heer Platvoet vermoeid knikken. Ik
hoop dat ik hem voldoende heb beantwoord.De heer Van Thijn (PvdA):Heeft u het nog naar uw zin?De heer Van Raak (SP):Voor mij en voor mijn fractie heeft politiek vaak te maken met emotie
en passie. In het vaak verhullende en ambtelijke taalgebruik in deze Kamer
verdwijnen te vaak de problemen van echte mensen. Met gemengde gevoelens kijk
ik terug op de discussies over bijvoorbeeld de koopkracht van chronisch zieken
en gehandicapten, die werden gevoerd in termen van procentencohorten en puntenwolken.Democratie moet je doen, zo wil ik de minister voorhouden. Wij kunnen
hier vandaag bijdragen aan de politieke vernieuwing door in deze Kamer scherp
met elkaar te debatteren en vooral door na vandaag buiten de Kamer mensen
te enthousiasmeren voor de politiek. Dat is niet zozeer een kwestie van politieke
regels, van kieswetten en van manieren waarop bestuurders worden gekozen,
maar vooral een kwestie van politieke taal en politieke overtuiging.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. Een debat met nicotineverslaafden heeft na twee uur het nadeel
dat bijna niemand meer luistert, maar ik heb bij de interruptie begrepen dat
dit mijn schuld is omdat ik indertijd voor de Tabakswet heb gestemd. Ik kon
ook niet weten welke idioterie dat over ons zou afroepen. Mea culpa! Ik spreek
ook namens de onafhankelijke senaatsfractie, voorzitter.Als een na laatste spreker in de rij kun je de neiging hebben om je bij
het hoofdstuk veiligheid – dat is naast de modernisering van de overheid
het thema voor vandaag – te beperken tot de opmerking "wij zijn het
met alle voorgaande sprekers eens". Immers, er is nauwelijks discussie over
het feit dat de zorg om de veiligheid in de publieke en semi-publieke ruimte
een kerntaak van de overheid is. Eigenlijk is de manier waarop de overheid
die veiligheidsbescherming in maatregelen heeft om te zetten ook geen thema
van grote politieke tegenstelling. Ieder goed voorstel wordt bestudeerd en
op effectiviteit onderzocht en er is niemand die niet pleit voor strafoplegging
aan hen die de veiligheid in gevaar brengen. Er kan enige discussie ontstaan
over de hoeveelheid geld die men overheeft voor die kerntaak, maar als puntje
bij paaltje komt, lopen ook daarover de meningen niet zo heel ver uiteen.De vraag of de meeste maatregelen in relatie tot de inspanningen en de
kosten wel voldoende effectief zijn, is eigenlijk nog het meest voor discussie
vatbaar. Ik geef daarvan twee voorbeelden. Niemand twijfelt eraan dat agressiviteit
een potentieel gevaarscriterium is voor de omgeving. Het is algemeen bekend
dat veel agressiviteit wordt opgeroepen onder invloed van drugs. Het tegengaan
van harddrugsgebruik is algemeen aanvaard beleid. Het bestrijden en het straffen
van invoer van harddrugs is geen punt van discussie, maar de vraag is wel
gerechtvaardigd of de energie die wordt aangewend om bolletjesslikkers te
pakken, nu de beste manier is om dat doel te bereiken. Mijn fractie zou die
energie liever zien aangewend om de grootschalige invoer te bestrijden. Zolang
er partijen zijn die gecontroleerde afgifte van heroïne voor een beperkte
aangewezen groep wensen tegen te houden, hebben zij iets uit
te leggen bij het beleid op het speerpunt veiligheid en terrorisme.Een ander voorbeeld is de roep in de politiek om meer blauw op straat.
Van het bureau weg! Er zullen weinig mensen zijn die zo'n voornemen willen
bestrijden. Om dat te bereiken is het wel nodig dat de politie wordt toegerust
met de modernste technologie, want daarover beschikt de georganiseerde criminaliteit
immers ook. Uitgaven aan computers en mobiele uitrusting om er contact mee
te kunnen krijgen, is daarbij onontbeerlijk. Het is te gemakkelijk om daar
populistisch over te doen. Kan de minister aangeven hoe het staat met de uitrusting
van ons politieapparaat met moderne technologie? Is dat een speerpunt voor
het komende beleid?Ik begon met de opmerking dat er vermoedelijk brede consensus is over
de noodzaak voor de overheid om veiligheid als beleidsdoelstelling te formuleren.
Ik vermoed dat de meningen uiteen gaan lopen als ik de stelling betrek dat
de overheid zelf vaak de oorzaak is van het ontstaan van agressiviteit, en
daarmee dus van onveilige situaties. Van Tacitus is de uitspraak: "Hoe corrupter
de staat, hoe meer wetten." Als dat waar zou zijn, komt Nederland er slecht
op te staan. Toch zou het interessant zijn om te zien of de roep om deregulering
naast de beleidsdoelstelling van administratieve vereenvoudiging ook niet
voortkomt uit het gevoel dat minder regels ook minder agressie oproepen. Er
is langzamerhand wel een gevoel ontstaat dat het stimuleren van bijvoorbeeld
grote scholen te ver is doorgeschoten. Wellicht wordt de regelgeving waarmee
dit wordt gestimuleerd, afgebroken, zodat de stimulans om grote eenheden te
maken wordt teruggedrongen.Ook bij de woningbouw is het besef wel doorgedrongen dat te veel mensen
op een kluitje niet goed is voor het handhaven van de veiligheid. De roep
om de terugkeer van de conducteur in het openbaar vervoer en de conciërge
in de school is nog niet algemeen, maar de tijd is wel voorbij dat degene
die daarover begon, meewarig wordt aangekeken. Hier en daar komt zelfs de
gedachte op dat er aandacht voor preventie moet komen, bijvoorbeeld door herstel
van het jeugd- en jongerenwerk, door maatschappelijk werk of door voorlichting;
niet met spotjes van Postbus 51, maar door op lokatie aan de slag te gaan.Ik noem een paar willekeurige voorbeelden en ik hoop dat daarmee als vanzelf
de vraag opkomt: mooi allemaal, maar wat moet Binnenlandse Zaken daarmee?
Dat is ook precies mijn bedoeling. Het vraagstuk veiligheid is naar de smaak
van mijn fractie veel te veel een vraagstuk van rechtshandhaving bij Justitie
en van politietaken bij Binnenlandse Zaken geworden. Het gaat om veel meer.
Er zou een bewindspersoon moeten worden aangewezen met veiligheid in de portefeuille
en een coördinerende en wellicht ook toetsende bevoegdheid; een lid van
een toekomstig kernkabinet. Deze kan toetsen op de vraag of de regels de veiligheid
dienen, of zij te handhaven zijn en of de menselijke maat in acht wordt genomen.Als wij in het verleden zo iemand in de regering hadden gehad, waren wellicht
de kinderrechter, de conducteur en de conciërge in de weegschaal gelegd
tegenover het economisch aspect, en dan niet afgeschaft. En wellicht was dan
ook onderkend dat de Tabakswet, daar heb je haar toch even, niet mag gelden
voor de situatie dat mensen blijvend in een vervangende woonomgeving functioneren,
zoals in de chronische psychiatrie. Het handhaven van de wet heeft daar rechtstreeks
consequenties voor de veiligheid op straat, omdat mensen dan onherroepelijk
terechtkomen op de straat, waar zij grote risico's lopen.De heer Van Thijn (PvdA):Heb ik het goed begrepen dat de heer Schuyer nu voor drie ministers van
Binnenlandse Zaken pleit?De heer Schuyer (D66):Nee, dat hebt u niet goed begrepen. Dan hebt u het niet goed verstaan,
want ik heb gevraagd om een coördinerend bewindspersoon die veiligheid
in de portefeuille heeft en de mogelijkheid heeft om de wetten van andere
ministeries op veiligheid te toetsen. Dat mag wat mij betreft de minister
van Binnenlandse Zaken zijn, maar je kunt ook afspreken dat het een ander
is, zoals de minister van Justitie of van Integratie.In het aardige boekje van oud-collega Peter Hoefnagels, Mensen, fraude
en de staat, staan tientallen voorbeelden waarbij de staat tot agressie aanzet
of fraude bevordert. Op een aantal punten draaft de auteur door, maar het
is belangrijk om het fenomeen te onderkennen, niet alleen omdat er dan tegen
kan worden opgetreden, maar ook omdat wij ons dan bij uitstek op een terrein
begeven waar de overheid iets vermag te bewerkstelligen.Een ander aspect is of wij niet te veel van de overheid verwachten, zoals
door meer sprekers is gezegd. Naar mijn overtuiging is dat wel het geval.
Daarbij dient meteen te worden gesteld dat de overheid dit ook over zichzelf
afroept door onvoldoende op de grenzen van het mogelijke te wijzen. Hier ligt
een taak voor de bewindslieden van Binnenlandse Zaken. De overheid kan wel
zorgen voor de menselijke maat in het onderwijs en daarmee de situatie creëren
dat detectiepoortjes als absurd worden ervaren, maar de overheid kan niet
voorkomen dat iemand moordt of schiet in scholen of op metrostations.Er zijn nogal wat ministers die als persoon uitspraken doen die de suggestie
wekken dat het aan anderen ligt dat het zo ver is gekomen, of ministers die
stellen dat zij een rotschop zouden hebben uitgedeeld, als zij erbij waren
geweest, of dat zij, als zij de schoolleiding waren geweest, een aangiftebeleid
zouden ontwikkelen waardoor de uitwassen worden tegengegaan, en weer anderen
die de doodstraf als meest geëigend middel naar boven halen.Al deze uitspraken worden terecht als ongepast gekwalificeerd. Het is
verstandiger om zich te concentreren op wetshandhaving, maar er dan ook op
te letten dat in wetten niet al bij voorbaat het onmogelijke of het nauwelijks
haalbare wordt geformuleerd. Een voorbeeld is hoe wij terrorisme gaan bestrijden.
Heeft de overheid werkelijk ruime mogelijkheden daartoe?Deze Kamer maakt terecht veel werk van de alarmerende rapportage van de
Algemene Rekenkamer Tussen beleid en uitvoering. De heer Van Thijn wees er
ook op. Er komt nog gelegenheid daarover te spreken. Maakt de regering zich
eigenlijk wel druk over het gestelde in het rapport? In de ogen van mijn fractie
heeft dit alles te maken met het onderwerp van vandaag. Ik hoor daarop graag
de reactie van de minister. Het andere onderwerp dat bij dit beleidsdebat aandacht krijgt, is de modernisering
van de overheid en de staatsrechtelijke hervormingen. De minister voor Bestuurlijke
Vernieuwing verdient, ongeacht wat men precies van zijn voorstellen vindt,
een compliment voor het tempo waarin hij op dit beleidsterrein te werk gaat.
Daar is alle reden voor, als men op zich laat inwerken hoe lang bestuurlijke
vernieuwing al op de agenda staat. Als er één terrein is waarop
men een regeerperiode van vier jaar als kort en wellicht te kort ervaart,
dan is dat hier wel. Vrijwel alle voorstellen uit het verleden konden niet
worden gerealiseerd binnen vier jaar. Maar al te vaak betekende dit dat van
uitstel afstel kwam. Mijn partij – dit is de enige zin die ik niet namens
de OSF uitspreek – heeft er dan ook volledig begrip voor dat de minister
binnen de regeerperiode een aantal onomkeerbare stappen wenst te zetten, zelfs
als dat betekent dat de uitkomst nog niet de meest wenselijke is. Daarvoor
kan dan in een volgende periode gezorgd worden.Voorstellen voor de gekozen burgemeester en vernieuwing van het kiesstelsel
zijn onderwerp van bespreking aan de overzijde. Mijn fractie heeft er op dit
moment geen behoefte aan, daarop nu uitvoerig in te gaan. In het hoofdlijnenakkoord
zijn afspraken gemaakt dat op beide terreinen ons conceptwetsvoorstellen zullen
bereiken waarin daaraan vorm gegeven zal worden. Ik neem aan dat die afspraken
door alle deelnemers aan het hoofdlijnenakkoord zullen worden nagekomen. In
dat geval komt er nog meer dan genoeg gelegenheid, met de regering te spreken
aan de hand van concrete voorstellen in deze Kamer.Over een punt wil ik echter nu reeds een opmerking maken. Het betreft
de voorstellen voor de vernieuwing van het kiesstelsel. De argumenten die
worden gebruikt om een nieuw kiesstelsel te introduceren, zijn vooral overwegingen
die te maken hebben met de relatie tussen kiezer en gekozene. De noodzaak
daartoe zal mijn fractie bepaald niet ontkennen. Het kan bewerkstelligen dat
het gezag van de politiek dat behoorlijk tanend is, kan worden verbeterd.
Van even groot belang is het bewerkstelligen van stabiliteit in het openbaar
bestuur. Het valt moeilijk te ontkennen dat vanaf 1989, het jaar van de val
van de Berlijnse muur met alle daaraan gepaard gaande consequenties, er sprake
is van een instabiel politiek klimaat. Misschien kun je zelfs al wat verder
teruggaan. Bram Peper heeft in zijn inaugurele rede Een dolend land daarbij
uitvoerig de feiten geleverd. Nog nooit in de geschiedenis zijn de schommelingen
in de kiezersvoorkeur zo groot. Er is geen enkel zicht op dat dit verandert.
De oorzaken ervan zijn vermoedelijk voor een belangrijk deel buiten de politiek
te zoeken. Toch is stabiliteit van het openbaar bestuur van eminent gewicht.
Nederland kan zich niet steeds situaties permitteren waarin voor lange tijd
de regeerbaarheid van het land onvoldoende is geborgd. Daarom zal mijn fractie
het voorstel dat ons bereikt over het kiesstelsel mede daarop beoordelen.
Ik hoor graag van de minister of hij dat met ons eens is en of hij in de te
schrijven memorie van toelichting bij het wetsvoorstel ook dit thema wil behandelen.Ik weersta de aanvechting om er op dit moment veel dieper op in te gaan.
Ik beperk mij voor vandaag tot de nota die per brief van 1 december 2003 aan
het parlement is aangeboden.De heer Platvoet (GroenLinks):De heer Schuyer legt een verband tussen instabiliteit en het eventuele
genuanceerde districtenstelsel dat ik niet kan volgen. Hij suggereert iets
waar hij vervolgens niet op wil ingaan. Misschien wil hij vooruitlopend op
dat debat dat alsnog wat meer expliciet doen.De heer Schuyer (D66):Ik wil dat heel voorzichtig en heel globaal doen. Uit de kranten en de
notities die ik gelezen heb, maak ik op dat men zich heel sterk concentreert
op de band tussen kiezer en gekozene. Dat kan leiden tot een vorm van stabilisatie,
omdat je bepaalde mensen langdurig vertrouwen geeft in een bepaalde regio.
Je zou echter ook kunnen denken aan een kiesdrempel om op basis daarvan partijvorming,
een senaat of een Tweede Kamer te creëren met een bepaalde massa ten
opzichte van een bepaalde opvatting. Daar zou je aan kunnen denken. Ik zeg
niet dat wij daar op voorhand voor zijn, maar het is een middel.De heer Van Raak (SP):Je kunt het ook omdraaien: hoe komt u erbij dat het systeem van de evenredige
vertegenwoordiging in Nederland leidt tot een instabiel politiek klimaat?De heer Schuyer (D66):Dat leid ik af uit de rest van Europa: Duitsland, Frankrijk en Engeland.
Daar is vrijwel geen sprake van die situatie.De heer Platvoet (GroenLinks):U zei dat er sinds de val van de muur in 1989 sprake is van instabiliteit.
Peper heeft daar in zijn inaugurale reden de feiten voor geleverd. Als wij
het hebben over het Nederlandse politieke systeem en over instabiliteit, kan
ik mij natuurlijk de fase herinneren van twee jaar geleden.De heer Schuyer (D66):Bijvoorbeeld; dat was het meest extreme geval.De heer Platvoet (GroenLinks):Ja, maar vindt u de vorming van het eerste paarse kabinet ook een bewijs
van die instabiliteit?De heer Schuyer (D66):Paars heeft het bijna acht jaar uitgehouden; dat scheelt.De heer Platvoet (GroenLinks):Ja, maar is dat kabinet een bewijs van uw redenering dat er sinds 1989
in de Nederlandse politiek sprake is van instabiliteit?De heer Schuyer (D66):Het huidige kabinet berust op 78 zetels; dat is buitengewoon smal en u
zou wensen dat het nog iets minder werd.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat is geen antwoord op mijn vraag.De heer Schuyer (D66):Het is een voorbeeld. Er zijn nog wel meer voorbeelden te geven. Ten opzichte
daarvan kun je moeilijk ontkennen dat er in de periode van de zestiger en
zeventiger jaren en in het begin van de tachtiger jaren – rond 1984
of 1985 kwam de omslag – op basis van kiezerstrouw een heel stabiele
situatie was. Die situatie hebben wij als D66 vrij fors bestreden, omdat je
het op een gegeven moment ook onwenselijk moet vinden dat een christen-democratische
partij langer regeert dan een communistische partij. Dat moet in dit land
natuurlijk niet kunnen, maar dat is een heel ander hoofdstuk. Op dat moment krijg je een wisseling. Wij hebben echter recent meegemaakt dat wij
twee jaar lang niet geregeerd werden. Dat kun je je in Europa alleen permitteren
omdat wij weinig te vertellen hebben.De heer Van Raak (SP):U refereert aan de opkomst van de LPF. Ik vind het jammer dat de afgevaardigde
van die lijst niet aanwezig is. Daarom neem ik dit even voor mijn rekening;
dat doe ik graag voor een collega. Ik wil even weten wat u nu precies bedoelt.
Bedoelt u dat de LPF minder groot zou zijn geweest of juist groter als wij
destijds een districtenstelsel hadden gehad? Wat is nou eigenlijk het probleem?
U kunt twee dingen bedoelen, ten eerste dat de LPF dankzij een districtenstelsel
minder groot zou zijn geweest, zodat wij dan een stabiele politiek zouden
hebben gehad. Welke gevolgen zou dat echter hebben gehad voor de kloof tussen
kiezers en gekozenen? De kiezers hebben bij een systeem van representatieve
vertegenwoordiging, waarbij elke stem telt, immers de meest reële vertegenwoordiging
in het parlement. Ten tweede kunt u bedoelen dat u via een districtenstelsel
nieuwkomers buiten de deur wilt houden.De heer Schuyer (D66):Ik begrijp wel dat u mij uitspraken wilt ontlokken, maar ik heb een paar
vragen gesteld, zoekend naar een oplossing op basis van een feit dat lastig
te ontkennen valt, namelijk dat er een geweldige mobiliteit is in het kiezerskorps.
Dat leidt tot een instabiel politiek klimaat in het parlement. Als u dat niet
weet of niet durft te erkennen, moet u de gegevens er maar even bij zoeken,
want dan zult u dat zien.De heer Van Raak (SP):Blijkbaar wilt u de opkomst van nieuwe, andere ideeën binnen de Nederlandse
politiek bestrijden omdat die zouden leiden tot instabiliteit. Kunnen wij
dat dan het beste doen door het kiessysteem te veranderen of door gewoon te
debatteren?De heer Schuyer (D66):Ik heb alleen maar gezegd dat een instabiel politiek klimaat leidt tot
instabiliteit in regeringsvorming en het besturen van het land. Ik heb helemaal
niets gezegd over het hebben van nieuwe ideeën. Dat is niet bij mij opgekomen
en het is ook helemaal niet aan de orde. Ik durf echter wel de stelling aan
dat een districtenstelsel in een bepaalde vorm kan leiden tot een betere stabiliteit.De heer Van Raak (SP):Moeten wij dan het kiessysteem aanpassen aan de wens om zo stabiel mogelijke
regeringen te hebben? Dan lijkt mij een éénpartijsysteem wel
zeer wenselijk. Of moeten wij ervoor zorgen dat er een regering is die een
zo goed mogelijke afspiegeling is van de politieke verhoudingen in de samenleving?De heer Schuyer (D66):Een éénpartijsysteem is een volstrekte karikatuur. Ik besef
dat dit in uw kring nog weleens opkomt, maar op zichzelf heb ik het daar helemaal
niet over gehad. Ik heb het over stabiliteit in het binnenlands bestuur en
niet te ontkennen valt, als u wat over de grens kijkt – en dan niet
naar België, want dat zit met dezelfde problematiek, maar naar Duitsland,
Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en inmiddels wellicht Italië, want
daar zit de huidige regering ook alweer een tijdje, hoewel het voorheen ook
niet zo'n fraai voorbeeld was – dat het kiessysteem in die landen wel
degelijk iets te maken heeft met de vraag of er een stabiele positie in het
parlement wordt gecreëerd. Elke opmerking dat dit een dictatuur zou zijn,
of het teloor gaan van democratische principes zou betekenen, wijs ik verre
van mij. Zoiets heb ik helemaal niet gezegd.De heer Van Raak (SP):Ik wil graag dat u uitlegt waarom u denkt dat mijn partij streeft naar
een éénpartijstelsel. Ik vind dat wel een zware beschuldiging.De heer Schuyer (D66):Ik beschuldiging u helemaal niet, maar zeg alleen dat die gedachte misschien
weleens op kan komen bij uw partij. Dat ontleen ik ook aan een historische
situatie.In de nota over de andere overheid wordt terecht verwezen naar de mooie
studie van de WRR over de toekomst van de Nederlandse rechtsstaat. Bij de
vormgeving van die andere overheid behoort het uitgangspunt van de rechtsstaat
uiteraard niet ter discussie te staan. Als wezenlijke hervorming van de rolverdeling
tussen burgers en overheid zich noodzakelijk aandient – en mijn fractie
deelt dat oordeel van de regering – dan zijn met name transparantie
en duidelijke verantwoordelijkheidsverdeling voor burgers van groot gewicht.
Het is opmerkelijk dat noch de WRR, noch de regering daarbij aandacht besteedt
aan de rol van de media en de grote veranderingen die daar ook zijn opgetreden,
van lezende naar auditieve naar visuele bronnen. Een recent onderzoek laat
zien dat de bevolking gemiddeld een kwartier aan de krant besteedt en ongeveer
drie uur naar de televisie kijkt, en die ontwikkeling is nog niet voltooid.
Dat stelt geheel andere eisen, bijvoorbeeld bij de noodzaak dat overheidshandelen
transparant is. Mijn fractie vraagt daar aandacht voor. Hoewel het vanzelfsprekend
behoort te zijn, is het misschien met het oog op de tijdgeest toch wel zinvol
om te stellen dat een volstrekt vrije pers daarbij uitgangspunt hoort te zijn.Ook al delen wij de opvatting dat de overheid zich bescheiden heeft op
te stellen waar het gaat om wat zij kan, dat wil allerminst zeggen dat de
overheid naast een sterk ontwikkelde civil society ook niet zelf sterk behoort
te zijn in de rechtshandhaving, in het waarborgen van de toegankelijkheid
van voorzieningen, in de bewaking van kwaliteit en in het aanspreken op verantwoordelijkheid.
Het is voor mijn fractie onvoldoende duidelijk op welke wijze deze aspecten
ook geborgd worden.Ik geef maar eens een paar voorbeelden die niet elke dag aan de orde zijn.
Een uiterst gênante vertoning is langzamerhand het gehannes met het
grondwater. Hele wijken, zowel nieuwbouw als bestaande bouw, worden op dit
punt met een dagelijkse ergernis geconfronteerd. Wat daarbij het storendst
is, is dat geen enkel overheidsorgaan zich er verantwoordelijk voor voelt:
de gemeente niet, het waterschap niet, de provincie niet en het rijk niet.
De bereikbaarheid van hele gebieden met openbaar vervoer staat fors onder
kritiek. De privatisering op zichzelf is daar de oorzaak niet van, maar wel
het ontbreken van regels over de onrendabele lijnen. In een land als Zwitserland
is elk gehucht ongeveer tenminste één keer per twee uur te bereiken,
terwijl dat vervoer al jaren in private handen is. In Nederland kan het voorkomen
dat zelfs een ziekenhuis op zondag tot één uur niet te bereiken
is, met alle conse quenties voor het personeel. In de nota wordt
terecht gesteld dat de burger de overheid als een eenheid ziet. Is de minister
zich bewust dat dit ook en misschien wel in de eerste plaats betekent dat
het falen van andere overheidsorganen dan het Rijk en het falen van aan de
overheid gelieerde organen, bijvoorbeeld in het onderwijs en de zorg, afstralen
op de rijksoverheid? Betekent dat dan toch niet dat er een zeer zorgvuldige
afweging gemaakt dient te worden binnen welke kaders instituties hebben te
opereren? Is het binnen dit gezichtspunt wel zo verstandig om het verminderen
van regels met 25% als uitgangspunt te nemen, zonder dat er enige aanwijzing
is dat dit mogelijk is zonder ongelukken? Nog afgezien van de zeer terechte
opmerking in het WRR-rapport over het Europese aspect inzake die regelgeving.Het is misschien tijd om te stellen dat mijn fractie wellicht vragen en
opmerkingen bij de nota plaatst, maar dat dat niets afdoet aan onze waardering
voor de nota en de constatering dat er wel degelijk veel moet veranderen.
De opmerking dat ons land de grootste non-profitsector kent die wordt betaald
uit algemene middelen en de opmerking over de inderdaad aanwezige subsidieverslaving
laten zien dat er iets moet veranderen, al was het alleen maar vanwege de
voortgaande globalisering en de betaalbaarheid op lange termijn.In de nota wordt ruim ingezet op de ontwikkeling op het internet. In 2007
zou 65% van de publieke dienstverlening kunnen plaatsvinden op internet. Van
belang hierbij is het begrip "kunnen". Ervaring leert namelijk dat het bij
dit type ontwikkelingen al snel zo is dat het exclusief wordt. Op zichzelf –
kijk maar naar de knipselkranten die verdwijnen – is daar in een wat
verder weg liggende toekomst geen bezwaar tegen. Maar nu dient de overheid
zich rekenschap te geven van de vergrijzing van de bevolking. Het is de vraag
of die vergrijzende bevolking zo'n snelle ontwikkeling wel kan bijhouden.
Ziet de minister dit ook als een probleem?In de nota wordt gesteld dat publieke sturing via de aanbodzijde tegen
de grenzen van haar mogelijkheden aan loopt; maatwerk en regulering staan
haaks op elkaar. Mijn fractie onderschrijft het eerste deel van die zin. Of
maatwerk en regulering haaks op elkaar staan, hangt af van wat de regulering
precies behelst. Regulering voor toegankelijkheid en kwaliteit doen dat in
ieder geval niet. Het is opvallend dat de voorbeelden van vraagsturing allemaal
uit de zorg komen. Een dag of tien geleden opende het nieuws namelijk met
de constatering dat het met die vraagsturing in de zorg ook niet op rolletjes
loopt.Vraagsturing is geen tovermiddel. Het succes ervan zal sterk afhangen
van de vraag of mensen ook in staat zijn, voldoende voor zichzelf op te komen.
Bij bijvoorbeeld de zorg voor verstandelijk gehandicapten loopt het goed,
maar in de psychiatrie zijn de grenzen van het mogelijke snel zichtbaar. Ik
noem onder meer de problematiek van de dak- en thuislozen en de drugsverslaafden.
Voorkomen moet worden dat de vraagsturing de verantwoordelijkheid bij de overheid
in brede zin weghaalt voor die groepen waarvoor de verantwoordelijkheid van
de overheid hoort te blijven bestaan. In dit verband is het alarmerend dat
onlangs bekend werd dat wij inmiddels 300.000 onverzekerden hebben. Deze mensen
worden met een persoonsgebonden budget niet bereikt. Dat zouden wij overigens
ook niet moeten willen. Ziet de minister de begrenzing van de vraagsturing
ook?Het is aan de vrije pers te danken dat wij de laatste jaren al op veel
terreinen met prestatievergelijkingen worden geconfronteerd. Dat geldt voor
het onderwijs en de zorg in het bijzonder. Het is een uitstekend voornemen
om prestatievergelijkingen ook toe te passen op de prestaties van overheidsinstellingen.
Wij verwachten ervan dat de achterblijvenden zich vervolgens extra inspanningen
getroosten, zoals dat bijvoorbeeld is gebeurd na de ramp in Volendam ten aanzien
van de brandweerverordeningen.Het voornemen tot vermindering van het aantal departementen en het benoemen
van kerndepartementen, het verminderen van het aantal ministers onder gelijktijdige
uitbreiding van het aantal staatssecretarissen, kan een goede bijdrage leveren
aan het stimuleren van de eenheid van het rijksbeleid. De noodzaak daartoe
is evident. De gedachten zoals deze zijn verwoord, zijn ook niet van vandaag
of gisteren. Zo er één onderwerp is waarop geldt dat dit moeilijk
in een regeerperiode te realiseren is, dan is het toch wel dit. Dat is zorgwekkend
omdat het aantal ministers en staatssecretarissen bij uitstek door alleen
politieke omstandigheden wordt bepaald. Mogen wij van deze regering verwachten
dat zij bij wijze van testament een visie publiceert op de vraag hoeveel en
welke kerndepartementen er komen? In dit document zou tevens moeten worden
ingegaan op het aantal beleidsspecifieke terreinen die weliswaar op een kerndepartement
ressorteren, maar toch de speciale aandacht van een staatssecretaris behoeven.
Een dergelijk testament is geen garantie dat de daarin voorgestelde aspecten
ook in een volgende periode worden uitgevoerd, maar zonder dat is het zeker
dat er niets van terecht zal komen.De heer Platvoet (GroenLinks):Moet ik politieke conclusies verbinden aan het feit dat de D66-fractie
het kabinet al in 2004 oproept om met een politiek testament te komen?De heer Schuyer (D66):Ik had die vraag al verwacht. Het zoeken naar kerndepartementen is dit
jaar niet afgerond. U loopt al wat langer mee en u weet ook dat daar al een
jaar of wat over wordt gesproken. Tot nu toe heeft dit tot niets geleid en
het aantal ministers wordt zelfs uitgebreid al naar gelang de politieke situatie
van dat moment. Als je serieus werk wilt maken van dit thema, moet je een
keer een nota neerleggen waarvan je zeker weet dat je hem zelf niet kunt uitvoeren.
Dat is wel duidelijk. Met zo'n nota geef je het onderwerp mee bij een volgende
kabinetsformatie, zodat men kan zien of men er iets voor voelt. Als men de
nota dan weggooit, weten wij zeker dat het nooit meer haalbaar is.Tot slot heb ik nog enkele opmerkingen en vragen over een onderwerp dat
impliciet iets te maken heeft met veiligheid, namelijk het grotestedenbeleid.
Onder de twee paarse kabinetten waren bewindslieden weliswaar voortvarend
bezig, maar daarbij bijzonder gehandicapt vanwege het ontbreken van een eigen
budget. Ook nu heeft de minister die het grotestedenbeleid in portefeuille
heeft, geen eigen middelen. Hij moet deze verwerven enerzijds van zijn collega
op zijn departement en anderzijds van collega's op andere departementen.
Mijn fractie is benieuwd of daar schot in zit en met name of de bewindsman
die op Binnenlandse Zaken gaat over het Gemeentefonds, zijn verantwoordelijkheid
op dit punt neemt als het gaat om toewijzing van middelen ten behoeve van
het grotestedenbeleid. Wij horen graag welke voornemens op dat terrein bij
de minister leven.Wij wachten met belangstelling de beantwoording van de beide bewindslieden
af. Nog twintig minuten en dan is er een rookpauze.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Als mededeling vooraf mag ik de opmerking maken dat ik in
dit debat namens zowel de SGP-fractie als de ChristenUnie-fractie het woord
mag voeren.In de memorie van toelichting bij de begroting voor 2004 worden in het
kader van de beleidsagenda paragrafen gewijd aan bestuurlijke vernieuwing
en modernisering van de overheid. Wat onze bijdrage aan het debat over de
begroting betreft zou ik mij vandaag willen beperken tot de tweede paragraaf,
de modernisering van de overheid, al staat deze niet los van de eerste. Die
eerste paragraaf opent, onder verwijzing naar het Hoofdlijnenakkoord, met
de ambitieuze verklaring dat het kabinet de bestuurlijke vernieuwing met kracht
ter hand zal nemen, daaraan de in mijn ogen van realiteitsbesef getuigende
constatering toevoegend dat bestuurlijke vernieuwing al minstens drie decennia
lang onderwerp van discussie is. Op de thema's "wijziging van het kiesstelsel"
en "de gekozen burgemeester" zal ik thans evenwel niet ingaan. Over de ideeën
van het kabinet wat betreft de modernisering van de overheid is inmiddels
de in de begroting al aangekondigde kabinetsvisie en het Actieprogramma andere
overheid (29362) aangeboden aan de Tweede Kamer bij brief van 1 december
2003.Zonder de Tweede Kamer voor de voeten te willen lopen, geeft het stuk
mij aanleiding om enkele bemerkingen en vragen voor te leggen aan de duo-minister,
zoals ik hem maar even noem, in het kabinet die in het bijzonder is belast
met bestuurlijke vernieuwing. Hij is de ondertekenaar van het stuk dat ik
noemde. Ik sluit mij aan bij de vraag van de heer Van Thijn of dit thema door
beide ministers wordt gedragen. Er bestaat mijns inziens een vrij nauwe relatie
tussen dit stuk en het kabinetsstandpunt "Rechtsstaat en rechtsorde", dat
bij brief van 27 oktober 2003 (29279) door de minister-president in reactie
op het WRR-rapport "De toekomst van de nationale rechtsstaat" werd aangeboden.Om te beginnen wil ik graag waardering uitspreken voor het feit dat het
kabinet met een goed leesbaar stuk is gekomen dat blijk geeft van fundamentele
bezinning op een aantal wezenlijke knelpunten die zich in de openbare sector
manifesteren. Wij vinden het ook positief dat het actieprogramma wat de vier
zogenoemde actielijnen betreft een scherp tijdspad voor de eerste stap en
een duidelijke aanwijzing van de verantwoordelijkheden binnen het kabinet
of de ambtelijke dienst bevat. Dat geeft enige hoop dat het moderniseringsproces
niet een stil en spoedig einde vindt.Onze waardering beperkt zich niet tot de analyse van de problemen, maar
strekt zich ook uit tot een aantal doelstellingen, zoals het terugdringen
van de bureaucratie en de regelzucht en zeker ook tot concrete punten als
het verminderen van de administratieve lasten met 25% in 2006, of dit nu realistisch
is of niet. Wij hebben ook waardering voor het concrete punt inzake de sanering
van specifieke uitkeringen aan gemeenten. Anderzijds treffen wij ideeën
en gedachten aan, zoals die over zelfsturing en zelfcontrole, die bij ons
de nodige vragen oproepen.Wij willen het echter bij deze gelegenheid niet zozeer over concrete actiepunten
hebben als wel over uitgangspunten en vooronderstellingen die aan de kabinetsvisie
ten grondslag liggen. De leidraad voor mijn bijdrage aan dit debat wordt gevormd
door de woorden vertrouwen, verantwoordelijkheid en verwachtingen. Dat zijn
de drie v's. Conform de inleiding van het Hoofdlijnenakkoord geeft de kabinetsvisie
weer dat de modernisering in de eerste plaats moet worden gezocht in een wezenlijke
hervorming van de rolverdeling tussen burgers en overheid. Dat is de leidende
gedachte en in dat verband komen dan onder meer de vergroting van de verantwoordelijkheid
van de burger en de invulling van het nieuwe burgerschap alsmede het terugtreden
en de reorganisatie van de overheid aan de orde. Dit tezamen moet leiden tot
meer gelijkwaardige verhoudingen tussen een beter presterende overheid en
de mondige, zelfredzame en politiek betrokken burger.In het Sociaal en Cultureel Rapport 2002 staat op pagina 213 het volgende
citaat: "De door de overheid geleverde prestaties zijn en blijven het ijkpunt
voor de burger, en zullen dat naar verwachting in steeds sterkere mate worden:
op die prestaties beoordeelt de burger de overheid en baseert hij zijn vertrouwen."
Deze conclusie zullen wij als een gegeven moeten accepteren waarbij ik richting
het Sociaal en Cultureel Planbureau nog wel de kanttekening zou willen maken
dat het niet gaat om macro-cijfermatige, maar om tastbare en aantoonbare resultaten,
dus maatschappelijke effecten. Die laatste zijn immers voor de microsituatie –
en dus voor het vertrouwen van de burger – van belang, meer dan welke
macrocijfers ook.Ik denk dat het ongeveer een jaar geleden is dat in de bijlage van de
Volkskrant de overheid verantwoordelijk werd gesteld voor de torenhoge hypotheken
die burgers zijn aangegaan. "De overheid heeft er weinig aan gedaan om kopers
op eventuele risico's te wijzen", zo luidde de conclusie. Met dit citaat wil
ik illustreren dat het geschade vertrouwen van de burger in de overheid niet
alleen afhankelijk is van het presteren van de overheid, maar ook van de verwachtingen
die burgers van de overheid hebben. Het is immers nog maar de vraag of het
de taak van de overheid is om burgers op de risico's van te hoge hypotheken
te wijzen. De overheid moet daarom niet alleen beter presteren, maar ook reële
verwachtingen van het overheidsoptreden creëren om zo het vertrouwen
te versterken. Dat roept weer de vraag op of het principe van de vraagsturing
bij de dienstverlening niet grote risico's in zich bergt door verwachtingen
te creëren die achteraf niet reëel kunnen blijken te zijn.In de relatie tussen politici en burgers is ten aanzien van die verwachtingen
van die burger in zekere zin sprake van een verlammende paradox. Ik bedoel
dit: een kabinet dat bijvoorbeeld wekelijks opiniepeilingen
laat uitvoeren om te kijken of de bevolking het beleid nog volgt, wordt lafheid
of karakterzwakte verweten. Politici daarentegen die met ambitieuze toekomstplannen
komen, worden gezien als dromers die nog geloven in de maakbaarheid van de
samenleving. Burgers vinden dat de overheid alles goed moet regelen, maar
tevens dat zij zich niet met hen moet bemoeien: De overheid moet optreden
én terugtreden. Een extra handicap is dat het politieke systeem in
ons land in de laatste decennia hectischer en onvoorspelbaarder is geworden.
Dat uit zich in het fenomeen van de hype waarbij een dramatische gebeurtenis
een even emotionele als kortstondige opwinding veroorzaakt onder het publiek,
in de media, maar ook in de politiek. De emotie kan zo snel om zich heen grijpen
doordat instituties als politieke partijen, kranten en omroepen minder dan
vroeger een matigende invloed uitoefenen, ja soms zelfs eerder escalerend
werken. Er is daarom behoefte aan corrigerende, dempende en– om met
de heer Schuyer te spreken, maar dan in een andere zin – stabiliserende
en corrigerende systemen waarbinnen kwesties worden opgevangen en gepacificeerd.
Als zódanig werkt het parlementaire systeem niet goed meer. Dat kan
alleen maar leiden tot overspannen verwachtingen.De heer Platvoet (GroenLinks):Deelt u de analyse van de heer Schuyer dat ook van de invoering van een
districtenstelsel een stabiliserend effect op de politieke verhoudingen, op
het politieke klimaat uit kan gaan?De heer Holdijk (SGP):Nee. In dat opzicht sluit ik mij niet bij hem aan. Ik ben het slechts
in zoverre met hem eens dat in ons politieke bestel, systeem en klimaat behoefte
is aan mechanismen die voorkomen dat op elk meer of minder opzienbarend of
dramatisch feit door de politiek wordt gereageerd. Dat is mijns inziens een
andere vorm van stabiliteit.De heer Platvoet (GroenLinks):Aan welke mechanismen moet ik dan denken? Waaraan denkt u?De heer Holdijk (SGP):Ik denk niet aan nieuwe mechanismen. Ik denk aan bestaande mechanismen,
waarbij de politiek – de media hebben hun eigen verantwoordelijkheid –
zich bewust is van dit soort effecten en niet probeert iedere eendagsvlieg
te vangen en daarbij de media te betrekken. De politiek laat zich hierbij
te snel van de wijs brengen door alle mogelijke incidenten, waarbij overigens
onderscheid gemaakt kan worden tussen zaken van geen of van nauwelijks belang
en zaken van groter belang. Dat besef ik natuurlijk ook wel. Wat ik echter
waarneem – ik hoef het, denk ik, nauwelijks te zeggen – is dat
met name de Tweede Kamer wat dat betreft, in mijn ogen, niet het goede voorbeeld
van een volksvertegenwoordiging geeft.De heer Van Raak (SP):Denkt de heer Holdijk dat dit bereikt kan worden door stabiliserende systemen,
door bijvoorbeeld nieuwe regels van parlementaire omgang? Of is dat toch iets
dat meer te maken heeft met de terughoudendheid van de individuele politicus?De heer Holdijk (SGP):U haalt mij bijna de woorden uit de mond. In reactie op de heer Platvoet
zei ik al dat ik geen behoefte heb aan nieuwe mechanismen, ook niet aan nieuwe
regels. Ik denk dat een vorm van wijze zelfbeperking en het steeds afzetten
van incidenten tegen de grotere lijnen in de ontwikkeling al een heleboel
onheil zou kunnen bedwingen.Voorzitter. De roep om het leveren van meer prestaties is enerzijds begrijpelijk
en er is ook reden toe, gezien bijvoorbeeld de tekorten in de bestuurlijke
en de strafrechtelijke handhaving; maar die roep doet mij anderzijds nog te
veel aan een bedrijfsmatig opererende overheid denken. De overheid heeft een
aantal taken te vervullen en verleent weliswaar publieke diensten aan burgers,
maar daarmee is zij nog geen bedrijf en zijn burgers nog geen klanten. Er
zijn en blijven verschillen in taken, verantwoordelijkheden en doelstelling
tussen de overheid en een onderneming. Het voornaamste verschil bestaat hierin
dat een onderneming zich richt op een bepaald product of dienstenpakket en
op een bepaalde klant of klantensector. De overheid daarentegen richt zich
op het belang van iedereen: het algemeen belang, zoals wij dat benoemen. Klant
ben je vrijwillig, maar een staatsburger heeft niet te kiezen. Het is weliswaar belangrijk te onderkennen dat de beoordeling van de prestaties
van de overheid plaatsvindt op grond van de feitelijke output, maar aan een
soort managementstaat hebben wij geen behoefte. Management, zo veroorloof
ik mij als leek op te merken, is een vak op zich, waarbij nauwelijks op inhoud
wordt gestuurd, zo wil het mij voorkomen. Het is een bezigheid die losstaat
van het primaire proces. Bewezen is wel, dunkt mij, dat deze benadering funeste
gevolgen kan hebben: ten eerste, mensen met kennis van zaken hebben geen of
nauwelijks meer invloed op beleidsbeslissingen en, ten tweede, iedereen die
over zekere capaciteiten beschikt of meent te beschikken, laat zijn vak zo
snel mogelijk achter zich om zich naar het luchtledige van de manager te spoeden.Wat ons land mijns inziens nodig heeft, op straffe van finale desintegratie
van de publieke sector – daar gaat het over vanmiddag –, is een
hereniging van vakkennis en carrièreperspectief, alsmede de herwaardering
van specifieke kennis en bekwaamheid als vruchten van geduld, toewijding en
bezinning – maar dit terzijde.Belangrijker is om zich te realiseren dat resultaten van de overheid niet
alleen afgemeten moeten worden aan doelmatigheid – werk het? –
maar ook aan de eisen die de democratische rechtsstaat stelt: hoe werkt het?
De overheid verkoopt heel veel diensten waar de samenleving als geheel mee
is gediend, maar waar de individuele "cliënt" niet op zit te wachten:
de belastingaanslag, de parkeerbon, de korting op de uitkering, de sluiting
van een coffeeshop, de afbraak van een zonder vergunning gebouwde garage enz.
Juist wanneer burger en overheid tegenover elkaar komen te staan, moet de
kwaliteit van de rechtsstaat – immers ook een "prestatie" van de overheid –
zich bewijzen. Als de overheid niet expliciet maakt waarop zij exclusief aanspreekbaar
is, wordt er een voedingsbodem gecreëerd voor ontevredenheid en afnemend
vertrouwen, zo is mijn vrees.Leidende gedachte van de kabinetsvisie is, als gezegd, een hervorming
van de rolverdeling tussen burger en overheid. In dat verband vallen termen
als civil society, burgerschap en gemeenschapszin, horizontaal en interactief bestuur. Het toedelen van een grotere verantwoordelijkheid aan burgers
vraagt inderdaad om stimulering en versterking van burgerschap. Ik wil daarover
een enkele opmerking maken.Algemeen kiesrecht veronderstelt dat iedere volwassen burger in staat
is een politiek verantwoord oordeel uit te spreken over de vraagstukken van
algemeen belang die bij verkiezingen aan de orde zijn. In de kabinetsvisie
wordt echter de stelling betrokken dat in een moderne democratie de betrokkenheid
van de burger vérder gaat dan de periodieke gang naar het stemlokaal.
Eerlijkheidshalve wordt hieraan toegevoegd dat de overheid burgers niet in
de waan mag brengen dat hun participatieruimte groter is dan feitelijk het
geval is, terwijl omgekeerd van burgers respect voor de uitkomsten van het
publieke besluitvormingsproces mag worden verwacht, ook in die gevallen dat
zij het zelf met die uitkomst niet of niet geheel eens zijn. De kiezer zorgt
voor de inputlegitimatie. Voor zover ik dat aan het stuk kan ontlenen, gaat
het bij de civil society vooral om de outputlegitimatie.In de jaren negentig vond in de literatuur ook al een rehabilitatie plaats
van het politiek burgerschap als publiek ambt, maar dat heeft geen praktisch-politieke
effecten gehad. Burgerschap lijkt te zijn geërodeerd tot consumentisme,
onder meer doordat de overheid impliciet de "u vraagt, wij draaien"-filosofie
heeft gepropageerd. In het neoliberale klimaat is het calculerende burgerschap
dominant geworden, ook op het terrein van de politiek en het publieke domein.
Dat is niet verrassend en vreemd. Met als gevolg dat de Staat niet langer
opgevat wordt als hoeder van de publieke zaak met een eigen status en verantwoordelijkheid,
maar als een bedrijf met klanten waarin de overheidsbureaucratie zich organiseert
en oriënteert naar het economisch model van het bedrijfsleven.Het enige burgerschap dat voor zover ik zie in Nederland tot ontplooiing
is gekomen, is het corporatieve of functionele burgerschap. Veel meer dan
een electorale of kiezersdemocratie is Nederland een corporatieve democratie
geworden, dat wil zeggen een politiek bestel waarin het maatschap-pelijk draagvlak
voor beleid voornamelijk wordt gezocht in steun bij betrokken maatschappelijke
organisaties en waar verkiezingen slechts dienen om te voorzien in een formele
democratische legitimatie voor politieke vertegenwoordigers, maar voor het
voeren van beleid van weinig of geen betekenis. Zie het poldermodel!Overigens voltrekt zich in mijn ogen een zorgwekkende erosie van het maatschappelijk
middenveld. Denkt het kabinet deze ontwikkeling te kunnen keren? Is de civil
society iets anders dan de geseculariseerde opvolger van het maatschappelijk
middenveld? Mevrouw Bemelmans merkte terecht op dat hier het begrip civil
society op veel manieren wordt uitgelegd.Langs welke weg denkt het kabinet te komen tot een opwaardering van het
politiek burgerschap als publiek ambt? Als het om burgerschapsvorming gaat,
is dat naar mijn mening de vraag en tegelijkertijd de opdracht.Een van de middelen die in verband met het ontwikkelen van de civil society
worden genoemd, is het bevorderen van interactief bestuur. Dat past, zo zegt
het kabinet, bij de sterk veranderde wijze waarop burgers met gezag omgaan.
Het komt tegemoet aan het idee van zelfbesturende burgers. De uitkomst van
zelfbestuur is dan geen bevel of gebod, maar een overeenkomst, een convenant,
een afspraak. Bij die filosofie zou ik voor zover er overheidstaken in het
geding zijn toch wel enkele vraagtekens willen plaatsen. Is het geloof in
het zelfsturend vermogen van de samenleving van onderaf niet even naïef
als het geloof in de maakbaarheid van de samenleving van bovenaf? Is het althans
mij wat anarchistisch aandoende idee dat er tussen burgers spontane coöperatie
ontstaat zodra de staat zich terugtrekt ooit geloofwaardig geweest? Wordt
niet voorbijgegaan aan de diepe conflicten en belangentegenstellingen die
aan elke samenleving eigen zijn en die slechts verzoend of opgelost kunnen
worden, zoals de historische ervaring leert, indien er een geloofwaardige
derde instantie is die tussen partijen bemiddelt en/of beslist en die bovendien
over de gelegitimeerde machtsmiddelen beschikt om de waarborgen van de rechtsstaat
te handhaven? Daarom kan interactief bestuur mijns inziens alleen dan rechtsstatelijk
gelegitimeerd worden, als er garanties zijn dat ook de belangen van derden,
die niet aan de onderhandelingstafel zijn uitgenodigd of aanwezig zijn, toch
worden behartigd en wanneer er bovendien een duidelijke verantwoordingsstructuur
overeind blijft. Meer horizontaal bestuur zal daarom vermoedelijk ook meer
verticale regulering vragen in de zin van kwalitatief goede procedures. In
lijn met de politieke uitgangspunten van mijn partij merk ik op dat wij ons
er goed van bewust moeten zijn dat tussen staat en individuele burgers nimmer
sprake is van gelijkwaardigheid. Het kabinet doet dat niet; het spreekt over
"meer gelijkwaardigheid". Er kan in mijn ogen hooguit sprake zijn van pseudo-wederkerigheid
tussen staat en individuele burgers. Bovendien moet de verantwoordelijkheid
die volksvertegenwoordigende organen hebben niet opzij worden gezet en niet
tot een formaliteit verworden, zoals ik in de praktijk weleens signaleer.Mijn beschouwing over de kabinetsvisie sluit ik af met een tweetal totaal
andere concrete vragen bij de voorstellen tot modernisering. Een nieuwe taak-
en verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid en burgers zal ook financiële
consequenties hebben. Zo zal bijvoorbeeld de subsidiëring van maatschappelijke
organisaties teruggebracht en misschien zelfs afgebouwd worden. Leidt die
beweging tot compensatie van overheidszijde in die zin dat burgers en indirect
hun organisaties over meer vrije bestedingsruimte moeten kunnen beschikken?
Ik kan mij voorstellen dat er minder financiële middelen via de overheid
lopen, maar dat er een vorm van compensatie is waardoor dat particuliere initiatief,
die civil society, zich kan ontwikkelen.De tweede vraag die al lezend bij mij is opgekomen, wordt opgeroepen door
de in het vooruitzicht gestelde reorganisatie en afslanking van de overheid,
met name de centrale overheid. Welke personele consequenties kunnen daar naar
een voorlopige schatting uit voortvloeien? In het vervolgtraject zullen deze
aspecten ongetwijfeld aan de orde komen, maar ik moet vaststellen
dat het stuk thans over beide kwesties in alle talen zwijgt.Onze fracties zien met belangstelling uit naar een reactie van het kabinet
op onze beschouwingen en vragen.De voorzitter:Ik stel voor, de vergadering tot na de dinerpauze te schorsen. Dat is
tot 19.00 uur. Ik neem aan dat de ministers het tijdschema bekend is.Minister De Graaf:Mijn collega en ik stellen het op prijs als wij onze antwoorden kunnen
voorbereiden en op elkaar kunnen afstemmen en, net als de leden van deze Kamer,
een maaltijd kunnen nuttigen. Een uur is dan misschien wel erg krap.De voorzitter:Dan stel ik voor, de vergadering anderhalf uur te schorsen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 18.00 uur tot 19.30 uur geschorst.Minister Remkes:Mevrouw de voorzitter. Door een paar geachte afgevaardigden is de vraag
gesteld of de minister voor BVK en de minister van BZK op beide stellingen
kunnen reageren. Wij hebben gekozen voor een ordentelijke taakverdeling en
het kabinet probeert meestal met één mond te spreken. Datgene
wat collega De Graaf zegt, zeg ik, en van het omgekeerde ga ik ook uit.In dit kader zal ik mij beperken tot het thema veiligheid. Veiligheid,
of liever het terugdringen van onveiligheid, is een van de belangrijkste kernthema's
van dit kabinet en een niet ter discussie staande kerntaak van de overheid.
Bij veel mensen in onze samenleving bestaat een gevoel van onbehagen. Dat
wordt vaak veroorzaakt door zaken dichtbij huis, zoals overlast, rotzooi op
straat, hangjongeren, en soms door een snelle verandering van de bevolkingssamenstelling
in hun buurt of hun wijk, zodanig dat mensen in die eigen wijk soms zelf gevoelsmatig
vreemdeling zijn geworden. Maar ook gebeurtenissen verder weg hebben invloed
op dat gevoel: natuurgeweld, aanslagen, oorlogen, terroristische bedreigingen
en onzekerheden die worden ervaren als gevolg van internationalisering en
globalisering.Nationaal vertaald is er bij mensen onvrede over wat er aan de onveiligheidsgevoelens
is en wordt gedaan. Dat wordt soms ook vertaald in onvrede over de eigen directe
leefomgeving en afname van de sociale cohesie in buurten en wijken. Daar wees
de heer Van Thijn terecht op. De politieke constatering die hij deed, deel
ik met hem. Het kan zijn dat de politieke rust op en rond het Binnenhof weer
is teruggekeerd, maar laten wij vooral niet de illusie hebben dat de gevoelens
onder de bevolking waar vanmiddag over gesproken is, en waar ik het zelf net
over had, weg zijn. Politici die dat denken, maken een cruciale fout.Ik zal een niet limitatieve schets geven van een paar ontwikkelingen gedurende
de afgelopen decennia die op zichzelf goed te verklaren zijn op grond van
overwegingen van schaal en efficiency, maar die ook hebben geleid tot meer
objectieve risico's voor de veiligheid van ons allen, en die ons veiligheidsgevoel
in negatieve zin hebben beïnvloed. Het gaat dan om pinautomaten aan de
openbare weg, een toegenomen evenementen- en feestcultuur, met meer alcoholgebruik
en het gedogen van drugs, of een combinatie daarvan, met alle gevolgen van
dien voor agressiviteit en geweld. Tegen de heer Schuyer zeg ik de irritaties
over de Tabakswet even terzijde te laten. De beeldspraak sprak collega De
Graaf en mij zeer aan, namelijk dat er verruiming nodig is voor degenen die
blijvend in een vervangende woonomgeving verblijven. Dat zou ook kunnen gelden
voor de leden van de Eerste Kamer op dinsdag.Ik noem verder ongekende mobiliteitsgroei, beperkte controles in het openbaar
vervoer, anonimiteit in winkels, terwijl vroeger de hulp achter de toonbank
nog zelf de klant aan de benzinepomp bediende, globalisering met positieve
zaken zoals nieuwe eetculturen, maar negatieve verschijnselen zoals illegalen,
prostitutie door mensen van buitenlandse afkomst, vrouwenhandel, buitenlandse
misdaadbendes en een oververtegenwoordiging van sommige allochtone bevolkingsgroepen
in criminaliteitsstatistieken.In de hele keten van het veiligheidsbeleid, te weten preventie, repressie,
opsporing, vervolging, toezicht is het afgelopen jaar veel in gang gezet,
maar er moet ook nog veel gebeuren. De uitwerking van de doelstellingen van
dit kabinet vergt een verdere afstemming van beleid en verantwoordelijkheden
van maatregelen en afspraken. Er valt veel te verbeteren in de prestaties
van de overheid in het algemeen. Collega De Graaf zal u daarover onderhouden.Ik zet mij het volgend jaar in voor het verbeteren van het presterend
vermogen van politie, brandweer en de andere veiligheidsorganisaties. Dat
gaat niet van de ene op de andere dag. Mijn aandacht is direct gericht op
het maken van tempo voor zichtbare veranderingen en verbeteringen die op rijksniveau
in gang moeten worden gezet. Verhoging van de prestaties betekent het werken
aan meer doelmatigheid en efficiency bij de politie. In de regionale convenanten
die het afgelopen jaar met alle politiekorpsen zijn gesloten en die allemaal
zijn ondertekend, zijn daarover afspraken gemaakt.Een aantal woordvoerders heeft verwezen naar het debat dat daarover heeft
plaatsgevonden. Dat debat vond plaats tijdens het proces. Op zichzelf is het
niet verwonderlijk dat korpsbeheerders en korpschefs zich publiekelijk uiten
over hetgeen het kabinet aan voornemen heeft geuit en waarvoor de processen
in gang zijn gezet. Ik pleeg vrijwel iedere maandag op werkbezoek te gaan.
Ik spreek de regionale driehoeken. Ik kom daar niet meer de onvrede of het
ongenoegen tegen waarover wij destijds in de krant hebben gelezen. Mij wordt
verzekerd dat de regionale driehoeken in het algemeen met de middelen die
men nu ter beschikking heeft, de doelstellingen vastgelegd in de convenanten
haalbaar achten.Ik voeg daar nog iets aan toe. Ik heb ook waargenomen dat een enkele korpsbeheerder
na de ondertekening van de convenanten cynisch is. Daar heb ik geen enkel
respect voor. Ik ben daar heel duidelijk over. De korpsbeheerders die dat
doen, hadden het convenant niet moeten tekenen. Ik ga ervan uit dat volwassen
bestuurders, en onze 25 korpsbeheerders zijn niet de minsten, er voor staan
dat zij getekend hebben. Het is van tweeën een: of je neemt je handtekening
zelf serieus, of je tekent niet. Van beide werelden het goede willen, gaat
niet samen.De heer Van Raak (SP):Ik wil de minister vragen hoe vrijwillig het convenant is. Welke mogelijkheden
hebben korpschefs om niet te tekenen? Mijn fractie heeft immers het idee dat
het voor een korps financieel nadelig kan zijn om niet te tekenen.Minister Remkes:Nee, dat is nooit als dreigement gebruikt. Het is dus in een fatsoenlijk
bestuurlijk proces verlopen, natuurlijk wel met een inzet vanuit Den Haag.
Zo hoort het volgens mij ook, want anders had u gezegd dat de minister totaal
geen ambities heeft. Natuurlijk heeft een minister bepaalde ambities en natuurlijk
zet hij die in zo'n traject in, maar er is nooit gedreigd met financiële
sancties en er is ook goed geluisterd in dat hele proces.De heer Van Thijn (PvdA):Mij gaat het niet zozeer om deze of gene korpsbeheerder of korpschef.
Ik heb een heel goed gedocumenteerd boek aangehaald waarin op basis van 25
interviews een algemene opinie is neergelegd, maar ook daar wil ik het niet
over hebben. Ik wil het hebben over de systematiek die aan de prestatiecontracten
en convenanten ten grondslag ligt. Gaat u daar nog op in?Minister Remkes:Natuurlijk.De heer Van Thijn (PvdA):Ik doel op het verschil tussen de output en de outcome, dus tussen doelmatigheid
en doeltreffendheid. Natuurlijk haalt iedereen zijn quotum aan bekeuringen.
De politie is er nu wel achter dat dat niet zo moeilijk is.Minister Remkes:Sterker nog: als de politie de veiligheidsketen vol wil laten lopen, dan
gebeurt dat. Daarmee is de samenleving per saldo overigens niet automatisch
veiliger gemaakt als er in de rest van de keten niets gebeurt; daarover zijn
wij het eens.Ook ik heb dat rapport natuurlijk gelezen, maar ik heb ook geconstateerd
dat een aantal geïnterviewde korpschefs inmiddels ex-korpschefs zijn.
Het beeld dat in het rapport "De blauwe bazen" wordt geschetst, geeft dus
niet meer de actuele opvattingen van alle korpschefs weer. Daarom verwees
ik zojuist naar de bezoeken die ik hier en daar breng. De geachte afgevaardigde
van de SP-fractie verwees naar opvattingen van de korpschef in Flevoland,
maar daar hoor ik dat soort geluiden niet. Het is overigens een goed bestuurlijk
gebruik dat ik zaken doe met de korpsbeheerders en niet met de korpschefs.
Volgens mij moeten wij dat in de bestuurlijke verhoudingen voorlopig vooral
zo houden.Ik ben geen cijferfetisjist. Ik zie ook in dat dit strategisch gedrag
kan uitlokken. Dat geldt niet alleen voor deze prestatieconvenanten, maar
natuurlijk in het algemeen voor cijfermatige prestatieconvenanten. Ik zeg
er ook iedere keer bij dat er door de korpsen vooral verstandig mee moet worden
omgesprongen om juist dat soort effecten te vermijden, maar dat zal verwerkt
moeten worden in hun eigen bedrijfsplannen. De heer Van Thijn kwalificeerde
het als "gezochte prenten", maar dat willen wij natuurlijk allemaal niet,
want dan bereiken wij de achterliggende doelstelling niet.Het ging mij in dat proces in feite om twee doelstellingen. In de eerste
plaats: zoek een moment waarop je een nieuw gevoel voor urgentie kunt creëren
bij alle betrokken partners, in dit geval met name bij de politie, maar daarmee
in het vervolgtraject ook bij de partners in de keten. In de tweede plaats
ben ik het eens met de verkondigde stelling dat de overheid geen bedrijf is
en dat burgers geen klanten zijn. Die notie zit bij mij altijd heel scherp
tussen de oren. In bedrijfsmatige termen echter – die kant zit er natuurlijk
ook aan – mag men op zichzelf van organisaties die overheidstaken uitvoeren,
ook wel prestaties en het liefst meetbare prestaties verwachten, zeker nu
de VBTB-systematiek in het hele overheidshandelen is geïncorporeerd.
Tot dusver heb ik dat nooit weersproken gehoord in deze Kamer.Er worden afspraken gemaakt over het aantal aan het openbaar ministerie
aan te leveren zaken en over het aantal staandehoudingen. Daar valt overigens
geen flitspaalregistratie of het natrekken van een kenteken onder. Verder
staan er in de prestatieconvenanten ook kwalitatieve afspraken over de mate
van beschikbaarheid en bereikbaarheid van de politie, en de mate van tevredenheid
zoals die wordt gemeten onder de burgers. Daarnaast zijn er taakstellingen
op het gebied van ziekteverzuim en doelmatigheid. Het eenzijdige beeld dat
soms in de publiciteit wordt geschetst, is dus niet zonder meer in overeenstemming
met de werkelijkheid.Ik heb er groot vertrouwen in dat de korpsen er met verstand mee om zullen
springen. Natuurlijk heb ik de M-bijlage bij NRC Handelsblad goed gelezen,
waarin individuen aan het woord worden gelaten. Een fatsoenlijke korpschef
en een fatsoenlijke korpsbeheerder weten volgens mij het soort effecten dat
in die bijlage is genoemd, wel te voorkomen. Ik deel dan ook niet de op voorhand
geuite vrees.Datzelfde geldt voor de CPB-commentaren die ik ook goed heb gelezen. Wij
zouden niet goed bezig zijn als het hiertoe beperkt zou blijven, maar er wordt
natuurlijk al gewerkt aan instrumenten als onderlinge visitatie en benchmarking,
juist instrumenten waar het CPB voor pleit. Overigens blijken die CPB-commentaren
bij goede lezing genuanceerder te zijn dan het geval lijkt te zijn in de publiciteit
hierover.Voor de beheersvraag geldt, wat mij betreft, in feite hetzelfde. Ook dat
punt zet ik in lijn met de prestaties die ik wil bereiken bij de politieorganisatie.
Naar mijn stellige overtuiging is daartoe een aanscherping van het beheer
nodig. Binnenkort gaat een voorstel tot wijziging van de Politiewet naar de
Raad van State. Met die wijziging wordt beoogd dat ik meer instrumenten krijg
om doorzettingsmacht uit te oefenen op het terrein van het politiebeheer.De heren Van Thijn en Van Raak hebben zich afgevraagd hoe het te rijmen
valt dat de ene minister meer centraal wil regelen, terwijl de andere minister
het adagium van decentralisatie huldigt. Er is hier sprake van een grote misvatting.
Het concept van de andere overheid is niet het concept van automatisch meer
decentralisatie over de hele linie. Als je nagaat wat er de afgelopen jaren
met verantwoordelijkheden is gebeurd, kan de conclusie worden getrokken dat
verantwoordelijkheden in een aantal opzichten zoekgeraakt of vervluchtigd
zijn. Er zijn verantwoordelijkheden naar de Europese Unie gegaan, naar ZBO-achtige
instituties, naar de markt en naar de medeoverheden, een proces dat vaak leidt
tot grote irritaties bij burgers. Er zijn soms ook verantwoordelijkheden naar
instanties gegaan die niet optimaal democratisch ingebed zijn. Ik reken daar
ook de politieregio's toe. Mede op grond van verschillende andere
overwegingen durf ik te stellen dat daar wel degelijk een probleem ligt.Via slordig plak- en knipwerk is een paar maanden geleden in de publiciteit
gekomen dat het politiebestel zal worden geëvalueerd. In de pers werd
het jaartal 2006 genoemd, maar volgens het regeerakkoord zal die evaluatie
in 2005 plaatsvinden. Het is overigens de meest normale zaak van de wereld
dat je tien jaar na inwerkingtreding terugkijkt hoe een wet in de praktijk
heeft uitgewerkt en dat je beziet of varianten op een model een verbetering
zouden kunnen zijn. Ik denk dat daar helemaal niets mis mee is.Er zal dus ook worden bezien wat de voor- en nadelen zijn van een sterker
nationaal beheer en hoe die zich verhouden tot de bestaande constructie. Dit
proces moeten we op een zakelijk manier ingaan. Ik kan de Kamer verder verzekeren
dat dit proces, dat deze zomer van start zal gaan en volgend jaar zomer zal
worden afgerond, een zorgvuldig proces zal zijn. Vervolgens moeten er heldere
politieke conclusies worden getrokken.De heer Van Thijn (PvdA):De minister zegt zich te baseren op een filosofie voor de moderne overheid,
maar stelt tegelijkertijd dat de politie niet onder deze filosofie valt. Die
zou daar niet onder vallen, omdat de modernisering van de overheid niet neerkomt
op een keuze voor decentralisatie in plaats van centralisatie. Ik begrijp
dat niet helemaal, omdat op tal van departementen is geconstateerd dat de
verantwoordelijkheden voor de processen te hoog in de organisatie zijn gelegd.
Beleid en uitvoering zijn met andere woorden uit elkaar gegroeid, omdat mensen
op de werkvloer te weinig verantwoordelijkheden hadden. Bij het onderwijs
gaf dat aanleiding tot de gedachte dat de autonomie van de instellingen moest
worden vergroot en dat er binnen de instellingen meer ruimte moest komen voor
het primaire proces. Waarom zou die gedachte voor de politieorganisatie niet
opgaan?De minister zegt verder dat hij alle vertrouwen heeft in het korpsbeheer,
de korpschefs en de politieorganisaties, maar tegelijkertijd zegt hij ook
dat een aanscherping van zijn beheersbevoegdheid onvermijdelijk is. Uit die
laatste opmerking moet ik toch wel afleiden dat u dat vertrouwen eigenlijk
niet heeft?Minister Remkes:Ik heb vertrouwen in de algemene processen. Ik moet als minister echter
over de benodigde instrumenten beschikken als de veiligheid in hoge mate in
gevaar is of kan komen en wanneer het internationale aanzien van Nederland
in het geding kan komen.Een ander belangrijk element hierbij is het sturingsmodel van het concern
"De Nederlandse politie". Ik zal daar nu niet gedetailleerd op ingaan, omdat
ik rekening moet houden met de bestuurlijke verhoudingen.De heer Van Thijn (PvdA):U lijkt wel een ouderwetse sociaal-democraat!Minister Remkes:Uw verbazing is onterecht, want ik heb nooit de behoefte gehad om mij
tegen alle waarden van de sociaal-democratie af te zetten. Er zijn namelijk
sociaal-democratische waarden die uitstekend sporen met mijn opvattingen over
liberalisme. Ik heb mij nooit aangetrokken gevoeld tot dergelijke overdreven
vormen van polarisatie. Ik heb natuurlijk ook weleens sterk gepolariseerd,
maar dat deed ik vooral, omdat ik het soms wel leuk vind om even "politiek
te matten".De heer Van Thijn (PvdA):U kiest uw uitgangspunt in de internationale reputatie van Nederland.Minister Remkes:Nee.De heer Van Thijn (PvdA):Ik kies het uitgangspunt in de lokale inbedding van de politie in de buurten
en straten. De basispolitiezorg is natuurlijk ook heel belangrijk.Minister Remkes:Dat is ook de reden dat ik in het huis aan de overzijde de vier piketpalen
heb geslagen zoals ik ze heb geslagen. U hebt dat ook gelezen. Wat mij betreft
zijn dat randvoorwaarden voor het evaluatieproces. Ik heb totaal niet de behoefte
om het beeld op het netvlies te hebben dat hier vanuit Den Haag precies bepaald
kan worden wat de politie-inzet moet zijn in de haarvaten van de samenleving,
namelijk die buurten en wijken. Dat zou ik echt illusoir vinden. Ook in deze
Kamer wil ik daarover geen misverstand laten bestaan.De heer Van Thijn (PvdA):Nou herken ik u weer!Minister Remkes:Dat soort beelden heb ik niet. Er zijn echter wel bepaalde vraagtekens
te plaatsen bij de wijze waarop de Nederlandse politie als concern bestuurd
wordt. Als oud-korpsbeheerder heeft de heer Van Thijn daar waarschijnlijk
ook bepaalde beelden bij. Ik vind dat je dat moet benoemen en daar vervolgens
op een genuanceerde manier mee om moet gaan. De heer Van Thijn heeft verwezen
naar een artikel van de heer Fasseur en een artikel van de heren Staal en
Borghouts. Ik heb dat allemaal niet geschreven. Ook ik heb er met belangstelling
kennis van genomen en soms dacht ik: dat zijn verstandige opmerkingen. Op
een enkel onderdeel dacht ik er wat genuanceerder over. Laten wij eerst dat
genuanceerde en bij het veld betrokken proces in gaan.De heer Van Thijn (PvdA):Ik deel uw relativering, want de laatste twee door u genoemde heren hebben
nu heel andere zorgen. De heer Fasseur is buitengewoon serieus te nemen, want
hij is de auteur, schepper en grondlegger van het huidige politiebestel.Minister Remkes:Ik begrijp dat de heer Van Thijn een soort instemmingsverklaring aflegt
met het artikel dat de heer Fasseur heeft geschreven.De heer Van Thijn (PvdA):Nee, ik vind het een levensgevaarlijk artikel omdat ik hem zo serieus
neem.Minister Remkes:Ik zal dat in het verdere proces ook doen. Dat zeg ik hem toe.Ik kom nu op de stelling die ik als volgt heb vertaald: minister De Graaf
die de burgemeester wil aankleden, en minister Remkes die de burgemeester
wil uitkleden. Daar kwam het kort gezegd op neer. Ter relativering maak ik
de volgende opmerking. Het gaat om de 25 burgemeesters die het korpsbeheer
hebben, en over 450 burgemeesters praten wij dus niet. Wij moeten niet doen
alsof hier de algemene positie van burgemeesters aan de orde is. Wat mij betreft
is het evident dat die burgemeester – één
van die vier piketpalen – gewoon het gezag over de politie houdt. Zijn
verantwoordelijkheid voor de openbare orde en veiligheid zal wat mij en collega
De Graaf betreft niet worden aangetast of uitgekleed. Met permissie, maar
ik zie de tegenstelling niet. Wij zullen er in het komende proces zorgvuldig
mee omspringen.De heer Schuyer heeft een vraag gesteld over ICT. De ICT van de politie
is een van de terreinen waarop de doorzettingsmacht waarover het zojuist ging
wat mij betreft ook zal worden gebruikt. ICT en een adequate informatiehuishouding
van de politie zijn middelen om het veiligheidsbeleid van dit kabinet verder
vorm te geven. Daarbij kan worden gedacht aan de invoering van elektronische
aangiftes, het elektronische proces-verbaal en een geïntegreerde meldkamer.
Er kan ook worden gedacht aan de bundeling van voorzieningen voor de 26 politiekorpsen
als onderdeel van meer shared services. Zij moeten samenwerken omdat het efficiënter
en goedkoper is. Ook daar blijkt trouwens al uit dat de discussie over decentralisatie
en centralisatie heel genuanceerd moet worden beschouwd. Het is geen zwart-witdiscussie.Op het terrein van de ontwikkeling van een gemeenschappelijk ICT-beleid,
hebben de politiekorpsen en de Regieraad ICT Politie zeker resultaten geboekt.
De cruciale fase van de implementatie van het gemeenschappelijke ICT-beleid
is aangebroken. De ICT-vernieuwing bij de politie loopt namelijk achter op
de planning. Ook daarom wil ik de sturing op ICT bij de politie verstevigen.
Ik verwijs hierbij naar het feit dat wij op dit terrein regelmatig te maken
hebben met rapporten van de Rekenkamer die de vinger op de zere plek leggen.
Vanuit onze politieke verantwoordelijkheid moet er iets aan gebeuren. Ik zou
het een ernstige politiek-bestuurlijke tekortkoming achten als wij daar niets
aan zouden doen. Dat kan niet.Ik ben er verheugd over dat ik onlangs met de korpsbeheerders overeenstemming
heb bereikt over een aantal maatregelen op het terrein van de kosten, prioriteitsstelling
en verdeling van de verantwoordelijkheden voor de sturing van ICT. Ook in
deze organisatie moet, zoals in elke organisatie, een keuze worden gemaakt
en moeten prioriteiten worden gesteld. Als men dat niet doet, loopt het budgettair
finaal uit de klauwen. Dat kunnen wij ons niet veroorloven. De vraag van de
heer Schuyer was of het kabinet er een open oog heeft dat er via deze lijn
ook slimmer en efficiënter kan worden gewerkt bij de politie. Het antwoord
daarop is: ja.In de bijdrage van de heer Van Thijn zat de suggestie dat het kabinet
te veel aandacht aan repressie besteedt en te weinig aan preventie. Ik hecht
eraan om nog eens te benadrukken dat er aandacht moet zijn voor de politiesterkte.
Er moet meer blauw op straat, maar het blauw moet ook meer op straat via ICT
en het wegnemen van het aantal administratieve werkzaamheden. Er moet opschaling
van beheer in het OM en bij de politieketen plaatsvinden. Daarnaast moet een
nationale recherche worden gevormd.Het betekenisvol aanpakken van de overlast door veelplegers is door mij
en door de minister van Justitie onder andere in het Veiligheidsprogramma
aangemerkt als topprioriteit. De heer Platvoet vroeg in hoeverre het kabinet
een aantal aanbevelingen uit het rapport van de WRR onderschrijft. Veelplegers
en geweldsmisdrijven zijn in de afgelopen jaren in toenemende mate zorgen
gaan baren. Deze zaken hebben wat ons betreft een zeer hoge prioriteit. Daar
zal de komende jaren dus veel aandacht aan moeten worden besteed. De SP-fractie
heeft enigszins zwart-wit denkend de vraag gesteld of detentie altijd een
garantie is voor meer veiligheid. Dat is niet altijd zo. Dergelijke zwart-witbeelden
kunnen er niet op worden nagehouden. Een ding weet ik wel: wij kunnen belangrijke
winst boeken als wij de komende jaren in cijfermatige termen en in de veiligheidsbeleving,
kijkende naar de aard van de criminaliteit in kwestie, belangrijke slagen
maken in de aanpak van veelplegers en first offenders en als wij de delictgeoriënteerde
benadering omzetten in een dadergeoriënteerde benadering. De veelplegers
zijn overigens te onderscheiden in een aantal categorieën. Hier zal de
komende tijd politiek-bestuurlijk veel aandacht naar uit gaan.De heer Van Raak (SP):Ik zei al in mijn eerste termijn dat er vijfentwintig jaar geleden weinig
Nederlanders in de gevangenis zaten in vergelijking met andere Europese landen.
Nu zijn dat er relatief veel. U wilt veelplegers aanpakken en first offenders.
Dat is heel goed. Ik vraag mij wel af hoe het komt dat er steeds meer Nederlanders
in de gevangenis belanden, maar Nederland niet veiliger wordt. Zijn wij Nederlanders
slechter geworden? Zijn Amerikanen nog slechter? In Amerika zitten nog meer
mensen in de gevangenis. Hoe verklaart de minister dat?Minister Remkes:Ik heb om illusies weg te nemen aan het begin van mijn inleiding gewezen
op een aantal maatschappelijke ontwikkelingen die zich sindsdien hebben voorgedaan.
De politiek moet de samenleving duidelijk maken dat nooit meer terug kan worden
gegaan naar de jaren vijftig. Sindsdien hebben bepaalde ontwikkelingen de
criminaliteit in verregaande mate bepaald. Zoals gezegd, heb ik niet de simpele
notie dat de samenleving per definitie veiliger wordt naarmate er meer mensen
worden opgesloten. Ik zal in economisch jargon vertalen wat ik bedoel: qua
marginale opbrengsten kan er nog zeer veel gedaan worden aan de doelgroep
veelplegers. Politiek-bestuurlijk en politioneel-justitieel zal hier zeer
veel aandacht aan moeten worden besteed.De heer Van Raak (SP):De minister heeft aan het begin van zijn inbreng zeer terecht geschetst
dat bepaalde sociale verbanden in de samenleving aan erosie onderhevig zijn.
Hoe komt dat? Is de minister het met mij eens dat er zeer veel moet worden
geïnvesteerd in jeugdzorg en in het onderwijs, met name in het vmbo en
dergelijke? Wil de minister met mij aan andere ministers in het kabinet vragen
waarom de investeringen in de publieke sector achterblijven? Is dat niet de
reden van de erosie van de sociale verbanden? Is uw kabinet daar niet verantwoordelijk
voor?Minister Remkes:Ik vraag mij in brede zin af of de investeringen in de publieke sector
achterblijven. De cijfers bewijzen volgens mij het tegendeel. Ik zal openhartig
zijn. Er wordt weleens onderschat dat welvaartsgroei een groei in de vraag
naar publieke diensten tot gevolg heeft. Bij de komende prioriteitsstelling
moeten wij zeer zorgvuldig afwegingen maken. Ik kom nog terug op het thema jeugdzorg. Dat thema heeft te maken met
veelplegers en first offenders. Wat in de jeugdzorg aan de hand is, ligt niet
aan de financiële prioriteitsstelling. In de jeugdzorg zijn de keten
en de samenwerking niet goed op orde op lokaal bestuursniveau. Er is iets
mis met de lokale regie aan de basis. De jeugdzorg moet dus beter worden georganiseerd.
Volgens mij moet dat eerst gebeuren, voordat je daar eventueel weer veel extra
geld in pompt.De heer Van Raak (SP):In het onderwijs bijvoorbeeld blijven wij in Europees opzicht heel erg
achter. Ik heb uw collega van Onderwijs weleens voorgerekend dat wij nog 3
mld te goed hebben. In het vmbo bijvoorbeeld moet ook geïnvesteerd worden.Minister Remkes:Daar heb ik natuurlijk ook allerlei opvattingen over, maar volgens mij
moet u daarvoor eerst en primair mijn collega van Onderwijs bevragen. Als
u mij evenwel vraagt welke noties in de komende tijd in dat opzicht op het
netvlies horen te staan, wijs ik op het volgende. Mijns inziens hoort de discussie
dan te gaan over de schaalgrootte en de vraag of je binnen een grote schaal
ook wat kleinere verbanden kunt organiseren. Voorts hoort de discussie te
gaan over de vraag of misschien weer wat meer elementen van ambachtelijkheid
in het vmbo kunnen worden gebracht, opdat mensen zich er, zowel van de kant
van de samenleving als van de kant van de leerlingen die dit onderwijs volgen,
weer beter thuis voelen. Daar hoort het debat over te gaan en dat is niet
altijd een debat dat gaat over extra geld.De heer Holdijk (SGP):Ik heb in eerste instantie niet over de politie gesproken, maar nu de
minister zo nadrukkelijk zegt in de bestrijding van de onveiligheid van een
delictgeoriënteerde benadering naar een dadergeoriënteerde benadering
te willen gaan, komt bij mij de vraag op welke relatie er is met de prestatiecontracten
van de politie. Wanneer presteer je nu goed: is dit als je een veelpleger
bij wijze van spreken achter de tralies zet? Of presteer je beter als je tien
delicten van hem kunt registreren?Minister Remkes:In de prestatiecontracten is het thema veelplegers een belangrijke prioriteit.
Het is daar een onderdeel van en dat is heel bewust gekozen, juist om in lijn
met het veiligheidsprogramma, waarin veelplegers een belangrijke prioriteit
hebben, die vertaalslag te maken. Dat proces is op dit moment bij het overgrote
deel van de korpsen gaande. Zonder te willen zeggen dat wie dan ook zich hiervoor
op de borst kan slaan, constateer ik dat dit wel werkt. Dat is toch ook een
beweging die je inzet in de richting van de korpsen. Een aantal korpsen hoefde
daar trouwens niet van overtuigd te worden, want het zat er al behoorlijk
tussen de oren.Voorzitter. Ik zeg erbij dat de uitbreiding van heroïne-experimenten
in de grote steden wat mij betreft een steun in de rug zou zijn voor het veiligheidsbeleid.
Daarover zullen wij de komende tijd nog in het kabinet met elkaar komen te
spreken. Te dien aanzien is een evaluatie afgesproken, maar ik heb er politiek-bestuurlijk
behoefte aan om dat hier maar eens in alle duidelijkheid aan te geven.Dit raakt aldus ook aan de grote steden en met de grote steden –
collega De Graaf zal daar straks nader op ingaan – worden in het kader
van het veiligheidsprogramma zo mogelijk ook dit jaar nieuwe afspraken gemaakt.
Het is de bedoeling dat deze afspraken over veiligheid worden ondergebracht
in een aparte pijler voor veiligheid – naast de sociale, fysieke en
economische pijlers. Dat betreft bijvoorbeeld ook afspraken om de kwantiteit
en de kwaliteit in de maatschappelijke opvang naar een hoger niveau te tillen.De veiligheid op scholen is door het tragische incident op het Terra College
een zeer actueel thema geworden. De inspanningen die leerkrachten en het management
van scholen daarvoor al hebben verricht, zijn gigantisch, maar naar mijn mening
zijn wij er niet met technische maatregelen zoals poortjes en camera's. Wij
moeten met z'n allen investeren in preventieve maatregelen, in vroegtijdige
signalering van mogelijke probleemgevallen en in actief jeugdbeleid. Samen
met de minister van Justitie richt ik dit jaar het Centrum voor criminaliteitspreventie
en veiligheid op. Dit centrum ondersteunt gemeenten en private partijen. Het
MKB is ook een belangrijke partner bij het implementeren van integraal veiligheidsbeleid,
dus ook als het gaat om de regievoering op de lokale werkvloer.Ik heb de inzet van de rijksoverheid en de lokale besturen genoemd. Vaak
wordt, als gevolg van het ontstaan van onveiligheid, in de richting van de
overheid gekeken en in het bijzonder naar de politie. Is dat in alle gevallen
wel terecht? De vraag naar politiezorg, naar zorg in het vervolg van de veiligheidsketen,
lijkt in beginsel oneindig. Er kan dus nooit voor de volle 100% voldaan worden
aan die vraag. Ook bij een toename van het huidige veiligheidsbudget zal er
gekozen moeten worden! Wij moeten ons afvragen welke invloed de geschetste
ontwikkelingen hebben op onze veiligheid, los van actuele incidenten. Wie
dat doet, kan niet anders dan tot de conclusie komen dat de overheid nooit
alléén de zorg voor veiligheid kan hebben en dat de politie
altijd prioriteiten moet stellen, hoe moeilijk dat ook is uit te leggen. Men
moet beseffen dat de politie het niet alleen kan, dat de veiligheidsketen
het niet alleen kan en dat een klemmend beroep op de samenleving als geheel
op zijn plaats is.Naast de concrete acties zoals het realiseren van een reductie in criminaliteit
en overlast en een doeltreffende en sluitende aanpak van bepaalde doelgroepen
zoals veelplegers en risicojongeren, moeten wij ons de volgende meer fundamentele
vraag stellen. Hoe willen wij dat de samenleving over vijf jaar tegen de politie
aankijkt? Welke processen moeten wij daarvoor doorlopen, wetende dat cultuurveranderingen
een lange adem vergen? Richtinggevende trefwoorden voor de politie zijn daarbij
wat mij betreft: zorgvuldig, voorkomend, gezaghebbend, respectvol, integer,
waar nodig optredend en normhandhavend, verantwoording afleggend aan de samenleving,
overheden, burgers en bedrijfsleven. Bij de beantwoording van deze vraag moeten
wij ons ook realiseren dat door de samenleving de afgelopen jaren nogal wat
zaken bij de politie over de schutting zijn gegooid. Ik wijs in dit verband
op de sociaal-psychiatrische hulpverlening en op het hulp bieden als de huissleutels
vergeten zijn. Het is nodig en onontkoombaar dat de burgers duidelijk gemaakt
wordt wat zij wél en níet van de politie kunnen verwachten.
In mijn ogen moet de politie ontlast worden van allerlei zorgtaken.In het veiligheidsprogramma heeft het kabinet aangegeven dat de politie
zich méér moet richten op toezicht en opsporing. In het met
de korpsen overeengekomen landelijk kader Nederlandse politie zijn hierover
prestatieafspraken gemaakt. Ik heb reeds gezegd dat deze vorig jaar op korpsniveau
zijn vertaald in regionale convenanten.De hulpverlening is een wettelijke taak van de politie maar daarop wordt
in de praktijk te vaak een beroep gedaan. Dit heeft onder meer te maken met
het feit dat de politie een 24-uurs bereikbaarheid heeft gedurende zeven dagen
per week. Daardoor moet zij vaak hulp bieden in gevallen waarvoor zij niet
de meest geschikte instantie is. De politie moet zich in haar hulpverleningstaak
beperken tot acute noodhulp. De capaciteit die daardoor vrij komt, kan worden
ingezet bij de uitvoering van de kerntaken toezicht en opsporing. Dat betekent
dat ook anderen taken op zich moeten nemen. Naar mijn opvatting dienen gemeentebesturen
dat proces te faciliteren en te regisseren.Veiligheid is dus méér dan blauw! Het is ook rood en wit,
dus ook brandweer en rampenbestrijding. Uitgangspunt van mijn beleid is dat
iedereen die in Nederland woont en werkt een eigen verantwoordelijkheid heeft
voor het veilig houden en veilig maken van ons land. Om die verantwoordelijkheid
te kunnen invullen, moeten burgers, bedrijven en besturen zich in de eerste
plaats bewust zijn van de mogelijke risico's die zij lopen of zelf veroorzaken.
Begin dit jaar is een veiligheidsbewustzijnsprogramma ingezet dat zich richt
op het beïnvloeden van gedrag. Het eerste onderwerp dat aan de orde is,
is brandveiligheid. Het Nationaal voorlichtingsprogramma brandveiligheid richt
zich op bewustwording en op het nemen van eigen verantwoordelijkheid op het
gebied van brandpreventie. De campagne hierover op de televisie is kort geleden
van start gegaan.Bewustzijn alleen is overigens niet voldoende. Branden, ongevallen en
rampen zullen zich altijd blijven voordoen. Voor die situaties moeten besturen
en hulpverleningsdiensten goed zijn voorbereid. Coördinatie en besluitvorming
zijn bij rampen van levensbelang; die moeten dus goed zijn ingestudeerd. Dat
gaat het beste als de gebiedsindeling van de betrokken diensten overeenkomen.
Die situatie zal met enkele uitzonderingen eind 2004 zijn bereikt.Het is nodig ook de vrijblijvendheid van de besluitvorming bij de voorbereiding
op rampen terug te dringen. Ik werk toe naar één bestuur voor
de meest betrokken diensten. De eerste stap daarbij is het fuseren van de
besturen van de brandweer en de regio's voor geneeskundige hulpverlening bij
ongevallen en rampen. Het is de uitdaging te zoeken naar oplossingen die recht
doen aan zowel slagvaardigheid als democratisch gehalte. De Raad voor het
openbaar bestuur heeft in zijn advies over de veiligheidsregio's "Veiligheid
op niveau" terecht hierop gewezen. Deze twee elementen zijn leidend bij het
ontwerpen van veranderingen.Verder is het nodig dat een meer eenduidige organisatie voor de rampenbestrijding
ontstaat die beter en sneller gezamenlijk kan optreden. Daarbij is het noodzakelijk
om de schaal waarop beheer en uitvoering zijn georganiseerd meer te harmoniseren.
Voor de brandweer betekent dit verdergaande regionalisering, waarbij het gezag
bij het lokale bestuur blijft. Een grotere slagkracht is hierbij het leidende
principe. In 2004 zal het kabinet deze uitgangspunten uitwerken en aan het
parlement ter beoordeling voorleggen. Het zal u tegen deze achtergrond niet
verbazen dat ik het zeer op prijs stel als de Kamer de Wet kwaliteitsbevordering
rampenbestrijding op korte termijn ter behandeling op de agenda kan zetten.Ik wil graag met u een stapje verder gaan in het denken over veiligheid
en de vraag wat wij voor de zorg voor meer veiligheid moeten en kunnen doen.
Nu de uitvoering van de veiligheidsprogramma's zoals "Naar een veiliger samenleving"
en "Bewust veiliger" gaande is, is het van belang verder en breder te kijken.
Wij leven in een samenleving waarin meerdere veiligheidsrisico's te identificeren
zijn: naast overlast en criminaliteit ook dreiging van terrorisme, vervoer
van gevaarlijke stoffen en wateroverlast als gevolg van extreme weersituaties,
om maar enkele voorbeelden te noemen. Dat vergt een overheid die snel, duidelijk,
krachtdadig en consequent kan reageren op wat er gebeurt of staat te gebeuren.
Regeren is in dat opzicht met recht vooruitzien. Dat vergt flexibiliteit en
communicatie. De aanpak van potentiële onveiligheid vraagt om samenwerking
en onderlinge samenhang.De overheid is ook in dit opzicht niet alleen aan zet. Burger en bedrijf
zijn dat evenzeer. Ook zij hebben een eigen verantwoordelijkheid voor het
borgen van de veiligheid in ons land. De in breder verband gevoerde discussie
wat van de overheid en wat van de maatschappij mag worden verlangd, is op
zijn plaats. Waar de grenzen van die verantwoordelijkheid worden bepaald en
vastgelegd, moet dan natuurlijk duidelijk worden gemaakt. Ook moet duidelijk
worden gemaakt wat niet wordt gedaan. De heren Van Heukelum en Schuyer hebben
juist opmerkingen gemaakt over het verwachtingenmanagement. De heer Van Heukelum
heeft gevraagd waar de kloof nu aan te wijten is. Dat staat nog los van het
feit dat volgens mij ooit bij de keuze voor onze representatieve democratie
willens en wetens is gekozen voor een kloof; ik kijk er maar wat simpel naar.
Dat kun je vervolgens ook in heel negatieve termen beschrijven. Verwachtingenmanagement
in de richting van de samenleving is en hoort echter een belangrijke kern
in het debat te zijn. De samenleving verwacht nu weleens dat de overheid verzekeraar
is van alle slechte risico's. Men gaat bungeejumpen, maar als het touwtje
knapt, heeft de overheid het gedaan en mag de overheid daar verantwoordelijk
voor gesteld worden. Daar horen dus veel scherpere lijnen in te worden getrokken.
De overheid, maar ook de politieke bestuurders, dienen daarover veel actiever
te communiceren.De eigen verantwoordelijkheid van mensen heeft ook betrekking op de eigen
verantwoordelijkheid van mensen in het publieke domein, als zij iets zien
wat niet door de beugel kan. Ik zeg dit met een knipoog, mijnheer Schuyer.
Daar kan dus ook bij horen dat burgers niet weglopen van fysieke ingrepen;
proportioneel, zeker. Ik vind dat ook een verantwoordelijkheid voor politieke
bestuurders. Het is een verantwoordelijkheid om aan de kaak te stellen dat
wij in een samenleving van vrijblijvendheid terecht zijn gekomen waarbij men,
als men dingen waarneemt, aan de kant gaat staan. Volgens mij
liggen die verantwoordelijkheden net even anders en hebben die ook nooit anders
gelegen. Het is vervolgens aan de afzender om daar zijn eigen terminologie
bij te kiezen, maar de mensen begrijpen het wel.De heer Van Thijn (PvdA):Ik weet dat de minister niet bedoelt op te roepen tot eigenrichting. Kan
hij misschien aangeven waar de grens ligt tussen het nemen van eigen verantwoordelijkheid
en te ver gaan?Minister Remkes:Die grens heb ik in feite net aangegeven met de term "proportionaliteit".
De afgelopen maanden is hierover ruimhartig van gedachten gewisseld. Als een
grote kerel van 40, 50 jaar ziet dat in het publieke domein geweld wordt gepleegd
en hij denkt dat hij de situatie fysiek wel aankan, heeft hij de verantwoordelijkheid
om in de kraag te vatten of een schop onder het achterwerk te geven. Een mevrouw
van 70 jaar kan dat niet, dus als zij zoiets waarneemt, doet zij er verstandig
aan om heel snel 112 te bellen. Als iemand op de grond ligt, is het probleem
inmiddels over en dan is het volstrekt buiten de orde om zo iemand nog eens
even wat schoppen te geven. Die twee zijden zitten naar mijn mening aan die
medaille. Ik heb de indruk dat wij daarover geen grote verschillen van mening
meer hebben als wij hierover aan de hand van casuïstiek doorpraten. Ik
vind dat een bewindspersoon of een politicus het tot zijn verantwoordelijkheid
kan rekenen om daarover dingen te zeggen tegenover de samenleving, in alle
nuances die er zijn. Dat zeg ik ook maar eens in deze Kamer.De heer Schuyer (D66):Het volgende zeg ik ook met een knipoog, want zo was mijn opstelling ook
bedoeld.Ik ben het met de minister eens dat de norm vrij snel gesteld is als wij
daarover praten. Toch wil ik hem bij één ding wel de spiegel
voorhouden en dat is het aspect van het verwijt. Daar ging het om. Zodra er
een verwijt is dat een ander dat niet heeft gedaan, kom je in een discussie
die niet terecht is, denk ik.Minister Remkes:Dat zat er bij mij ook niet bij, kan ik u zeggen. Dat kon ook absoluut
niet in de berichtgeving gelezen worden, als u die terughaalt. Ik ben ook
de laatste die dat op die manier zou uitspreken, omdat ik mij de dilemma's
die zich voordoen, heel goed kan voorstellen.Als je praat over het maken van keuzes en het stellen van prioriteiten,
hoort daar ook bij dat je "nee" durft te verkopen. Dat zullen soms lastige
en soms ook impopulaire keuzes zijn, maar daarmee zijn zij niet minder noodzakelijk.
Ik leg liever de problemen op tafel om te proberen deze in samenspraak op
te lossen, dan om de hete brij heen te lopen.Ik heb zojuist al een opmerking gemaakt tegen de heer Van Heukelum. Ik
zeg erbij dat het wat mij betreft niet het meest voor de hand ligt dat een
liberaal met instemming de hooggeleerde heer Lolle Nauta citeert. Ik begrijp
dat de heer Rosenthal dat in de fractie ook al heeft gezegd, maar misschien
zie ik dat verkeerd.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Het gaat over de inhoud.De heer Platvoet (GroenLinks):U was net nog zo positief over de sociaal-democraten.Minister Remkes:Ik weet ook welke nuances er in de sociaal-democratie aanwezig zijn. Ik
weet ook dat de hooggeleerde heer Nauta zich op een bepaalde vleugel van de
sociaal-democratie bevindt.De heer Van Heukelum (VVD):Soms maken heel linkse mensen weleens heel wijze opmerkingen en dan citeer
ik die ook.Minister Remkes:Dat zal ik tot mij door laten dringen.Vooruitzien betekent ook breder kijken. Veiligheid is meer dan politie,
dat benadruk ik nog maar eens. In de Verenigde Staten wordt het bredere concept
van veiligheid vervat in de term "homeland security". Veiligheid is een complex
maatschappelijk vraagstuk en vereist een integrale aanpak, ook in een internationale
en vooral Europese context.Het oude evenwicht tussen militaire en civiele verdediging dat wij kenden,
is onder druk gezet door verschillende gebeurtenissen, zoals terroristische
aanslagen en de oorlogen op de Balkan en in de Arabische wereld. Hiervoor
is geen kant-en-klaar concept beschikbaar. Dat vraagt om een andere strategie
bij grote bedreigingen van de samenleving. Dit vraagt om een goede voorbereiding, waarmee nieuwe dreigingen kunnen
worden gereduceerd en zo mogelijk voorkomen, en dit is een nieuwe impuls voor
crisisbeheersing. Allereerst moeten wij in kaart brengen waar onze kwetsbaarheden
en interdependenties zich bevinden. De steeds toenemende complexiteit van
de samenleving, waarin verschillende vitale sectoren nauw met elkaar verwezen
zijn, vormt een belangrijk uitgangspunt. Uitval of verstoring in de ene sector
kan grote gevolgen hebben voor de beschikbaarheid en de betrouwbaarheid van
productieprocessen in andere sectoren. Verschillende gebeurtenissen, zoals
MKZ, vogelpest, de situatie in Irak en de aanhoudende droogte van de afgelopen
zomer, hebben dit laten zien.Inmiddels is duidelijk dat het definiëren en realiseren van een pakket
maatregelen geen eenmalige activiteit is, maar dat het gaat om een continu
beleidsproces. Structurele vervolmaking, monitoring en actualisering zijn
van groot belang. Dat doen wij in het project bescherming vitale infrastructuur.Een volgende stap is dat de overheid waar mogelijk probeert om crisis
te voorkomen en dat er tijdig en adequaat wordt opgetreden, als zich onverhoopt
toch een crisis voordoet. De samenleving is veranderd ten opzichte van vroeger.
De overheidsprestaties krijgen in toenemende mate de aandacht van die samenleving
en van beide Kamers van onze Staten-Generaal. Recente incidenten hebben aangetoond
dat de risico's die de maatschappelijke orde bedreigen, anders zijn dan voorheen,
dat rampen gecompliceerder zijn geworden, gezien de maatschappelijke effecten
en dat zij steeds vaker uitmonden in crises.Al deze ontwikkelingen vragen om bezinning op de samenwerking, de informatie-uitwisseling
en de scenariovorming en om een meer presterend vermogen van de overheden
in het kader van crisisbeheersing. De evaluatie van de crisisbeheersing die
na een reeks van gebeurtenissen ter hand is genomen, heeft geleerd dat het
publieke stelsel van crisisbeheersing aan herziening toe is. De kwaliteit
van het stelsel wordt in grote mate bepaald door de aansluiting tussen de
nationale en de decentrale organisatie. De organisa tie en coördinatie
van crisisbeheersing hebben op dit moment vaak een te vrijblijvend karakter.
Dat beperkt de mogelijkheden tot nationale sturing. De horizontale samenwerking
tussen departementen en de verticale sturingsrelaties naar provincies, gemeenten
en andere instanties dienen daarom te worden versterkt.Daarbij gaat het niet alleen om overheden, maar zeker ook om het bedrijfsleven.
Zo speelt in het bijzonder de vraag op welke wijze de overheid in tijden van
crisis kan interveniëren in de besluitvorming bij bijvoorbeeld de elektriciteitsmaatschappijen,
waterschappen, medeoverheid of de gezondheidszorg. Effectieve crisisbeheersing
is hiermee zeer gediend. Om dat te bereiken, worden momenteel verschillende
oplossingsrichtingen uitgewerkt. Dat moet dit jaar uitmonden in een nieuw
beleidsplan crisisbeheersing 2004-2007 met daaraan gekoppeld een actieprogramma.De AIVD heeft een belangrijke rol aan de voorkant van dit nieuwe veiligheidsdenken.
Verstoren in de voorfase is immers bij terrorisme belangrijker dan achteraf
na de aanslag opsporen en vervolgen. Hierbij moet de vraag onder ogen worden
gezien of de AIVD nog in alle opzichten kan voldoen aan de maatschappelijke
verwachtingen. In de afgelopen periode was zo af en toe te constateren dat
er een gat zit tussen de verwachtingen en het wettelijk kader op basis waarvan
de dienst zijn taken verricht.Met dit in het achterhoofd vindt een bestuurlijke evaluatie van de AIVD
plaats. De nieuwe uitdaging bij terrorismebestrijding plaatst ons voor nieuwe
dilemma's. Dat geldt ook voor de aansluiting tussen de bevindingen van de
AIVD in de uitoefening van zijn taken en die van het openbaar ministerie.
Met name dat laatste levert rechtsstatelijke dilemma's op die in dit huis
aan de orde zullen komen. Het gaat daarbij om het gebruik van de informatie
van de AIVD in het strafrechtelijke traject. Het is reëel te veronderstellen
dat dit aanleiding zal kunnen zijn om de bakens op het gebied van wetgeving
te verzetten. Mijn collega van Justitie bij wie in dezen het voortouw ligt,
werkt aan een voorstel.De algemeen gevoelde wens voor meer zekerheid en veiligheid op dit terrein
kan om meer activiteiten van de AIVD vragen. Een succes in het verstoren wordt
dan minder snel een falen bij de rechtbank. Ook dat is van belang voor het
veiligheidsgevoel van de burger. Eerder heb ik aan de overzijde aangegeven
dat in dit verband naar mijn mening een meer activistische rol van de overheid
noodzakelijk is, dat de informatiepositie van de daartoe aangewezen diensten
moet worden verstevigd en dat ook in bestuurlijk opzicht geïntervenieerd
moet worden waar dat nodig is. De overheid, het bedrijfsleven en individuele
burgers moeten hun eigen weerstandsvermogen dus vergroten omdat wij nu eenmaal
niet meer leven in de wereld van voor 11 september 2001. Deze gedachte over
de nieuwe vraagstukken inzake interne en externe veiligheid – ofwel
"homeland security" – staan voor mij de komende tijd hoog op de politieke
agenda.Er resten nog een paar thema's die naast het thema "veiligheid" door de
geachte afgevaardigden zijn aangesneden. De heer Van Raak bracht de sponsoring
en de subsidies van de politieke partijen naar voren. Ik sta op het standpunt
dat politieke partijen niet enkel afhankelijk kunnen zijn van subsidies van
de staat. In die zin moeten politieke partijen naast contributies andere financieringsbronnen
kunnen aanboren. Dit moet wel met een bepaalde mate en voldoende transparant
geschieden. Ook daarover zijn wij het kennelijk eens. Politieke partijen moeten
echter ook niet te afhankelijk zijn van giften. Er moet een evenwicht zijn.
Meer geld voor politieke partijen acht ik wel acceptabel. Geld weigeren kan
overigens altijd. Het kan gewoon teruggestort worden en dan zullen wij de
bankrekening er keurig bij vermelden.De heer Van Raak (SP):Wij hebben die opmerking vaker gekregen. Bij al die liberale partijen
in deze Kamer ontstaat een heel apart idee van solidariteit. Daarbij wordt
vergeten dat je solidariteit met z'n allen moet doen en dat je solidariteit
niet in je eentje kunt doen. Als wij als SP de solidariteit in Nederland in
ons eentje zouden kunnen dragen, zou de samenleving er misschien wat beter
uit zien. Ik refereer aan een partijgenoot van de minister, die, als ik het
mij goed herinner, in 1969 – dus nog voordat de vergoedingen van de
overheid aan politieke partijen explosief toenamen; het was aan het begin
van de periode waarin de partijfinanciering door de overheid ging toenemen –
zei: "Hoe hoger het bedrag wordt dat de overheid aan politieke partijen geeft,
hoe minder de rechtvaardiging daarvoor is." Dat mechanisme is er de laatste
jaren ingeslopen: er wordt telkens gezegd dat er geld bij moet, maar er wordt
geen visie ontwikkeld op de functie van politieke partijen. Daar beschuldig
ik de minister niet van, maar met name de politieke partijen. Vanuit die visie
behoort het debat te beginnen; het behoort te eindigen met de financiën
en niet andersom.Minister Remkes:U mag ervan uitgaan dat in de wetgeving die – daar ga ik gemakshalve
maar even van uit – ook deze Kamer zal bereiken, met name op de functie
van politieke partijen zal worden ingegaan. Ook ik vind die motiveringsvraag
immers heel belangrijk. Daaraan voeg ik, ook aan de hand van de actualiteit,
het volgende toe. Ik vraag mij af en toe af hoe bijvoorbeeld de beloften van
kandidaat-Kamerleden of andere bestuurders op lokaal en regionaal niveau om
een bepaald percentage van hun inkomen na de verkiezingen af te staan aan
de partij, zich verhouden tot de zuiveringseed die Kamerleden op basis van
artikel 60 van de Grondwet afleggen. Een en ander zal ik binnenkort met de
vertegenwoordigers van de politieke partijen bespreken, want daar zit wel
een wringpunt.De heer Van Raak (SP):Ik heb een tip voor u: u moet contact opnemen met de voorzitter van de
Tweede Kamer, een partijgenoot van u. Hij heeft dat laatst namelijk precies
uitgezocht. Zoals er al jarenlang geen probleem is, blijkt er op dat punt
ook nu geen enkel probleem te zijn.Minister Remkes:Er is één simpele werkelijkheid: de voorzitter van de Tweede
Kamer heeft zijn eigen verantwoordelijkheid, maar de minister van BZK heeft
ook een eigen verantwoordelijkheid. Aangezien ik af en toe hoor en merk dat
het in de VVD niet helemaal gebruikelijk is om klakkeloos achter elkaar aan
te lopen, wil ik die eigen verantwoordelijkheid ook maar nemen.De heer Van Raak (SP):Daar nodig ik u van harte toe uit.Minister Remkes:Uit een vraag van de heer Van Raak heb ik begrepen dat er kennelijk het
beeld bestaat dat er 1,5 mld op het Gemeentefonds bezuinigd zou worden. Dat
is niet aan de orde, want de algemene uitkering uit het Gemeentefonds gaat
de komende jaren niet omlaag, maar omhoog. Als wij daar de inflatie, de bevolkingsgroei
en dergelijke van aftrekken, zitten gemeenten op de nullijn. In deze tijd
is dat niet onredelijk. Bij de overdracht van taken naar gemeenten neemt de
omvang van sommige specifieke uitkeringen toe, maar als er specifieke taken
verdwijnen, verdwijnt ook het budget. Op deze manier bewaakt het kabinet de
ruimte voor gemeenten. In het jaarlijkse normeringsoverleg maken Rijk en gemeenten
samen de stand van zaken op.De heer Van Raak (SP):Kan de minister dan toelichten waarom op blz. 119 van de miljoenennota
staat dat het Gemeentefonds in 2003 13,8 mld bedroeg en in 2004 12,2 mld zal
bedragen?Minister Remkes:Ik heb gesproken over de algemene uitkering. Ik heb de techniek verder
niet in mijn hoofd, maar wellicht kan het antwoord in tweede termijn alsnog
worden gegeven. Het beeld van 1,5 mld bezuiniging op het Gemeentefonds is
in ieder geval niet juist.Ten slotte, mevrouw de voorzitter, nog een paar opmerkingen over het beeld
dat kennelijk bij sommige geachte afgevaardigden – onder anderen de
heer Van Thijn, maar ook de heer Van Raak – bestaat over de bureaucratie
bij de politie. Door de prestatieconvenanten zou die bureaucratie enorm toenemen.
De gegevens die in dat opzicht nodig zijn, leveren geen extra administratieve
inspanningen voor de politie op. Veel gegevens worden volgens vooraf vastgestelde
definities betrokken uit landelijke systemen die worden onderhouden door andere
instanties dan de politiekorpsen. Gedacht kan worden aan gegevens van het
openbaar ministerie, het Centraal Justitieel Incassobureau en de politiemonitor
bevolking, een BZK-enquête. Uitzondering hierop vormen de gegevens die
nodig waren voor de prestatiebekostiging over 2002, zoals in december 2003
bekend gemaakt. Omdat deze gegevens toen moesten worden betrokken van de 26
korpsen zelf, waren extra controleslagen nodig, zoals een accountantsverklaring
en een audit op de informatievoorziening bij die korpsen. Dit gaf enige administratieve
inspanning bij de korpsen in de vorm van een aanbiedingsbrief, een cijfermatige
bijlage en een verantwoording over een bijdrage uit 2001. De bureaucratische
last kan echter nooit tot nul worden gereduceerd, omdat zowel de korpsen als
ikzelf in verband met onze verantwoording en bedrijfsprocessen aan bepaalde
administratieve verplichtingen moeten voldoen. In dit opzicht verschilt deze
sector niet van bijvoorbeeld de commerciële sector, waarin bij het jaarverslag
een accountantsverklaring moet worden gevoegd. Ook wil ik niet onderbelicht
laten dat er vanuit het parlement – niet in de eerste plaats deze Kamer,
maar die aan de overzijde – nogal wat vragen worden gesteld die een
verantwoordingstraject vergen.Er is bij mij zeer gerichte belangstelling voor vermindering van de administratieve
lasten voor de politie. De resultaten van een interdepartementaal beleidsonderzoek
daarnaar willen wij ook benutten om die lasten daadwerkelijk en concreet te
verminderen. Daar zal nog een vervolgtraject op plaatsvinden. Een dezer dagen
zal ik daarover een brief aan de Tweede Kamer schrijven.De heer Van Thijn (PvdA):De kernvraag is natuurlijk – dat hangt ook met het begin van uw
antwoord samen – of u het ministerie van BZK ziet als een beheersdepartement,
of als een kerndepartement dat geen beheerstaken heeft.Minister Remkes:Ik zie het ministerie van BZK als het departement dat primair, zowel in
zijn coördinerende als in zijn direct aansturende rol, verantwoordelijkheid
moet willen dragen voor de veiligheid.De heer Van Thijn (PvdA):U ziet dit departement dus als een faciliterend departement en niet als
een beheersdepartement? Dat zou een nieuwe ontwikkeling zijn.Minister Remkes:Als het beheer dienstig is aan het beleid, wordt het een ander verhaal.
Uitsluitend beheer vind ik niet interessant.De heer Van Thijn (PvdA):U begrijpt toch wel wat ik bedoel? Vindt u het een wenselijke ontwikkeling
dat uw ministerie de Nederlandse politie in de toekomst gaat beheren?Minister Remkes:Door daar nu "ja" of "nee" op te antwoorden zou ik het zorgvuldige evaluatietraject
doorkruisen. Ik ben niet bereid om dat op dit moment te doen, juist uit respect
voor het proces dat wij hebben ingezet. Er zijn dus nieuwe kansen voor de
heer Van Thijn halverwege de zomer van 2005.De heer Van Thijn (PvdA):Dat is mooi. Dan heb ik dan weer brood op de plank!Minister De Graaf:Mevrouw de voorzitter. Ik bedank de leden voor hun beschouwingen. Vele
bijdragen waren namelijk verkenningen en beschouwingen die voor een niet onbelangrijk
deel betrekking hadden op elementen uit mijn portefeuille. Ik bedank de leden
overigens zeker ook voor de diepgravendheid van hun opmerkingen over de visie
van het kabinet op de andere overheid, de modernisering van de overheid. Het
is mij verder zeer welkom dat de Kamer woorden heeft gewijd aan de bestuurlijke
vernieuwing, de bijbehorende specifieke voorstellen en de achtergrond daarvan.
Overigens besef ik mij terdege dat de aandacht van de Kamer voor deze onderwerpen
niet betekent dat men met mijn ideeën kan instemmen, nog daargelaten
de waarschuwende woorden die varieerden van geen "walkover" tot "roll back".Voorzitter. Voordat ik op deze onderwerpen nader inga, maak ik een enkele
opmerking over het grotestedenbeleid. De heren Van Thijn, Schuyer en Platvoet
hebben over dit onderwerp namelijk enkele opmerkingen gemaakt. De heer Van
Thijn vroeg mij of ik het grotestedenbeleid nog serieus neem. Mocht hij uit
het verdwijnen van de woorden "voor grotestedenbeleid" uit de titel van een
van de ministers concluderen dat de ernst van tafel is, zal ik proberen om
hem op een andere mening te brengen. Wij nemen het grotestedenbeleid
namelijk buitengewoon serieus.Gelet op de financieel-economische omstandigheden is het niet mogelijk
om extra geld beschikbaar te stellen bovenop het geld dat in de afgelopen
jaren aan de grote steden is gegeven. De grote steden realiseren zich dat
ook, hetgeen niet wegneemt dat er nog wordt gediscussieerd over de vraag hoeveel
ruimte er is voor het element veiligheid. Over het algemeen realiseren de
G30 zich echter heel goed dat zij zich in de komende periode niet zozeer moeten
richten op extra middelen als wel op een effectievere en betere besteding
van de middelen.De heer Platvoet maakte een opmerking die erop neerkwam dat het grotestedenbeleid
van mijn voorganger, de heer Van Boxtel, is uitgemond in een grote bureaucratie,
waarin vooral "topdown" wordt gewerkt. Hij suggereerde zelfs met zoveel woorden
dat wij nu met de brokken van dat beleid zitten. Ik bestrijd dat. Het grotestedenbeleid
heeft vanaf de lancering in 1994/1995 tot en met heden een enorm positieve
ontwikkeling doorgemaakt. In de eerste plaats omdat het de rijksoverheid heeft
gedwongen het roer om te gooien waar voor die tijd niet werd samengewerkt
en men niet op de hoogte was van elkaars inspanningen. In de tweede plaats
ontstond er een goede rationele verhouding tussen rijksoverheid en de grote
steden: extra mogelijkheden, maar ook goede afspraken over wat daarvoor moet
worden gedaan. Dat was een erkenning – en dat is niet onbelangrijk –
van de specifieke problematiek waar grote steden mee kampen. Deze problematiek
laat zich niet vergelijken met die van gemeenten die weliswaar buitengewoon
belangrijk, maar kleiner in omvang zijn en waar zich niet in die mate cumulatie
van problemen voordoet. In de laatste plaats heeft het grotestedenbeleid er
tot op heden voor gezorgd dat in de steden ontkokerd wordt gewerkt. In de
steden spreekt men dan ook van een succesvolle GSB-aanpak.De leden hoeven dit niet van mij aan te nemen, maar ik kan hen aanraden
daarover nog eens met hun collega Lemstra te spreken. Hij kent het grotestedenbeleid
op dit moment van binnenuit. Waarmee ik maar wil zeggen dat wij niet van voren
af aan moeten beginnen en ook geen probleem hoeven op te ruimen. In tegendeel:
wij gaan nu een stap verder. Wij gaan een stap verder door uitkeringen die
nu nog apart aan gemeenten worden uitgekeerd, bijeen te brengen in drie brede
doeluitkeringen. De vier grote steden zeiden mij bij mijn aantreden: breng
die uitkeringen samen in maximaal vier brede doeluitkeringen. Ik ben blij
dat het is gelukt om nog een stap verder te gaan. Ik geloof dat daarover grote
tevredenheid heerst bij de steden.Wij hebben een stap vooruit gezet om het systeem minder bureaucratisch
te maken. Er zijn geen aandachtspunten en geen procesaanspraken, maar wij
zeggen alleen: u krijgt geld in drie brede doeluitkeringen en daar staan een
aantal prestatieafspraken tegenover waarover u zich niet ieder half jaar ingrijpend
hoeft te verantwoorden, maar aan het einde van de rit willen wij één
verantwoordingsdocument dat gelijk oploopt met de verantwoording aan de gemeenteraad.
Kortom: de steden zijn daar enthousiast over en ik denk dat dit terecht is,
want het is een enorme vergroting van hun beleidsvrijheid. Zij kunnen zelf
afwegen wanneer er geld wordt ingezet voor maatschappelijke opvang, integratie,
andere welzijnstaken of de meer fysieke en economische kant van het grotestedenbeleid.De heer Schuyer vroeg mij of ik geen last heb van een gemis aan bevoegdheden
op dit punt. Ik geloof niet dat mijn voorganger op dit onderdeel van de portefeuille
daar veel last van had. Er is een zekere bevoegdheid in termen van een extracomptabel
overzicht van de uitgaven van verschillende ministeries die zijn gerelateerd
aan het grotestedenbeleid. Bij dit soort complexe coördinerende verantwoordelijkheden
moet je het niet hebben van een bevoegdheid om iets op te leggen aan een collega.
Dat wekt alleen maar weerstand en dat brengt je niet veel verder. Het gaat
erom dat je de intermediair kunt zijn en ook moet willen zijn tussen de inspanningen
van departementen en de steden. Je moet koppeling kunnen aanbrengen tussen
wat de steden nodig hebben en wat het Rijk kan leveren. Dat doe ik niet alleen
met plezier, maar ik denk dat dit de afgelopen jaren heel effectief is gebeurd
en dat dit ook de komende jaren zo zal blijven. Het kabinet realiseert zich terdege dat, hoewel wij een grotestedenbeleid
voeren voor 30 grote steden, daar ook weer gradaties in aan te brengen zijn.
De grootste steden in dit land kampen misschien met een bovenmaatse cumulatie
van problematiek. Dat heeft Rotterdam het kabinet enkele maanden geleden ook
indringend laten zien met een plan van aanpak. Het kabinet heeft die handschoen
opgepakt. In de richting van de heer Van Thijn zeg ik dat dit niet alleen
geldt voor Rotterdam, maar wij beginnen met Rotterdam. Wij gaan bezien of
wij voor de grootste steden in dit land bovenop het algemene grotestedenbeleid
een aantal specifieke maatregelen kunnen nemen die tegemoet komen aan de urgentie
die ook door het kabinet wordt gevoeld om de sociale vrede en samenhang in
die steden te kunnen bewaren. Dat gaat van volkshuisvestingsbeleid tot integratiebeleid.
Daar hebben wij de Kamer een brief over geschreven. Ik hoop dat u het billijkt
dat wij daarin alleen de procedure hebben beschreven. Het kabinet zal binnen
twee maanden een inhoudelijke reactie op het plan van aanpak van Rotterdam
aan de Kamers zenden.De heer Platvoet (GroenLinks):De minister onderschrijft in zijn beantwoording in feite mijn kritiek
op het bureaucratische stelsel dat in de vorige periode gold voor de grote
steden. Ik heb ook niets nieuws gezegd. Het betrof een breed ervaren gevoelen.
Hij heeft gezegd dat er een aantal veranderingen heeft plaatsgevonden. Ik
heb mijn scepsis geuit over de vraag of dat allemaal wordt doorgezet. Waarom
is het steeds nodig dat de landelijke overheid kijkt of de maatschappelijke
urgentie die in gemeentelijke plannen wordt beschreven en van oplossingen
wordt voorzien, overeenstemt met wat er daadwerkelijk speelt in die gemeenten?
Waarom matigt de rijksoverheid zich zo'n houding aan? Ik begrijp dat niet.
Ik heb het ook genoemd als een voorbeeld van overdadige bureaucratie. Dat
is immers het gevolg van die bemoeienis.Minister De Graaf:Dat is een vrij fundamentele vraag. Het Rijk zou in theorie al het beschikbare
geld in het Gemeentefonds kunnen stoppen en zelf geen verantwoordelijkheid
meer kunnen dragen voor de ontwikkeling van beleid in samenwerking
met de lokale overheden onder het motto dat het een lokale verantwoordelijkheid
betreft. Dat doen wij niet. Een groot gedeelte van de middelen zit overigens
wel in het Gemeentefonds. Het Rijk stelt een deel van de middelen beschikbaar
ten behoeve van bijzondere doelen waar ook een rijksverantwoordelijkheid mee
is gemoeid. Dat betreft bijvoorbeeld jeugdbeleid, maatschappelijke opvang,
veiligheid en volkshuisvesting.De eerste opmerking van de heer Platvoet was dat het systeem al erg bureaucratisch
was. Dat is niet het geval. Toen er nog geen grotestedenbeleid was, had elk
ministerie en elke verantwoordelijke bewindspersoon eigen regelingen waarbinnen
met de steden werd gesproken en op grond waarvan af en toe wat geld werd gegeven
onder voorwaarden, onder rapportages, onder afrekeningen, enz. De eerste slag
is geweest om die regelingen in kaart te brengen en om er samenhang in aan
te brengen. Nu komt de tweede slag. Dit is dus een weg omhoog en geen weg
met dalen en af en toe een heuveltje zoals wordt gesuggereerd door de heer
Platvoet. Dit waren mijn opmerkingen over het grotestedenbeleid. Ik zou hierover
graag verder in discussie gaan met de Kamer, maar gezien het tijdstip zal
ik overstappen op andere onderwerpen.Bestuurlijke vernieuwing is een breed begrip. Wat vanmiddag in deze Kamer
is besproken onder de noemer "modernisering overheid" schaar ik daar zelf
ook onder. Dit heeft te maken met de benadering van het begrip "democratie"
of "democratische rechtsstaat". Democratie heeft een formele kant en een materiële
kant. De heer Platvoet daagde mij uit met de vraag waar het democratieconcept
van deze minister is. Ik zal daar vandaag niet in extenso op ingaan, maar
ik kan wel enige verkenningen plegen. In de eerste plaats ga ik in op de formele
kant, dat wil zeggen de formele legitimatie van de overheidsbesluitvorming,
of, zoals dat werd genoemd, de inputlegitimatie die de kiezers geven aan de
overheid. Mijn stelling is dat de democratische infrastructuur in sterke mate
lijkt op de fysieke infrastructuur van dit land: als deze niet wordt onderhouden,
vallen er gaten in de weg. Dan ontspoort de trein en komen er brokken. In
het geval van de democratie leidt dit tot legitimatieverlies en een zekere
vervreemding van de bevolking ten opzichte van de overheid en van de politieke
instituties. Altijd zal het streven zijn dat de democratie in voldoende mate
wordt onderhouden. Dat betekent soms dat er achterstallig onderhoud wordt
gepleegd. Ik realiseer mij dat deze discussie in de afgelopen 35 à
40 jaar ingrijpend is gevoerd. Ik realiseer mij ook dat tot op heden niet
of nauwelijks veranderingen zijn doorgevoerd. Niettemin is er zeer veel over
gezegd en geschreven. De moeilijkheid van constitutionele of staatkundige
en staatsrechtelijke veranderingen is dat tegen elk argument voor wel een
argument tegen kan worden ingebracht. Met name het argument tegen luidt vaak
dat de toekomst onzeker is en er daarom maar niet aan moet worden begonnen.
Toch heb ik de indruk dat de gevoelde urgentie om te bestuderen of wij een
aantal elementen van die formele democratie kunnen verbeteren geen aangelegenheid
is van een enkele commentator, wetenschapper of zelfs politieke partij, maar
die veel breder is gaan leven. Overigens hebben de electorale, politieke en
maatschappelijke onrust van de afgelopen paar jaar daaraan bijgedragen. Niet alleen
in politieke zin, maar ook in brede lagen van de samenleving bestaat de nu
eens ongedefinieerde, dan weer ongearticuleerde behoefte aan wat men noemt
"nieuwe politiek" of nieuwe verhoudingen tussen burgers, politiek en overheid.Ik wil geen afstand doen van de representatieve democratie die wij kennen.
Laat daar geen misverstand over bestaan. Ik wil het misverstand bestrijden
dat voor mij, dit kabinet of onderdelen van dit kabinet geldt dat de representatieve
democratie moet worden ingeruild voor een directe democratie. Directe democratie
is in mijn ogen altijd een aanvulling op representatieve democratie. Zo heb
ik het referendum ook altijd beschouwd. Wat mij betreft kan de bevolking dankzij
een referendum besluitvorming in de representatieve democratie aanvullen of
corrigeren. Zo beschouw ik ook het kiesstelsel en de gekozen gezagdrager oftewel
de gekozen burgemeester op lokaal niveau. Dit zijn aanvullingen op het systeem
van de representatieve democratie, dat op zichzelf zeer goed past bij de Nederlandse
traditie, de Nederlandse geschiedenis en de Nederlandse verhoudingen. Dit
systeem vormt op zichzelf geen aanleiding tot een fundamentele verandering.
Een verbetering kan wel worden doorgevoerd.Ik kom nog terug op het kiesstelsel en de gekozen burgemeester.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik heb de minister vaker lezen zeggen of misschien wel horen zeggen dat
de gekozen burgemeester een vorm van directe democratie was. Ik wil niet in
een academisch dispuut vervallen om kwart over negen, hoor, al valt het eigenlijk
wel mee hoe laat het is. In ieder geval vind ik dat helemaal niet. Wat mij
betreft is de definitie van directe democratie dat mensen direct zeggenschap
hebben over de inrichting van een bedrijf of buurt. Ook de direct gekozen
burgemeester is in mijn ogen – en ik hoop in die van u – een vorm
van representatieve democratie. Daarbij wordt namelijk vertrouwen gedelegeerd
aan een gezagsdrager, zoals u het noemde. Die gezagsdrager kan dat vertrouwen
al dan niet beschamen. In ieder geval gaat hij een programma realiseren. In
mijn optiek heeft dat niets met directe democratie te maken.Minister De Graaf:Ik wil niet in een woordenstrijd terechtkomen met de heer Platvoet. Zodra
in Nederland burgemeesters direct kunnen worden gekozen, zal er een verschuiving
optreden in de wel zeer indirecte wijze waarop de gemeenteraden thans invloed
uitoefenen op de burgemeester. Volgens het indirecte stelsel velt de gemeenteraad
een oordeel en oefent zij invloed uit op de benoeming van de burgemeester.
Later worden de kiezers daar rechtstreeks toe in de gelegenheid gesteld. Als
u bedoelt dat directe democratie inhoudt dat iedereen op het dorpsplein gaat
staan en zegt hoe het inhoudelijk moet, heeft u daar gelijk in. Ik durf in
ieder geval vast te houden aan de stelling dat een stelsel met een direct
gekozen burgemeester een aanmerkelijk directere invloed van kiezers op de
machtsuitoefening oplevert dan het stelsel dat wij thans kennen.De heer Platvoet (GroenLinks):In die redenering zou het ook een vorm van directe democratie zijn, als
de Eerste Kamer voortaan direct gekozen zou worden en niet meer
indirect?Minister De Graaf:Het is in ieder geval een directere vorm van democratie, maar laat ik
dit gevoelige onderwerp, als het gaat over de Eerste Kamer, uw eigen huis,
vanavond niet te berde brengen.Voorzitter. Naar mijn stellige opvatting en de opvatting van het kabinet
staat de representatieve democratie onder druk door een grote afstand met
burgers en een te gering vermogen tot maatschappelijke binding en tot daadwerkelijk
gevoelde representatie. Dat is op zichzelf een ontwikkeling en een constatering
die een zeker gevoel van urgentie teweegbrengen. Natuurlijk heeft dat ook
te maken met de ontwikkeling in de samenleving zelf van de afgelopen decennia
en die hoef ik hier niet, denk ik, uitvoerig te bespreken. Een zich verder
individualiserende samenleving heeft voor tal van nieuwe structuren gezorgd
in die samenleving zelf: zie hoe bedrijven met hun producten omgaan, hoe alle
mogelijke maatschappelijke instellingen met hun cliënten of consumenten
omgaan en hoe structuren in de samenleving – kijkt u naar de media en
de omroepen – zich aanpassen aan moderne tijden. De grote vraag kan
worden gesteld: is het dan ook niet zinvol dat de democratie zich aanpast
aan die veranderingen in de samenleving? Daar zitten ook meer personalistische
elementen in; daar kom ik zo meteen op terug.De heer Van Raak (SP):Als het erom gaat waarom mensen in politiek zijn geïnteresseerd,
dan is dit in verband met debatten, zo heb ik gemerkt. Er is in de afgelopen
jaren meer polarisatie geweest en je ziet dat dit de betrokkenheid van burgers
bij de politiek vergroot heeft. Nu gaat u met een direct gekozen burgemeester
hoe dan ook, linksom of rechtsom, de positie van de gemeenteraad veranderen.
Volgens mij komt deze dan minder in het centrum van het lokale bestuur te
staan. In de gemeenteraad zitten alle kleuren en alle smaken van een gemeente.
Denkt u dat die burgemeester in zijn eentje een betere representatie geeft
van de lokale smaak en kleuren dan de gemeenteraad?Minister De Graaf:Voorzitter. Met uw instemming en die van de heer Van Raak zou ik in de
loop van mijn betoog op de gekozen burgemeester willen terugkomen en ook op
de vragen die daarover in eerste termijn zijn gesteld, want anders trek ik
dit onderwerp een beetje uit elkaar.Voorzitter. De andere kant van de medaille is de materiële werking,
de materiële legitimatie van de democratische rechtsstaat. Daar gaat
de analyse van de Wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid ook over
in dat, wat mij betreft, voortreffelijke rapport "De toekomst van de nationale
rechtsstaat". Het betreft de verhouding tussen overheid en samenleving en
het vermogen van de overheid om zodanig effectief te zijn en zodanig te presteren,
maar zichzelf ook zodanig te beperken, dat zij materieel legitimiteit heeft
en ook verdient en dit ook kan vasthouden. Daar zien wij ook dat het niet
goed is gegaan en die analyse wordt gelukkig breed gedeeld.De Nederlandse verzorgingsstaat is ver ontwikkeld en heeft hoogopgeleide,
mondige en zelfbewuste mensen teweeggebracht. Natuurlijk, niet iedereen kan
zomaar voor zichzelf zorgen, maar dat is toch een generale ontwikkeling geweest.
Echter, de rolverdeling tussen overheid en burger is daarin niet meegegroeid.
Er zijn nog steeds heel veel verwachtingen ten aanzien van de overheid die
niet altijd kunnen worden waargemaakt. Sterker nog, zij kunnen vaak niet worden
waargemaakt of niet helemaal en soms helemaal niet. Dat heeft ook te maken
met de pretenties die de overheid en – misschien mag ik u en mijzelf
ook aanspreken – de politiek nog steeds uitstralen, als het gaat over
wat de overheid vermag. Ik heb weleens gezegd dat als in vorige kabinetten
ministers zeiden: "Als het ergens onveilig is, dan u kunt mij daarop afrekenen",
daar wat mij betreft een zekere relativering bij hoorde. Ook als ik een fractievoorzitter
hoorde zeggen: "Als er in straat X in plaats Y onveiligheid is, dan reken
ik dat de minister aan en dan reken ik daar de minister op af", vond en vind
ik dat daar een relativering bij past. Ik geloof dat collega Remkes dit zojuist
nog heeft gezegd. De overheid moet een aantal publieke belangen borgen, maar
de overheid kan niet elk geluk en ongeluk in de samenleving als het ware sturen.
Dat is onmogelijk en de overheid en de politiek moeten dat ook durven zeggen.De heer Van Thijn (PvdA):Ik ken een minister die de samenleving in het vooruitzicht stelt dat in
deze kabinetsperiode de criminaliteit met 20% tot 25% zal zijn gereduceerd.
Bedoelt u die minister ook als u deze relativerende opmerking maakt, minister
De Graaf?Minister De Graaf:Ik had een voorganger van die minister op het oog. Als de overheid meent
ergens een taak te hebben, de gemeenschap dat ook zo voelt en de overheid
die taak zelf kan uitoefenen, vind ik het wel heel goed dat zij afrekenbaar
wil zijn op de geleverde prestaties. Ik ben het met de heer Van Thijn eens
dat onveiligheid niet beheerst wordt door de overheid, maar de overheid kan
haar eigen inspanningen wel zodanig redelijk inzichtelijk en effectief inzetten
en vergroten dat resultaten zichtbaar worden en dat zij daarop kan worden
afgerekend. Overigens heb ik er geen enkel bezwaar tegen als overheidsinstanties
tot en met ministers een streven formuleren. Dat stuurt mensen en instanties
aan om de inspanningen te leveren, ook als zo'n streven in percentages wordt
weergegeven.De disbalans waarover ik sprak, heeft ook te maken met een onvoldoende
beroep op de civil society en met een overheid die als zij niet oppast, door
haar hoeven zakt vanwege een opeenstapeling van verwachtingen en pretenties.
Dat blijkt ook uit het WRR-rapport en uit het kabinetsstandpunt. Zij wordt
log, kan op tal van terreinen onvoldoende leveren en schaadt daardoor het
vertrouwen van mensen. Zij kan het vertrouwen niet herstellen door nog meer
regels en nog meer procedures of door nog meer mensen aan te stellen. Ik heb
de indruk dat deze analyse vrij breed wordt gedeeld.Het kabinet heeft op een breed front een lijn uitgezet: meer nadruk op
maatschappelijke en individuele verantwoordelijkheden, meer keuzevrijheid
voor burgers én institutionele vernieuwingen. Dat zal soms pijn doen
en eerder geschapen verwachtingen frustreren. Dat kan het geval zijn in de
zorg maar ook op andere terreinen. In het onderwijs zal die filosofie echter
juist een gevoel van bevrijding en opluchting kunnen geven omdat
de instellingen meer ruimte krijgen om de eigen verantwoordelijkheden in te
vullen.De essentie van de opdracht die het kabinet zich stelt, is een overheid
die wel richting geeft maar niet alles zélf regelt, een overheid die
ruimte geeft, een overheid die rekenschap geeft en vraagt, een overheid met
minder pretenties maar wel met goede prestaties en een overheid met een directe
verbinding met de samenleving. Die opdracht gaat ook schuil achter begrippen
zoals minder regels, meedoen, minder bureaucratie en dergelijke. Het programma
"andere overheid" is daarvan de weerslag. Dat programma is mede gebaseerd
op de analyses van de Wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid.De heer Van Thijn (PvdA):Dit klinkt mijn fractie als muziek in de oren. Kan de minister nog even
uitleggen waarom dit niet geldt voor het politiebestel in Nederland?Minister De Graaf:Ik weet dat de heer Van Thijn die vraag niet alleen aan mijn collega Remkes
heeft gesteld maar ook aan mij. Ik zal die vraag graag beantwoorden.Ik wil die senatoren danken die in algemene termen steun gegeven hebben
aan die analyse en de inzet voor die andere overheid. Dat geldt voor mevrouw
Bemelmans, de heer Platvoet, de heer Schuyer en de heer Holdijk. Natuurlijk
heeft iedereen daarover met eigen nuances gesproken. Ook de heer Van Thijn
heeft dat met zoveel woorden gedaan, zij het dat hij een zeker voorbehoud
maakte door de opmerking dat wij in ieder geval terminologisch de juiste sfeer
hadden getroffen. Vervolgens vroeg hij zich af, of beide ministers deze gedachte
dragen.Een andere overheid betekent een herdefiniëring van taken en rollen
van de overheid op tal van terreinen. Dat heeft collega Remkes zeer juist
gezegd. Het betekent niet in algemene zin een terugtredende overheid; dat
misverstand wil ik wegnemen. Het betekent ook niet in algemene termen een
alleen maar decentraliserende rijksoverheid. Het betekent wel dat de overheid
en de politiek, dus niet alleen wij, maar ook u en de Tweede Kamer, op alle
terreinen de vraag moeten stellen: is het een verantwoordelijkheid die het
beste kan worden gelegd bij de rijksoverheid of bij andere overheden; is het
een verantwoordelijkheid die aan maatschappelijke instellingen, individuele
burgers of andere groeperingen kan worden overgelaten; wat is dan nog de verantwoordelijkheid
voor de rijksoverheid opdat in ieder geval publieke belangen worden geborgd?
Dat hoef je niet zelf te doen. Je kunt er ook kaders voor stellen en vervolgens
anderen de ruimte en verantwoordelijkheid geven.Tegen deze achtergrond kijk ik ook naar het politiebestel, want daarin
zitten soms divergerende belangen. Een van de belangen is dat de politie dichtbij
de burgers staat bij de uitvoering van een aantal taken. Van oudsher is dan
ook gezegd dat je het dichtbij de burgers moet organiseren. Daarom hadden
wij vroeger 148 gemeentelijke politiekorpsen en ook nog een vrij groot korps
rijkspolitie. Er zijn andere belangen die dat enigszins tegenstreven. Er wordt
een nationaal beleid gevoerd inzake criminaliteitsbestrijding en strafvordering.
Het vergt landelijke aansturing door het openbaar ministerie. Er zijn Europese
en internationale ontwikkelingen met daarmee samenhangende schaaldiscussies
en dus ook effectiviteitsdiscussies. De uitkomsten van die discussies bepalen
wat mij betreft hoe het in de toekomst verder gaat met het politiebestel.
Het lijkt mij dat ik hiermee spreek in de lijn van collega Remkes.Ik vat dit wel onder Andere overheid, de modernisering van de overheid.
Het gaat om de rationalisering van de vraag: welke belangen zijn in het spel,
hoe kunnen wij die het beste organiseren? De vraag of het op gemeentelijk
niveau, op regionaal niveau of op landelijk niveau moet worden georganiseerd
is voor mij niet per definitie principieel. Ik heb de heer Van Thijn horen
zeggen dat bijvoorbeeld de nationale reserve een op zichzelf positief te beoordelen
element is. Ook dat is een vorm van centralisatie, van centraal beheer.Ik ben dankbaar voor de ondersteuning in generale termen door een aantal
woordvoerders van het gedachtegoed van Andere overheid. Mevrouw Bemelmans
was verheugd dat liberale ministers een gedachtegoed aanhingen dat zij in
verband bracht met termen uit het christen-democratische politieke gedachtegoed.
Dat recht gun ik de christen-democratische coalitiegenoot zeker, maar voor
hetzelfde geld kan ik een sterke redenering opbouwen dat dit bij uitstek een
sociaal-liberaal of gewoon liberaal gedachtegoed is, omdat het uitgaat van
de verantwoordelijkheid en de vrije keuze van individuele burgers en de maatschappelijke
organisaties die zij in vrijheid aangaan en omdat het ook uitgaat van vergroting
van de zeggenschap van die individuele burgers.In de richting van mevrouw Bemelmans merk ik overigens op dat in het programma
Andere overheid wel degelijk een nadere definiëring wordt gegeven van
het begrip "civil society". Ik verwijs zelfs naar de eerste pagina van de
visie Andere overheid, waarin wordt gesteld dat die term niet alleen omvat
door burgers gedragen maatschappelijke organisaties – ik neem aan dat
u dat omvat met de term "maatschappelijk middenveld" – maar ook meer
informele uitingen van burgerzin. Dat betekent dat ook op de res publica gerichte
optredens van individuele burgers daarvan deel uitmaken. "Civil society" is
een ruimer begrip dat past bij een zeer flexibele samenleving dan alleen de
klassieke term "maatschappelijk middenveld". Dat is een te beperkende term
om vanuit de overheid geredeneerd een verantwoordelijkheidsverdeling tot stand
te brengen.Ik heb mij toch verbaasd over een aantal opmerkingen. De heer Van Heukelum
heeft over de modernisering van de overheid een aantal interessante opmerkingen
gemaakt, maar ik kon zijn eloquente betoog niet altijd inhoudelijk volgen,
vooral niet toen hij zei dat zijn fractie teleurgesteld was in deze minister
en in de voorstellen en de analyse die hij op tafel heeft gelegd. Verderop
in zijn betoog zegt de heer Van Heukelum overigens, gelukkig, dat hij wel
een belangrijk deel van die analyse deelt. Mij is niet helder geworden wat
precies de achtergrond en de oorzaak van die teleurstelling is. De VVD-fractie
zegt met zoveel woorden dat het gaat om de output van de overheid, dus om
de verbetering van de prestaties en de kwaliteit van de overheid. Dat is nu
net een van de allerbelangrijkste thema's in het programma Andere overheid.
Dat is ook een van de belangrijkste thema's in de analyse. Overigens hangt
dit samen met het andere punt dat de heer Van Heukelum terecht
heel belangrijk vindt, deregulering en het terugbrengen van lasten voor burgers.
Ik meen daarom dat dit kabinet precies doet wat de VVD sterk propageert. Zo
dacht ik het althans te hebben begrepen. Dat is namelijk een selectie van
wat de overheid doet, de prestaties verbeteren, zich concentreren op datgene
wat de rijksoverheid echt zelf moet doen en ervoor zorgen dat de burgers minder
last hebben van overbodige en tegenstrijdige regelgeving en van administratieve
lasten die te zwaar drukken.De heer Van Heukelum (VVD):Dat laatste is zeker het geval. Ik denk dat wij op een heleboel punten
niet zoveel van elkaar verschillen. In mijn betoog ben ik uitgegaan van het
probleem van de afstand tussen overheid en burger. Ik heb niet zozeer bezwaar
tegen de voorstellen die de minister doet in het kader van de moderne overheid.
De minister spreekt echter bij de output van het politieke proces alleen maar
over de deregulering. Daar zijn wij een groot voorstander van, maar er is
te weinig aandacht voor een goede besluitvorming. Een van de problemen bij
de afstand tussen burger en overheid – ik gaf al even het voorbeeld
van de Tabakswet – is dat af en toe ridicule besluiten worden genomen.
Daaraan werken helpt veel meer om de kloof tussen overheid en burger te verkleinen
dan alleen maar zorgen voor een betere dienstverlening en een betere organisatie.Minister De Graaf:Ik meen dat de heer Van Heukelum daaraan heeft toegevoegd dat dit allemaal
geen centimeter opschiet. Ik ben van mening dat wij, voor zover dat de taak
en verantwoordelijkheid is van de overheid, dus van het bestuur, alles in
het werk stellen om de regelgeving te verbeteren en de stapeling van regelgeving
tegen te gaan. Dan doen wij door nieuwe wetgevingsconcepten te maken, door
ervoor te zorgen dat niet alles tot in detail op rijksniveau hoeft te worden
geregeld, door meer kaderstellende wetgeving te maken en door te kiezen voor
metatoezicht in plaats van voor een tot op het detail gericht toezicht van
de rijksoverheid. Dat heeft ook te maken met de kwaliteit van de besluitvorming.De heer Van Heukelum heeft echter een punt. Het kabinet zal hard werken
aan de kwaliteit van de wetgeving. Ik hoop en veronderstel dat dit ook geldt
voor de beide Kamers der Staten-Generaal. Zoals bekend, is ernstige kritiek
op de kwaliteit van de wetgeving niet zelden te herleiden tot discussies,
aanvullingen en opstapelingen die in het parlementaire besluitvormingsproces
over wetgeving hebben plaatsgevonden. Dat kan de regering niet veranderen.
Zij zal haar deel doen en ik ga ervan uit dat de Kamers ook hun deel zullen
doen. Dat nu is geen fundamenteel verschil van opvatting tussen de heer Van
Heukelum en mij, maar als de heer Van Heukelum zegt dat ik op het gebied van
de modernisering van de overheid voor de verkeerde ingang kies, en dat herhaalt
bij de bestuurlijke vernieuwing, dan vind hij het toch niet erg dat ik daar
opmerkingen over maak. Overigens zeg ik daarbij dat ik de ingang niet zo vreselijk
interessant vind. Als ik de uitgang maar goed kan vinden.Voorzitter. Ik vervolg met een aantal opmerkingen over de "andere overheid".
Het is geen geringe en misschien wel een zeer moeilijke opgave om de overheid
daadwerkelijk een kanteling te laten maken. Daar hoort ook het beheersen van
wat wij willen doen bij en het strikt formuleren van de eigen ambities. Ik
ben op dit punt overigens zeer ambitieus. De heer Van Thijn meent weliswaar
dat ik weinig affiliatie toon met de moderniseringsagenda. Als iemand die
deze agenda zelf heeft opgesteld, meen ik echter dat ik vooropsta in de rij
van mensen die affiliatie vertonen. Ik onderstreep wat de heer Holdijk heeft
gezegd, namelijk dat de verwachtingen moeten worden getemperd en realistisch
van aard moeten zijn. Deze verantwoordelijkheid strekt verder dan alleen de
uitvoerende macht of de overheid. Het is ook een verantwoordelijkheid in brede
zin van de politiek.Voorzitter. Ik zei al bij implicatie dat het een groot misverstand is
dat dit kabinet een nachtwakersstaat zou voorstaan waarin de burger aan zijn
lot zou worden overgelaten. Dat is onzin. Ik zou het een selecterende en presterende
overheid willen noemen. De heer Schuyer heeft groot gelijk als hij opmerkt
dat dit op een aantal onderdelen een sterke overheid betekent. Die sterke
overheid zal er op vele onderdelen moeten zijn. Alleen een sterke overheid
bepaalt vooraf waar ze wil optreden en waar niet. Als zij zelf optreedt bij
de kerntaken waarover wordt gesproken, dan moet zij dat met volle inzet en
gegarandeerde prestaties kunnen doen.Voorzitter. De heer Platvoet vroeg in het kader van zijn opmerkingen over
het democratisch concept aandacht voor de rol van burgers in de democratische
rechtsstaat. Ik ben het zeer met hem eens. Dat zal hem niet verbazen. Ik versta
onder de materiele kant van de democratie ook dat burgers anders dan via de
formele kanalen in de hoedanigheid van kiezer zoveel mogelijk betrokken zijn
en kunnen zijn bij de formulering en uitvoering van belangen waar zij mee
te maken hebben. Je ziet dat terug in het programma van de "Andere overheid".
Het gaat niet alleen om de vergroting van keuzevrijheid, maar ook om de vergroting
van de zeggenschap en het afleggen van verantwoording aan die burgers. Dit
kan gaan over benchmarking of cliëntenraden. Het betekent dat in tal
van configuraties burgers deelnemen aan een controlesysteem, een verantwoordingsteem
maar ook een beinvloedingssysteem.De heer Holdijk sprak over interactief bestuur en veranderde dat al snel
in zelfbestuur. Dit zijn wat mij betreft twee gescheiden zaken. Zelfbestuur
is niet altijd aan de orde. Wanneer verantwoordelijkheden kunnen worden overgedragen
en uitgevoerd door maatschappelijke organisaties, denk bijvoorbeeld aan scholen,
onderwijsinstellingen of zorginstellingen, dan ben ik daar een groot voorstander
van. Interactieve beleidsvorming betekent dat de overheid in debat gaat met
de burger. Dat gebeurt niet als het voorstel geformuleerd is en het een kwestie
van afstempelen is, maar dat gebeurt in een vroeg stadium om ervoor te zorgen
dat alle belangen gekend worden, er niet alleen ja of nee gezegd kan worden
maar ook alternatieven aangedragen kunnen worden. Ik plaats daar de kanttekening
bij dat interactieve beleidsvorming er nooit toe mag leiden dat burgers te
veel verwachtingen hebben en uiteindelijk teleurgesteld zijn als zij geen
gelijk krijgen. Andersom moet de volksvertegenwoordiging op lokaal of nationaal
niveau niet verworden tot een stempelmachine, omdat alles al uitgedacht, uitgesproken
en uitgepolderd is. Daar liggen de grenzen van het interactief
bestuur.In antwoord op de heer Schuyer benadruk ik dat ik namens het kabinet met
alle andere overheden, uitvoeringsorganisaties, waterschappen en ZBO's actief
wil samenwerken om te zorgen dat het programma van modernisering van de overheid
een veel breder effect heeft dan alleen op wat de rijksoverheid doet. Gelukkig
krijg ik daar heel positieve signalen over. De heer Schuyer heeft gelijk dat
de burger naar de overheid kijkt als één overheid. Het imago
van de rijksoverheid hangt in sterke mate samen met de prestaties die in andere
delen van de collectieve sector worden gerealiseerd en de transparantie daarvan.De heer Schuyer had ook een opmerking over de nadruk die wordt gelegd
op de mogelijkheden van ICT voor de innovatieve overheid, de vergroting van
transparantie en voor de dienstbaarheid voor burgers. Hij vroeg of het kabinet
rekening wilde houden met het feit dat er sprake is van vergrijzing.Ja, natuurlijk willen wij rekening houden met vergrijzing. Vergrijzing
betekent soms dat mensen op leeftijd misschien niet zo makkelijk met ICT-middelen
kunnen werken als jongere mensen, dus dat er altijd fysieke dienstverlening
naast zal staan. Tegelijkertijd ken ik tal van mensen op leeftijd voor wie
het juist een uitkomst is, als de publieke dienstverlening voor een belangrijk
gedeelte elektronisch kan verlopen, omdat dat hen fysiek ongemak bespaart,
namelijk de gang naar het loket in het stadhuis of van andere instanties.Ik dank mevrouw Bemelmans voor haar zeer doorwrochte betoog over de modernisering
van de overheid. Zij moet het mij niet euvel duiden als ik niet tot in detail
inga op haar exposé. Zij heeft een aantal vragen gesteld die grotendeels
van zeer fundamentele aard zijn en een veel uitgebreidere beschouwing verdienen
dan ik nu mondeling kan geven. Toch doe ik een korte poging.Mevrouw Bemelmans stelt dat het concept van zelfregulering en de bijbehorende
verantwoordingsplicht van zelfregulerende organen moet zijn gestoeld op een
visie op de kerntaken van de overheid, inclusief een definiëring van
het algemeen belang. Dat ben ik met haar eens. Zij vraagt in dat verband naar
een meer precieze definiëring van een aantal begrippen, zoals modernisering,
en een duidelijke omschrijving van de civil society. Ik heb al gewezen op
datgene wat daarover in het actieprogramma staat.Mevrouw Bemelmans stelt ook de vraag hoe de overheid haar verantwoordelijkheid
als borg wil waarmaken en hoe zij haar rol als toezichthouder op het toezicht
ziet, het zogenaamde metatoezicht.In de visie van het kabinet omvat modernisering van de overheid alle hervormingen
en herstructureringen die noodzakelijk zijn om tot realistische verwachtingen
van overheid en civil society over en weer te komen. De overheid is dan in
een ruime definitie op te vatten als de openbare sector. Met de civil society
wordt niet alleen het maatschappelijke middenveld in klassieke zin bedoeld,
maar ook individuele burgers en hun optreden voor zover het de publieke zaak
betreft.In een debat dat vorige week in de Tweede Kamer heeft plaatsgevonden over
het actieplan modernisering overheid, heb ik toegezegd om nog een aantal aanvullende
gedachten over de civil society te ontwikkelen en naar de Kamer te sturen.
Ik zal deze met veel plezier ook aan deze Kamer doen toekomen, omdat het van
belang is om nader met elkaar in debat te treden over wat de civil society
niet alleen is, maar ook vermag, en wat voor verwachtingen wij daarvan hebben.
Ik zal bij de uitvoering van het actieprogramma "andere overheid" ook anderen
prikkelen, van wetenschap tot commentatoren, van mensen binnen de overheden
tot mensen in de politiek, om daarover mee te denken, te schrijven en te praten.De kern van het betoog van mevrouw Bemelmans was de vraag naar een visie
op wat publieke belangen moeten heten en wat de kerntaken van de overheid
dienen te zijn. Bij het begrip kerntaken gaat het om taken waarvoor de eindverantwoordelijkheid
bij uitstek bij de overheid, in casu de rijksoverheid, is gelegd. Van metatoezicht
is sprake wanneer de overheid toezicht houdt op het toezicht dat door anderen
wordt uitgeoefend en voor dat toezicht de kaders voorstelt. De overheid kan
bijvoorbeeld private toezichtinstanties certificeren. Dat gebeurt nu ook al.
Denkt u maar aan de APK. De overheid behoudt dan systeemverantwoordelijkheid
voor een adequaat systeem van checks and balances. Zij kan daarbij gebruik
maken van nieuwe instrumenten zoals certificering, kwaliteitscontracten, prestatievergelijking
en dergelijke.Mevrouw Bemelmans heeft gelijk als zij zegt dat er altijd een dringende
noodzaak bestaat om te werken aan consensus over de vraag wat publiek belang
of algemeen belang is. Ik zal daaraan een bijdrage leveren. Ik wijs erop dat
het een naar tijd, plaats en omstandigheden verder te definiëren begrip
is. Er is in mijn ogen niet zo iets als een onvervreemdbaar, onaantastbaar
en absoluut gegeven dat wij kunnen formuleren als algemeen belang of publiek
belang. Het veronderstelt een politieke keuze die wij voor een bepaalde tijd
kunnen vastleggen en die vervolgens weer verder ontwikkeld kan worden.Al met al zal ik de discussie met mevrouw Bemelmans graag vervolgen. Wellicht
is daartoe aanleiding als ik op verzoek van de Tweede Kamer een nadere uiteenzetting
heb gegeven van het begrip civil society in relatie tot de modernisering van
de overheid. Haar vergelijking uit de buitenlandse literatuur van new public
management naar collaborative government spreekt mij aan. Zij heeft een aantal
negatieve elementen daarvan genoemd die ik onderken. Daarbij speelt de vraag
wat een kerntaak van de overheid is. Datgene wat een kerntaak is, wordt niet
zo maar in een samenwerkingsverband gebracht met andere partners. De overheid
draagt daarvoor de eerste en laatste verantwoordelijkheid.Er is bij deze en gene woordvoerder een misverstand gerezen over de vraag
wat precies de doelstelling van het kabinet is bij deregulering, met name
bij de administratieve lasten. Verschillende woordvoerders hebben gezegd dat
het kabinet 25% van de regelgeving zou willen terugdringen. Dat staat nergens.
Het is ook niet de vooropgezette bedoeling. Als aan het eind van een rit als
gevolg van andere doelstellingen 25% minder regels over zijn, heb ik daar
geen moeite mee, maar het is geen doelstelling op zichzelf. Wat wel een kwantificeerbare
doelstelling is, is 25% reductie van administratieve lasten. De heer Platvoet
vroeg wat dat precies betekent.25% reductie van administratieve lasten is in tijd en zelfs in geld te
waarderen. Je kunt daar een systeem op zetten. De ministers
van Economische Zaken en van Financiën hebben al in een vorige kabinetsperiode
voor de reductie van de administratieve lasten van het bedrijfsleven zo'n
model ontwikkeld. Het komt er simpelweg op neer dat als een burger een contact
heeft met de overheid en er moeten formulieren worden ingevuld, die formulieren
eerst moeten worden opgehaald en dan ingevuld en afgeleverd. Daar gaat tijd
over heen. Je kunt daarvoor een norm nemen, bijvoorbeeld het minimumloon of
een andere norm. Hoeveel tijd is een burger daarmee kwijt? Is dat noodzakelijk?
Hoe kan die tijd verminderd worden? Je kunt die tijd meetbaar verminderen
door de regelgeving te vereenvoudigen, de procedures te vereenvoudigen, door
regels die onzinnig zijn gebleken niet meer toe te passen en af te schaffen,
maar ook door ICT. Door ICT kan de administratieve last, uitgedrukt in termen
van tijd en geld enorm verminderen. Dat wordt dus bedoeld met administratievelastenreductie.
Deregulering kan daarbij een rol spelen, maar is niet hetzelfde.Ik zou dus het misverstand weg willen nemen dat wij kiezen voor 25% minder
regels. Er kunnen wel degelijk minder regels komen, maar op sommige terreinen
kan het zelfs leiden tot meer wetten, wat niet wil zeggen: meer gedetailleerde
regels. Als wij besluiten om taken aan anderen over te laten, maar wel de
waarborgen op rijksniveau willen vaststellen, dan kan daar een aparte wet
voor komen, terwijl kaderwetgeving de uitwerking van details overlaat aan
andere overheden of maatschappelijke instellingen onder procedurele waarborgen
die te maken hebben met de rechtsstaat en de verantwoordelijkheid van de overheid.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik ken de discussie en de stukken die bij het ministerie van Financiën
een rol hebben gespeeld. Ik had het over uw ministerie. Ik vroeg mij af wat
een vermindering met 25% betekent en hoe dat vervolgens wordt vertaald in
formatieplaatsen of geld. U hebt het nog niet geconcretiseerd.Minister De Graaf:Ik zou het onjuist vinden om te zeggen dat als de rijksoverheid 25% minder
administratieve lasten oplegt aan de burger dit 25% minder ambtenaren inhoudt.
Die één-op-één-benadering is in ieder geval niet
juist.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat beweer ik ook niet; ik vraag het natuurlijk aan u.Minister De Graaf:Daar kan ik u gelijk antwoord op geven. Het ene ministerie heeft, gelet
op de sector, de verantwoordelijkheid en de taken ervan, natuurlijk in veel
sterkere mate dan het andere te maken met administratieve lasten die door
regelgeving of procedures van het ministerie worden veroorzaakt voor burgers.
Dat ministerie zal, wat mij en mijn coördinerende verantwoordelijkheid
betreft, dus zwaarder worden "aangeslagen" voor de reductie van administratieve
lasten. Als dat betekent dat men in organisatorisch opzicht een taak beëindigt
of met minder mensen een taak overhoudt, heeft dat dus ook effect in termen
van personeel of middelen. Sommige ministeries – u kunt ze natuurlijk
zelf aanwijzen – hebben veel uitvoeringsregelingen waarbij burgers betrokken
zijn. Dat geldt voor SZW, maar dat kan ook voor VWS en andere ministeries
gelden. Bij andere ministeries, zoals bij Buitenlandse Zaken, moet je wat
steviger zoeken waar precies een last voor burgers uit voortvloeit.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat geldt natuurlijk ook voor uw eigen ministerie.Minister De Graaf:Dat geldt ook voor het ministerie van collega Remkes en mij. Ook daar
zitten nog wel een paar kleine lastjes die wij kunnen verminderen. Dat zullen
wij keurig in kaart brengen. Natuurlijk krijgt het parlement van ons een plan
van aanpak voor de reductie van de administratieve lasten voor burgers. Ik
zei al dat ICT in dat actieplan een buitengewoon belangrijke rol speelt, niet
omdat ik een soort profeet ben ten gunste van technologische innovatie, maar
omdat ik daadwerkelijk geloof dat door goed gebruik te maken van moderne informatie-
en communicatietechnologie de lasten enorm verminderd kunnen worden; dat geloof
kan ook worden onderbouwd. Dat is in het belang van de burger en van de overheidsorganisatie.De heer Van Heukelum vroeg naar de stand van zaken met betrekking tot
de deregulerings- of ontbureaucratiseringstoets. Collega Donner en ik ontwikkelen
die toets; daarover zult u te zijner tijd natuurlijk meer van ons vernemen.De heer Van Heukelum deed de interessante suggestie om in wetgeving meer
gebruik te maken van horizonbepalingen. Dergelijke bepalingen worden op zich
weleens toegepast. Ik wil niet op voorhand zeggen dat dat voor alle regelgeving
moet gelden, ook niet met een beroep op voormalige Amerikaanse staatsmannen.
Ik kan mij voorstellen dat in voorkomende gevallen ook wordt gekozen voor
een evaluatiebepaling, die dwingt tot een rationalisering van de vraag of
wij met die regelgeving doorgaan, zonder dat zij direct van rechtswege afloopt.
Ik zal dit graag met de minister van Justitie opnemen. Ik wil het graag laten
afhangen van het regelcomplex in de specifieke wetgeving ter zake.In het programma "Modernisering overheid" wordt, zoals gezegd, natuurlijk
ook aandacht besteed aan de taakanalyse. Daarna, in aansluiting daarop en
als een logisch gevolg daarvan wordt ook aandacht besteed aan de organisatie
van de rijksdienst. De heer Schuyer heeft daar een paar opmerkingen over gemaakt.
Hij vroeg zich ook af of dat nog zal leiden tot een politiek testament. Ik
acht mij in het algemeen veel te jong om in termen van "testament" te willen
praten, niet alleen qua leeftijd, maar ook qua politieke toekomst. Ik zeg
de heer Schuyer echter toe dat het op het punt van de politieke sturing –
bijvoorbeeld het punt van een kernkabinet en de rol van staatssecretarissen,
waarover sommige partijen inmiddels vrij expliciete opvattingen hebben gedebiteerd –
natuurlijk de bedoeling is dat de daarop betrekking hebbende visie, beslagen
met concrete voorstellen, klaar is op het moment waarop een volgende verkiezing
zich aandient en dus ook een volgende formatie kan plaatsvinden. Die visie
is dan inclusief een concept van de organisatie van de rijksdienst. Dat concept
kan te maken hebben met kwesties zoals het kerndepartement, samenvoegingen
of juist een veel flexibeler organisatie van de rijksdienst. Ik denk dat de
heer Schuyer dat bedoelt. Het is moeilijk voorstelbaar dat je halverwege de
rit van een kabinet gaat zeggen: elke minister kijkt naar de andere en één van beiden is over drie dagen weg, want wij reduceren de omvang van
het kabinet met de helft. Je kunt er echter wel voor zorgen dat de zaak bij
de volgende formatie en informatie goed onderbouwd tot besluitvorming kan
leiden en dat de Kamers en de regering er vervolgens over kunnen spreken.
Dit soort grote beslissingen wordt immers altijd bij de formatie en informatie
genomen. Het is uitdrukkelijk onze bedoeling om dat niet alleen in de boezem
van de uitvoerende macht te houden, maar ook te delen met de Kamer, zodat
het debat in alle hevigheid kan plaatsvinden.Ik rond het onderdeel modernisering overheid af met de beantwoording van
enige door de heer Holdijk gemaakte opmerkingen. Hij heeft zeer terecht –
ook hem dank ik voor zijn betoog – nog eens de nadruk erop gelegd dat
burgerschap iets anders is dan consumentisme en dat wij de burger ook niet
alleen als consument, maar ook als verantwoordelijke moeten aanspreken. Op
het moment dat wij de keuzevrijheid van burgers willen vergroten en burgers
meer zeggenschap willen geven, hoort daar ook bij dat wij een beroep mogen
doen op de gemeenschapsverantwoordelijkheid van burgers, niet als een formele
verplichting, maar wel als een onderdeel van het leven in een samenleving
waar ook anderen in leven.De heer Holdijk heeft daarnaast opgemerkt dat wij niet toe zouden moeten
naar een managementstaat. Zijn stelling over managers die vluchten in de leegte
van management – daar kwam het, als ik het goed heb, ongeveer op neer –
zou ik wat willen relativeren. Er werken heel wat mensen in overheidsdienst
en daarbuiten, die getooid zijn met de functieaanduiding "manager" en die
buitengewoon zinvol werk doen. Ook geldt niet dat managers zich niet met de
inhoud bezighouden en anderen wel. Vaak gaat het bij management juist om het
kanaliseren van waar anderen mee bezig zijn in primaire processen en beleidsvragen.
Een grote organisatie kan volgens mij nooit zonder management en wij zouden
dat ook niet moeten willen nastreven. De heer Holdijk heeft wel gelijk dat
wij de staat niet zouden moeten beschouwen als een managementvraagstuk pur
sang, of als een bedrijfsmatig vraagstuk. Dat ben ik van harte met hem eens.Hij heeft ook nog de vraag gesteld of wij een inschatting kunnen geven
van de personele consequenties van de afslanking en de reorganisatie van de
overheid. Ik kan daar nu slechts beperkt op antwoorden. Voor zover het de
taakstellingen uit het Hoofdlijnenakkoord van dit kabinet betreft, is het
een gegeven; dat is financieel beslagen en die taakstellingen moeten als het
ware worden verzameld. Het gaat hier om een reductie- en een efficiencytaakstelling.
De takenanalyse kan betekenen dat sommige overheidsdiensten nog groeien. Zo
besteden wij in deze tijd veel aandacht aan veiligheid en de bestrijding van
terrorisme en het is dus niet gezegd dat uitgerekend de diensten die zich
daarmee bezighouden, worden gereduceerd. Ik denk niet dat veel mensen in Nederland
daarop zitten te wachten. Anderzijds kan het, als er sprake is van een taakbeëindiging,
een taakvermindering of een taakdeling met andere overheden, gevolgen hebben
voor het aantal plaatsen bij een dienst of het functioneren van een overheidsdienst.
Ik kan dit nu niet kwantificeren, maar ik kan natuurlijk wel toezeggen dat
wij die gevolgen van de taakoperatie in kaart zullen brengen.Het spreekt vanzelf dat wij hierover ook met vertegenwoordigers van het
personeel zullen spreken. Dat geldt trouwens in brede zin, want het programma
andere overheid is geen kwestie van een solo-optreden, niet van mij en niet
van het kabinet. Wij spreken daar met heel velen over en dat geldt, wat mij
betreft, dus ook voor de organisaties van overheidspersoneel.Ik kom nu tot een aantal opmerkingen over de andere, misschien wat meer
geprofileerde onderwerpen die onder het begrip "bestuurlijke vernieuwing"
vallen. Ik heb in mijn inleiding reeds gepoogd om een verbinding te leggen
tussen de modernisering van de overheid enerzijds en de meer in het oog springende
onderdelen van de bestuurlijke vernieuwing anderzijds, zoals de gekozen burgemeester
en wijziging van het kiesstelsel. Ik realiseer mij – sommige leden hebben
dat ook gezegd – dat het debat in de Tweede Kamer over het kiesstelsel
nog moet beginnen, want het eerste hoofdlijnendebat vindt pas over een paar
weken plaats. Op het punt van de gekozen burgemeester is het debat op gang
gekomen. Voor uw Kamer leidt dat natuurlijk tot een zekere terughoudendheid.
Ook ik zal nu niet hier het hele debat gaan voeren, want het moment daarvoor
is het moment waarop de wetgeving bij uw Kamer aanlandt. Het is natuurlijk
ook mogelijk dat die wetgeving niet bij uw Kamer komt; dat heb ik niet helemaal
zelf in de hand.Ik ben mij er zeer wel van bewust dat het debat over de gekozen burgemeester
en het kiesstelsel nooit een "walkover" zal zijn. Zelfs al zou deze Kamer
de wetsvoorstellen die ik zal indienen, briljant vinden, dan nog zou het de
eer van deze Kamer en mijn eer te na moeten zijn om dat wetgevingstraject
een "walkover" te laten worden. De wetsvoorstellen voor onder meer rechtstreekse
verkiezingen behelzen immers een democratische vernieuwing die raakt aan de
essentie van ons stelsel. Ik verwacht niet anders dan dat die wetsontwerpen
aanleiding zullen zijn voor een buitengewoon kritisch – ik hoop natuurlijk
positief kritisch – getoonzet debat in beide Kamers der Staten-Generaal.Ik kan de heer Van Thijn geruststellen, want ik ben het met hem eens dat
de gekozen burgemeesters geen slappelingen hoeven te zijn. Integendeel, het
streven van de regering om te komen tot een gekozen burgemeester is er juist
op gericht om de positie van de burgemeester te versterken. Wij gaan er dan
ook van uit dat sterke persoonlijkheden zich voor deze functie kandidaat zullen
stellen.De heer Van Thijn relateert de beheersverantwoordelijkheid van 25 burgemeesters
aan de sterke positie van de huidige burgemeesters. Hij voegde daar nog aan
toe dat wij die beheersverantwoordelijkheid zouden moeten behouden, omdat
afschaffing daarvan zou leiden tot een verzwakking van de positie van de gekozen
burgemeester. Ik denk niet dat er een causale relatie is tussen een eventuele
wijziging van het politiebestel en de introductie van de gekozen burgemeester.
De discussie over het politiebestel had zich, gezien de geschiedenis van de
afgelopen 15 jaar, namelijk toch wel in alle hevigheid ontwikkeld.Bovendien is het volgens mij onjuist om de beheersbevoegdheid van die
25 korpsbeheerders centraal te stellen in de discussie over
de positie van de burgemeester. Ik vraag mij namelijk af wat dit eigenlijk
betekent voor die andere 450 burgemeesters. Zijn dat op dit moment soms beklagenswaardige
figuren, omdat zij geen korpsbeheerders zijn maar desondanks wel betrokken
zijn bij het beheer? Zij spreken immers mee over het beheer en hebben ook
zitting in een regionaal college. Ik zie vooralsnog dus niet in waarom de
essentie van de positie van de gekozen burgemeester op het gebied van veiligheid
gelegen is in het feit dat 25 van hen korpsbeheerder zijn.De heer Van Thijn (PvdA):Ook gij dus ...Zowel minister Remkes als u spreekt met enig dédain over die 25
burgemeesters. Dat zijn echter wel de burgemeesters van de grootste gemeenten
in Nederland met een enorme verantwoordelijkheid voor de veiligheid in gemeenten
en regio's waar de problemen het grootst zijn. U mag dan tien keer zeggen
dat er geen relatie is tussen het politiebestel en het nieuwe burgemeesterstelsel,
bij mij gaan toch alle alarmbellen rinkelen als ik hoor dat de 25 belangrijkste
burgemeesters hun beheersfunctie dreigen kwijt te raken. Ik vind het al met
al een weinig fraai plaatje.Minister De Graaf:Ik merk in de eerste plaats op dat het voorbarig is om, nog voordat de
evaluatie van het bestel van start is gegaan, te concluderen dat 25 burgemeesters
hun beheersfunctie zouden moeten opgeven. In de tweede plaats is de discussie
over de introductie van de gekozen burgemeester op zichzelf relevant en heeft
zij geen causaal verband met de discussie over het politiebestel. De heer
Van Thijn kent de ontwikkelingen van het politiebestel sinds het midden van
de jaren tachtig net zo goed als minister Remkes en ik. In deze periode zijn
wij overgegaan van vrijwillige samenwerking in de regio's naar verplichte
regionale samenwerking met regionaal beheer. Vervolgens heeft er een zekere
centralisatie plaatsgevonden, zie de nationale recherche en de interregionale
rechercheteams.Er is dus sprake van een ontwikkeling die als zodanig niets te maken heeft
met de discussie over de vraag of er wel of niet een gekozen burgemeester
moet komen. Dat die ontwikkeling ook weer tot nieuwe besluitvorming kan leiden,
sluit ik niet uit. Het is echter geen vanzelfsprekende conclusie, zeker niet
in dit stadium, dat er dus sprake is van het overnemen van beheer door wie
dan ook. Dat zal die evaluatie moeten uitwijzen en daarna zal het debat plaatsvinden.
Wat mij betreft is de essentie van de veiligheidsportefeuille van de gekozen
burgemeester gelegen in het feit dat de politie in de gemeente op een aantal
terreinen gewoon doet wat de burgemeester zegt en dat hij kan beschikken over
voldoende politie. De burgemeester heeft bovendien een sterke positie met
betrekking tot integrale veiligheidsverantwoordelijkheden. Het gaat dan om
handhaving van regelgeving op bijvoorbeeld sectorterreinen en zaken die niet
alleen te maken hebben met de politie, maar ook met sociale veiligheid.De heer Van Thijn heeft gevraagd of het de bedoeling is dat er dit jaar
onomkeerbare stappen worden gezet. Wat mij betreft is dat nog steeds de bedoeling.
Niet voor niets voeren wij debatten in de Kamer en wordt het wetsontwerp deze
zomer aangebonden aan de Raad van State. Dat was de afspraak en dat zal ook
gebeuren. De heer Van Thijn meent ook dat de Tweede Kamer een stokje heeft
gestoken voor de invoering in 2006 van de gekozen burgemeester voor alle burgemeestersposten.
Hij had het over "massaontslag", maar dat is in wezen hetzelfde. Ik formuleer
het alleen positief. Ik heb groot respect voor het burgemeesterskorps, maar
in het kader van de reductie van Defensiepersoneel, waar sprake is van het
schrappen van 11.000 fte's, heb ik niet in termen van "massaontslag" horen
spreken, laat staan dat de kranten daarmee openden. Zodra het gaat over de
positie van een paar honderd burgemeesters – hoe belangrijk ik die ook
vind – is er plotseling sprake van heel andere terminologie. Dat verrast
mij af en toe en dat moet de heer Van Thijn mij maar vergeven.De Tweede Kamer heeft er geen stokje voor gestoken, maar heeft collega
Remkes en mij gevraagd om bij de ontwikkeling van het invoeringstraject ook
een paar varianten uit te werken en aan de Kamer voor te leggen. Daarbij is
nadrukkelijk gevraagd om een variant die een geleidelijke invoering in een
reeks van vier jaar mogelijk maakt, te beginnen in 2006. Ik heb de Kamer geantwoord
dat het kabinet zeer willens is om die variant nog eens aan de Kamer voor
te houden. Dit wil echter niet zeggen dat het kabinet dan tot de conclusie
komt dat het ook anders kan dan het kabinet zich voorneemt. Dat heeft te maken
met het model dat niet alleen door het kabinet wordt voorgestaan, maar ook
door de commissie-Opstelten vanuit VVD-kringen, de commissie-Deetman uit CDA-kringen
en vele commentatoren. Dit model houdt in dat de burgemeester op het moment
dat de raad wordt gekozen de positie heeft om de samenstelling van het college
te beïnvloeden, een leidende rol te spelen bij het formuleren van het
programma van het college en de portefeuilles te kunnen verdelen. Het heeft dan
weinig zin om de burgemeester pas te kiezen als het college en de raad bijvoorbeeld
al anderhalf jaar op stoom zijn. Wij zullen daarover verder spreken met de
Tweede Kamer. Voorts zullen wij de verschillende uitvoeringsvarianten uitschrijven
en aan de Kamers aanbieden.Proberen wij de gekozen burgemeester te krampachtig in de Grondwet te
dringen? Ik kan daar vrij kort over zijn: nee. Dat betekent niet dat het niet
politiek wenselijk kan zijn om op één punt te streven naar een
grondwetsherziening. Dit betreft de positie van voorzitter van de gemeenteraad.
Een aantal fracties in de Tweede Kamer heeft deze wens geformuleerd. Overigens
hoeft die grondwetswijziging niet te zijn afgewikkeld voordat de gekozen burgemeester
wordt geïntroduceerd.De heren Van Thijn, Platvoet en Van Raak hebben gesproken over de positie
van de gemeenteraad. De heer Van Thijn zei zelfs dat de positie van de gemeenteraad
en die van wethouders onaangetast moet blijven. Daar past één
relativerende opmerking bij. Ik geloof niet dat je de gekozen burgemeester
een sterke gekozen burgemeester kunt laten zijn als je tegelijkertijd zegt:
noch de raad noch wethouders mogen aan positie inboeten. Met velen van u ben
ik van mening dat de positie van de raad niet aan belang mag inboeten. Dat
is niet de bedoeling. Dat betekent dat het primaat van de raad niet ter discussie
staat en dat dit ook gewoon in de Grondwet kan blijven staan. Dat heeft te
maken met het feit dat de raad in deze representatieve democratie
is gekozen door vrijwel alle kiezers, al heeft een enkele partij het niet
gehaald. De burgemeester wordt over het algemeen gekozen door een meerderheid
van de kiezers, dus niet door alle kiezers. Een deel heeft immers op een andere
kandidaat gestemd. De raad heeft dus een legitimatie om een heel belangrijke
rol te spelen in de gemeente en dat moet ook gebeuren.Er is geen sprake van spanning. Ik hoor mensen weleens zeggen dat een
direct gekozen burgemeester en een rechtstreeks gekozen gemeenteraad niet
samen kunnen. Ik ken geen democratie in de wereld waarin een gekozen bestuurder
bestaat, of het nou een Amerikaanse president is of een burgemeester in een
Duitse deelstaat, waarin niet tegelijkertijd een rechtstreeks gekozen democratische
volksvertegenwoordiging is die een tegenmacht biedt. Dat moet wat mij betreft
ook.De heer Van Raak (SP):De gemeenteraad is in Nederland erg sterk in vergelijking met die in andere
landen, met name in vergelijking met landen waar burgemeesters een sterke
positie hebben. Wanneer de burgemeester en de gemeenteraad rechtstreeks zijn
gekozen, gaat dit ten koste van de macht van de gemeenteraad. Dat kan niet
anders. Wie is er bijvoorbeeld de baas als er een conflict is tussen deze
partijen?Minister De Graaf:Ik neem aan dat de heer van Raak kennis heeft genomen van de brief van
de regering aan de Tweede Kamer over haar opvatting hierover. Hierin is een
voorstel geformuleerd over een conflictregeling. Hij heeft dan ongetwijfeld
kennisgenomen van het feit dat de raad wanneer er sprake is van onwerkbare
duurzaam verstoorde verhoudingen uiteindelijk in een bijzondere procedure,
met inschakeling van bijvoorbeeld de Commissaris van de Koningin die kijkt
of de verhoudingen niet kunnen worden hersteld, bij gekwalificeerde meerderheid
kan besluiten dat er niet verder kan worden gewerkt. Dat betekent in het gros
van de gevallen dat er nieuwe verkiezingen voor een burgemeester zullen plaatsvinden
waarbij de burgemeester die in conflict is geraakt met de raad opnieuw kandidaat
kan zijn.De heer Van Raak (SP):Dat klinkt een beetje omslachtig. Het leidt in elk geval tot allerlei
regels en bureaucratie.Minister De Graaf:Het leidt niet tot bureaucratie. Het leidt gewoon tot verkiezingen.De heer Van Raak (SP):Kunt u aangeven hoe de direct gekozen burgemeester een meerwaarde heeft
ten opzichte van de gemeenteraad in het dichten van de kloof tussen bestuur
en kiezer? Daar is het immers allemaal om begonnen.Minister De Graaf:Ik bedoel dit niet onoprecht, maar wij hebben natuurlijk een- en andermaal
in diverse stukken die ook de Eerste Kamer hebben bereikt, aangegeven om welke
redenen wij streven naar een gekozen burgemeester. Dit streven heeft niet
alleen te maken met versterking van het democratische principe, maar ook met
de slagvaardigheid van het bestuur en de positie van de burgemeester als de
leidende bestuurder in een gemeente. U zult het mij niet euvel duiden als
ik dat niet helemaal ga uitspinnen. Het is een plus op de sterke gemeenteraad
die wat mij betreft ook buitengewoon sterk kan blijven. Ik heb de indruk dat
er ook aan de overzijde van het Binnenhof sterke steun bestaat voor het behoud
van de sterke positie van de raad.De heer Van Thijn (PvdA):Ik zou de leden willen voorstellen om hier nu niet in the blind over alle
varianten van de gekozen burgemeester te praten. Onze tijd komt nog.Minister De Graaf:Ik mag natuurlijk niet uw agenda en uw orde bepalen, maar ik ben het eens
met de heer Van Thijn, zij het dat hij als eerste een aantal vragen over de
gekozen burgemeester heeft gesteld. Ik heb geprobeerd om die te beantwoorden.De heer Van Heukelum zei met betrekking tot beide voorstellen voor bestuurlijke
vernieuwing dat zijn partij er niet enthousiast over is en dat ook nooit is
geweest. Hij concludeerde opnieuw dat de minister voor BVK de verkeerde ingangen
koos. Ik zou tegen hem willen zeggen dat ik de discussies binnen de VVD niet
voorzit en dat ik er niet bij betrokken ben, maar dat ik wel de indruk heb
dat er in zijn partij inmiddels zeer veel verschillende opvattingen leven.
Ik dacht ook dat een van zijn fractiegenoten lid is geweest van de commissie-Opstelten.
Ik meen dat de heer Van Aartsen inmiddels heel radicale voorstellen heeft
gedaan over het kiesstelsel. Ik concludeer dat het nog niet helemaal zeker
is hoe er in zijn partij wordt gedacht. Ik kan wel een beetje afleiden uit
zijn woorden hoe de VVD-fractie in de Eerste Kamer over dit onderwerp denkt.De heer Van Heukelum (VVD):De minister had goed moeten luisteren. Ik heb mijn opmerkingen zeer zorgvuldig
geformuleerd, ook omdat mijn fractie hier nog over heeft gesproken. Ik heb
gezegd dat mijn partij in het verleden nooit zo veel heeft gezien van dit
soort dingen, maar dat in mijn partij duidelijk een evolutie gaande is met
betrekking tot dit onderwerp. Daar spreken wij nog over. Ik heb in ieder geval
niets gezegd over onze toekomstige houding in dezen.Minister De Graaf:Dan hoop ik maar dat de opmerking dat ik op deze fronten de verkeerde
ingang kies, voornamelijk voor het verleden geldt en niet voor het heden of
de toekomst.Een aantal woordvoerders in de Eerste Kamer heeft opmerkingen gemaakt
over de voorgenomen wijziging van het kiesstelsel. De heer Van Raak heeft
gevraagd om een nadere explicitering van de nadelen van het huidige stelsel
van de evenredige vertegenwoordiging. Misschien dat ik in dit geval de wijze
woorden van de heer Van Thijn in herinnering mag roepen, namelijk dat daarover
nog een aparte discussie wordt gevoerd zodra het wetsvoorstel in deze Kamer
wordt besproken.Het huidige stelsel van evenredige vertegenwoordiging, dat in essentie
buitengewoon belangrijk is en past bij de Nederlandse verhoudingen en de Nederlandse
politieke traditie, moet worden aangevuld met een meer personalistisch element
en een regionaal element. Dit is een van de noodzakelijke elementen in het
voorstel van de regering, niet omdat zij denkt dat regiobelangen veel te weinig
worden behartigd in de Tweede Kamer, maar omdat zij het wenselijk acht dat
er meer herkenbare Kamerleden met een eigen kiezersmandaat en kiezersforum
waarmee men in contact kan treden, komen. Het systeem van de
evenredige vertegenwoordiging dat wij kennen, dus het Leidse systeem, maakt
dat de bekendheid van Kamerleden over het algemeen beperkt blijft tot een
betrekkelijk gering aantal mensen, zijnde de lijsttrekkers, fractievoorzitters
en een enkel zogenoemd electoraal kanon. Ik hoef geen namen te noemen; elke
partij heeft er naast de fractievoorzitter misschien één à
twee van in huis. Dit betekent ook dat een groot aantal Kamerleden, overigens
los van hun voortreffelijke kwaliteit, inzet enz., betrekkelijk anoniem en
zonder direct eigen mandaat in de Kamer huizen met alle gevolgen van dien
voor hun positie in de partij en in de fractie en voor de verhouding tussen
de Tweede Kamer en de regering. Niet voor niets heet de Hoofdlijnennotitie
van de regering "Naar een sterker parlement". Er bestaat naar het oordeel
van de regering een causaal verband tussen de vormgeving van het kiesstelsel,
het aantrekken van meer mensen met een eigen mandaat in de Kamer door wijziging
van het kiesstelsel en het functioneren van met name de Tweede Kamer.De heer Van Raak heeft gevraagd of er meer kleurrijke kandidaten kwamen.
Er komen in ieder geval meer herkenbare kandidaten met een eigen mandaat.
Daar is het stelsel net voor bedoeld, meer dan thans het geval is.De heer Van Raak maakte voorts een opmerking over de kosten van de regionale
campagne. Die opmerking betreft de technische uitwerking van dit alles. Ik
ben het overigens niet eens met de stelling die de heer Voorman enkele weken
geleden lanceerde, als ik mij niet vergis. Volgens hem kost elke regionale
campagne voor elke partij € 50.000. Ik denk daarentegen dat free
publicity van zeer grote betekenis zal zijn. Nu besteedt de ene partij ook
al minder geld aan de campagne dan de andere partij. Over die aangelegenheid
beslissen de partijen zelf, al zijn er grenzen aan partijfinanciering. Minister
Remkes zal dit in een ander verband met de Tweede Kamer bespreken.Ik ben het met de heer Schuyer eens dat stabiliteit van openbaar bestuur
buitengewoon relevant is en dat die stabiliteit niet door een kiesstelsel
mag worden doorbroken. Een kiesstelsel mag niet leiden tot chaos en instabiliteit.
Ik ben ervan overtuigd dat het door het kabinet gepresenteerde kiesstelsel
dit op generlei wijze doet. Het gaat namelijk uit van de huidige mechanismen
die leiden tot representatie in de Kamer. Daar verandert niets aan, als het
gaat over partijen, aantallen partijen en aantallen zetels; dat principe blijft
gewoon recht overeind. Het wordt alleen aangevuld met een extra stem voor
de kiezer die met die tweede stem kan bepalen niet hoeveel mensen méér
in de Kamer komen, maar welke personen op de zetels komen.Ik geloof niet dat dit leidt tot een instabiliteit, maar ik zou zonder
harde bewijzen ook niet durven stellen dat het tot een grotere stabiliteit
leidt, want daarvoor moet je kiezen voor stelsels met een voorkeurstem of
met een toegangsdrempel van bijvoorbeeld 5% zoals dit in Duitsland geldt.
Daar zijn wij in Nederland nooit een voorstander van geweest, althans de laatste
tientallen jaren niet, omdat wij menen dat een kenmerk en ook een kleurrijk
en zinvol kenmerk van het Nederlandse democratisch bestel is dat minderheden,
ook wanneer zij niet zo vreselijk groot zijn, toch in de volksvertegenwoordiging
gerepresenteerd kunnen worden, al is het maar met één persoon,
zodat die stem ook in de volksvertegenwoordiging gehoord kan worden. Onze
drempel ligt op het niveau van de kiesdeler en ik zie vooralsnog geen reden
om dat te wijzigen.Voorzitter. Hiermee heb ik ongetwijfeld geen recht gedaan aan alle sprekers
op alle onderdelen, maar ik kijk naar het moment van de dag en ik kan mij
niet voorstellen dat u mij thans uitnodigt om nog een half uur door te gaan.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede dat op 3 februari 2003 respectievelijk op 13
februari 2004 de geannoteerde respectievelijk de aanvullende geannoteerde
agenda met bijlagen is ontvangen van de JBZ-Raad van 19 februari aanstaande.
De ontwerpbesluiten geagendeerd onder de nrs. 2d, 2e, B1, B7 en B8 zijn daarbij
als koninkrijkbindend aangemerkt.De bijzondere commissie voor de JBZ-Raad heeft zich heden beraden over
de voorgelegde ontwerpbesluiten en adviseert als volgt: Met de ontwerpbesluiten geagendeerd onder de nrs. 2d en 2e kan worden
ingestemd. Instemming wordt onthouden aan de ontwerpbesluiten geagendeerd
onder de nrs. B1 en B8 wegens de motie-Jurgens. Ook wordt instemming onthouden
aan het ontwerpbesluit geagendeerd onder nr. B7, aangezien de commissie de
definitieve tekst wenst af te wachten.Ik stel de Kamer voor, dit advies te volgen.Aldus wordt besloten.De voorzitter:Dan gaan wij nu verder met de behandeling van de begroting van BZK, de
begroting van het Gemeentefonds en de begroting van het Provinciefonds.In tweede termijn is het woord aan de heer Van Thijn.De heer Van Thijn (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de beide ministers voor hun uitvoerige
antwoord. Wij hebben het volle pond gekregen, zowel kwantitatief als kwalitatief!
Ik moet er alleen niet aan denken dat dit debat had moeten plaatsvinden met
drie ministers van Binnenlandse Zaken.In verband met de tijd wil ik volstaan met twee punten. Ik realiseer mij
dat ik daarmee onrecht doe aan de zeer omstandige beantwoording van beide
ministers.Minister Remkes heeft bij mij een aantal gevoelens van onrust kunnen wegnemen,
met name door de manier waarop hij de methodiek van de prestatiecontracten
heeft ingevuld en aandacht heeft gegeven aan de kwalitatieve elementen in
die contracten. Hij heeft gezegd zich ervan bewust te zijn dat de overheid
geen bedrijf is. Alles wat hij daaraan verbond, heeft mijn reserve op dat
punt minder doen worden.Hij heeft mijn fractie echter niet kunnen geruststellen met betrekking
tot het zwaard van Damocles dat boven het politiebestel hangt. Weliswaar heeft
hij alles gedaan om piketpalen te slaan en duidelijk te maken dat de lokale
inbedding van de politie niet in gevaar is. Hij is echter een zeer geroutineerd
politicus en het was heel duidelijk zijn hoofddoelstelling om alle opties
open te houden tot aan de evaluatie. Ik vrees dat die evaluatie zal uitmonden
in een voorstel om het beheer van de politie uiteindelijk te
centraliseren, om niet te zeggen te nationaliseren. Zoals ik reeds heb gezegd
in mijn eerste termijn, acht ik dat funest en bovendien in strijd met de moderniseringsagenda.
In dit stadium zijn daarover nu genoeg woorden gewisseld.Mijn tweede opmerking betreft het antwoord van minister De Graaf en van
minister Remkes over het takenpakket van een eventueel te kiezen burgemeester.
Minister De Graaf heeft gezegd dat die dossiers niet gekoppeld mogen worden,
dat het autonome processen zijn. Ook daar ben ik echter niet gerust op, omdat
ik onze pappenheimers in het bestel zo langzamerhand ken. Ik vind het jammer
dat minister De Graaf niet de geruststellende woorden heeft kunnen spreken
dat zijn beleid erop gericht is om de gekozen burgemeester in de volle waardigheid
van zijn politiefunctie te laten aantreden voor zover het de 25 korpsbeheerders
betreft. Ik meen dat hierop maar een antwoord mogelijk is, namelijk dat mijn
fractie zal overwegen om nadere voorstellen ter zake van de gekozen burgemeester
pas te behandelen als de resultaten van de evaluatie van het politiebestel
bekend zijn. Ik nodig de minister uit om het zover niet te laten komen.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Voorzitter. Ik bedank de ministers voor de beantwoording van enkele van
mijn vragen. Ik had opgemerkt dat een heldere definitie van civil society
ontbrak. Ik had natuurlijk twee definities aangetroffen in de voetnoot bij
het stuk, maar die spraken elkaar op een wezenlijk onderdeel tegen zonder
dat duidelijk werd met welke definitie men verder wilde gaan. Het wezenlijke
verschil is dat in het ene geval het optreden van de individuele burger wordt
meegenomen en in het andere geval de definitie van civil society wordt beperkt
tot vrijwillige associatieve relaties. Dat is de klassieke definitie van civil
society.Ik begrijp uit het antwoord van minister De Graaf dat er met het meenemen
van het individu een liberale definitie wordt gegeven van civil society. Daarin
gaan de liberale en de christen-democratische visies op deze thematiek van
het middenveld wellicht uiteen. Ik weet overigens dat er vanaf de jaren tachtig
een herwaardering van het middenveld merkbaar is, ook bij andere politieke
partijen. Er werd evenwel verschillend gedacht over de vraag wat dat betekende
voor de inhoud van de resulterende gespreide verantwoordelijkheden.Ik heb een aantal mijns inziens wezenlijke vragen geformuleerd over het
beleid inzake het toezicht, omdat dat bij uitstek illustreert wat de visie
is van zo'n centrale overheid op de verantwoordingsplicht en derhalve op de
verantwoordelijkheid van de organen aan wie zij de uitoefening van publieke
taken gunt. Ik heb gevraagd om ter zake een helder onderscheid aan te brengen
tussen organen van de civil society en andere organen, zoals zelfstandige
bestuursorganen, op afstand gezette organen en andere hybride vormen van overheidsafgeleide
organen. Dat zijn namelijk twee wezenlijk verschillende werelden. Ik heb ook
gevraagd naar de ambities betreffende de fora waarvoor deze organen verantwoordelijk
zijn. Nogmaals, het toezicht illustreert de visie op de verantwoordingsplicht
bij uitstek. Je kunt niet stoppen bij vast te stellen dat het horizontaal
is om vervolgens de verschillende vormen te noemen die dat intussen heeft
aangenomen van kwaliteitshandvesten tot klantenpanels en dergelijke. Welke
fora acht men essentieel? Welke eisen stel je aan die horizontale vormen van
verantwoordingsplicht? Wat zijn uiteindelijk je toezichtcriteria per sector?
Ik zei in mijn verhandeling al dat er wellicht per sector over moest worden
gesproken.Horizontaliseren als antwoord op de vraag wat er moet gebeuren is dus
onvoldoende. Dat wordt ook in het stuk zelf gezegd. Ik weet dat metatoezicht
toezicht op toezicht betekent. Wat zijn de criteria voor metatoezicht?De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Ik wil beide ministers ook bedanken voor de uitgebreide beantwoording.
De heer Remkes heeft zelfs drie thema's uitgebreid behandeld waarover geen
vragen zijn gesteld, te weten de AIVD, de rampenbestrijding en het internationale
terrorisme, waarvoor misschien nog meer dank. Wij zullen de onderwerpen bundelen
om een discussie "to the point" te houden. Misschien kunnen wij die onderwerpen
volgend jaar aan de orde stellen, want dan kunnen die teksten worden herhaald.Voorzitter. De minister voor Bestuurlijke Vernieuwing krijgt het voordeel
van de twijfel. Waar hij substantieel een democratische vernieuwingsgezindheid
aan de dag legt, kan hij zeker op de steun van mijn fractie rekenen. Ik wil
echter graag op één punt een toezegging hebben. Ik heb in mijn
betoog over de moderne overheid de nadruk gelegd op transparantie, democratie
en verantwoordingsplicht van het "maatschappelijk middenveld". Als je bevoegdheden
daarheen wilt verplaatsen, wat al gebeurd is, moet je tegelijkertijd iets
doen aan de transparantie, de democratisering, de verantwoordingsplicht en
de controlemogelijkheden om de sprong naar democratische vernieuwing te kunnen
maken. De minister heeft de Tweede Kamer iets toegezegd op het terrein van
de civil society. Hij is daar kort over geweest. Ik heb dat verslag nog niet
kunnen nalezen. Zit hier ook het element in dat ik heb benadrukt? Zo nee,
wil hij dat element meenemen? Dat is voor mijn fractie een belangrijk punt.Voorzitter. Ik zal het over de gekozen burgemeester en het kiesstelsel
niet meer hebben. De discussie of dit bijdraagt aan meer democratie zal nog
volop gevoerd worden.Ik steun collega Van Thijn in zijn zorg over de evaluatie van het politiemodel.
Minister Remkes heeft gezegd dat deze evaluatie onder andere als doel heeft
om het democratisch gat te vullen. Ik interpreteer dat althans op deze wijze.
Heb ik dat juist geïnterpreteerd? Je kunt hieraan onmiddellijk de vraag
koppelen welke kant dit zal moeten opgaan. De minister doet hier geen uitspraak
over. Ik zal hem daar ook niet toe verleiden. De PvdA bracht naar voren dat
zij de positie van de korpschef annex de 25 burgemeesters wil koppelen aan
een discussie over de gekozen burgemeester. Dat is een interessante optie.
Het is misschien ook nieuwe politiek om het op deze wijze te stellen. Geldt
dit ook voor het deconstitutionaliseringsvoorstel van de burgemeester? Het
krijgt dan misschien enige substantie. Er is een tweederde meerderheid nodig
om dat ook in deze Kamer rond te krijgen. Hoe moet ik dat vriendelijke
dreigement precies wegen? Dit is meer een vraag aan de PvdA dan aan de bewindslieden.Voorzitter. Ik sluit af met het grotestedenbeleid. Ik geef toe dat ik
wat zwaar heb ingezet op de bureaucratisering. Dit was vooral ingegeven door
mijn waarneming van de manier waarop dit in de vorige periode is gegaan. Ik
zeg overigens niets ten nadele van het enorme enthousiasme dat de heer Van
Boxtel hierin heeft gestoken. Ik heb hem daarvoor geprezen, toen hij nog in
deze Kamer kwam. Ik heb tegelijkertijd geconstateerd dat het gepaard ging
met een bureaucratische optuiging die veel gesteun en gezucht vanuit de gemeenten
heeft opgeleverd. Iedereen die het een beetje heeft gevolgd, zal beamen dat
dit zo was. De minister geeft aan dat dit moet veranderen. Wij zullen dat
kritisch volgen. Ik heb bij interruptie gevraagd waarom de controle en de
verantwoordingsplicht naar het Rijk toe dan toch nog in stand blijven. De
minister zegt dat het geen algemene uitkering kan zijn. Ik begrijp dat heel
goed. Ik vraag me echter toch af of er geen lichtere vorm van sturing denkbaar
is dan nu wordt voorgesteld, maar deze discussie is misschien een beter moment
waard dan dit.De heer Van Heukelum (VVD):Voorzitter. Ook ik wil beginnen met het bedanken van de bewindslieden
voor hun beantwoording. Ik maak nog een aantal korte opmerkingen, al was het
alleen maar om de mogelijke ogenschijnlijke kloof tussen de minister voor
BVK en mijn fractie iets te verkleinen.Ik ga eerst in op de deregulering. Het was mij duidelijk dat 25% lastenverlichting
een doelstelling van het kabinet was. De minister van Economische Zaken heeft
dat zelfs vorige week nog bevestigend aangegeven. Het is misschien een beetje
flauw, maar ik heb toch iets meer willen zeggen met mijn verhaal van de 138.000
regels. Ik hoop dat het meer zal zijn dan alleen maar de administratievelastendruk.
Als wij de lades met wetsvoorstellen, de 138.000, afzetten tegen de regel
dat iedere Nederlander wordt geacht de wet te kennen, dan is dat een lachertje.
Dat was het al, maar dat is nu helemaal het geval. Deze minister, die de deregulering
coördineert, wil ik daarom oproepen om een vuist te maken, ook tegenover
zijn medebewindslieden, en hun te vragen of dat niet een tikje minder kan.
In dat verband heb ik ook de suggestie van Thomas Jefferson naar voren gehaald.
Kunnen wij de samenleving niet eens belasten met wat minder regels dan nu?Dan kom ik op de modernisering van de overheid en, daaraan gekoppeld,
de bestuurlijke vernieuwing. Anderen hebben mij gezegd dat mijn verhaal wat
somber was. Ik was ook somber, en dat ben ik nog, ondanks het feit dat ik
een heel positieve levensinstelling heb. Twee jaar geleden, in 2002, is in
dit land heel wat gebeurd. Ik ben blij dat de minister van BZK daaraan in
zijn inleiding refereerde. Hij zei dat de gevoelens van onvrede onder de bevolking
nog lang niet weg zijn en dat het een illusie is om dat te denken. Hij zei
dat politici die dat denken, een grote fout maken. Dat is ook het kader geweest
waarin ik mijn verhaal heb gehouden. Ik heb niet willen zeggen dat ik de voorstellen
van de minister op het gebied van de modernisering van de overheid niks vind.
Mijn fractie vindt wel dat het een illusie is om te denken dat wij de onvrede
onder de bevolking weghalen met een aantal aspecten van bestuurlijke vernieuwing –
ik heb het de inputzijde van het democratisch proces genoemd. Dat heb ik sterk
willen benadrukken. Ik zeg het daarom nogmaals: minister, ga vooral door met
een aantal zaken, maar sleutel ook aan de outputkant. Ook in mijn fractie
wordt al heel wat genuanceerder gedacht over de gekozen burgemeester, referenda
en wat dies meer zij. Aan het eind van mijn betoog heb ik Tjeenk Willink ook
genoemd. Ik heb een verwijt gemaakt aan het parlement, dat zich anders zal
moeten opstellen, maar ik heb ook een verwijt gemaakt aan bewindslieden. Te
vaak heb ik bewindslieden misschien niet zozeer verkrampt, maar wel gespannen
achter de tafel zien zitten: het geeft niet hoe, als mijn wetsvoorstel er
maar door komt. Ik wil tegen de ministers zeggen dat ook bewindslieden eens
hun verlies moeten nemen. Dankzij de heer Van Raak heb ik het voorbeeld van
de Tabakswet kunnen geven. Wij hebben met elkaar in dit huis over die wet
gesproken. Er is indringend gezegd dat het zo niet kon. Hier gaat het allemaal
heel netjes, maar ik heb begrepen dat diverse collega's in de Tweede Kamer
de nodige problemen hebben met die wet.Wij formuleren gemakkelijk en snel een grote hoeveelheid wetgeving en
regelgeving die in mijn ogen overbodig is; dat kan ertoe leiden dat wij de
ellende die wij twee jaar geleden hebben gehad, opnieuw over ons heen krijgen.De heer Van Raak (SP):De heer Van Heukelum is toch echt zelf bij al die wetten die worden aangenomen.
Het is ook aan hem om daar wat kritischer op te zijn.De minister van Binnenlandse Zaken wil ik vragen hoe het zit met het Gemeentefonds.
In de miljoenennota staat toch echt een verlaging van 13,8 mld in 2003 tot
12,2 mld in 2004. De minister voor Bestuurlijke Vernieuwing verklaarde in
een ochtendblad dat de vernieuwing naar zijn mening op schema lag. Bestuurlijke
vernieuwing is niet alleen een wens van D66, maar van veel partijen, zo zei
hij. Dat wil ik meteen geloven, maar wat is die bestuurlijke vernieuwing dan?
Daar zijn de partijen het niet over eens. Er is nu een voorstel voor een echte
D66-burgemeester en een echt D66-kiesstelsel. Er is kritiek in deze Kamer,
van de heer Van Thijn, van de heer Van Heukelum in eerste instantie, van de
heer Platvoet, van mijzelf en wellicht van anderen.Niet alleen binnen deze Kamer, maar vooral ook daarbuiten is er ongewoon
veel kritiek. Het is zelden gebeurd dat een voorstel zoveel kritiek heeft
losgemaakt; van de Kiesraad, van de Raad voor het openbaar bestuur, van de
Vereniging van gemeentesecretarissen, de Vereniging van griffiers, het Nederlands
genootschap van burgemeesters, de Vereniging van Nederlandse gemeenten, vele
hoogleraren en steeds meer gemeenteraden, die allerlei moties aannemen. Ik
zie de debatten over dit onderwerp, ook in deze Kamer, met veel interesse
tegemoet.De minister van Binnenlandse Zaken vertelt ons dat hij onderzoek gaat
doen naar de afdrachtsregelingen van politieke partijen en hoe deze zich verdragen
met de zuiveringseed van Kamerleden. Ik voel mij aangesproken door het gezegde
"onderzoekt alles en behoudt het goede". Ik kijk daarom met
interesse uit naar de bevindingen van de minister, waarna wij en alle andere
partijen onze goede afdrachtsregelingen kunnen behouden. Overigens heeft deze
regeling al sedert de invoering van het algemeen kiesrecht in dit land bestaan.
Mijn partij heeft deze traditie bij het aantreden in de lokale volksvertegenwoordiging
in 1974 met graagte voortgezet.Ik wijs de minister er echter wel op dat het toenmalige kabinet, met daarin
de partij van de minister, deze vraag al in 1989 heeft gesteld en beantwoord.
Ik wijs de minister er ook op dat de voorzitter van de Tweede Kamer onlangs
nog heeft vastgesteld dat afdrachtsregelingen al vele tientallen jaren gelden
binnen diverse politieke partijen, zowel voor de leden van beide Kamers als
voor andere volksvertegenwoordigers. Ik wijs de minister er ook op dat een
van zijn voorgangers, minister De Vries, destijds aankondigde, onderzoek naar
afdrachtsregelingen te zullen laten doen, maar dat hij er na een eerste verkenning
niet mee door is gegaan.Kortom, ik ontzeg de minister zeker niet het recht van een onderzoek,
maar ik hecht eraan dat hij niet in herhaling vervalt. Ik zou veel liever
hebben dat de minister met iets nieuws komt, zoals een uitwerking van het
toegezegde onderzoek naar een koppeling van politieke subsidies aan politieke
prestaties, bijvoorbeeld het ledental. Indien dat er komt, hebben wij een
mechanisme om politieke partijen aan te moedigen om hun politieke basis te
verbreden en daarmee de democratie in dit land te versterken.De heer Platvoet (GroenLinks):Is de SP er wel voor, als er subsidiëring plaatsvindt op basis van
het ledental?De heer Van Raak (SP):Wij zijn er erg voor dat het ledental een grote rol speelt bij de financiering
van politieke partijen. Ik heb daarvoor als reden gegeven dat een van de taken
van politieke partijen, naast de kandidaatstelling van volksvertegenwoordigers,
is om mensen te enthousiasmeren en te betrekken bij de politiek.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat is allemaal mooi, maar ik dacht dat u in eerste termijn een hartstochtelijk
pleidooi hield tegen subsidiëring van politieke partijen.De heer Van Raak (SP):Ik ben niet tegen subsidiëring, maar ik ben tegen de verhogingen
die telkens maar plaatsvinden. Ik vind het heel goed als er behalve naar het
aantal zetels wordt gekeken naar het ledental.De heer Platvoet (GroenLinks):Ja, want de SP heeft lekker veel leden.De heer Van Raak (SP):Dan moet u die ook maken. Dat zou ik doen. Dat zeg ik ook tegen de partij
van de minister, want hij weet dat wij zijn partij binnen enkele maanden voorbij
zullen gaan. Ik zou mij dat aantrekken, als ik hem was. Ik geef hem een middel
om adequate maatregelen tegen die dreiging te nemen. Het zou mijn eer te na
zijn.Politiek commentator Willem Breedveld sprak bij een introductie bij de
Thorbeckelezing van 1998 over de éénpartijstaat Nederland, zoals
bekend de titel van een opiniestuk uit 1990 van prof. Oerlemans. Breedveld
verklaarde destijds dat Paars, waarvoor D66 een belangrijk cement vormde,
het gelijk van de heer Oerlemans aangaf.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. Het is wel vermakelijk om te horen hoe de heer Van Raak een
paar harde actiegroepen, zoals enkele burgemeesters, te hulp roept om dit
wetsvoorstel te bestrijden. Ik heb altijd de indruk gehad dat dit soort actiegroepen,
zoals VNO/NCW, bij de SP nooit zoveel aandacht kregen.Ik dank de bewindslieden voor hun antwoord. Ik zal staccato een enkel
punt nog noemen. Minister Remkes is uitvoerig ingegaan op het ICT-beleid.
Dat stelt mij gerust. Eerlijk gezegd, was mijn opmerking in eerste termijn
vooral bedoeld om waakzaam te zijn tegen wat populistische elementen die snel
opduiken als het gaat om blauw op straat. Het gaat om keuzes. Wat je uitgeeft
aan ontwikkelingen op het gebied van ICT in de meest brede zin, kun je niet
uitgeven aan politieagenten in opleiding die op straat komen. Hoewel zij belangrijk
zijn, is de agent op straat pas echt effectief als hij goed is toegerust met
technologische ontwikkelingen. Ik hoop dat wanneer dit soort opmerkingen gedaan
worden en zij zullen gedaan worden, de regering geen slappe knieën krijgt.De minister voor BVK heeft over ICT opgemerkt dat hij begrip heeft voor
de ontwikkeling van de vergrijzing. Ik ben met hem eens dat ICT voor deze
groep een groot hulpmiddel kan zijn. Ik ben tot de opmerking gekomen door
de ontwikkeling bij de NS. U moet eens proberen, een kaartje te kopen en dat
aan ouderen uit te leggen. U moet ook eens bij de politie analyseren wat vervolgens
aan fraude plaatsvindt doordat men de pincode op die manier aftapt. Ik plaats
dat in hetzelfde rijtje als de teloorgang van de conciërge op school
en de conducteur op de tram. Het kopen van een kaartje is buitengewoon fraudegevoelig.
Het is een uitdaging om maatregelen die heel sterk aan de overheid gekoppeld
blijven, te zien als iets wat de onveiligheid stimuleert.De minister voor BVK heeft een opmerking gemaakt over het begrip testament.
Het was allerminst de bedoeling in de zin van overlijden. Iedereen die het
woord enigszins kent in bijbelse betekenis, weet dat het die betekenis nooit
gehad heeft. Het gaat gewoon om afspraken of een verbond. De minister heeft
daarop adequaat geantwoord. Mij gaat het erom dat er inderdaad een visie ligt
waarop vervolgens verder geborduurd kan worden. Erg optimistisch over de effecten
ervan ben ik niet, maar ik ben er wel een hartstochtelijk voorstander van
om het te proberen.De heer Van Thijn heeft ook iets geroepen over drie ministers. Ik heb
dat evenmin gezegd. Ik wens het absoluut niet. Als wij in deze Kamer en aan
de overzijde iedere keer opnieuw betogen dat veiligheid en alles wat daarmee
samenhangt dé kerntaak van de overheid is, dan zou het toch niet gek
zijn om in het denken over kerndepartementen dat element centraal te stellen
met een zekere sturende bevoegdheid.Over de stabiliteit van het kiesstelsel heeft de minister voor BVK het
een en ander gezegd. Ik ben het met hem eens dat het huidige voorstel in ieder
geval geen vermindering van stabiliteit tot gevolg heeft. Ik zou graag zien
dat het wellicht ook iets aan die stabiliteit kan doen. Ik ben daartoe geïnspireerd
door de oud-staatsraad Jan Vis, een van onze oud-collega's die
zeer uitvoerig heeft duidelijk gemaakt dat het onrustige beeld dat ontstaat
in het Nederlandse kiezersgedrag in onze constitutie leidt tot buitengewoon
lange regeringsformaties. Ik wil het iets anders formuleren dan in eerste
termijn. Het leidt tot zodanig lange regeringsformatie dat het weleens onverantwoord
is en onregeerbaarheid gedurende een half jaar of langer tot gevolg heeft.
Dat zouden wij niet moeten willen.Een ding moet er nooit komen en dat is een burgemeester gekozen door de
gemeenteraad!Minister Remkes:Mevrouw de voorzitter. Ik ben blij dat een aantal misverstanden met betrekking
tot het fenomeen "prestatiecontracten" uit de wereld is geholpen. Het is geen
wonderolie, maar een instrument in het kader van de achterliggende doelen
die ik in eerste termijn heb beschreven.Dan de korpsbeheerder en de gekozen burgemeester. De heer Van Thijn noemt
dat punt "het zwaard van Damocles" en is er niet gerust op. Het is niet mijn
hoogste doelstelling om bij dit soort debatten in alle opzichten gerust te
stellen, want er mag ook best wat reuring blijven; dat is helemaal niet zo
erg. Mijn voorspelling is dat dat over dit thema ook de komende maanden ongetwijfeld
zo blijft, tot het najaar van 2005; dan moeten er immers heldere conclusies
getrokken zijn. Toch steek ik niet onder stoelen of banken dat bij mij een
gevoel van teleurstelling naar boven kwam toen ik zat te luisteren naar de
sociaal-democraat Van Thijn. Zijn ook sociaal-democraten immers niet in deze
wereld om voortdurend te zoeken naar het antwoord op de vraag of het niet
beter kan? Daar is het proces van evaluatie nou precies voor bedoeld. Ik ga
ervan uit dat voor de Tweede Kamer, maar zeker voor deze Kamer geldt dat er
in de discussie eigenlijk geen dogma's mogen zijn. Wat is in het jaar waarin
verschillende korpsen "tien jaar Politiewet" vieren, nou normaler dan even
stilstaan bij deze vragen: wat was de situatie van toen, hoe heeft de samenleving
zich ontwikkeld en was de toen gekozen oplossing ook voor de toekomstbestendigheid
van het bestel wel het juiste antwoord? Daarbij komen ook deze vragen aan
de orde: hoe functioneren de regionale colleges en wat is de democratische
inbedding? De heer Platvoet zei dat het bedoeld is om het gat te vullen. Er
zijn dus meerdere invalshoeken; dit is één invalshoek. Bij de
evaluatie gaat het ook om de volgende vragen: wat is de effectiviteit en de
productiviteit van het politiebestel en hebben wij op het punt van de schaal
wel de juiste maatvoering te pakken? Natuurlijk zijn er ook niet doorslaggevende,
maar wel relevante ontwikkelingen in het openbaar bestuur, waaronder de gekozen
burgemeester. Dat is relevante achtergrondmuziek. Op basis van dat type vragen
zal die evaluatie dus gaan plaatsvinden.De heer Van Thijn (PvdA):Ik kan op dit uur van de dag de teleurstelling van de minister in de sociaal-democratie
niet meer wegnemen, maar ik wil wel zeggen dat ik mij in het geheel niet tegen
de evaluatie heb verzet. Het is doodnormaal dat die evaluatie na tien jaar
plaatsvindt. In de afgelopen veertig jaar is het alleen zo geweest dat elke
tien jaar het spook van de nationale politie opdook. Daar wil ik deze keer
van verschoond blijven.Minister Remkes:Als je geen bezwaar hebt tegen een evaluatie en als je die afweging redelijk
open en rationeel wilt maken, is er ook geen aanleiding om op voorhand bepaalde
oplossingsrichtingen af te schieten. Dat bedoelde ik te zeggen. Om veel onrust
op de werkvloer weg te nemen: dat is ook precies de reden waarom ik die piketpalen
geslagen heb. Dat zijn voor mij heel wezenlijke randvoorwaarden.Overigens zeg ik in de richting van de heer Schuyer, dat het niet nodig
is om nog een derde minister op het departement van BZK te verzinnen. De minister
die de pretentie heeft om enigszins over de veiligheid te gaan, is er al.
Ook bepaalde coördinerende en toetsende activiteiten en bepaalde interventieactiviteiten
staan op het ambitielijstje van deze minister. Coördinerende bevoegdheden
vormen in ons staatsbestel – het geldt voor college De Graaf, voor mij
en voor ieder ander die in sommige opzichten coördinerende bevoegdheden
heeft – niet het meest ontwikkelde element, dus dat blijft soms enigszins
zwemmen in stroop. Binnen dat soort beperkingen moeten daar wel handen en
voeten aan gegeven worden en dat los je niet op door er nog weer iemand bij
te verzinnen.De heer Schuyer (D66):Dat heb ik ook helemaal niet voorgesteld. U hebt in uw eerste termijn
iets aangeduid over de absurditeit van detectiepoortjes in scholen. Die roepen
eerder onveiligheid dan veiligheid op en het zou goed zijn als daar een eenheid
van beleid van een minister op komt. Op dit ogenblik heeft de minister van
OCW daar misschien geen héél andere gedachten over, maar in
ieder geval heeft ze geen afstand genomen van de detectiepoortjes.Minister Remkes:Als u goed geluisterd hebt, hebt u bij mij niet kunnen beluisteren: detectiepoortjes
nooit. De ene school is de andere school immers niet. Maar goed, dat moeten
wij hier nu niet volledig behandelen.Ik heb met belangstelling geluisterd naar de opmerkingen van enige geachte
afgevaardigden over het middenveld. Toen ik dat hoorde, kwam bij mij de vraag
op of "hét middenveld" wel bestaat. Ook bij maatschappelijke organisaties
zijn er de afgelopen jaren gigantische processen van schaalvergroting en de
nodige ontwikkelingen ten aanzien van ledentallen geweest. Dat heeft weer
zijn effecten voor de herkenbaarheid van organisaties en dus voor de herkenbaarheid
van delen van de polder en voor het functioneren van de polder. Verder merk
ik op dat er vroeger het particulier initiatief was, als verlengstuk van de
burger. Inmiddels zijn maatschappelijke organisaties in een aantal opzichten
gaan functioneren als verlengstuk van de overheid, wat negatieve consequenties
heeft gehad voor de herkenbaarheid van die organisaties voor de burgers. Het
gaat hier om het institutionaliseren, zoals ook genoemd door één
van de woordvoerders. In het verleden is mij een aantal keren opgevallen dat
er in de polder wat verzonnen wordt, maar er moet dan niet de illusie zijn
dat wat in de polder verzonnen is, vervolgens altijd automatisch op draagvlak
bij en herkenning van de zijde van de burgers kan rekenen. Daar ligt een belangrijk
vraagstuk, dat wij overigens vandaag niet meer zullen oplossen, rondom de verhouding tussen markt, Staat en maatschappelijk organisaties.Door de presentatie in de begroting is een scheef beeld ontstaan van de
effecten van onder meer de instelling van het BTW-compensatiefonds in de periode
2003/2004. Ik zeg de heer Van Raak toe dat ik de Kamer over de cijfermatige
vertaling daarvan per brief zal informeren.Ik heb met belangstelling kennis genomen van de aanmoedigingen van de
heer Van Raak in verband met de zuiveringseed. In eerste termijn heb ik hier
al iets over gezegd, maar ik herhaal toch maar dat wegingen uit het verleden
wellicht bezien moeten worden in het licht van de actuele ontwikkelingen.
Ook hier geldt immers dat wij niet dogmatisch moeten denken. In het verleden
is ook gezien dat hier iets kan schuren, omdat het niet ondubbelzinnig in
een redelijke verhouding tot elkaar staat. Omdat dat zo is, behoort dit onderwerp
met enige regelmaat in een parlementair debat te worden behandeld. De zuiveringseed
behoort namelijk hoog in onze rangorde te staan. Over deze eed mag nooit en
te nimmer twijfel bestaan.De heer Van Raak (SP):Kan de minister aangeven waarop hij precies in de toegezegde brief over
het Gemeentefonds zal ingaan?De zuiveringseed heeft een politieke lading. Formeel klopt hetgeen de
minister zegt. Als wij een debat voeren over afdrachtregelingen, zal het ook
een politieke discussie zijn. Mijn partij en de meeste andere partijen zijn
van mening dat in de politieke uitgangspunten van een beweging een goede afdrachtregeling
hoort te zijn opgenomen.Minister Remkes:Ik nam nu juist de stelling in dat het mij niet op voorhand duidelijk
is dat het formeel juist is. Om die reden wil ik hier dus nader naar kijken.
Als het formeel juist is, heb ik niet de behoefte om mij te mengen in interne
regelingen van politieke partijen over wat wel en niet geoorloofd is. Vanuit
deze invalshoek zal ik het bezien.Bij de heer Van Raak was het beeld gerezen dat gemeenten 1,5 mld moeten
inleveren. Ik heb dat beeld in eerste termijn weersproken. Als alles wordt
verdisconteerd, komen wij in de komende jaren ongeveer op de nullijn uit.
In de brief zal een nadere toelichting worden gegeven op het staatje in de
begroting en mijn stelling dat het uiteindelijk op de nullijn zal uitkomen.Minister De Graaf:Mevrouw de voorzitter. Ik bedank de Kamer voor de in tweede termijn gemaakte
opmerkingen. Het debat dat wij vandaag over de modernisering van de overheid
en de bestuurlijke vernieuwing hebben gevoerd, heeft geleid tot verdieping
van de standpunten van zowel de Kamer als van mij. Verder zijn er enkele misverstanden
opgehelderd en dat is ook een van de reden waarom wij dergelijke debatten
houden. Ik zou tegen de heer Van Heukelum willen zeggen dat er een kloof is
tussen kiezer en gekozene, maar niet per se tussen de VVD-fractie in deze
Kamer en deze minister. Aan beide kanten van dat kloofje gloort een liberale
horizon.De heer Van Thijn blijkt teleurgesteld te zijn dat ik toch vasthoud aan
het staatsrechtelijke adagium dat het kabinet met één mond spreekt.
Zelfs als mijn particuliere gedachten zouden afwijken van wat een ander zegt,
dan zou dat niet in deze Kamer te horen moeten zijn. Mocht dat wel gebeuren,
dan zou hij de eerste zijn die daarover een staatsrechtelijk relevante opmerking
zou maken. Ik meen in alle oprechtheid dat de evaluatie van het politiebestel
op zichzelf nuttig is en dat de uitkomsten niet bij voorbaat mogen vastliggen.
Ik kan mij dan ook niet voorstellen dat iets anders uit de woorden van mij
of mijn collega kan worden afgeleid.Ik ga niet in op de orde van deze Kamer en op de vraag in welke volgorde
zij wat behandelt. Ik maak alleen een opmerking naar aanleiding van de interruptie
van de heer Platvoet met betrekking tot de grondwetsherzieningsvoorstellen
die thans voor liggen en waarover mede op verzoek van deze Kamer advies is
gevraagd aan de Raad van State. Ik meen dat de heer Jurgens daar een belangrijke
rol in heeft gespeeld. Dat advies maakt vrij duidelijk dat het formeel niet
onjuist is dat een nieuwe Tweede Kamer het voorstel alsnog in behandeling
neemt. Tevens maakt het advies duidelijk dat de norm toch moet zijn om zo
snel mogelijk na samenkomst van de Kamers het grondwetsherzieningsvoorstel
ook in tweede lezing te behandelen. Ook om constitutionele redenen wil ik
graag aan die norm vasthouden. Als de Tweede Kamer dat doet, dan hoop ik dat
ook de Eerste Kamer die norm volgt en niet om heel andere redenen dan in het
wetsvoorstel zelf besloten liggen de behandeling opschort.Mevrouw Bemelmans was niet helemaal tevreden met de beantwoording van
mijn kant en dat kan ik mij ook wel voorstellen. Ik heb in eerste termijn
aangegeven dat ik graag op een aantal punten terugkom. Een doorwrocht betoog
als dat van mevrouw Bemelmans laat zich echter niet kort samenvatten en vervolgens
kort beantwoorden. Ik denk dat ik wel een aantal relevante opmerkingen heb
gemaakt over wat zij heeft gezegd. Ik ben inderdaad niet uitvoerig ingegaan
op toezicht en de relatie met verantwoording. Zij heeft in het Actieprogramma
kunnen lezen dat het kabinet in 2005 met een visie op het toezichtskader komt.
Zij heeft groot gelijk dat dit ook per sector relevant is, inclusief de rol
van de civil society.Natuurlijk kunnen de horizontale toezichtsvormen, indien wij daarvoor
kiezen, sterk per sector verschillen. Dat heeft te maken met de taken en verantwoordelijkheid
voor de publieke borging van die taken bij de overheid. Zij kunnen overigens
de verticale verantwoording enorm versterken. Horizontale toezichtsvormen
houden immers ook in dat informatie beschikbaar moet zijn. Deze transparantie
komt vervolgens ook ten goede aan het toezicht dat de Kamers op hun beurt
uitoefenen op de ministeriële verantwoordelijkheid en de toepassing daarvan.
Het metatoezicht waarover mevrouw Bemelmans sprak, vraagt inderdaad om criteria
op ieder beleidsterrein. Daaraan gaat vooraf het antwoord op de vraag "waar
ligt de meest wenselijke verantwoordelijkheid voor een publieke taak?". Dat
kan op rijksniveau zijn, maar dat hoeft niet. Verantwoordelijkheid kan ook
bij medeoverheden, ZBO's of puur bij maatschappelijke organisaties liggen.
Ik kan in elk geval toezeggen dat deze vragen bij de ontwikkeling van dat
nieuwe toezichtskader nadrukkelijk aan de orde komen.De heer Platvoet geeft mij het voordeel van de twijfel. Daar dank ik hem
voor. Het lijkt mij in het algemeen een goed uitgangspunt om
mensen het voordeel van de twijfel te geven. Ik begrijp dat hij het met name
baseert op mijn democratische gezindheid. Ik dank hem er in het bijzonder
voor dat hij die niet in twijfel trekt.De elementen transparantie, informatieverplichting en controle zullen
zowel in het toezichtskader voor de civil society als in mijn nadere beschouwing
over de civil society aan de orde komen. Er moet nader worden gesproken over
het begrip "civil society". Er gaat heel veel in om. Scholen zijn bijvoorbeeld
niet zomaar overheidsorganisaties. Universiteiten zijn grotendeels al privaatrechtelijk
georganiseerd en hebben niet alleen maar een overheidstaak, zeker de bijzondere
universiteiten niet. Dat zijn allemaal instellingen, net als ziekenhuizen
en andere zorginstellingen, die op de een of andere wijze de behartiging van
een taak op zich nemen die niet alleen een pure privé-aangelegenheid
is, maar waar ook een publieke kant aan zit. Die instellingen maken onderdeel
uit van de civil society en zijn vaak sterk genoeg om meer verantwoordelijkheid
te dragen dan wij hen de afgelopen decennia hebben gegeven. In dat geval zal
ook, juist voor de verantwoordelijkheid en voor de verantwoording, goed in
kaart moeten worden gebracht op welke manier de transparantie is verzekerd,
de informatie voorhanden is en aan wie verantwoording wordt afgelegd.Benchmarking, dus prestatievergelijking, vindt bijvoorbeeld nu vaak nog
plaats op grond van private initiatieven zoals scholengidsen. Er zijn ontwikkelingen
zichtbaar waarin de overheid dit stimuleert. Zij is dan vervolgens gedwongen
om goede criteria op te stellen waaraan dergelijke benchmarks moeten voldoen.
Er moet worden vastgelegd hoe men tot prestatievergelijkingen komt en hoe
de resultaten inzichtelijk moeten worden gemaakt voor belanghebbenden.De heer Van Heukelum heeft gesproken over het grote belang van deregulering.
Ik schrik er niet per se van dat er 138.000 regelingen zijn. Ik zou evenzeer
schrikken als dat aantal half zo groot zou zijn. Als het adagium is dat de
burger de wet moet kennen, zou zelfs een enorme dereguleringsslag die uiteindelijk
leidt tot nog maar 10.000 regelingen het nagenoeg onmogelijk maken dat welke
burger dan ook de totale omvang van de overheidsregulering zou kunnen kennen.
Dat is echter niet waar het echt om gaat. Het gaat erom dat overbodige en
niet meer ter zake doende regelgeving eruit gaat. Het ministerie van LNV schrapt
bijvoorbeeld een aantal "dor-houtregels", regels die niet meer leven. Er moet
ook vereenvoudiging van regelgeving plaatsvinden zodat de regelingen begrijpelijker
zijn en ook effectiever kunnen worden toegepast, ook in de handhaving.Wij moeten ook goed nadenken – dat gebeurt onder leiding van de
minister van Justitie waar het gaan om nieuwe wetgevingsconcepten –
over de vraag of wij niet steeds te makkelijk het wetgevingsinstrument gebruiken
en hebben gebruikt. In sommige gevallen zijn er immers alternatieve arrangementen
beschikbaar die hetzelfde doel beogen, die in de praktijk effectiever kunnen
worden gerealiseerd en die misschien ook een betere verantwoordelijkheidsverdeling
tussen de overheid en de civil society tot stand kunnen brengen. Ik denk dat
dit in algemene zin in het voordeel van burgers is.Het zou ook erg prettig zijn als wij iets zouden kunnen doen aan irriterende
regels die niet per se overbodig zijn, maar wellicht wel omslachtig en ingewikkeld.
Er moet wel worden geconstateerd dat, of wij het nu leuk vinden of niet, een
groot deel van onze regelgeving een rechtstreeks gevolg is van Europese regelgeving.
Wat wij ons ambitieus en wel voornemen, wordt dus beperkt. Van veel regelgeving
die de Ministerraad passeert, vragen collega Remkes en ik ons af of die nodig
is en dan blijkt die een één op één vertaling
te zijn van wat in Europa is afgesproken. Dit heeft het kabinet er overigens
wel toe gebracht om deregulering en vermindering van administratieve lasten
voor het bedrijfsleven en voor burgers in Europees verband hoog op de agenda
te zetten tijdens ons voorzitterschap van de Europese Unie.De heer Van Raak meent dat de voorstellen voor de gekozen burgemeester
ongewoon veel kritiek hebben ontmoet. Ik kan niet ontkennen dat dit een boeiend
discussieonderwerp is, maar ik had, eerlijk gezegd, niet anders verwacht gezien
de geschiedenis van de discussie over de gekozen burgemeester. Ik realiseer
mij dat wie verandering wil in Nederland, altijd weerstand krijgt. Dat is
geen reden om die verandering te stoppen.Tot twee keer toe heeft de heer Van Raak gewezen op gemeenteraden die
bezwaar maken. Laat hij echter ook eens aan de burgers vragen wat die ervan
vinden in plaats van het alleen maar aan representanten te vragen. Die hebben
allemaal hun eigen positie en hun eigen belangen. Dit zeg ik overigens met
veel respect voor hen.Het klopt dat mensen op leeftijd heden ten dage moeilijkheden hebben met
het kopen van een kaartje bij de NS. Ik kan dat ook niet altijd één-twee-drie.
Hiermee maak ik duidelijk dat men altijd moet voorzien in een alternatief,
zeker in overgangsperioden, wil men de publieke dienstverlening verbeteren
door middel van het bieden van elektronische voorzieningen op internet. Zodra
een generatie ver na die van u en mij gewend is aan elektronische dienstverlening,
weet iedereen de weg te vinden. In een overgangsperiode moet er echter voor
worden gezorgd dat een volwaardige alternatieve voorziening overblijft. Anders
komen mensen in de verdrukking. Dat sta ik niet voor.Tussen de heer Schuyer en mij bestaat een verbond inzake het organisatiemodel
voor de rijksoverheid en de politieke sturing. Wij willen dat dit op tijd
wordt gepresenteerd. Laat ik hierbij opmerken dat natuurlijk niet om drie
ministers gaat. Heb ik goed begrepen dat de heer Schuyer, vooruitlopend op
de discussie over de politieke sturing, de organisatie van de rijksoverheid
en bijvoorbeeld het kernkabinet, zegt dat dit zo moet worden georganiseerd
dat één minister de verantwoordelijkheid krijgt voor een groot
maatschappelijk probleem met als gevolg dat dan eventueel kan worden volstaan
met minder ministers die vooral probleemgericht zouden sturen? Dat kan ik
mij op zichzelf zeer goed voorstellen. Dit staat ook in een van de door ons
uit te werken modellen. Het is niet interessant om in dit stadium te discussiëren
over de vraag welk ministerie in de huidige constellatie die verantwoordelijkheid
zou moeten krijgen. De gedachte dat maatschappelijke problemen moeten worden
vertaald in directe politieke sturing wordt volgens mij breed gedeeld. Er is overigens helemaal niets mis met coördinatie. Ik ben inmiddels
een gediplomeerde stroopzwemmer. Mijn portefeuille staat namelijk bol van
het coördineren. Dat kan ook zo zijn voordelen hebben. Het is onmogelijk
om ooit een model voor de organisatie van de rijksdienst en voor de politieke
sturing van die dienst te vinden waarin coördinatiestructuren niet meer
nodig zijn. Dat is absoluut uitgesloten. Er zullen altijd zwaardere en minder
zware vormen van afstemming en coördinatie bestaan.Ik begrijp dat de heer Schuyer zegt dat het mooi zou zijn als een nieuw
kiesstelsel bijdroeg aan politieke stabiliteit. De heer Schuyer weet waarschijnlijk
dat bijvoorbeeld de lange duur van de machtsvorming, dus van de kabinetsformaties
in Nederland niet per se afhankelijk is van het kiesstelsel. Los van het kiesstelsel
ligt het ook aan de politiek of men zich aan afspraken en termijnen wil binden.
Dat echter daargelaten, als men zou vinden dat wij de machtsvorming voorop
moeten stellen en dat wij dit als het ware vooraf moeten organiseren, dan
praat je over een heel ander kiesstelsel. Immers, dan zet je het element van
de meerderheidsvorming voorop en dat gaat, hoe je het ook wendt of keert,
ten koste van het andere element dat wij in Nederland zo koesteren, namelijk
het element van de zuivere evenredige vertegenwoordiging. Ik ben nog nooit
een kiesstelsel tegengekomen waarin die beide belangen op een perfecte manier
kunnen worden bediend. Wat dat betreft denk ik altijd aan hetgeen een voormalige
Amsterdamse hoogleraar staatsrecht ooit tegen mij zei over kiesstelsels: elk
kiesstelsel heeft zijn frustratie en je moet in het leven van frustraties
durven wisselen.De beraadslaging wordt gesloten.De wetsvoorstellen worden zonder stemming aangenomen.De voorzitter:Verlangt iemand aantekening?De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Mijn fractie kan instemmen met de vaststelling van de begrotingsstaat
Binnenlandse Zaken en ook met de vaststelling van de begrotingsstaat Provinciefonds,
maar helaas niet met de vaststelling van de begrotingsstaat Gemeentefonds,
omdat de minister nog niet aan kan geven om welk bedrag het gaat. Daarom verzoekt
mijn fractie om aantekening bij dat wetsvoorstel.De voorzitter:De aanwezige leden van de fractie van de SP wordt conform artikel 121
van het Reglement van orde aantekening verleend, dat zij geacht willen worden
zich niet met het wetsvoorstel 29200-B te hebben kunnen verenigen.Sluiting 23.34 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-865-914.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl