Algemene financiële beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleid
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 207-231

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-12-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 6, pagina 207-231

23-11-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Ziekenfondswet, de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en enkele andere wetten, in verband met herziening van het overeenkomstenstelsel in de sociale ziektekostenverzekering alsmede enkele andere wijzigingen (Wet herziening overeenkomstenstelsel zorg) (28994); - Wijziging van de Wet tarieven gezondheidszorg in verband met experimenten, prestatiebekostiging en enige andere maatregelen (WTG ExPres) (29379)Pagina 231-259
Algemene financiële beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleidPagina 207-231
Presentie en opening (dinsdag 23 november 2004)Pagina 207-207
Lijst van besluiten (dinsdag 23 november 2004)Pagina 296-296
Voortzetting van de algemene financiële beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleidPagina 259-285
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Faillissementswet in verband met het bevorderen van de effectiviteit van surséance van betaling en faillissement (27244); - Wijziging van de Wet op de internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen (implementatie richtlijn nr. 2003/93/EG en aanpassing in verband met verordening (EG) nr. 1798/2003 (29615)Pagina 207-207
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Ziekenfondswet, de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en enkele andere wetten, in verband met herziening van het overeenkomstenstelsel in de sociale ziektekostenverzekering alsmede enkele andere wijzigingen (Wet herziening overeenkomstenstelsel zorg) (28994); - Wijziging van de Wet tarieven gezondheidszorg in verband met experimenten, prestatiebekostiging en enige andere maatregelen (WTG ExPres) (29379)Pagina 285-296
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 23 november 2004)Pagina 296-298

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 139 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn:de algemene financiële beschouwingen
inzake het in 2005 te voeren beleid.De voorzitter:Ik heet de minister van Financiën van harte welkom. De staatssecretaris
heeft, uiteraard met excuses, laten weten dat hij hier binnen vijf minuten
zal zijn.De beraadslaging wordt geopend.De heer Terpstra (CDA):Mevrouw de voorzitter. Hoewel volgens mij in strijd met alle normen en
waarden die in dit huis gelden, begin ik in dit debat als vertegenwoordiger
van een van de regeringspartijen. Ik zeg dit maar voor alle zekerheid, opdat
men mij niet koppelt aan de grootste oppositiepartij. Ook het CDA moet er
echter rekening mee houden dat anderen in het verkeer al of niet met een bestelauto
af en toe wel eens vast kunnen zitten. Dat blijkt voor de staatssecretaris
te gelden, maar ook voor de heer Van Driel.Vandaag behandelen wij de Miljoenennota 2005 en de daarbij horende stukken.
Als grote aanhanger van de publicaties van het Planbureau wil ik ook speciaal
wijzen op de MEV 2005. In beide stukken wordt veel aandacht besteed aan de
positie van Nederland in Europa en aan de positie van Europa ten opzichte
van de andere blokken in de wereld. Daarnaast wordt uitgebreid ingegaan op
de arbeidsparticipatie in verband met de vergrijzing van de bevolking.Naar mijn mening geeft de miljoenennota vergeleken met vroeger minder
duidelijke overzichten van het beleid. Wel wordt veel meer uitgelegd wat de
achterliggende gedachten zijn, aangevuld met mooie teksten, zoals de motivering
van de aanleg van de A50: "zodat ook Jan Marijnissen eerder thuis kan zijn
als hij met de auto op werkbezoek gaat." En dit terwijl de SP tegen bijna
elke nieuwe weg heeft gestemd en ook weer op infrastructuur
wil bezuinigen in hun tegenbegroting. Ik vind dat het kabinet wel heel sociaal
bezig is om de oppositie zoveel ruimte in de stukken te geven, terwijl die
eigelijk zelf een beleid voert waarmee de A50 nooit aangelegd had kunnen worden.
Voor deze brede geste heb ik overigens grote waardering.Van de brede benadering van de problemen in de miljoenennota en de MEV
is tot mijn spijt in veel debatten weinig te merken. In zekere zin geldt dit
ook voor de debatten aan de overzijde bij de algemene en ook de financiële
beschouwingen. Die waren zeer op nationale vraagstukken gericht zoals de no-claimkorting
en de topsalarissen in de zorg. Deze nationale invalshoek kom je volgens mij
ook tegen bij alle tegen- of beter-begrotingen van de oppositiepartijen, waarbij
ik er overigens grote waardering voor heb dat ze die begrotingen toch maar
hebben gemaakt.In een inleiding voor de Europese Unie van Christen-democratische Werknemers,
een organisatie binnen de EVP, stelde de oud-premier en oud- minister van
Financiën van Ierland John Bruton vast dat Europa in de jaren twintig
van de vorige eeuw zeer slecht heeft gereageerd op de eerste globaliseringsbeweging
met alle negatieve gevolgen van dien. De uitdaging voor Europa is volgens
hem het deze keer beter te doen. In de jaren twintig kwamen Japan en de USA
op, nu is dat het geval met de veel grotere landen India en China.Volgens de MEV houdt ons land zich nadrukkelijker dan de meeste EU-leden
bezig met de noodzakelijke hervormingen en versterking van de economische
structuur. De regering heeft een indrukwekkende hervormingsagenda gepresenteerd.
Daarvoor bestaat bij onze fractie grote waardering. Veel te lang is een aantal
belangrijke vraagstukken blijven liggen. Onze fractie is ervan overtuigd dat
hervormingen nodig zijn om ook op lange termijn een goed sociaal stelsel in
stand te houden. Dit is vooral van belang voor de zwakkeren in de maatschappij.
In de overgangsfase zijn pijnlijke maatregelen onvermijdelijk. Daarbij wil
onze fractie de laagstbetaalden zoveel mogelijk ontzien of, zoals onze fractievoorzitter
het vorige week heeft verwoord: ook bij de noodzakelijke hervormingen willen
wij dat de overheid een schild voor de zwakke is en blijft. In dit licht gezien
zijn wij heel gelukkig met het onlangs afgesloten concept-sociaal akkoord.De reacties op de globalisering in Europa stemmen ons nog niet vrolijk.
Aan de Lissabon-strategie worden wel mooie woorden gewijd, maar het uitvoeren
van de aanbevelingen gaat moeizaam. In de jongste Ecofin-raad van de vorige
week is hier ook over gesproken. De Europese Commissie schrijft dat "zichtbare
vooruitgang met structurele vervormingen het consumentenvertrouwen kan vergroten."
Hoe beoordeelt de minister van Financiën de voortgang in Europa op het
punt van de Lissabon-strategie en de hervormingsmaatregelen?Van de woordvoerders van de andere fracties in dit huis, met name van
de oppositiepartijen, hoor ik graag hun reactie op de toch wel enigszins puur
nationale tegenbegrotingen van hun partijgenoten aan de overkant. Men kan
toch de grote problemen niet blijven ontkennen?Volgens een studie van Goldman Sachs zal in de loop van deze eeuw de economische
en politieke kaart van de wereld behoorlijk worden opgeschud. In 2040 zouden
Brazilië, Rusland, India en China samen meer dan de helft van het wereldinkomen
genieten. Van de oude blokken zou alleen Amerika deze ontwikkeling een beetje
kunnen bijbenen. De relatieve op zichzelf door ons positief gewaardeerde machtsverschuiving
zou vooral ten koste gaan van het "oude" Europa. In dit verband is het ook
interessant dat juist nu Brazilië, India, Japan en Duitsland een vaste
zetel opeisen in de Veiligheidsraad.Tijdens een presentatie voor de CDA-fracties uit Eerste en Tweede Kamer
heeft de econoom van de ING Von Dewall zich beperkt tot India en vooral China.
Het aandeel in het wereldinkomen van deze landen zou stijgen van 6% in 1980
tot 30% in 2025. In dezelfde periode daalt het aandeel van de VS van 22% naar
21%, maar Europa daalt van 20% naar 12%! Alleen al door de grote omvang van
de bevolkingen wordt de rest van de wereld in zekere zin volgens Von Dewall
gemarginaliseerd.Deze trend is ook duidelijk zichtbaar in de groeicijfers van de MEV uitgesplitst
per regio. China groeit sinds 2001 met meer dan 8% per jaar. De hoge Chinese
groei heeft onder meer Japan uit een periode van stagnatie gehaald. In hoofdstuk
2 van de MEV worden de prestaties van de grote blokken met elkaar vergeleken.
Uit deze cijfers blijkt dat Europa het beter doet op het gebied van de overheidsfinanciën,
maar veel slechter op het gebied van de werkgelegenheid. In de debatten wordt
het kabinet vaak verweten het beste jongetje uit de financiële klas te
willen zijn. Volgens mij volledig ten onrechte. Dit kabinet verdient deze
grote waardering en lof niet. Immers, van de 15 Eurolanden hebben er tien
een kleiner tekort dan Nederland. Wat betreft de schuldpositie zitten wij
net iets onder het Europees gemiddelde. Onze schuldquote nadert de 60%. Zeven
landen zitten daar boven met Italië, België en Griekenland als uitschieters.Onlangs is het tienjarig bestaan van de euro gevierd. Volgens onze fractie
is het gehele project om te komen tot monetaire stabiliteit in Europa zeker
de moeite waard gebleken. De monetaire stabiliteit is sterk toegenomen. De
groei in de eurozone is echter net als vorig jaar lager dan in een aantal
landen buiten de eurozone. Hoogstwaarschijnlijk komt dit alleen al door het
grote gewicht van Duitsland. De kop in veel kranten is geweest dat de euro
niet heeft geleid tot een hogere economische groei. Heeft de minister hier
een verklaring voor, of waren toen de verwachtingen op het gebied van bevordering
van de economische groei te hoog gespannen?Uit de macrocijfers voor Nederland blijkt een dramatische omslag in onze
economie. Terwijl wij het extra goed deden in de laatste vijf jaar van de
vorige eeuw is nu het omgekeerde het geval. Binnen Europa zitten wij nu in
de staart. Opvallend is dat deze dramatische omkeer zich binnen hetzelfde
systeem heeft voorgedaan. Zoals wij al wisten, heeft het poldermodel door
de jaren heen goede en slechte tijden gekend. Je moet dan ook niet te snel
concluderen dat het poldermodel niet meer bestaat. Normen voor het poldermodel
zijn vaak geweest het aantal centrale akkoorden en het aantal stakingen. Voor
zover ik weet, zijn er in de jaren negentig geen centrale akkoorden gesloten
tussen werkgevers, werknemers en de overheid. In de eerste jaren van deze
eeuw al twee. Wel zijn aan het eind van de vorige eeuw akkoorden
gesloten tussen werkgevers en werknemers onderling, zoals het flexakkoord.
Er is dit jaar gestaakt, maar dat was ook het geval in bijvoorbeeld 1991 en
heel erg in 1995. De stelling dat men dit jaar weer heeft gestaakt na jaren
van rust, is volgens dr. Van der Velden van het Internationale instituut voor
sociale geschiedenis in strijd met de werkelijkheid.Ons model gaat gelukkig niet zo gauw verloren, zoals ook weer is gebleken
met het afsluiten van het jongste akkoord. Wij zijn gelukkig met deze overeenkomst.
Hervormingen vereisen immers ook een draagvlak in de samenleving. Over dat
draagvlak is verleden week uitgebreid gesproken bij de politieke beschouwingen.
In de pers is een discussie gevoerd over de vraag of de hervormingsagenda
nog wel voldoende overeind staat. Bij onze fractie leeft de vraag of de jongere
generatie niet te veel wordt belast ten opzichte van de oudere generatie.
Op beide punten horen wij graag de visie van de minister.In de MEV wordt een vergelijking gemaakt met de vorige moeilijke perioden
1983-1984 en 1994-1995. De huidige lage groei wordt alleen negatief overtroffen
in de jaren tachtig en dertig. Vergeleken met de jaren tachtig onder Lubbers
I staan wij er nu beter voor als het gaat om het overheidstekort, de werkloosheid
en de afhankelijkheid van olie. De huidige hoge olieprijs is nog een grote
onzekere factor, slecht voor de werkgelegenheid en de koopkracht, maar goed
voor de inkomsten van de staat. De lage dollar compenseert dit voor een deel,
maar is als zodanig ook weer een probleem op zich. Tijdens de G20 is hier
uitgebreid over gesproken. Is de minister positief gestemd over de resultaten
van dat overleg?De lonen reageren nu veel langzamer op de stijgende werkloosheid dan tijdens
Lubbers I, voor een deel omdat de lasten toen werden verlaagd en nu juist
verhoogd. In de discussie over het beleid wordt sterk gekeken naar de omvang
van de bezuinigingen. Gesteld wordt soms dat het kabinet het herstel van de
economische groei met de bezuinigingen in de weg staat. Maar zou het verhogen
van de lasten in de vorm van pensioenpremies, zorgpremies en belastingen in
dit kader niet veel belangrijker zijn? Ik moet daarbij wel opmerken dat de
pensioen- en de zorgpremies voor een deel buiten de overheid om worden verhoogd.
Geldt dit dan ook niet voor de selectieve lastenverhogingen voor bepaalde
inkomensgroepen in een groot aantal tegenbegrotingen? Ook hierop zie ik graag
een antwoord van de minister van Financiën tegemoet.Mevrouw de voorzitter. Ik kom op de begroting zelf. In 2005 worden de
uitgaven voor 10,5 mld omgebogen en worden de lasten verhoogd met 8,5 mld.
Het totaalbeeld is een optelsom van de afspraken in het strategisch akkoord,
het hoofdlijnenakkoord en de aanvullende maatregelen 2003, 2004 en 2005. In
2005 wordt bijna 1,75 mld extra uitgetrokken voor veiligheid, onderwijs, mobiliteit
en zorg. Onze fractie steunt deze keuze van harte. De bezuinigingen moeten
dus komen van het volume en de beloning van ambtenaren, het versoberen van
de regelingen in de sociale zekerheid, het bevriezen van de uitkeringshoogte
en het bezuinigen op diverse subsidieregelingen. Als wij kijken naar de zogenaamde
uitgavenijklijnen in het hoofdlijnenakkoord dan zit het rijk en de sociale
zekerheid daar volgens mij onder en de zorg daar boven. Dit beeld spoort volledig
met het verleden.Daar alle bezuinigingen zijn ingeboekt ten opzichte van de verwachte meerjarengroei
moeten wij ook letten op de absolute ontwikkeling van de uitgaven. Daaruit
blijkt dat absolute dalingen alleen voorkomen bij het openbaar bestuur en
bij subsidies aan het bedrijfsleven. Alle andere uitgavencategorieën
stijgen in reële termen. Het meest geldt dat voor de internationale samenwerking,
rentebetalingen, veiligheid, onderwijs en zorg. Ook dit spoort weer volledig
met onze wensen, uiteraard afgezien van de rentebetalingen.In de miljoenennota wordt uitgebreid gemotiveerd dat wij onze problemen
niet kunnen oplossen door nog meer schulden te maken. Ook in Japan en Duitsland
is dat niet gelukt. Japan is pas weer gaan groeien na een exportexplosie richting
China. Wel is het land opgezadeld met een staatsschuld van 160%. Voor de financiering
van de vergrijzing is het funest dat de rentebetalingen in dat land steeds
groter worden, maar dat geldt tot op zekere hoogte ook voor Nederland. Daar
ook bij ons de staatsschuld stijgt, nemen ook hier de rentebetalingen toe
met 400 mln in 2005, 500 mln in 2006 en 800 mln in 2007. Het valt op dat de
discussie om de ruimte tot 3% op te vullen vergeleken met vorig jaar nu bijna
geheel verdwenen is. Alleen in de tegenbegroting van GroenLinks wordt de schuld
nog verhoogd. Bij de PvdA wordt het tekort zelfs iets minder. Financieel woordvoerder
Ferd Crone wees hierbij op Duitsland waar het vergroten van het tekort ook
niet heeft gewerkt. Als het in een groot land niet werkt, werkt het in een
kleintje al helemaal niet. Volgens mij vergeleken met verleden jaar een verbetering
van het debat waaraan nog te weinig aandacht is geschonken. Vandaar dat ik
namens onze fractie hier de heer Crone lof wil toezwaaien, althans op dit
punt. De discussie wordt daardoor beperkt tot het afwegen van de omvang van
de bezuinigingen en de lastenverhogingen en uiteraard de verdeling daarvan.
Alle tegenbegrotingen gaan dan ook over dit thema. Er wordt minder en anders
bezuinigd en de lasten worden extra verhoogd voor bepaalde groepen.Dit jaar werd de bekende Tinbergen-lezing gehouden door minister De Geus
en prof. Hans-Werner Sinn. In zijn lezing ging de laatste heel sterk in op
de daling van de beroepsbevolking in Japan en Europa. Terwijl in de USA de
bevolking door immigratie en geboortecijfers tot 2030 nog met 125 miljoen
stijgt, daalt de bevolking binnen de Europese Unie met 20 miljoen. Voor Japan
en Europa leidt dit ruwweg tot een verdubbeling van de kosten van de pensioenen
en de volksgezondheid. In dit licht vinden wij het geheel terecht dat het
kabinet de vraag centraal stelt of onze verzorgingsstaat wel vergrijzingsbestendig
genoeg is. De opvang van de stijgende kosten van de vergrijzing in de vorm
van meer AOW, hogere pensioenen en hogere ziektekosten, vereisen volgens het
kabinet grote ingrepen. Wij zijn het daarmee eens. Het oorspronkelijke idee,
de stijging van de kosten van de AOW te financieren uit de beperking van de
staatsschuld, wordt nog steeds aangehangen, maar voorlopig stijgt de schuld
alleen maar. In de tegenbegrotingen is naar mijn idee van deze urgentie niets
te merken. Een andere verdeling van de welvaart is het belangrijkste discussiepunt.
Voor zover men iets doet aan de werkgelegenheid worden banen
bij de overheid geschapen, nu toch niet direct het grootste probleem in ons
land!Volgens prof. Sinn ligt de oorzaak van de vergrijzing bij de daling van
de geboortecijfers. Deze daling is het grootst in Japan, Italië, Spanje
en sommige nieuwe EU-lidstaten. Indien men het probleem zou willen oplossen
met een vergroting van de immigratie en de verhouding tussen ouderen en jongeren
in Europa gelijk wil maken aan die in de VS, dan zou Europa volgens prof.
Sinn, die zich daarbij baseert op cijfers van de VN, tot 2025 ongeveer 175
miljoen immigranten moeten opnemen. Volgens hem is er dan ook alle reden om
naar de geboortecijfers in Europa te kijken.Binnen Europa voert alleen Frankrijk een bevolkingspolitiek. Voor Duitsland
heeft prof. Sinn een voorstel ontwikkeld om de gezinsgrootte mede bepalend
te laten zijn voor de hoogte van de pensioenen. Een interessante gedachte,
waar ik het nu niet over wil hebben. Ook prof. Bovenberg bepleit dat ons land
relatief meer geld zou moeten besteden aan de jeugd in navolging van Scandinavië
en Frankrijk. Is het volgens het kabinet gewenst dat ook wij het Scandinavische
en Franse voorbeeld meer gaan volgen, in de zin van een verbetering van de
kinderopvang, het vergemakkelijken van de combinatie arbeid en zorg en het
meer geld stoppen in het onderwijs opdat er op langere termijn sprake zou
kunnen zijn van een meer evenwichtige bevolkingsopbouw?Tot nu toe is het beleid van het kabinet gericht geweest op het aanpakken
van de lage arbeidsparticipatie van de huidige bevolking. Volgens de miljoenennota
heeft de nieuwe Bijstandwet bewezen dat dit beleid succes heeft. Volgens de
MEV hebben de gemeenten in 2004 reeds 250 mln op de nieuwe Bijstandswet kunnen
"verdienen" door een betere reïntegratie van mensen uit de bijstand.
Dan moet het ook kunnen bij de WW, de WAO en de oudere werknemers. Onze fractie
steunt het beleid van het kabinet op dit punt. Wij steunen het sociaal akkoord,
zijn blij dat met betrekking tot de WAO het SER-advies wordt gevolgd en wachten
met spanning het SER-advies over de WW af. Wij kunnen ons voorstellen dat
de SER ook zal letten op de relatie met de flexibilisering van de arbeid en
de positie van jongeren op de arbeidsmarkt, zoals ook bepleit door het CDJA –
de CDA-jongeren – op het jongste CDA-congres.Gemeten in mensen loopt ons land Europees niet meer achter. Dit is wel
het geval in gewerkte uren. Het zou kunnen zijn dat Europeanen in het algemeen
en Nederlanders in het bijzonder vrije tijd belangrijker vinden dan welvaart.
Indien men dan ook de gevolgen van een lager inkomen accepteert, is dat volgens
ons geen enkel probleem. Acht de regering een dergelijke andere Europese welvaartsontwikkeling
op langere termijn houdbaar, mede in het licht van het jongste rapport van
het Sociaal-cultureel planbureau? De burger heeft een realistische kijk op
de toekomst, maar wil die eigenlijk niet, want hij heeft toch liever meer
vrije tijd en rust. De vraag is of Europa wel zo'n alternatieve inkomensontwikkeling
kan verdragen.Mevrouw de voorzitter. Collega Essers behandelt het belastingpakket dat
uitgebreid aan de orde zal komen in december. Onze fractie zal bij het belastingplan
speciaal letten op eventuele terugwerkende kracht en eventuele dubbele belastingheffing.
Tevens willen wij nadenken over de wenselijkheid de premieverhoging als gevolg
van de no-claimkorting in de verzilveringsregel op te nemen. In de tegenbegrotingen
van veel partijen speelt de beperking van de aftrekbaarheid van hypotheekrente
en pensioenpremies boven de 45.000 euro een grote rol. Naar onze mening zijn
dergelijke voorstellen schadelijk voor het vertrouwen in de overheid en ook
niet bepaald bevorderlijk voor het vertrouwen in het herstel van de economie.
Zelf heb ik het idee dat beperking van de hypotheekrenteaftrek veel zwaarder
de jongeren zal treffen dan de ouderen. Gelet op de wenselijke solidariteit
van oudere met jongere generaties ben ik daar dus ook niet zo voor.Hoewel veel debatten alleen over de koopkracht gaan, is ook de werkgelegenheid
van groot belang. Uit de cijfers blijkt dat in de periode 2004-2005 de totale
werkgelegenheid in Nederland is gedaald met 1%. In de marktsector is de daling
2% en voor zelfstandigen 1%. De groei zit bij de overheid (bijna 1%) en de
zorgsector (3,25%). In dit licht is het terecht dat het kabinet de werkgelegenheid
met name in de marktsector wil bevorderen. Het nog meer banen scheppen bij
de overheid, zoals de meeste oppositiepartijen bepleiten, is naar onze mening
de weg van de minste weerstand en leidt op termijn niet tot verbetering van
onze structurele positie in de wereld.Zorgwekkend is de werkgelegenheidspositie van laagopgeleiden. Dit probleem
speelt niet alleen bij ons, maar ook elders in Europa. Het valt op dat zowel
de coalitiepartijen als de oppositiepartijen iets willen doen aan de kostenkant,
óf via tijdelijke dispensatie van het minimumloon – zoals de
coalitiepartijen hebben bepleit – óf via subsidieregelingen op
arbeid, zoals blijkt uit veel tegenbegrotingen. Ziet het kabinet kans hier
te komen tot een soort nationale aanpak? Iedereen blijkt immers iets aan de
kostenkant van laagopgeleiden te willen doen!Onlangs heeft het Raad voor werk en inkomen een rapport geschreven over
vergrijzing en vervanging. Daarin worden door de grote uittreding van veel
oudere werknemers op korte termijn weer spanningen op de arbeidsmarkt verwacht
in een aantal sectoren, met name de overheid, onderwijs, quartaire diensten
en de chemie. Tevens bestaan er regionale verschillen en verschillen naar
opleidingsniveau. De raad bepleit vooral veel te doen aan scholing. Mogen
wij er op lange termijn van uitgaan dat bij voortgaande vergrijzing de werkloosheid
in Europa min of meer automatisch zal gaan dalen onder voorwaarde dat er voldoende
gebeurt op het gebied van scholing? De reeds eerder door mij geciteerde prof.
Sinn is namelijk van mening dat de vergrijzing juist zal leiden tot meer werkloosheid,
omdat niet alleen de werknemers, maar ook de werkgevers, de ingenieurs en
de kunstenaars – dus de werkscheppers – ook ouder worden. Wat
is de mening van het kabinet op dit punt? Welke redenering acht het het meest
waarschijnlijk: dat de werkloosheid door vergrijzing automatisch verdwijnt
of juist zal toenemen?Door de veelheid van individuele posities worden de koopkrachtcijfers
steeds gevarieerder. Niet voor niets werkt het CPB steeds meer met puntenwolken.
Tevens valt het op dat de grote koopkrachtschokken in het leven van mensen
niet in de cijfers voorkomen, zoals ontslag, echtscheiding en
ziekte. Hoewel met alle onzekerheid omgeven, blijkt uit de cijfers dat zowel
in 2004 als in 2005 de AOW'ers relatief gezien het meest worden ontzien en
relatief gezien duidelijk worden beschermd. Ook valt op dat gezinnen met kinderen
relatief minder inleveren. Wij steunen deze twee prioriteiten. Het algehele
koopkrachtbeeld blijft negatief en kan nog negatiever uitvallen als de olieprijs
hoog blijft en bepaalde bezuinigingen worden geruild met lastenstijgingen.Mevrouw de voorzitter. Bij de start van dit kabinet is een begin gemaakt
met een omvangrijke hervormingsagenda op een groot aantal terreinen. Veel
alternatieven in de vorm van de tegenbegrotingen komen er op neer dat er geen
hervormingen nodig zijn of dat deze hervormingen gemakkelijk zouden kunnen
worden vertraagd. Beide benaderingen vindt de CDA-fractie geen nastrevenswaardig
alternatief voor het voorgestelde beleid.Wij wensen het kabinet dan ook succes met het werken aan een toekomstgericht
beleid met het doel te komen tot een evenwichtige en houdbare samenleving.
Wij zijn ervan overtuigd dat het te laat of geen maatregelen nemen in ieder
geval op langere termijn ten koste zal gaan van de zwakkeren in onze samenleving.
Wij spreken het vertrouwen uit dat het kabinet met wijsheid het beleid zal
uitvoeren.De heer Rabbinge (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Vanmorgen ben ik teruggekomen uit Rome waar ik
gisteren een inleiding heb gehouden voor de Raad van ministers van de FAO.
Het leek erop dat ik niet tijdig hier kon zijn en heb daarom de heer Van Driel
gevraagd mijn bijdrage uit te spreken. Dat is echter niet nodig.Natuurlijk heb ik aandachtig naar de bijdrage van de heer Terpstra geluisterd.
Het was heel duidelijk geen standpunt van een oppositiepartij. Op de zelfgenoegzame
toon en ook het gemak waarmee AOW'ers worden bediend, kom ik in tweede termijn
zeker nog terug, want ik vind dat eigenlijk niet kunnen.Ik zal in mijn bijdrage niet in detail op allerlei elementen van de miljoenennota
ingaan. Het past mij niet om hier te herhalen wat in de Tweede Kamer al heel
uitgebreid is gedaan via schriftelijke vragen en heel ingewikkelde en langdurige
betogen. Ik wil bezien wat de ontwikkeling is geweest van onze minister van
Financiën in de afgelopen jaren. Dat is van belang voor het financieel-economisch
beleid.Op woensdag 23 mei 1990 sprak drs. G. Zalm bij de aanvaarding van
het ambt van bijzonder hoogleraar in de economische politiek vanwege de stichting
Het Vrije Universiteitsfonds, zijn inaugurele rede uit. Deze rede was getiteld
Mythen, paradoxen en taboes in de economische politiek. Ook bij andere gelegenheden
heb ik dankbaar gebruik gemaakt van deze titel, want ik vond hem uitnemend.
Daarover niets dan lof. Nu zo'n 14 jaar later en na een periode van zo'n 10
jaar praktische politiek is het de vraag of de doorwrochte analyse en de duidelijke
opvattingen en standpunten inzake de economische politiek nog in dezelfde
mate door de huidige minister van Financiën worden gehuldigd. Dat lijkt,
gezien de Miljoenennota 2005, niet het geval. Deze wordt enerzijds gedomineerd
door een aantal analyses en diagnoses die in lijn zijn met de opvattingen
van de jonge hoogleraar van 1990. Dat zien wij ook in het eerste deel van
de miljoenennota. Anderzijds vinden wij in de miljoenennota ook een groot
aantal mythen en taboes die de toenmalige theoreticus zo verafschuwde. Sterker
nog: in de miljoenennota lijken een aantal verblindende inzichten voor te
komen die bij de financiële beschouwingen in de Tweede Kamer hebben geleid
tot het ontbreken van vernieuwende inzichten en vernieuwende voorstellen van
de zijde van de regering. En dat zeg ik over een bewierookt politiek econoom,
een begenadigd wetenschapper en een veel geprezen minister van Financiën
in de jaren negentig.Wat heeft er de laatste jaren plaatsgevonden waardoor wij nu worden geconfronteerd
met een afnemende pragmatiek bij de minister van Financiën, die het politieke
debat eertijds zo waardeerde en goed argumenteerde? Waarom wordt er een beleid
gevoerd waarvan vrijwel iedere positief ingestelde criticus moet vaststellen
dat het de problemen niet oplost, maar juist verergert? Dit beleid creëert
schade voor de samenhang in de samenleving, ook financieel-economisch, en
het zal vele jaren kosten om deze schade weer te herstellen.Ik zal een en ander illustreren om daarmee duidelijk te maken dat het
financieel-economische beleid van de huidige regering niet gericht is op de
realisatie van maatschappelijke doelen, maar op financiële doelen op
de korte termijn. Vanwege de zware hypotheek die deze kortetermijndoelen op
de samenleving leggen, zullen deze bovendien niet worden gerealiseerd. De
regering dreigt gevangen te raken in de negatieve spiraal van de procuratiehouder
en is niet in staat die te doorbreken, want er wordt niet gebouwd aan de samenleving,
maar slechts afgebroken.De veelvuldige pleidooien voor hervormingen en de dwingende noodzaak van
ingrijpende veranderingen worden door de PvdA-fractie onderschreven, doch
dat geschiedt vanuit een visie op de toekomst. In de miljoenennota is die
visie niet alleen door mij, maar ook door vele economen van VVD- en CDA-huize
niet te ontwaren.In de rede van 1991 stelt de aantredende hoogleraar de volgende taboes
aan de orde. In de eerste plaats het taboe dat tot het einde de Tweede Wereldoorlog
lag op het ter discussie stellen van de sluitende begroting. Dat taboe werd
door rood-roomse coalities doorbroken in de jaren vijftig. In de jaren zestig
ging het om het taboe om de werkgelegenheidsontwikkeling te verklaren uit
andere factoren dan de bestedingen. De korte periode waarin het kabinet-Cals
begin jaren zestig functioneerde, maakte hier een eind aan. Voorts noem ik
het taboe in de jaren zeventig om de werkgelegenheidsgevolgen van het minimumloon
ter discussie te stellen. Dat taboe werd door het kabinet-Den Uyl al doorbroken.Inmiddels zijn hier de volgende taboes bijgekomen. De heer Bomhof heeft,
gevolgd door zijn supporter Zalm, het taboe aan de orde gesteld rond het algemeen
verbindend verklaren van cao's. Zalms leerling De Geus heeft gepoogd deze
solidariteitsregel – het is dus geen taboe – te doorbreken. Gelukkig
is dat niet gelukt, onder andere door een grote demonstratie op het Museumplein.
Voorts koestert minister Zalm het bepleite taboe van de absolute grens van
het financieringstekort. Zal Zalm ook in staat zijn dit taboe
in te ruilen voor de genuanceerde opvatting die hij als Ecofin-voorzitter
moest uitdragen om de schuldenlast in relatie te brengen met andere economische
karakteristieken? Geen Europese minister koesterde dit laatste taboe méér
dan de huidige Nederlandse minister van Financiën. Waarom doorbrak hij
zelf dit taboe niet en differentieerde hij niet, zoals nu in feite is afgedwongen
door de collega's van de andere Europese naties? Dat is opvallend voor een
minister die om pragmatische redenen geen grote taboes wil vestigen. Kan de
minister zijn verlichtende inzichten dienaangaande toelichten?Feit is gelukkig dat de minister in zijn uitspraken als Ecofin-voorzitter
een genuanceerd beeld schetst waarin naast het financieringstekort, ook schuldenlast,
betalings- en handelsbalans, arbeidsproductiviteit en een groot aantal andere
indicatoren worden meegenomen om de dynamiek en concurrentiekracht van een
land te karakteriseren. In de eerste hoofdstukken van de miljoenennota is
daarvoor ook aandacht en worden doelen geformuleerd die de PvdA-fractie van
harte ondersteunt. Ik noem er een aantal: een sterke economie, een slagvaardiger
overheid, een betere democratie en een veilige samenleving. Dat zijn prachtige
doelstellingen. Ik voeg daar nog een doestelling aan toe, namelijk een sociaal
beleid. Het is niet voor niets dat er de laatste tijd, vooral ook in deze
Kamer, veel aandacht wordt gegeven aan deze in de hoofdlijnennota ontbrekende
doelstelling. Ook tijdens de algemene beschouwingen vorige week was hiervoor
terecht, ook vanuit de CDA-hoek, veel aandacht. Waarom heeft dit kabinet dat
niet in zijn hoofdlijnen opgenomen? Ik sprak over taboes die de minister zegt
te verafschuwen, doch die hij tot voor kort koesterde en ook in het debat
in de Tweede Kamer innam. Kan hij, na de nieuwe inzichten als Ecofin-voorzitter
en door ervaring wijs geworden, nog eens uiteenzetten hoe hij aankijkt tegen
de combinatie van karakteristieken die de grondslag vormt van het stabiliteits-
en groeipact? Ik vraag hem met name iets te zeggen over de groei die door
middel van dit pact moet worden gerealiseerd.In zijn rede van 1990 spreekt de aantredende hoogleraar over mythes. Mythes
worden in dit verband gekarakteriseerd als uitspraken die niet waar hoeven
te zijn, maar die door veelvuldige herhaling het karakter van een geloofsovertuiging
krijgen. Zo toont Zalm in zijn rede van 1990 aan dat het derde kabinet-Lubbers
waarin minister Kok de pecunia beheerde, meer gesneden heeft in de collectieve
voorzieningen dan de kabinetten-Lubbers I en II met CDA-ministers van Financiën.
De mythe heerste echter dat het kabinet-Lubbers III juist meer ruimte zou
hebben geboden voor groei van de collectieve voorzieningen. Ook nu hoor ik
datzelfde geluid weer van de heer Terpstra. In feite ontkrachtte Zalm de mythe
dat onder leiding van PvdA-ministers zou worden potverteerd. Het tegendeel
is waar. Juist PvdA-ministers op de post Financiën slaagden er na de
Tweede Wereldoorlog in een zuinig financieel beleid te voeren en tegelijkertijd
aan de rechtvaardige verdeling van lasten te werken. Zo blijken Hofstra, Vondeling,
Kok en Duisenberg met zijn 1%-norm beheerders van de financiën te zijn
geweest die kunnen worden getypeerd als zuinig, rechtvaardig en vooral uit
op het dienen van brede maatschappelijke doelen. Zij boekten indrukwekkende
resultaten, zoals grote groeicijfers van de economie en het in bedwang houden
van het financieringstekort en de staatsschuld. Dat zijn feiten die de mythes
die veelvuldig heersen, logenstraffen. Dat is bij ministers van Financiën
van andere politieke huize juist niet het geval. Ook minister Zalm is hard
op weg om zijn imago, dat in de jaren negentig is opgebouwd, om zeep te helpen.
Geen zuinigheid, maar wel een onrechtvaardiger verdeling.Dat laatste blijkt veelvuldig het geval te zijn geweest bij ministers
van CDA-huize. Zo liepen de overheidsfinanciën volledig uit de hand tijdens
het kabinet-Van Agt. Tijdens de kabinetten-Lubbers I en II werd weliswaar
beleden dat de financiën moesten worden gesaneerd en dat er, aldus Wiegel,
puin moest worden geruimd, maar tegelijkertijd liep het financieringstekort
op en verslechterde de concurrentiekracht van Nederland. De mythe over de
kabinetten-Lubbers I en II versus het kabinet-Lubbers/Kok werd door de toenmalige
hoogleraar Zalm ontzenuwd. Nu doet hij pogingen om een nieuwe mythe te vestigen,
namelijk dat de oppositie, in casu de PvdA, niet bereid is aan echte hervormingen
te werken en niet bereid is tot ombuigingen. Sterker nog: uit verschillende
interviews blijkt dat hij spijt heeft van een aantal zaken die tijdens het
kabinet-Kok II hebben plaatsgevonden. Was er bij de PvdA-fractie dan geen
bereidheid om aan die hervormingen te werken? Zeker wel! Dat blijkt ook duidelijk
uit de tegenbegroting, de verlichte financiële beschouwingen hier en
aan de overkant en de vele studies en beschouwingen die juist vanuit de PvdA
naar voren zijn gebracht.De heer Terpstra (CDA):De heer Rabbinge heeft zojuist een historische schets gegeven van alle
ministers van Financiën in het verleden. Voor een deel ben ik het met
hem eens, want er zijn veel socialistische ministers van Financiën geweest
die het financieel heel goed hebben gedaan. Is nu zijn advies aan deze minister
van Financiën om veel meer te gaan bezuinigen? Hoe zou de heer Rabbinge
de goede naam van minister Zalm willen redden?De heer Rabbinge (PvdA):Ik kom daar nog op terug, mijnheer Terpstra. Als u goed luistert, dan
zult u merken dat het niet alleen een kwestie van bezuinigen is, maar ook
een kwestie van investeren en het vestigen van vertrouwen.Aan die mythe is recent een verblindend inzicht toegevoegd, daar de minister
niet in staat en bereid bleek de tegenbegroting van de PvdA-fractie in de
Tweede Kamer serieus te bekijken. Hij deed deze af met een ruggenmergreactie
als zou deze niet degelijk zijn, niet overeenkomen met Europees beleid en
worden gekenmerkt door potverteren. De minister lijkt niet meer in staat en
bereid te zijn om alternatieven serieus te bekijken, ook als deze in maatschappelijke
termen beter scoren. De tegenbegroting scoort namelijk beter op het gebied
van werkgelegenheid, inkomstenverdeling, milieueffecten en vooral concurrentiepositie
van Nederland dan de eigen miljoenennota van het kabinet. Waarom, zo vraagt
de PvdA-fractie in deze Kamer zich af, is de minister zo verblind geraakt
door de eigen inzichten dat iedere kritische zin verdwenen is?In de miljoenennota wordt op diverse plaatsen melding gemaakt van
de externe ontwikkelingen van de economie. Termen als "broos herstel", "structurele
zwakheden" en "verslechterde internationale concurrentiepositie" hebben alle
als gevolg dat de economische ontwikkeling omlaag wordt gepraat. De minister
weet als geen ander dat economie een gedragswetenschap is waarin de toon en
de verpakking van de informatie vaak belangrijker is dan de inhoud. De toon
die het kabinet aanslaat, vooral in de miljoenennota, is deprimerend en weinig
bewust van eigen kracht. Negatieve feiten die al jaren bekend zijn, zoals
de vergrijzing, de noodzaak van ouderen voor ouderen waarover de WRR al in
1993 een uitgebreid advies schreef, noodzakelijke wijzigingen in werk en bijstand,
langer werken en de kosten van solidariteit, worden uitvergroot. Positieve
punten, zoals de nog steeds zeer hoge arbeidsproductiviteit en sterke economische
bedrijfstakken en sectoren, worden daarentegen uiterst minimaal behandeld.
Kortom: een aantal taboes, mythes en verblindende inzichten lijken de basis
te vormen voor de economische politiek en niet de kracht en dynamiek die op
vele plaatsen bestaat. Het in de put praten is nu usance geworden.Dat heeft ook tot gevolg dat er geen selectief en specifiek beleid wordt
gevoerd, maar wordt volstaan met een aantal totaal overbodige generieke maatregelen
zoals de verlaging van de vennootschapsbelasting. Deze verlaging is niet ruim,
zoals wordt gesteld in de miljoenennota, maar wijkt met 31% niet zo sterk
af van het Europese gemiddelde dat op 26,5% ligt. Andere vestigingsvoorwaarden
blijken aanmerkelijk belangrijker dan deze vennootschapsbelasting voor het
aantrekken van buiten- en binnenlandse investeerders. In het belastingdebat
vorig jaar in deze Kamer werd dat ook volledig beaamd door alle woordvoerders
in deze Kamer en de staatssecretaris. Toch wordt doorgegaan met deze generieke
maatregel die de goede bedrijven niet nodig hebben en de zwakke bedrijven
onvoldoende verlichting geven. Het voorstel komt voort uit zwakte en speelt
niet in op sterkte. Juist de sterke kanten van de economische karakteristieken
bieden perspectief. De PvdA-fractie is ervan overtuigd dat de kracht van de
Nederlandse economie moet worden versterkt zodat daarmee de internationale
concurrentiekracht wordt bevorderd en dat daarvoor reëel perspectief
bestaat.Dat perspectief is gebaseerd op het inzicht dat in tijden van crisis een
pro- of anticyclisch beleid moet worden gevoerd waardoor de spiraal naar beneden –
waar Nederland nu in zit – wordt doorbroken. Dat vergt vele sociaal-economische
maatregelen die in de tegenbegroting staan en ook in deze Kamer verschillende
keren aan de orde zijn geweest. Het vraagt bovendien een creatief, stimulerend
en uitdagend financieel beleid. Niet alle aandacht moet gaan naar de statische
balans, maar er moet ook oog zijn voor de dynamische inkomsten- en uitgavenritmiek.
Er moet niet alleen aandacht zijn voor kostenbesparingen, maar ook voor selectieve
investeringen.In de miljoenennota en vooral ook in de Macro Economische Verkenning 2005
wordt veel aandacht gegeven aan de ontwikkeling van de mondiale economie.
De rol in de wereldeconomie van China en India, maar ook van Brazilië
en Rusland zal sterk groeien. Dat is ook niet zo verwonderlijk als wij zien
dat de Verenigde Staten en Europa nu met zo'n 10% van de wereldbevolking,
zo'n 80% van de wereldeconomie bepalen. In de komende decennia zal dat drastisch
veranderen en dat is eigenlijk een heel goede ontwikkeling. Wij kunnen daar
ook gebruik van maken door actief te investeren in bijvoorbeeld Azië.
Veel studies in de jaren tachtig en negentig van onder andere het CPB, de
WRR, de OECD, maar ook Shell en gerenommeerde Amerikaanse economen, lieten
dat al zien. Dat is op zich niet nieuw, maar wel lijkt Europa in de meest
recente beschouwingen en de Macro Economische Verkenningen achter te blijven.
Dat is wel een nieuw inzicht, dat vooral is gebaseerd op de verwachting dat
Europa niet tijdig de instituties en bedrijven zal weten aan te passen. Dat
is op zich zorgelijk. Die bedreiging van de Europese economie werd in feite
ook al meegenomen in een aantal van de scenario's die het CPB, nog onder leiding
van Zalm, in 1989 en 1990 ontwikkelde. Ook toen al spraken wij over ontwikkelingen
in scenario's die werden getypeerd als de Pacific Rim en de European Renaissance.
De realisatie van de European Renaissance werd door velen in de jaren negentig
bepleit. Dat zou veel vergen van bedrijven en overheid.In de miljoenennota is echter niets meer van die uitnodigende scenario's
waar te nemen. Er wordt gesteld dat de concurrentiekracht moet worden versterkt,
doch de maatregelen om dat tot stand te brengen, blijven achterwege. Ik heb
de miljoenennota aandachtig bestudeerd, maar er wordt alleen een pleidooi
gehouden voor lagere arbeidskosten per eenheid product en een generieke maatregel
zoals de ingevoerde verlaging van de vennootschapsbelasting. Voorts wordt
er gesteld dat er meer innovatie moet komen. Daartoe hebben wij het Innovatieplatform.
In de periode van meer dan een jaar dat het platform bestaat, heeft het niets
meer laten zien dan op zich goede pleidooien voor meer mogelijkheden voor
kennismigranten en de identificatie van sleutelgebieden, die op zich ook goed
zijn. Meer middelen voor kennis en innovatie zoals in verschillende adviezen
bepleit door Wijffels, zijn er niet. Wij hebben wel de BSIK-regeling, die
in feite neerkomt op ICES/KIS. De BSIK-regeling is nu ingevoerd, maar dit
is in feite het resultaat van het eervorige kabinet. Die regeling wordt echter
vrijwel helemaal kapot geregeld door overdreven regelzucht van de ministeries.
Daarom laat het bedrijfsleven al op verschillende plaatsen weten dat het daar
niet van gediend is en trekt zich terug. Het is een typisch voorbeeld van
een PPS-constructie, maar door de ontzettende regeldrift van de ministeries
geven zij niet meer thuis.Innovatie vergt een andere attitude op de ministeries en een veel betere
facilitering door de overheid. Dit moet door de minister worden afgedwongen.
Bovendien dienen goede initiatieven te worden bevorderd, hetzij direct, hetzij
via aangepaste regelgeving of via fiscale facilitering. Op dit moment vindt
alleen afremming plaats. Dat bevreemdt, maar het past bij de houding en de
opvatting van de minister van Financiën, die steeds laat weten dat het
goed gaat indien het ministerie van Financiën het voor het zeggen heeft.
Dat dirigistische staatskapitalisme komt ook naar voren in de verhoudingen
met lagere overheden, waterschappen en instellingen als universiteiten. Het
ademt een maakbaarheidsconserva tisme dat wij sedert de jaren
dertig niet meer hebben gekend. Waarom niet meer verantwoordelijkheden en
mogelijkheden bij lagere overheden en bij bedrijven? Kan niet beter worden
vertrouwd op de verantwoordelijkheden van deze lagere overheden en kan niet
beter via een stimulerend en faciliterend beleid worden gewerkt? Kan niet
worden geholpen bij investeringen?Op zowel micro-, meso- als macroniveau blijkt het in perioden van crises
beter om selectief te stimuleren in combinatie met een strakke kostenbeheersing.
Op macroniveau is er selectief stimuleringsbeleid met behulp van actieve innovatieprogramma's
nodig. In de sleutelgebieden zou veel meer moeten worden geïnvesteerd
door middel van PPS-constructies, maar dat blijft nog achterwege. De smart
mix, die nu naar voren wordt gebracht als een enorme innovatie, is in feite
een druppel op een gloeiende plaat. Van universiteiten en andere instellingen
voor hoger onderwijs mag een actievere rol bij vernieuwing en innovatie worden
verwacht. Dat geschiedt evenwel niet als het door Financiën afgedwongen
rigide controlebeleid wordt doorgezet.Op microniveau blijkt uit een recente analyse van banken en werkgevers
dat selectieve investeringen de beste garantie zijn voor groei. Uit de indertijd
uitgebrachte notitie Voorlopers en achterblijvers in de Nederlandse bedrijven,
blijkt dat bedrijven die in perioden van crises, naast kostenbeheersing en
afslanking, ook kozen voor selectief investeren, het beste door de crisis
heen kwamen. De procuratiehouder delfde het onderspit ten opzichte van de
ondernemer.Bij een analyse op mesoniveau, waarbij bedrijfstakken worden vergeleken,
blijkt hetzelfde. Een geactualiseerde Porter-analyse – de analyse die
wij in de jaren negentig allen omarmden – waarin naast economische ook
ecologische en sociale criteria zijn opgenomen, toont aan dat een aantal van
de Nederlandse bedrijfstakken perspectiefvol zijn en goed tot zeer goed scoren.
Nog steeds is het zo dat in de toptien van 200 Nederlandse bedrijfstakken,
zeven bedrijven voorkomen uit de agri-business. In de miljoenennota wordt
daarover nauwelijks iets gezegd. Het is heel opvallend dat die bedrijfstakken,
ook als je ecologische en sociale doelen meeneemt, zo hoog scoren. Dat heeft
alles te maken met de sterke innovatiedrift in die bedrijfstakken en de bereidheid
nieuwe markten te verkennen. Op het moment dat je ziet dat 80% van de producten
naar het buitenland wordt uitgevoerd en er grote markten in China liggen,
moet je daarop inspelen. Daar moet dan ook worden geïnvesteerd. Het generieke
beleid van de regering werkt dan niet.Uit het voorgaande blijkt dat er werkelijk veel perspectief is voor de
Nederlandse economische ontwikkeling en dat het mogelijk is de Lissabon-doelstellingen
te realiseren. Nederland kan net als in de jaren negentig tijdens de kabinetten-Kok
weer tot de top van Europa behoren. De doelstellingen die het kabinet zegt
na te streven, worden door de PvdA-fractie onderschreven. Dit kabinet en deze
minister van Financiën zullen die echter niet realiseren als zij hun
beleid niet bijstellen. Dat is een verandering die ogenschijnlijk marginaal
is, maar in werkelijkheid zeer veel en grote gevolgen heeft. Hervormingen?
Ja! Meer en betere internationale oriëntatie? Ja! Maar ook: minder generiek,
maar meer specifiek en selectief, minder vanuit het Korte Voorhout bedacht
en meer verantwoordelijkheid bij de lagere overheden en andere instituties.
Verder: meer faciliteiten, meer ruimte bieden, een goed sociaal kader, meer
vertrouwen uitstralen en meer zekerheid, vooral sociaal. Vertrouwen win je
niet, maar straal je uit. Er moet afscheid worden genomen van het staatskapitalisme
en het sterk financieel centralistische denken. Er moeten meer verantwoordelijkheden
worden gelaten bij lagere overheden, inclusief voor financiën. Voorts
moet er minder over innovatie worden gepraat en moet er meer aan innovatie
worden gedaan.Om ieder misverstand te voorkomen, benadruk ik het volgende. De PvdA-fractie
bepleit niet het in Duitsland gevoerde generieke stimuleringsbeleid, dat overigens
inmiddels is bijgesteld. De PvdA-fractie bepleit ook zeker niet het asociale
en voor de wereldstabiliteit riskante beleid van de Verenigde Staten. Daar
wordt immers op grote schaal potverteerd. Daar worden financieringstekorten
gerealiseerd die met geen pen te beschrijven zijn en die de rest van de wereld
belasten omdat die moet bijdragen aan de financieringstekorten die de Verenigde
Staten zich denken te kunnen permitteren. De PvdA-fractie wil zich houden
aan afspraken over het financieringstekort en andere indicatoren uit het stabiliteits-
en groeipact, maar wenst een veel grotere flexibiliteit, creativiteit en vooral
ook een positieve toonzetting van de regering.De PvdA-fractie wil dat de minister van Financiën afscheid neemt
van het Thatcheriaanse denken als hij in Europa of internationaal actief is.
De kreet "I want my money back" is voor Nederland contraproductief. Hij praat
dan als penningmeester en niet als maatschappelijk ondernemer. Het gaat er
niet om nettobetaler of netto-ontvanger te zijn. De Europese markt is voor
Nederland van uiterst grote betekenis en biedt een veel groter perspectief.
Alleen al voor de "flowers" en de "food" zijn de inkomsten voor Nederland
een veelvoud van de netto uitgaven. Daar liggen mogelijkheden en daar moeten
wij gebruik van maken. Op deze wijze moet ook naar de financiën worden
gekeken, niet als beheerder van de huishoudportemonnee, maar als ondernemer.
Die perspectieven kunnen aan de hand van nog veel meer voorbeelden worden
geïllustreerd. Tegelijkertijd is ook zichtbaar dat de kasbeheerder er
in feite alles aan doet om die ontwikkelingen, in strijd met zijn eigen inaugurele
rede over economische politiek, te frustreren. Dat kan de minister veranderen.
In financiële zin zijn het marginale wijzigingen, maar de maatschappelijke
gevolgen zijn enorm. De spiraal omlaag kan worden doorbroken en de weg omhoog
kan weer worden ingeslagen. Dan kan Nederland weer net als in de jaren negentig
het beste jongetje van de Europese klas worden en niet, zoals nu, de matig
presterende en door anderen niet begrepen autist.De PvdA-fractie heeft vertrouwen in de toekomst en dit vertrouwen is gebaseerd
op de intrinsieke kracht van de bevolking, de bedrijven, de instituties en
de verschillende overheden. Die kracht moeten wij benutten. Dat is geen naïef
optimisme en geen blind vertrouwen in de toekomst, maar een realistische koers
die met de verouderde slogan "werk, werk, werk" wederom sterk en
sociaal kan worden in de solidaire en samenhangende samenleving.De heer Schuyer (D66):Ik wil nog een vraag stellen over iets dat de heer Rabbinge een minuut
geleden heeft uitgesproken. Het gaat mij om de positie van nettobetaler. Is
de PvdA-fractie vóór een nettobegrenzer in Europa?De heer Rabbinge (PvdA):Een nettobegrenzer?De heer Schuyer (D66):Ja, zodat je een maximum nettobetaler kan zijn. Of vindt u dat geen onderwerp
van betekenis?De heer Rabbinge (PvdA):Ik vind het belangrijk dat je op een goede wijze naar die zaken kijkt.
Een nettobegrenzer zou kunnen. Daar heb ik op zich geen bezwaar tegen. Wij
kunnen het ons echter heel goed permitteren om een nettobetaler te zijn, want
dat is investeren voor ons allen. Wij zijn daar zeer mee gediend. Nederland
heeft ook op dit moment erg veel profijt van de vergroting van de Europese
Unie. Anders dan velen denken en zeggen, vinden een heleboel van onze krachtige
bedrijfstakken een grotere markt door de vergroting van de Europese Unie.
Dat is te zien in de groei die wij de komende maanden tegemoet kunnen zien,
juist in de zojuist door mij genoemde bedrijfstakken.Voorzitter. Na dit in mijn ogen constructieve en kritische commentaar
op de financiën, wacht mijn fractie de reactie van de regering met belangstelling
af.De heer Thissen (GroenLinks):Voorzitter. Van 1994 tot 2002 was ik acht jaar wethouder in de centrumstad
Roermond, een stad met het hoogste werkloosheidspercentage in de provincie
Limburg. Tegelijkertijd is dit de stad met het hoogste percentage miljonairs
in de provincie Limburg. Deze stad wordt gekenmerkt door een onevenwichtige
bevolkingsopbouw. Naar verhouding zijn de lage inkomensgroepen oververtegenwoordigd.
Middengroepen wonen in de buitenwijken, maar die buitenwijken zijn wel zelfstandige
gemeenten. Over herindeling valt en viel in de provincie Limburg nauwelijks
te spreken. In die complexiteit van opgaven, als wethouder met een brede sociale
portefeuille, heb ik acht jaar Zalm en Paars meegemaakt. Onze carrières
liepen parallel, minister.Er was sprake van decentralisatie met overheveling van gelden, taken en
verantwoordelijkheden naar gemeenten, maar tegelijkertijd vaak ook van forse
besparingen op de rijksbegroting. Gemeenten konden aan mensen uitleggen waarom
de kwaliteit van de dienstverlening achteruit móest gaan vanwege het
feit dat de financiële polsstok te kort was. Lagere inkomensgroepen trokken
vaak aan het kortste eind. Gemeenten waren het die in 1994 konden vertellen
aan mensen met een handicap dat het WVG-pakket wat zuiniger was dan het WVG-pakket
toen het nog onder de regie van het Rijk werd uitgevoerd. De eerlijkheid gebied
te zeggen dat wij wel een instrument kregen om mensen aan de onderkant weer
actief te krijgen op de arbeidsmarkt door middel van de gesubsidieerde arbeid.
Tijdens de kabinetten-Balkenende I en II is juist daarop echter weer fors
bezuinigd. Gesubsidieerde arbeid wordt namelijk door diezelfde minister van
Financiën – toen al, maar nu nog sterker – gezien als een
financiële kostenpost en niet als een investering in het sociale rendement
van een samenleving. Het is een investering in de kwaliteit van de samenleving.De VVD was en is in Roermond de dominante factor. Dat zal de minister
niet berouwen, denk ik. Ook in Roermond is de VVD nooit echt tevreden. In
Roermond heeft de VVD veel leden. Er wonen ook veel VVD-leden in het buitenland,
de zogenaamde fiscale vluchtelingen in Belgisch Limburg. Zij hebben als toetje
van de minister van Financiën een aantal jaar geleden de mogelijkheid
gekregen om de hypotheekrente af te trekken als zij in Nederland inkomen of
loon verdienen. Ik heb begrepen dat dit de Nederlandse schatkist zo'n 300
tot 400 mln euro per jaar kost.Over de hypotheekrente gesproken, snapt mijn fractie werkelijk niet waarom
de minister de discussie over beperking van de aftrek van de hypotheekrente
niet open wil voeren. Het kost nu al 9 mld euro per jaar en dat bedrag loopt
in 2007 op naar 11 mld euro. Electorale overwegingen zouden een reden kunnen
zijn dat de minister daar niet over wil debatteren. Het opvallende is echter
juist dat de VVD-fractie, als de hoeder van de huidige mogelijkheden voor
hypotheekrenteaftrek, in de peilingen zwaar op verlies staat. De partijen
die hier wel voor pleiten en open het debat aangaan, staan daarentegen fors
op winst. Ik zou daar graag eens een reactie op krijgen van de minister. De
fractie van GroenLinks is niet voor afschaffing van de hypotheekrenteaftrek,
maar voor aftopping van de mogelijkheden van hypotheekrenteaftrek. We hebben
in dit land 3,1 miljoen huurwoningen en 3,3 miljoen koopwoningen. Een klein
gedeelte van de mensen wordt getroffen wanneer wij de hypotheekrenteaftrek
aftoppen. Van dat geld zou je kunnen investeren in zaken die van belang zijn
voor de toekomst van dit land, bijvoorbeeld in het onderwijs, in de sociale
zekerheid, in de kwaliteit van de verzorgingsstaat enzovoort. Wij snappen
werkelijk niet waarom dit een taboe is.De decentralisatie van rijkstaken naar gemeenten gaat door. Dit jaar maakten
we de invoering mee van de Wet werk en bijstand, wij zullen in 2006 een gedeelte
van de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning meemaken, onder
het motto van de modernisering van de AWBZ. Dat betekent dat een openeindfinanciering,
van bijstand, van AWBZ, voor de rijksoverheid wordt beknot, maar wel vertaald
naar alle ruim 460 gemeenten. Al die gemeenten krijgen nu dus te maken met
die openeindfinanciering. De zorgplicht blijft voor burgers die overheidsdienstverlening
nodig hebben en daar ook recht op hebben, maar de financiële mogelijkheden
van de gemeenten worden tegelijk beperkt als het OZB-plan per 2006 wordt ingevoerd.
Ik ben blij dat het overleg tussen IPO, VNG en kabinet de instelling van een
commissie heeft opgeleverd die in april 2005 met voorstellen moet komen om
het belastinggebied en de financiële mogelijkheden van de lagere overheden
meer in kaart te brengen. Ik heb alleen het idee dat voor het kabinet over
een uitbreiding van het belastinggebied niet valt te spreken. Graag een reactie
hierop. Het is namelijk van tweeën een: als het kabinet gelooft dat gemeenten
adequaat diensten voor hun bewoners kunnen organiseren – of dat nou
de Wet werk en bijstand is of de Wet maatschappelijke ondersteuning –
moeten de gemeenten ook de middelen daarvoor worden gegeven,
moeten gemeenten dit zelf voor een deel kunnen beheersen of beïnvloeden;
als het kabinet wil gaan beknotten en gelden besparen op de rijksbegroting,
kan het niet met dat concept gemeenten die zorgplicht opleggen – tenzij
het burgers die nu recht hebben op die voorzieningen, plaatst op een achterstand
ten opzichte van de overheid, omdat ze van recht naar gunst of voorziening
gaan. Graag een reactie hierop van het kabinet. In de Wet maatschappelijke
ondersteuning verdwijnt immers het recht van de AWBZ op dienstverlening en
het recht op kwaliteit van de zorg; er komt een Wet maatschappelijke ondersteuning
die bij gemeenten de zorgplicht neerlegt. Vanwege de principiële gemeentelijke
autonomie van beleidsvoorbereiding is het immers mogelijk dat burgers geen
recht of aanspraak meer kunnen doen gelden, maar overgeleverd zijn aan gemeentelijke
beleidsplannen, waardoor dit meer het karakter krijgt van een gunst.Ik ben het zeer eens met het kabinet als het burgers in dit land meer
wil aanspreken op de eigen verantwoordelijkheid. Er ontbreekt daarbij echter
een hernieuwde visie op wat de burger van de overheid kan verwachten: op welke
wijze garandeert de overheid dat zij de burgers die zelfredzaamheid nastreven
en hun verantwoordelijkheid nemen, op een betrouwbare wijze faciliteert? Eigenlijk
zijn dit bewegingen die tegen elkaar in werken: categoriale regelingen voor
mensen met een smalle beurs die het al lastig hebben, zijn of worden afgeschaft,
de hoogste inkomensgroepen profiteren nog steeds het meest van allerlei vormen
van rijksbeleid. Bijna 10% van de huishoudens in dit land komt niet rond.
De schuldenproblematiek van huishoudens neemt toe. De mogelijkheden om hun
positie te verbeteren, nemen stelselmatig af omdat de budgetten daarvoor zijn
beknot. Is het kabinet bereid om afspraken te maken over een lastenplafond,
dus dat bijvoorbeeld per huishouden de kosten voor huur, zorg, sociale zekerheid
en energie slechts tot een maximumdeel van hun inkomen mogen stijgen? Is het
kabinet bereid om te zoeken naar fiscale of gemeentelijke mogelijkheden om
een en ander te faciliteren? De levensloopregeling die aanvankelijk, in de voorstellen van het CDA,
was bedoeld om het hogedrukpanleven wat te vergemakkelijken, lijkt met het
Sociaal akkoord te zijn vervangen door een compensatieregeling voor ingrijpen
in vut en prepensioen. In onze perceptie zou een levensloopregeling de burgers
in staat moeten stellen om de vaak complexe opgaven van werken, zorgen, leren
en ontspannen, vaak in combinatie in verschillende leeftijdsfasen, op een
of andere manier te accommoderen. Wij hebben het idee dat met het nieuwe Sociaal
akkoord die kern van levensloopregeling aan het verdwijnen is.Het kabinet roept voortdurend op om langer en meer te gaan werken. Op
zichzelf zijn wij het niet oneens met langer of meer werken. Maar hoe wordt
ervoor gezorgd dat er kansen op de arbeidsmarkt blijven voor die groep van
2 miljoen mensen, van wie er nu al 250.000 zijn ingeschreven bij het CWI en
het overige gedeelte het risico loopt om banen te verliezen in verband met
het vertrek van banen aan de onderkant van het loongebouw naar lagelonenlanden?
Hoe wordt ervoor gezorgd dat zelfredzame burgers die op hun eigen verantwoordelijkheid
worden aangesproken, ook in staat zijn om die eigen verantwoordelijkheid om
te zetten in activiteit op de arbeidsmarkt? Met andere woorden, wat voor appèl
wordt gedaan op werkgevers, welke financiële mogelijkheden wordt hun
geboden om mensen die mogelijk verstoken blijven van betaalde arbeid, in dienst
te nemen, na het afschaffen van SPAK/VLW? Wij pleiten ervoor dat meer mensen
aan het werk gaan, maar die kunnen niet zonder een overheid die daarvoor baanopeningen
creëert, zowel in het bedrijfsleven als bij de overheid.Voorzitter, tot slot. In alle jaren dat ik wethouder was, heb ik altijd
het debat gezocht met de minister van Financiën, omdat ik hem voortdurend
betrapte op dominant gelddenken. Het is net alsof het penningmeesterschap
in Den Haag leidender is geworden dan het, om het met een CDA-woord te zeggen,
rentmeesterschap. Vorige week beklaagde de VVD-fractievoorzitter zich dat
de VVD zo weinig aan haar trekken komt. Laten nu alle andere partijen het
gevoel hebben dat deze minister van Financiën wel een erg dominante factor
is, in ieder geval in Balkenende I en II, en ik vermoed ook wel in Paars II...De afgelopen decennia waren politiek te karakteriseren als liberaal-dominant
marktdenken, waarin onderwijs werd verbeeld als kostenpost, evenals sociale
zekerheid en zorg; en niet als investeringsmogelijkheden om mensen hun talenten
zelf te laten realiseren, te laten werken aan hun eigen ontwikkeling, om daarmee
de samenleving vitaal te maken. Zichzelf realiserende en emanciperende burgers
zijn goud voor de samenleving. Dat is niet in geld uit te drukken en zeker
niet als kostenpost te karakteriseren. Ik zou graag willen dat deze minister
van Financiën meer visie ontwikkelde op de toekomstmogelijkheden van
mensen in dit land, ook van hen aan de onderkant die het lastig hebben, kwetsbaar
zijn, een handicap hebben, en toch aan de slag willen en willen participeren.
De discussie in dit land zou moeten gaan over de vraag, hoe we aan deze mensen
een participatiegarantie kunnen bieden, ook wanneer ze weinig te makken hebben.
Investeren in talenten en menselijk kapitaal is vitaal voor onze samenleving.
Dat kan niet zonder een solidaire en medeverantwoordelijkheid nemende overheid.
Dat is politiek van optimisme en vertrouwen, niet de somberheid die al te
vaak uit het penningmeesterschap blijkt.De voorzitter:Mijnheer Thissen, ik wil u van harte gelukwensen met uw maidenspeech,
die u zo kort na uw aantreden in deze Kamer heeft gehouden.Het lidmaatschap van de Eerste Kamer is niet uw eerste politieke functie.
Zestien jaar lang was u actief in de lokale politiek: acht jaar als fractievoorzitter
in Roermond en acht jaar als wethouder. Daarnaast hebt u nogal wat partijpolitieke
functies vervuld, eerst binnen de PSP, later bij GroenLinks. Als wethouder
van Roermond had u onder andere welzijn, sociale zaken, onderwijs, jeugdzaken
en cultuur in uw portefeuille. Uw nevenfuncties heeft u in het Limburgse ook
met name op dat terrein vervuld. Sinds 2002 bent u voorzitter van Divosa,
de landelijke vereniging van directeuren van sociale diensten. Die ervaring
zal u hier zeker van pas komen, en ik weet zeker dat de Kamer van die ervaring
profijt zal hebben. Ik zei al, het lidmaatschap van de Eerste Kamer is niet uw eerste politieke
functie, maar misschien is het ook niet uw laatste. In oktober 2000 zei u
namelijk in een artikel in Elsevier – ik citeer: "Wij, GroenLinks, hebben
een aantal wethouders die als minister niet zouden misstaan, en enigszins
lachend reken ik mijzelf daar ook toe".De heer Thissen (GroenLinks):U weet echt álles!De voorzitter:Mijnheer Thissen, u maakt geen deel uit van de regering, maar wat mij
betreft kunt u nú worden geciteerd met de uitspraak dat het nóg
eervoller is om deel uit te maken van een orgaan dat de regering controléért.Ik wens u bij uw werk in de Eerste Kamer heel veel succes!De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Biermans (VVD):Voorzitter. Vanochtend heb ik in drie uur en tien minuten de 200 kilometer
tussen Venlo en Den Haag afgelegd. Dat ligt niet aan mijn auto, die overigens
ook niet is voorzien van een onbedoeld grijs kenteken. Ik heb mijn bijdrage
vandaag weer geleverd aan de 100 mln euro fileleed.Voorzitter. In de Miljoenennota 2004 schreef de minister dat een forse
koerscorrectie nodig is om een duurzaam ontsporen van de overheidsfinanciën
te voorkomen. Mijn fractie achtte de door het kabinet voorgestane sanering
van de collectieve uitgaven noodzakelijk. Wel vroeg mijn fractie zich vorig
jaar af of de bezuinigingen wel voldoende zouden zijn. Dat die vraag terecht
was blijkt, helaas, uit de Miljoenennota 2005.Het gaat niet goed met de Nederlandse economie. Binnen Europa maakt Nederland
deel uit van de minst presterende landen, en dat terwijl Europa al slechter
presteert dan Amerika en Azië. Nederland maakt deel uit van de staartgroep.
In de Miljoenennota 2005 werkt het kabinet de hervormingsagenda verder uit
om, onder andere, het fundament van de economische ontwikkeling van Nederland
te verstevigen. Met de Raad van State vraagt mijn fractie zich af of met deze
miljoenennota wel voldoende versterking van de economische groei, voldoende
werkgelegenheid en voldoende houdbare overheidsfinanciën worden bereikt.
Indicatoren van bijvoorbeeld de OESO en het IMF wijzen immers maar nauwelijks
uit dat het met Nederland beter gaat. Deze vraag klemt temeer daar de regering
in de onderhandelingen met de vakbonden behoorlijke concessies heeft moeten
doen. Toegegeven zij, dat deze miljoenennota meer dan die van vorig jaar er
een is van "geen woorden maar daden"; dat spreekt mijn fractie in elk geval
aan.De heer Kox (SP):Voorzitter. Mag ik de woordvoerder van de VVD zeggen dat je naar aanleiding
van zijn klaagzang bijna zou vergeten dat wij in een van de rijkste landen
van de wereld wonen. Wat jammer toch dat we geen andere partijen in de regering
hebben gehad die dit allemaal hadden kunnen voorkomen.Hij zegt dat de vakbond behoorlijke concessies heeft moeten doen. Nu hoorde
ik de heer Terpstra zeggen dat hij zo blij was met het Sociaal akkoord. Geldt
dit ook voor de VVD?De heer Biermans (VVD):Ik heb niet gezegd dat de vakbonden behoorlijke concessies hebben moeten
doen, maar dat de regering behoorlijke concessies heeft moeten doen.De heer Kox (SP):Dat begrijp ik. Maar bent u blij met het Sociaal akkoord, of zit u ermee
in uw maag?De heer Biermans (VVD):Als u het goed vindt, kom ik daar later in mijn betoog op terug.De heer Kox (SP):U wilt daar nu nog geen antwoord op geven?De heer Biermans (VVD):Dan zou ik twee keer hetzelfde moeten zeggen en daar heb ik een grote
hekel aan. Ik vertel het u zo meteen.Kan de minister aangeven waarom mijn fractie aan deze miljoenennota en
de hervormingsagenda van de regering het vertrouwen moet ontlenen dat het
wel goed komt met de Nederlandse economie? Welke toetsbare doelstellingen
worden door het kabinet nagestreefd? Waaraan kunnen wij het succes van het
regeringsbeleid afmeten? De communicatie over de maatregelen uit de miljoenennota
is de afgelopen maanden zeer bekritiseerd. Hierover is wel genoeg gezegd.
Het is echter van groot belang dat het kabinet, ook gaande de kabinetsperiode,
steeds helder communiceert in hoeverre de geformuleerde doelstellingen worden
gerealiseerd. Economie is, inderdaad, grotendeels psychologie. Het kabinet
moet het gevoel geven dat Nederland met het beleid dat het kabinet voorstaat,
de goede kant op gaat. Vervolgens zullen ook wij als volksvertegenwoordigers
deze boodschap moeten uitdragen. Alleen dan zullen de burgers bereid zijn
te ontpotten en meer geld uit te geven aan duurzame zaken, hetgeen de economie
uiteraard zal stimuleren.In de Rijksbegroting Financiën 2005 worden vier beleidsprioriteiten
benoemd. Namens mijn fractie ga ik hierop in. De eerste beleidsprioriteit
betreft "houdbare overheidsfinanciën en trendmatig begrotingsbeleid".
"Het begrotingsbeleid richt zich op het bereiken van een houdbaar pad van
de overheidsfinanciën en het op termijn aflossen van de staatsschuld
en op het naleven van de Europese vereisten om aldus in 2005 de situatie van
een buitensporig tekort te beëindigen", zo lezen wij in de Rijksbegroting.
Vrij vertaald: Nederland heeft in het verleden te veel uitgegeven, moet in
2005 niet meer uitgeven dan er inkomsten zijn en moet, als het beter gaat,
zijn te hoge schuld aflossen. Mijn fractie onderschrijft deze aanpak, maar
vraagt zich wel af of met de voorgenomen bezuinigingen komend jaar de uitgaven
inderdaad niet hoger zijn dan de inkomsten. Het zal toch niet zo zijn, dat
de minister ervan uitgaat dat de problemen door een aantrekkende economie
vanzelf verdwijnen? Graag een reactie van de minister hierop. Bij het vorenstaande
maak ik overigens de kanttekening dat ook bewindslieden in het kabinet-Kok
de hand niet voldoende op de knip hebben gehouden. Mijn fractie prijst deze
minister omdat hij uit het verleden de les heeft getrokken dat in goede tijden
kost wat kost gespaard moet worden.Er zijn vele visies op de hoogte van de staatsschuld mogelijk. De hoogte
van de staatsschuld zal echter altijd in relatie met de economische groei
bezien dienen te worden. Hoe stabieler en hoger de groei, hoe betrekkelijker
de hoogte van de staatsschuld is. De regering gaat blijkbaar voor een beperking
van de staatsschuld, omdat in haar visie de economische groei
op korte, en wellicht middellange, termijn beperkt is. De regering streeft
blijkbaar een duurzame groei na. Dit vereist een zeer waakzaam beleid, waarbinnen
het aflossen van de hoge staatsschuld van 58 mld euro een vereiste is. In
goede tijden zal derhalve een terughoudend begrotingsbeleid gevoerd moeten
worden, oftewel: er moet gespaard worden. Zoals reeds gezegd, heeft het verleden
aangetoond dat dit buitengewoon moeilijk is. Welke garanties kan de minister
geven dat dit beleid in de hopelijk nabije toekomst wel wordt gevoerd? Het
is in dit kader goed dat de minister streeft naar een EMU-tekortplafond voor
gemeenten en provincies. Uiteraard past hierbij de waarschuwing dat de centrale
overheid de gemeenten en provincies niet mag opzadelen met nieuwe taken zonder
daarvoor een passende financiële compensatie te leveren.Aan de randvoorwaarden van het Verdrag van Maastricht en het Stabiliteits-
en Groeipact kan wel enige zekerheid voor het plafond van de staatsschuld
worden ontleend, maar zoals bekend staan deze randvoorwaarden ter discussie.
Mijn fractie is geen voorstander van het oprekken van deze voorwaarden. Wat
is de visie van de minister in dezen, hoe denkt hij de discussie te beïnvloeden
en hoe zal deze discussie zich ontwikkelen? Is een breed gedragen compromis,
dat vervolgens ook con amore wordt nageleefd, überhaupt wel mogelijk?
Mijn fractie is wat dat betreft niet hoopvol gestemd: enkele Europese lidstaten
moesten al via de rechter worden gedwongen hun afspraken na te komen! Ten
slotte, een beperking van de bijdrage aan Brussel kan ook leiden tot een lager
Nederlands begrotingstekort en indirect tot een lagere staatsschuld!De tweede beleidsprioriteit betreft de corporate governance, of in goed
Nederlands: goed ondernemingsbestuur. Het is een goede zaak dat deze code
inmiddels is ingevoerd en het is verheugend dat de code royaal wordt toegepast.
Verder wordt er aan een veelheid van toezichtwetgeving gewerkt. Er komt toezicht
op accountants, op financiële dienstverleners, op de financiële
verslaglegging van beursgenoteerde ondernemingen et cetera. Al deze wetgeving
is het gevolg van falend zelftoezicht door grenzen opzoekende en soms overschrijdende
ondernemingen en hun dienstverleners. Financiële schandalen zijn de directe
aanleiding voor de overheid om het toezicht zelf ter hand te nemen, c.q. te
delegeren aan een toezichthouder met een zelfstandige positie, zoals de Autoriteit
financiële Markten. De vraag die zich dan opdringt, luidt: wie houdt
er toezicht op de toezichthouder? De controle van de rechter beperkt zich
tot zuiver juridische vraagstukken. De rechter kan niet de politiek-democratische
controle vervangen. Er mag geen staat in de staat ontstaan. Wellicht kan de
minister van Financiën aan de hand van zijn relatie met de AFM ingaan
op dit thema. Ik bedoel overigens niet te suggereren dat die relatie niet
goed is, deze vragen zijn voorbeeldsgewijs bedoeld. Welke verantwoordelijkheden
ziet de minister voor zichzelf weggelegd? Hoe houdt hij controle over de door
hem aan de AFM gedelegeerde bevoegdheden? Mijn fractie acht het zeer noodzakelijk
dat in alle onderdelen van de keten duidelijk is welke taken en bevoegdheden
men heeft en aan wie men verantwoording dient af te leggen.Een aantal toezichthouders in de Europese financiële sector is doende
om informeel een centrale autoriteit te vormen. Gedacht wordt bijvoorbeeld
ook aan een Europees agentschap om knopen door te hakken op het terrein van
de internationale verslaggevingstandaard. De minister is een voorstander van
een dergelijke samenwerking. Welke rol ziet hij voor zichzelf weggelegd om
deze doelstelling dichterbij te brengen? Nederland is niet uniek, maar wel
zeer vooruitstrevend in het creëren van toezichthouders. Feit is dat
ondernemingen hun activiteiten dáár onderbrengen waar het toezicht
het geringst is. Welke acties kan de minister ondernemen tegen het "toezichtshoppen"
naar landen zoals Luxemburg en Ierland?De derde beleidsprioriteit betreft de terugdringing van de administratieve
lasten: ontbureaucratisering, deregulering en het terugdringen van administratieve
lasten, het klinkt mijn fractie steeds weer als muziek in de oren. Het proces
verloopt echter zeer traag; de vergelijking met de processie van Echternach –
twee stappen vooruit, één achteruit – dringt zich op.
Pas 3 mld van de 16,4 mld te reduceren lasten is geïnventariseerd en
als beleidsvoornemen aan de Tweede Kamer gepresenteerd. De VVD-fractie heeft
grote twijfel bij de haalbaarheid van dit kabinetsplan. Kan de minister deze
twijfel wegnemen?Ondernemers verwijten bestuurders een gebrek aan inlevingsvermogen. Vergunningentrajecten
zijn te stroperig, procedures lopen te lang. Slechts de helft van de Nederlandse
gemeenten scoren in de ogen van de ondernemers een voldoende. Onze publieke
sector scoort internationaal gezien slechts een magere voldoende. De overheid
dient meedenkend, enthousiast en creatief te zijn, kortom positief voorwaardenscheppend.
Dat is in de ogen van mijn fractie de beste garantie voor een ontbureaucratiseerde
overheid – u hoort al aan het woord dat dit niet goed is. Dat betekent
overigens ook dat de overheid zich moet bezinnen op vragen als: Wat zijn de
kerntaken van de overheid en welke taken dienen dan afgestoten te worden?
Welke doelstellingen moeten worden nagestreefd en hoe kan de realisatie van
die doelstellingen worden gemeten? Welke regelgeving past daar het beste bij
en hoe meten we of met de regelgeving de doelstellingen zijn of worden bereikt?
Terughoudendheid van de politiek is zeer op haar plaats; te vaak wordt er
gereageerd op en vervolgens geregeerd naar aanleiding van incidenten. Graag
een reactie van de minister op deze bespiegelingen.Ik plaats de meldingen in het kader van de Wet melding ongebruikelijke
transacties in het vorengenoemde kader. In 2002 hebben 138.000 meldingen geleid
tot 107 processen-verbaal. Daarvan nam de Koninklijke Marechaussee op Schiphol
eenderde voor zijn rekening. Er gebeurt merkwaardig weinig met de door het
bedrijfsleven aangeleverde informatie. Hoe denkt de minister de effectiviteit
van de Wet MOT te vergroten? Of is hier sprake van een niet-werkende wet,
die mede in het kader van de administratieve lastenverlichting dient te worden
afgeschaft of tenminste dient te worden aangepast? Er zijn blijkbaar minder
ongebruikelijke transacties dan aanvankelijk werd gedacht. Misschien is het
zaak de grenzen op te trekken, zodat er een beheersbaar aantal meldingen gedaan
wordt? Ik noem de wet MOT als voorbeeld voor een andere kijk op de wetge ving, met name om te bezien of na verloop van tijd een aanpassing
van de wet noodzakelijk is.De vierde beleidsprioriteit betreft de modernisering van de Wet op de
vennootschapsbelasting. Nederland heeft geen concurrerend fiscaal klimaat
meer. Veel voordelen zijn verdwenen uit de wet, deels door bemoeienis van
de EU, maar ook door een overkill aan reparatiewetgeving. De wetgeving is
zo moeilijk, dat zekerheid over de gevolgen daarvan nauwelijks te geven is.
Het fiscale klimaat is geen factor meer waarmee wij internationaal kunnen
concurreren. Hoewel de barometer van het fiscale vestigingsklimaat stijgende
is, is het zaak om het nog "leuker" te maken.De leden van de VVD-fractie juichen het toe dat de staatssecretaris en
zijn medewerkers mede op haar verzoek met grote voortvarendheid werken aan
een herziening van de Wet op de vennootschapsbelasting. De staatssecretaris
heeft gesteld, dat de modernisering van de vennootschapsbelasting budgettair
neutraal dient te zijn. Uit onderzoek is gebleken dat bij een verlaging van
het effectieve tarief met 1 procentpunt de directe buitenlandse investeringen
met circa 2,4% toenemen. Bij mijn fractie is de vraag gerezen of er berekeningen
zijn gemaakt, of te maken zijn, die uitwijzen wat de economische gevolgen
zijn van een verdere verlaging van het tarief voor de vennootschapsbelasting
dan in het kabinetsvoornemen besloten ligt. Met andere woorden: wat zijn in
die situatie de inverdieneffecten? Wellicht kunnen Ierland en Estland als
voorbeelden dienen van landen die op een zeer progressieve wijze, gebaseerd
op het liberale gedachtegoed, de tarieven van de vennootschapsbelasting en
de inkomstenbelasting hebben verlaagd. De belastinginkomsten zijn ondanks –
of misschien moet ik zeggen: dankzij – een rigoureuze belastingverlaging
hoger geworden. Hoe kijken de minister en de staatssecretaris hiertegen aan?
Het kost de minister ongetwijfeld enige moeite om de angstvisioenen over het
socialistische inverdienen uit de jaren zeventig te laten voor wat ze zijn.Hoe staat de staatssecretaris trouwens tegenover een Europees minimumtarief?
De VVD-fractie ziet hier overigens niets in en ziet concurrentie op belastingtarieven
als een van de middelen om de economie uitdagender en dus gezonder te maken.
Tegenover een harmonisatie van de grondslagen staat zij wel positief. En hoe
staat de staatssecretaris tegenover een speciaal vennootschapsbelastingtarief
voor R&D-winsten, royalty-, merk- en patentwinsten, en winsten uit financieringsactiviteiten?
De gemeenschappelijke noemer, en daarmee tevens de dreiging die uitgaat van
genoemde activiteiten en winsten, is dat deze gemakkelijk naar een ander land
zijn te exporteren.Ik kom toe aan het laatste onderwerp, samen te vatten onder het hoofd
"ondernemerschap". Naar de mening van de VVD-fractie is ondernemerschap dé
motor van onze economie. "In de ondernemingen moet het geld worden verdiend,
dat essentieel is om de kwaliteit van ons voorzieningenniveau in stand te
houden" zo betoogde mijn fractievoorzitter vorige week op deze plaats. In
antwoord op de vraag waarom niet meer mensen de sprong naar het ondernemerschap
wagen, gaf zij al vijf mogelijke redenen: de slechte conjunctuur, de torenhoge
administratievelastendruk, het gebrek aan interesse voor het ondernemerschap
in het onderwijs, de geringe overheidsbemoeienis met innovatie en de te geringe
dienstbaarheid van de overheid. Ik wil daaraan nog graag enkele noties toevoegen.Het eerste punt betreft durf, lef, presteren (de gemiddelde Nederlander
wenst geen prestatiemaatschappij), strijdlust of, zo men wil, risicovol gedrag.
Ondernemen is risico nemen. Vaak gaat het goed, af en toe fout. Als het fout
gaat, wordt de failliete ondernemer in Nederland gestigmatiseerd. Onderzoek
heeft uitgewezen dat een ooit failliet gegane ondernemer een betere ondernemer
is dan zijn collega, die deze ervaring mist. Welke bijdragen zouden de minister
en de staatssecretaris van Financiën kunnen en willen leveren om een
doorstart van een onderneming na faillissement en een hernieuwd ondernemerschap
voor de failliet te bevorderen? De positie van de crediteuren mag overigens
hierbij niet uit het oog worden verloren.Het tweede punt betreft de financiering van nieuwe ondernemingen. De praktijk
wijst uit dat dit, ook als er sprake is van een goed plan, vaak moeilijk is.
Tante Agaath is ter ziele. De financierbaarheid van een onderneming wordt
positief beïnvloed door een goed ondernemingsplan. Wellicht geeft de
invoering van een ondernemingsplanvoucher, te vergelijken met het kennisvoucher,
een garantie op een goed ondernemingsplan en daarmee op de financiering van
de onderneming. Zien deze bewindslieden in dezen een rol voor zichzelf weggelegd?
Ik zag dat zij mij bemoedigend toelachten.Graag wil ik op deze plaats een pleidooi houden voor het aantrekken van
een commissaris door het MKB. Bij MKB'ers bestaat welhaast een natuurlijke,
maar ongefundeerde weerzin tegen pottenkijkers. Toch blijkt het hebben van
een commissaris, bijvoorbeeld in de persoon van een succesvolle oud-ondernemer,
bedrijven inventiever en stabieler te maken. Hij kan putten uit zijn jarenlange
ervaring en uit zijn veelal grote netwerk. Ook op het punt van de overdracht
van en opvolging in ondernemingen kan hij zijn toegevoegde waarde tonen. De
komende vijf jaar zullen naar verwachting 100.000 ondernemingen van eigenaar
verwisselen. Er is sprake van een complete generatiewisseling. De belangrijkste
factor om een overdracht of opvolging succesvol te laten zijn, is dat de emoties
onder controle zijn. De overdragende ondernemer moet afstand doen van "zijn
kind", de overnemer moet rekening houden met de cultuur van de onderneming.Er zijn echter meer kritische succesfactoren. Een daarvan is de financiering
van de overdracht. Een andere is de fiscaliteit. De staatssecretaris heeft
al een aantal maatregelen genomen om de overdracht van een bedrijf fiscaal
minder te belemmeren. De leden van de VVD-fractie zijn van mening, dat nog
verdergaande maatregelen gewenst zijn, zelfs maatregelen die verdergaan dan
die welke de vorige week in de Tweede Kamer zijn toegezegd. Ik noem: een soepele
uniforme waarderingsmethode voor de bepaling van de waarde van een onderneming,
betaling van de belasting over de verkoopprijs van aandelen als de koopsom
daadwerkelijk binnenkomt, het laten vervallen van elke medeondernemingstermijn,
een volledige belastingvrijstelling als er sprake is van een bedrijfsoverdracht
binnen de familie (die dan wel een continue moet zijn), zoals
in Spanje. Wat is de visie van de staatssecretaris in dezen?Het volgende punt betreft een meedenkende Belastingdienst. Vinkenslag
heeft de Belastingdienst angstig gemaakt. Te vaak wordt een constructieve
oplossing geblokkeerd door de vrees buiten de regels te treden. Op zich is
dit een begrijpelijke reactie. De Belastingdienst hoort immers streng te zijn
in de handhaving. Toch is het naar de mening van de VVD-fractie zaak, dat
de Belastingdienst weer durf en lef vertoont. Fiscale compromissen ten aanzien
van de duiding van feiten en de gevolgen van die duiding zijn noodzakelijk
voor een goed functionerend bedrijfsleven. De staatssecretaris heeft benadrukt,
dat de Belastingdienst "niet in een kramp mag schieten". Hoe denkt de staatssecretaris
het lef van de inspecteur te laten terugkeren? Uiteraard zal de inspecteur
zijn werk dienen te doen binnen heldere kaders van recht en wet, en uitgaande
van een gelijkheid van rechten. De VVD-fractie is van mening, dat de aanhoudende
stroom aan besluiten van het CPP (Centrum voor proces- en productvernieuwing
van de Belastingdienst) hieraan niet direct een bijdrage aan levert. Er ontstaat
een oerwoud aan regelgeving die zich aan de democratische controle dreigt
te onttrekken.Mevrouw de voorzitter. Sta mij toe, in dit kader een persoonlijke noot
te plaatsen: mij schoot als enthousiast amateurkok, die jarenlang met een
aantal vrienden in verenigingsverband heeft gekookt, het recente besluit over
de BTW-gevolgen van een kookclub in het verkeerde keelgat. Ik vraag mij af
of het maatschappelijk gezien wel gewenst is over contributies BTW te heffen.
Kan de staatssecretaris – het is een algemene vraag, want dat besluit
hebben wij alweer te pakken – aangeven welke kaden de besluitenstroom
van het CPP indammen?In de afgelopen twee jaar heeft volgens het Deloitte-rapport Made in Holland
III – en u weet, dat ik enige binding heb met dat bureau; ik zeg het
er voor de zekerheid maar bij – maar liefst 31% van de maakindustrie
substantiële productiecapaciteit overgebracht naar het buitenland. Favoriete
landen zijn China, Polen en Tsjechië. Van de ondernemers is 55% van mening
dat lagelonenlanden op termijn ook R&D-taken gaan overnemen. Het rapportcijfer
voor de overheid bij de stimulering van R&D-activiteiten in de Nederlandse
industrie is 4,6, terwijl 69% van de ondervraagde ondernemers de overheid
een onvoldoende uitreikt. Onder andere daadkracht van de overheid, aandacht
voor bèta's en uitwisseling van kennis en kunde zijn noodzakelijk om
de maakindustrie uit het slop te halen. Hierbij past de opmerking, dat het
bedrijfsleven tot nog toe zelf ook bepaald niet uitblinkt met initiatieven
en bijdragen hieraan.Buiten al die maatregelen zijn investeringen in kapitaalsintensieve productiemiddelen
noodzakelijk. Verder is beheersing van de loonkosten een absolute noodzaak.
De arbeidskosten moeten omlaag om weer concurrerend te kunnen zijn. Het minimumloon
legt een inkomensbodem in de arbeidsmarkt en dat is goed, maar vormt tevens
een blokkade om mensen (weer) aan het werk te krijgen. Mijn fractie is ook
van mening, dat ondernemers onder bepaalde voorwaarden uitkeringsgerechtigden
een arbeidsovereenkomst moeten kunnen bieden tegen een loon dat onder het
minimumloon, maar boven het uitkeringsniveau ligt. Wij moeten langer, flexibeler
en meer, maar zeker ook slimmer en productiever gaan werken. Wij zijn verwend.
Het gros van de Nederlanders vindt het wel best. De psychologische rek is
er bij velen uit. 4% langer werken door vrije dagen in te leveren en de werkweek
te verlengen levert onze economie minstens 13 tot mogelijk 20 mld euro extra
op, zo blijkt uit CPB-berekeningen.De heer Kox (SP):Voorzitter. Ik neem aan dat de woordvoerder van de VVD-fractie hierop
niet verderop in zijn betoog terugkomt, zodat mijn interruptie nu op haar
plek is. Ik heb een viertal vragen aan hemMijnheer Biermans, weet u wat u hier zegt als u stelt: wij zijn verwend?
Dat geldt natuurlijk wel voor ons hier en dat geldt misschien ook voor uw
kookclub.Wij zijn verwend. Het gros van de Nederlanders vindt het wel best. De
psychologische rek is er bij velen uit. Wilt u met mij de straat op gaan en
dat tegen al die mensen die vanavond uit een fabriek of ander bedrijf komen,
vertellen? Wilt u zeggen: u vindt het blijkbaar wel best, hè? De rek
is er wel uit, hè? U hebt het wel gehad, hè? Wilt u tegen die
mensen zeggen: u bent verwend?Als het waar is wat u zegt – en dat is natuurlijk altijd mogelijk –
wie heeft de mensen dan zo verwend gemaakt? Nogmaals breng ik in herinnering
dat uw partij de afgelopen kwart eeuw hier aan de macht is geweest. Wij zouden
dan moeten zeggen: dit is het resultaat van het werken van de VVD. Als u zegt
"dat hebben wij niet gedaan, dat heeft iemand anders gedaan" wie is er dan
wel verantwoordelijk voor? Vindt u het als liberaal goed om te zeggen: ik
vind dat mensen langer en harder moeten gaan werken voor hetzelfde geld? U
zegt wel dat het 20 mld oplevert voor onze economie, maar van wie is die economie
dan? Komt die 20 mld rechtstreeks bij de minister van Financiën terecht
om er leuke dingen van te doen? Of komt dat bedrag voornamelijk terecht bij
het bedrijfsleven dat er in uw plannen steeds minder vennootschapsbelasting
over gaat betalen?Kunt u deze vragen beantwoorden?De heer Biermans (VVD):Eerlijk gezegd, heb ik de indruk dat ik meestal weet wat ik zegt. U hebt
daaraan twijfel. Die twijfel mag u houden.De heer Kox (SP):U vindt dus echt dat de mensen te lui zijn geworden.De heer Biermans (VVD):Ja. Dat blijkt ook uit onderzoeken die zijn gedaan. De Nederlander in
z'n algemeenheid wil geen prestatiemaatschappij.De heer Kox (SP):Dat geldt ook voor de mensen die de straten maken, rioolbuizen leggen,
in de fabriek werken, uw brood bakken?De heer Biermans (VVD):Misschien is het handiger dat ik even de vragen alle vier afloop, dan
geef ik in elk geval een compleet antwoord.In antwoord op de vraag wie het zover heeft gebracht dat het lef er niet
meer is, merk ik op dat er mijns inziens in het verleden succesvolle daden
zijn verricht; succesvol in die zin dat deze ons hebben gebracht waar wij
nu zijn. Dat is de waarheid. Dat dit succes ons vervolgens lui heeft gemaakt
of verwend heeft gemaakt, zoals ik het heb uitgedrukt, is ongetwijfeld
ook waar. Ik heb het dan niet over de mensen die dagelijks keihard aan het
werk zijn. Ik heb het dan over al die andere mensen die ook aan het werk kunnen
zijn. De regering neemt maatregelen om dat mogelijk te maken. Ik zeg niet
dat zij niet willen werken, maar wel dat zij moeten kunnen gaan werken.De heer Kox (SP):De vraag was: wie heeft het zover laten komen? Is daarvoor bijvoorbeeld
enige verantwoordelijkheid van de politiek?De heer Biermans (VVD):Ik denk het wel, maar...De heer Kox (SP):En wie regeerde er dan de afgelopen 25 jaar?De heer Biermans (VVD):...niet in de negatieve zin waarop u doelt. Ik bedoel alleen maar te zeggen
dat de politiek en de vorige kabinetten het zover hebben laten komen. Zij
hebben namelijk gezorgd voor succes. Alleen, dat succes moeten wij ook proberen
te behouden voor de generaties na ons. Daarom zijn er nu maatregelen nodig
en daarom is het tijd dat iedereen wakker wordt en gewoon aan het werk gaat.U had het ook over langer en harder werken voor hetzelfde geld. U zult
begrijpen dat ik daar geen voorstander van ben. Iedereen die harder, langer
of zelfs inventiever of slimmer gaat werken, moet gewoon zijn deel van de
beloning daarvoor krijgen.De heer Kox (SP):De rekensom die u hier maakt, is er wel op gebaseerd.De heer Biermans (VVD):Ik heb gezegd dat als die doelstelling wordt bereikt, het bruto nationaal
product met 13 tot 20 mln zal toenemen.De heer Kox (SP):Ik kan hier bijna niet tegenop, voorzitter. Concluderend, zeg ik dat de
heer Biermans stelt: wij zijn verwend geworden en dat verwennen is door iedereen
gebeurd, maar gelukkig niet door de kabinetten in de afgelopen kwart eeuw
waarin mijn partij heeft gezeten, want die hebben het eigenlijk allemaal goed
gedaan en kabinetten waarin mijn partij zit, zorgen er ook voor dat het in
de toekomst zo zal zijn. Verder bedrijft hij een economie die ik niet kan
begrijpen. Hij zegt, dat hij erop tegen is dat mensen harder en langer werken
voor hetzelfde geld, maar hij presenteert ons een berekening die wel daarop
is gebaseerd. Misschien snapt de minister van Financiën het.De heer Biermans (VVD):Mevrouw de voorzitter. Als u het mij toestaat, wil ik nog één
poging wagen. Overigens, na verloop van tijd houd ik altijd gewoon op, dan
mag iedereen wat mij betreft z'n gedachten houden. En dat is trouwens maar
goed ook.Ik betoog dat Nederland een succesvol land is en vooral is geweest en
dat er heel veel is opgebouwd. Ik weet niet of het onvermijdelijk is, maar
het zit wel van nature in de mens dat je, als je maar elke dag wordt verwend
en je in het succes kunt wentelen, op een gegeven moment meer moeite hebt
om een extra drive te tonen. Daar had ik het over.Gelukkig is de stijging van de loonkosten het afgelopen halfjaar zeer
gering geweest. Het is buitengewoon spijtig, dat de vakbonden voor komend
jaar inzetten op een loonsstijging van, zij het maximaal, 1,25%. Nederland
kan zich dat niet permitteren. Het is ook te betreuren, dat de vakbonden onvoldoende
solidair zijn met de jongeren. De verzorgingsstaat moet versoberd worden om
de vergrijzingskosten op te vangen. De vakbonden realiseren zich te weinig
hoe schadelijk stakingen zijn voor het Nederlandse vestigingsklimaat. Het
is jammer dat de vakbonden voor het kortetermijngewin gaan. Niet het kabinetsbeleid
is het probleem. Het probleem is dat Nederland te lang een land van te veel
rechten en te weinig plichten is geweest. Iedereen, ook de vakbonden, moet
doordrongen zijn van de noodzaak, dat de stormbal wordt gehesen.De heer Kox (SP):De woordvoerder van de VVD had mij beloofd dat hij zou terugkomen op zijn
appreciatie van het sociaal akkoord. De heer Terpstra vindt het heel fijn
dat het tot stand is gekomen. De heer Biermans zegt dat er forse concessies
zijn gedaan en legt eigenlijk uit dat de vakbonden een kortetermijnpolitiek
voeren. Hij is er dus niet tevreden mee.De heer Biermans (VVD):Ik ben er inderdaad niet tevreden mee. Ik dacht dat dit al bleek uit het
begin van mijn betoog. Het blijkt ook uit de alinea die ik net heb uitgesproken.
Achteraf kan ik overigens niet anders dan constateren dat het goed is dat
partijen weer allemaal aan tafel zitten en met elkaar praten, want dat is
voor de toekomst het succes, zij het dat ik de regering echt wel wil meegeven
dat zij straks moet vasthouden aan de koers die zij heeft gekozen.De heer Kox (SP):U zegt met wat meer mitsen en maren dan de heer Terpstra per saldo toch
blij te zijn, maar in de voorafgaande zin zegt u dat vakbonden niet snappen
hoe schadelijk stakingen zijn. Zonder die stakingen en acties was dit sociaal
akkoord toch niet totstandgekomen? Dan hebben die toch een opbrengst waarmee
u per saldo ook blij bent? Het is het een of het ander.De heer Biermans (VVD):Ik vraag mij af of wij er zo diep op in moeten gaan.De heer Kox (SP):Het is per slot van rekening maar een sociaal akkoord!De heer Biermans (VVD):Mijn kijk op onderhandelen is: je moet vanaf het eerste moment steeds
alle mogelijkheden openlaten. Ik vind het doodzonde dat het zover moest komen
doordat er allerlei harde eisen op tafel lagen die mensen niet meer bij elkaar
konden brengen.De heer Kox (SP):Dat was natuurlijk ook weer niet de schuld van de VVD. De schuld lag weer
bij anderen.De heer Biermans (VVD):Als mensen aan het praten zijn, moeten zij allen ook zichzelf aankijken.De heer Rabbinge (PvdA):Ik denk dat het nuttig is om een vraag te stellen aan de heer Biermans,
omdat hij nogal stellige opvattingen hier naar voren brengt die hij zegt te
ontlenen aan onderzoek. Hij zegt dat de Nederlander lui is geworden, dat er
veel te veel vet op de botten zit en dat er allerlei dingen zijn veranderd
met als gevolg dat wij nu economisch gezien slecht presteren. Ik ben het ermee
eens dat wij het slechter doen, maar dat heeft mijns inziens niet te maken
met de lagere arbeidsproductiviteit. Immers, met de arbeidsproductiviteit
staan wij nog steeds vrijwel aan kop in de wereld. Ik vraag mij af aan welk
onderzoek hij die gedachte ontleent. Waarop baseert hij zich?
Ik wil die informatie graag van hem hebben, omdat de feiten en inzichten waarover
ik beschik, en die ik deels heb ontleend aan de miljoenennota en deels aan
andere studies, in strijd zijn met wat hij hier beweert.De heer Biermans (VVD):Ik heb de woorden lui en vet op de botten niet gebruikt. Dat zijn woorden
die niet in mijn hoofd opkomen. Ik heb gezegd dat wij verwend zijn. Wat de
arbeidsproductiviteit betreft, moet je kijken naar het aantal uren dat iemand
werkt, naar de werkpotentie die iemand heeft en naar het arbeidspotentieel
in Nederland. Als je werkt, moet je ervoor zorgen dat de productiviteit daarbij
zo hoog mogelijk is. Ik ben nu enigszins onthand, want de onderzoeksrapporten
waaraan ik dit heb ontleend, liggen op mijn plaats in de bankjes, maar ik
wil hierop best straks terugkomen. Ik zal u deze zo dadelijk laten zien.De heer Thissen (GroenLinks):Graag hoor ik precies op wie u doelt als u zegt: wij zijn verwend. Zijn
dat al die mensen die onder Paars II, toen er sprake was van hoogconjunctuur,
de inkomstenbelasting in de hoogste schaal verlaagd hebben zien worden naar
52%? Of zijn dat al die mensen met een smalle beurs die de afgelopen jaren
hebben moeten meemaken en dat er is bezuinigd op de hoogte van de huursubsidie,
dat er extra eigen bijdragen in de zorg zijn gekomen, dat hun kansen op de
arbeidsmarkt erg laag zijn als zij tien jaar in de WAO of vijf jaar in de
bijstand hebben gezeten, omdat werkgevers nu weer de keuze hebben tussen net
afgestudeerden en mensen die langdurig in een WAO-, WW- of bijstandsuitkering
hebben? In redelijkheid kunt u toch niet die mensen bedoelen als u zegt: wij
zijn verwend? Dan bedoelt u toch ons hier in de zaal die allen een goed inkomen
hebben en een lage belasting moeten betalen in tijden van hoogconjunctuur
en niet meer belasting hoeven te betalen in tijden van laagconjunctuur, omdat
het nodige geld dan wordt gepakt van de mensen met de laagste inkomens?De heer Biermans (VVD):Ik heb gezegd dat wij verwend zijn. Met wij bedoel ik iedereen die zich
dat moet aantrekken.De heer Thissen (GroenLinks):Ik vind dat zo flauw, omdat mensen met de laagste inkomens dit soort geluiden
elke dag horen en het gevoel krijgen dat zij zelf de schuld zijn van het feit
dat zij in die positie zitten. Dat is absoluut niet het geval. Gaat u maar
eens met een WAO'er mee die solliciteert op een vacature. U zult zien dat
er dan niet voor die WAO'er wordt gekozen. Die krijgt dit baan niet, ondanks
alle pogingen die wij doen om dat wel te bereiken. Ik wil dat u afstand neemt
van uw opmerking over verwend zijn. Wij kunnen het niet maken, die mensen
verwend te noemen.De heer Biermans (VVD):Ik heb natuurlijk meer termen gebruikt dan verwend. Gaat u er maar rustig
vanuit, dat ik niet bedoel dat arbeidsongeschikten, die nauwelijks of niet
in staat zijn om werk te doen, verwend zijn. Ik doel op de combinatie tussen
het succes van Nederland in de afgelopen decennia en de toekomst die wij hebben.
Als wij niet op een andere manier omgaan met het werk, het potentieel en de
capaciteiten die wij hebben, gaat het zeker fout. Voor de een geldt dan de
term verwend, voor de ander moeten wij misschien ander werk of andere mogelijkheden
tot ontplooiing zoeken. Ik neem aan dat u het met mij eens bent, dat het voor
iedereen goed is om gewoon werk te hebben, en liefst zo goed mogelijk betaald.De heer Thissen (GroenLinks):Daarmee ben ik het van harte eens, maar niet vanuit het morele oordeel
over verwend zijn. U vervreemdt hele groepen van u door deze verwend te noemen
terwijl zij het niet zijn.De heer Biermans (VVD):Verbetering van de economie is de remedie voor alle problemen waarvoor
wij nu en onze kinderen straks staan. Dat de overheid zich ook moet houden
aan de regels die zij uitvaardigt, zal iedereen volmondig beamen. Of toch
niet? Hoe is het te plaatsen, dat bepaalde ambtenaren van 57 jaar en ouder
mogen stoppen met werken? Hoe kijkt deze minister daar tegenaan?De minister van Financiën is coördinerend minister voor PPS-constructies.
PPS-constructies kunnen een goede bijdrage leveren aan het succes van overheidsprojecten.
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen aan hem. Zou de overheid,
indien het bedrijfsleven niet enthousiast meedoet en meebetaalt aan projecten,
niet buitengewoon terughoudend moeten zijn om die projecten uit te voeren?
Tegen het bedrijfsleven zeg ik namens mijn fractie: het past niet om alleen
maar met het orderboekje klaar te staan, er dient ook sprake te zijn van het
samen met de overheid dragen van risico's. Door de weigering om te participeren
in de risico's van PPS-projecten komen deze vaak niet van de grond. Welke
mogelijkheden ziet de minister om projecten vaker dan nu het geval is via
een PPS-constructie te realiseren? Waaraan kunnen wij het succes van zijn
beleid afmeten? Welke concrete doelstellingen streeft hij na?De VVD-fractie is van mening, dat het Europese aanbestedingsbeleid het
identificeren en vervolgens committeren van marktpartijen bemoeilijkt. Welke
rol kan de minister spelen om deze rem weg te doen verdwijnen? Aan de staatssecretaris
de vraag, of de fiscus de financiering van PPS-samenwerking niet onnodig belemmert
door deze te behandelen als onderhanden werk en niet als een door het consortium
zelf voortgebracht bedrijfsmiddel, waarop mag worden afgeschreven.Ik rond af. De leden van de VVD-fractie steunen het kabinetsbeleid ondanks
de kritische noten van harte. Het is niet een conservatief, maar een progressief
beleid, dat erop is gericht welzijn en welvaart óók op termijn
veilig te stellen. Wij zijn benieuwd naar de reacties van de minister en de
staatssecretaris.De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. Ik had het zo druk met het maken van aantekeningen
over hoe ik bijvoorbeeld op collega Biermans moest reageren, dat mijn hele
verhaal in de war is geraakt. Ik heb de blaadjes weer even moeten sorteren
om een heel vreemd verhaal te voorkomen.Afgelopen jaar bij de financiële beschouwingen nodigde collega Platvoet
mijn partij uit, rond Prinsjesdag een tegenbegroting te leveren. Het was hem
namelijk opgevallen dat de minister van Financiën mijn partij als soberste
linkse partij prees, die niet steeds maar een tandje bijzette op het financieringstekort om haar wensen gerealiseerd te krijgen. En in
alle collegialiteit vroeg collega Platvoet zich natuurlijk af of dat wel waar
was, een partij die zo links en toch zo sober kon zijn. Effe checken, dacht
hij.Wij zijn graag collegiaal. Dus, dit jaar lag er een alternatieve begroting
van de SP, afgestempeld en al door het Centraal Planbureau. En naar ik aanneem,
als zodanig tot tevredenheid van de minister van Financiën, want het
begrotingstekort dat de regering voor haar rekening neemt, is hetzelfde als
dat waarop volgens het CPB de alternatieve begroting van de SP uitkomt. Wederom
dus geen gerommel met de derailleur, maar gewoon een kwestie van een andere
krachtverdeling, van een andere verwerving en verdeling van middelen. Ik zal
speciaal voor de heer Terpstra nog even uitleggen hoe wij het hebben gedaan,
want het is fijn dat de woordvoerder van de grootste coalitiepartij nú
en de grootste coalitiepartij stráks, tenzij Wilders haar voorbijgaat,
weet hoe het werkt met die alternatieve begrotingen.Hetzelfde begrotingstekort aanhouden als de regering doen wij niet omdat
wij zo hechten aan het Stabiliteitspact. Dat heeft ook geen zin, want dat
pact was dood en begraven op het moment dat Frankrijk en Duitsland dag met
het handje zeiden tegen de 3%-tekortnorm. Ik weet dat de minister van Financiën
dat anders zou willen, maar kan hij, in de beslotenheid van deze Kamer –
er is toch niemand bij – niet gewoon zeggen dat in de Europese Unie
de wet geldt dat grote landen meer gelijk willen zijn dan kleine landen, en
dat wij daaraan onze conclusies moeten verbinden?Ook al is het Stabiliteitspact dood, wij als SP laten het tekort in onze
alternatieve begroting niet verder oplopen dan het kabinet doet, en wel omdat
wij ons met het kabinet realiseren dat elke euro die wij vandaag boven ons
budget uitgeven, op enig moment zal moeten worden terugverdiend. En als wij
het niet doen, moeten de generaties na ons het doen. Als wij nu wat al te
gul met hun centen omspringen, hangen er straks bij onze kinderen en kleinkinderen
hooguit fotootjes van ons op het dartbord.Laat ik hier ook aangeven, dat voor ons niet de hoogte van het tekort,
maar het rendement van de investeringen maatgevend is. Landen met de kleinste
staatsschuld zijn doorgaans niet de meest florerende. Een begrotingstekort
op zich zegt weinig. Vraag het maar aan de Amerikanen!Zalmse zuinigheid is op zich geen verkeerde eigenschap. Wij hebben dat
vorig jaar ook al aangegeven. Welbeschouwd is het eigenlijk raar, dat wij
in een zo rijk land als het onze, geld tekortkomen om onze wensen te honoreren.
Leg dat maar eens uit aan de bevolking van Mauritanië of Namibië.
Wij zwemmen in het geld en klagen nog over tekorten. Structureel is naar de
mening van mijn partij een streven naar een balans en zelfs een overschot
alleszins verdedigbaar. Iets anders overhouden dan een vette schuld voor je
kinderen en kleinkinderen is toch een stuk aardiger.Maar, voor ons is zuinigheid een deugd en gierigheid een ondeugd, zoals
mijn collega Van Raak vorig jaar hier vertelde. Gierigheid betekent verkeerde,
ontspoorde zuinigheid. Een samenleving die onvoldoende onderhouden wordt,
verbrokkelt en verloedert en een noodgedwongen grote renovatie straks kost
altijd meer dan periodiek onderhoud nu. Wij vinden dat de regering zuinig
lijkt, maar gierig is. Haar beleid wordt naar eigen zeggen ingegeven door
haar hervormingsagenda, waarmee zij haar structurele verbouwingsplannen voor
onze samenleving bedoelt. In de Tweede Kamer heeft mijn partij al aangegeven,
dat het volgens ons niet zozeer om renoveren als wel om amoveren gaat, niet
om verbouwen, maar om afbreken. Op het Binnenhof zou een bord op zijn plaats
zijn met de tekst "Hier sloopt Aart-Jan de Geus voor Gerrit Zalm" of "Hier
sloopt het CDA voor de VVD". De laatste tekst kan worden aangevuld met "en
ook voor D66", want ik begrijp na het laatste D66-congres dat dit kabinet
eigenlijk de hervormingsagenda van de links liberalen aan het uitvoeren is.
De regering investeert ten onrechte te weinig in zaken die vooral voor de
komende generaties van belang zijn. Te weinig investeren in onderwijs, zorg
en openbaar vervoer heeft straks voor onze kinderen en kleinkinderen ook een
rekening tot gevolg! Wat hebben de mensen die na ons komen aan de mededeling:
daar staat de spaarpot, als het huis waarin die spaarpot staat in verval verkeert
en de stabiliteit ervan in gevaar is?Met onze alternatieve begroting gaven we aan dat het ook anders had gekund.
Ik zeg dat ook tegen de heer Terpstra. Met hetzelfde geld geven wij meer aandacht
aan een eerlijker inkomensverdeling en handhaven wij de maatschappelijke solidariteit,
ook in de toekomst. Daarmee leveren wij het schild waarover de heer Terpstra
spreekt, maar waarbij hij niet de centen legt. Mijn partij investeert beduidend
méér in zorg en onderwijs, wat ook meer banen oplevert. Omdat
dat niets voor niets gaat, investeren we beduidend minder in zaken zoals offensiefmateriaal
van defensie en we maken geen haast met het afronden van grote infrastructurele
projecten, ook al omdat deze na afronding ons nog meer geld gaan kosten. Mijn
voorstel is om de Betuwelijn nu al aan te melden voor de werelderfgoedlijst.
Misschien wordt die dan in de toekomst een winstgevende zaak. De piramides
in Egypte doen het wat dat betreft immers ook niet slecht!Als onze alternatieve begroting uitgevoerd zou worden, zouden mensen met
de laagste inkomens in 2005 niet armer maar juist een beetje rijker worden.
Uitvoering van onze begroting zou leiden tot lagere huren, een verbeterde
huursubsidie, beter openbaar vervoer en een ruimer pakket en geen no-claimkorting
in de zorgverzekering. Dat leveren wij allemaal, mijnheer Terpstra. Onze begroting
levert ook 12.000 extra banen op, geeft meer ruimte aan jeugdzorg, maatschappelijke
opvang en kinderopvang, om maar wat zaken te noemen waarvoor uw collega Van
Leeuwen met ons zo graag pleit, mijnheer Terpstra. Wij helpen de duurzame
landbouw alsmede de culturele voorzieningen. Wij gaan niet prutsen met het
grijs kenteken en komen ook niet aan ontslagvergoedingen van mensen die altijd
hard gewerkt hebben. Wel halen we wat geld weg bij mensen die er toch al te
veel van hebben. Ook hier geldt de eerste Wet van Gossen van het afnemend
grensnut. Daarom kun je daar gemakkelijk wat geld weghalen. Ik hoor daar straks
graag collega Terpstra over. Wij doen dat ook door de hypotheekrente wat anders
aan te pakken en het woningforfait wat te verhogen. Verder toppen wij de fiscale
facilitering van de pensioenopbouw af boven anderhalf keer modaal
en we maken de AWBZ-heffingen wat eerlijker. Is dat allemaal slecht, deugt
dat allemaal niet, mijnheer Terpstra?De verdere verlaging van de vennootschapsbelasting voeren wij niet door,
maar af. De miljoenennota meldt dat er in de EU sprake is van een dalende
trend in de vennootschapsbelasting en zegt dat wij daarin maar moeten meegaan.
Tegelijkertijd geeft de miljoenennota ook aan dat Nederlandse lucratieve regelingen
door andere landen gekopieerd zijn. Is dat een geval van eigens schuld, dikke
bult? Hadden wij dat niet gedaan, dan waren zij niet zo wijs geworden, hadden
wij de vennootschapsbelasting niet hoeven te verlagen en had de minister van
Financiën meer geld gehad. Ik vind de verlaging van de vennootschapsbelasting
een voorbeeld van verwennerij, mijnheer Biermans. Weet u wie er verwend zijn
in dit land? De grote ondernemers en de rijke lui. Die zijn verwend. Wij hebben
gezegd: Blijf lekker zitten, je hoeft minder belasting te betalen en je krijgt
ook nog een exorbitante beloning. Als u het daarmee oneens bent, hoor ik dat
graag. Ik herhaal: grote ondernemers en rijke lui zijn in twee opzichten verwende
mensen geworden.Ik kan nog wel verdergaan met aan te geven hoe het allemaal anders en
beter zou kunnen voor hetzelfde geld, althans naar de mening van mijn partij.
Maar er is een probleem met onze alternatieve begroting: de minister van Financiën
wil haar niet overnemen. Zomaar niet. Dat heeft hij in de Tweede Kamer al
gezegd. Ik denk niet dat hij vandaag hier zal zeggen: Ik heb er nog eens over
nagedacht, Kox, wij doen het toch maar. Dat is natuurlijk lastig. Het was
wel even schrikken voor ons, na al het voorbereidende werk! Maar eigenlijk
wisten we het vorig jaar al toen de minister hier aan mijn collega Van Raak
uitlegde dat het niet om centen maar om meningen ging.Een begroting is geen centenkwestie, het een politieke kwestie. Deze regering
kiest onder aanvoering van deze vice-premier voor een neoliberale koers en
dat is allemaal terug te vinden in de begroting. Wie kiest voor meer markt
en minder overheid, kiest voor meer vrijheid voor ondernemingen en voor minder
rechten van werkenden en mensen zonder werk. Dat laatste was volgens mij het
echte onderwerp van de clash tussen regering en vakbonden. Naar mijn bescheiden
mening wilden de premier en de vice-premier gewoon afrekenen met de vakbonden.
Dat past in een neoliberale visie. Dat hebben wij ook gezien in Engeland en
in Amerika. Misschien kan de minister van Financiën het ook nog eens
even uitleggen? Ik ben blij dat die poging mislukt is dankzij het toedoen
van 300.000 mensen op het Museumplein.Typerend zijn de pleidooien in de miljoenennota om het arbeidsaanbod te
vergroten. Als je het goed leest, is dat niet om mensen aan het werk te helpen,
maar om de lonen laag te houden en de winsten hoger te maken. Arbeidsschaarste
is in de ogen van ondernemers immers een dure zaak. In dat licht moeten we
naar mijn mening het gehamer van de regering zien op het vergroten van de
arbeidsparticipatie. En wat te denken van het verhaal over de arbeidsproductiviteit?
Het verhaal dat men het in Amerika beter doet, is zo lang als het breed is.
Ais je langer werkt, heb je meer productie. Dat is nogal logisch, maar de
arbeidsproductiviteit per uur per man hoort hier zeker niet tot de treurige
gevallen van de wereld. Wij zijn goed bij de pinken wat dat betreft. Wellicht
kan de minister van Financiën ons dat nog even uitleggen en enige relativering
aanbrengen in de verwijzingen naar Amerika? In mijn beperkte economische visie
maken de Amerikanen er een potje van. Het is geen kunst om zo groot te worden
als je leeft op de pof van de hele wereld. Door de enorme begrotingstekorten
die Amerika zich permitteert, staat de euro zeer sterk ten opzichte van de
dollar en dat beperkt onze exportpositie. Ondertussen maken wij onze rijke
ondernemers rijker, zodat zij geld aan de Amerikanen kunnen uitlenen. Zo financieren
wij onze eigen ondergang. In het beroemde boek Geschiedenis van de Nederlandse
Stam wordt uitgelegd dat wij dit in de 18de eeuw ook zo deden.
Toen leenden wij al ons geld uit aan de Engelsen, zodat de Engelsen ons een
kopje kleiner konden maken. Ik vraag de minister van Financiën of hij
enige parallel ziet tussen de geschiedenis van toen en nu.De miljoenennota bevat het verwijt dat ondernemingen te lang een te grote
interne arbeidsreserve hebben aangehouden. Betekent dit dat de regering vindt
dat onze ondernemers te sociaal en te weinig liberaal zijn? Hadden zij de
mensen al eerder moeten ontslaan omdat dit beter geweest was voor de Nederlandse
economie?Uit alles blijkt dat deze regering zich laat leiden door dogmatiek, niet
door arimethiek. In tegenstelling tot wat we hier horen, onder andere in de
voortreffelijke maidenspeech van de heer Thissen, is dit geen boekhouderskabinet
maar een ideologisch kabinet. Inderdaad, de minister van Financiën heeft
zich ontwikkeld van pragmaticus tot politicus. Niet elke verandering is echter
een vooruitgang!Ik heb geen zin om hier te gaan zitten mopperen dat het allemaal stank
voor dank is dat wij een alternatieve begroting hebben gemaakt en de minister
haar niet heeft overgenomen. Zo gaat dat nu eenmaal in de politiek. En wie
weet, wellicht hoeft de oppositie van nu volgend jaar niet eens een gezamenlijke
tegenbegroting te maken. Misschien mogen we dan wel de échte begroting
maken en kan de huidige minister van Financiën daarop commentaar leveren
vanuit zijn nieuwe positie.Kabinetten vallen helaas nooit door anderen, zelfs niet door ons. Kabinetten
vallen altijd door zichzelf. Interne verdeeldheid is een voorwaarde en die
voorwaarde lijkt aardig te worden vervuld, ook op het terrein van de financiën.
Vandaar dat ik even vroeg naar het verschil in appreciatie tussen CDA en VVD
van het sociaal akkoord. Als ik zie hoe de regering, de afzonderlijke bewindslieden
en de drie regeringspartijen de laatste maanden met elkaar omgaan, constateer
ik enig verdeeldheid, ook op financieel vlak. Ik doel nu dus niet op de hoogoplopende
discussies over de gekozen burgemeester en zelfs niet op de godslastering.
Want wat je ook over God kunt zeggen, financieel gezien is hij budgettair
neutraal. Dat klopt toch? Voor gelovigen is God overal, alom en overvloedig
aanwezig. Dat is economisch gezien geen plus of geen min. Ik doel echter niet
op die discussie maar op de verdeeldheid over de begroting zoals die bleek
aan de overkant van het Binnenhof tussen de regering en de coalitiefracties.
Die heeft uiteindelijk geleid tot een versleuteling van de regeringsbegroting
met 1 mld op een achternamiddag. Ik wil graag horen of de minister
van Financiën toen hij dit vernam in de beslotenheid van zijn kamer in
de buurt van opmerkingen zoals bedoeld in artikel 147 is gekomen, of vond
hij het allemaal maar normaal wat de heer Verhagen en consorten toen deden?Hoe denkt de minister zijn begroting rond te krijgen? Is die helemaal
op orde? Hoe groot is het gat van het Museumplein? Kan de minister ook reageren
op wat ik tijdens de laatste NAVO-assemblee even tussendoor te horen kreeg,
namelijk dat de eisen die de zogenaamde Europese grondwet stelt op het gebied
van veiligheid en defensie ten minste 50 mld euro zullen vergen? Welke gevolgen
heeft dat voor Nederland, of wordt daarmee nog geen rekening gehouden?Deze Kamer heeft het gemakkelijk: zij hoeft alleen maar "ja" of "nee"
te zeggen tegen de miljoenennota. Zeggen wij hier in meerderheid "nee", dan
heeft de minister een probleem; zeggen wij hier in meerderheid "ja", dan heeft
de samenleving een probleem. De keuze is hard maar eenvoudig, zo lijkt het.
Laat de bewindslieden proberen ons van hun gelijk te overtuigen. Het is een
zware klus, maar "nee" heb je en "ja" kun je krijgen.De heer Schuyer (D66):Mevrouw de voorzitter. Ik spreek ook namens de Onafhankelijke Senaatsfractie.Bij de vorige week gehouden algemene politieke beschouwingen heeft de
minister-president melding gemaakt van een heel voorzichtig herstel van de
economische situatie in ons land. Het accent dient volgens mijn fractie te
liggen bij het begrip voorzichtig. Want ook al is dit pril herstel waarneembaar,
het steekt af tegen de ontwikkelingen die buiten de Europese zone plaatsvinden.
Het herstel in Japan is steviger en de groei in de Aziatische regio neemt
wellicht iets af, maar is niettemin nog steeds imposant te noemen. Binnen
de Europese zone hangt Nederland zeker niet onderaan, maar zit ook niet in
de kopgroep. Nederland zit onder het midden. Vroeger was Nederland voor wat
zijn economische ontwikkeling betreft gekoppeld aan Duitsland en nu aan het
Europa van de 25. Dat is voor ons een gunstige omstandigheid. Immers, de grootste
economie van de Eurozone, de Duitse, heeft binnen het Europese kader nog extra
problemen. Aan de andere kant is Duitsland zo dominant voor de Nederlandse
markt dat de problemen daar afstralen op Nederland en bijvoorbeeld minder
op een Euroland als Griekenland.Bij dit alles komt ook de discussie over de dure euro ten opzichte van
de dollar. Ik plaats bij dit laatste altijd wel de kanttekening dat de start
van de euro lag rondom de $1.16 en dat het vergelijken met het diepste punt,
ongeveer $0.83 cent, een oneigenlijke vergelijking is. Maar goed, op dit moment
hebben we met de realiteit van die dure euro rekening te houden. Hoewel voorspellingen
op het terrein van de economische ontwikkelingen buitengewoon onzeker zijn,
moeten er heel wat ingrepen plaatsvinden om het perspectief van een stevig
groeiende economie in het zicht te houden. Het kabinet heeft dat onderkend
en voorstellen gedaan om de problematiek te lijf te gaan.Inmiddels is een deel van die voorstellen weer enigszins afgevlakt. Ik
heb vorige week al gesteld dat daaraan een risico verbonden is. Immers, als
de nu voorgestelde ingrepen in de duur van het arbeidzame leven, in de sociale
zekerheid en in de pensioenopbouw niet voldoende blijken, staan we over enige
tijd weer voor pijnlijke keuzes. Ik hecht eraan dat de minister van Financiën
daarbij eens wat uitvoeriger stilstaat. Wat is zijn verwachting voor bijvoorbeeld
de komende vijf jaar? Zal hetgeen nu is afgesproken voldoende blijken voor
de oplossing van de vraagstukken waar we dan voor staan?In het voorgaande noemde ik het bestaan van de euro voor de Nederlandse
economie een uiterst positief aspect. Het is verstandig als de minister ook
daarbij eens uitvoerig blijft stilstaan. Immers, er is in de bevolking wel
een sentiment dat het allemaal door Europa komt en dat we vroeger de harde
gulden hadden. Met het oog op het aanstaande referendum over de Europese grondwet
is het goed om dat type sentimenten ook nadrukkelijk met de feiten te bestrijden.
Naar de mening van mijn fractie is het bestaan van de euro en het lidmaatschap
van de tien nieuwe lidstaten economisch voor ons land alleen maar positief
te duiden. De heer Rabbinge zei daar ook iets over. Immers, er is een afzetgebied
ontstaan voor ongeveer 500 miljoen mensen en daarmee is het, althans met gunstige
ontwikkelingen en de juiste ingrepen, mogelijk om de concurrentie aan te gaan
met economische activiteiten die voor een miljard of meer mensen werken.Zo er ooit een argument gevonden zou moeten worden om financiële
beschouwingen in de Senaat te combineren met de belastingvoorstellen, dan
is het wel dit jaar. Immers, de plannen zoals bij prinsjesdag gepresenteerd
zijn door de uiteindelijk toch bereikte overeenstemming met de sociale partners
aanmerkelijk bijgesteld. De exacte consequenties zijn voor ons op dit moment
nog nauwelijks in zijn geheel te overzien. Het gevolg is dat wat de fractie
van D66 betreft deze algemene financiële beschouwingen nogal een steriel
karakter hebben. In het voorgaande heb ik weliswaar enkele aspecten aangestipt
van meer mondiale aard, maar ook daarvoor geldt dat het denken uitgaat van
de situatie van dit moment, terwijl bekend is dat die situatie zich niet zal
voordoen. De olieprijs en de ontwikkelingen in het Midden-Oosten – om
nog weer twee andere punten te noemen – kunnen de perspectieven in één
klap een geheel ander aanzien geven. Juist voor de voorstellen die het kabinet
doet voor de dekking van de begroting 2005, geldt dat in mindere mate. Immers,
die voorstellen zijn gebaseerd bijvoorbeeld op sociologische ontwikkelingen
die moeilijk te ontkennen zijn en ook niet in een handomdraai er anders komen
uit te zien. Het is daarom verstandig om ook bij de algemene financiële
beschouwingen aandacht te besteden aan de belastingvoorstellen, ook al krijgen
we daarvoor later nog de gelegenheid in meer specifieke zin.Eigenlijk is op dit moment alleen de vraag relevant, of wij het over de
richting van het beleid eens kunnen zijn. En het antwoord daarop is "ja".
Veel van de argumenten zijn uiteraard door de regering zelf genoemd onder
andere de noodzaak dat meer mensen aan het werk blijven en de noodzaak het
sociale stelsel en het zorgstelsel te behouden op een niveau dat ook de financieel
zwakken in de samenleving kunnen rekenen op een vangnet. Dat dit vangnet er
anders uit komt te zien dan nu het geval is, is onvermijdelijk
en behoeft nog geen dramatische gevolgen te hebben. Zeker nu de polder toch
weer zijn werk heeft gedaan, geldt dat het schokeffect wel is geëlimineerd.
Het is wel de vraag of wij alle veranderingen ook verbeteringen zullen vinden.
Op het eerste gezicht lijkt het erop dat de aanpak niet zo krachtdadig is
dat gesteld kan worden dat we in één keer door de zure appel
heen bijten. Dat zou betekenen dat we volgende jaren weer het risico lopen
fors te moeten bijstellen met alle mogelijkheden van nieuwe arbeidsonrust.
Zover we nu kunnen nagaan, is gelukkig wel het beginsel van de individualisering
gehandhaafd. Hoe dit in de praktijk gaat functioneren, is in de schoot der
toekomst verborgen. Stortingen van werkgevers in collectief beheerde pensioenfondsen
bijvoorbeeld kunnen op persoon direct worden opgevraagd om daarmee zelf voorzieningen
te treffen of om het geld aan andere zaken te besteden. Zien we dit juist,
zo vraag ik de bewindslieden. En vreest de regering niet dat dit element van
het beleid leidt tot een behoorlijke stijging van de administratievelastendruk
voor de bedrijven en ook voor de fiscus? Ook op deze vragen ontvangen wij
graag een gedocumenteerd antwoord. Trouwens dit is maar één
aspect waarbij wij zorg hebben over het beleid inzake de vermindering van
de administratievelastendruk. Kan de regering een overzicht overleggen waar
nu precies de administratievelastendruk vermindert en waar deze toch enigszins
zal gaan toenemen? In dit verband is het zinvol om daarbij ook de positie
van de lokale overheid te betrekken.Veel van het beleid kan in de samenleving alleen geaccepteerd raken als
ook datgene wordt aangepakt dat in algemene zin op weinig begrip kan rekenen.
Ik doel op twee aspecten die meestal kernachtig worden aangeduid. Ten eerste
is dat de "graaicultuur"en ten tweede de constatering dat veel sociale en
subsidieachtige uitkeringen terechtkomen bij mensen die deze eigenlijk niet
nodig hebben. Erkend moet worden dat de overheid beperkte middelen heeft om
het graaien tegen te gaan. Bovendien wordt iets soms wel graaien genoemd dat
toch genuanceerd moet worden benaderd, omdat bijvoorbeeld de beloningsstructuur
van organisaties daarbij een rol speelt. Als men als uitgangspunt wenst te
nemen het salarisniveau van de minister-president, moet daarbij wel worden
meegenomen dat dit kabinet, met onze volledige instemming overigens, voor
elke volgende ministersploeg een verhoging van 30% ten opzichte van het huidige
niveau heeft vastgesteld. Met dat uitgangspunt voor ogen wordt heel wat minder
als onaanvaardbaar hoog gekwalificeerd dan veel mediaberichten ons willen
doen geloven. En de collega's aan de overzijde houden ons inziens ook wel
erg weinig rekening met dit feit in hun reacties. Dat alles neemt niet weg
dat we de regering willen complimenteren met haar beleid om onredelijke beloningsstructuren
aan te pakken.Bij het tweede aspect, te weten dat uitkeringen vaak terechtkomen bij
hen die het niet in de eerste plaats nodig hebben en dat zij die het wél
nodig hebben veelal de weg onvoldoende kennen om er gebruik van te maken,
ziet men in de opstellingen van partijen beweging. Het meest recente voorbeeld
daarbij is uiteraard de uitspraak van minister Dekker over de hypotheekrente.
Wij vonden die uitspraak overigens buitengewoon genuanceerd. Er wordt immers
inderdaad veel over de hypotheekrente verhaald, zonder dat daarbij het totale
palet precies in ogenschouw wordt genomen. Je kunt wel zeggen dat het 11 mld
kost, maar daartegenover staan ook opbrengsten die daaraan rechtstreeks toegerekend
dienen te worden. Het is niet de eerste keer dat mijn fractie stelt dat er
nauwkeurig studie van moet worden gemaakt en in vorige beschouwingen heb ik
daartoe ook aanzetten gegeven. Om het eigen woningbezit te stimuleren, heb
ik de suggestie gedaan om te bekijken of de btw op nieuwbouw niet zou kunnen
worden afgeschaft. Dat systeem wordt gehanteerd in Duitsland.Op hetzelfde vlak begeeft zich de discussie over de fiscalisering van
de AOW. Het is onweerlegbaar dat de generatie die binnenkort van de AOW gebruikmaakt,
aanmerkelijk méér aanvullende pensioenopbouw heeft. Men kan
wel de stelling aan dat de AOW aanvullend bij die opbouw gaat geworden. Dat
én het fiscale regime voor ouderen zijn op hun noodzaak te bezien.
Deze beide onderwerpen zijn moeilijk in verband te brengen met nivellering.
Immers, het gaat bij de AOW niet meer om werkenden en bij de hypotheekrente
gaat het om de vraag of het wel terecht is dat er sprake is van fictief inkomen –
het woongenot – en daarom de kosten van verwerving van dat inkomen kunnen
worden afgetrokken. Dat je een systeem handhaaft dat eigen woning bezit blijft
stimuleren, staat voor mijn fractie overigens niet ter discussie. Dat er geen
sprake zou zijn van nivellering, geldt echter in veel mindere mate voor variabele
kinderbijslag, studiefinanciering en in zekere zin ook huursubsidie. Vandaar
dat deze in het bijzonder met voorzichtigheid dienen te worden bezien. Immers,
de vergroting van de wig tussen zij die werken en zij die een uitkering hebben,
dient te worden bevorderd. Mijn fractiegenoot Bakker heeft daarin in de Tweede
Kamer een duidelijke positie gekozen. Het is niet nodig die hier nog eens
te herhalen.Bij dit alles doet zich wel de vraag voor, waarom deze kwesties in de
aandacht staan. Voor veel partijen zal het antwoord zijn: om de overheid een
groter budget toe te vertrouwen. Natuurlijk is dat niet ondenkbaar, maar voor
de fractie van D66 is er een andere overweging. Wij hebben op deze plaats
al jaren gepleit voor een flat tax en daarvoor is het nodig ruimte te maken.
Overigens is de ontwikkeling naar een vorm van flat tax al voor een deel ingezet
als je naar de tariefopbouw kijkt.De aanpak die het kabinet kiest bij de vennootschapsbelasting, heeft onze
steun. Het past in het systeem om de concurrentiepositie van ons land te verstevigen.
Dat is ook nodig voor het herstel van de economie. De staatssecretaris heeft
aan de overzijde terecht opgemerkt dat hier sprake is van een brede Europese
problematiek. Immers, geen land is erbij gebaat om de race naar de bodem van
de schatkist te moeten gaan. Wat heeft Nederland nu tijdens het voorzitterschap
precies gedaan om dat ten minste bespreekbaar te krijgen? En hoe zijn de afspraken
met het Luxemburgse voorzitterschap op dit dossier? Eigenlijk geldt hetzelfde
voor de successieproblematiek. Op dit moment is er een goed beleid in de steigers
gezet voor de erfopvolging. Volgens mijn fractie is de problematiek van het
successierecht echter méér dan dat. Ik heb bij het debat over
het nieuwe belasting stelsel in 2000 wel gesteld dat er meer
mensen kapitaalvlucht realiseren vanwege de successie dan vanwege de toen
aanwezige vermogensbelasting. Hoe zien de bewindslieden dit en zijn er cijfers
voorhanden die deze stelling zouden kunnen onderbouwen?Tot slot nog een kort woord over het EMU-saldo en onze nettobetalingspositie.
Wij steunen het kabinet om een plafond af te spreken over de nettobetalingspositie.
Eigenlijk kunnen we ons niet goed voorstellen dat dit er niet zou kunnen komen
indien er goed overleg wordt gevoerd met de Europese partners. De manier waarop
een en ander naar de samenleving moet worden gecommuniceerd, dient afgewogen
te zijn. Ik sluit mij in dezen aan bij de opmerkingen van de heer Rabbinge.
Hij geeft heel nadrukkelijk aan dat er enorme inkomsteneffecten zijn voor
een open economie als de onze die tot de grootste behoort en heel veel winsten
maakt die op zichzelf niet zichtbaar zijn in dat EMU-saldo. Het is enigszins
appels met peren vergelijken. Daarom pleiten wij ook voor een plafond. Met
name in de voorlichting aan mensen over de Europese constitutie is het nuttig
om niet alleen dat element te benadrukken, maar ook te wijzen op de winsteffecten
die een open economie als de Nederlandse heeft op andere terreinen en die
niet direct in dat EMU-saldo te zien zijn. De manier waarop een en ander naar
de samenleving wordt gecommuniceerd, dient dan ook afgewogen te zijn. Op dit
punt valt er nog wel wat te verbeteren. Nu wordt te gemakkelijk het sentiment
bespeeld van een te duur en een over de balk smijtend Europa. Daar hebben
we kritiek op en we dringen er bij de bewindslieden op aan, die toon te matigen
in het belang ook van het sentiment bij het komende referendum.Het staatje ten aanzien van het EMU-saldo op blz. 16 van de miljoenennota
laat zien dat er langs de grens gelopen wordt. In het licht dat we langs die
grens niet de enigen zijn, is dat acceptabel. Als we goed zijn geïnformeerd,
is 0,7% van het EMU-tekort toe te schrijven aan de uitgaven bij de lagere
overheden. Is dat juist? Kunnen de bewindslieden daarvan de systematiek nog
eens uitleggen? Ik heb begrepen dat er veel op dit terrein aan de definities
ligt. Als dat inderdaad zo is, is er toch al!e reden om hieraan extra aandacht
te geven. Want het aftrekken van 0,7%, zou de situatie op dit dossier in een
klap een geheel ander aanzien geven.Voorzitter. Wij wachten met belangstelling de beantwoording af.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Een van de mooie kanten van deze Kamer, zo merk
ik op namens de fracties van de ChristenUnie en de SGP, is dat er geen noodzaak
is om bij de financiële debatten met een tegenbegroting te komen. Dat
scheelt ons een hoop werk. Dat zeg ik ook tegen collega Kox die zo-even hier
de tegenbegroting van de heer Marijnissen aanbeval. Dat mag hij natuurlijk
doen, maar ik behoud liever mijn zelfstandigheid, zelfs tegenover mijn eigen
fractie aan de overzijde van het Binnenhof.Belangrijker is dat wij ons geheel kunnen concentreren op onze controletaak.
Deze gedachten ontsprongen mij toen ik, al bladerend door de Handelingen van
het parallelle debat in de Tweede Kamer, ontdekte hoeveel discussietijd er
daar was besteed aan de tegenbegrotingen van de meeste oppositiefracties,
waarvoor ik overigens waardering heb, laat daarover geen misverstand bestaan.
Toen realiseerde ik mij dat de minister van Financiën een groot voorstander
van tegenbegrotingen moet zijn. Immers, elke minuut daaraan besteed, leidt
af van de aandacht voor zijn stukken. Zelfs op het terrein van financiën
kennen wij Machiavelli! Ik zie aan de minister van Financiën dat hij
deze observatie herkent.Goed dus dat er nog een Eerste Kamer is waar de minister de volle aandacht
kan krijgen en waar de details achterwege kunnen blijven. Voor dat laatste
is alle reden, want er is de laatste tijd opvallend weinig aandacht voor de
algemene lijnen. Daarnaast ontbreken er op dit moment economen van naam met
een bredere maatschappelijke oriëntatie die ons via een zogenaamd economendebat
kritische zin kunnen bijbrengen. Dat kunnen wij echter de minister moeilijk
verwijten. Wat dan overblijft, is de steriele discussie over de verplichtingen
ingevolge het Groei- en Stabiliteitspact en de onderdelen van de jaarlijkse
ombuigingen. In werkelijkheid is er echter veel aan de hand, maar dat krijgt te weinig
kritische reflectie. Zijn wij écht bereid het zo genaamde Rijnlandmodel
in te ruilen voor het Angelsaksische? Zij wij echt bereid kritisch te kijken
naar de oorzaken van de stagnatie in ons land, zin en onzin van loonkostenmatiging,
het gebrek aan vertrouwen in onze economie, de retoriek of de werkelijkheid
van de kenniseconomie en de financiële relatie met de decentrale overheden?
Ik zou het op prijs stellen wanneer de minister in dit debat eens in algemene
zin zou willen reflecteren op deze thema's waarop ik in het vervolg van mijn
betoog ook zelf zal ingaan.Ik begin met het eerste, het sociaal-economische model dat wij passend
en wenselijk achten. In feite ging daar ten dele ook de strijd met de sociale
partners over. Dat de vakbeweging hieraan nieuw zelfvertrouwen heeft ontleend,
acht ik een goede zaak met het oog op het zo noodzakelijke evenwicht binnen
onze maatschappelijke polder. Het sociaal akkoord van begin november is, zo
formuleerde het SER-kroonlid Paul van der Heijden in de NRC van 12 november,
een rite de passage van een samenleving die zich ontwikkelt van een collectieve
industriële samenleving naar een individuele kennissamenleving. Zo geformuleerd
mag deze overgang als vrijwel onvermijdelijk worden gekenschetst, maar er
is wel degelijk ruimte voor een eigen afweging tussen individualisme en solidariteit.
Van der Heijden wijst erop dat collectieve arrangementen ook voordelen hebben.
Voor de werkgevers blijven bijvoorbeeld de transactiekosten laag en voor de
werknemers ontbreekt de noodzaak telkens weer ingewikkelde individuele afwegingen
te moeten maken voor hun sociale zekerheidspakket.Herkenbaar is ook zijn pleidooi om cruciale afspraken over loon, pensioen
en vakantie niet op ondernemersniveau te maken, maar per sector. Daarmee wordt
ook een halt toegeroepen aan het opdringen van Angelsaksische arbeidsverhoudingen,
waarin de individuele onderneming en daarbinnen de aandeelhouder zo centraal
staan. Als op andere fronten stelling wordt genomen tegen het opdringen van
vreemde culturele expressies – een woord van mevrouw Verdonk –
dan ook hier! Nederlanders zijn bereid een deel van hun rechten
en plichten collectief te regelen, omdat ze waarde hechten aan de notie van
solidariteit. Het kabinet zou daar aansluiting bij moeten zoeken. Wil de minister
hierop reageren en wil hij daarbij meenemen de stand van zaken in de gedachtevorming
binnen het kabinet over een tijdelijke buitenwerkinstelling van de algemeenverbindendverklaring
ten aanzien van sectorale CAO's? Is met het sociaal akkoord die dreiging nu
van de baan of lagen er meer principiële overwegingen ten grondslag aan
de eerder geuite dreigementen terzake?Ik wil proberen nog een spa dieper te steken. Dit kabinet is geobsedeerd
door internationale ranglijstjes met allerlei cijfers waar het met enige zelfkwelling
voortdurend ontwaart dat Nederland het toch zo slecht doet. Ik vraag mij af
of het kabinet zich wel realiseert dat dit permanente gesomber een self-fulfilling
prophecy kan worden. Om nog even in de Engelse taal te blijven: een prophecy
van een race to the bottom. Ik ben ervan overtuigd dat mensen hier nerveus
van worden en terecht, want het leidt tot een voortdurende onzekerheid over
elementaire zaken als de financiële toekomstverwachting, de pensioenvoorziening,
enz., enz. Het netto effect is een gebrek aan vertrouwen dat zich vertaalt
in terughoudendheid bij investeringen en consumptie. Het kabinet zou zichzelf
eens de vraag moeten stellen of het daar niet mede debet aan is. Ik hoef deze
minister niet uit te leggen – zeker niet na enkele andere woordvoerders
voor mij – dat economie voor een niet onbelangrijk deel psychologie
is. Welnu, begrijpt hij dan niet dat de burger bij al deze onheilsverhalen
het zekere voor het onzekere neemt en massaal gaat sparen in plaats van investeren?
De burger weet niet waar hij aan toe is en dat komt deels omdat het kabinet
hem niet uitlegt dat er goede gronden zijn om enig vertrouwen in de toekomst
te hebben. Waar komt die onzekerheid van het kabinet vandaan? Ik veronderstel
omdat het er niet meer in gelooft dat er nog enige nationale ruimte bestaat
om de eigen verzorgingsstaat zelfstandig vorm te geven. Dit kabinet roept
van de Nederlandse economie het beeld op van een stuurloze roeiboot op de
oceanen van onze globaliserende economische stromingen, waarbij het overlevingsrecept
is het zoveel mogelijk ballast overboord gooien om de zaak drijvende te houden.
Daarom wordt zo gehamerd op loonmatiging, wordt de vennootschapsbelasting
fors verlaagd en wordt de structuur van ons arbeidsbestel en de onderneming
gestroomlijnd naar Amerikaans recept.Wat zijn echter de feiten? Volgens de OESO is de belastingdruk in de rijkste
landen de laatste drie decennia fors gestegen – in de Europese Unie
zelfs van 33 naar 41% – heeft de globalisering niet geleid tot convergentie
van belastingregimes en zijn in de OESO-landen de uitgaven voor de sociale
zekerheid met enkele procentpunten gestegen. Kortom, er is blijkbaar geen
dwingende noodzaak voor een afbraak van de verzorgingsstaat of een collectief
arrangement met een andere benaming, want ook ik ben de term "verzorgingsstaat"
om meer dan één reden allang beu, maar dat is een kwestie van
terminologie. Nog even terugkijkend: alleen de sterk toegenomen ongelijkheid
in de inkomensverdeling is een negatieve post.Waar het om gaat, is dat er kennelijk iets mis is met het verhaal van
de noodzakelijke beleidscompetitie, de daarbij behorende belastingafbraak
en de race to the bottom. En toch is dat het deprimerende verhaal van dit
kabinet. Ik houd er niet van, zoals het kabinet in de miljoenennota om de
haverklap doet, selectief met voorbeelden te komen van landen waaraan wij
ons zouden moeten spiegelen. Het gezonde verstand zegt dat bedrijven ons land
niet automatisch verlaten na enkele negatieve fiscale prikkels. Dat zegt overigens
niet alleen ons gezonde verstand, maar ook de werkelijkheid om ons heen. Er
zijn veel meer vestigingsfactoren die tellen, en daarnaast is er het ervaringsfeit
dat steeds meer bedrijven in de diensteneconomie dicht op hun afzetmarkt blijven
zitten. Kortom: wees eens gewoon blij dat de Chinezen hun welvaart zien groeien,
maar gebruik dat niet om de Nederlandse burger bang te maken. Er is daarom
een alertheid op andere punten nodig. Ik denk aan de noodzaak van innovatie
en het werken aan de kenniseconomie.De heer Kox (SP):Als ik hem zo hoor spreken, is de heer Van Middelkoop een man naar mijn
hart.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Daar was ik al bang voor.De heer Kox (SP):Ik deel met u die bezorgdheid over het feit dat onze regering zich zo
bezorgd gedraagt. Je zult maar premier van Mali zijn en dit gesomber aanhoren.
Die premier moet minstens denken: het valt hier in Mali best mee, want in
Nederland gaat het allemaal veel slechter. Waarom gaat het zo? Onze minister
van Financiën is toch niet de eerste de beste, zo hebben wij eerder gehoord
tijdens een langdurig exposé. De minister heeft ervoor doorgeleerd
en hij zit al lang in de politiek. Waarom doet hij het voorkomen dat het allemaal
zo somber is in dit land, terwijl wij een van de rijkste landen zijn, waar
het allemaal keurig loopt. De heer Van Middelkoop stelt die vragen wel aan
de regering, maar hij heeft er zelf zeker ook over nagedacht.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Jawel, maar mijn eerste zorg is en blijft dat het kabinet door zijn uitstraling
mede debet is aan het sombere zelfbeeld dat wij hebben gekregen. Dat zelfbeeld
vertaalt zich weer in onvoldoende consumentenvertrouwen en minder investeringen.De heer Kox (SP):Dat begrijpt de minister van Financiën waarschijnlijk ook. Waarom
doet hij het dan toch? Als u daar een oplossing voor hebt, dan weet ik weer
heel wat meer. De minister van Financiën kan dan straks uitleggen of
wij zijn psychologie goed hebben doorgrond.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik moet dan gissen, want de minister van Financiën moet die vraag
allereerst beantwoorden. Het zou kunnen zijn dat hij te veel een markteconoom
is. Markteconomen moeten altijd maar afwachten hoe vraag en aanbod zich tot
elkaar verhouden. Zij hebben bovendien een redelijk negatief beeld van de
rol van de overheid in de sociale economie. De markteconoom vindt het eigenlijk
zonde van zijn goede geld – ik overdrijf een beetje – dat hij
geld moet uitgeven aan bijvoorbeeld sociale zekerheid. Het zou kunnen. Laten
wij het maar op de tafel van de minister van Financiën leggen, want daar
moet het eigenlijke antwoord vandaan komen. Ik begrijp de prikkel
van de heer Kox aan mij wel en die prikkel geef ik door aan de minister van
Financiën. Wij hebben inmiddels voldoende narigheid op zijn tafel gelegd,
maar daar zijn wij ook voor.De heer Rabbinge (PvdA):De heer Van Middelkoop typeert de minister als markteconoom, maar mikt
de minister niet vooral op de macro-economische beschouwingen zonder te kijken
wat er in de bedrijfstakken en bedrijven aan mogelijkheden ligt? Op het moment
dat je daar specifiek naar kijkt, dan zie je dat juist daar de kracht zit.
Dan kun je wél positieve verhalen houden, omdat je die kracht kunt
benutten om goed te functioneren op de nieuwe markten in bijvoorbeeld China
of India. De deprimerende verhalen van nu kunnen dan achterwege blijven. Ik
leg dit nu aan de heer Van Middelkoop voor omdat hij zegt dat wij een alternatief
moeten bieden. Ik leg het aan hem voor en vraag hem erop te reageren, waarna
hij het kan doorgeven aan de minister van Financiën.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Als ik mij goed herinner, vraagt u opnieuw aandacht voor het verhaal van
collega Rabbinge. Dat mag u doen, maar het is mij niet ontgaan dat u het kabinet
iets vergelijkbaars verweet, namelijk: leg nu eens meer de nadruk op alle
succesfactoren in onze economie. U noemde natuurlijk de agrarische industrie,
nog altijd een van de grote succesfactoren in de internationale economie.
Dat lag voor de hand en dat mag u doen. Ik denk dat wij op het niveau van
de economische psychologie enigszins analoog opereren. Inmiddels heb ik al
twee bijstanders. Ik zie dat de heer Schuyer gaat staan. Hij gebaart echter
dat het voor iets anders is. Volgens mij is dit een toereikende ad-hoccoalitie
om wellicht te proberen de minister van Financiën vandaag het pand iets
anders te laten verlaten, dan hij is binnengekomen.Ik ga even verder, met iets wat in het verlengde van deze interruptie
zeer functioneel is. Er is een alertheid op andere punten nodig. Ik denk aan
de noodzaak van innovatie en het werken aan de kenniseconomie. Het kabinet
wil het budget voor de Wet bevordering speur- en ontwikkelingswerk verhogen.
Hoe staat het echter met het rendement van deze regeling? Is deze zo laag,
namelijk 1 à 2% als wel wordt beweerd, en wordt die verhoging daadwerkelijk
pas in 2007 ingevoerd? Dat is toch geen vertrouwenwekkende maatregel? Anders
gezegd, wat doet het kabinet op dit punt met de Lissabon-agenda? Daarin staat
dat overheid en bedrijfsleven samen 3% van het BBP moeten besteden aan wetenschappelijk
onderzoek en technologische ontwikkeling. We halen de 2% niet eens. Is dat
voor een hoogontwikkeld land niet gewoon een systeemfout in ons uitgavenpatroon,
van overheid en bedrijfsleven? Concreter: wat doet het kabinet met de aanbevelingen
van het Innovatieplatform? De nota "Vitalisering van de kenniseconomie" werd
onlangs niet naar buiten gebracht door de voorzitter van het platform, de
minister-president, maar door SER-voorzitter Wijffels. Betekent dit dat het
kabinet deze nota niet voor zijn rekening neemt? Dat zal toch niet waar zijn.Dan wil ik graag eens horen wat nu precies de ratio is van het almaar
benadrukken van het belang van loonmatiging. De minister zal het met mij eens
zijn dat generieke loonmatiging niet meer van deze tijd is. Loondifferentiatie
kan bijdragen aan de vermindering van bijvoorbeeld de schaarste aan technisch
geschoolde werknemers. Meer algemeen lijkt het dat het kabinet arbeidstijdverlenging
ziet als panacee voor onze economische kwalen. Dan heb ik het over langer
werken zonder looncompensatie. Wil de minister toch eens een beschouwing geven
over de evidente keerzijde van deze oplossing? Immers, arbeidstijdverlenging
zonder compensatie verhoogt de werkloosheid. Wat structureel belangrijker
is, is dat dit middel niet de economische dynamiek en groei bevordert, maar
remt. In ESB van 29 oktober formuleert prof. Den Butter het zo, ik citeer:
"Het is immers juist wenselijk dat niet-productieve banen verdwijnen en vervangen
worden door productieve banen. Een goed vormgegeven stelsel van sociale zekerheid
draagt bij tot een soepel verloop van deze processen van baanvernietiging
en baancreatie. Dat heet de 'irrigatiefunctie' van de sociale zekerheid. Dat
zouden de economen beter aan de werkgevers moeten uitleggen". En aan het kabinet,
zo voeg ik daaraan toe. Arbeidstijdverlenging met looncompensatie zou meer voor de hand hebben
gelegen op de krappe arbeidsmarkt in de tweede helft van de jaren '90. Maar
ja, in de markteconomie lopen we voortdurend achter de feiten aan. Zorgelijk
was dat het kabinet in de brief van de ministers Brinkhorst en de Geus "Kiezen
voor groei" paniek probeerde te zaaien, overigens op herkenbare manier, met
het betoog dat Nederlandse werknemers gemiddeld 1340 uur per jaar werken,
terwijl dat in Europa 1615 uur zou zijn, een verschil van 20%. De aanbeveling
is dan natuurlijk om Nederland naar het Europese gemiddelde te brengen. Ik
meen echter dat dit cijfermateriaal thuishoort in het bekende boekje "How
to Lie with Statistics". Het lage Nederlandse cijfer weerspiegelt immers vooral
het hoge aandeel van deeltijdwerkers. Kijken we uitsluitend naar voltijdwerkers,
dan werken die in Nederland circa 4% minder dan het gemiddelde in de EU en
is het presenteren van een verschil van 20% gewoon paniekzaaierij. De conclusie
moet daarom zijn dat er veel minder redenen zijn dan het kabinet voorstelt
om iedereen te pressen langer te werken. Mag ik een reactie op dit cijfermateriaal
en mijn conclusie?Ik rond af met twee meer losstaande zaken. In de miljoenennota lees ik
dat er stappen zijn gezet om de ontwikkeling van de financiën van decentrale
overheden beter te monitoren. Prima, ik hoop dat die overheden daar de vruchten
van mogen plukken. Dat zou ook kunnen met de onlangs tussen het kabinet en
het IPO en de VNG afgesproken omgangsregels. Het is de bedoeling, zo heb ik
begrepen, dat de decentrale overheden meer bestuurlijke en financiële
bewegingsvrijheid krijgen. De gerechtvaardigde klacht van de gemeenten dat
zij steeds meer verworden tot uitvoeringsorganisatie van de rijksoverheid,
wordt kennelijk serieus genomen. Prima. Het zal de minister niet verbazen
dat ik bij dit thema ook de OZB-plannen betrek. Klopt mijn waarneming dat
in april het Bestuurlijk overleg met een alternatief moet komen voor de afschaffing
van de OZB? Hoe serieus moet een eventueel alternatief worden genomen? Als
ik het goed heb begrepen, zal dit alternatie namelijk ook moeten worden gedragen
door het kabinet zelf, dat partner is in het overhedenoverleg.
Is de minister nu bereid om zijn oorspronkelijke plannen in de wachtkamer
of de ijskast te plaatsen? Dat is een logische vraag. Ik zie hem nee schudden,
maar pas als hij die bereidheid heeft, neemt hij dat alternatief serieus.
Graag wil ik een uitleg van de verhouding tussen bestaande plannen en het
aangekondigde alternatief. Men zit toch niet voor Jan Joker te werken in dat
Overhedenoverleg! Is de minister het met mij eens dat een koppeling van eventueel
alternatief en OZB-afschaffing in elk geval het voordeel heeft dat slechts
een keer met herverdeeleffecten rekening hoeft te worden gehouden? Aan welke
eisen moet dit alternatief overigens voldoen? Is het kabinet bereid om in
elk geval het autonome belastinggebied van gemeenten op niveau te houden?
Eerlijk gezegd, is dat een minimale vraag. Past dat niet bij de erkende noodzaak
van flexibiliteit voor de gemeenten? Als je ziet welke taken de gemeenten
er de laatste jaren bij hebben gekregen in de sfeer van werk en inkomen en
nog bij krijgen in het kader van de WMO, dan is er alle reden om de gemeenten
op dit punt meer serieus te nemen. Hoe kan de minister overigens rechtvaardigen
dat de eerste stap die hij bij de afschaffing wil doen, leidt tot de noodzaak
van meer toezicht en dus meer bureaucratie en meer regels? Dat is toch in
strijd met andere centrale kabinetsdoelstellingen?De heer Terpstra (CDA):Ik dank de heer Van Middelkoop voor zijn positieve beschouwingen over
het Rijnlandse model. Ik heb uit zijn partij wel eens heel andere geluiden
gehoord. Het gaat...De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Daar geloof ik niks van.De heer Terpstra (CDA):...dus vooruit. U zegt op een aantal gebieden dat het wel meevalt en dat
het met Nederland minder somber gesteld is dan het lijkt. Ik kan daarin voor
een deel met u meegaan. De verhouding tussen het aantal werkenden en het aantal
gepensioneerden in de komende twintig jaar is volgens mij een van de belangrijkste
redenen waarom de regering vindt dat er iets moet gebeuren. Moet je in uw
visie ook iets aan die verhouding doen of zegt u dat je die met wat wijzigingen
in de statistieken wel kunt wegredeneren?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Nee, dat kun je niet wegredeneren. Ik vind het op dit moment buitengewoon
modern en zeer relevant om een nieuwe solidariteitsdiscussie te voeren waarin
vragen aan de orde moeten komen over solidariteit tussen en binnen generaties.
Aan de orde moet bijvoorbeeld komen de solidariteit binnen de generatie van
55- en 65-plussers enzovoort; een generatie met zeer veel welvaart. Ik vind
dat wij ons als senioren – ik ben zelf 55 – moeten afvragen of
er niet te veel lasten worden gelegd op de schouders van de relatief steeds
kleiner wordende generatie van dertigers en veertigers die zich het apezuur
moeten werken. Misschien weet u dat van huis uit. Ik zie het in ieder geval
wel in mijn naaste omgeving. Het is een zeer noodzakelijke discussie. Natuurlijk
zat die discussie ook achter het najaarsakkoord. Dat is volstrekt legitiem.
Niet alles wat het kabinet doet is verkeerd. Ik zie aan u dat ik uw vraag
heb beantwoord.Overigens, in het debat over het Rijnlandmodel of de Angelsaksische verhouding
is sprake van een consistente lijn van mijn politieke groepering, mijnheer
Terpstra. U moet niet de suggestie wekken als zouden wij vroeger in een heel
liberaal of een heel socialistisch vaarwater zijn terechtgekomen. Ik heb destijds
nog de debatten gevoerd met minister Melkert, die toen zei: Ich bin ein Rijnlander.
Daar was hij ontzettend trots op, en misschien niet ten onrechte. Ik ben hem
toen bijgevallen. Dat doe ik tot op de dag van vandaag. Nederland is Amerika
niet en wij moeten vooral niet die kant opgaan, althans op dit punt.Terug naar de decentrale overheden. De vraag is dus wat partners bereid
zijn te investeren in het zogenaamde Overhedenoverleg. Kennelijk is niet iedereen
daar gerust op. Ik las namelijk in het persbericht in de Staatscourant dat
wanneer de deelnemers aan dat overleg het niet met elkaar eens worden, de
Raad van State de overheden een advies kan geven. Bij die mededeling heb ik
toch even met mijn ogen geknipperd en ik zag dat nu om mij heen ook gebeuren.
Is dit een taak van de Raad van State? Kan de minister mij aanwijzen waar
een dergelijke adviesbevoegdheid een basis heeft in de Wet op de Raad van
State? Ik heb wel gezien dat er, naar ik meen in artikel 16, een soort algemene
adviesbevoegdheid in is neergelegd, maar toch niet voor dit soort doeleinden.
Het lijkt mij misbruik van dit artikel. En met alle respect voor dit voorname
college: waaruit bestaat de bijzondere bekwaamheid van dit college om deze
taak naar behoren te vervullen? Gebiedt de eerlijkheid niet te zeggen, dat
het niet zozeer om adviseren als wel om arbitreren gaat? Welnu, dat is in
elk geval geen taak van de Raad van State. Ik begrijp slecht waarom de raad
hierin is gestapt, maar voor het antwoord op die vraag moet ik natuurlijk
elders zijn. De belangrijkste vraag – en daarop wil ik in dit debat
echt een antwoord – is of het wel zuiver is om de Raad van State te
laten adviseren of arbitreren, want dat is het materieel, in zaken die hij
wellicht later in de vorm van een wetsvoorstel weer ter advisering voorgelegd
krijgt. Op dat moment heeft de raad een mentaal belang bij een bepaald resultaat.
Is de raad dan nog wel voldoende vrij om in alle onafhankelijkheid te adviseren?
Het komt mij voor dat hier enkele principiële zaken in het geding zijn.
Graag opheldering.Mijn laatste punt gaat over de ZBO's. Natuurlijk weet ik best dat het
ministerie van BZK hier een eerste bevoegdheid heeft, maar die wordt materieel
sinds jaar en dag in hoge mate gedeeld met het ministerie van Financiën.
Een aantal maanden geleden werden wij gealarmeerd door enkele dwarse aanbevelingen
van een IBO-werkgroep onder leiding van oud-collega Kohnstamm. Het is jammer
dat hij niet meer in de Kamer is, anders had ik graag een debat hierover met
hem gevoerd, voorzover hij dat tenminste op prijs had gesteld. Nu heb ik zelf
ook eens een IBO-werkgroep geleid en daarom bevreemde mij alleen al die overdaad
aan publiciteit. Ik meen mij te herinneren, dat assertieve publicitaire activiteiten
met een IBO-rapport, dus nog voor het kabinet een standpunt heeft ingenomen,
niet in het protocol zijn opgenomen. Mijn eerste vraag is dus: waarom nu ineens
deze publicitaire heisa? De minister van Financiën is daarvoor formeel
toch verantwoordelijk? Dat hoop ik in ieder geval, omdat ik
dan tenminste een keurig antwoord krijg.Dan de inhoud. Met alle respect, die vind ik bestuurlijk reactionair en
zeer ongewenst. Ik ben als lid van de Tweede Kamer nog betrokken geweest bij
de Kaderwet ZBO, die na aanvaarding door die Kamer nu alweer bijna drie jaar
door de regering wordt opgehouden. Aan die kaderwet was al een politieke geschiedenis
voorafgegaan van meer dan tien jaar, zo niet meer. Over stroperigheid gesproken.
Er was een consensus gegroeid, gestimuleerd door enkele Tweede-Kameruitspraken,
die ons bestuur rijp maakte voor een regeling als vervat in de kaderwet. Dat
kan men toch niet zomaar terzijde schuiven? Men kan er toch niet helemaal
niks mee doen? Over luiheid gesproken! Ik wil dus van deze sleutelminister,
want zo spreek ik de heer Zalm maar even aan, naast de opheldering over de
gang van zaken, horen hoe nu verder wordt gegaan met de kaderwet. Wat is zijn
inzet daarbij? Hij wil een man van daadkracht zijn. Welnu, zeg ik tegen hem,
wees dat nu eens niet alleen met euro's, maar ook met een goede bestuurlijke
ordening van onze zelfstandige bestuursorganen. Wij hebben er inmiddels al
veel te lang alleen maar over gepraat.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.55 uur tot 13.30 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-207-231.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl