Beleidsdebat over de onderdelen Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Zaken van begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2005 (29800 V), waarbij tevens wordt betrokken de Verordening toepassing schema van algemene tariefpreferenties (22112, nr. 352, fiche 4)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 1268-1301

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-06-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 28, pagina 1268-1301

14-06-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29800-VToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 22112Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 14 juni 2005)Pagina 1349-1350
Beleidsdebat over de onderdelen Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Zaken van begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2005 (29800 V), waarbij tevens wordt betrokken de Verordening toepassing schema van algemene tariefpreferenties (22112, nr. 352, fiche 4)Pagina 1268-1301
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet inzake de luchtverontreiniging (uitvoering EG-richtlijn nationale emissieplafonds) (29422); - het wetsvoorstel Implementatie van het kaderbesluit nr. 2003/577/JBZ van de Raad van de Europese Unie van 22 juli 2003 inzake de tenuitvoerlegging in de Europese Unie van beslissingen tot bevriezing van voorwerpen of bewijsstukken (PbEG L 196) (29845); - het wetsvoorstel Regels met betrekking tot het in gebruik geven van grond ten behoeve van de verkoop van motorbrandstoffen aan wegen in beheer bij het Rijk (Wet tot veiling van bepaalde verkooppunten van motorbrandstoffen (29951) en drie andere wetsvoorstellen (de nrs. 29953, 29955 en 29968)Pagina 1267-1267
Stemmingen in verband met de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten, de Wet op de toegang tot ziektekostenverzekeringen 1998 en de Ziekenfondswet in verband met invoering van een identificatieplicht bij het verkrijgen van zorg, invoering van het Sofi-nummer in de Wtz 1998, elektronisch berichtenverkeer in de Ziekenfondswet en enige andere wijzigingen (fraudebestrijding zorgverzekeringswetten) (29623); - Regels inzake de aanspraak op een financiële tegemoetkoming in de premie van een zorgverzekering vanwege een laag inkomen (Wet op de zorgtoeslag) (29726); - Regeling van een sociale verzekering voor geneeskundige zorg ten behoeve van de gehele bevolking (Zorgverzekeringswet) (29763), en over een tweetal moties (29623,29762,29763, D en E)Pagina 1301-1304
Lijst van besluiten, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 14 juni 2005)Pagina 1350-1351
Voortzetting van het beleidsdebat over de onderdelen Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Zaken van begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2005 (29800 V), waarbij tevens wordt betrokken de Verordening toepassing schema van algemene tariefpreferenties (22112, nr. 352, fiche 4)Pagina 1311-1349
Gezamenlijke behandeling van: - het wetsvoorstel Harmonisatie van inkomensafhankelijke regelingen (Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen) (29764); - het wetsvoorstel Wijziging van een aantal wetten in verband met de invoering van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Aanpassingswet Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen) (29765)Pagina 1304-1311
Presentie en opening (dinsdag 14 juni 2005)Pagina 1267-1267

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 184 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het beleidsdebat over de onderdelen Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Zaken van begroting van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2005 (29800 V), waarbij
tevens wordt betrokken de Verordening toepassing schema van algemene tariefpreferenties
(22112, nr. 352, fiche 4).De heer Van Thijn (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Het aanzien van Nederland in de wereld is in de
afgelopen drie jaar dramatisch verslechterd. Stond Nederland tot voor kort
te boek als een voorbeeld van tolerantie, geestelijke vrijheid en respectvol
en vreedzaam samenleven van diverse culturen, godsdiensten en etnische minderheden,
na de recente dramatische gebeurtenissen is het masker gevallen. Met name
na de moord op Theo van Gogh verschenen in de meeste grote opiniebladen, variërend
van Le Figaro, Financial Times tot The New York Times, vernietigende artikelen.
In het boek "Nederland op scherp: buitenlandse beschouwingen over een stuurloos
land" heeft Pieter van Os een aantal daarvan gebundeld. Alleen al de titels
spreken boekdelen. Ik noem: How Holland lost its innocence, Beyond tolerance,
Verlorene Freiheit, Werden die Niederlande ausländerfeindlich? en Fear
replaces tolerance, as racism sweeps Holland. Deze beschouwingen zijn vele
malen erger dan de Belgische opvlieger van vorige week. Trouwens, premier
Verhofstadt had evenals kanselier Schröder al eerder verklaard dat het
nieuwe Nederlandse beleid geen navolging verdient. De OVSE stuurde zelfs een
waarnemer om zich op de hoogte te stellen van het verhitte islamdebat in Nederland.Deze reputatieschade is verder versterkt door de negatieve uitkomst van
het referendum, die elders in Europa als een bom insloeg. Het ooit zo internationalistische
Nederland koos in deze eeuw van Azië – ik citeer de minister in
een eerdere speech – voor een louter nationale invalshoek. Natuurlijk
valt de kiezers weinig te verwijten, maar het was beschamend om te zien hoe
in het debat tussen zowel het ja-kamp als het nee-kamp – dat geldt ook
voor mijn eigen partij – vrijwel uitsluitend argumenten werden gehanteerd
die betrekking hadden op het belang van Nederland. Joschka Fischer moest eraan
te pas komen om de historisch-Europese component te belichten: het grote belang
van Duitsland dat zich vanaf 1945 ten principale had geëuropeaniseerd;
de grote belofte na de val van de "Achtermuur", zoals hij zei: het einde van
de Koude Oorlog, de ineenstorting van het communisme dat de landen in Midden-
en Oost-Europa zo lang in een ijzeren greep had gehouden; de optimistische
oriëntatie op het vrije Europa, resulterend in de uitbreiding, nog geen
jaar geleden, ook als de inlossing van een ereschuld. Maar na het optreden
van Fischer – oud-minister Van den Broek sprak terecht van een verademing –
ging het debat weer op de oude voet verder.Ik wil nu niet de hele referendumcampagne aan een evaluatie onderwerpen.
Dat gebeurt op een ander moment. Ook wil ik de verantwoordelijkheid voor de
afloop niet eenzijdig in de schoenen schuiven van het kabinet. In dit debat
over het buitenlands beleid wil ik echter wel een directe vraag stellen aan
deze minister, die dit alles toch met lede ogen moet hebben aangezien. Waar
was de minister in dat debat? Waarom heeft hij niet als doorgewinterd Europeaan
met groot gezag en vanuit zijn primaire verantwoordelijkheid als minister
van Buitenlandse Zaken het hoogste woord gevoerd? Waarom volstond hij met
een columnistenrol in Buitenhof waar zijn belangrijkste argument was dat de
voordelen voor Nederland groter zijn dan de nadelen? Zuiniger kan het niet.
Trouwens, de oproep aan de nee-stemmers om maar liever thuis te blijven, getuigde
ook niet van groot staatsmanschap. Nu is de uitkomst een pas op de plaats
en een klap in het gezicht van de nieuwe toetreders. Nederland heeft zich
doen kennen als een land van kruideniers, dat op de centjes let en uitgerekend
op dit historische moment af wil van de positie van nettobetaler. Het is het
oude verhaal van het eerste geboorterecht en de schotel linzensoep. Blijkens
een uitspraak van de minister-president beschouwt het kabinet de versterking
van de onderhandelingspositie als de belangrijkste les van het debacle van
1 juni! Is dat soms plan-B? In alle ernst: kan de minister de contouren
schetsen van de beleidsstrategie waarmee het kabinet de komende dagen de Eurotop
ingaat?Hoe Europees is Nederland eigenlijk? Vorig jaar heb ik de vraag aan de
orde gesteld of de filosofie van de regering dat zowel de Europese Unie als
de hechte transatlantische relatie voor Nederland de thuishavens is van het
buitenlands beleid, wel realistisch is. Venus en Mars in een onverbrekelijke
samenhang, ze zijn ons even lief. Ik noemde dit toen een weinigzeggende benadering
als er in werkelijkheid sprake is van spanningsvolle verhoudingen waarin beide
machtscentra verschillende prioriteiten hebben. Dan moet er gekozen en kleur
bekend worden en volstaat een beleid van muddling through niet. Het is een
geluk bij een ongeluk dat Amerika een charmeoffensief is begonnen richting
Europa, maar daarmee zijn de problemen niet de wereld uit. Oud-ambassadeur
Van Walsum, bekend als een atlanticus pur sang, zegt daarover in zijn Cleveringa-oratie:
Ik denk dat het in ons nationaal belang zou zijn als Nederland na de herverkiezing
van Bush wat meer EU en wat minder NAVO in zijn beleid zou doen en een ongereserveerd
lid van de Europese Unie zou worden. Dat kan, aldus Van Walsum, alleen op
een golflengte ergens tussen de pro-Amerikaanse reflex van de Britten en de
anti-Amerikaanse reflex van de Fransen.Dit brengt ons bij de Duitsers, onze natuurlijke bondgenoot om een veelheid
van redenen. De uitslag van het referendum is ook voor hen bijzonder pijnlijk.
Wij mochten ons decennia lang gelukkig prijzen dat de verankering in het Europees
kader uitgangspunt was van het Duitse beleid. Men zou zich eens moeten voorstellen
dat het omgekeerd was en dat Duitsland op de Hollandse toer zou gaan. Europa
zou te klein zijn. Ik vind het zorgelijk dat de regering, behoudens enkele
beleefdheidsbezoeken die natuurlijk allemaal heel hartelijk zijn verlopen,
dit land de laatste jaren links heeft laten liggen. In de kwestie-Irak bijvoorbeeld,
maar dat is vorig jaar uitgebreid aan de orde geweest. Mijn fractie vond het
eerlijk gezegd een uiterst positieve ontwikkeling dat de publieke opinie in
Duitsland er bij herhaling blijk van geeft een intense afkeer te hebben van
elke vorm van oorlogsgedoe. Dat is een vorm van Vergangenheitsbewältigung
waarvoor wij meer begrip zouden mogen hebben. Kortzichtig en onnodig confronterend
vinden wij het ook dat wij Duitsland blijven kapittelen over overschrijdingen
van het Stabiliteitspact, zonder ook maar enig moment rekening te houden met
de immense meerkosten van de hereniging waarvoor wij dat land alleen hebben
laten opdraaien. Het is nog een wonder dat de verschijnselen van opkomend
nationalisme tot op heden zo beperkt zijn. Onze tegenstem mag niet het signaal
worden dat Europa weer gaat fragmentariseren, zoals oud-kanselier Schmidt
in zijn boek Die Mächte der Zukunft vreest.Welk effect zal onze tegenstem hebben op de nieuwe toetreders, de landen
in Midden- en Oost-Europa die zich bedrogen moeten voelen? Wat betekent onze
tegenstem voor de toetreding van Roemenië en Bulgarije? Om over Turkije
nog maar even te zwijgen. En wat voor gevolgen zou een zich fragmenterend
Europa hebben op de verhoudingen met het nabuurland Rusland. Rusland is een
problematische factor, zodanig dat belangrijke internationale organisaties
waarvan het deel uitmaakt in een impasse terecht dreigen te komen. Deze voormalige
superpower bevindt zich in toenemende mate in een gevaarlijk, deels zelfgekozen
isolement. De herdenking van 60 jaar einde van de Tweede Wereldoorlog ging
gepaard met een overmaat aan militair vertoon. De binnenlandse situatie lijkt
weinig perspectiefvol met de voortzieking van het conflict in Tsjetsjenië
en uitspattingen van binnenlands terrorisme, zoals op de school in Beslan,
die met voorbijgaan aan levens van gegijzelden met groot geweld worden aangepakt.
De ontwikkeling van de democratie stagneert. Daar komt bij dat de ene na de
andere voormalige satellietstaat op de Kaukasus zich van de oude dogma's bevrijdt
en de steven wendt naar Europa. Ik doel op de oranjerevoluties in Georgië
en de Oekraïne. De regering heeft tijdens het EU-voorzitterschap hier
overigens een uitstekende koers gevolgd, een uiterst kille ontmoeting met
president Poetin op de koop toe nemend, en zij heeft terecht recent in de
Europese Raad geïntervenieerd over de zorgelijke ontwikkelingen in Oezbekistan. Wat is evenwel het Rusland-beleid dat de minister op langere termijn voor
ogen staat? Gaan wij inderdaad de EU verder tot deze landen uitbreiden zodat
er iets van een omsingeling ontstaat? Welke speciale arrangementen zouden
wij met Rusland kunnen treffen om een verder isolement te voorkomen? Hoe stellen
wij ons op in de internationale organisaties waarvan Rusland ook deel uitmaakt
en waar de stemming steeds ijziger wordt? Ik doel op de OVSE en de Raad van
Europa. De OVSE, de enige organisatie waarvan de VS en Rusland samen op basis
van gelijkwaardigheid deel uitmaken, zit in een diepe impasse. Al driemaal
achtereen, laatstelijk in Sofia, lukte het de Ministeriële conferentie
niet om een gemeenschappelijke verklaring tot stand te brengen. Waarnemers
spreken van een "drowning organisation". De EU-landen gaan een confrontatie
over wezenlijke issues, zoals Tsjetsjenië en de frozen conflicts, uit
de weg. Over de "human dimension" in Belarus, Armenië en de Centraal-Aziatische
Republieken valt niet te praten. Rusland wil de vrije hand in haar voormalige
invloedsfeer. Hopelijk leiden de High Level Consultations tot een versterking
van de organisatie. Zo zouden voorstellen tot verbetering, zoals het idee
van a civilian rapid deployment unit, een nieuw perspectief kunnen bieden.
Ook de Raad van Europa vertoont om deze reden verlammingsverschijnselen. Op
weg naar de Derde Top heeft de minister aangedrongen op omzichtigheid richting
Rusland. Dat is begrijpelijk. Voorkomen moet worden, zo zei hij, dat Rusland
zich gaat distantiëren omdat het het gevoel krijgt altijd alleen het
onderwerp van aanvallen te zijn. Hier tekent zich een groot dilemma af, ook
gelet op de kerntaken van deze organisatie. Kan de minister er toch iets meer
inzicht in geven hoe hij met dit dilemma denkt om te gaan? Als het om mensenrechten
gaat, de core business van de Raad van Europa, kunnen wij ons toch geen slot
op de mond permitteren? Is het trouwens geen goed en werkbaar idee om de toetreding
van de EU tot het EVRM, zoals die voorzien was in de nieuwe grondwet, toch
door te zetten? Je kunt aan de uitslag van het referendum vele conclusies
verbinden, maar ik denk niet dat er een kiezer is geweest die vanwege dit
artikel tegen de grondwet heeft gestemd. Kan dit geen interessant Nederlands
initiatief zijn?Mijn volgende punt behelst democratie en mensenrechten en de bevordering
van de internationale rechtsorde. Dat brengt mij op de VN als drager van die
idealen. Mainstreaming human rights is een van de belangrijkste doelstellingen
van Kofi Annan, die zich 60 jaar na de oprichting van deze organisatie beroept
op de vier vrijheden van president Roosevelt. Vrijheid van angst was er één
van. Is het niet treurig dat de VN er na 11 september nog altijd niet
in geslaagd is om een gemeenschappelijke definitie vast te stellen van terrorisme?
Ik citeer Kofi Annan: "Wereldleiders zouden zich moeten verenigen achter een
definitie van terrorisme die boven alles duidelijk maakt dat het aanvallen
van burgers nooit ofte nimmer acceptabel is, wat ook de doelstelling van de
terroristische daad moge zijn." De hervormingen van Kofi Annan, zoals een
nieuwe raad voor de mensenrechten waarin voornamelijk landen zitten die zelf
de mensenrechten eerbiedigen, een Peace Building Commission en een andere
samenstelling van de Veiligheidsraad die beter de wereld van nu reflecteert,
verdienen onze steun. Ik wil hierbij de vraag stellen waar Nederland, wat
Europa betreft, op aankoerst. Steunen wij het Duitse verlangen om deel uit
te maken van de Veiligheidsraad of koersen wij af op één EU-zetel?
Ook is het noodzakelijk om de anti-VN-politiek van de VS te doorbreken en
om, last but not least, de bureaucratie die deze organisatie teistert, terug
te dringen. Mensenrechten blijven core business. Het is toch niet aanvaardbaar
dat de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten op een houtje moet bijten. Wat
is de inzet van Nederlandse regering voor de aanstaande UN-top, 60 jaar na
de oprichting? Kofi Annan roept op, een voorbeeld te nemen aan de oprichters
die, ere wie ere toekomt, op de zwartste pagina van de wereldgeschiedenis
hebben gereageerd met een reeks van bouwstenen voor een nieuwe internationale
rechtsorde. Dat elan, die inzet voor mensenrechten moet herleven.Daarbij is de bestrijding van de genocide in Darfur de lakmoesproef. Het
kan toch niet dat opnieuw, 10 jaar na Rwanda, de wereldgemeenschap
tekortschiet in het tegengaan daarvan. Per maand komen er nog steeds 10.000
mensen om als gevolg van de misdadige acties van de Janjaweed milities. Besloten
is nu om een African Union Mission in Sudan te mobiliseren, maar blijkens
de laatste gegevens van de International Crisis Group schiet zowel het mandaat
als de capaciteit ernstig tekort. Er zijn minimaal 12.000 tot 15.000 manschappen
nodig, maar er zijn er nu slechts 3300 beschikbaar. Misschien zijn het er
in september 7700. Een volgende ramp staat te gebeuren terwijl de wereld,
in het bijzonder Europa dat zelf geen troepen wil sturen, tekortschiet. Hoe
kijkt de regering, die overigens buitengewoon en bewonderenswaardig actief
is geweest in dit conflict, tegen deze situatie aan?Ten slotte, het Midden-Oosten. Er tekent zich een momentum af waarin Europa
zich zou moeten profileren. Het afbrokkelende imago van Nederland, dat historisch
daar bij beide partijen goed aangeschreven stond, mag – en dat geldt
vooral voor ons anti-islambeeld – geen hinderpaal worden om de bemiddelende
rol die wij in het verleden, merendeels binnenskamers, hebben gespeeld juist
nu voort te zetten. President Abbas, die er in korte tijd in is geslaagd,
de terroristische aanslagen sterk terug te dringen (het kan dus wel) verdient
ruimhartige steun, ook economisch. Ik hoop dat de minister van Buitenlandse
Zaken zijn beleid van dialoog met alle betrokken partijen krachtig wil voortzetten.De heer Rabbinge (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Bij de voorbereiding van dit debat waren wij nog
niet op de hoogte van een feit dat zich dit weekend heeft voorgedaan en dat
hier en daar tot een hosannastemming heeft geleid. Ik doel op de verlossing
van een groot aantal arme landen van hun schuldenlast. Er werd lovend over
gesproken. Bush, maar ook Blair en in het bijzonder Brown kwamen met sterke
statements als zouden zij op die manier hun bijdrage leveren aan het verhelpen
van de achterstand in Afrika. De minister heeft daarop gelukkig, en terecht,
al genuanceerd gereageerd. Op het moment dat je de feiten beter kunt bekijken,
zie je dat er meer en meer aanleiding is om er zeer genuanceerd, om niet te
zeggen negatief kritisch over te zijn.Wat is er aan de hand? Er wordt geen cent meer aan ontwikkelingssamenwerking
besteed door de Verenigde Staten. Aandeelhouders van het IMF, de Wereldbank
en de Afrikaanse Ontwikkelingsbank staan die Afrikaanse landen toe om hun
schulden daaraan niet te voldoen. Er gaan geen extra middelen vanuit de geïndustrialiseerde
wereld naartoe, maar de langlopende leningen worden kwijtgescholden. Dat waren
al heel lang lopende leningen waarvoor niet veel interest werd betaald en
waarvan die landen niet zo verschrikkelijk veel last hadden. Nu dreigt de
situatie te ontstaan waarin er een herverdeling gaat plaatsvinden waardoor
andere ontwikkelingslanden deze rekening gaan betalen. Het is in feite niet
eens een sigaar uit eigen doos, maar nog minder dan dat. Men raakt die sigaar
zelfs kwijt.Dat is een huiveringwekkende ontwikkeling, want in de beeldvorming is
dat totaal anders. Dat heeft ermee te maken dat Blair er kennelijk niet in
is geslaagd om de regering-Bush ervan te overtuigen dat zij op grotere schaal
gelden moet bijdragen aan de ontwikkelingssamenwerking. Alle rapporten die
dienaangaande de afgelopen jaren zijn verschenen worden volstrekt genegeerd.
Dat heeft tot gevolg dat de Verenigde Staten bijvoorbeeld voor Afrika in totaal
$3 mld. beschikbaar hebben, waarvan zo'n 1,5 mld. voor de noodzakelijke voedselhulp.
Daarvan worden vooral overschotten betaald uit het Midden-Westen. In feite
hebben die geen enkel voordeel voor de Afrikaanse bevolking. De overige 1,5
mld. voor technische hulp wordt vooral gebruikt om de eigen assistenten en
deskundigen te betalen. Jeffrey Sachs heeft voorgerekend dat er uiteindelijk
zo'n $500 mln. overblijft. Dat is minder dan $1 per Afrikaan. Dat is verschrikkelijk
weinig. De ontwikkelingen die worden geschetst zullen onze minister voor Ontwikkelingssamenwerking
behoorlijk tegen de borst stuiten. Ik hoop dat zij daarop straks wil ingaan.
Vooral, omdat in het Practical Plan to Achieve the Millennium Development
Goals dat begin dit jaar is verschenen, duidelijk wordt aangegeven dat het
met name belangrijk is om het peil van de ontwikkelingssamenwerkingsmiddelen
omhoog te schroeven. Sachs heeft dat op verschillende plekken betoogd.De ontwikkelingen in de wereld laten in feite een toenemende kloof tussen
arm en rijk zien. Die kloof tussen arm en rijk kan op diverse manieren worden
uitgedrukt. De 5 rijkste personen van deze wereld krijgen, niet verdienen,
samen meer dan de 30 armste landen gezamenlijk met zo'n 200 miljoen inwoners.
De verschillen groeien. Gelijke verdeling van inkomen, kennis en toegang tot
hulpbronnen wordt steeds minder mogelijk. In het rapport van de commissie
die zich bezighoudt met de Millennium Development Goals, en nog beter uitgewerkt
in het rapport van de Inter Academy Council, wordt het verschil tussen the
haves and the have-nots van kennis, technologie en wetenschap de nieuwe apartheid
genoemd. Die groeit en neemt dus niet af. In de laatste rapportage van de
VN over de Millennium Development Goals wordt dan ook een warm pleidooi gehouden
voor hernieuwing van de ontwikkelingssamenwerking. Er zou toch minimaal moeten
worden gestreefd naar de grens van 0,7%. Nederland scoort gelukkig daarbij
nog goed. Ook bij de human friendlyness-index scoort Nederland nog steeds
behoorlijk goed, doch die positie wordt slechter, zoals ik vorig jaar al stelde,
door het rigide en vaak inhumane emigratie- en asielbeleid dat deze regering
onder leiding van mevrouw Verdonk voert. Het is van belang te weten wat in
dezen de opvatting van de bewindslieden van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking
is. Wij straalden uit dat wij een beschaafde natie waren, maar ondergraven
dat beeld nu. De vraag is in welke mate de bewindslieden dit beleid beïnvloeden
dat eigenlijk onverdraaglijk is, gegeven de wijze waarop wij als beschaafde
natie een bijdrage kunnen leveren aan ontwikkelingssamenwerking.De beleidsdoelen die de ministers formuleerden in hun beleidsnota Aan
elkaar verplicht van 2003, worden door de PvdA-fractie van harte onderschreven.
Wij zijn blij dat in de nota in feite duidelijk wordt gemaakt welke doelen
moeten worden nagestreefd. Ook over de analyse van de oorzaken van verschillen
en de mogelijkheden om die te verkleinen bestaat geen verschil van opvatting.
De met de nota's van vorige kabinetten (Een wereld van verschil en Een wereld
in geschil) ingezette lijn wordt in de nota Aan elkaar verplicht in feite
voortgezet. Er wordt wat meer accent gelegd op het versterken van productieve
structuren, wat onze hartelijke instemming heeft, en het benutten van particuliere
initiatieven. Ook wordt meer waarde gehecht aan marktmechanismen. Daarmee
wordt, zoals gezegd, het accent verlegd, doch er is geen sprake van een fundamentele
wijziging van de aanleiding en doelen van ontwikkelingssamenwerking.Heel duidelijk wordt dat ontwikkelingssamenwerking geen charitatieve activiteit
is, maar een vrucht van verlichting, dus van wel begrepen eigenbelang om verschillen
in de wereld te verkleinen. Dat heeft met solidariteit te maken en die zal
uiteindelijk leiden tot een grotere coherentie in de wereld en een veiliger
wereld. Een aantal leden van de Tweede Kamer heeft dat kennelijk niet begrepen
en loopt te hoop tegen ontwikkelingssamenwerking. Ik moet de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking ermee complimenteren dat zij het land intrekt om
uiteen te zetten waarom ontwikkelingssamenwerking zo belangrijk is en dat
het niet alleen een kwestie is van het beschikbaar stellen van middelen voor
armen, maar ook van welbegrepen eigen belang om eraan te werken. Toch is het
de vraag of zij er voldoende mate in slaagt te overtuigen en dan vooral diegenen
die ertegen te hoop lopen. Het grote gevaar is dat populistische opvattingen
en neigingen ook hier gaan toeslaan. Als dat gebeurt, valt de basis weg van
datgene wat wij zien als een belangrijk beleidsveld van ontwikkelingssamenwerking.Vorig jaar hebben wij met de bewindslieden uitgebreid gediscussieerd over
de prioriteiten voor de ontwikkelingssamenwerking. Wij hebben het toen ook
uitgebreid gehad over de keuze voor de gezondheidszorg, die door ons van harte
is onderschreven, de vernauwing daarbinnen en de beperking tot aids/hiv. Wij
hebben voorts gezegd dat wij ook de keuze voor milieu en water belangrijk
achtten. Bevreemdend vonden wij het dat er geen prioriteit werd gegeven aan
het aanpakken van de belangrijkste veroorzaker van milieu- en waterproblemen,
de sector landbouw. Er is een motie over aangenomen. Op het moment dat je
niks doet aan verbetering van de primaire productie blijven de milieuproblemen
bestaan die het gevolg zijn van de onduurzaamheidsspiraal waarin individuele
boeren, regio's en landen zich bevinden. Dit heeft weer tot gevolg dat er
relatief meer bestrijdingsmiddelen worden ingezet en andere milieubelastende
stoffen. Die spiraal moet worden doorbroken.Tijdens het, door ons zeer gewaardeerde, informele beraad in de commissie
voor Ontwikkelingssamenwerking in november 2004 heeft de minister toegezegd
dat de motie zou worden uitgevoerd en dat de Kamer zou worden geïnformeerd.
Toen ik dit debat voorbereidde was er nog geen antwoord op de vragen daarover.
Gelukkig kwam dat antwoord dit weekend per e-mail. Ons werd medegedeeld op
welke wijze de motie zal worden uitgevoerd. Het gaat om een waslijst van dingen,
qua omvang variërend van de 5 mln. die nog voor de speciale programma's
van de FAO beschikbaar wordt gesteld, tot € 20.000 en soms zelfs € 30.000
voor andere activiteiten. Maar wij vroegen in zekere zin om meer samenhang
in het beleid, juist op het gebied van de landbouw. Ook al billijken wij het
en juichen wij het zelfs toe, dat via de productieve structuren wordt gewerkt,
het is toch ook van belang om aan te geven op welke wijze je dat in een coherent
geheel tot uitvoering probeert te brengen. Het gaat de Kamer niet zozeer om
het in ere herstellen van een soms ineffectief plattelandsbeleid als wel om
de versterking van productieve structuren, betere toegang tot externe input,
betere benutting van kennis en expertise, het ontwikkelen van lokale markten,
het tot wasdom brengen van informele en formele structuren, het versterken
van de positie van boeren, met name vrouwen en hun organisaties. Daarvoor
zijn allerlei mogelijkheden. In de brief wordt gerept van agri pro-focus en
andere organisaties, maar dat zijn allemaal zaken die zich nog in een embryonaal
stadium bevinden en niet erg van de grond komen. Er zijn wat initiatieven
in die richting genomen, doch de uitvoering laat te wensen over en de programma's,
waarbij aan opschaling van initiatieven bijvoorbeeld op het gebied van bodemvruchtbaarheid
wordt gewerkt van duizenden naar miljoenen boeren, komen nog nauwelijks van
de grond. Daarop moet de minister ons inziens meer inzetten.Bij het informele overleg met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
in november tijdens het voorzitterschap van de EU hebben wij nogal wat vragen
gesteld over de effectiviteit en transparantie van het ontwikkelingsbeleid
op Europees niveau. Bij het informele overleg met ambtelijke ondersteuning
bleek een beeld te bestaan van terughoudendheid en weinig samenhang. Het is
bevreemdend dat de relatief sterke en prominente rol van Europa op dit gebied
niet meer en beter wordt benut. Vorig jaar noemde ik als voorbeeld de Consultative
Group of International Agricultural Research, de groep die een bijdrage levert
aan het opbouwen van kennis en expertise in verschillende ontwikkelingslanden.
Het Internationale Rijstinstituut en andere instituten maken er deel van uit.
Die bundeling van instituten krijgt 60% van de middelen van de Europese Unie
en de lidstaten. Toch is de invloed van de Europese Unie minder dan 10% en
domineren de Wereldbank en de Verenigde Staten die gezamenlijk nog geen 25%
tot 30% van de financiering voor hun rekening nemen. Het heeft ook te maken
met het onsamenhangende beleid dienaangaande. Dat gebeurt op verschillende
terreinen.Er zijn vragen op het gebied van de WTO blijven liggen. De uitgangspunten
en de doeleinden van de nieuwe DOHA-ronde moeten zodanig worden vastgelegd
dat de dogmatische vrijemarktfilosofie wordt vervangen door een genuanceerd
beleid. Vanzelfsprekend is toegang tot markten bijzonder belangrijk, maar
dan moet men wel enige concurrentiekracht bezitten. Verschillende studies
over volledige liberalisatie van markten door het IFPPRI, diverse universiteiten
en de consensus daarover in een grote groep vooraanstaande economen tonen
aan dat alleen eerlijke markten mogelijk zijn als de producenten en hun organisaties,
ook die verderop in de keten, voldoende concurrentiekracht bezitten. Dat is
voor de kleine primaire producenten in met name de minst ontwikkelde landen
beslist niet het geval. En het is om die reden dat zij bij volledige liberalisatie
nog verder het onderspit zullen delven en dat hun positie dus niet wordt
versterkt, maar verder wordt verzwakt. Daarom vragen wij de bewindslieden
om genuanceerd te zijn in hun inbreng in de WTO-discussies die deze zomer
worden voortgezet.Ik ga nu niet in op de zuiverheid van het OS-beleid. Daarover is vorig
jaar uitgebreid gesproken. Ik neem aan dat de heer Van Gennip die daarover
mede namens ons een motie heeft ingediend, daarover zo dadelijk nog zal spreken.
De grens tussen Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking en bijvoorbeeld
Defensie lijkt gemakkelijk te worden overschreden. Wellicht kan de bewindsvrouwe
ons uit de droom helpen.De bewindslieden hechten aan een sterke uitbreiding van economische instrumenten
in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. De slogan "no aid but trade" wordt
door hen onderschreven. Dat betekent dat ook bij de leniging van de ergste
nood ook moet worden gewerkt aan versterking van de economische structuur.
Uit de analyses van de zogenaamde hunger task force en de analyses die voor
het ontwikkelen van de Millennium Development Goals zijn gemaakt door de commissies
onder leiding van Sachs, blijkt dat de benadering "no aid but trade" funest
kan zijn als niet tegelijkertijd wordt gewerkt aan het versterken van de concurrentiekracht.
Dit houdt niet in dat wij voorstanders zijn van het afschermen van de Europese
markten. Integendeel, wij vinden dat die zo snel mogelijk moeten worden opengesteld,
maar ook hier moet je oppassen en je realiseren dat, zoals wij net bij de
textiel hebben gezien, niet landen als Mali of West-Afrikaanse landen voordeel
hebben van het openzetten van de grenzen, maar China en verder ontwikkelde
landen. Het is van belang maatwerk te leveren. Het is ook van belang te kijken
welke initiatieven er zijn op microniveau en hoe daarop het beste kan worden
ingespeeld. Nog steeds is het merendeel van de armoede in de wereld te vinden
op het platteland. 50% van de hongerigen in Afrika zijn kleine boeren, 20%
landlozen en de rest bewoners van urbane gebieden. Daarom zouden de activiteiten
dan ook met name op die rurale gebieden moeten worden gericht.Bij de uiteenzetting over ontwikkelingssamenwerking in het jaarverslag
van de HGIS (Homogene Groep Internationale Samenwerking) wordt een aantal
thema's besproken. Via bijdragen aan internationale fondsen, zoals Education
for all, Global fund to fight HIV/AIDS, TB and Malaria, wordt uitvoering gegeven
aan een aantal prioriteiten van "Aan elkaar verplicht". In dat verband wil
ik de minister graag complimenteren met haar bereidheid om het gat dat in
het UNDP Global fund to fight HIV/AIDS, TB en Malaria was ontstaan door de
ideologisch gemotiveerde en in feite onacceptabele terugtrekking van de Verenigde
Staten te compenseren. Toch is het vaak moeilijk om de samenhang van het geheel
te zien, met name als je naar al die budgetten kijkt. Van de 5,38 mld. gaat
3,94 mld. naar ODA, 0,73% van het BNP, iets minder dan de 0,8% die wij voorheen
hadden. Dat wordt vooral veroorzaakt door de terugbetaling van India die daarmee
een negatieve ODA veroorzaakt. Dat zal straks misschien nog wel meer gebeuren,
want er zijn meer landen die gaan terugbetalen. Wordt dan overwogen om langs
andere wegen, bijvoorbeeld informele circuits, bij te dragen aan de leniging
van noden en een structurele verbetering van productieve structuren?Ook is niet duidelijk hoe de beleidsaccenten van de bewindslieden op het
punt van productieve structuren, samenwerkingsverbanden ook met intermediaire
organisaties, inschakeling van PP-constructies tot uiting komen in een verdeling
over de verschillende thema's binnen die HGIS.De bewindslieden blijken in toenemende mate een rol te spelen bij het
blussen van branden in de brandhaarden van de wereld en het bieden van eerste
hulp in die gebieden. De vele brieven daarover aan de Tweede Kamer bereiken
ook de Eerste Kamer. De PvdA is onder de indruk van de voortvarende en actieve
rol van de bewindslieden en vindt hun betrokkenheid en inzet imponerend. Toch
blijft de vraag in hoeverre die enorme inzet voor het lenigen van de ergste
nood ten koste gaat van de aandacht, inzet en middelen voor structurele veranderingen.
De structurele oplossing van de armoedeproblematiek in Afrikaanse landen,
waar terecht accent aan moet worden gegeven, kan veel escalatie en brandhaarden
voorkomen. Het is dan van belang om naar een evenwicht in het totale beleid
te zoeken. Daarbij worden de PRSP's (Poverty reduction strategy paper) gebruikt.
Uit een analyse van externen is gebleken dat deze papers een betrekkelijke
eenzijdigheid hebben, wellicht mede door toedoen van de donorgemeenschap.
Wat kan de minister daaraan doen? Zo blijken de PRSP's in veel gevallen wel
de rurale armoede in kaart te brengen en wordt aangetoond dat veel boeren,
regio's en landen als gevolg van ontoereikende middelen om externe inputs
te kopen in de eerder genoemde onduurzaamheidsspiraal terechtkomen. Ik heb
net al gezegd dat 50% van de hongerigen in Afrika kleine boeren zijn. Dat
komt in die PRSP's en zeker niet uit de handelingen die daaruit volgen tot
uiting. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een analyse van een groot aantal Afrikaanse
landen die onlangs door de FAO is uitgevoerd. Ik vraag mij af, op welke manier
Nederland een bijdrage kan leveren om dat te doorbreken.Tijdens vele besprekingen blijkt de Nederlandse regering de Millennium
Development Goals als toetssteen van het beleid te gebruiken, dus naast de
speerpunten van "Aan elkaar verplicht". Het accent ligt vooral op MDG8 (de
samenwerkingsrelaties op het gebied van OS) en MDG6 (bestrijding van hiv/aids).
In een analyse van de Millennium Ecosystem Assessment blijkt dat een inzet
op armoedebestrijding en het verminderen van honger een veel grotere impact
te hebben, juist op die andere MDG's, dan een rechtstreekse inzet op de MDG's
6, 7 en 8. Waarom wordt MDG1 dan niet veel actiever en daardoor wellicht ook
veel effectiever benut?Aan het onderwijs wordt in het beleid veel aandacht geschonken. Wat vaak
niet wordt genoemd, is dat de vergrijzing in het Westen tot gevolg heeft dat
een groot aantal vacatures, met name in de hogere beroepen, wordt vervuld
door mensen uit ontwikkelingslanden. Dat is een brain drain, terwijl wij toch
uit zijn op een brain gain. Op welke manier kan de minister een bijdrage aan
die brain gain leveren en die brain drain die eigenlijk alleen maar groter
wordt doorbreken?Mevrouw de voorzitter. Ten slotte wil ik de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
voorhouden dat zij voor haar beleid op de hartelijke steun van de PvdA-fractie
kan rekenen. Zij kan op kabinetsniveau aan de aspecten van ontwikkelingssamenwerking
die in veel portefeuil les – VWS, OCW, LNV, VROM, enz. –
tot uiting komen een bijdrage leveren. Niet omdat wij ontwikkelingssamenwerking
sacro sanct hebben verklaard, wel omdat vanuit welbegrepen eigenbelang en
vanuit internationale solidariteit een beschaafd land op het hoogste niveau
steeds weer de afwegingen integraal moet meenemen.De heer Van Gennip (CDA):Mevrouw de voorzitter. "Scheitert der Westen?" was vorig jaar bij het
beleidsdebat over Buitenlandse Zaken mijn vraag, in navolging van de West-Duitse
staatsman Wolfgang Schaueble. Een van de redenen van die angstige vraag was
de constatering dat met name in West-Europa de uitgaven voor het buitenland
in brede zin, dus inclusief defensie en internationale samenwerking, de afgelopen
vijftien jaar met liefst 50% zijn teruggelopen. West-Europa lijkt zich steeds
minder ruimte te gunnen als een medebepalende actor op het internationale
vlak. De Europese agenda was vijftien jaar lang – begrijpelijk –
vooral op zichzelf gericht, maar tezelfdertijd moesten wij de spankracht en
de aandacht opbrengen voor de wereld buiten ons. Voor heel de wereld, omdat
in diezelfde periode zich tezelfdertijd aan die wereld liefst drie historische
omwentelingsprocessen voltrokken: de hegemonisering door een politiek-militaire
supermacht, de globalisering en de wereldwijde kwetsbaarwording, waaraan zelfs
die supermacht zich paradoxalerwijze niet kon onttrekken.Dit jaar wordt voor de veiligheid en de ontwikkeling in de wereld een
beslissend jaar, een keuzejaar, voor Europa, voor de VS en voor bijna alle
leden van de VN. Ten minste vijf grote, uiterst relevante rapporten zijn in
de afgelopen maanden verschenen, die alle in dezelfde richting wijzen: de
huidige globalisering verdeelt haar lasten en lusten hoogst ongelijk, de bedreigingen
van de veiligheid nemen sterk toe en de instrumenten die de mensheid ter beschikking
heeft, met name binnen het multilaterale stelsel, dienen dringend en ingrijpend
hervormd te worden.Met name veiligheid kan het niet zonder sterke staten, maar geen van die
staten, zelfs niet de VS, zijn echt capabel om op hun eentje hun eigen veiligheid
te garanderen. Het veiligheidsprobleem zelf is niet meer in één
categorie van bedreiging te vatten, maar heeft ten minste een zestal facetten.
Van het ILO-rapport over "A fair globalisation" tot het Cardoso-rapport "We
the peoples" – over de nieuwe relatie burgermaatschappij - VN –
van het High Level Panel on Threats, Challenges and Change tot het Sachs-rapport
"Investing in Development" tot uiteindelijk de voorstellen van de secretaris-generaal
van de VN vervat in "In larger Freedom. Towards development, security and
human rights for all", zij stemmen alle overeen in hun basisanalyse van de
fundamentele en straks onbeheersbare bedreigingen en in hun aanbevelingen
van versterkt multilateralisme en de noodzaak om de oorzaken van onveiligheid
aan te pakken. Vijftien jaar VN-conferenties, inzet van de beste denkers en
beleidsmakers, research van tientallen denktanks. De keuze – "the Choice"
gebruikt Brzezinski als titel van zijn jongste boek – is onontkoombaar:
chaos of een internationaal systeem dat zichzelf in stand kan houden. De mijlpaal
voor die keuze is de VN-top die in september in New York gehouden wordt. Ik
wil vandaag graag op die top en op de aanloop daarnaar ingaan, want er is
niet veel fantasie voor nodig om je voor te kunnen stellen waarom die top
kan mislukken. Dat kan om inhoudelijke redenen, bijvoorbeeld omdat het getouwtrek
om wie in de uitgebreide Veiligheidsraad mag gaan zitten andere hervormingen
tegenhoudt, maar het kan ook en vooral mislukken omdat die ene supermacht
in de woorden van diezelfde Brzezinski haar "choice" maakt ten gunste van
"global domination" in plaats van voor "global leadership" en het kan mislukken
omdat Europa haar potentie – in de woorden van Jermyn Rifkin: haar grote
potentie als sociale supermacht – niet in de schaal wil leggen om juist
hét verschil uit te maken in het aanpakken van de oorzaken van onveiligheid.De eerste vraag die wij aan de minister van Buitenlandse Zaken zouden
willen voorleggen, is ons te schetsen hoe de Nederlandse regering de kansen
inschat voor het slagen van de hervormingsagenda van de VN, met name in de
komende maanden. Mevrouw de voorzitter. Wij spraken over het geweldige denkwerk dat in
al die rapporten vervat is. Toch zijn wij zo vrij een paar kanttekeningen
te zetten bij de systematiek ervan. Al die commissies hebben namelijk niet
alleen gemeen dat er geen enkele Nederlander deel van uitmaakte, maar ik vrees
ook geen grote filosofen. Het begrip "onveiligheid" wordt met zijn zes facetten
wel wat warrig: economische en sociale dreiging, besmettelijke ziektes en
milieudegradatie, conflicten tussen staten, interne conflicten binnen staten
en genocide, nbc-wapens, terrorisme en grensoverschrijdende misdaad. Maar
worden hier niet actoren, zoals terroristen, middelen, zoals wapens, en maatschappelijke
ontwikkelingen, zoals de uitbraak van ziektes, op één hoop gegooid?
Is het niet logischer om een ander onderscheid te maken, namelijk de drieslag
tussen allereerst echte oorlogs- en geweldsdreigingen, van klassieke aanvallen
met nucleaire wapens tot een vernietiging van elektronische netwerken –
zeven somt Brzezinski er op – en dan tussen echte destabiliserende oorzaken,
zoals de wereldwijde armoede, demografische ontwikkelingen, aids of landschaarste,
en vervolgens de consequenties van het bewust aanvaarden van ernstige risico's
die verbonden zijn met allerhande technologische ontwikkelingen, zoals het
hoge energieverbruik, waterverspilling of verschillende vormen van dierlijke
en plantaardige biotechnologie? Deze segmentering zou mijns inziens ook iets
helderder agenda's van de gezamenlijke volkerengemeenschap kunnen oproepen:
het afvalprobleem bij kerncentrales is van een andere categorie dan de bestrijding
van aids of het interveniëren bij genocide. Of misschien moeten wij het
zo zeggen: veiligheid is primair een preoccupatie van de VS, risicobeheersing
primair van de rijke wereld en stabiliteit de zorg van het Zuiden. Dat betekent
dus ook, dat het allesoverheersende thema van "the war on terror" zijn plaats
krijgt, zijn belangrijke plaats naast en niet per se boven andere bedreigingen.
En zeker, de veiligheidsagenda is in navolging van de NATO-rapporten die wij
de laatste jaren geschreven hebben nauw verbonden met de ontwikkelingsagenda,
maar dat mag niet leiden tot onderschikking. Dat is meer dan een kwestie van
filosofie of logica, maar heeft grote consequenties voor de
keuze en autonomie van de partners bij een gezamenlijke aanpak van veiligheid,
armoedebestrijding en reconstructie na conflicten.Dat wast niet weg dat alle drie facetten alles met buitenlands beleid
te maken hebben. Als dat zo is, of je nu voor de ene of voor de andere benadering
kiest, heeft dat dan – zo vragen wij de regering – geen grote
consequenties ook voor de inrichting van het ministerie, voor haar verbindingen
met de wetenschappelijke wereld? En, wat betekent dit voor de voeding straks –
ik zou bijna zeggen vermaatschappelijking – van het buitenlands beleid
op Europees niveau? De secretaris-generaal van de VN pleitte in dit verband
al voor de aanstelling van een "scientific adviser" om buitenlands beleid
en de nieuwe technologische ontwikkelingen met elkaar in verband te brengen.
Deze twee ministers hebben al een duidelijke conclusie getrokken in de vorm
van hun onderlinge samenwerking. Mijn segmentering is zeker geen pleidooi
daartegen, maar wel een poging om de professionaliteit die nodig is op ten
minste elk van die drie terreinen te combineren met geïntegreerd beleid.Ik ga nog een stapje verder. Ik mis iets in de rapporten. Ik kan dat nog
niet goed benoemen, maar het heeft alles te maken met het wel of niet accepteren
van globalisering en moderniteit. Vrede is meer, zeiden wij vroeger, meer
dan veiligheid, meer dan de afwezigheid van oorlog. Ik mis in al die rapporten
de culturele en de religieuze dimensie, negatief en positief. De haat tegen
de VS en tegen globalisering gaan dikwijls hand in hand, cultureel geïnspireerd
in vele kringen in Europa, Canada, Australië, religieus in vele moslim-
en sommige boeddhistische landen. De nieuwe invulling van het begrip "vrede"
zou wel eens gevonden moeten worden in iets als zich thuis (kunnen) voelen
in het globaliseringsproces. Dat heeft uiteraard sociaal-economische voorwaarden,
dat heeft iets met identiteit te maken – ik denk dat een eigen Europees
antwoord op het globaliseringsproces het echte nieuwe motief is voor verdieping
van het eenheidsstreven – en dat heeft met cultuur en ook religie te
maken. Voor velen in de wereld is het globaliseringsproces niet pluriform,
niet respectvol voor eigen tradities en overtuigingen en te zeer gekoppeld
aan een bepaalde leefstijl en leefopvatting.Het is wat moeilijk om de harde veiligheidstaal te koppelen aan deze noties,
maar ze zijn er niet minder reëel om. Naast de begrippen "hard power"
en "soft power" is er ook nog zoiets iets als "spiritual power". Ik zeg dat
niet alleen, de Wereldbank bracht de studie uit "Mind, Heart and Soul in the
Fight against Poverty". In een uiterst boeiende studie schildert Scott Thomas
de spanning tussen onze geseculariseerde opvattingen en de nieuwe realiteiten,
die alles met veiligheid te maken hebben: "The Global Resurgence of Religion
and the Transformation of International Relations" met als sprekende ondertitel
"The struggle for the soul of the twenty first century". Maar ook dichterbij
huis: enkele weken geleden is in Parijs door het Franse en het Nederlandse
ministerie van Buitenlandse Zaken een conferentie gehouden over islam, democratie
en Afrika, politiek hoogst relevant. Negatief én positief zei ik: afwijzing
van het tweelingschap secularisering-globalisering, maar ook, zoals de UNESCO
probeert de internationale rechtsorde te versterken door daar als het ware
een substraat onder te leggen van de dialoog van de wereldgodsdiensten. Afgezien
nog van de eminente rol die religies ook kunnen spelen in de processen van
waarheid en verzoening, of conflictbemiddeling zoals de Gemeenschap van Sant'Egidio
in Mozambique bewezen heeft. In de high level panels en eminente personencommissies
mis ik deze dimensie geheel. Daarom zou ik de regering willen vragen of zij
het gesprek over die dimensie wil blijven bevorderen, maar ook of die realiteit
geen institutionele consequenties heeft. Ik denk dan aan een zekere verbreding
van de opdracht aan een al eerder gesuggereerd instituut voor religie en ontwikkeling
tot een instituut voor religie, ontwikkeling en vrede.Dan is er nog een andere slotopmerking te maken bij de hele opsomming
van bedreigingen van de veiligheid. Als ik zo'n brede definitie hanteer, kan
ik het niet alleen – zeg ik Necla Tschirgi in haar recente SID-lezing
na – over "hen" hebben. Dan ga ik ook naar de oorzaken van wereldwijde
armoede en milieudegradatie en dan zijn opeens verspillers en vervuilers ook
bedreigers van de internationale veiligheid. Dat slaat dus ook op ons!Mevrouw de voorzitter. Ik kom op de concrete aanbevelingen en zal mij
beperken tot die drie belangrijke clusters: de institutionele hervorming,
de vredesoperaties en tot slot de onmiddellijk meest bedreigende ontwikkeling
in de wereldorde: de verspreiding van nucleaire wapens, de proliferatie.Van de institutionele hervorming vraagt de uitbreiding en aanpassing van
de Veiligheidsraad de meeste aandacht. De legitimiteit vergroten door uitbreiding,
maar uiteraard niet van het vetorecht, en de erkenning door de secretaris-generaal
van de grote zorg van de VS dat pre-emptieve actie bijna altijd geblokkeerd
zal worden, ook in geval van genocide als in Sudan. Wij vrezen dat al die
aandacht voor de uitbreiding weinig perspectieven biedt en de aandacht afleidt
van de andere wel mogelijke aanpassingen en hervormingen, ook van de Veiligheidsraad
zelf. Ik vrees, dat de secretaris-generaal hier zelf de geest uit de fles
heeft laten gaan en hem er nu niet meer in terug krijgt. Het meest spreekt
ons nog aan de mogelijkheid van een afspraak dat de permanente leden zelf
afzien van een vetorecht als genocide aan de orde is. Dat past ook bij de
verantwoordelijkheid van de wereldgemeenschap, niet alleen het recht, maar
ook de plicht om in zulke situaties in te grijpen. Gekoppeld aan de hervorming
van de Veiligheidsraad is ook een voorstel om ruimte te maken voor preventief
ingrijpen – wij kennen de criteria van ernst van de dreiging, de proportionaliteit,
doeltreffendheid, laatste middel en kans op succes – een noodzakelijk
antwoord op de nieuwe veiligheidsdreigingen. De doorvoering van zo'n voorstel
zal ook een geweldige preventieve werking hebben. Acht de regering de kans
op een Veiligheidsraadresolutie die deze werking mogelijk maakt groot? Waarom,
vragen wij in navolging van prof. Schrijver, kiest de secretaris-generaal
voor een Veiligheidsraadresolutie in plaats van voor een resolutie van de
Algemene Vergadering van de VN?Wij komen hier weer middenin het vraagstuk van de rechtvaardige oorlog –
meerdere malen door onze factie hier opgebracht – en op het dilemma
wat te doen als de algemeen erkende plicht tot ingrijpen met
name bij genocide door een van de leden van de Veiligheidsraad met vetorecht
niet gedeeld wordt. In de visie van onze fractie is het voor de rechtsontwikkeling
van belang om dan aansluiting te zoeken bij de grondrechten van het VN-Handvest.
Dit voorziet ook in regionale en collectieve veiligheidsorganisaties. De NAVO
vormt zo gezien dan ook een wezenlijke bouwsteen van de internationale rechtsorde.
Indien de Veiligheidsraad in zulke zeer ernstige gevallen niet tot besluitvorming
kan komen, is het dan een gedachte dat als de NAVO eensgezind tot het oordeel
komt dat diezelfde rechtsorde wordt bedreigd, dat dan wel militair ingrijpen
geboden zou zijn. Is dit een voldoende juridische legitimatie voor dit ingrijpen?
Hoe denkt de regering over een dergelijke benadering?Welke concrete stappen ziet de regering verder om de Algemene Vergadering
effectiever, relevanter en ook soberder te maken? Is het realistisch om over
het leiderschap van de ECOSOC te spreken voor de sociaal economische processen
in de wereld, nu die rol in zo sterke mate door de Bretton Woodsinstellingen
is overgenomen?Ons spreekt eerder het voorstel aan om een Commissie in te stellen voor
Vredesopbouw. Kosten van effectieve preventie zijn een fractie van latere
conflictbeslechting en een geslaagde vredesopbouw voorkomt de bijna wetmatige
terugval van zeven van de tien conflictgebieden in nieuwe gewelddadigheden.
De secretaris-generaal neemt de suggestie niet over om een plaatsvervanger
aan te stellen voor die vredesopbouw. In het algemeen worden de aanbeveling
op dit punt van het High Level Panel wat afgezwakt. Wat vindt de minister
daarvan?De heer Van Thijn sprak ook al over de noodzakelijke en veel te lang nagelaten
hervorming van de Mensenrechtencommissie en van het Hoge Commissariaat. Het
misbruik van het lidmaatschap van de Commissie, de selectiviteit, het gefilibuster
en de onrealistische voorstellen bezorgen de hele VN een slechte reputatie.
Ontwikkelingslanden en sommige rijke landen dragen daar beide de verantwoordelijkheid
voor. Wij zijn benieuwd naar de visie over de institutionele hervormingen
waarmee de regering en Europa – want dat alleen telt – naar New
York gaan. Een visie op de genoemde voorstellen en ook op andere onderdelen
zoals de beoogde verbetering van de interne inspectiedienst. De aanbevelingen
van de commissie-Cardoso nemen wij ook alleszins serieus.De opkomst van een wereldwijde beweging die nadrukkelijk een "constituency"
wil zijn van het multilaterale stelsel is een van de meest positieve ontwikkelingen
van de laatste tien/vijftien jaren. Er wordt geklaagd over de terughoudendheid
bij het overnemen van de suggesties hier en ook terzake concreet het betrekken
van de civil society organisaties bij dit hervormingstraject. Nog meer betreuren
wij het dat de unieke capaciteiten van deze organisaties bij conflictpreventie
en vredesopbouw zo weinig systematisch erkend lijken te worden. Ik noem bijvoorbeeld
een club als Sant'Egidio, de Peace and Reconciliation Commissies en het werk
van Pax Christi. Wat vindt de regering hiervan?Institutionele hervormingen zijn hoogst gewenst, maar voor miljoenen mensen
is de VN in de afgelopen tien jaren van letterlijk levensbelang geweest bij
de vredesoperaties. Juist hier dreigt volgens Mats Berdal van het International
Institute for Strategic Studies een overbelasting en een overspanning, een
spanning in ieder geval tussen middelen – manschappen, geld en uitrusting –
en taken, maar ook een spanning tussen mandaten en opdrachten. We hebben het
zelf nu exact tien jaar geleden maar al te pijnlijk ervaren.Dan is er nog een derde spanning en daar doelde ik al op bij de analyse,
namelijk die tussen de echte militaire operatie aan de ene kant en de complexe
multidimensionale opdracht van reconstructie en exit aan de andere kant, inclusief
het organiseren van verkiezingen. In de laatste jaren is het aantal VN gelegitimeerde
interventies explosief gegroeid; soms met meer, soms met minder succes, maar
bijna altijd met te weinig middelen en op te weinig plaatsen. Recentelijk
is het overgrote deel van de vredestroepen uit de ontwikkelingslanden zelf
afkomstig en verschuift de vraag naar ondersteuning voor training, logistiek
materieel, bewapening en intelligence. Onze collega Russell heeft in dit verband
de mogelijke steun van de NATO voor operaties als in Sudan toegejuicht. Het
komt mijn fractie voor dat juist op dit terrein een samenhangende en ambitieuze
benadering nodig is. Wat is het standpunt van de Nederlandse regering over
ondersteuning door NATO en EU van de vredesmissies van de AU in Sudan? Hoe
ziet zij de Nederlandse bijdrage en hoe de taakverdeling tussen EU en NATO?
Hard power voor de NATO en soft voor de EU, is dat de benadering?De voorvoorganger van deze minister is ooit weggehoond met zijn voorstel
om een vaste vredesreserve ter beschikking te stellen van de secretaris-generaal
en de Veiligheidsraad, maar wat dan wel? Brahimi heeft ooit gepleit voor ten
minste 5000 mannen en vrouwen in een vaste beschikbaarheid voor politie-achtige
taken, maar in de recente voorstellen van de secretaris-generaal gaat het
nog maar om enkele tientallen. Nu ook de Verenigde Staten inzien dat zij te
maken krijgen met "imperial overstretch" is er misschien een nieuwe mogelijkheid
om de vredesoperaties uit de ad-hocsfeer te trekken, zaken als de strategische
inzet voorraden te regelen en vooral voorzieningen en spelregels voor die
multi-dimensionaliteit op te stellen. Waarom wordt bijvoorbeeld een instelling
als IDEA, waarvan wij verdragspartner zijn, niet systematisch bij de exit-strategie
naar democratische overgangen betrokken? Is Europa bereid hier de consequentie
te trekken van haar mogelijkheden als sociale supermacht?Ik kom bij een nog dringender aangelegenheid: de nieuwe nucleaire dreiging.
De voortschrijdende technologie maakt het zelfs zeer arme landen mogelijk
atoombommen te maken; de wapensmokkel kan de rest doen en kan radioactief
materiaal ook in handen spelen van niet statelijke actoren als criminele bendes.
Het is gewoon een kwestie van tijd, zegt Brzezinski, dat een falende staat
of een crimineel of terroristisch netwerk een gigantisch aantal slachtoffers
maakt of zelfs een Armageddon, juist op een moment, dat wij dachten dat precisiewapens
wel dat onderscheid tussen combattanten en burgers zouden gaan maken. In NATO-verband
hebben wij een scenario van een terroristische aanval met zelfgemaakte nucleaire
wapens op Brussel meegemaakt. Dat was een huiveringwekkende
ervaring, vanwege de omvang van de waarschijnlijke verwoestingen, maar ook
vanwege het relatieve gemak, waarmee, wat nu nog scenario is, realiteit kan
worden. "Not if, but when?"Er is nog een ander gevaar, zoals in Irak is gebleken: als de VN op het
terrein van de non proliferatie niet effectief kan worden, zal de verleiding
van de zich voor het eerst echt bedreigd voelende VS om nog eens een eigen
pre-emptive strike uit te voeren, alleen maar groeien. De duivelscirkel is
dan rond: de VN heeft de VS nodig voor een effectieve doorbraak op dit terrein
en de VS zal die medewerking alleen maar verlenen als de VN die ultieme veiligheid
kan verschaffen.Ooit in de zestiger jaren zijn wij er – ook in Nederland –
in geslaagd om een bijdrage te leveren om de toen verwachte snelle proliferatie
te beperken. Wij hebben er ons allen voor ingespannen; Nederland met een speciale
ambassadeur. Wat doen wij nu? Welke geleidelijke stappen zijn mogelijk? Welke
schadebeperking zonder het grote perspectief uit het oog te verliezen? Zouden
wij bijvoorbeeld het verdrag tegen proliferatie dwingend moeten maken? Kunnen
wij dit dwingend maken?Misschien komen we hier wel bij de kernvraag over de toekomst van de internationale
betrekkingen in het eerste kwart van deze eeuw. Ik hoop dat Nederland, dat
Europa met twee atoommachten onder ons kan bijdragen aan een begin van het
doorbreken van de duivelskring, te beginnen met Iran. Ik weet dat de minister
het gevoel van dringendheid terzake deelt en ik zou graag zijn perspectief
vernemen. In deze Kamer heeft een debat over buitenlands beleid vooral zin
in het licht van langetermijnstrategieën, zonder in luchtfietserij te
vervallen. De nieuwe nucleaire problematiek vraagt dringend zo'n strategie,
en wij stellen de visie van de minister op hoge prijs.De heer Kox (SP):Ik wil nog even terugkomen op het pleidooi van de heer Van Gennip om de
proliferatie tegen te gaan. Dit is volgens mij heel belangrijk om te voorkomen
dat wij steeds grotere problemen krijgen. Zou Nederland dan niet het voorbeeld
moeten geven? Zouden wij niet moeten besluiten dat wij geen atoomwapens meer
willen in Nederland? Het minste dat wij kunnen doen, is toch om die wapens
aan de Amerikanen terug te geven met de mededeling: stop ze maar onder de
grond of ontmantel ze maar, maar wij willen ze in ieder geval niet meer hebben.
Zou dit niet een signaal zijn naar andere landen waaraan wij vragen om niet
mee te doen aan die atoombewapening? Zou het niet fatsoenlijk zijn om zo te
handelen?De heer Van Gennip (CDA):De heer Kox raakt hiermee aan een kernpunt van de rode draad in mijn politieke
overtuiging. Ik probeer een agenda voor de toekomst te combineren met een
hoge vorm van realisme. Aan het begin van de tachtiger jaren was ik voorstander
van een besluit om kruisraketten te plaatsen in het perspectief van uiteindelijk
het afschaffen van de totaliteit van de bedreiging. Achteraf gezien is die
strategie naar mijn mening geslaagd geweest. Ik denk dat wij bereid moeten
zijn om te praten over de aanwezigheid van nucleaire wapens in Nederland,
maar alleen als dit op basis van wederkerigheid gebeurt en een duidelijk perspectief
biedt op een totale oplossing. Ik ben graag bereid te praten over die totale
oplossing waarin ik parallellen zie met de formule van Euratom zoals die veertig
jaar geleden is ontwikkeld, maar ik ben geen voorstander van een eenzijdig
gebaar.De heer Kox (SP):Stelt de heer Van Gennip nu voor dat wij met Kim Jong Il, met de koning
van Saoedi-Arabië en de ayatollahs in Teheran gaan praten over de mogelijkheid
van een wederzijds opruimen van kernwapens? De wereld is toch veranderd? Wij
hebben nu in Nederland zonder enige zichtbare tegenstander toch ook atoomwapens?
Onze tegenstanders zijn toch van een andere aard en kwaliteit geworden? Zouden
wij daarom niet dat gebaar kunnen maken?De heer Van Gennip (CDA):Ik beschouw het in voorraad hebben van atoomwapens in Nederland –
voor zover wij die hebben – als een instrument van onderhandeling om
tot een bepaalde wereldorde te komen. Europa kan met zijn twee atoommachten
mede bijdragen aan een internationaal arrangement. Dit telt voor mij. Het
in bewaring hebben van nucleaire wapens – de concessie – kan alleen
worden ingezet in het kader van een algemeen perspectief.De heer Kox (SP):Ik denk dat andere landen die nu via de camera's meekijken, denken: die
Van Gennip wil dat wij allerlei dingen doen, maar hij durft het in zijn eigen
land niet waar te maken. Dit heeft dan toch iets met Hollandse zuinigheid
op dit gebied te maken.De heer Van Gennip (CDA):Ik denk niet dat wij het over Hollandse zuinigheid hebben. Ik denk dat
de les uit het debat over de kruisraketten is geweest dat een combinatie van
idealisme, perspectief,realisme en vastberadenheid nog steeds het beste medicijn
is in de gespleten wereld waarin wij leven.Terug naar eigen land. Ik merkte al op dat in geen van de grote panels
en high level commissies Nederlanders zitting hadden. Is dit een patroon?
Wij weten dat de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Fischer, buitengewoon
verontwaardigd was dat in het High Level Panel geen Duitser zat. Nederland
is een van de belangrijkste contribuanten aan het werk van de VN, financieel,
maar ook politiek. Wij weten ook dat onze persoonlijke vertegenwoordiger in
New York zeer actief is bij de voorbereidingen voor de Top in september en
dit wordt ook breed gewaardeerd. Maar links en rechts zet zich ook wel eens
het gevoel vast dat juist onze vaste overtuiging van het belang van het multilateralisme
ons kwetsbaar maakt. Zo in de trant van: die Hollanders die blijven toch wel
aan boord, die blijven toch wel betalen, ook al passeren wij ze. Ik hoop dat
ik me vergis, maar zijn wij echt niet ondervertegenwoordigd op het hogere
en middenhoge niveau in de VN? Hebben wij bijvoorbeeld een goed "early warning"
systeem om tijdig vacatures te zien aankomen en kandidaten naar voren te schuiven
voor posities op middenniveau en in commissies? Oefenen wij voldoende pressie
uit?Er is ook nog iets anders. Waarom spelen landen als Noorwegen en Zweden
die samen een kleinere bevolking hebben dan Nederland toch een zo vooraanstaande
rol op het wereldtoneel? Ik denk aan het Midden Oosten, Atjeh en de VN. Wordt
dit veroorzaakt door een geconcentreerde inzet op bepaalde thema's of door
een systematische bevordering van bepaald soort diplomatieke
deskundigheden? Wij zijn een van de grootste bankiers, misschien wel de vijfde,
van het multilaterale stelsel. Wordt dit voldoende erkend en vertaald?Ik ga nog iets verder. Ons land, dit kabinet en deze minister hebben een
uitstekende verhouding met de VS opgebouwd, maar kunnen wij die relatie ook
enigszins gebruiken om inhoudelijk wat invloed uit te oefenen? Wij weten dat
in Washington bij de huidige Administratie waardering, soms grote waardering
bestaat voor het Nederlands engagement met Afrika, voor de gecombineerde inzet
van de twee ministers hier voor veiligheid en ontwikkeling en voor onze rol
als tweede, derde donor daar. Kunnen wij dit vertalen in een zekere invloed
op terreinen van hun buitenlands beleid of minstens in een betekenisvolle
dialoog?Sommigen denken dat er in Washington toch iets van nieuw begrip ontstaat
dat uitzichtloosheid en persistente armoede een enorme voedingsbodem voor
terrorisme kunnen zijn. Dit is ook een kans voor multilateralisme. Zoals onze
inzet voor democratisering wereldwijd ook een kans is, ook voor samenwerking.
De VS heeft duidelijker dan onder de Clinton Administratie oog gekregen voor
de noodzaak van de inzet van soft power. Betekent dit iets en, zo ja, wat
voor ons partnerschap en onze relatie?Nu nog iets heel anders. Wij hebben hier enkele jaren geleden gepleit
voor een ambtelijk zo hoog mogelijke coördinatie van alles dat met het
Internationaal Strafhof te maken heeft. Wij hebben letterlijk voor de aanstelling
van een speciale directeur generaal gepleit. Daar is gevolg aan gegeven. Als
nu er een ingrijpende hervorming zou komen van de rol van de VN bij de bevordering
en handhaving van mensenrechten, is er dan eigenlijk niet iets voor te zeggen
om dat facet van het multilaterale werk dat zo dicht tegen rechtshandhaving
aanligt, te verplaatsen naar de juridische hoofdstad van de wereld?Wij hebben in het voorgaande Nederland en Europa regelmatig in een adem
genoemd. De agendering van onderwerpen als de hervorming van de VN, de herformulering
van de relatie veiligheid/ontwikkeling en de beantwoording van de nieuwe,
grote technologische risico's alleen al wijst eerst in de richting van Brussel,
van de noodzaak dat de grootste economische macht ter wereld die macht toekomstgericht
en met visie en vooral eensgezind durft in te zetten. Wij hebben nog maar
vier maanden om letterlijk ons gewicht in de schaal te leggen. Europa kan
juist het verschil uitmaken. Wordt 2005 een jaar van wending naar hervorming
van de VN, naar een nieuw multilateralisme, naar het serieus nemen van de
Millennium Doelen? Europa gevangen tussen aan de ene kant de alles opslokkende
subsidies voor inkomensoverdracht en economische stagnatie en aan de andere
kant de aspiraties zeker van een nieuwe generatie om mee te werken aan een
andere wereld. Europa kan het verschil uitmaken. Juist nu. Er zijn ook in
de VS duidelijke krachten gegroeid die Europa herontdekt hebben, de Atlantische
"outreach". Ziet de regering nog mogelijkheden om half september niet met
lege handen in New York aan te komen, financieel en vooral wat de wil betreft
om tot substantiële hervormingen te komen? Is het echt ondenkbaar dat
remmers als de Bondsrepubliek – nota bene onder rood-groen; wat zijn
woorden waard? – Tsjechië, Italië of Oostenrijk eens naar
de toekomst gaan kijken, hun mooie beloftes waar maken en hun toezeggingen –
recent nog in Monterrey – verzilveren?Sommigen trekken uit het overweldigende nee tegen Europa van twee weken
geleden de conclusie dat er pas op de plaats moet worden gemaakt. Zou de euroscepsis
ook niet te maken kunnen hebben met het onvoldoende koppelen van het idee
van Europa met de grote toekomstvragen en het teveel gevangen houden van het
Europese ideaal in de institutionele en financiële discussie en de dagelijkse
uitvoeringspraktijken? Sommigen dachten dat een nee tegen Europa, een nee
tegen de globalisering was, maar beseffen zij wel dat een verzwakt Europa
de pijn van de ongelijke lusten en lasten van dat fenomeen juist verlegt naar
de armsten in de wereld en de roep verzwakt om de realiteit van de globale
eenwording te verbinden met recht en ordening?Overigens betreuren de christen-democraten de uitkomsten van het referendum
in hoge mate. De christen-democraten als stichters en erflaters van Europa
kunnen in ieder geval met trots zeggen dat een grote meerderheid van de achterban
voor de vooruitgang van Europa heeft gestemd. Daarom deel ik de analyse van
de heer Van Thijn niet dat de minister zich onvoldoende geëngageerd zou
hebben. Ik kreeg een ander gevoel over het veiligstellen van de erfenis, van
de hoogste urgentie en de bekommernis om wat er van die erfenis zal overblijven.
Ik denk dat wij hier nog uitvoerig op terug moeten komen.In het afgelopen jaar heeft de Nationale Commissie voor Internationale
Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling, de NCDO, enkele manifestaties belegd
over de hervorming van de VN en de Millennium Doelen. En dan blijkt er iets
merkwaardigs: de toeloop naar die bijeenkomsten van jonge mensen overtreft
de stoutste verwachtingen. Twee zogenaamde "Nachten van de VN" trokken meer
dan drieduizend jongeren; de publieke tribune bij het algemeen overleg in
de Tweede Kamer was zelfs beter gevuld dan wanneer het over een gemeentelijke
herindeling gaat; alles is relatief maar daar spreekt toch wel iets uit. Daar
spreekt uit dat een nieuwe generatie van de politiek en de politici iets anders
verwacht, namelijk toekomstgerichtheid, visie en de moed om over korte termijn
belangen en de controlecultuur heen te springen. "Durf te dromen, maak het
waar" was de gescandeerde slogan uit die duizenden monden. Het woord is wat
versleten en toch geeft het zo goed weer waar het in wezen om gaat: een paradigmawisseling
in de internationale betrekkingen. Het gaat om vrede en gerechtigheid, het
gaat in navolging van het Earth Charter om een integrale verantwoordelijkheid
voor schepping, toekomst en participatie als antwoord op die globalisering.
Wij hebben het in de politiek bijna verleerd om grote woorden te gebruiken
en daar waren soms goede redenen voor, maar het lijkt erop dat het verstoppen
van idealen en vergezichten mede de oorzaak is van de politieke bloedarmoede,
mede de oorzaak is van een nee tegen Europa. Natuurlijk: realiteitszin, maar
er is een brug tussen het ideaal en de werkelijkheid en die brug heet Europa.
Misschien slijt het begrip ontwikkeling als iets van de tweede helft van de
20ste eeuw. Misschien spreekt het woord internationale solidariteit in de
toekomst minder aan, maar daar komen wel twee andere zaken
voor in de plaats. In de eerste plaats het besef dat geen van onze grote nationale
problemen op te lossen is zonder de internationale dimensie erbij te betrekken
en dat er daarom een "alomvattend collectief veiligheidssysteem" ontwikkeld
moet worden voor de harde en de zachte bedreigingen van onze planeet. Op de
tweede plaats wordt steeds meer beseft dat vrede meer is dan veiligheid, namelijk
gerechtigheid. Dat is vooral, zoals ik al gezegd heb, dat de grote meerderheid
van de wereldbevolking zich thuis voelt bij een globaliseringsproces dat participatoir,
op recht gebaseerd en pluriform is.Wat zei Kofi Annan ook weer in zijn In larger freedom? Hij zei: "There
is a fork in the road. This may be a moment no less decisive than 1945 itself,
when the UN was founded". In september op de top zal blijken, waar wij op
de tweesprong naar toe gaan: de weg van de toekomst of die van het doormodderen.
Mijn fractie is zeer benieuwd te horen van de regering welke stappen zij in
de komende drie maanden nog wil nemen om ons, Europa, de wereld de juiste
weg te laten kiezen. Buitenlands beleid is uitdagender dan ooit.De heer Franken (CDA):Voorzitter. Mevrouw Vedder zou namens de CDA-fractie over dit agendapunt
het woord voeren. In verband met het overlijden enige dagen geleden van een
zeer naast familielid heeft zij mij gevraagd, haar taak over te nemen. Ik
zal daartoe van de door mevrouw Vedder opgestelde tekst gebruikmaken. Ook
het auteursrecht moet goed geregeld zijn!Bij de behandeling van de begroting voor ontwikkelingssamenwerking kiest
de CDA-fractie als leidraad een citaat uit de beleidsagenda van de begroting
van het ministerie van Buitenlandse Zaken: "Nederland heeft een ideaal: een
veilige, rechtvaardige en vreedzame wereld zonder armoede." Deze intentie
blijkt ook al uit Mattheüs 25, vers 35: "Want ik ben hongerig geweest
en gij hebt mij te eten gegeven; ik ben dorstig geweest en gij hebt mij te
drinken gegeven; ik was een vreemdeling en gij hebt mij geherbergd."De heer Kox (SP):U sprak zojuist over het auteursrecht van de door u voorgelezen tekst.
Nu citeert u echter een passage uit Mattheüs, maar ik denk dat er geen
misverstand mag bestaan over het feit dat het auteursrecht van deze passage
zeker niet bij het CDA ligt. Als u overigens deze tekst over de eerlijke verdeling
van de welvaart in de wereld koppelt aan de passage uit de beleidsbegroting,
maakt u het zichzelf wel heel moeilijk. U zult ons er dan namelijk van moeten
overtuigen dat de regering de intentie van deze passage uit Mattheüs
waarmaakt.De heer Franken (CDA):Deze passage uit Mattheüs is een inspiratiebron voor mijn fractie.
Hoe anderen met deze passage omgaan is afhankelijk van hun subjectieve benadering
van deze tekst. Een dergelijke tekst wil ik niet monopoliseren. Ik wil mij
het eigendom van deze tekst zeker niet voorbehouden. Het tegendeel is het
geval.Voorzitter. In de discussienota Ontwikkelingssamenwerking in de 21ste
eeuw van 4 juli 2001 van de commissie buitenland stelt het CDA twee onderwerpen
centraal ten aanzien van het beleid op het gebied van ontwikkelingssamenwerking,
namelijk partnerschap en een sterkere nadruk op de activiteiten van de particuliere
sector.Partnerschap houdt in dat ontwikkelingslanden en donoren in de dialoog
over beleidsvoorbereiding en uitvoering een gelijkwaardige inbreng hebben.
Dan ontstaat een ontwikkelingsstrategie die gekenmerkt wordt door hechte samenwerking
tussen twee gelijkwaardige partners, partners die de verantwoordelijkheid
voor ontwikkelingsprogramma's delen. Geen bevoogding meer. De huidige ontwikkelingslanden
moeten een volwaardige positie gaan innemen in de wereldeconomie. Handelsbelemmeringen
moeten worden weggenomen, terwijl er tegelijkertijd internationale normen
moeten worden vastgesteld voor de handhaving van de mensenrechten en de bescherming
van het milieu. Ontwikkelingslanden moeten een grotere rol gaan spelen in
de Wereldhandelsorganisatie. Ook in het verkiezingsprogramma 2002-2006 pleit
het CDA voor het wegnemen van handelsbelemmeringen.Het CDA is voorstander van structurele inschakeling van particulier initiatief,
vooral bedrijfsleven en civil society, zowel in de betrokken landen zelf als
in Nederland. Er moet een accentverschuiving plaatsvinden van multilaterale
en bilaterale hulp via overheden en internationale organisaties ten gunste
van ontwikkelingssamenwerking via de particuliere sector. Het gaat dan niet
in de eerste plaats om subsidies maar om een beleid dat bijdraagt aan het
verkleinen van de risico's door bijvoorbeeld garanties en participaties.In het Sachs-rapport, dat vanmorgen al ter sprake kwam, staat terecht
dat een beter gebruik van besparingen in de private sector een aanjagende
functie kan vervullen. Terecht is door critici in Nederland echter opgemerkt
dat in het Sachs-rapport weinig aandacht wordt besteed aan de rol van het
maatschappelijk middenveld bij het bereiken van de millenniumdoelstellingen.De welvaart in Nederland is voor een groot deel afhankelijk van handel
en bedrijvigheid in het buitenland. Milieuproblemen en ziekten stoppen niet
bij de grenzen. Burgeroorlogen zijn niet alleen een bron van armoede, maar
veroorzaken ook grote stromen vluchtelingen en zijn soms een voedingsbodem
voor internationale criminaliteit en terrorisme. De terroristische aanvallen
van 11 september 2001 in de Verenigde Staten, maar ook in ons land, maken
duidelijk dat wij ons niet kunnen afsluiten. Wij zullen met elkaar moeten
werken aan een betere wereld. Deze wil tot samenwerking is tot uitdrukking
gekomen toen alle landen van de Verenigde Naties, dus ook de ontwikkelingslanden,
in 2001 een verklaring hebben ondertekend waarin acht concrete en meetbare
doelstellingen zijn geformuleerd, met als hoofddoel: halvering van de armoede
in de wereld in 2015.Alle staten hebben plechtig beloofd om tegen 2015 te voldoen aan deze
millenniumdoelstellingen. De eerste zeven doelen – halvering van extreme
armoede en honger; basisonderwijs voor alle kinderen; stimuleren van gelijkheid
tussen mannen en vrouwen en vergroten van de zeggenschap van vrouwen; terugdringen
van kindersterfte; verbeteren van de gezondheid van moeders; halt toeroepen
aan hiv/aids, malaria en andere ziekten en het waarborgen van
een duurzame leefomgeving – richten zich vooral op wat er in ontwikkelingslanden
moet verbeteren. Het achtste doel slaat op wat ontwikkelde landen moeten doen:
het ontwikkelen van een wereldwijd samenwerkingsverband voor ontwikkeling,
waarbinnen onder andere gewerkt wordt aan verhoging van de ontwikkelingshulp,
een eerlijk handelssysteem, een oplossing van het schuldenvraagstuk en toegang
tot betaalbare noodzakelijke medicijnen.Onze woordvoerder, de heer Van Gennip, merkte vorig jaar het volgende
op: "Wij zijn onvoorwaardelijk aan elkaar verplicht om de millenniumdoelstellingen
te halen, halvering van de armoede voor 2015. Daarom ook is er geen ruimte
meer voor armoede bevorderend handelsbeleid van de rijke landen, of diefstal
van grondstoffen, of het verminderen van de hulpinspanning naar minder dan
0,8% van het bruto nationaal product." Alleen dan kan ons ideaal een veilige,
rechtvaardige en vreedzame wereld zonder armoede bewaarheid worden.De heer Kox (SP):U zegt: alleen dan kunnen onze idealen voor het uitbannen van de armoede
gerealiseerd worden. U moet zich echter toch ook realiseren dat het de werkelijkheid
is dat wij de millenniumdoelstellingen bij lange na niet zullen halen. Als
u zo'n harde, onvoorwaardelijke eis stelt, moet u toch zeker ook aangeven
wat u precies van de regering verlangt?De heer Franken (CDA):Uw vraag moet zeker onderwerp van dit debat worden. Ik zal hierover verderop
in mijn betoog dan ook een vraag aan de minister stellen.De heer Kox (SP):U gaat een vraag stellen. Moet u eigenlijk niet van de regering eisen
dat zij in internationaal verband actie onderneemt om te voorkomen dat het
proces van de millenniumdoelstellingen vastloopt? Ik stel deze vraag, omdat
u zelf het woord "onvoorwaardelijk" in de mond neemt.De heer Franken (CDA):Wij zijn onvoorwaardelijk aan elkaar verplicht om deze doelstellingen
te halen. Die verplichting bestaat dus, maar in hoeverre wij dit doel zullen
halen is een tweede. Daar zijn wij zeker nog niet over uitgesproken. Ons doel
kennen wij, maar dat neemt niet weg dat wij verder zullen moeten spreken over
hoe wij dit doel zullen halen. Ik zal hierover nadere vragen stellen aan de
minister.Voorzitter. Secretaris-generaal Kofi Annan verwoordde in zijn rapport
aan de 58ste algemene vergadering over de uitvoering van de Millenniumverklaring
een breed gevoeld sentiment: "The very relevance of current multilateral rules
and institutions has come into question. My own view is that Member States
need at least to take a hard look at the existing 'architecture' of international
institutions and to ask themselves whether it is adequate for the tasks we
have before us." Tijdens zijn rede voor de algemene vergadering in september
2003 benadrukte hij nogmaals dat er structurele veranderingen nodig zijn om
de effectiviteit en legitimiteit van de Verenigde Naties te kunnen waarborgen
om oude en nieuwe, harde en zachte dreigingen het hoofd te kunnen bieden.Om besluitvorming hierover te faciliteren stelde hij in november 2003
het High-level Panel on Threats, Challenges and Change in om een rapport terzake
uit te brengen. Op 2 december 2004 bracht het HLP zijn bevindingen naar
buiten in het rapport A more secure world: our shared responsibility. En op
21 maart 2005 presenteerde de secretaris-generaal van de VN zijn rapport
In larger freedom, towards development, security and human rights for all.
Beide rapporten zijn positief ontvangen, ondanks enkele kritische aantekeningen.Mevrouw de voorzitter. Mag de CDA-fractie de minister vragen of er ook
daadwerkelijk draagvlak is voor beide rapporten, met andere woorden: wordt
er alleen over geschreven of wordt er ook iets mee gedaan? Zoals de minister
heeft aangegeven in haar brief van 26 april jl. zijn er ook in de jaren
negentig verschillende actieplannen door de VN-toppen geschreven, maar daar
wordt weinig meer van vernomen.Of de millenniumdoelen gehaald worden hangt voor een groot gedeelte mede
van Europa af. Europa zal zijn budget moeten vergroten en als eenheid moeten
gaan optreden om de MDG's te halen. De CDA-fractie is blij met de inzet van
de minister binnen Europa. Kan de minister aangeven of Nederland en/of Europa
de millenniumdoelstellingen wel zullen halen? Wat zijn de concrete mogelijkheden
en welke weerstanden moeten nog overwonnen worden?Voor de Nederlandse regering zijn de millenniumdoelstellingen de leidraad
voor ontwikkelingsbeleid. De Nederlandse overheid heeft jaarlijks 0,8%, 80
eurocent van elke € 100, van het nationaal inkomen te besteden aan
ontwikkelingsbeleid, ongeveer 4 mld. Ter vergelijking alleen al in Nederland
is 11 mld. nodig voor gezondheidszorg. Om de millenniumdoelstellingen te halen
is jaarlijks 100 mld. nodig. Met 4 mld. kan Nederland niet op alles inzetten.
Er moeten keuzes gemaakt worden. Daarom heeft de minister in de notitie Aan
elkaar verplicht, ontwikkelingssamenwerking op weg naar 2015 aangegeven op
welke onderdelen zij gaat inzetten, waarbij de hoofddoelstelling, bestrijding
van duurzame armoede niet uit het oog verloren wordt.In deze notitie worden de onderdelen aids, milieu, water, onderwijs en
reproductieve gezondheid als speerpunt genoemd, waarbij de grootste aandacht
uitgaat naar de allerarmste landen. Omdat Nederland met zijn beperkte budget
niet alles kan, wordt ook het aantal landen waarmee bilateraal wordt samengewerkt,
teruggebracht van 49 tot 36, dit mede om de effectiviteit en de kwaliteit
van de hulp te verbeteren. En zoals de minister heeft aangegeven is dit aantal
van 36 eigenlijk nog te groot en zou zij het aantal graag verder terug brengen
naar 30. Als de minister spreekt over een aantal van 30 landen, welke 6 partnerlanden
zouden dan afvallen en waarom?De minister heeft terecht vooral aandacht voor de effectiviteit van de
hulp. In de Volkskrant van 15 maart 2005 stond een artikel over het testen
van hulp. Een nieuw medicijn wordt ook niet op de markt gebracht zonder dat
het uitgetest is. De universiteiten van Harvard en Berkeley testen samen met
ICS, een kleine ontwikkelingsclub in Nederland, wat het effect is van hulp.
Zij hebben onder andere in Kenia enkele hulpmethoden om de scholing van kinderen
te bevorderen getest. Zij hebben op een aantal scholen gratis schooluniformen
uitgedeeld, ontwormingspillen en schoolboeken verstrekt. Andere
dichtbijgelegen scholen kregen deze hulp niet.Uit de test blijkt dat het verstrekken van schoolboeken nauwelijks effectief
is. Het bleek heel wat effectiever om kinderen 's ochtends een bordje pap
te geven en gratis een schooluniform te verstrekken, maar de ontwormingspillen
bleken het meest effectief. Hoe denkt de minister over dergelijke blinde evaluaties?
Wordt ook door het ministerie eerst gekeken of de hulp effectief is of wordt
hulp gegeven aan organisaties die er van overtuigd zijn dat ze goed doen,
zonder op de effectiviteit te letten?Naast de eerdergenoemde prioriteiten is de aandacht voor goed bestuur
een belangrijke voorwaarde voor enerzijds vrede, veiligheid en stabiliteit
en anderzijds duurzame ontwikkeling. Goed bestuur is nodig om gewelddadige
conflicten te voorkomen, de rechtstaat te handhaven en te sterken, alsmede
mensenrechten te bevorderen. Goed bestuur is ook het stimuleren van duurzame
economische groei en de rechtvaardige verdeling daarvan. Voorts is in een
globaliserende wereld goed bestuur op nationaal niveau van toenemend belang
voor het functioneren van de internationale rechtsorde.Nederland stimuleert de politieke betrokkenheid van overheden; dat blijkt
onder andere uit de samenwerking sinds 1991 tussen het ministerie van Buitenlandse
Zaken en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten op het gebied van gemeentelijke
internationale samenwerking, GIS. In 2004 is voor het eerst de Gemeentelijke
Samenwerking met Ontwikkelingslanden, GSO, geëvalueerd. Hoofddoelstellingen
van het GSO-programma waren: versterking van het lokaal bestuur in ontwikkelingslanden
en draagvlakverbreding in Nederland voor internationale samenwerking. Uit
de evaluatie over de jaren 1997-2001 blijkt dat Buitenlandse Zaken vooral
aandacht had voor de effectiviteit, terwijl de gemeenten vooral handelden
op basis van overtuiging en het rechtmatig gebruik van de middelen benadrukken
boven de effectiviteit daarvan. Per 1 januari 2005 heeft Buitenlandse
Zaken de VNG een extra subsidie verstrekt voor de uitvoering van het nieuwe
Goed Lokaal Bestuursprogramma. Dit programma richt zich op versterking van
de menselijke capaciteit bij lokale besturen in achttien ontwikkelingslanden.
Kan de minister aangeven op basis waarvan zij verwacht dat deze middelen nu
wel effectief worden ingezet, gegeven het feit dat een coherent systeem van
resultaatmeting bij de VNG ontbreekt, volgens de IOB-evaluatie?Het is in september 2005 vijf jaar geleden dat de Millennium Verklaring
is ondertekend. Alle 189 landen gaan zich actief inzetten om het leven in
de arme landen te verbeteren. Het jaar 2005 zal in het teken staan van de
tussentijdse evaluatie van deze doelstellingen. Het verheugt de CDA-fractie
dat de minister zich met hart en ziel inzet om de doelstellingen te bereiken.Zoals eerder opgemerkt, zal de aandacht van Nederland vooral uitgaan naar
de allerarmste landen. Ondanks het feit dat er al veel ontwikkelingsgeld naar
Afrika gevloeid is, liggen de allerarmste landen toch nog steeds vooral in
Afrika. Zoals genoemd in de notitie Sterke mensen, zwakke staten is een van
de hoofdzaken van de teleurstellende ontwikkeling in Afrika het gebrekkig
functioneren van een aantal Afrikaanse staten. Dat is het resultaat van een
koloniale erfenis, waarin Afrika door kunstmatige grenzen werd opgedeeld.
Bovendien heeft het patronagesysteem nog steeds een verstikkende werking op
de ontplooiing van een functionerende markteconomie. Daarnaast draagt het
frequent voorkomen van ziekten en onderontwikkelde sociale voorzieningen bij
aan het grote gebrek aan menskracht in het ontwikkelingsproces in Afrika.
Daarbovenop is hiv/aids gekomen. Deze ziekte is inmiddels een enorme bedreiging
voor de Afrikaanse ontwikkeling geworden. Maar zoals Jan van Laarhoven, directeur
van de Eduardo Frei Stichting, tijdens de Afrikadagen op 8 en 9 april
2005 opmerkte: "Afrika is niet alleen een continent met enorme problemen,
maar Afrika is ook een continent met een enorme culturele en religieuze rijkdom,
waar wij veel van kunnen leren." Het is van belang dat we in overleg met de
Afrikaanse landen tot een ontwikkelingsbeleid komen dat werkelijk bijdraagt
aan de ontwikkeling van de Afrikaanse landen.Gedurende deze Afrikadagen in april is intensief gesproken met de deelnemers
uit Afrika over de thema's sociale relaties, veiligheid en migratie, ondernemen
en ontwikkeling van capaciteit. Als rode draad kwam naar voren dat vooral
echt luisteren naar de behoefte van de verschillende Afrikaanse landen van
groot belang is. Ontwikkelingssamenwerking moet gebaseerd zijn op partnerschap.
Het gaat om publieke gerechtigheid, om solidariteit, om rentmeesterschap en
om gespreide verantwoordelijkheid. Deze uitgangspunten blijven wat het CDA
betreft rechtovereind. Veranderingen in Afrika kunnen alleen door Afrikanen
zelf teweeggebracht worden. Zij kennen de uitgebreide sociale relaties, die
niet ophouden bij ons familiebegrip, zij kennen de lokale cultuur, zij kennen
de religie. Het belang van ondernemerschap werd sterk benadrukt. Kleine ondernemingen
zijn belangrijk om de economie te ontwikkelen. Daarbij kwamen twee belangrijke
aandachtspunten naar voren: scholing en financiering. Mensen moeten worden
opgeleid om banen te creëren en niet om banen te zoeken. Daarnaast is
er behoefte aan hoger opgeleiden om leiderschap op zich te nemen. Ook in Nederland
ontvangen studenten uit ontwikkelingslanden een opleiding, zodat zij in staat
zijn om in hun eigen land een positieve bijdrage te leveren aan de ontwikkeling.
Maar studenten die in Nederland een opleiding volgen, moeten zich regelmatig
melden bij de IND en onmiddellijk bij afstuderen het land verlaten. Kunnen
de universiteiten of hogescholen, al dan niet door bemiddeling van het Nuffic,
niet verantwoordelijk worden gesteld voor deze studenten, zodat voor hen de
toch zeer belastende gang naar de IND achterwege kan blijven? Is het niet
gewenst dat studenten na hun afstuderen enige werkervaring opdoen? Waarom
kan die werkervaring niet in Nederland worden opgedaan? Het mes snijdt dan
aan twee kanten: de afgestudeerde doet werkervaring op en Nederland heeft
nog enig profijt van de geleverde opleiding. Graag een reactie van de minister.Het jaar 2005 is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot het jaar van
het Microkrediet. VN-secretaris-generaal Kofi Annan zei het aan het begin
van het Jaar van het Microkrediet: "Microkrediet is geen liefdadigheid. Het
is een manier om huishoudingen met lage inkomsten dezelfde rechten en diensten
te verlenen waarover andere huishou dens ook beschikken. Het
is de erkenning dat arme mensen deel van de oplossing zijn, niet het probleem.
Het is een manier om ondernemingen te stimuleren, zodat gemeenschappen kunnen
floreren." Microkrediet is een kleine lening, die mensen in staat stelt om
een investering te doen om zo inkomensgenererende activiteiten op te starten.
Echter aan een lening van slechts enkele dollars wil geen enkele bank beginnen;
de verwerkingskosten zijn veel te hoog en wie garandeert dat het geld wordt
terugbetaald? Wie arm is en toch wil lenen is aangewezen op lokale geldschieters,
die gerust 80% rente vragen. De komst van een microkredietinstelling is dan
een enorme verbetering; die vraagt doorgaans slechts 20% rente. In sommige
landen komt microfinanciering om politieke of juridische en soms godsdienstige
redenen slecht van de grond. Een ander zorgpunt is dat de eigendom vaak slecht
geregeld is; in sommige landen kunnen vrouwen überhaupt geen eigenaar
zijn van grond of onroerend goed.Bovendien is het bijhouden van een administratie voor veel mensen een
probleem. Daarnaast is een van de grootste belemmeringen het ontbreken van
juridisch kader. Veel microkredietinstellingen hebben meer behoefte aan kennis
over automatisering en management, over schade-, ziekte- en levensverzekeringen
dan aan geld. Ook Nederlandse banken raken steeds meer geïnteresseerd
in het verstrekken van microkrediet. Nederlandse commerciële banken en
de overheid hebben hun krachten gebundeld in de Netherlands Financial Sector
Development Exchange. Vanuit deze organisatie zullen ambtenaren en bankmedewerkers
in ontwikkelingslanden mensen gaan trainen om de financiële sector te
verbeteren. Kan de minister aangeven welke criteria worden gehanteerd om landen
te helpen de financiële sector te verbeteren? Zoals eerder opgemerkt,
werkt microfinanciering immers alleen in een eerlijke rechtsstaat. Zijn de
commerciële banken niet vooral gedreven door hun streven naar winst?
En als de winstgevendheid te lang uitblijft, blijven de banken dan investeren
of loopt de continuïteit gevaar? Op welke wijze worden mensen geschoold
in het bijhouden van een administratie?De voorzitter:Mijnheer Franken, kunt u afronden? U bent al bijna vijf minuten over uw
spreektijd heen.De heer Franken (CDA):Ik zit met het probleem dat ik iemands taak heb overgenomen.De voorzitter:Daar heb ik al rekening mee gehouden.De heer Franken (CDA):Ik zal mijn bijdrage zo veel mogelijk inkorten. Ik beperk mij tot de vragen
die ik namens mijn fractie aan de minister wil stellen en laat de toelichting
achterwege. Ik hoop dat de minister er zo dan ook uitkomt.Kan de minister aangeven of het lukt het Nederlandse of Europese beleid
inzake internationaal milieubeheer en biodiversiteit te integreren in het
beleid ten aanzien van duurzame armoedebestrijding? En zo ja, op welke wijze?Ik had nog het nodige willen vragen over water, bijvoorbeeld of de aanleg
van drinkwatervoorzieningen wel zo voorzichtig wordt aangepakt dat mensen
niet vaak van de regen in de drup worden geholpen, zoals is gebleken in India.
Ik wilde ook iets zeggen over het multilaterale handelssysteem, maar zal dat
achterwege laten.Kan de minister aangeven of Europa bereid is eventueel met minder harde
euro's genoegen te nemen om de Doha-ronde te doen slagen, of moet de Europese
onderhandelaar de hoge tariefmuren rond de Europese Unie verdedigen en zo
veel mogelijk in stand houden? Kan de minister aangeven wat de consequenties
zijn voor ons voedsel, inkomen en onze werkgelegenheid? Kan de minister ook
aangeven wat zij met de motie van vorig jaar, die het CDA van harte heeft
ondersteund, uit deze Kamer heeft gedaan?Ik wil nog twee punten aanstippen. Vanwege de tsunami van vorig jaar december
zijn veel mensen door een handicap getroffen. Wordt aandacht besteed aan de
positie van gehandicapten? Ook worden wij geconfronteerd met de volgende paradox:
enerzijds wordt geboortebeperking nagestreefd, anderzijds moeten kinderen
daar voor de oudedagsvoorziening zorgen.Tot zover. De heer Rabbinge heeft het een en ander gezegd over de besluiten
van de G8. Ik sluit mij daar kortheidshalve bij aan. Ik wacht met belangstelling
de antwoorden van de bewindslieden af.De heer Pormes (GroenLinks):Voorzitter. Mijn fractie heeft gekozen in haar bijdrage aandacht te schenken
aan de problematiek van de falende staat. Hierbij zal ik vier hieraan gerelateerde
uitstapjes maken: de Millennium Development Goals, de schuldenproblematiek,
vrouwen en maatschappelijk draagvlak.Ik ontkom er echter niet aan om eerst wat woorden te wijden aan Europa.
Immers, het "nee" tegen de ingeslagen weg van verregaande samenwerking en
integratie van Europa heeft ons op grotere afstand gezet van oplossingen voor
een duurzame wereld. We zijn teruggeworpen op een systeem van vrijwillige
samenwerking van onafhankelijke, soevereine staten die altijd "nee" kunnen
blijven zeggen. Van een daadwerkelijke gezamenlijke aanpak van klemmende problemen
zal, naar ik vrees, weinig terechtkomen.Het duidelijke "nee" van de Nederlandse kiezers tegen deze Europese Grondwet
noopt tot een herbezinning op de wijze waarop Europese samenwerking vorm en
inhoud moet worden gegeven. Natuurlijk valt er van alles te zeggen over de
uitslag. Als premier Balkenende een week voor het referendum van de daken
schreeuwt dat hij voor gek staat als Nederland "nee" zegt, is dat niet tegen
dovemansoren gezegd. Deze minst populaire premier aller tijden jaagt met zo'n
uitspraak natuurlijk de neestemmers het stemhokje in. Als Zalm jaar in jaar
uit klaagt over de hoge afdracht van Nederland aan de EU en nalaat te zeggen
dat we decennialang netto-ontvangers zijn geweest, moet hij niet raar kijken
als velen daaruit de conclusie trekken dat dan de stekker er maar eens uit
getrokken moet worden.Maar er zit een veel breder gevoel van onbehagen in het "nee": tegen de
politieke elite, tegen de bureaucratie, tegen de dure euro. Het referendum
was echter ook een uitlaatklep voor het "nee" van de xenofoben, de plat-nationalisten,
de klagers.Hoe moet het nu verder? Niet, zoals de regering nu doet, door via het
"nee" alsnog haar gelijk proberen te halen door de Nederlandse
afdracht omlaag te krijgen. Het positieve neveneffect van het referendum,
het maatschappelijke debat dat over de EU is ontstaan, moet een vervolg krijgen.
Het monomane eenrichtingsdenken zal losgelaten moeten worden en verschillende
modellen over Europese samenwerking zullen in het publieke debat uitgewerkt
moeten worden.Rechtse partijen namen de tegenstem over door te pleiten voor een pas
op de plaats en dus voor het huidige Europa. Rechts heeft belang bij de status-quo:
een pas op de plaats is een pas op een rechtse plaats. Het CDA, de VVD en
eurocommissaris Kroes willen dat we ons beperken tot het Europa van markt
en munt, tot liberalisering en marktwerking. Deze rechtse toe-eigening van
de tegenstemmen is niet echt geloofwaardig. Ik constateer echter dat zij daarmee
verschillen van de stem van het CDA in deze Kamer.De heer Kox (SP):Voorzitter. Is het de woordvoerder van GroenLinks ook opgevallen dat 45%
van zijn kiezers "nee" heeft gestemd? Ik kan mij niet voorstellen dat die
zich geïnspireerd hebben gevoeld door Wilders, Nawijn, nationalisme of
xenofobie. Met andere woorden, zat er misschien ook enig verstand in de mensen
die "nee" zeiden tegen dit Europa en "ja" tegen een andere Europese samenwerking?
Nu lijkt het alsof rechts het referendum heeft gewonnen, maar volgens mij
hebben de linkse stemmen, onder andere die van zijn aanhang, de doorslag gegeven.De heer Pormes (GroenLinks):Ik ben hier heel genuanceerd over. Maar het probleem is, en dat heeft
u ook begrepen, dat tot nu toe alleen rechts heeft gereageerd op de uitslag
van het referendum, en met name de rechtse tegenstemmers. Maar ik heb er geen
moeite mee hoor, misschien sta ik hier iets anders in dan u. Ik verkoop namelijk
geen Dash. Ik heb een middel in mijn schappen; als mensen dat willen kopen,
is het goed, als ze het niet willen kopen, is dat ook goed. Dat betekent echter
niet dat ik als overtuigd Europeaan door de tegenstem ineens van mijn geloof
af ben.De heer Kox (SP):U noemde een waslijst van verschrikkelijke dingen die neestemmers hebben
gemobiliseerd. Ik vroeg u alleen maar wat er met uw eigen stemmers is gebeurd,
die andere redenen hadden om "nee" te stemmen.De heer Pormes (GroenLinks):Het merendeel heeft ons stemadvies gevolgd, toch?De heer Kox (SP):Ik vroeg u naar wat die anderen motiveerde, en 62% van de Nederlandse
bevolking. Of doet dat er niet meer toe?De heer Pormes (GroenLinks):Daar heb ik al antwoord op gegeven.De heer Van Gennip (CDA):Voorzitter. De heer Pormes stelt "rechts" en christen-democratie gelijk.
Ook zegt hij dat "dat CDA van de overkant" een pas op de plaats wil maken
en het alleen maar over markt en financiën heeft. Die voorstelling van
zaken is natuurlijk geheel bezijden de waarheid; kijk naar de traditie van
de christen-democratie en naar de pogingen van dit kabinet om een antwoord
te vinden op de vragen van de burgers ten aanzien van Europa.De heer Pormes (GroenLinks):Ik ben blij dat u dit hier in deze Kamer nuanceert, maar u zult dit toch
ook aan uw geestverwanten moeten zeggen.Links moet kiezen voor minder Europa, minder dwang tot liberalisering
en marktwerking, minder regels die alleen maar het vrije verkeer van goederen
en diensten dienen. Onderwijs, gezondheidszorg, hoogwaardige publieke diensten,
openbaar vervoer en drinkwatervoorziening dienen gevrijwaard worden van marktwerking.Links moet kiezen voor Europa als een sociaal, milieu- en vredesproject.
Het moet in Europa een antwoord vinden op de geopolitieke realiteit, het belangrijk
vinden om te streven naar checks en balances, nodig om de ongebreidelde Amerikaanse
macht tegenwicht te bieden. Onlangs is zoiets weer gebleken toen de VS ongebreidelde
voorwaarden stelden aan Kenia: hulp voor steun aan verdere ondermijning van
het Internationaal Strafhof.Welke conclusie trekt de regering nu uit de afwijzing van de grondwet?
Ziet zij in dat de discussie en besluitvorming over de toekomst van Europa
niet langer een elitair gezelschapsspel kan zijn? Ziet zij in dat het omlaag
brengen van de Nederlandse afdracht een uiterst opportunistische vertaling
van het "nee" is? Ziet zij in dat de grondwet in deze vorm een onbruikbaar
vehikel is geworden? Kiest de regering voor die linkse agenda die ik heb genoemd,
of voor de rechtse agenda? En als de regering kiest voor een herbezinning
op de weg die de Europese samenwerking moet inslaan, welke ideeën heeft
zij dan over de manier waarop dat in Nederland gestalte kan krijgen?Het "nee" heeft ook gevolgen voor het beleid op wereldniveau. Die situatie
is, helaas en tot mijn grote spijt, niet veel beter. Net zoals in het Europa
van de neezeggers, zijn er ook problemen van wereldwijde aard die alleen maar
kunnen worden opgelost als ze op wereldwijde schaal worden aangepakt, zoals
het broeikaseffect, het gat in de ozonlaag, ongecontroleerde verspreiding
van kernwapens, uitbraken van besmettelijke ziekten zoals SARS, massale ongeregelde
migratiestromen en de wijdverbreide extreme armoede die aan veel van deze
problemen ten grondslag ligt.GroenLinks is een partij die voortkomt uit de beweging van internationale
solidariteit. Een belangrijk kenmerk van deze solidariteit is het opkomen
voor zwakkeren, slachtoffers van uitbuiting en onderdrukking. Dat betekent
dat wij bereid moeten zijn om een deel van onze welvaart en verworvenheden
prijs te geven. Daarvoor is ook een "ja" nodig voor een wereldwijd systeem,
waarin nationale lidstaten een deel van hun soevereiniteit afstaan ten gunste
van een soort mondiaal bestuur, met als kerntaak zorgen voor een veilige en
rechtvaardige wereld voor iedereen. Wat wij in Den Haag niet kunnen oplossen,
moet opgetild worden naar het hogere, in dit geval het wereldwijde niveau.Voorlopig zitten we nog opgescheept met een mondiaal stelsel dat lijkt
op een veelkoppig beest dat is gebaseerd op nationale staten die zijn vertegenwoordigd
in internationale organisaties en ondertekenaar zijn van verdragen en conventies
en/of deelnemen aan intergouvernementele conferenties, en participeren in
subgroepen van landen als de G7 en G77. Daarnaast is er een complex van mondiale netwerken van NGO's, multinationale ondernemingen, religieuze organisaties
en onderzoekers. Iedere deelnemer aan dit "mondiale bestuur" kan zich gemakkelijk
verschuilen achter anderen en niemand wordt direct afgerekend. Hier moet verandering
in komen. WTO, IMF en Wereldbank liggen al een tijd onder vuur, onder meer
vanwege het ontbreken van legitimiteit in de besluitvorming; een groot aantal
landen en het gros van de wereldburgers zijn immers amper vertegenwoordigd.Over hervormingen van de VN is zeer veel geschreven en gesproken. Belangentegenstellingen
en uiteenlopende visies zorgen ervoor dat er geen vooruitgang komt. Er is
echter een lichtpunt: de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Kofi
Annan, heeft een indrukwekkend rapport geschreven: In larger freedom: towards
development, security and human rights for all. Daarin doet hij concrete voorstellen
om de Verenigde Naties te hervormen en een "effectief multilateralisme" te
bevorderen. Er worden belangrijke voorstellen gedaan, zoals de versterking
van het Internationaal Strafhof, de uitbreiding van de Veiligheidsraad, het
instellen van een commissie voor vredesopbouw, een aanmerkelijke versterking
van het VN-secretariaat en een nieuwe raad voor de rechten van de mens.De heer Van Gennip (CDA):Voorzitter. Het verbaast me in hoge mate dat de heer Pormes betoogt dat
GroenLinks een product is van internationale solidariteit. De icoon van de
wereldwijde groene beweging, Joschka Fischer, zie ik echter meewerken aan
de halvering van de ontwikkelingshulp van de Bondsrepubliek. Ook zie ik hem
als een sterke protagonist van de Wereldbank, het IMF, de WTO, allemaal instellingen
die de heer Pormes zojuist aan het kruis nagelde.De heer Pormes (GroenLinks):Wij zullen dit inderdaad intern met hem bespreken, dat accepteren wij
natuurlijk ook niet!De heer Van Gennip (CDA):Sinds wanneer is GroenLinks voorstander van dergelijke achterkamertjespolitiek?
GroenLinks is toch voor transparantie? Ik had minstens een demonstratie in
Berlijn verwacht!De heer Pormes (GroenLinks):Volgens mij maakt het CDA ook deel uit van een internationale club. Wij
hebben in Europees verband de Europese Federatie van Groene Partijen. Natuurlijk
zullen wij dit daarbinnen bespreken. GroenLinks is overigens niet hetzelfde
als de Groenen in Duitsland, hoewel we geestverwanten zijn. We kunnen elkaar
aanspreken en dat zullen we hierover ook zeker doen.De heer De Graaf (VVD):Voorzitter. Ik begon enthousiast te raken van het vlammende betoog van
de heer Pormes over een nieuwe wereldorde, zoals die in zijn ogen eruit moet
zien. Mag ik hem vragen of hij ook nog gaat uiteenzetten hoe die nieuwe wereldorde
moet worden gerealiseerd zonder politieke elites en bureaucratie en of hij
dat ook zal meenemen in zijn gesprek met de heer Fischer?De heer Pormes (GroenLinks):Ha, ha, ha! Ik ging al in op de hervorming van de VN. In het genoemde
rapport wordt aardig tegemoetgekomen aan de vragen van de heer De graaf, evenals
in het rapport van het High Level Panel. Veel van die voorstellen ondersteunen
wij. Zij zullen een bijdrage leveren aan de hervorming van de VN en de besluitvormingskracht
vergroten. Deze voorstellen kunnen ook worden gezien als antwoorden op het
ernstig tekort van de internationale gemeenschap om veiligheid van mensen
wereldwijd te garanderen. Daar gaat het per slot van rekening om.In april heeft de regering de AIV verzocht haar op korte termijn te adviseren
over onder andere deze voorstellen. Ik heb begrepen dat de regering de Kamer
inmiddels heeft geantwoord. Kan de regering hierop terugkomen?In zijn artikel in Foreign Affairs van mei/juni 2005 laat Kofi Annan enkele
denkbeeldige bewoners van deze wereld vertellen wat in hun ogen de grootste
bedreiging is van dit moment. Een New Yorkse bankier maakt zich grote zorgen
over het internationale terrorisme. Een wees in Malawi heeft zijn ouders verloren
aan aids. En een vrouw in Darfur is verkracht door gewapende militia en voelt
zich niet veilig in haar eigen huis. Dat zijn drie verschillende visies op
wat we het meeste moeten vrezen. Juist deze verschillen zijn in de optiek
van Annan het grootste obstakel voor internationale samenwerking: landen gaan
uit van hun eigen prioriteiten, waardoor een gezamenlijke aanpak van mondiale
problemen amper van de grond komt. Annans artikel is een toelichting op het
door mij eerder aangehaalde rapport. Naast de hervormingsvoorstellen bevat
het rapport ook een uitgebreide agenda voor de geïntegreerde aanpak van
de hedendaagse uitdagingen op het gebied van klimaatverandering, verwoestijning,
verlies aan biodiversiteit, besmettelijke ziektes, terrorisme, proliferatie
van vernietigingswapens, gewapende conflicten, geweld en schendingen van mensenrechten.
Geen enkel land is in staat om zichzelf tegen al deze dreigingen te verdedigen
en daarom is internationale samenwerking essentieel. Het is niet alleen een
kwestie van liefdadigheid en internationale solidariteit, maar ook van eigenbelang.
De mondiale problemen zijn bekend, de oplossingen zijn voorhanden, technische
uitvoerbaar en financieel haalbaar. Kofi Annan vraagt aan de wereld om deze
kans te grijpen en over te gaan tot actie. Maar de besluiten blijven tot op
heden veelal steken in beloftes. Het ontbreekt aan brede politieke wil om
op te treden.De regering ondersteunt de benadering van de secretaris-generaal van de
VN, waarin deze de rechten van het individu centraal stelt en de gedachte
omarmt van Responsibility to Protect. Hierin wordt uitdrukking gegeven aan
een mondiale gemeenschapszin, waarbij burgers bescherming mogen verwachten
tegen een staat die hun rechten met voeten treedt of in gevallen waar falende
staten niet bij machte of niet bereid zijn hen te beschermen. Deze mondiale
gemeenschapszin vormt ook de basis voor een wereldwijde verantwoordelijkheid
voor de burgers in falende staten. Maar de regering komt niet verder dan te
benadrukken dat nog dit jaar vorderingen moeten worden gemaakt met regionale
vredesprocessen, zoals in het Grote-Merengebied en de Hoorn van Afrika. Een
kijkje op de kaart van falende staten levert geen fraai beeld op. In Afrika
blijkt dat slechts 28% van de bevolking kan rekenen op effectieve bescherming
door de staat. Ruim 614 miljoen mensen in Afrika en wereldwijd 2,3 miljard mensen leven in landen waar de staat in verschillende gradaties
faalt. Mag ik de minister vragen wat haar inzet is om deze problematiek aan
te pakken?En wat betekent dit voor de Millennium Development Goals? 82% van de kinderen
die geen basisonderwijs volgen, wonen in landen waar oorlog woedt of een fragiele
vrede heerst. Hoe denkt de minister de millenniumdoelstelling van basisonderwijs
voor alle kinderen in 2015, niet wereldwijd maar specifiek in deze landen
te realiseren? Dit geldt ook voor een andere zeer belangrijke MDG, namelijk
de halvering van de absolute armoede. Vorige week hebben wij kennis kunnen
nemen van het jaarverslag van de EU. De regering en de EU zijn ontzettend
enthousiast. De halvering van die armoede zou binnen handbereik zijn. De vraag
is voor welke landen dit geldt. De economische groei in landen als India en
China zorgen voor dit geflatteerde succes. Maar hoe ziet het beeld eruit als
we deze landen niet meerekenen? Is het kabinet met mijn fractie van mening
dat additionele inzet van middelen drastisch nodig is? Ik vraag dit zo expliciet,
omdat het succes van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid afhankelijk is van
de mate waarin de vicieuze cirkel van geweld, armoede en falend bestuur wordt
doorbroken. Dat zou fataal kunnen zijn voor het ontwikkelingsbeleid waarvan
succes afhankelijk is gemaakt van het realiseren van de millenniumdoelstellingen
in 2015.Een beleid met betrekking tot falende staten is nodig. Dit moet een centrale
plaats krijgen in haar buitenland- en ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. GroenLinks
wil dat een geïntegreerd interventierepertoire, voorzien van een langdurig
commitment wordt opgesteld, met daarmee verbonden beleidsmaatregelen. In de
eerste plaats moeten nieuwe uitgangspunten gelden. De problematiek van falende
staten moet worden gezien als een probleem van human security en niet van
national security. Afghanistan en Irak zijn hiervan voorbeelden.Niet het perspectief van "ons als natie" dient voorop te staan, maar het
perspectief van burgers die recht hebben op bescherming; niet het verlenen
van hulp dient centraal te staan, maar de verantwoordelijkheid om te voorkomen,
om te verzoenen en weder op te bouwen. Het aanpakken van falende staten dient
zonder geopolitieke beweegredenen plaats te vinden, vanuit objectief geformuleerde
criteria, waarbij de zogenaamde "human security" centraal staat. Is de regering
bereid hieraan tegemoet te komen?Ten tweede moet een grondige analyse worden gemaakt van de oorzaken van
een falende staat. Deze zijn weliswaar zeer divers, maar kennen enkele kenmerken:
meestal economische tegenspoed, een conflict tussen de bestuursstructuur en
de traditie en interne/externe factoren, zoals grondstoffenbezit of wapenhandel.
De aanpak van een falende staat is dan ook zeer contextspecifiek.Ten derde moet de coördinatie van de ondersteuning van falende staten
bij de Verenigde Naties liggen, de meest neutrale mondiale organisatie. Ten
vierde moet wishful thinking plaatsmaken voor concrete acties: het versterken
en bindend maken van internationale randvoorwaarden voor het voorkomen van
falende staten. Ik noem er zeven en nodig de regering uit om daarop in te
gaan.De certificering van alle potentiële conflict-tradegoederen wordt
een verplichting voor toelating tot de Europese markt; daarmee bedoel ik de
handel in diamanten, hout – alle niet-militaire goederen waarmee lokale
oorlogseconomieën worden gefinancierd. Gedragsregels en minimumnormen
voor internationale ondernemingen worden bindend en juridisch afdwingbaar:
geen corruptie, respect voor mensenrechten, geen handel met rebellen en drugsbaronnen.
Er komt een regulering van particuliere militaire ondernemingen, PMO's. De
Europese Unie dient haar instrumenten van politieke dialoog, onder andere
via verdragen en bilaterale contacten, veel serieuzer in te zetten op het
voorkomen van falende staten. Nederlandse militaire inzet wordt gefocust op
het voorkomen van falende staten in vredesmissies, evenals het aanpakken van
gefaalde staten. Deze militaire presentie dient langdurig te zijn om een langjarige
opbouw van een staat te kunnen ondersteunen. Nation- en statebuilding moeten
niet worden gekoppeld aan een westers democratisch stelsel, een overgang naar
een democratie dient gefaseerd te zijn, rekening te houden met de mogelijkheden
en ingebed te worden in het systeem van het land zelf. Ook dienen meer middelen
worden vrijgemaakt. De Nederlandse financiering van activiteiten voor het
voorkomen van falende staten moet worden betaald uit zowel ODA- als non-ODA-middelen
vanwege het belang voor de mensen daar en hier. Er moeten middelen voor ontwikkelingssamenwerking
komen om de situatie in landen niet te laten verslechteren. Dit is geen effectieve
hulp in het vooruitgangsdenken, maar mogelijk zeer effectieve hulp in het
tegengaan van conflicten.Wat stelt het kabinet hiertegenover? Dat valt te lezen in de brief van
11 maart, waarin het kabinet reageert op het uitstekende advies van de
AIV/CAVV Falende Staten: een wereldwijde verantwoordelijkheid. Alhoewel het
kabinet veel van de voorstellen onderschrijft, schiet zijn reactie op een
aantal punten tekort. Het kabinet verwacht niet dat er overeenstemming wordt
gevonden over een algemeen aanvaarde definitie van "falende staten". Daaruit
trekt het kabinet de conclusie dat dit betekent dat in het beleid ten aanzien
van falende staten altijd sprake zal zijn van een ruime mate van beleidsvrijheid,
waarin politieke keuzes doorslaggevend zijn. Dit vraagt om een nadere uitleg.
Misschien helpt het als de minister de Kamer inzicht kan bieden in welke politieke
afweging nu het zwaarst weegt: is dat de manifeste onveiligheid die het bestaan
en de ontwikkelingskansen bedreigt van miljoenen mensen die leven in falende
staten, of is het de mogelijke bedreiging van burgers en bezittingen in het
rijke Noorden door terrorisme, dat in falende staten een rijke voedingsbodem
heeft?De beleidsvrijheid die de regering neemt voor eigen politieke afwegingen
leidt ertoe dat Nederlandse militairen wel in Irak en Afghanistan en niet
in Darfur en Congo actief zijn. Het AIV/CAVV-advies stelt een nieuw paradigma
voor bij de beleidsvorming van het Nederlands buitenlands beleid, namelijk
dat voorkómen van het falen van staten en van de bijbehorende schade
een groter netto-effect heeft dan verdere voortgang in op zichzelf stabiele
staten. Een integrale afweging van Nederlandse belangen zou volgens dat paradigma
moeten leiden tot een grotere inzet van middelen ter preventie van het falen
van staten. De regering onderschrijft deze stelling niet. Het
structureel voorkómen van het falen van staten is echter veelal onmogelijk,
omdat volgens de regering zowel de volkenrechtelijke gronden als de politieke
wil tot ingrijpen ontbreken. Tevens wijst zij erop dat de mogelijkheden om
op effectieve wijze de structurele oorzaken van falen weg te nemen, beperkt
zijn in staten die niet voldoen aan de basisvoorwaarden op het gebied van
goed bestuur.De fractie van GroenLinks heeft er behoefte aan om daar een aantal kanttekeningen
bij te plaatsen. De beginselen van soevereiniteit van staten en van niet-inmenging
in hun binnenlandse aangelegenheden mogen geen schutting vormen waarachter
gemarteld en gemoord kan worden. De verwijzing naar het ontbreken van een
rechtsgrond suggereert dat daarbij vooral wordt gedacht aan militaire preventie
van het falen van staten. Het adviesrapport pleit nu juist voor de preventie
van falende staten door het inzetten van een breed interventierepertoire,
in samenwerking met civil society organisaties en de private sector, zodat
de inzet van militaire middelen zo mogelijk voorkomen kan worden. Evenals
de High Level Panel, het adviesorgaan van Kofi Annan, zeggen wij het volgende:
indien goede argumenten bestaan voor een preventieve militaire actie, ondersteund
door deugdelijke bewijzen, dan moet de kwestie voor de Veiligheidsraad worden
gebracht; die bepaalt uiteindelijk welke actie passend is. Verder moeten er
geen unilaterale preventieve acties komen die de mondiale balans en de norm
van non-interventie in gevaar brengen. De Veiligheidsraad kan ook altijd preventief,
"pre-emptive", ingrijpen als de internationale vrede en veiligheid worden
bedreigd. Dat kan als de Veiligheidsraad veel proactiever op gaat treden als
deze dreigingen worden gesignaleerd. Alleen bij genocide laten wij de "right
to intervene" prevaleren boven het recht op soevereiniteit van individuele
lidstaten. De Genocideconventie is hierover glashelder. De Veiligheidsraad
moet handelen als genocide wordt geconstateerd. Maar de wereld verandert.
We moeten bereid zijn een stap verder te gaan. Bij gruwelijke misstanden zoals
in Darfur en Congo moet de "responsibility to protect" als leidraad gelden.
Het ontbreken van politieke wil om niet in te grijpen in falende staten betekent
natuurlijk geen rem op het vermogen om alternatieven te ontwikkelen. Zo kan
een strategie worden ontwikkeld in samenwerking met gelijkgestemde landen.
Hoe ligt het politieke draagvlak in de EU? Wie ligt dwars en wie niet? Eerlijk
gezegd begrijp ik het niet als politieke wil ontbreekt; iedereen weet toch
dat de gevolgen van dat falen van staten vaak ook burgers treffen die daarbuiten
leven, dat grensoverschrijdende effecten de regionale stabiliteit en veiligheid
in gevaar brengen, dat het bestuursvacuüm in een falende staat een aanzuigende
werking heeft op criminele netwerken in de regio, dat het vaak leidt tot een
bloeiende wapenhandel en conflict trade. Zelfs fungeren zij als uitvalsbasis
voor terroristische netwerken, die hun invloed in beginsel over de gehele
wereld kunnen doen gelden. De "gastvrijheid" die het Taliban-regime in Afghanistan
bood aan Osama bin Laden en zijn Al-Qa'ida-beweging vormt in dit verband een
bittere les. Het is dan ook bijna logisch dat er een heel ruime steun is voor
de politieke wil om te werken aan die falende staten. Ook moet het voor het
kabinet mogelijk zijn om anderen daarvan te overtuigen. Immers, een stabiele
wereld met verantwoordelijke en effectieve soevereine staten is de beste omgeving
voor het bevorderen van economische belangen, het handhaven van de internationale
rechtsorde en het bestrijden van criminaliteit, ziekten, milieuschade en terrorisme.
En daarmee is het eigenbelang het beste gediend.De regering meent ook dat de mogelijkheden om op effectieve wijze de structurele
oorzaken van falen weg te nemen, in staten beperkt zijn. Zij voldoen namelijk
niet aan de basisvoorwaarden op het gebied van goed bestuur. Ook andere sprekers
hebben het net over dat goed bestuur gehad. Een wezenskenmerk van falende
staten is evenwel de afwezigheid van bestuur. Het is dus ook inherent aan
de problematiek van falende staten. Hoe wil de regering dan bijdragen aan
het creëren van optimale voorwaarden voor het versterken van de effectiviteit
en legitimiteit van overheden in die landen? De Amerikaanse econoom Jeffrey
Sachs schrijft in zijn rapport "Investing in Development" dat elke internationale
of nationale strategie om bijvoorbeeld de millennium development goals te
realiseren, ook moet focussen op conflictpreventie en daarmee dus ook op zwakke
of falende staten.In een donorgemeenschap kunnen onze eigen medefinancieringsorganisaties,
maar ook de SNV en hulporganisaties met hun lokale partners, internationale
maatschappelijke organisaties, vakbeweging, religieuze instituties en het
bedrijfsleven een rol spelen in falende staten. Dat is van groot belang, want
zij zien wel mogelijkheden om die doelstellingen te bereiken. Het verdient
dan ook aanbeveling om al deze actoren zitting te laten nemen in een op te
richten raad voor buitenlands beleid. Voor nationale sociaal-economische kwesties
kennen wij in Nederland allerlei overlegcircuits, zoals de Raad van de Arbeid
en de Sociaal-Economische Raad, maar op het terrein van het buitenlands beleid
bestaat niet eens een afgezwakte variant van een dergelijk overleg. De oprichting
van een raad voor het buitenlands beleid zou een interessant initiatief kunnen
zijn. Op deze wijze worden burgers er indirect bij betrokken welke richting
het buitenlands beleid opgaat. Zijn de bewindslieden bereid, dit in overweging
te nemen?De regering steunt de algemene oproep van de secretaris-generaal tot verdergaande
schuldverlichting, maar zij beperkt zich tot landen met een goed begrotingsbeleid
en prudent schuldbeheer. Daar is zeker wat voor te zeggen, maar het biedt
niet altijd een oplossing. Wat zijn evenwel de alternatieven? Met welke andere
middelen denkt de minister in landen met een slecht begrotingsbeleid te werken
aan de MDG's? Schuldverlichting is een van de middelen die het kabinet inzet
om meer financiële armslag te realiseren om zodoende de MDG's te halen.
Het kan toch niet zo zijn dat de bevolking wordt gestraft voor de slechte
boekhouding van het landsbestuur? In dit licht zijn wij, met enige reserve,
verheugd over het bereikte resultaat in de G7. Ik ga hier niet verder op in
omdat de heer Rabbinge hier al in goede termen zijn oordeel over heeft gegeven.
Ik wil wel stellen dat het akkoord, ondanks alle pluspunten, niet ver genoeg
gaat. Veel landen die kwijtschelding nodig hebben om de millenniumdoelen te
bereiken, vallen namelijk buiten de boot. Bangladesh bijvoorbeeld
doet niet mee. Dit land, waar de helft van de bevolking onder de armoedegrens
leeft, betaalt jaarlijks zo'n 650 mln. dollar aan rente en schuldaflossing.
Ook landen als Cambodja en Kenia worden niet van hun schulden verlost, terwijl
zij onvoldoende middelen hebben om te investeren in de eigen bevolking. Van
een historische doorbraak, zoals de G7 claimt, lijkt mij dan ook geen sprake.Wij zijn blij dat het Nederlands Platform Millenniumdoelen de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking vijf bruikbare suggesties heeft doen toekomen.
Het platform suggereert dat Nederland de voortrekkersrol die het op het terrein
van internationale samenwerking heeft, verder moet verdiepen. Ook pleit het
voor een snellere realisatie van de ODA-norm van ten minste 0,7% van het bnp
door landen die deze norm nog niet halen, de realisatie van alternatieve financieringsbronnen,
zoals een verplichte kerosinebelasting, het opschonen van de hulp, extra schuldvermindering
gefinancierd boven op het ODA-budget en het voorkomen van nieuwe onhoudbare
schulden. Volgens mij zijn dit heel bruikbare suggesties. Ik vraag de minister
dan ook om deze suggesties over te nemen.Terwijl in sommige delen van de wereld vrouwen zich meer dan ooit kunnen
ontplooien, zijn er grote gebieden waar het geweld eerder lijkt toe te nemen
dan te verminderen. Dit geldt met name in falende staten. Oorlog is volgens
het gangbare beeld in eerste instantie een mannenzaak. Mannen zijn soldaat,
trekken ten strijde en sneuvelen vervolgens al dan niet heroïsch op het
slagveld. Dat gedurende een oorlog of een gewapend conflict vrouwen net als
mannen een direct doelwit kunnen zijn, is minder algemeen bekend. Systematische
verkrachting van vrouwen behorend tot de "tegenpartij" is vaker wel dan niet
een onderdeel van oorlogvoering. Voorbeelden hiervan zijn de oorlog in het
voormalig Joegoslavië en de gewapende conflicten in Rwanda, Sierra Leone,
Darfur en Congo. Dergelijke verkrachtingen worden vaak gezien als iets wat
nou eenmaal bij oorlog hoort, terwijl er in werkelijkheid sprake is van het
doelbewust gebruiken van een wapen dat gericht is op het vernietigen van de
vijand. Systematische verkrachtingen hebben als inzet om de samenleving te
ontwrichten en de bevolking te demoraliseren. Zij kunnen zelfs gezien worden
als methode van etnische zuivering en als een onderdeel van genocide.Daarnaast is er in tijden van oorlog vaak sprake van een ineenstorting
van de maatschappelijke orde waardoor mechanismen die vrouwen moeten beschermen
tegen geweld, wegvallen. Dit is onder andere zichtbaar in vluchtelingenkampen
waar alleenstaande vrouwen een groot risico lopen om slachtoffer te worden
van seksueel geweld omdat zij door mannen als algemeen bezit worden beschouwd.
In december vorig jaar heb ik het voorrecht gehad om samen met acht vrouwen
van de multireligieuze organisatie Vrouwen voor Vrede een aantal vluchtelingenkampen
op de Molukken te bezoeken en met vrouwen en overheidsdienaren te spreken.
Ook daar heeft, weliswaar op kleine schaal, geweld tegen vrouwen plaatsgevonden.
Het aantal ongewenste zwangerschappen in Ambon is schrikbarend toegenomen.
Veel van deze zaken worden door politici en bestuurders gebagatelliseerd,
met als gevolg dat er maar weinig aandacht voor is.Aan al dit afschuwelijke geweld, of het nou in Afrika of in andere delen
van de wereld plaatsvindt, moet een einde aan komen. Ik vraag de minister
en mijn collega-Kamerleden om zich uit te spreken voor steun aan maatregelen
en voorzieningen die onder andere door Women's Initiative for Gender Justice
zijn voorgesteld. De organisatie bepleit de aanstelling van een gender legal
advisor. Deze functie, die overigens gemandateerd is in het Statuut van Rome,
zal moeten worden bekleed door een expert op het gebied van gender based and
sexual violence, GBSV, die de taak heeft om aanklagers te assisteren bij het
effectief aanpakken van zaken waarbij sprake is van seksueel geweld. Het aanstellen
van een gender legal advisor bij het Internationale Strafhof zal bijdragen
aan het effectueren van het mandaat van het Statuut van Rome en ook aan het
onderzoek naar en begrip van historische patronen van geweld tegen vrouwen,
hetgeen voor het proces van groot belang is. Het zou daarom goed zijn als
de Nederlandse regering zich als een van de States Parties van het Statuut
van Rome zou inzetten voor de aanstelling van een gender legal advisor bij
het ICC. Verder dient de regering zich sterk te maken voor het instellen van
een States Parties subcommissie, die zich speciaal toelegt op het monitoren
van de implementatie van gender mainstreaming in het ICC. Ook hiervoor zou
Nederland zich als een van de States Parties kunnen inzetten. Verder verdient
de bescherming van getuigen en slachtoffers van seksueel geweld in die gebieden
aandacht, met name tijdens het gerechtelijk vooronderzoek. Mag ik op instemming
rekenen van het kabinet?In toenemende mate wordt in het publieke debat gevraagd naar de besteding
van ontwikkelingsgelden, of het nu de reguliere programma's betreft of noodhulp.
Burgers twijfelen, maken zich zorgen. Vaak zijn deze zorgen niet helemaal
terecht, maar dat neemt niet weg dat wij deze kritiek serieus moeten nemen.
Onderzoek naar de besteding van hulpgelden blijft geboden, want daaruit kunnen
wij lessen trekken voor de toekomst. Er gaat veel geld om, maar er wordt nog
maar weinig gedaan om de effectiviteit openbaar te maken. Neem nu de € 35
mln. voor de Molukken. Voor een groot deel loopt dit via internationale hulporganisaties,
de EU en de UNDP. Uit mijn gesprekken met lokale en provinciale bestuurders,
maatschappelijke organisaties en dorpsraden is echter niet gebleken op welke
wijze deze gelden zijn besteed en met welk resultaat. Met hen is nauwelijks
overleg gevoerd. Zij verzekeren mij overigens dat zij geen aanwijzingen hebben
dat het geld niet goed zou zijn besteed; het is alleen niet te controleren.Veel meer zorg wordt geuit door lokale organisaties. Zij hebben inmiddels
besloten om een eigen evaluatieonderzoek te doen, maar ik vind dat wij onze
eigen verantwoordelijkheid moeten nemen. Wij moeten willen weten op welke
wijze het maatschappelijk middenveld betrokken is bij de besteding aldaar,
in hoeverre dit geleid heeft tot versterking van de civil society, hoe de
slachtoffers de hulp hebben ervaren, in hoeverre donororganisaties en lokale
partners een code of conduct hanteren en op welke wijze aandacht is besteed
aan de specifieke positie van vrouwen? Waarom lukt het organisaties als Cordaid, Novib en het Rode Kruis wel om op deze vragen een helder
antwoord te geven? Het gaat dan om allemaal relevante en belangrijke zaken
die bruikbaar zijn voor de huidige inzet van noodhulp, zoals na de tsunami
en in Darfur, en de toekomstige inzet ervan. Doel moet zijn verbetering van
ons noodhulpbeleid. Ik vraag de minister, ons alsnog toe te zeggen met een
dergelijk onafhankelijk onderzoek te komen. Verder dient kritisch te worden
gekeken naar afstemming van beleid tussen donorlanden en organisaties in de
landen waar zij actief zijn. In bijvoorbeeld Burkina Faso zijn relatief veel
donorlanden en organisaties, hetgeen leidt tot veel formulieren, rapportages
en overleg met het bestuur. Kortom, er wordt ontzettend veel beslag gelegd
op de schaarse bestuurscapaciteit van het land. Dit is niet goed. Ze moeten
ook nog het land besturen en voldoen aan de eisen van goed bestuur. Welke
afspraken kunnen er gemaakt worden tussen bijvoorbeeld de Europese landen,
maar ook nationaal tussen de hulporganisaties? Op zijn minst moet het mogelijk
zijn om te komen tot spelregels tussen de Europese landen en hun ontwikkelingsorganisaties.Soms schiet het beleid door de drang om te presteren, door. De medefinancieringsorganisaties
worden belast met een behoorlijke bureaucratische rompslomp die het gevolg
is van verslaglegging die nodig is voor jaarverslagen die DRAM en SMART moeten
zijn. Resultaten zijn van groot belang, transparantie en inzichtelijkheid
eveneens. De belastingbetaler heeft het recht te weten hoe en op welke wijze
zijn euro's worden besteed, maar het moet wel in een juiste balans staan.
Kunt u ons er een indruk van geven hoeveel tijd en geld de mfo's kwijt zijn
aan het bijhouden van meetbare resultaten? Ik vind het al een behoorlijke
vooruitgang dat de mfo's naast de verslaglegging ook informatie geven over
wie de lokale partners zijn en welke programma's door hen worden uitgevoerd.
Daarmee vergroot je de transparantie en de toegankelijkheid voor de bevolking.
Mag ik de minister vragen of dit voor alle organisaties die geld van haar
ontvangen, geldt?Wij willen veel. Ons idealisme gaat ver. Wij mogen niet dezelfde fout
maken als bij het Europees referendum. Voor een effectief mondiaal beleid
is instemming nodig van de bevolking. De les van het "nee" is dat heel hard
gewerkt moet worden aan de broodnodige maatschappelijke instemming. Er moet
nagedacht worden over de huidige inrichting van ons beleid inzake versterking
en verbreding van maatschappelijk draagvlak voor internationale samenwerking
en mondiale vraagstukken. Zo kan erover gedacht worden om een deel van de
middelen te decentraliseren, zodat ook lagere overheden meer zeggenschap en
verantwoordelijkheid krijgen. Het is bekend dat vele organisaties vragen om
meer geld voor draagvlakversterking. Misschien is dat wel wenselijk, maar
het is ook mogelijk om met bestaande middelen meer te genereren. De VNG heeft
de gemeenten een vrijblijvend advies gegeven om ongeveer een halve euro per
inwoner te reserveren op de begroting. De minister zou er vervolgens toe kunnen
overgaan om de gemeenten die dit doen, te belonen met een verdubbeling. Dat
idee kan leiden tot meer betrokkenheid van gemeenten, meer middelen en een
groter draagvlak.GroenLinks maakt zich ook zorgen over de charitatieve markt. Het marktaandeel
van de organisaties die zich bezighouden met fondsenwerving ten behoeve van
internationale hulp, loopt terug. Het marktaandeel zou al met bijna 20% zijn
gedaald. Daarbij doel ik niet op acties zoals in het kader van de tsunami.
Is het in dit licht evenwel nog reëel om van organisaties een grote eigen
bijdrage te vragen? Wij moeten uitkijken dat de veelheid aan fondsenwervingsacties
van ontwikkelingsorganisaties niet tot verhoogde irritatie gaat leiden. Dit
kan namelijk tot gevolg hebben dat het eerder tot afbreuk dan tot versterking
van het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking leidt. Wat denkt de minister
hieraan te doen?Ik kom op mijn laatste punt, het buitenlandbeleid. Hoe men het ook wendt
of keert, de geopolitieke veranderingen van het laatste decennium kunnen niet
zonder gevolgen blijven voor het Nederlands buitenlands beleid. Alleen bij
de heer Van Gennip hoor ik een pas op de plaats, als het gaat om het uitbannen
van kernwapens. Hij had het over de Koude Oorlog en onderhandelingen veertig
jaar geleden, maar daarin zie ik geen verandering.De heer Van Gennip (CDA):Weet de heer Pormes wel hoeveel kernwapens er de afgelopen tien tot vijftien
jaar aan deze kant van de wereld zijn afgeschaft?De heer Pormes (GroenLinks):Wat ik wel weet, is dat altijd systematisch en consistent is geweigerd
om te zeggen of er in het Koninkrijk der Nederlanden kernwapens liggen opgeslagen.
Dat wordt ontkend en men wil daar ook niet op ingaan, maar wij weten het wel.
Mijn punt is evenwel dat er geopolitieke veranderingen zijn en dat het niet
meer een kwestie is van de Koude Oorlog tussen Oost en West. Het is volstrekt
buiten de realiteit om in Nederland kernwapens op te slaan. Ik begrijp dat
niet.De heer Van Gennip (CDA):Stel dat er in Nederland kernwapens zouden zijn, dan lost het op dit moment
verwijderen daarvan zonder dat dit in het kader van een multilateraal perspectief
gebeurt – zie wat de voormalige Sovjet-Unie de laatste jaren gedaan
heeft aan nucleaire ontwapening en wat er in West-Europa gebeurd is –
niets op ten aanzien van een nieuwe nucleaire dreiging.De heer Pormes (GroenLinks):Zo blijven wij gevangen in een vicieuze cirkel.Het Nederlandse buitenlandse beleid lijkt een beetje op een optelsom van
verdragen, Grondwet en moties. Met het beleid moet meer gestreefd worden naar
checks en balances tegen de hegemonie van de Verenigde Staten. Dat moet gedaan
worden door veel meer tegenspel te bieden via de multilaterale weg en de Europese
Unie, alhoewel het laatste een beetje moeilijk begint te worden. Ik wil niet
uitgebreid ingaan op het beleid van de VS, maar ik wil wel twee kwesties aan
de orde stellen waar de minister echt wat tegenover moet stellen. Mijn eerste
punt – dit is reeds eerder als voorbeeld genoemd – is het Amerikaanse
beleid om het Internationaal Strafhof consequent te ondermijnen. De VS zegt
bijvoorbeeld tegen Kenia dat het geen hulp krijgt, tenzij het bereid is om
te tekenen tegen het Strafhof. Dat kan echt niet, daar moet
de minister echt iets tegen ondernemen. Wat denkt hij verder van de ondermijning
van het klimaatverdrag? Ik verwijs naar een artikel in Trouw van 9 juni
met als kop "Olie-industrie zit op schoot bij Bush". Waar het op neerkomt,
is dat Exxon het beleid bepaalt en niet president Bush.Sinds de aanslagen van 11 september is het publieke debat over democratisering
in de regio Midden-Oosten wereldwijd opgelaaid, mede omdat er een verband
lijkt te bestaan tussen mondiale veiligheidsvraagstukken, zoals terrorisme,
gewapend religieus fundamentalisme en het gebrek aan democratie in het Midden-Oosten.
Hoe denkt de minister het democratiseringsproces daar te steunen? Wat kunnen
wij wel of niet doen en wat moeten wij eigenlijk willen in dit verband?Ik mag ten slotte aandacht vragen voor Syrië. Een paar weken geleden
heb ik hier een delegatie van Syrische Koerden mogen ontvangen. Wij hadden
een uitermate constructief gesprek, waarin zij hebben gepleit voor verdergaande
democratisering van Syrië en eerbiediging van de mensenrechten, zoals
het recht op eigen taal en culturele identiteit. Zij spraken hun zorgen uit
over de ontvoering van hun geestelijk leider Machouk. Deze man heeft nog onlangs
Nederland bezocht en heeft gepleit voor naleving van mensenrechten en steun
voor democratische waarden. Deze man is doodgemarteld. Gelijkertijd neemt
de onderdrukking van de Koerden in eigen land toe. Dit is niet acceptabel
en ik vraag de minister van Buitenlandse Zaken, deze kwestie in Europees verband
aan de orde te stellen en de gesprekken over een eventueel te sluiten associatieverdrag
op te schorten. Ik neem aan dat hij de ambassadeur van Syrië heeft ontboden.Voorzitter. Veel vragen, veel opmerkingen, voor een deel instemming met
het beleid, maar ook veel kritiek. Ik dank de bewindslieden voor hun aandacht
en zie de beantwoording met bijzondere belangstelling tegemoet.De heer De Graaf (VVD):Mevrouw de voorzitter. De VVD-fractie heeft met belangstelling kennisgenomen
van de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken in de vernieuwde
opzet. Beoogd zijn een betere aansluiting op de prioriteiten van het buitenlandbeleid,
meer resultaatgerichtheid en een grotere toegankelijkheid. Vooral het laatste
is van belang voor hen, die zoaIs wij in deze Kamer, geen dagelijks werk maken
van buitenlandse zaken en ontwikkelingssamenwerking. De toegankelijkheid en
leesbaarheid van de begroting zijn onmiskenbaar verbeterd: het aantal beleidsartikelen
en daarmee het aantal algemene doelstellingen is gedaald van vijftien naar
acht, het aantal operationele doelstellingen is verminderd van 95 naar 34,
het aantal pagina's van de begroting is afgenomen met circa 100, al mag het
aantal pagina's van de minister van Financiën kennelijk nog wat minder
zijn.Chapeau tot zover, want ik weet uit ervaring hoeveel inspanning het vergt
om een begroting verregaand te transformeren en te vereenvoudigen met ten
minste behoud en, als het kan, verbetering van kwaliteit. Of ook de mogelijkheid
tot sturing op hoofdlijnen is verbeterd, zoals de bewindslieden stellen, valt
nog te bezien. Die is immers van veel meer afhankelijk dan van het door ons
land gevoerde en te voeren beleid, geplaatst als het is in een mondiale context.
Veelzeggend in dit verband zijn passages in de begroting als: "Er geldt in
de meeste gevallen dat Nederland op het internationale toneel slechts een
van de vele actoren is, waardoor Nederland voor de realisatie van doelstellingen
slechts indirect verantwoordelijk is." En: "De relatie tussen door Buitenlandse
Zaken uit te voeren activiteiten en te behalen resultaten is vaak een plausibele
in plaats van een causale."Hier ligt, zo lijkt het, het eeuwige dilemma voor een land als Nederland
bij het geven van vorm en inhoud aan zijn buitenlandbeleid in het algemeen
en aan zijn beleid op het gebied van ontwikkelingssamenwerking in het bijzonder.
Is het ook niet juist dit dilemma, dat steeds weer aanleiding geeft tot discussie
over de mate van onze financiële inspanningen op het terrein van ontwikkelingssamenwerking?
Wat hier ook van zij, het is tegen deze achtergrond dat wij het beleid hebben
te beoordelen, al zou ik deze twee ministers van CDA-huize ter bemoediging
willen herinneren aan het gezegde: waar een (politieke) wil is, is een weg!Nederland heeft een ideaal: een veilige, rechtvaardige en vreedzame wereld
zonder armoede, aldus de openingszin van de beleidsagenda van de bewindslieden.
De heer Franken haalde deze zin ook al aan. Een ideaal, dunkt ons, dat iedere
wereldburger het hoogst in zijn vaandel zou moeten voeren! Bij verdere bestudering
van de beleidsagenda en overige relevante beleidsdocumenten lijkt de volgorde
van begrippen in de formulering van dit ideaal steeds meer betekenis te krijgen.
Het gaat om veiligheid, rechtvaardigheid (of rechtsstatelijkheid), vrede en
armoede, in deze volgorde. Mogen wij hieruit opmaken, dat de bewindslieden
in toenemende mate de realisering van veiligheid, rechtsstatelijkheid en vrede
als conditiones sine qua non beschouwen voor een effectieve bestrijding van
armoede en alle daaraan gerelateerde problemen? Zo ja, wat betekent dat dan
voor de tijdsvolgorde van onze inspanningen en de inzet van onze financiële
middelen? Is de begroting voldoende flexibel om op korte termijn tot een andere
prioritering van budgetten te komen? Wordt de noodzaak om te komen tot een
herdefiniëring van ODA- en non-ODA-middelen hiermee niet extra urgent?
Gaarne vernemen wij de opvattingen van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
hierover, waarbij wij verwijzen naar de schier uitzichtloze discussie aan
de overzijde van het Binnenhof over vervuiling (niet mijn term, maar een term
die daar is gebruikt) van het Ontwikkelingsbudget.Ronduit alarmerend is de waarschuwing van de secretaris-generaal van de
Verenigde Naties, Kofi Annan, in een op 2 juni jl. verschenen rapport,
dat de millenniumdoelstelling om tegen 2015 de verdere verspreiding van hiv/aids
te stoppen, niet zal worden gehaald als de wereldleiders niet meer inspanningen
leveren. Laat staan, dat het lukt de ziekte dan terug te dringen, In plaats
van doelstellingen te formuleren, moeten de wereldleiders nu beslissen hoe
deze te halen, aldus de secretaris-generaal. Aan ons zal het niet liggen,
zouden wij met een blik op de begroting kunnen stellen. Onze bijdrage aan
de bestrijding van hiv/aids wordt immers verdubbeld van € 135 mln.
naar € 270 mln. per jaar in 2007. Wat wel weer schrijnend
duidelijk wordt, is dat onze inspanning een druppel op de gloeiende plaat
blijft, indien anderen hun beloftes niet nakomen. Vergen deze alarmerende
berichten een hernieuwde inzet van Nederlandse zijde, zo vragen wij de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking. Het kan en mag toch niet zo zijn, dat de wereldgemeenschap
het laat afweten in een strijd die door de secretaris-generaal van de Verenigde
Naties de grootste uitdaging van onze generatie wordt genoemd?In dezelfde lijn van achterblijvende inzet en prestaties ligt de zorg
van mijn fractie over in OESO-verband de overeengekomen 0,7%. Het is wrang
te moeten constateren, dat het volume van de bijdragen van de lidstaten qua
groei omgekeerd evenredig lijkt aan de omvang van de wereldproblematiek, uiteraard
de goede lidstaten niet te na gesproken. Graag vernemen wij van de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking of er in de 0,7%-discussie in OESO/DAC-verband
nog enig perspectief aan de einder gloort. De neiging in de Tweede Kamer om
in dit verband te grijpen naar het middel van "name and shame" of "name and
blame" is nog te begrijpen, even los van de vraag of het iets uithaalt, maar
dit geldt wat mijn fractie betreft uitdrukkelijk niet voor pleidooien om als
Nederland dan ook maar een tandje lager te zetten. Dat zou bovendien niet
stroken met de steun die ontwikkelingssamenwerking nog altijd geniet in brede
lagen van de bevolking, blijkend niet alleen uit onderzoeken terzake, maar
meer nog uit de reactie op wereldschokkende gebeurtenissen. Nog onlangs werd
dit duidelijk uit het collectieve gevoel van medeleven met de slachtoffers
van de tsunami, het algemene besef van urgentie voor wat betreft de hulpverlening
en de grote offerbereidheid in de vorm van financiële steun. En de geschiedenis
leert ons, dat hier geen sprake is van een incident.Wat opvalt, is dat natuurrampen (in internationale termen non-man-made
disasters) aanleiding geven tot spontane uitingen van medeleven, die "slechts"
gekanaliseerd behoeven te worden. Bij humanitaire rampen (man-made disasters)
blijken de Samenwerkende Hulpverleningsorganisaties aanzienlijk meer moeite
te hebben om de bevolking tot massale steun te bewegen. De schuldvraag lijkt
aanvankelijk bepalend voor het geefgedrag van de burger, terwijl in beide
situaties ontegenzeglijk sprake is van grote aantallen onschuldige slachtoffers.De heer Kox (SP):U sprak over de ramp aids die ons overkomt. Je kunt zeggen dat dit een
soort natuurramp is, maar deze ramp is ook man-made in die zin dat volgens
Kofi Annan een van de redenen waarom wij de millenniumdoelstellingen niet
gaan halen, de afwezigheid is van het beschikbaar stellen van medicijnen die
er allang zijn. In het allerbeste geval zullen die middelen pas in 2010 ter
beschikking worden gesteld, terwijl men die overal in elke farmaceutische
fabriek zo zou kunnen maken. Maakt dat mensen niet cynisch? Denken zij niet:
wij hebben die middelen en zouden die kunnen geven, maar doen dat pas in 2010
en laten tot die tijd mensen creperen? Moedigt dat niet het cynisme in mensen
aan in plaats van het altruïsme?De heer De Graaf (VVD):Dat zou heel goed kunnen, mijnheer Kox. Ik heb overigens de tegenstelling
non-man-made en man-made gebruikt als grof onderscheid tussen natuurrampen
aan de ene kant en humanitaire rampen aan de andere kant. Het is ontegenzeglijk
waar dat er ook natuurrampen zijn die een man-made oorzaak hebben. Bij de
geefbereidheid van de Nederlandse bevolking op dit punt gaat het er vooral
om of er enigermate sprake is van verwijtbaarheid, bijvoorbeeld aan de overheden
van de landen waarin rampen gebeuren. Ik kom nog over Darfur te spreken. Die
mogelijke verwijtbaarheid lijkt een belangrijke invloed te hebben op de geefbereidheid
van de bevolking in Nederland. Dat zal ongetwijfeld in andere landen niet
anders zijn. Deelt de minister voor Ontwikkelingssamenwerking onze indruk?
Zo ja, zou dan eerdere en ruime voorlichting van overheidswege over crisisgebieden
en dreigende humanitaire rampen niet op haar plaats zijn? Een proactieve opstelling
in dezen kan wellicht leiden tot vergroting van het draagvlak onder de bevolking.
Vaak vertellen wij achteraf wat er is misgegaan. Als wij de bevolking eerder
op de hoogte kunnen brengen van wat dreigt en wat de gevolgen van die dreiging
kunnen zijn, zal de bereidheid om bij te dragen wellicht groter worden.Sprekend over het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking, vraag ik nog
aandacht voor een tweetal onderwerpen, te weten gemeentelijke internationale
samenwerking en een nieuw medefinancieringsstelsel. De tijd dat gemeentebesturen
niet verder keken dan de eigen gemeentegrenzen ligt ver achter ons. Europa
en de mondialisering hebben zowel de burger als de bestuurder de blik over
de landsgrenzen doen richten. Het is zelfs zo, dat burgers tegenwoordig een
reactie van hun gemeentebestuur verwachten bij ingrijpende gebeurtenissen
op het Europese toneel en het wereldtoneel. Waar het gaat om gemeentelijke
internationale samenwerking is de aandacht van gemeentebesturen eerst en vooral
gericht op draagvlak onder de eigen bevolking, en terecht. Contacten over
de landsgrenzen die beperkt blijven tot het bestuurlijke en ambtelijke niveau
blijken op den duur weinig levensvatbaar. De rol van gemeentebesturen is daarom
vaak meer een faciliterende dan een initiërende.De Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) heeft
in haar gedegen rapport "Over solidariteit en professionalisering, Evaluatie
van Gemeentelijke Internationale Samenwerking (1997-2001)" de vinger gelegd
op een behoorlijk aantal knelpunten, met name waar het gaat om doelstellingen,
operationalisering, efficiëntie en effectiviteit. Ook de samenwerking
en afstemming tussen het ministerie en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
behoeft verbetering en hernieuwing. Kan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
aangeven wanneer een herziening van het beleid in dezen aan de orde is en
welke haar inzet daarbij al zijn?De minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft een nieuw medefinancieringsstelsel
met ingang van 2007 aangekondigd. De reden dat mijn fractie hiervoor aandacht
vraagt in relatie tot het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking is, dat
een steeds terugkerende discussie over rol en werkwijze van medefinancieringsorganisaties
niet bevorderlijk is voor dat draagvlak. Mijn fractie hecht eraan, dat een
nieuw medefinancieringsstelsel zal voorzien in heldere voorwaarden om in aanmerking
te komen voor medefinanciering, met name op het punt van transparantie
van werkwijze en organisatie, alsmede tijdigheid, volledigheid en deugdelijkheid
van de verantwoording van de besteding van overheidsgelden.Bij het volgen van de ontwikkelingen in de regio Darfur kan ik een gevoel
van schaamte niet onderdrukken. Het lijkt er toch ook hier weer op, dat de
internationale gemeenschap, onder leiding van de Verenigde Naties, een abonnement
heeft op te laat komen. Het gevoel, dat wij in de internationale politieke
arena nog maar bitter weinig zijn opgeschoten waar het gaat om tijdig en doortastend
optreden bij humanitaire rampen van deze omvang, wordt nog eens versterkt
bij het lezen van de lotgevallen van de Canadese lt.generaal Roméo
Dallaire, de commandant van de VN-troepenmacht UNAMIR in Rwanda in 1993/1994.
Is de weg naar de hel op het wereldtoneel dan toch geplaveid met goede voornemens?
En zou de voorziene reorganisatie van de VN hier wel enige oplossing kunnen
bieden voor de toekomst? Graag vernemen wij ook hierover de opvattingen van
de bewindslieden. Tevens leggen wij hun de vraag voor naar de Nederlandse
inzet bij de komende onderhandelingen in VN -verband.Met instemming heeft mijn fractie kennisgenomen van het doorbreken van
het taboe op het inschakelen van het internationale bedrijfsleven, waaronder
het Nederlandse, in het kader van ontwikkelingssamenwerking. Zo ergens, dan
geldt hier het alle hens aan dek! Een gezamenlijk optreden in publiekprivate
samenwerking, ook in financiële zin, kan het bereiken van de gestelde
doelen alleen maar dichterbij brengen. Het streven naar meer coherentie tussen
het handelsbeleid, met een verdere liberalisering van de wereldhandelsmarkt,
en het ontwikkelingsbeleid kan op onze steun rekenen. Hetzelfde geldt voor
de ontbinding van de hulpverlening, waar mogelijk, omdat de armslag van het
ontvangende land hiermee aanmerkelijk kan worden vergroot. De Verenigde Naties
hebben 2005 uitgeroepen tot het jaar van het microkrediet, zoals al eerder
is opgemerkt. Onze vraag is of de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
iets kan zeggen over haar verwachtingen van dit instrument en de wijze waarop
ons land hiervan gebruikmaakt. Kennelijk is men wereldwijd op de hoogte van het feit, dat vandaag in
dit huis het beleidsdebat Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking wordt
gehouden en kennelijk heeft men gemeend kort tevoren bewijzen van goede wil
te moeten afgeven. Wij verwelkomen de berichten, dat de G8 verstrekkende besluiten
in het vooruitzicht hebben gesteld over de kwijtschelding van schulden en
de wereldwijde bereikbaarheid van aidsremmende medicijnen, met alle beperkingen
op deze voornemens die zijn aangegeven, zowel waar het gaat om de kwijtschelding
als waar het gaat om de bestrijding van aids. Tegelijkertijd zijn wij natuurlijk
ook benieuwd naar de reactie van de ministers. Wij hebben al enige reactie
mogen vernemen, maar wellicht kan daaraan iets worden toegevoegd en kan er
verder worden uitgeweid. Wat betekent bijvoorbeeld de opstelling van de G8
voor Nederland? Wat betekent de kwijtschelding voor ons beleid? Een vraag
die daarbij kan worden gesteld, is of hier ook garanties in te bouwen zijn
voor het terugdringen van corruptie. Kwijtschelding betekent dat grote sommen
geld vrijvallen die nu als rente en aflossing moeten worden betaald. Wat gaat
er met dat geld gebeuren? Dat is kennelijk in die landen beschikbaar. Moeten
er bij de kwijtschelding niet onmiddellijk garanties worden aangebracht die
misbruik van dat vrijvallende geld kunnen voorkomen?Ik rond af met een slotopmerking die mij terugbrengt naar het begin van
mijn betoog. De nieuwe opzet van de begroting met zijn betere aansluiting
bij de prioriteiten van het buitenlandbeleid, meer resultaatgerichtheid en
een grotere toegankelijkheid, vraagt om een complement: een adequate monitoring,
nationaal en internationaal, niet van procedures, maar van de doelmatigheid
en doeltreffendheid van het uitgevoerde beleid. Wij vragen ook hiervoor de
blijvende aandacht van de bewindslieden.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Dees (VVD):Mevrouw de voorzitter. Voor de VVD-fractie zijn sterke Europese samenwerking,
revitalisering van het transatlantisch verbond en een robuust en effectief
multilateralisme de pijlers waarop het beleid inzake vrede en veiligheid,
duurzame ontwikkeling en rechtsstaat, democratie en mensenrechten moet worden
ontwikkeld en uitgevoerd. Over Europa en de transatlantische samenwerking
hebben in dit huis reeds eerder afzonderlijke debatten plaatsgevonden. Ik
wil nu volstaan met een enkele opmerking over deze twee aspecten.Het Franse en Nederlandse "neen" tegen de Europese grondwet is bij velen
van ons hard aangekomen. Zonder de Europese idealen te verliezen, moeten wij
de uitslag van het referendum respecteren. In ieder geval vraagt de uitslag
om een grondige analyse van de oorzaken en motieven. Pas na zo'n analyse zijn
verantwoorde conclusies te trekken over hoe nu verder te gaan. Hoe staat de
regering hier tegenover en wat zal haar inzet zijn op de Europese Top eind
deze week?De transatlantische relaties moeten worden versterkt. De NAVO is zowel
door de Verenigde Staten als door de Europese Unie te veel verwaarloosd. De
Atlantische verhoudingen zijn, ook door de reizen van president Bush en minister
Rice, wat meer ontspannen geworden. Maar ook bij ons galmt de beeldspraak
van de Amerikaanse wetenschappelijk publicist Robert Kagan uit 2002 "Amerikanen
zijn van Mars, Europeanen van Venus" nog steeds na. De Nederlandse Atlantische
Commissie bepleit terecht dat in 2005 hard moet worden gewerkt aan implementatie,
aan concrete resultaten.In dit debat wil ik wat uitvoeriger ingaan op de noodzaak van een robuust
en effectief multilateralisme via hervormingen van de Verenigde Naties. Een
effectief multilateralisme is onzes inziens geen vervanging van krachtige
Europese en transatlantische samenwerking. Zij liggen wat ons betreft in elkaars
verlengde, vullen elkaar aan, passen bij het Nederlands belang en zijn noodzakelijke
voorwaarden om mondiale bedreigingen en uitdagingen te lijf te gaan.De afgelopen jaren zijn veel studies verschenen en voorstellen gedaan
om de Verenigde Naties te hervormen. Van zeer recente datum zijn er inspirerende
en hopelijk baanbrekende rapporten vanuit de Verenigde Naties zelve. Eind
vorig jaar het rapport van het High-level Panel en op 21 maart
jl. de visie van secretaris-generaal Kofi Annan met de titel "In larger freedom,
towards development, security and human rights for all". In eigen land heeft
de Adviesraad Internationale Vraagstukken reeds eerder belangrijke adviezen
uitgebracht – ook recentelijk is er nog een advies gekomen – die
tekortkomingen in het mandaat, de structuur maar vooral ook de cultuur van
de Verenigde Naties blootleggen. In mijn eigen liberale kring hebben Bolkestein,
Van Aartsen en recentelijk Pieter van de Stadt en Thomas Venema in Liberaal
Reveil van april 2005 gepubliceerd over de mankementen van de VN-systeem en
suggesties gedaan voor verbeteringen. Van de Stadt en Venema geven hun artikel
de kop"VN-Handvest beschermt dictators en krijgsheren". Eigenlijk is dat ook
zo. Het Handvest dat uit 19945 stamt, gaat uit van staatssoevereiniteit, legitimeert
militaire interventies in andere landen eigenlijk uitsluitend in geval van
zelfverdediging en geeft geen solide basis voor militaire interventies –
natuurlijk als ultimum remedium – ingeval van falende staten, genocide
en etnische zuiveringen. Uit al deze rapporten en studies, internationaal,
nationaal en liberaal, trekt mijn fractie de conclusie dat hervormingen van
het VN-systeem noodzakelijk maar ook heel urgent zijn. Naar haar mening moet
het bij de hervorming van de VN vooral gaan om enkele belangrijke punten.
In de eerste plaats is dat een herformulering van de gedateerde doelstellingen
zoals neergelegd in het Handvest en het gedateerde mandaat van de VN. In de
tweede plaats vernieuwing van oude structuren. In de derde plaats –
misschien is dit nog wel het allerbelangrijkste – vergroting van legitimiteit
en effectiviteit. Op deze punten kom ik aan de hand van voorbeelden terug.
Ik noem daarbij dan het Handvest, de huidige gang van zaken in de Commissie
voor de mensenrechten en de vraag hoe de hervormingsvoorstellen die er nu
liggen voldoende steun kunnen krijgen, de implementatie dus.Eerst het Handvest. Principieel gezien zijn er verschillende argumenten
waarom een herziening van het Handvest noodzakelijk is. Het Handvest is –
om het maar eenvoudig te zeggen – met name geschreven om oorlog te voorkomen
en het recht op zelfverdediging te versterken. In de ontwikkeling van het
volkenrecht zien wij dat verschillende artikelen van dat Handvest ietwat zijn
opgerekt. Dat is waar en dat is ook wel goed geweest, maar het Handvest is
qua legitimiteit en effectiviteit onvoldoende toegesneden op de nieuwe bedreigingen
van vrede en veiligheid, zoals het internationaal terrorisme en het fenomeen
van de falende staten en van de schurkenstaten. Een tweede reden is dat ook
Kofi Annan inhoudelijk gezien argumenten aandraagt voor herijking van het
Handvest. Terecht stelt de minister in zijn een brief van 26 april 2005
aan de Tweede Kamer dat het in het rapport Kofi Annan gaat om "de geïntegreerde
aanpak van de hedendaagse uitdagingen op het gebied van ontwikkeling, veiligheid
en mensenrechten vanuit het idee van vrijheid voor iedereen". Met zijn pleidooien
voor "Freedom from Want", "Freedom from Fear" en "Freedom to live in Dignity"
geeft de Kofi Annan een actuele invulling aan onzes inziens universele principes,
zoals Roosevelt die op 6 januari 1941 in zijn indrukwekkende State of
the Union verwoordde.De stelling dat structuurverandering vooral pas dan effect zal hebben
als er tegelijk cultuurveranderingen plaatsvinden, wil ik beschouwen aan de
hand van het functioneren van de huidige Commissie voor de mensenrechten van
de VN, die bestaat uit 53 lidstaten, inclusief Nederland. Niet elke VN-lidstaat
is daar dus lid van. Recentelijk, namelijk van 14 maart tot 21 april
jl., heeft deze commissie te Genève weer vergaderd. Blijkens het verslag
heeft Nederland daar een actieve en constructieve rol vervuld, waarvoor onze
complimenten. Omdat wij geloven in het nut van deze commissie, in het nut
van "naming and blaming" verwelkomen wij een aantal landenresoluties waarin
veroordelingen worden uitgesproken inzake de mensenrechten in Birma, Noord-Korea,
Cuba, Sudan en Congo. Toch is ons oordeel over het functioneren van de mensenrechtencommissie
om een aantal redenen negatief. In de eerste plaats zijn de discussies in
die commissie buitengewoon gepolitiseerd. Een politieke overwinning –
het woord zegt het eigenlijk al – wordt vaak belangrijker geacht dan
de mensenrechten zelve. In de tweede plaats is de commissie erg ongeloofwaardig
omdat een zelfs herhaaldelijk veroordeeld land als Cuba gewoon lid kan blijven
en zelfs probeert de eerste viool te spelen in de veroordeling van andere
landen, zoals de Verenigde Staten. In de derde plaats worden ook om politieke
redenen herhaaldelijk no-action-moties aangenomen die een veroordeling van
landen die de mensenrechten hebben geschonden wegschuiven. Ook de Europese
landen mogen wat het functioneren van de mensenrechtencommissie betreft de
hand in eigen boezem steken. Er werd verdeeld gestemd inzake het Israëlisch
nederzettingenbeleid en de terechte Nederlandse pleidooien om de mensenrechtensituatie
in Iran en Saoedi-Arabië aan de kaak te stellen, hadden onvoldoende draagvlak
in de Europese Unie. Vooral in het geval van Iran betreuren wij dat ernstig,
mede gezien de patstelling in de onderhandelingen over het nucleair dossier.Kofi Annan stelt nu voor om de mensenrechtencommissie te vervangen door
een Human Rights Council die als hoofdorgaan van de VN op gelijke voet zou
kunnen functioneren als de Veiligheidsraad voor vraagstukken van vrede en
veiligheid en de Ecosoc voor ontwikkelingsvraagstukken. Ons spreekt deze verbreding
en verdieping wel aan. Je zou dit ook al een bijdrage aan de mainstreaming
kunnen noemen, al moet die natuurlijk in alle organen doorwerken. Maar, zo
is onze vraag, kan Nederland een constructie voorstellen waarin lidstaten
van de Human Rights Council kunnen worden geschorst voor hun werk in die council
als zijzelf veroordeeld zijn op het gebied van de mensenrechten? Wij vinden
eigenlijk op dit moment al dat een land dat veroordeeld is op het punt van
de mensenrechten moet worden geschorst van werkzaamheden van de mensenrechtencommissie.
Dat land hoeft niet geroyeerd te worden uit de VN, want dat zal contraproductief
werken. Deelt de minister onze opvatting dat bij het functioneren van zo'n
nieuwe Human Rights Council niet politieke overwegingen, maar de feitelijke
mensenrechtensituaties centraal moeten staan?Hoe schat – nu spreek ik weer over het totaal aan voorstellen van
de secretaris-generaal van de VN – de minister de kansen op aanvaarding van de institutionele hervormingen in? Kan hij met name ingaan op
aspecten als herziening van het Handvest, de hervorming van de Veiligheidsraad
en het mensenrechtendossier? Ik deel de vrees die de minister in een stuk
heeft uitgesproken dat dit wel eens heel lastig zal kunnen zijn, omdat de
discussie over de samenstelling van de Veiligheidsraad wel eens blokkerend
kan gaan werken – hij gebruikte zelf het woord "gijzeling" – de
rest van de voorstellen zou kunnen gaan gijzelen. Dat zou een bijzonder onbevredigende
situatie zijn. Zou het denkbaar zijn dat eerst een beslissing wordt genomen
over alle hervormingen exclusief de samenstelling van de Veiligheidsraad en
daarna separaat over de Veiligheidsraad?Versterking van de parlementaire component – ik zeg dit ook een
beetje als voorzitter van de Nederlandse IPU-delegatie – en een hechte
samenwerking met de niet-gouvernementele organisaties zijn eveneens gewenst.
Kan de minister bepleiten dat de Interparlementaire Unie – de vereniging
van 140 parlementen in de wereld – wordt beschouwd als het parlementaire
lichaam van de VN? Dat zou het grote voordeel hebben dat er weinig extra organisatie
nodig is en het zou het draagvlak in de nationale parlementen voor veranderingsprocessen
in de VN kunnen vergroten, omdat in de IPU immers parlementariërs uit
140 landen tweemaal per jaar de gelegenheid hebben om te debatteren over de
gang van zaken in de VN. Dat kan een doorwerking hebben naar de nationale
parlementen die volgens mij alleen maar positief kan werken op hervormingsvoorstellen.Voorts vraagt de VVD-fractie aandacht voor de implementatie van de voorstellen.
Welke indruk heeft de minister daarover tijdens zijn verschillende wereldreizen
opgedaan? Samenwerking van Europese landen en andere bondgenoten op het gebied
van de rechtsstaat, democratie en mensenrechten liggen natuurlijk voor de
hand, maar wij zijn ook uitermate gecharmeerd van het initiatief van de Mexicaanse
president Fox om een "Group of Friends on UN Reform" op te richten. Nederland
doet daar gelukkig aan mee, naast veertien andere landen van heel verschillende
signatuur uit alle werelddelen. In de krant heb ik gelezen dat op maandag
6 juni een ministeriële bijeenkomst van deze groep van 15 landen
in Nederland was gepland. Kan de minister ons informeren over de resultaten
van dit initiatief?Ook goede inhoudelijke discussies over onze strategische relatie met China
zijn van groot belang. Die discussie moet niet alleen in eigen land worden
gevoerd, maar ook Europees, transatlantisch en met andere landen in Azië.
China ontwikkelt zich als een belangrijke economische macht die daaraan ook
politieke invloed meent te kunnen ontlenen. Zo zijn de Chinezen stevig aan
het investeren in havens op de olieroute naar de Perzische Golf om olietoevoer
naar China veilig te stellen. China is zo ook van belang bij het realiseren
van stabiliteit, van vrede en veiligheid in het Midden-Oosten. Dus een goede
samenwerking met China is strategisch, politiek en economisch van belang.
Maar tegelijkertijd – ik zeg dat er met grote nadruk bij – baart
de situatie in China ons grote zorgen, zorgen die ook in de Aziatische regio
bestaan. Vooral de recente anti-Taiwanwetgeving van China heeft zaken onnodig
op scherp gesteld. Op 14 maart 2005, dus zeer recent, werd de anti-afscheidingswet
door het Chinese Nationale Volkscongres aangenomen. De artikelen 8 en 9 van
deze anti-afscheidingswetgeving geven feitelijk carte blanche aan militair
China om Taiwan binnen te vallen. Dat scenario moet toch onaanvaardbaar zijn?
Wat kan China ertoe bewegen om terug te komen op deze artikelen die als bedreigend
worden ervaren door veel andere belangrijke landen in de regio, zoals Japan,
en die Taiwan als realiteit volstrekt ontkennen?Het punt Taiwan licht ik er in dit verband nog even uit. Sinds 1949 heeft
Taiwan zich ontwikkeld tot een feitelijke realiteit. Taiwan kan op het punt
van democratie, rechtsstaat en mensenrechten in algemene zin de toets der
kritiek doorstaan. China niet. Zou Taiwan op de Balkan of in de voormalige
Sovjet-Unie hebben gelegen, dan zouden wij het allang zelfbeschikkingsrecht
en volkssoevereiniteit hebben gegund.Na zijn recente reis naar China en Japan verklaarde minister Bot dat "deze
anti-afscheidingswet niet behulpzaam is geweest in de context van een vreedzame
oplossing". Wij vinden dat een understatement. De VVD-fractie trekt nu in
elk geval de conclusie dat de mensenrechtensituatie in China zorgelijk is,
dat de anti-Taiwanwetgeving niet aanvaardbaar is en dat China moet inzetten
op samenwerking, depolarisering en stabiliteit in de regio. Alleen al daarom
zou opheffing van het wapenembargo, zoals door sommige EU-landen bepleit,
een verkeerde beslissing zijn. Terecht heeft de Tweede Kamer zich hiertegen
verzet. Zitten de EU-landen op het punt van dat wapenembargo nog steeds op
een verschillende lijn en deelt de minister onze opvatting dat een gezamenlijk
en eensgezind opereren door EU en VS wenselijk is?Bevordering van de dialoog in dit deel van Azië is natuurlijk een
belangrijk middel en er zouden ook goede oplossingen voor praktische problemen
moeten worden gevonden. Zo zou in verband met een effectieve bestrijding van
uiterst bedreigende infectieziekten participatie van Taiwan als waarnemer
in de Wereldgezondheidsorganisatie een logische stap zijn, zoals Taiwan ook
participeert, zelfs als lid, in de World Trade Organisation. Waarom is Nederland
niet actiever in dit dossier?Mevrouw de voorzitter. De afgelopen jaren is het buitenlandse beleid erg
op Europa gericht geweest. Daaraan lagen natuurlijk tal van inhoudelijke doelstellingen
ten grondslag die wij ook ondersteunen. En natuurlijk had die focus op Europa
ook te maken met het Nederlands voorzitterschap van achtereenvolgens de OVSE,
de Raad van Europa en de Europese Unie. Ook de conventie en het referendum
hebben veel energie gevraagd. Nu is er opnieuw het risico dat de focus wederom
te exclusief op Europa wordt gericht en dat de beïnvloeding van mondiale
ontwikkelingen te veel in de luwte blijft. Daarom heb ik namens de VVD-fractie
een groot deel van mijn betoog besteed aan de noodzaak van versterking van
het multilateralisme, zowel qua legitimiteit als qua effectiviteit en van
een herstructurering van de VN. Wij hopen dat de regering zich hiervoor zeer
hard zal inzetten, daar heel veel energie aan zal besteden. Ik wens de minister
daarbij veel succes toe en hoop dat hij in september met goede resultaten
terug zal komen.De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. De lengte van dit debat bewijst
eens te meer dat wij in Nederland meer buitenland dan binnenland hebben. Het
is merkwaardig dat dit nog niet heeft geleid tot salarisdifferentiatie bij
de bewindslieden. Zij die vrijwel de hele wereld moeten doen, krijgen hetzelfde
salaris als zij die slechts een klein landje aan de zee moeten doen. Of het
zou moeten zijn dat onze minister van Buitenlandse Zaken natuurlijk boven
op zijn salaris nog AOW ontvangt – net als iedere daartoe gerechtigde
Nederlander – en dat beide bewindslieden gerechtigd zijn om op onze
kosten en in tijd van de baas voortdurend de wereld rond te reizen. Dit is
hen echter graag gegund in ruil voor goed beleid en daarover hebben wij het
vandaag, mede naar aanleiding van de begroting van het ministerie van Buitenlandse
Zaken. De complimenten die de heer De Graaf heeft gemaakt over de vormgeving
van de begroting zijn ook de mijne.Ik had mij kunnen voorstellen dat wij dit debat met een andere minister
van Buitenlandse Zaken hadden moeten voeren. Het had zo maar gekund dat deze
minister besloten had dat de vertrouwensbreuk tussen hem en de Nederlandse
bevolking over de richting en het tempo van de Europese eenwording beter door
een andere bewindspersoon hersteld zou kunnen worden. Per slot van rekening
had hij nogal krachtige woorden gebruikt om de bevolking tot een ja-stem op
1 juni aan te zetten of om anders maar thuis te blijven. Nu hij toch
op zijn plaats is gebleven, hoor ik graag van hem hoe hij die breuk denkt
te kunnen helen.Ik had die vraag ook graag gesteld aan de staatssecretaris van Europese
Zaken, maar die is hier vandaag niet. Ik heb begrepen dat hij na de voor hem
tegenvallende uitspraak een dolle doorzakavond in Den Haag heeft gehad, maar
de naweeën daarvan zullen nu wel verdwenen zijn. Wellicht is de minister
bereid om mijn vraag over te brengen aan de staatssecretaris. Ik hoor graag
hoe hij denkt om te gaan met de Nederlandse bevolking die zo massaal nee tegen
zijn beleid heeft gezegd.De minister voor Ontwikkelingssamenwerking deelde ook enthousiast grondwetfoldertjes
uit in Scheveningen. Zij moet het warm hebben gehad in haar mantelpakje en
ik heb bewondering voor haar inzet. Toch hoort zij niet tot de eerstverantwoordelijken
voor de afgestrafte Europapolitiek van het kabinet. Op momenten dat haar collega'
s deden alsof het de Europese Grondwet of de zondvloed was, was zij het aan
haar portefeuille verplicht om voortdurend te melden dat de wereld echt veel
groter is dan de Europese Unie en dat er problemen zijn van een heel andere
maat die schreeuwen om oplossingen. Zij zou hier dus alleen niet hebben gezeten
als het hele kabinet gevolg had gegeven aan het massale nee op 1 juni,
bijvoorbeeld omdat de minister-president naar eigen zeggen door die uitspraak
in het buitenland voor gek staat. Daarmee schijnen hij en het hele kabinet
inmiddels echter weer wonderwel te kunnen leven, mits de Belgen er hun mond
over houden.Nu ook de minister voor Ontwikkelingssamenwerking dus gebleven is, ben
ik erg benieuwd hoe zij de laatste ontwikkelingen op haar beleidsterrein duidt.
Ik heb het dan over het goede nieuws dat afgelopen weekeinde uit Schotland
kwam, namelijk het besluit van de rijkste landen van de wereld om de armste
landen van de wereld hun schulden kwijt te schelden, althans een deel van
de schulden voor althans een deel van de armste landen. Als ik het goed zie
schelden wij vooral schulden kwijt aan landen die toch al niet zo goed van
betalen waren. Echt armer worden wij er dus niet van, zo vraag ik de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking. Ruim € 1 mld. per jaar is veel geld
voor arme landen, maar afgezet tegen Nederlandse normen niet zo heel veel
en al helemaal niet gemeten aan het vermogen van de rijke landen samen. Ik
kan het cynisme van collega Rabbinge op dit punt dan ook wel voor een deel
billijken.Het blijft overigens wrang dat er nu landen blij zijn dat zij hun schulden
kwijt zijn, terwijl eigenlijk toch geldt: hoe meer schuld, hoe meer vreugde.
Het rijkste land ter wereld is ook het allerrijkste aan schulden en er is
een verband tussen beide. Het kwijtschelden van schulden is dan ook hooguit
een deel van een oplossing van het probleem van de wereldwijde armoede. Het
zou van veel groter belang zijn als alle ontwikkelde landen zouden doen wat
wij al zo lang geleden afgesproken en beloofd hebben, namelijk minder dan
1% van hun bruto binnenlands product aan ontwikkelingssamenwerking besteden.
Daar is echter weinig uitzicht op. Kan de minister aangeven wat er op dit
punt wellicht nog in de G7/G8-koker zit? Of moeten wij het hiermee doen? Wij
moeten er in ieder geval voor oppassen dat wij onszelf niet als overdreven
gul gaan zien na het akkoord van afgelopen week. Dit neemt niet weg dat ik
blij ben dat er nu eindelijk weer eens een zichtbare stap gezet wordt.De opmerking van de minister in de media dat we niet alleen vis moeten
geven aan arme landen maar er de hengels bij moeten leveren, is terecht. Waaraan
we nog zouden moeten toevoegen dat het viswater niet voortdurend verziekt
mag worden door diegenen die met hun economische en financiële schrobnetten
al de meeste vissen ophalen. Ik neem aan dat de minister het daarmee eens
is. Als zij trouwens "hengels" zegt, bedoelt zij dat natuurlijk overdrachtelijk
maar hopelijk niet dusdanig overdrachtelijk dat daar ook bommen, granaten,
kanonnen en raketten onder kunnen worden verstaan. Die maken juist immers
steeds weer kapot wat opgebouwd is. In die zin is het inderdaad obsceen te
noemen zoals sommige Britse parlementariërs doen, dat het Verenigd Koninkrijk
dat nu trots als een pauw rondloopt als initiatiefnemer tot de schuldendelging,
in de afgelopen vijf jaar zijn wapenexport naar Afrika verviervoudigde tot
een bedrag van € 1,5 mld. Moeten we daarvoor de nieuwe Britse ambassadeur
niet eens uitnodigen op het ministerie van Buitenlandse Zaken om tekst en
uitleg te geven? Hoe staat het trouwens met onze eigen balans op dat punt?
Hoe is bij ons de verhouding tussen geëxporteerde wapens en hengels?
Overigens zeg ik in de richting van de heer Dees dat ik het ermee eens ben
dat wij geen wapens aan China moeten leveren. Misschien zijn onze motieven
anders, maar de motie-Van Baalen/Van Bommel heeft het hele parlement tot dit
goede besluit gebracht en ik hoop dat de regering hieraan vasthoudt.Wij zouden ons moeten realiseren dat wij deze schuldsanering al meer dan
vijf jaar geleden hadden beloofd. Het is dan ook wat overdreven om de aanduiding
"historisch" op het akkoord van afgelopen weekeinde te plakken. De minister
voor Ontwikkelingssamenwerking heeft het ook al gezegd: dit akkoord is mooi,
maar niet voldoende. Graag hoor ik haar uitleggen wat zij wel
voldoende zou vinden en wat Nederland daaraan zal bijdragen, want de wereld
is naar onze mening wel echt toe aan een historisch akkoord! "Make poverty
history" is een kordate slogan die mij erg aanspreekt en die bij al onze burgers
een warme plek zou mogen krijgen. Net als: "Elke dag een fatsoenlijk bord
eten voor iedereen" wat kort samengevat het streven is van de Braziliaanse
president Lula. Zulke klare taal kan écht harten en hoofden veroveren
en mensen mobiliseren en dit is hard nodig willen wij de oorlog tegen de armoede
winnen.Onze regering zal het voorbeeld moeten geven. Daarom vraag ik de bewindslieden
wat Nederland bijvoorbeeld in september zal inbrengen als de Verenigde Naties
opnieuw over armoedebestrijding praten. Zullen zij dan ook de al vaker genoemde
microkredieten aan de orde stellen en de mogelijk positieve uitwerking die
dergelijke kredieten op het leven van heel veel mensen kunnen hebben?Welke bijdrage zullen wij leveren om in december op het overleg van de
Wereldhandelsorganisatie in Hongkong tot werkelijke beperking van de Europese
en Amerikaanse landbouwsubsidies te komen zodat andere landen en andere mensen
een eerlijke kans op de wereldmarkt krijgen?Hoe kan Nederland er een bijdrage aan leveren dat de echte massavernietigingswapens
van deze wereld worden aangepakt en ik doel dan om uitdroging, malaria en
aids? Wij hebben daar de kennis, het geld en de middelen voor, maar de economische
en politieke wil ontbreekt en dit leidt ertoe dat jaarlijks miljoenen mensen
een pover leven leiden en uiteindelijk de dood in worden gejaagd.Hoe kunnen wij verhinderen dat de Wereldbank na het échec in de
jaren tachtig weer moreel failliet gaat nu de Amerikaanse "hardliner" Wolfowitz
daar als een kat over het aquarium mag heersen?Met het akkoord van Gleneagles halen wij de Millenniumdoelstellingen nog
lang niet binnen. Nog erger, zoals het zich nu laat aanzien worden zij niet
gehaald. Dat zie ik toch goed? Wat zullen wij daar aan doen na deze zeker
belangrijke stap van het afgelopen weekeinde? Hoe realiseren wij dat, zoals
beloofd, binnen tien jaar na nu de armoe in de wereld ten minste gehalveerd
is, alle kinderen naar school kunnen en aidsmedicijnen voor iedereen beschikbaar
zijn, om maar enkele van de doelstellingen te noemen? Is de minister het met
mij eens dat wij echt plank gas moeten geven om te voorkomen dat over tien
jaar miljoenen wereldburgers van een vreselijk koude kermis thuiskomen en
wij ons als rijk deel van de wereld onsterfelijk belachelijk hebben gemaakt?
Deelt de minister onze opvatting dat het niet halen van de millenniumdoelstellingen
voor de hele Westerse wereld een compleet brevet van onvermogen betekent als
het gaat om het eerlijker delen van de welvaart? En dat zo'n brevet geschreven
zal worden in de vorm van miljoenen mensen die door ons falen onnodig zullen
blijven sterven aan honger, ziekte en gebrek? De geschiedenis zal hier hard
over oordelen.Is het niet zaak dat wij stilaan zelf weer het goede voorbeeld geven bijvoorbeeld
door ons budget voor ontwikkelingssamenwerking gaandeweg te verhogen naar
bijvoorbeeld 1% van het bruto binnenlands product? Wij kunnen wel steeds roepen
dat andere landen niet genoeg doen en wij aan de kop staan – wat helemaal
klopt – maar zou het niet veel uitdagender zijn om bijvoorbeeld samen
met andere goede gevers te laten zien dat wij onszelf niet laten afremmen
door wangedrag van andere landen? Ik ben er erg voor om op het terrein van
de ontwikkelingssamenwerking tot een kopgroep te komen. Collega Van Gennip
wees al op het feit dat kleine landen als Noorwegen en Zweden erin slagen
op het gebied van de ontwikkelingssamenwerking dingen te doen die veel grotere
landen niet kunnen presteren. Ik zou graag zien dat onze regering initiatieven
neemt om met die landen te laten zien dat het echt veel beter kan en dat dit
niet ontzettend veel meer hoeft te kosten. Met een beter georganiseerde en
een beter geïnspireerde ontwikkelingssamenwerking kunnen wij veel meer
doen dan het povere beetje dat nu wereldwijd wordt ondernomen.Juist op het terrein van de ontwikkelingssamenwerking zouden wij er ook
naar moeten streven om ons beleid beter te verbinden met de bevolking. Uit
periodiek onderzoek onder de leden van mijn partij blijkt dat de ongelijke
verdeling van de welvaart op de wereld door hen als het grootste probleem
wordt gezien en het aanpakken ervan als de grootste uitdaging. Onderzoeken
van onder andere het Sociaal en Cultureel Planbureau geven aan dat die gedachte
niet uniek is voor onze achterban, maar veel breder gedeeld wordt. Ook door
de achterban van de heren Van Gennip, Pormes en De Graaf. Het is eigenlijk
een vrij normale menselijke reflex om te zeggen dat eerlijk delen een normale
bezigheid zou moeten zijn. Er bestaat naar mijn mening nog steeds een goede
basis voor verdergaande internationale solidariteit. De heer Van Gennip meent
dat dit begrip wat versleten is, maar volgens mij kan het mensen in de toekomst
nog steeds motiveren. Ik nodig de regering uit hiervan gebruik te maken en
samen met de Nederlanders weer een groot verhaal te maken van het aanpakken
van de wereldwijde armoede.Onze ontwikkelingssamenwerking strekt zich onder meer uit naar de bewoners
van de Palestijnse gebieden. Eerder bleek de minister bereid de door haar
stopgezette bijdrage aan de VN-noodhulp alsnog te hervatten. Wij zijn haar
daar nog steeds dankbaar voor. Kan zij ons vertellen of er perspectief is
op meer hulp voor de Palestijnse bevolking, zeker zolang die zucht onder de
Israëlische bezetting? Ook hier kan met een relatief kleine bedrag een
groot signaal gegeven worden dat zegt: wij zijn jullie niet vergeten.Ook hoor ik graag van de minister op welke wijze wij in de toekomst steun
geven aan de civiele wederopbouw van Irak. Wij hebben daarvoor destijds een
aantal suggesties aan minister Bot gedaan, maar wij hebben weinig van hem
gehoord. Ik neem aan dat dit niet wil zeggen dat er ook weinig gebeurd is.Als het over Palestina gaat, moeten we trouwens meer doen dan geld geven
hoe belangrijk dat ook blijft. Oud-premier Van Agt vertelde in De Volkskrant
van afgelopen zaterdag dat hij zich ten tijde van zijn premierschap zwaar
verkeken had op de aard van het Israëlisch Palestijnse conflict. Het
is goed dat hij tot dat inzicht is gekomen en dat hij dit hardop durft te
zeggen. Het zou nog mooier zijn als zijn politieke geestverwant op Buitenlandse
Zaken tot eenzelfde conclusie zou komen en namens Nederland straffer zou durven optreden tegen de Israëlische regering die het internationale
recht aan haar laars lapt en de illegale bezetting van Palestijns land schaamteloos
voortzet. Aanpakken van dit onrecht wordt niet alleen in Palestina, maar ook
door miljoenen anderen in de Arabische wereld en ver daarbuiten als lakmoesproef
voor de Westerse beschaving gezien. Wordt het geen tijd dat de minister ook
de Israëlische ambassadeur op zijn ministerie ontbiedt? Overigens mag
hij dan ook de Palestijnse ambassadeur ontbieden om tekst en uitleg te vragen
over de recente uitvoering van opgelegde doodstraffen. De doodstraf is wereldwijd
onaanvaardbaar. Dus ook in Palestina en in China en in de Verenigde Staten.De ambassadeur van dit laatste land mag ook rap ontboden worden, niet
alleen vanwege de doodstraf maar ook vanwege zijn flagrante en gevaarlijke
schending van internationale rechtsregels. Volgens de Amerikaanse senator
Joseph Biden – een gematigd man – is het Amerikaanse gevangenkamp
van Guantanamo Bay "het grootste propagandamiddel dat er bestaat voor de wereldwijde
rekrutering van terroristen". Dit zal collega Rosenthal aanspreken en zeker
in zijn nieuwe boek als citaat terugkomen, neem ik aan. Deelt de minister
van Buitenlandse Zaken die opvatting van de heer Biden?Volgens organisaties als Human Rights Watch en Amnesty International is
het rechteloos opsluiten van honderden personen zonder enige vorm van proces
een flagrante schending van het internationaal recht. Vindt de minister dat
ook? Ik weet dat hij deze schandvlek mede op verzoek van de Kamer al een aantal
keren aan de orde heeft gesteld bij de Amerikaanse regering en ik prijs hem
daarvoor. Ik wijs er echter op dat de vertegenwoordigers van die regering
wel begripvol knikken, maar vervolgens gewoon doorgaan met het schenden van
de internationale rechtsorde. Dan moet er ooit door Nederland een stap worden
gezet die verder gaat dan alleen maar zeggen wat wij ervan vinden. Ik zie
wel de betrekkelijkheid in van de gedachte dat Nederland Amerika voor de laatste
keer zou waarschuwen, maar ik vind dat wij in Europees verband meer moeten
doen dan alleen maar zeggen dat het niet deugt wat daar gebeurd. Wij zouden
daar in ieder geval vanuit Nederland of Europa eens poolshoogte moeten kunnen
gaan nemen. Ik heb inmiddels ook begrepen dat oud-president Carter de mening
is toegedaan dat er snel een einde moet komen aan deze vreselijke schending
van de rechten van gevangenen die ook erg gevaarlijk is, omdat mensen elders
zich daardoor voelen uitgenodigd om zich te laten rekruteren voor een andere
verwerpelijke strijd.Samenwerken met de Amerikaanse regering en het Amerikaanse leger in Afghanistan
blijft naar onze mening een foute zaak en het is wachten tot het fout gaat.
Ik vind het onverantwoord dat de Nederlandse regering onze militaire presentie
in Afghanistan nog verder wil opvoeren zonder dat duidelijk is wat daarmee
bereikt kan worden. De schimmige en geheime oorlog daar bedreigt onze militairen
en wij kweken er eerder terroristen mee dan dat wij die uitschakelen, zo meent
mijn fractie. Wie het niet gelooft, moet maar eens kijken naar de meer dan
10.000 burgerslachtoffers die er inmiddels in Irak door terroristische aanslagen
zijn gevallen onder de ogen van een enorm Amerikaans leger. Je kon veel over
Irak zeggen, maar niet dat het buitenlandse terroristen had en nu sterven
zij er letterlijk van. Wanneer onderkent de Nederlandse regering dat er iets
fout is gegaan met deze wijze van terrorismebestrijding? Ik zal ons pleidooi
voor een parlementair onderzoek naar onze betrokkenheid bij de oorlog in Irak
blijven herhalen tot het er komt.Ik kom nu wat dichter bij huis, in Europa. In de begroting van het ministerie
van Buitenlandse Zaken wordt steevast uitgegaan van aanname van de Europese
grondwet. Nu de bevolking daar in meerderheid nee tegen heeft gezegd en de
minister-president inmiddels het ratificatieproces heeft beëindigd en
heeft gezegd dat het geen zin meer heeft deze grondwet nog eens aan het Nederlandse
parlement voor te leggen, is het zaak om de begroting op dit punt te herzien
en het parlement inzicht te geven in de gevolgen daarvan. Wil de minister
toezeggen dat op korte termijn een helder en volledig overzicht aan het parlement
wordt voorgelegd van de punten waarop eerder geanticipeerd is in de verwachting
dat de grondwet aangenomen zou worden en de maatregelen die nu getroffen moeten
worden om dit proces te stoppen of bij te sturen?Volgens mijn fractie hebben heel veel Nederlanders op 1 juni nee
gezegd tegen zowel het tempo als de richting van de Europese Unie en mijn
fractie vond dat heel verstandig. Ik heb begrepen dat de Nederlandse regering
inmiddels heeft vastgesteld dat dit hier misschien iets zinnigs in zit. Europese
samenwerking moet, maar niet op een manier die leidt tot een verdere overheveling
van nationale democratische bevoegdheden naar een oncontroleerbaar en bureaucratisch
Brussel, tot meer macht voor grote landen ten koste van kleine landen, tot
verankering van de neoliberale en gemilitariseerde ontwikkeling van de Europese
samenwerking en tot ondergraving van de wijze van samenwerking zoals wij die
in de afgelopen zestig jaar in Europa hebben gepraktiseerd. Daartegen hebben
miljoenen Nederlanders nee gezegd en daarvoor zijn wij ze in ieder geval dankbaar.
Die uitspraak van de bevolking kan niet zonder gevolgen voor het Nederlandse
beleid blijven. Er dient een grondige heroriëntering te komen op de Europese
samenwerking, niet alleen bij de regering maar ook bij de politieke partijen.Ook in andere landen is dat proces gaande. Op dit moment ziet het ernaar
uit dat de bevolking van Denemarken, Tsjechië, Polen, Portugal en het
Verenigd Koninkrijk in meerderheid nee gaan zeggen tegen deze megalomane grondwet.
Zelfs in Luxemburg vreest de minister-president voor zijn positie, nu de Luxemburgers,
hoe goed ze ook met de Europese instellingen zijn, tot de conclusie lijken
te komen dat deze Europese grondwet slecht is voor de voortgang van de Europese
samenwerking. Wel zie hier: Nederland is weer terug als gidsland, maar dan
wel op een andere manier dan de regering en de meeste politieke partijen hadden
gedacht.De Tweede Kamer heeft op voorstel van de SP-fractie ingestemd met een
breed maatschappelijk debat over de richting waarin de Europese samenwerking
zich zou moeten ontwikkelen. Het Presidium van de Tweede Kamer is nu als eerste
aan zet, maar het lijkt mij wenselijk dat ook in deze Kamer nagegaan wordt
hoe wij kunnen bijdragen aan dat debat. Aan de minister vraag ik hoe hij de
positie van de regering in dit komende debat met de bevolking
ziet. Ook van de fracties in deze Kamer zou ik graag horen hoe zij onze rol
zien bij het debat met de bevolking over de Europese samenwerking. Wij zullen
moeten uitkomen op een vorm van samenwerking die mensen niet bruuskeert of
frustreert, maar juist motiveert en stimuleert. Alleen zo kunnen wij werken
aan een groot en inspirerend verhaal over Europese samenwerking in plaats
van het boekhouderseuropeanisme dat wij de afgelopen jaren over ons heen hebben
gekregen.De regering gebruikt inmiddels het Nederlandse nee om in de onderhandelingen
over de meerjarenbegroting van de EU een lagere bijdrage voor Nederland te
bereiken. Zo de wind staat, zo staat mijn hoedje, ben je dan geneigd te denken.
Overigens is het juist om te bewerkstelligen dat bijdrageregelingen in de
Unie beter in verhouding komen. Betere verhoudingen vinden wij belangrijker
dan lagere bijdragen. Wij zouden het dan ook op prijs stellen dat een eventuele
verlaging van de Nederlandse bijdrage aan de Europese Unie niet in de pot
van minister Zalm verdwijnt maar gebruikt wordt voor zaken waarvoor tot nu
toe te weinig geld beschikbaar was. Ik denk dan aan een betere ondersteuning
van de Raad van Europa, de parlementaire assemblee en het Hof voor de rechten
van de mens in Straatsburg. Al deze instellingen kampen met geldgebrek en
als gevolg daarvan met enorme wachtlijsten. Geld dat dan nog overblijft, moet
aan mevrouw Van Ardenne worden gegeven. Zij kent immers genoeg goede doelen
op de wereld die nog wachten op financiering. Wij moeten dus niet inzetten
op een kleinere bijdrage, maar op eerlijkere verhoudingen en een betere besteding
van het beschikbare geld.Het is sowieso goed om wat minder aandacht aan de verdieping van de EU
te besteden en wat meer aan de bredere Europese samenwerking, onder andere
via de Raad van Europa. Heeft de minister al nagedacht over mijn voorstel
om de Staat van de Unie uit te breiden tot de Staat van de Unie en de rest
van Europa? Ik heb hem daartoe een voorstel gedaan in het debat over de Staat
van de Unie.Volgens de begroting van Buitenlandse Zaken heeft Nederland een ideaal:
een veilige, rechtvaardige en vreedzame wereld zonder armoede. Wie daar op
tegen is, moet zijn hand maar opsteken, maar ik denk dat wij allen dat ideaal
delen. De vraag is niet of wij dit willen maar hoe wij er willen komen. Daar
lopen onze meningen uiteen. Wij zijn het wel eens over wat er niet goed is
en wat beter zou moeten, maar niet over de richting die dit kabinet vaart.Ik wil dat wij een koers inslaan die ons op de snelste manier onze doelen
laat bereiken. Daarbij besef ik natuurlijk ook dat Nederland niet dé
bestuurder van de wereld is. In de begroting wordt dan ook terecht opgemerkt
dat Nederland op heel veel beleidsterreinen niet veel meer kan doen dan een
beetje meesturen met de grote jongens. Het kabinetsbeleid voor Buitenlandse
Zaken en Ontwikkelingssamenwerking overtuigt mijn fractie dus niet. Wij denken
niet dat dat beleid de beste, snelste en eerlijkste methode is om onze idealen
te realiseren.De heer De Graaf (VVD):Kan de heer Kox mij zeggen of hij dat wil bereiken door ander beleid,
een andere inrichting van het beleid of meer geld?De heer Kox (SP):Meer geld is volgens mij het minst belangrijke. Er is natuurlijk veel
meer geld nodig, maar het is niet aan Nederland om dat geld op te hoesten.
Nederland is een rijk land, maar wat wij kunnen bijdragen valt in het niet
bij de echt grote landen. Met ons beleid moeten wij wel meer dan vroeger andere
landen uitdagen om te doen wat ze beloofd hebben. Nederland is veel te mild
voor de VS en Rusland. Dat zijn landen die domweg weigeren om hun verplichtingen
na te komen.Er is genoeg geld op de wereld om te voorkomen dat miljoenen mensen onnodig
lijden en sterven. Wij gebruiken het woord "oorlog" hier niet voor, maar naar
mijn mening mag je best wel zeggen dat het rijke Westen nog steeds een oorlog
voert tegen het arme Zuiden. Wij vermoorden mensen! Wij doen dat ingenieus,
maar moorden gaat tegenwoordig nu eenmaal heel ingenieus, zie de moderne massavernietigingswapens.
Het gaat dus niet om meer geld, maar om meer durf. Als het mogelijk is, moet
Nederland natuurlijk samenwerken met andere landen die bereid zijn om het
goede voorbeeld te geven. Voorzitter. Een beter beleid zou het beste gerealiseerd kunnen worden
door een andere regering. Ik heb begrepen dat deze regering nog even wil blijven
zitten. Dat is jammer, maar daar vinden wij naar verloop van tijd wel een
oplossing voor! In de rol van oppositiepartij kan ik mij voorlopig nog wel
vinden, zeker als ik op mijn vragen een bevredigend antwoord krijg van beide
bewindslieden. Ik zie hun antwoord daarom met meer dan gemiddelde belangstelling
tegemoet.De heer Pormes (GroenLinks):De heer Kox kan heel mooi formuleren waarom hij tegen Europa is. Hij claimt
daarbij overigens ook nog eens het alleenrecht op de motieven van de bevolking
om tegen de Europese grondwet te stemmen. Hij zegt in zijn bijdrage echter
niet hoe links Nederland de toekomst van Europa zou moeten zien. Wat is zijn
visie op Europa? Hoe moet Europa er volgens hem uit gaan zien. U bent tegen,
bijvoorbeeld tegen overdracht van bevoegdheden, ook al weet u natuurlijk ook
dat geen enkele mondiale oplossing mogelijk is zonder het overdragen van bevoegdheden.De heer Kox (SP):De heer Pormes maakt een grote fout, overigens een fout die wel meer mensen
hebben gemaakt die voor de Europese Grondwet waren. Hij lijkt namelijk te
denken dat iedereen die tegen de Europese Grondwet is, ook tegen Europa is.
Het is niet alleen onnozel om dat te denken, maar ook beschamend om het hardop
over je opponent te zeggen. Ik ben net zo'n grote voorstander van Europa en
Europese samenwerking als hij en wie dan ook in deze Kamer.De heer Pormes (GroenLinks):U moet ingaan op mijn vraag en niet een heel betoog beginnen over iets
wat ik niet heb gezegd. Ik haal u eigen woorden aan en wijs u erop dat u het
nee monopoliseert door te zeggen waarom de bevolking nee zou hebben gezegd.
Dat mag allemaal best, maar dan moet u ook zeggen welke richting u uit wilt
gaan. Dat doet u echter niet. U geeft geen antwoord op deze simpele vraag.De heer Kox (SP):U krijgt geen antwoord, omdat u uw vraag maar blijft herhalen en mij de
kans niet geeft om mijn antwoord af te maken. Ik ging zojuist
in op het eerste deel van uw interruptie, waarin u zei dat wij tegen Europa
zouden zijn. Je moet wel een rasidioot zijn om als Nederlander tegen Europa
te zijn. Wij zijn uiteindelijk immers niet veel meer dan een aanslibsel van
Europese rivieren en een ophoogsel van de wereldzeeën. Het gaat er echter
om op welke manier wij in Europa samenwerken. Overigens doen wij dat al zestig
jaar en zeker niet op een onsuccesvolle manier. Het is juist deze megalomane
grondwet die de Europese samenwerking bedreigt. Wat ik wil? Ik wil een democratischer,
socialer en groener Europa. Ik ben bereid om dat standpunt samen met mensen
van de PvdA en GroenLinks in een artikel uit te dragen. De mensen willen dit
Europa niet. Zij willen dit Europa terecht niet. Zij willen hun nationale
democratieën overeind houden. Zij willen samenwerken daar waar dat nodig
is en beslissingen dichtbij huis nemen. Ik vind dat keurig nette overwegingen
en daarom ben ik ook zo blij met 62% van de Nederlandse bevolking.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Een van de mooie dingen van Europa is dat de linkse
partijen zo grondig uit elkaar worden gespeeld en zij daaraan zelf een krachtige
bijdrage leveren. Wat dat betreft hadden de heer Kox en de heer Pormes nog
best een tijdje mogen doorgaan.Ik voer het woord mede namens de fractie van de SGP. Het lijdt weinig
twijfel dat onze internationale oriëntaties enigszins in het ongerede
zijn geraakt. De oorzaken daarvan liggen niet alleen in de wereld om ons heen
met allereerst natuurlijk de Europese Unie, maar ook in ons eigen land. De
geschiedschrijver van onze buitenlandse politiek van weleer, Van Hamel, schreef
een kleine eeuw geleden dat de positie van Nederland niet alleen resultante
is van het internationale evenwicht maar ook rust op "de eigen bestaansmacht
der Nederlandse natie, op haar zorg voor innerlijke eenheid, constitutionele
gezondheid, welvaart en prestige, zonder welke de staat er spoedig aan blootgesteld
is, ineen te storten of te worden ingepalmd".De taal van die tijd had een lichte neiging tot dramatisering, maar vooral
de bewindsman van Buitenlandse Zaken voelt aan het politieke lijf meer dan
ooit dat de buitenlandse politiek grotendeels een functie is van de binnenlandse
en daaraan valt thans weinig plezier te beleven. Ik ontloop derhalve voor
een moment dit thema en begin – en dat is voor het eerst in mijn parlementaire
loopbaan – met het beleidsterrein van de minister zonder portefeuille,
maar met veel geld.Ik laat daaraan een algemene observatie vooraf gaan. De internationale
wereld worstelt thans met het vinden van antwoorden op de structurering van
haar interne vervlechtingen en de daarbij passende institutionele organisatievormen.
De Europese Unie heeft een bloedneus opgelopen met haar voorstel voor een
grondwet en de Verenigde Naties trachten eerdaags zichzelf te reorganiseren
om de effectiviteit en legitimiteit te versterken. Er is echter meer aan de
hand. De Amerikaan Thomas Barnett, een researcher op het terrein van strategische
vraagstukken, schreef onlangs een boeiend boek onder de titel "The Pentagon's
new map". Als sleutelwoord voor een analyse van en een programma voor de global
village introduceert hij de notie van "disconnectedness". De meeste problemen
in de internationale politiek vloeien zijns inziens voort uit het feit dat
te veel landen niet verbonden zijn met wat hij noemt het hartland van de global
village, waartoe niet alleen de Atlantische wereld en Australië behoren,
maar ook Japan, Rusland, China, Zuid-Afrika en enkele grotere Latijns-Amerikaanse
landen. Disconnectedness, het gaat dan om niet-verbonden landen die er maar
niet in slagen buitenlandse investeringen aan te trekken, autocratische leiders
hebben, over grondstoffen beschikken die geen inkomsten maar burgeroorlogen
opleveren, beheerst worden door religieus fundamentalisme of waarin vrouwen
tweederangsburgers zijn. Die landen zijn zichzelf een probleem omdat de economische
ontwikkeling er stagneert, maar zijn ook de wereld een probleem omdat zij
een voedingsbodem vormen voor bijvoorbeeld terrorisme en andere vormen van
asymmetrische oorlogsvoering. Barnett bepleit dan ook niet meer te denken
in termen van machtsblokken, zoals men op het Pentagon graag doet, of in tegenstellingen
als de West versus de Rest of in analyses als de clash of civilisations. Waar
het om gaat is dat wij naar wegen zoeken om die niet verbonden landen weer
te verbinden met het hartland. In deze visie is bijvoorbeeld de economische
groei van China geen bedreiging – wat sommige Amerikanen bijna automatisch
vinden – maar een gewenste accommodatie van dat land aan onze wereld.
Ik vind dat een interessante en positieve analyse en benadering, die in zekere
zin gereflecteerd wordt in de meer morele notie van minister van Ardenne zoals
verwoord in haar voornaamste beleidsnota "Aan elkaar verplicht". Ook daarin
vinden wij die notie van verbondenheid weer terug.Armoedebestrijding vloeit allereerst voort uit de morele imperatief van
het recht van de arme, maar kent ook een aspect van welbegrepen eigenbelang.
Dat lijkt ook president Bush te begrijpen en dat maakt, hoewel voor sommigen
wellicht enigszins onverwacht, de rol van Amerika in en tegenover de zogenaamde
Derde Wereld interessant. In Monterrey zei Bush: "And we fight against poverty
with a growing conviction that major progress is within our reach." Datzelfde
onverwoestbare Amerikaanse optimisme treffen we aan in het Sachs-rapport "Investing
in development, a practical plan to achieve the Millennium Development Goals",
evenals in het laatste boek van dezelfde Jeffrey Sachs "The end of poverty".
Rapport en boek ademen onmiskenbaar een neoliberale economische sfeer, maar
zeker niet dogmatisch. Zo wordt ronduit erkend dat in het geval de meest elementaire
infrastructuur, gezondheidszorg en onderwijs, ontbreken marktwerking weinig
soelaas zal bieden. Citaat: "The slogan 'trade, not aid' is misguided, particularly
in the poorest countries".Het belang van dit rapport moet mijns inziens zijn dat de mdg's een sterkere
status krijgen. Deze mdg's vormen het eerste, concrete programma in de geschiedenis
waarmee de armen de rijken aansprakelijk kunnen stellen en waarmee burgers
in onze wereld hun overheden kunnen beoordelen ter zake van hun ontwikkelingsinspanningen.
Daarom was het goed dat Nederland als een van de eerste de rapportage over
de implementatie van de mdg's naar New York stuurde. Hoe zit
het op dit punt overigens met de EU-rapportage? Wat vindt de minister Van
Ardenne eigenlijk van het voorstel van Sachs om VN-Iandenteams aan het werk
te zetten om het mdg-beleid ingang te doen vinden?Het goede nieuws van deze dagen is natuurlijk de kwijtschelding door de
Wereldbank, het IMF en de Afrikaanse Ontwikkelingsbank van $18 mld. aan schulden
van de armste landen. Ik erken: sommige collega's hebben inmiddels met enige
vakkundigheid geprobeerd om dit goede nieuws enigszins te ontmantelen, maar
ik ben toch geneigd om het voorlopig maar als goed nieuws te beschouwen, want
als dit niet was gebeurd, was de situatie beroerder geweest. Goed nieuws was
er overigens al eerder en wel toen in de VS protestantse kerkleiders president
Bush met klem wezen op de evangelische plicht om op te komen voor de armen
in onze wereld. Het zou goed zijn wanneer minister Van Ardenne op een passend
moment daarop eens publiekelijk wees, al was het maar voor het evenwicht in
haar campagne tegen sommige moral issues van haar eigen kerkvorst.Redenen tot morele zelfverheffing aan de kant van de rijke landen zijn
er overigens niet of nauwelijks. De houding van de rijke wereld tegenover
de schulden van de armsten is sinds jaar en dag moreel inferieur vergeleken
met de richtlijnen neergelegd in de sociale paragrafen van de wetgeving van
Mozes. Heel lang geleden zijn die geschreven. Daarin treft men onder andere
het voorschrift aan dat na zeven jaren schulden dienen te worden kwijtgescholden
en slaven moeten worden vrijgelaten. Interessant is ook nu nog te lezen wat
de redengeving hiervoor was. In het geval van de kwijtschelding van schulden
wordt gezegd dat wanneer men de door God gegeven geboden goed naleeft niemand
in armoede zal leven. Vervolgens wordt gezegd dat een vrijgelaten slaaf niet
met lege handen weggestuurd mag worden. Het mag duidelijk zijn dat de wijsheid
vervat in deze morele imperatieven voor het heden onmiddellijk toepasbaar
zijn. In feite vindt men dit ook terug in het werk van de liberale Sachs,
zowel de sterke overtuiging dat armoede te overwinnen is als de wetenschap
dat de armsten met schuldsanering alleen nog niet zijn geholpen. In dit spoor
dan ook verder, zo zou ik de minister willen voorhouden richting de VN-top
in september. Weet zij overigens al wat het besluit van dit weekend betekent
voor haar eigen begroting?Ik wil in dit debat, nu we halverwege de kabinetstermijn zijn, het Sachs-rapport
ook gebruiken om de minister ter zake van haar eigen beleid een kritische
spiegel voor te houden met het verzoek daarop te reageren. Was het nu echt
nodig om bijvoorbeeld in de speech van de minister vorige week op het NEPAD-seminar
Sachs weg te zetten met de zin: "Jeffrey Sachs downplayed the problem of governance
in Africa in his report on the mdg's". Het is misschien waar, maar is dit
nu voor dit moment constructief? Ondanks alle kritiek die op het werk van
Sachs c.s. kan worden uitgeoefend is de concentratie op armoedebestrijding
verfrissend. Daartegenover kan ik mij soms niet aan de indruk onttrekken dat
een vergelijkbare concentratie gaat verflauwen in het Nederlandse OS-beleid.
Er is steeds vaker aandacht voor de voorwaarden voor armoedebestrijding: conflictpreventie,
good governance, civiel-militaire betrekkingen, wederopbouw enzovoorts. Onmiskenbaar
belangrijke zaken, maar toch niet de kern van de zaak van de armoedebestrijding.
Neem de recente nota "Wederopbouw na gewapend conflict". Daarin ontbreekt
de relatie met armoedebestrijding in hoge mate. Dat is niet goed, want de
armoede in de wereld moet ons zoveel als mogelijk direct voor ogen worden
gesteld. Ik kan er nog op wijzen dat ook de OESO nog slechts enkele wederopbouwgerelateerde
activiteiten onder ODA wenst te brengen, en terecht.Over die nota, die op zichzelf nuttige informatie en beleidsinzet biedt,
heb ik nog enkele opmerkingen. Zeer terecht waarschuwt de minister voor een
te grote uitvoerende rol van de internationale gemeenschap. Vanaf het eerste
begin moet het gaan om capaciteitsopbouw en moet het land zelf de eigenaar
van het wederopbouwproces zijn, zoals destijds ook het geval was bij het Marshallplan.
Ook moet vanaf het begin duidelijk zijn wanneer de internationale bemoeienis
met het wederopbouwproces als beëindigd kan worden beschouwd, dus een
goede exitstrategie. Een lastig punt is en blijft de communicatie en afstemming
tussen militairen en ngo's . Het gaat hierbij om zeer verschillende rollen,
capaciteiten, verantwoordelijkheden en vaak ook persoonlijkheden. Ik denk
dat de minister van OS wel eens een mooie bemiddelende rol tussen Defensie
en de ngo's zou kunnen spelen om deze rolverdeling uit te diepen en te zijner
tijd te protocolleren. Misschien dat er ooit nog eens internationale regels
of conventies kunnen worden opgesteld. Ook daarbij kan Nederland een constructieve
rol spelen.Ten slotte nog dit. Waardering heb ik voor de continuïteit en vernieuwing
die ik aantref in het nieuwe beleidsprogramma Thematische Medefinanciering.
De sector heeft recht op een betrouwbare overheid en daarvan is hier sprake.
De minister heeft met enthousiasme of misschien wel overenthousiasme vorig
jaar oktober de nieuwe brancheorganisatie Partos te water gelaten. Is er,
zo vraag ik nu, zicht op verwezenlijking van de suggestie van de minister
om Partos lid te laten worden van de Commissie Internationaal Sociaal Economische
Aangelegenheden van de SER? En wordt werk gemaakt, en zo ja door wie, van
haar voornemen een activiteitenatlas op te stellen, waarin per partnerland
wordt aangegeven wie wat doet? Ik neem overigens aan dat medewerking van Partos
en zijn leden hieraan op basis van vrijwilligheid zal gaan. Graag een bevestiging.
Minder overtuigd was ik van de wijsheid van het vooruitzicht dat ooit de brancheorganisatie
de eigen subsidieverlening ter hand zou kunnen nemen. Ik denk dat we dit de
sector niet moeten aandoen en ook dat de minister de subsidieverstrekking
niet op deze wijze als het ware kan afstoten. Maar misschien heb ik meer in
haar verhaal gelezen dan ik er nu uithaal.Op het grensgebied van de beide ministers ligt de problematiek van Darfur.
Daar voltrekt zich, zoals al decennia elders in Soedan, een ramp die naar
het stellige oordeel van het Amerikaanse Congres, verwoord in een resolutie
van 22 juli 2004, als genocide kan worden betiteld. Enkele weken later
oordeelde een team van de EU na een onderzoek van vijf dagen dat dit niet
het geval zou zijn. Het genante van dit soort meningsverschillen is dat de
slachtoffers er niets aan hebben. Het heeft veeleer te maken met onze morele
onrust. Immers, breed leeft de gedachte dat de constatering
van genocide volkenrechtelijk zou verplichten tot militair ingrijpen. Ik denk
dat daarvan geen sprake is en vraag terzake naar het oordeel van de regering.
Ik meen dat er geen plicht of gewoonterechtelijke norm, maar wel een recht
tot ingrijpen bestaat en wel op grond van hoofdstuk VII van het VN-Handvest.
Voor mij is dan ook niet helder, waarom de Veiligheidsraad de situatie enerzijds
aanmerkt als een bedreiging van de internationale vrede en veiligheid, maar
het toch ook nodig heeft gevonden de secretaris-generaal van de VN te vragen
een onderzoekscommissie in te stellen die moet gaan onderzoeken of er genocide
heeft plaatsgevonden in Darfur. Gelukkig heeft het Internationale Strafhof
toch de medewerking van de Veiligheidsraad gekregen om tot strafrechtelijke
actie over te gaan. Hopelijk is daarmee een eind gekomen aan de definitiekramp
die velen bevangt wanneer het woord genocide valt.Die medewerking van de Veiligheidsraad heeft echter wel een prijs. In
de desbetreffende Veiligheidsraadsresolutie 1593 is met zoveel woorden uitgesproken
dat die staten die geen partij zijn bij het Strafhof, en dat is nog altijd
een meerderheid van de leden van de VN met natuurlijk de Verenigde Staten
voorop, niet verplicht zijn tot samenwerking met het Strafhof. Dat betekent
onder meer dat de VS niet verplicht zijn, desgevraagd het bewijsmateriaal
voor de constatering van genocide aan het Strafhof over te dragen. Ik vind
dat bijna onverdraaglijk. Is de minister het met mij eens dat dit op zijn
minst een ongemakkelijk compromis is en wellicht zelfs een te hoge prijs voor
het Strafhof? In een artikel in de Internationale Spectator van deze maand
lees ik zelfs dat Amerikaanse onderdanen door resolutie 1593 niet alleen beschermd
worden tegen de rechtsmacht van het Internationaal Strafhof, maar zelfs tegen
de universele rechtsmacht van buitenlandse rechters, bijvoorbeeld op grond
van het VN-Verdrag tegen foltering en de Conventies van Genève. De
Veiligheidsraad kan veel, maar toch niet per resolutie de werking van verdragen
opzij zetten? Graag het oordeel van de regering.Als dit echter waar is, werpt dit ook een bepaald licht op de inzet van
in het bijzonder NAVO-functionarissen. Want als daar bijvoorbeeld Nederlandse
en Amerikaanse militairen naast elkaar opereren, in welke hoedanigheid dan
ook, hebben de laatsten anders dan de eersten kennelijk niets te duchten van
het Strafhof en is er sprake van rechtsongelijkheid. Klopt deze onaangename
conclusie?Het goede nieuws is evenwel de inmiddels toegezegde hulp van de EU en
de NAVO aan een Afrikaanse vredesmacht onder leiding van de Afrikaanse Unie,
al voeg ik mij graag bij die collega die een vraag stelde over het misschien
nog wat te beperkte mandaat. Als hier ook Nederlandse functionarissen, militairen
of niet, bij betrokken zullen worden, hoe zal dan de betrokkenheid van het
parlement worden gegarandeerd? Een andere vraag, nu de leiding formeel in
handen komt van de Afrikaanse Unie, wat toch een opwindend moment moet zijn
voor die Unie, is of niet het gevaar ontstaat van de beruchte dubbele sleutel.
Wie is nu tenslotte ter plaatse verantwoordelijk voor de daadwerkelijke inzet
van die EU- en NAVO-functionarissen?Alvorens aandacht te geven aan de voorstellen tot reorganisatie van in
het bijzonder de Veiligheidsraad heb ik nog een tweetal tussenvragen. Zoals
ik in het begin van mijn betoog stelde, zijn landen die niet verbonden zijn
met het hartland van de geordende internationale gemeenschap potentieel een
bedreiging voor de internationale vrede en veiligheid. Een van die landen
is Iran. Op 10 april jl. stond in de NRC een artikel van voormalig VN-wapeninspecteur
Scott Ritter, waarin met stelligheid werd geponeerd dat de Amerikanen het
voornemen zouden hebben in de maand juni, dus in deze maand, de nucleaire
installaties in Iran te bombarderen. Nu zal ik niet vragen of de minister
bij mevrouw Rice wil informeren hoe het nu met dit voornemen staat. Wel ontvang
ik graag van hem een inschatting van het realiteitsgehalte van dit artikel.
Is het bijvoorbeeld waar dat de VS het overleg tussen de EU en Iran tot deze
maand de kans geven het probleem op de Europese wijze op te lossen? Dat moet
deze minister in elk geval weten. Waarop is dat overleg overigens precies
gericht? Wordt het gedragen door de overtuiging dat Iran daadwerkelijk een
kernwapenprogramma heeft? Leeft die overtuiging dus ook bij de minister? Graag
verneem ik het oordeel van de regering.Het IKV heeft in samenwerking met het instituut Clingendael in een rapport
aandacht gegeven aan een vrij nieuw fenomeen, namelijk dat van de zogenaamde
"private military companies", een moderne variant van de aloude huurlingenproblematiek.
Een normatieve bezinning daarop staat nog in de kinderschoenen en ik zal dan
ook geen afgewogen oordeel van de minister vragen. Wel wil ik hem aanbevelen
zich te verdiepen in dit vraagstuk, ongetwijfeld in samenwerking met zijn
collega van Defensie en te bezien of Nederland op enig moment een rol zou
kunnen spelen bij de internationale agendering van dit fenomeen. Hierbij laat
ik het voor dit moment in de wetenschap dat dit onderwerp later zeker terug
zal komen.Ik kom tot het actuele thema van de reorganisatie van de structuur van
de VN. Dat is inmiddels een echte breinbreker geworden en dat zal het ook
blijven, als de wijze van benaderen van de Nederlandse regering ook die van
andere landen zal zijn. Op 25 februari jl. ontvingen wij een brief van
de regering met haar visie op onder andere het rapport van het High level
panel on threats, challenges and change. Daarin wordt, naast veel goede woorden,
een tweetal modellen van dit panel voor hervorming van de Veiligheidsraad
afgewezen, omdat in die modellen de kansen op een Nederlands lidmaatschap
van de Veiligheidsraad sterk zouden afnemen. In een brief van 6 juni
jl. wordt dit standpunt herhaald. Ik vrees dat, als deze provinciaalse benadering
gemeengoed wordt en ook zal worden toegepast door andere landen, er niets
zal gebeuren. Deze benadering staat haaks op een inzet die ik ook in de brief
tegenkom, namelijk de versterking van de notie van "algemeen belang" binnen
de VN. Waarom wordt deze benadering niet ook gekozen bij het nadenken over
de institutionele vereisten voor een hervormde Veiligheidsraad?Vervolgens heb ik een vraag naar de consistentie van de Nederlandse positie.
Ik kom de voorkeur tegen voor een EU-zetel boven een extra nationale permanente
zetel. Mag ik overigens aannemen dat die voorkeur na het verwerpen van de
Grondwet toch aan betekenis heeft verloren? Ik meen dat het alleen al om juridische
redenen moeilijk anders kan. In een ander stuk kwam ik de voorkeur
tegen voor een zetel voor Japan en Duitsland. Toen in mei echter de Japanse
premier Koizumi ons land bezocht, kreeg hij van minister-president Balkenende
te horen dat Nederland een Japanse kandidatuur niet steunt. Wat is er allemaal
gebeurd? Een communicatiestoornis tussen Algemene Zaken en Buitenlandse Zaken?
Is er misschien een telefoontje uit China gekomen? Graag krijg ik opheldering.Duidelijk is inmiddels wel dat Nederland de ambities van Duitsland steunt.
Nu heb ik geen bezwaar tegen het opwaarderen van de internationale rol van
dat land. Ik val echter wel de AIV bij, die in een recent advies over de reorganisatie
van de structuur van de VN zegt: "Het kan niet zo zijn dat een land dat beschikt
over een permanent lidmaatschap van de Veiligheidsraad weinig tot niets doet
als het op concrete bijdragen (troepen, financiële bijdragen) aankomt."Dat is een wijs woord en ook in lijn met een criterium vermeld in het
Toetsingskader militaire uitzendingen, namelijk dat het de voorkeur heeft
bij crisisbeheersingsoperaties samen te werken met een van de permanente leden
van de Veiligheidsraad. Hier ligt dus wel een reëel nationaal belang.
Mijn vraag is derhalve of de voorkeur van de regering voor Duitsland kan stoelen
op de overtuiging dat onze oosterburen de restanten van hun pacifistische
aandriften zullen afschudden. Is daarover met Duitsland overleg geweest? Of
heeft de minister voldoende aan het vertrouwen dat de politieke dagen van
bondskanselier Schröder zijn geteld en dat daarna alles beter wordt?
Met de regering en de AIV ben ik het eens dat een sterke, meer representatieve
en legitieme Veiligheidsraad wenselijk is. Aan deze formule mankeert natuurlijk
niets, maar de uitwerking vergt het zoeken naar de vierkante cirkel. Ik hoop
dat de Nederlandse regering, als het nodig is, niet uitsluitend de nationale
belangenoptiek laat prevaleren.Die optiek mag wel een rol spelen, als het gaat om de samenstelling van
de nieuw in te stellen commissie voor vredesopbouw, de peace building commission.
De secretaris-generaal van de VN heeft al gezegd dat een deel van de leden
afkomstig moet zijn van troepenleverende landen en donoren. Welnu, dan moet
het toch mogelijk zijn dat Nederland zich kanshebbend kandideert? Leven er
op dit punt ambities bij de regering? Ik kan mij nauwelijks anders voorstellen.Belangrijk is ook het brede veiligheidsbegrip dat door de secretaris-generaal
van de VN thans wordt voorgestaan, waarover collega Dees al sprak. Ik denk
dat de strikt juridische interpretatie van het Handvest dat nauwelijks toelaat,
maar dat een meer dynamische interpretatie het Handvest, zonder de lastige
verplichting tot herschrijven, kan actualiseren.Belangrijk is de geleidelijke introductie van de doctrine van de humanitaire
interventie. Dat zou je een les van de interventie in en voor Kosovo kunnen
noemen. Is de minister het met mij eens dat aanvaarding van deze doctrine
betekent dat de armslag van de Veiligheidsraad legitiem wordt verbreed, als
ik het goed heb begrepen, is de SG van de VN zo ver, maar ook dat dezelfde
doctrine bij een verlamde Veiligheidsraad een genormeerde rechtvaardiging
kan inhouden voor een interventie zonder een mandaat van de Veiligheidsraad?
Dit is een politiek-morele vraag.Ten slotte nog een enkel woord over het thema Nederland en Europa. Tijdens
de referendumcampagne liet de minister blijken weinig te begrijpen van de
dynamiek van het burgerlijk verzet tegen het grondwettelijk verdrag. Zo hoorde
ik hem zeggen dat de Europese grondwet niets te maken had met de toetreding
van Turkije. Daarin had hij formeel-juridisch misschien gelijk, en dan ben
ik nog heel mild, maar het uitbrengen van een stem, of het nu om Kamerverkiezingen
of een referendum gaat, is eerst en vooral het overdragen van vertrouwen.
Welnu, daaraan ontbrak het, onder meer omdat men geen vertrouwen wenste te
delegeren aan politici die bijvoorbeeld ook Turkije lid willen laten worden
van de Europese Unie. Het referendum ging dan ook om meer dan om een constitutioneel
document, namelijk om de vertrouwensvraag jegens de Unie.Enfin, de kiezer heeft gesproken en nu ligt de verantwoordelijkheid weer
waar zij hoort te liggen, namelijk bij de politici en vooral bij de regeringsleiders.
Ik ben blij met de uitkomst van de referenda in Frankrijk en in ons land.
Op de meest pacifieke wijze is een politiek integratieproces gedwongen tot
een standstill voor herbezinning. In vroeger tijden trok men voor zoiets ten
oorlog. Waar het nu om gaat, is dat wordt voorkomen dat middelpuntvliedende
krachten de overhand krijgen. Daarom rust op de regeringsleiders de dure plicht,
de komende Europese Raad tot een succes te maken. Dat betekent concreet dat
er vertrouwenwekkende afspraken komen over de financiële meerjarenperspectieven.
Meer dan ooit gaat het hierbij niet alleen om een financieel, maar ook om
een politiek belang. Ik hoop dat minister Zalm dat ook zal begrijpen.Intussen heeft het referendum weer eens zichtbaar gemaakt dat Nederland
voor de rest van de wereld een raadsel is geworden. Dat was al zo toen onder
Paars een ongekend libertijns programma ten uitvoer werd gebracht, gepaard
gaande met een irritante morele zelfverheffing. Alleen aan het einde van Paars
drong het in elk geval tot het ministerie van Buitenlandse Zaken door dat
Nederland met alle hovaardij wel een imagoprobleem aan het krijgen was. Ambassades
kregen de opdracht om ter plaatse te registreren wat de beeldvorming van Nederland
was. Loopt die opdracht nog altijd en wordt er iets gedaan met resultaten?
Publiceren bijvoorbeeld? Ik zou dat willen aanbevelen, want het kan geen kwaad
als ons van elders een spiegel wordt voorgehouden.Ik realiseer mij heel goed dat de positie van de minister weinig benijdenswaardig
is. Meer dan ooit moet hij immers ervaren dat de buitenlandse politiek een
functie is van de binnenlandse. Dat hij dat beseft, bleek ook uit zijn toespraak
voor de ambassadeursconferentie op 24 januari jl. Daarin wees hij ook
op de noodzaak van een meer actieve publieksdiplomatie. Dat is juist, al moet
het vaderland hem dat natuurlijk wel mogelijk maken. Is de uitslag van het
referendum voor hem wellicht aanleiding om met nieuwe initiatieven te komen?
Ik denk aan wat extra aandacht voor ons internationaal cultureel beleid. De
plezierige omstandigheid dat enkele weken geleden een feestje kon worden gevierd
bij gelegenheid van het vijfentwintig jarig bestaan van de functie van ambassadeur
voor internationale culturele samenwerking, kan hem daarbij wellicht helpen.
Anders kan hij zich nog laten opbeuren door de definitie van
Nederland, waarmee de werkgroep Holland Imago, een samenwerkingsverband van
EZ en bedrijfsleven, opgewekt door het leven gaat. U moet goed luisteren;
ik zal die definitie van Nederland citeren: "Een vriendelijk, modern Europees
koninkrijk waar zestien miljoen gastvrije internationaal georiënteerde
mensen beschermd door solide dijken in welstand en harmonie samenleven met
elkaar en de omringende natuur". Fantastisch toch? Je hoort de blaaskapel
van Bert Haanstra langs paraderen. Er achteraan dus!De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 14.20 uur tot 14.45 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-1268-1301.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl