Aan de orde is het debat over het eindrapport 'Tijd voor Onderwijs' van de commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen (31007, nr. 6) (debat met de regering).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 6839-6886

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

27-06-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 97, pagina 6839-6886

17-06-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31007Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Aan de orde zijn de stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Monumentenwet 1988 in verband met onder meer beperking van de ministeriële adviesplicht bij aanvragen om een monumentenvergunning (31345)Pagina 6835-6835
Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de Inspectie ontwikkelingssamenwerking en beleidsevalulatie, te weten: de motie-Boekestijn over het binnen één maand naar de Kamer sturen van IOB-rapporten (31200 V, nr. 122); de motie-Boekestijn over professioneel geschoold personeel van de IOB (31200 V, nr. 123); de motie-Boekestijn over standaardnulmetingen verrichten bij door Nederland (mede) gefinancierde ontwikkelingsactiviteiten (31200 V, nr. 124)Pagina 6834-6834
Aan de orde is het debat over het eindrapport 'Tijd voor Onderwijs' van de commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen (31007, nr. 6) (debat met de regering).Pagina 6839-6886
Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het advies van de Commissie versnelling besluitvorming infrastructurele projecten, te weten: de motie-Roefs/Koopmans over juridische verankering van de oplevertoets (29385, nr. 22); de motie-Madlener over het terugsturen van het rapport naar de commissie-Elverding (29385, nr. 23); de motie-Madlener over het ongedaan maken van de wettelijke koppeling tussen luchtkwaliteit en de aanleg van wegen (29385, nr. 24) en nog tien andere moties (Kamerstukken 29385, nr. 25 t/m 30 en 32 t/m 35).Pagina 6836-6838
Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over competentiegericht onderwijs, te weten: de motie-Depla over de invoeringsdatum van augustus 2010 (27451, nr. 91); de motie-Depla over het voorleggen aan de medezeggenschapsraden van het besluit om over te stappen op compentiegericht leren (27451, nr. 92); de motie-Bosma over het niet verder doorvoeren van competentiegericht onderwijs (27451, nr. 93); en nog een andere motie (27451, nr. 94)Pagina 6834-6835
Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de jaarverslagen van het ministerie van LNV en het Diergezondheidsfonds, te weten: de motie-Thieme over indicatoren en doelstellingen voor de verduurzaming van productie en consumptie (31444 XIV, nr. 9); de motie-Thieme over het aanwenden van een groter deel van het onderzoeksbudget voor de veehouderij voor onderzoek naar dierenwelzijn (31444 XIV, nr. 10).Pagina 6836-6836
Presentatie en opening (Dinsdag 17 juni 2008)Pagina 6815-6815
Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de liberalisering van de postmarkt, te weten: de motie-Aptroot/Van der Ham over het per 1 januari 2009 openen van de postmarkt (30536, nr. 73); de motie-Ten Hoopen c.s. over het voldoen aan de voorwaarden voordat de markt geopend wordt (30536, nr. 74); de motie-Gesthuizen over het heropenen van de discussie in de Europese Unie over de liberalisering van de postmarkt (30536, nr. 75) en nog een andere motie (30536, nr. 76).Pagina 6833-6834
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 17 juni 2008)Pagina 6886-6887
Vragen van het lid Vendrik (GL) aan de minister van VWS over Nederlandse patiënten die in België nieuwe organen kunnen krijgen. (mondelinge vragenuur)Pagina 6819-6822
Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het spoeddebat over de wachtlijsten in de jeugdzorg, te weten: de motie-Dibi over het betrekken van de jeugd-LVG, de jeugd-ggz en de AMK's bij de nieuwe financieringssystematiek (29815, nr. 134); de motie-Agema over de effecten van de middelen voor de jeugdzorg sinds 2006 (29815, nr. 136); de motie-Dezentjé Hamming-Bluemink over terugdringing van de wachtlijsten in de jeugdzorg (29815, nr. 137).Pagina 6835-6835
Vragen van het lid Ulenbelt aan de minister van SZW over uitlatingen van Rotterdamse wethouders en de aanstaande 'Polentop'. (mondelinge vragenuur)Pagina 6824-6827
Vragen van het lid Madlener aan de minister van VROM en de minister van Fin over de brandbrief die de KLM naar de Kamer heeft gestuurd. (mondelinge vragenuur)Pagina 6822-6824
Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over AWACS, te weten: de motie-Jansen/Duyvendak over verbreding van de overlaststudie naar de AWACS-vluchten (31200 XI, nr. 121); de motie-Samsom c.s. over het per direct staken van de lopende nimbyprocedures (31200 XI, nr. 122); de motie-Samsom/Neppérus over vermindering van de geluidsoverlast (31200 XI, nr. 123) en nog twee andere moties (31200 XI, nr. 124 en 125).Pagina 6835-6835
Aan de orde is de stemming over een aangehouden motie, ingediend bij het verantwoordingsdebat 2007, te weten: de motie-Thieme over concrete indicatoren en afrekenbare doelen voor het beleid inzake dierenwelzijn (31472, nr. 14).Pagina 6838-6838
Vragen van het lid Van der Staaij (SGP) aan de minister-president over de uitslag van het Ierse referendum ten aanzien van het EU-verdrag. (mondelinge vragenuur)Pagina 6815-6819
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 juni 2008 over een overbruggingsregeling voor de REAPagina 6838-6839
Aan de orde zijn de stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de jaarverslagen van de Staten-Generaal, de Hoge Colleges van Staat en Kabinetten, het ministerie van BZK, het Gemeentefonds en het Provinciefonds, te weten: de motie-Van Raak over het terugdringen van de inhuur van externen bij de rijksoverheid met minimaal 25% (31444 VII, nr. 6); de motie-Van Raak over het niet meer toepassen van boetequota (31444 VII, nr. 7); de motie-Schinkelshoek over een stapsgewijze vermindering van de inhuur van externen bij de rijksoverheid (31444 VII, nr. 8) en nog een andere motie (31444 VII, nr. 9).Pagina 6836-6836
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 17 juni 2008)Pagina 6827-6833

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 427 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over het eindrapport "Tijd
voor Onderwijs" van de commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen
(31007, nr. 6) (debat met de regering).De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Voorzitter. Dit is het tweede debat naar aanleiding van het rapport van
de commissie-Dijsselbloem. In het eerste debat hebben wij uitgebreid van gedachten
gewisseld met de commissie en de commissievoorzitter. Nu mogen wij dat met
het kabinet doen, op basis van de kabinetsreactie die de Kamer recent heeft
ontvangen. De centrale boodschap die de CDA-fractie in het eerste debat heeft
gekozen, is ook de boodschap die zij in de kabinetsreactie in belangrijke
mate terug ziet komen. Dit betreft de vraag hoe ervoor kan worden gezorgd
dat het herstel van vertrouwen in het onderwijs in belangrijke mate terugkomt.
Hoe zorgen wij ervoor dat het vertrouwen herwonnen wordt? Hierover hebben
wij het de vorige keer ook gehad. Het kabinet zegt dat het de centrale boodschap
is en dé uitdaging waarvoor wij in de komende periode staan.Tijdens het vorige debat hebben wij ook gediscussieerd over het onderwerp
kwaliteit, hoe de kwaliteit van het onderwijs precies gemeten kan worden en
hoe bepaald kan worden hoe het er precies mee voorstaat. Uiteindelijk kwamen
wij tot de conclusie dat op sommige terreinen de kwaliteit achteruit is gegaan
en op andere vooruit, en dat het beeld over de kwaliteit van onderwijs in zijn totaliteit genuanceerd ligt. Uiteindelijk leidde dit ertoe
dat wij het van belang vinden dat er evenwicht komt tussen de aandacht die
er is voor vaardigheden en de aandacht die er zou moeten zijn voor kennis.
Er moet meer aandacht voor kennis komen. Wat dat betreft, zijn wij blij met
de conclusie aan het einde van dat debat.Centraal voor het onderwijs is voor de CDA-fractie dat het gebeurt voor
de leerlingen. De leerling die uiteindelijk een stuk kennis wil halen om op
een goede manier actief te kunnen zijn in de samenleving en op de arbeidsmarkt
moet centraal staan. Wij doen het dus niet primair voor de managers, wij doen
het niet primair voor de docenten, wij doen het primair voor de leerlingen.
Leerlingen moeten uitgedaagd worden en op hun talenten kunnen worden aangesproken.Wij vinden dan ook dat scholen niet gezien moeten worden als uitsluitend
kennisoverdrachtfabrieken. Het zijn belangrijke instituten waar vorming kan
worden overgebracht op jonge mensen, leerlingen en studenten. Om al deze taken
op een goede manier te kunnen vervullen, moeten wij ervoor zorgen dat het
vertrouwen in het onderwijs hersteld wordt. Daarmee begon ik mijn betoog zojuist
ook. Wat mijn fractie betreft, is dit een van de centrale thema's van het
debat van vandaag. Ik wil via een aantal piketpalen langs de vraag lopen hoe
het zit met het vertrouwen en met de maatregelen die het kabinet neemt om
dat te herstellen.Allereerst komen wij dan bij de vraag hoe het zit met de medewerkers,
de mensen die actief zijn binnen het onderwijs. De Kamerleden hebben de afgelopen
periode regelmatig van gedachten gewisseld om ervoor te zorgen dat de positie
van docenten verbeterd wordt. Dit is een belangrijk thema. Met name het rapport
van de commissie-Rinnooy Kan, maar ook de reactie daarop van het kabinet en
het convenant dat de Kamer recent besproken heeft, vormen belangrijke piketpalen
op dit punt. Een en ander richtte zich in belangrijke mate op een salarisverbetering
voor docenten, maar ook op het beter naar voren brengen van de positie van
docenten. Er zijn enkele onderwerpen op dit gebied waarover mijn fractie nog
iets wil zeggen.Er is nu al enkele malen aandacht gevraagd voor de kwaliteitsagenda voor
de lerarenopleiding. Mijn fractie zou graag zien dat die voor 1 september
hier in de Kamer ligt, zodat wij daar nog voor de derde dinsdag in september
met elkaar over van gedachten kunnen wisselen. Het zou kunnen betekenen dat
wij misschien nog voorstellen hebben voor een begroting. Om die reden willen
wij er met spoed over van gedachten wisselen.Een ander punt van aandacht betreft de periode na het afstuderen. Als
leerlingen een pabo-opleiding of een tweedegraadslerarenopleiding hebben afgerond,
zal met hen op een verantwoorde manier moeten worden omgegaan, ook binnen
de school. Dat betekent dat zij op een goede manier begeleid moeten worden,
want zij weten wel welke instrumenten er bestaan om les te geven, maar zij
weten nog lang niet altijd hoe dat in de praktijk ook werkelijk moet gaan
gebeuren. Je zou het kunnen vergelijken met het rijbewijs. Op het moment dat
je het rijbewijs hebt, weet je wel hoe de auto bestuurd moet worden, maar
weet je nog niet precies hoe je moet autorijden. Die aandacht moet zeer nadrukkelijk
ook binnen scholen aanwezig zijn. Wij denken dat er ook een belangrijke rol
voor pabo's en lerarenopleidingen zou kunnen zijn om jonge docenten op een
goede manier te begeleiden. Wij denken dat het SBO ook in belangrijke mate
handreikingen zou kunnen doen om daar het een en ander mee te gaan doen.Een ander belangrijk thema is het management. Het management van de scholen
is een belangrijke cultuurbepalende factor die ervoor kan zorgen dat een school
goed draait of minder goed draait. Wij hebben op dit moment zorgen over de
kwaliteit van het management. Wij zijn van mening dat je heel goed moet nadenken
over de vraag op welke manier wij dat management uiteindelijk kunnen verbeteren.
Wij vinden dat er in belangrijke mate cursussen ontwikkeld zouden moeten worden
voor managers en middlemanagers. Wij zouden ook moeten kijken op welke manier
die managers zelf meer tijd en ruimte voor zichzelf kunnen creëren om
die managementopleidingen en die opleidingen in zijn algemeenheid te gaan
volgen. Waarom? Omdat wij vinden dat er meer onderwijskundig leiderschap binnen
die scholen zou moeten komen. Het kan niet zo zijn dat er alleen mensen zijn
met financiële verantwoordelijkheden en financiële kennis, want
er moeten ook mensen zijn die op dit moment meer kennis hebben op het terrein
van onderwijskunde, pedagogiek en didactische vaardigheden.De heer Jasper van Dijk (SP):Kan de heer Jan Jacob van Dijk uitleggen wat hij nu precies bedoelt? Bedoelt
hij dat managers in het onderwijs een onderwijsbevoegdheid zouden moeten hebben?
Ik heb nog een aanvullende vraag. Vindt hij het een goede zaak als managers
in het onderwijs over het algemeen ook zelf een paar uur per week voor de
klas staan?De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Ten aanzien van dat laatste denk ik dat dit vooral aan de managers zelf
moet worden overgelaten. Wat mij betreft wil ik hier niet het panacee opleggen
dat managers ook zelf een aantal uur voor de klas moeten staan. Dat is hun
eigen werkindeling en het is aan hen om ervoor te zorgen dat zij feeling blijven
houden met hetgeen op de werkvloer gebeurt. Dat kan zijn doordat zij nog deel
uitmaken van een vakgroep. Dat kan doordat zij zeggen dat zij nog veel contact
hebben met de docenten in zijn algemeenheid. Het kan ook zijn doordat zij
zeggen dat zij nog voor die klas gaan staan. Dat moeten zij zelf weten.Het gaat ons er in belangrijke mate om dat er meer kennis bij hen zou
moeten komen. Moet dat precies een onderwijsbevoegdheid zijn? Ik zou niet
per se zo ver willen gaan, maar ik vind wel dat zij meer moeten weten van
wat er nu precies aan didactische en onderwijskundige kennis binnen zo'n instituut
zou moeten zijn, en ook van wat er überhaupt op dit moment in de wetenschap
aan dat soort ontwikkelingen plaatsvindt.De heer Jasper van Dijk (SP):Hoe moet ik dan precies uw voorstel vertalen? Zegt u dat managers echt
op de een of andere manier een onderwijsdeskundigheid in huis moeten hebben?
Of doet u meer een moreel appel in de trant van "het zou goed zijn als..."De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Wij hebben op dit moment niet opgenomen in wetgeving waar managers exact
aan zouden moeten voldoen en ik zou ook niet zo ver willen gaan dat wij dat
hier even exact neerleggen. Ik doe wel een moreel appel op managers om ervoor
te zorgen dat zij weten waar de mensen in de klas mee in aanraking
komen en dat zij daarvan voldoende kennis hebben.Het tweede thema gaat over het onderwerp van vertrouwen binnen scholen.
Als het gaat om vertrouwen binnen de scholen, moeten wij ervoor zorgen dat
docenten de ruimte krijgen om onderling met elkaar over onderwijskundige vraagstukken
van gedachten te wisselen. Hoe ziet nu precies het onderwijskundig concept
eruit binnen een school? Dat zijn thema's waar docenten buitengewoon veel
kennis over hebben, maar waarover zij op dit moment vaak niet met elkaar van
gedachten wisselen. In het Plan LeerKracht en het naar aanleiding daarvan
gesloten convenant, is het thema van de professionele ruimte naar voren gebracht.
Wij denken dat dat een belangrijke aanvulling zou kunnen om dat op een goede
manier te kunnen gaan regelen. Het moet dus wel op een vele frequentere basis
gebeuren dan het op dit moment gebeurt.Ten tweede vinden wij dat ook binnen die klas veel meer met elkaar gesproken
moet worden over hoe docenten daarin opereren. Ik doel op intervisie, mentorgesprekken
en manieren waarop men elkaar een spiegel kan voorhouden om ervoor te zorgen
dat de kwaliteit van het lesgeven een stukje opgekrikt wordt. De klas is niet
het heilige der heiligen waar alleen die ene docent binnen kan. Daar moet
veel meer met elkaar over gesproken worden, met als doel om ervoor te zorgen
dat de kwaliteit aanzienlijk verbeterd wordt. Wij vinden dat een belangrijk
onderdeel van een modern personeelsbeleid.De discussie over onderwijskundige concepten moet naar onze mening vakinhoudelijk
met name door de docenten worden gevoerd, maar zal uiteindelijk afgerond moeten
worden binnen de medezeggenschapsraden. De discussie aldaar mag wat ons betreft
wat vaker plaatsvinden en wij vinden ook dat docenten met meer enthousiasme
in de medezeggenschapsraden actief zouden moeten participeren. Wij zullen
daar in september nog met elkaar over van gedachten wisselen, maar wij hebben
wel gezien dat de aandacht en de waardering voor het werk in medezeggenschapsraden
nu niet direct heel erg groot is bij de docenten.Het derde thema is vertrouwen in de onderwijsinstellingen. Wij hebben
gezien dat er in het recente verleden van diverse zijden nogal wat kritiek
is gekomen op de zogeheten lumpsumfinanciering. Wat ons betreft, moet de lumpsumfinanciering
niet ter discussie worden gesteld. Wij vinden dat die gehandhaafd moet blijven
zoals die nu is. Het lijkt ons onverstandig om vanuit de Hoftoren precies
te gaan bepalen hoe de budgetten er voor iedere school uit moeten komen te
zien, hoe daar precies over nagedacht gaat worden en hoe het allemaal besteed
moet gaan worden. Dat is ruimte die wij aan de scholen moeten laten, en het
is ruimte waar de scholen op een serieuze manier mee om moeten gaan.Tegelijkertijd constateren wij een behoorlijk groot gestold wantrouwen
vanuit de overheid tegenover de scholen. Dat komt onder andere tot uitdrukking
in de vele administratieve lasten die wij scholen opleggen. Wij zouden willen
voorstellen dat de commissie-"dor hout", die binnen het ministerie
van OCW bestaat, voor 1 september met concrete maatregelen komt waarmee
de administratieve lasten serieus worden teruggebracht, evenals de gevoelde
belasting door die administratieve lasten. Die commissie bestaat nu al een
poos en wij denken dat zij nu echt moet gaan leveren. Wij willen voor 1 september
een lijst met maatregelen hebben op grond waarvan wij kunnen zeggen dat de
administratieve lastendruk echt serieus teruggebracht wordt. Wij zouden die
lijst voor 1 september willen hebben en laat het een indrukwekkende lijst
zijn van maatregelen die geschrapt zouden kunnen worden, zodat wij in ieder
geval dat gestolde wantrouwen wat kunnen wegnemen.Ik kom straks nog wat uitgebreider terug op de rol van de inspectie. Wat
het toezicht betreft, heeft de inspectie de rol, te controleren hoe het nu
precies zit met de resultaten die uiteindelijk bereikt worden. Wij gaan dus
niet kijken hoe het onderwijs precies wordt gegeven. Dat is een zaak die binnen
de school wordt bepaald. Het gaat ons om de vraag wat er uiteindelijk bereikt
wordt als resultaat. In dat kader is er nog een interessante opmerking te
maken. Bij het bepalen van de toegevoegde waarde van een school wordt er een
zwaar accent gelegd op de zogeheten toetsen, ook in het plan dat nu op tafel
ligt, terwijl de Onderwijsraad in een reactie juist vraagt of de bewindslieden
dat nou wel zouden doen. Is het wel verstandig om die toetsen en de invoering
van toetsen te belasten met het element van die toegevoegde waarde? Is het
verstandig dat per se erbij te willen hebben? Ik zou graag een reactie willen
horen hierop.Voortbordurend op de rol van de inspectie lopen wij elke keer weer tegen
de vraag aan op welk moment je kunt ingrijpen om ervoor te zorgen dat het
uiteindelijk goed gaat. Het gaat ons immers om de leerling, die aan het einde
van de rit een goede opleiding gehad moet hebben. Een goede opleiding betekent
ook dat iemand aan het einde van de rit goede kennis en kennisresultaten mee
moet kunnen nemen. Wanneer het niet goed geregeld is op een school, kan de
inspectie altijd pas achteraf ingrijpen. Dat brengt wel eens met zich mee
dat wij het gevoel hebben dat er pas te laat kan worden ingegrepen. Wij zijn
wat dat betreft blij dat wij op dit moment het andere toezicht, de zogenaamde
interventieladder, ook voor de inspectie kunnen hebben en wij gaan ervan uit
dat wij daarmee sneller en adequater kunnen ingrijpen. Dat hopen wij. Ik zie
mevrouw Dijksma al enigszins fronsen en daar vraagtekens bij zetten, maar
wat ons betreft is het van belang dat wij met die interventieladder en de
risico-inventarisatie sneller en adequater kunnen ingrijpen. Wij weten dat
een school die als risicoschool is aangewezen, dan ook de tijd heeft om een
verbeterplan op te stellen. Dat is in belangrijke mate een taak van het bevoegd
gezag. Wij kunnen ons voorstellen dat de inspectie het een en ander heeft
geconstateerd. Wellicht heeft zij ook suggesties gedaan voor een verbeterplan,
maar het is voor een school bijzonder lastig om dat plan op een goede manier
handen en voeten te geven met de intentie ervoor te zorgen dat zij zich aan
de haren uit het moeras kan trekken. Heeft het kabinet suggesties voor bijvoorbeeld
scholen over de wijze waarop steun kan worden gegeven? Zijn er manieren om
steun te geven bij het opstellen van het verbeterplan en ervoor te zorgen
dat de benodigde analyse goed is? Het is belangrijk handreikingen te doen
voor het uitvoeren van het verbeterplan.Mocht een bevoegd gezag uiteindelijk niet tot een verbeterplan komen en
evenmin de mogelijkheid hebben om zichzelf aan de haren uit het moeras te
trekken, dan moet het ministerie van OCW de rechter kunnen vragen een bewindvoerder
aan te stellen om een en ander over te nemen. De laatste stap
zou kunnen zijn dat de rechter besluit over te gaan tot het stopzetten van
de bekostiging. Wij zijn dus van mening dat de rechter een cruciale rol speelt
in plaats van het ministerie.Tijdens het vorige debat hebben wij uitvoerig van gedachten gewisseld
over leerstandaarden en kennis. Wij hebben toen geconcludeerd dat er meer
evenwicht moet komen tussen kennis en vaardigheden, zonder de vaardigheden
direct teniet te doen. Die balans moet naar ons oordeel wat doorslaan aan
kenniszijde. Eerder hebben wij van gedachten gewisseld over de leerstandaarden.
Het verbaasde ons dat de Onderwijsraad, direct nadat wij die discussie hadden
gevoerd, over dat onderwerp weer een advies heeft uitgebracht. Hij wijkt daarmee
af van het standpunt van het kabinet. De raad spreekt over andere soorten
niveaus, andere leeftijdscategorieën bij die niveaus en hij pleit ook
voor een leerstandaard voor het Engels. Wij zijn van oordeel dat het voor
het laatste nog te vroeg is. Ik hoop en ga ervan uit dat het kabinet onze
mening deelt.Tijdens het vorige debat is ook de canon uitvoerig aan de orde geweest.
Voor de duidelijkheid merk ik op dat wij geen tegenstanders zijn van canons.
Tijdens het debat over de geschiedeniscanon hebben wij gezegd dat het op zichzelf
goed is om canons op te stellen. De vraag is echter wat daarmee wordt gedaan:
is het een verplichting en worden de kerndoelen letterlijk overgenomen, of
is het veel meer een handreiking voor docenten die globaal moeten weten wat
zij zouden kunnen doen? Wij leggen het accent op het laatste.Wij hebben gesproken over de vraag in hoeverre het onderwijs mag worden
opgescheept met alle maatschappelijke problemen onder de noemer dat alle jongeren
daar bij elkaar komen en dat de school dus het ideale postbusnummer is waaronder
jongeren eenvoudig bereikbaar zijn. Wij vinden het belangrijk dat wij die
gedachte naast ons neerleggen. Natuurlijk zijn jongeren op scholen gemakkelijk
bereikbaar, maar het is niet goed om elk maatschappelijk probleem op hun bordje
neer te leggen. Er wordt voorgesteld om het onderwerp "mediawijsheid"
toe te voegen aan de kerndoelen van het onderwijs. Wij vinden dat een foute
zet. Daarmee zouden wij niet de juiste les leren uit het rapport van de commissie-Dijsselbloem.
Als scholen binnen hun zogeheten vrije ruimte na overleg met de ouders tot
de conclusie komen dat het verstandig is om ook dat als vak te doceren, is
het aan de school om daarover een besluit te nemen. Wij pleiten er echter
voor om het vak niet in de kerndoelen op te nemen en gaan ervan uit dat de
ouders een belangrijke rol vervullen in het met de docent bepalen van de vakken
in de zogenaamde vrije ruimte.De aanleverende en de afnemende school moeten precies weten wat er is
gedoceerd, wat men mag verwachten en wat de kennis en de vaardigheden van
leerlingen zijn. In dit kader spelen leerstandaarden natuurlijk een buitengewoon
belangrijke rol. Die leerstandaarden moeten uiteindelijk ook worden getoetst.
Daarover hebben wij tijdens het debat met de commissie uitgebreid van gedachten
gewisseld. Wij hebben ons afgevraagd hoe moet worden omgegaan met toetsen,
eindtoetsen. De belangrijkste conclusie was dat het leerlingvolgsysteem al
buitengewoon veel informatie verstrekte en dat het goed was als dat op alle
scholen serieus zou worden gehanteerd. Wij hebben echter ook geconstateerd
dat het verstandig is om wel een gevalideerde toets aan het einde van de basisschool
te hebben, zodat kan worden getoetst in hoeverre de leerstandaarden daadwerkelijk
worden behaald, en dat iedereen binnen de klas, binnen de school daaraan deelneemt.
Er mag geen deel van worden uitgesloten; iedereen moet daaraan deelnemen.
Bovendien hebben wij de conclusie getrokken – ik vind dat een belangrijke
conclusie – dat niet alleen aan de hand van de Cito-toets mag worden
besloten dat een leerling toegelaten wordt tot een vwo, een havo, vmbo-tl
of wat dan ook. Het moet gaan om de informatie die in dat leerlingvolgsysteem
zit; de Cito-toets mag niet het enige instrument zijn. Ik heb net al kritische
kanttekeningen geplaatst bij de Cito-toets als instrument om de toegevoegde
waarde te meten. Ik vraag uw mening, zeker ook op basis van wat de Onderwijsraad
naar voren heeft gebracht.Wij delen de mening van de staatssecretaris dat het onverstandig is om
in de derde groep van de basisschool een begintoets af te nemen. Wij denken
dat het leerlingvolgsysteem veel meer informatie verschaft dan een begintoets.Het laatste thema op dit terrein heeft in belangrijke mate te maken met
betrouwbare examens. Op veel scholen bestaat er nog steeds een groot verschil
tussen het centraal schriftelijk examen en het schoolexamen. De commissie
stelt voor om dan maar te eisen dat er zowel op het centraal schriftelijk
examen als op het schoolexamen een voldoende wordt gehaald. Dat idee, die
gedachte steunt de CDA-fractie niet. Zij ziet wel graag dat de inspectie op
dit terrein een belangrijker rol gaat spelen, zodat de verschillen afnemen.
Ik wijs in dat kader weer even op de situatie op particuliere scholen. Daar
zijn de verschillen echt exorbitant groot. Gisteren of vandaag stond er in
de krant dat er ook op andere plekken nog wel het een en ander is. Wij wensen
geen dubbele exameneis, maar wel dat er hard gewerkt wordt om de kwaliteit
van de schoolexamens aanzienlijk te verbeteren. Wij wisselen graag met u van
gedachte over de manier waarop de kwaliteit van schoolexamens kan worden verbeterd.De Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven (CEVO) gaat over de kwaliteit
van de centraal schriftelijke examens. De schoolexamens wekken bij ons de
indruk dat de kunst van toetsen en ontwikkelen van toetsen wel eens wordt
onderschat. Het lijkt erop dat men denkt dat dit zo maar even kan worden gedaan.
Hoe kan ervoor worden gezorgd dat gemeten wordt wat men wenst te meten?Dat het vertrouwen van de politiek moet worden herwonnen – vooral
de politiek moet deze taak op zich nemen – is een van de kernconclusies
van het rapport van de commissie-Dijsselbloem. Daarin werd aangegeven dat
er onzorgvuldig overgegaan is tot grote, majeure onderwijsvernieuwingen en
dat men onvoldoende tijd en financiële ruimte heeft geboden om die onderwijsvernieuwingen
verantwoord in te voeren. Ik denk dat dit een belangrijke les is. Het kabinet
is die mening ook toegedaan. Wij zijn het daar erkentelijk voor.Wat te doen om te voorkomen dat dit in de komende periode gebeurt? Helder
moet worden gemaakt wie waarvoor verantwoordelijk is. De overheid is verantwoordelijk
voor het wat en de scholen in belangrijke mate voor het hoe. Dat betekent
in onze ogen dat de inspectie zich ook aan dit rijtje moet gaan houden, aan
dit onderscheid, en niet dat de inspectie ook nog eens nagaat welke didactische
concepten er op scholen zijn om daar behoorlijk wat kritiek op te kunnen geven.
Dit mag niet meetellen in het uiteindelijke rapport dat zij
uitbrengt.De heer Jasper van Dijk (SP):Voorzitter. De inspectie constateert in haar verslag over het afgelopen
jaar dat er bijvoorbeeld wel wat zorgen zijn over het activerend leren. De
inspectie kijkt daarnaar en gaat de scholen in. Dat lijkt mij bij uitstek
een kwestie van het hoe. Vindt de heer Jan Jacob van Dijk dat de inspectie
helemaal niet meer moet kijken naar het schoolklimaat en het pedagogisch klimaat
op scholen?De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Dat is een heel ander verhaal. Wat de heer Jasper van Dijk nu naar voren
brengt, gaat over het pedagogisch klimaat en het klimaat binnen de school
meer in het algemeen. De inspectie moet ervoor zorgen dat aan het einde van
de rit de resultaten worden behaald die moeten worden behaald. Op dat punt
heeft de inspectie een belangrijke rol. In dit kader is het ook van belang
om te weten hoe het klimaat binnen een school is, omdat dit in belangrijke
mate iets zegt over de manier waarop men uiteindelijk de resultaten zal behalen.
De inspectie moet echter niet meer in detail inzoomen op vragen naar bijvoorbeeld
de methode die wordt gebruikt. Beslissingen hierover moet men aan de school
overlaten.De heer Jasper van Dijk (SP):Op dit punt kan ik een heel eind met u meegaan. Ik vroeg echter expliciet
naar uw mening over het feit dat de inspectie beoordeelt of leraren wel voldoende
aandacht geven aan activerend leren. Mag de inspectie dit volgens u binnen
een school bekijken?De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Eerlijk gezegd vind ik dat de inspectie daarmee over de grens gaat. Mijns
inziens is dat in belangrijke mate een zaak van de school. De inspectie controleert
of er voldoende resultaten worden behaald. Het is aan de school om te bepalen
op welke manier deze resultaten worden behaald.Mijn volgende onderwerp hangt nauw samen met het vorige. Welke rol spelen
de huidige sectorraden, zoals de PO-Raad, de VO-raad, de HBO-raad, de VSNU
enzovoorts? In het advies van de Onderwijsraad worden enkele opmerkingen gemaakt
over de vraag wat wij wel en niet aan de PO-Raad en de VO-raad zouden kunnen
overlaten. Men concludeert dat de rol van de overheid met name bij de PO-Raad
en de VO-raad veel zwaarder zal moeten blijven, vergeleken met die rol bij
bijvoorbeeld de MBO Raad en de HBO-raad. Dit heeft vooral te maken met de
grondwettelijke verplichting die in artikel 23 is neergelegd. Ook vindt de
Onderwijsraad dat je bij de eerstgenoemde raden met een heel ander soort sector
te maken hebt. Dit betekent dat je ook op een andere manier met elkaar moet
discussiëren over de inhoud van kwaliteitsagenda's. Bij de uitvoering
moeten zaken op een heel andere manier worden overgelaten aan de PO-Raad en
de VO-raad, dan aan andere raden. Hoe denkt het kabinet hierover? De argumenten
die door de Onderwijsraad naar voren worden gebracht, worden in belangrijke
mate gedeeld door de CDA-fractie. Bij de vraag welke zaken wij overlaten aan
bepaalde koepels is volgens ons een gedifferentieerde benadering nodig.Voorzitter: CramerDe heer Jasper van Dijk (SP):Ook hierin kan ik een heel eind meegaan met de heer Jan Jacob van Dijk.
Wat wil hij precies veranderen aan de positie en de bevoegdheden van de PO-Raad
en de VO-raad?De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Over de bevoegdheden van de PO-Raad weten wij op dit moment nog niet heel
veel. In de afgelopen periode zijn met de VO-raad afspraken gemaakt over de
kwaliteitsagenda. Daarbij is wellicht over een aantal zaken gezegd: dit zou
u kunnen gaan uitvoeren. Het is de vraag of je dit wel volledig aan de VO-raad
kunt overlaten. Als de heer Jasper van Dijk mij nu om een paar concrete onderwerpen
vraagt, blijf ik even in gebreke. Over de algemene lijn kan ik zeggen dat
ik van mening ben dat je aan de HBO-raad en de VSNU meer kunt overlaten dan
aan de PO-Raad en de VO-raad. Deze algemene constatering is nieuw en een element
dat tot nu toe nog niet in discussie is geweest. Ik vraag hierover een reactie
van het kabinet. Ik ben benieuwd welke kant men daarbij opgaat.Ik kom op de vraag of er nieuwe instellingen zouden moeten komen. In het
rapport van de commissie-Dijsselbloem wordt geconstateerd dat met verscheidene
groepen eigenlijk geen overleg werd gevoerd. Ik denk daarbij aan overleg met
docenten en met ouders over de invoering van grote onderwijsvernieuwingen.
Hieruit kwam de suggestie naar voren om met behulp van nieuwe instellingen
een nieuwe discussie en een nieuw platform voor overleg te organiseren. Eerlijk
gezegd is mijn fractie geen groot voorstander van het naar voren brengen van
nieuwe instellingen. Daarbij noem ik één uitzondering, namelijk
de zogeheten Stichting voor het Onderwijs. Deze stichting wordt echter door
de sociale partners zelf ingericht. Mijn fractie is op dit moment meer voor
het beter benutten van bestaande overlegorganen dan voor het naar voren brengen
van nieuwe instituties.De commissie-Dijsselbloem heeft ook een nieuw toetsingskader aangeleverd
dat moet worden ingezet als er grote onderwijsvernieuwingen zouden moeten
worden ingevoerd. Een van deze toetsingskaders wordt nu toegepast op het competentiegericht
onderwijs; daarvan zijn wij al op de hoogte gesteld. Het verbaast ons echter
dat de minister in zijn kabinetsreactie op het rapport van de commissie-Dijsselbloem
wel heeft aangekondigd dat hij dit ook gaat doen op het terrein van passend
onderwijs, terwijl hij dit niet heeft gedaan in de nota die hij recent naar
de Kamer heeft gezonden omtrent de voortgang op het terrein van passend onderwijs.
Wij gaan ervan uit dat de kabinetsreactie op Dijsselbloem leidend zal zijn,
ook op dit terrein.Het punt vertrouwen van ouders in het onderwijs brengt mij op het thema
van de zorgleerlingen, een onderwerp waarover wij ook met elkaar van gedachten
hebben gewisseld, met name ten aanzien van de vraag in hoeverre ouders nu
wel of niet exact inzicht zouden moeten krijgen in de financiële aspecten
en het budget op dit terrein. Wat ons betreft is het van groot belang dat
er met ouders van zorgleerlingen uitvoerig overlegd gaat worden wat er nu
precies gaat gebeuren en dat er afspraken worden gemaakt om ervoor te zorgen
dat het uiterste uit kinderen wordt gehaald, opdat zij uiteindelijk op een
goede manier alsnog deze stappen kunnen gaan zetten. Dat men daarbij niet
tot op de komma nauwkeurig weet hoeveel geld hiermee gemoeid is, vinden wij eerlijk gezegd wat minder van belang. Het moet ons gaan om de inhoud
en niet om de exacte financiën. Wij steunen in dat opzicht de voorstellen
zoals de minister deze in zijn brief naar voren heeft gebracht. Hij zegt hierin:
de inhoud vind ik belangrijker en over dat andere wil ik wel serieus gaan
nadenken, maar ik wil hier later nog eens in overleg met ouders en docenten
op terug komen. Het lijkt ons eerlijk gezegd goed om dat op die manier te
gaan doen.Ook voor ouders van kinderen met wie geen problemen zijn, vinden wij het
van groot belang dat er op een goede manier informatie wordt overgebracht
over de vraag hoe een school precies presteert. Dat zit hem in belangrijke
mate ook al in de informatie die de Onderwijsinspectie aanlevert. Ik weet
niet of de minister al eens naar de website van de Onderwijsinspectie heeft
gekeken, maar je moet echt een afgestudeerd pedagoog zijn om de rapporten
echt op een goede manier te kunnen begrijpen. Minister, zorg ervoor dat de
inspectie eerst eens leesbare rapporten aanlevert en zorg er ook voor dat
er met name bij scholen een bewustzijn gaat ontstaan dat het van belang is
om deze rapporten, inclusief de verbeterplannen, bij de ouders onder de aandacht
te brengen. Dat zorgt ervoor dat er ook veel meer betrokkenheid gaat komen
van ouders bij de scholen.Dan – ik zie mevrouw Halsema al opgelucht ademhalen – ben
ik bijna bij het voorlaatste onderwerp aangekomen, namelijk het onderwerp
van de gelijke kansen. Dit onderwerp is wat ons betreft van groot belang om
ervoor te zorgen dat iedereen zijn talenten tot ontwikkeling kan laten komen.
Wij moeten ervoor zorgen dat niet wat toevallig het opleidingsniveau van je
ouders is of hun financiële situatie, bepaalt of je de opleiding krijgt
waarop je recht hebt. Wij weten dat niet iedereen een gelijk ontwikkelingsniveau
meemaakt. Om die reden ondersteunen wij ook de plannen zoals deze door de
commissie-Dijsselbloem naar voren zijn gebracht en volgens welke het mogelijk
zou moeten zijn om van vmbo 3 over te stappen naar havo 3. Dat zou de reguliere
weg moeten zijn wat de doorstroming betreft van vmbo-tl naar de havo-opleiding.
De minister zegt dat hij dit soort belemmeringen nog wil gaan onderzoeken.
Wij gaan ervan uit dat dit zonder al te veel belemmeringen heel snel gerealiseerd
zou moeten kunnen worden. Volgens ons heeft hij daarvoor dus niet zo heel
veel onderzoek nodig.Een ander element is de vraag of iemand vijf of zes jaar op een vmbo mag
zitten. Naar wij begrepen hebben, is op dit moment formeel vijf jaar de regel,
maar is met dispensatie zes jaar ook mogelijk. De administratievelastendruk
om dit ook voor elkaar te krijgen, is echter ongelooflijk. Kan de minister
deze drempels niet gaan verlagen om dit uiteindelijk mogelijk te maken?Mijn voorlaatste onderwerp betreft het innovatief vermogen van het onderwijs;
een onderwerp dat heel weinig aandacht heeft gekregen, maar dat onder andere
bij de SLOA-instellingen op dit moment wel volop leeft. Wij zien daar wetenschappelijke
ontwikkelingen die een rol zouden kunnen spelen bij onderwijsvernieuwingen.
Waar wij op dit moment nog helemaal geen aandacht voor hebben, is de vraag
wat innovatie tevens zou kunnen betekenen voor het terrein van de arbeidsmarkt,
of wat dit voor consequenties zou kunnen hebben voor ICT. Het lijkt ons van
groot belang om aan dit soort elementen meer aandacht te besteden. Wat dat
betreft willen wij de minister voorstellen om te komen – ik aarzel over
het woord "innovatieplatform" – met een plek waar het onderwerp
innovatie een veel centralere rol gaat krijgen en waar mensen vanuit SLOA-instellingen,
het sbo en de wetenschap met elkaar om de tafel gaan zitten om ervoor te zorgen
dat het innovatief vermogen in scholen echt nadrukkelijk verbeterd gaat worden.Mevrouw de voorzitter, ik kom tot een afronding.De voorzitter:Misschien kunt u beter de term "mijnheer de voorzitter" gebruiken.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Sorry. Ik laat dit maar even. Wij zouden hierover mooie opmerkingen kunnen
maken, maar de staartjes in uw haar waren mij nog niet opgevallen.Waar doen wij het allemaal voor? Wij doen het hier niet voor de docenten,
niet voor de managers, maar voor de leerlingen. Onderwijs is ervoor bedoeld
om leerlingen een goede start te geven op de arbeidsmarkt en een goede start
te geven om een actieve burger te kunnen zijn in deze samenleving. Dat moet
de centrale boodschap zijn als wij bezig zijn met onderwijsdebatten. Dat moet
ook de centrale boodschap zijn voor de toekomstige onderwijsvernieuwingen,
die wij hier in de toekomst nog uitgebreid met elkaar zullen bespreken.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik zou nog even terug willen naar het blokje "lumpsum". De heer
Van Dijk heeft daarvoor een voorstel gedaan, of hij heeft aangekondigd om
voor een bepaalde termijn voorstellen te doen; ik weet het niet meer precies.
Mijn vraag is deze. Wat vindt de heer Van Dijk van de aanbeveling van de heer
Dijsselbloem dat scholen in ieder geval inzichtelijk zouden moeten maken waar
het geld naartoe gaat? Wij hebben vaak een discussie over de vraag: hoeveel
procent gaat er naar overhead en hoeveel procent naar onderwijs? Dat is lastig,
dat weet ik. Vindt hij dat wij daartoe een poging zouden moeten doen?De voorzitter:Misschien ten overvloede, het is "de commissie-Dijsselbloem"
en niet "de heer Dijsselbloem".De heer Jasper van Dijk (SP):Daar hebt u gelijk in.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Wij hebben nu even met een heel precieze voorzitter te maken.De voorzitter:Dat zult u nog wel merken.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Ik ben blij dat ik klaar ben!De aanbeveling van de commissie Onderwijsvernieuwingen legt in belangrijke
mate neer dat scholen inderdaad de transparantie zouden moeten vergroten.
Dat vinden wij van belang. Die transparantie zou niet zozeer in de richting
van de politiek moeten zijn, maar vooral in de richting van ouders. Aan ouders
moet helder worden gemaakt: dit is wat wij gedaan hebben met de financiën.
Los van hetgeen in het rapport van de commissie Onderwijsvernieuwingen staat,
vonden wij altijd al dat een belangrijke voorwaarde is dat men inzicht moet
bieden in wat er precies gedaan wordt met het geld.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik heb de brief van het kabinet gelezen, en die is op dat punt nogal afwachtend.
Daarin staat: er zijn benchmarks in de maak, en dat willen wij eerst afwachten.
Ik zou zeggen dat ouders, leerlingen, betrokkenen en ook, lijkt mij, de politiek
die openbaarheid, de transparantie over het budget, inderdaad zo snel mogelijk
zouden moeten krijgen. Kan ik daarin op de steun van de heer Van Dijk rekenen?De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):De heer Van Dijk haalt twee dingen door elkaar. Benchmarks zijn iets anders
dan het verschaffen van inzicht. Benchmarks houden in dat een aantal kenmerken
wordt ontwikkeld waaraan moet worden voldaan; als daarvan wordt afgeweken,
heeft men een probleem. Dat vind ik een ander verhaal dan dat precies wordt
aangegeven wat men met de financiën heeft gedaan. Ik ben voorstander
van dat laatste. Het eerste komt wel een keer. Van het laatste ben ik voorstander:
zorg ervoor dat ouders kunnen zien waar het geld naartoe gaat.De heer Depla (PvdA):Voorzitter. "Het onderwijs is een voorwerp van de aanhoudende zorg
der regering". Zo begint artikel 23 van de Grondwet. Burgers hebben dan
ook alle reden om de politiek aan te spreken op de kwaliteit van ons onderwijs.
De hoofdconclusie van het rapport Tijd voor onderwijs van de commissie-Dijsselbloem
is dat wij juist bij het zeker stellen van de kwaliteit van het onderwijs
tekort zijn geschoten. Het is daarom goed dat de bewindspersonen er niet omheen
draaien en klip-en-klaar stellen dat de zorgen over de kwaliteit van het onderwijs
terecht zijn. Er zijn te veel leerlingen die slecht scoren op taal en rekenen,
te veel leerlingen die zonder diploma van school af gaan, en te veel toekomstige
docenten die op de pabo zakken voor de begintoets voor taal en rekenen. Dit
bevestigt de zorgen van ouders, leerlingen en docenten. Ondanks deze harde
conclusie stelt het kabinet terecht dat er in ons land nog steeds goed onderwijs
wordt gegeven door de inzet van ouders, leidinggevenden, ondersteunend personeel
en vooral door bevlogen docenten. Maar het moet dus wel beter.Onder het motto "voorwaarts en niet vergeten" gaan het kabinet
en de politiek de lessen en de aanbevelingen van de commissie-Dijsselbloem
in de praktijk brengen. Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat de zorg
voor goed onderwijs bij de overheid in goede handen is en blijft. De primaire
taak van de overheid is het definiëren van de onderwijsdoelstellingen,
het gevleugelde "het wat", en het inzichtelijk maken van de prestaties.
De politiek moet dus wel degelijk ambities hebben ten aanzien van het onderwijs,
maar niet op de stoel van de professionals gaan zitten.De politiek gaat over "het wat", de scholen over de manier waarop
dit geleerd wordt. Je zou zeggen dat dit een voor de hand liggende taakverdeling
is. De overheid heeft zich in de afgelopen jaren te weinig aan deze taakverdeling
gehouden. Aan de ene kant is zij zich te veel met het "hoe" gaan
bemoeien, met de didactiek. Aan de andere kant heeft de overheid haar kerntaak,
het bewaken van de kwaliteit van het onderwijs, verwaarloosd. Daardoor voelde
de leraar zich miskend en maakten ouders en leerlingen zich zorgen over de
kwaliteit van het onderwijs. Zij zagen allen een overheid die nauwelijks ingreep
als het moest. Het gevolg is een vertrouwensbreuk. Zoals in de brief van de
regering staat, moet het vertrouwen hersteld worden. Het gaat dan om het vertrouwen
tussen de politiek en het onderwijs. Wij moeten samen staan voor goed onderwijs.
Ook gaat het om het vertrouwen tussen docenten en het management, die samen
werken aan een goede school en om het vertrouwen van ouders en leerlingen
dat de kwaliteit van het onderwijs goed is.De fractie van de Partij van de Arbeid is blij dat de regering in haar
brief schrijft dat zij het als haar belangrijkste taak ziet dit vertrouwen
te herstellen. Dit wil zij doen door aan de ene kant zich niet meer met alle
aspecten van het onderwijs te bemoeien en aan de andere kant niet weg te kijken
wanneer het om de kerntaak van de overheid gaat, het bewaken van de kwaliteit.
Daarbij wil zij wel degelijk alert en duidelijk optreden, door verantwoordelijkheid
te nemen en in te grijpen als dat nodig is, in plaats van weg te kijken en
het aan een ander over te laten.Wat moeten de burgers van het onderwijs kunnen verwachten? De Partij van
de Arbeid streeft naar onderwijs dat alle kinderen gelijke kansen biedt zich
te ontplooien en talenten maximaal te ontwikkelen, om zo volwaardig mee te
doen in onze samenleving. Ons ideaal, dat deze kans onafhankelijk is van de
afkomst, de achtergrond en het inkomen van een kind heeft nooit aan relevantie
ingeboekt. Het is daarom pijnlijk dat de commissie concludeert dat het beoogde
doel van de onderwijsvernieuwing, namelijk het verbeteren van de onderwijskansen
voor kinderen in kwetsbare posities, niet is bereikt. De regering schrijft: "in
een poging alle leerlingen naar een zo hoog mogelijk niveau te tillen, kreeg
een flink aantal leerlingen onderwijs aangeboden dat niet bij ze paste".
Gelijke kansen aanbieden betekent rekening houden met verschillen tussen kinderen.
Tegen die achtergrond vinden wij het van groot belang dat leerlingen het beste
uit zichzelf kunnen halen. Het zetten van tussenstappen beschouwen wij daarom
als een teken van vooruitgang en niet als een inefficiënte leerweg, zoals
het in de jaren negentig is gaan heten. Leerlingen verschillen tenslotte in
aanleg, tempo van ontwikkeling en ambities.Het kabinet neemt de aanbeveling van de commissie-Dijsselbloem over om
een analyse te maken van de mogelijkheden van dwarsverbanden en overstapmogelijkheden
tussen de verschillende onderwijstypen. Wij krijgen deze analyse begin 2009.
Voor de fractie van de Partij van de Arbeid is deze ambitie toch wat te beperkt.
Wij willen niet alleen een analyse, maar ook concrete voorstellen. Wij willen
expliciet de toezegging dat er niet alleen gekeken wordt naar doorstroom en
stapelen, maar ook naar de meerwaarde van het wegwerken van taalachterstand
door voorschool, schakelklassen en verlengde schooltijden. Wij willen deze
analyse niet pas in 2009 krijgen. Wij willen de voorstellen vóór
de begrotingsbehandeling van OCW ontvangen, zodat wij er eventueel meteen
gevolg aan kunnen geven.Ondanks dat het onderzoek nog moet worden gedaan, is de Partij van de
Arbeid er al van overtuigd dat de maximale verblijfsduur op het vmbo van vijf
jaar moet worden aangepast. Dit sluit aan bij wat de heer Van Dijk van het
CDA daar zojuist over zei. Wat ons betreft is daar geen uitgebreid onderzoek
meer voor nodig. Ook willen wij meer aandacht voor de omgang met zittenblijvers
op scholen. Hoe denkt het kabinet erover dat het huidige toetsingskader
van de onderwijsinspectie scholen straft die leerlingen kansen bieden en daardoor
meer risico lopen op zittenblijvers en afstromers?De fractie van de Partij van de Arbeid en het kabinet vinden het van groot
belang dat een leerling verkeerde keuzes kan herstellen en zich op zijn eigen
manier kan ontwikkelen, ook als daarvoor tussenstappen nodig zijn. Dit heet
stapelen. Tegen die achtergrond vinden wij de brief van afgelopen vrijdag
over het volwassenenonderwijs toch wat teleurstellend. Het volwassenenonderwijs
biedt namelijk ook kansen aan specifieke groepen jongeren die nog geen achttien
jaar zijn. De huidige regels snijden mogelijkheden tot stapelen voor deze
groep af. Als je zakt voor je havo- of vwo-diploma, kun je bij het volwassenenonderwijs
terecht, om alsnog een diploma te halen. Als je al een vmbo- of een havodiploma
hebt, en dan zakt voor respectievelijk je havo- of vwo-diploma, mag dat niet
meer. Hierdoor lopen jongeren de kans mis om hogerop te komen.Hetzelfde geldt voor jongeren die een diploma hebben, maar een opleiding
willen volgen waarvoor zij eigenlijk geen goed vakkenpakket hebben. Dat heet
sprokkelen. Die jongeren moeten wat ons betreft ook een kans krijgen om alsnog
een hoger diploma of een aangepast pakket te halen. Dan zijn er nog jongeren
boven de achttien die nog steeds op school zitten. Vaak hebben zij, bijvoorbeeld
door ziekte, vertraging opgelopen, maar zijn zij hartstikke gemotiveerd. Ook
zijn er jongeren in het speciaal onderwijs die eigenlijk havo of vwo aankunnen,
maar dit aanbod niet hebben. Die jongeren moeten niet worden uitgesloten van
volwassenenonderwijs. Wat ons betreft moeten wij niet wachten tot wij er in
januari een onderzoek naar hebben gedaan. Wij moeten er nu gewoon duidelijke
uitspraken over doen. Anders zien wij ons genoodzaakt om daarover, gezien
de lang durende discussie erover, in tweede termijn een Kameruitspraak te
vragen.Gelijke kansen bied je ook door binnen het vmbo een arbeidsmarktgerichte
leerweg mogelijk te maken, voor scholieren die niet of alleen met de grootst
mogelijke moeite een startkwalificatie kunnen halen. De regering neemt deze
aanbeveling over en gaat onderzoek doen. Wat ons betreft gaat het onderzoek
niet meer over de vraag of er een arbeidsmarktgerichte leerweg moet komen,
maar over de vraag hoe dat gaat gebeuren. Ook kinderen voor wie een startkwalificatie
te hoog gegrepen is verdienen tenslotte een opleiding waarmee zij kansen krijgen
op de arbeidsmarkt.Daarnaast wil de Partij van de Arbeid ruim baan voor experimenten voor
vak- en/of ambachtscholen. Het kabinet is een experiment gestart waardoor
5000 leerlingen een geïntegreerde vmbo-mbo-opleiding kunnen volgen. De
PvdA vindt dat een zeer goed voorstel. Het verkleint de kans op schooluitval
en biedt jongeren meer kansen op een toekomst met een diploma en een baan.
Wij moeten de voorstellen van Rotterdam en Utrecht om op vakscholen een geïntegreerde
vmbo-mbo-opleiding aan te bieden dus ondersteunen. Dit mag niet belemmerd
worden doordat wij toevallig een experiment voor 5000 leerlingen hebben afgesproken.
Graag krijg ik de toezegging dat Rotterdam en Utrecht kunnen doorgaan, ook
als het nodig is het maximum van 5000 leerlingen voor het experiment te verruimen.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):En als daarmee het aantal is opgesoupeerd en Leeuwarden ook een experiment
wil? Moet dat dan ook kunnen? Moet iedere aanvraag exact gehonoreerd worden?De heer Depla (PvdA):Wij hebben eerst de 5000. Daarnaast zijn er op dit moment in Rotterdam
en Utrecht, zoals wij hebben gezien in de brief van gisteren, grote problemen
in het onderwijs. Men wil daar stappen zetten, onder andere het aanbieden
van een doorlopende school van vmbo naar mbo. Het zou heel slecht zijn als
die aanpak geremd werd doordat wij maar een beperkt aantal experimenten mogelijk
maken. Wat mij betreft, krijgt Leeuwarden net zoveel kans als iedereen, maar
als dadelijk de mogelijkheid tot aanvragen gesloten is en de aanvragen van
Rotterdam en Utrecht nog niet zijn gehonoreerd, dan wil ik dat dit alsnog
mogelijk wordt.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Het maakt dus niet uit welke andere steden er bij zitten, als Rotterdam
en Utrecht er maar bij zitten. Is niet een van de lessen in het rapport van
de commissie dat men met een aantal experimenten moet beginnen, om daarna
na voldoende ervaring te hebben opgedaan de constructie definitief in te voeren?
In hoeverre past uw voorstel nog binnen de lessen die door de commissie-Dijsselbloem
naar voren zijn gebracht.De heer Depla (PvdA):Ik heb al eerder gezegd dat het rapport-Dijsselbloem niet een soort zoektocht
van argumenten is om onze eigen ideeën te ondersteunen. Het is bedoeld
om kritisch naar de eigen voorstellen te kijken. Ik ben het met u eens dat
het niet de bedoeling is in een keer van bovenaf dit nieuwe idee over heel
Nederland uit te rollen. In Rotterdam is er wel een urgentie. Er is draagvlak
bij scholen, mbo's, werkgevers en ouders om dit van de grond te krijgen. Gelet
op de urgentie zou ik het erg jammer vinden om daar niets mee te doen.De belangrijkste voorwaarde voor gelijke kansen in het onderwijs blijft
gewoon goed onderwijs. Het is goed dat het kabinet als hoogste prioriteit
kiest voor het versterken van de kwaliteit van het onderwijs. Daarbij moet
de balans tussen vaardigheden en basiskennis worden hersteld. De basis moet
in orde zijn, want alleen dan kunnen zin en onzin van de informatie die op
internet te vinden is worden gescheiden. Er moet ook aandacht zijn voor vaardigheden,
want je zult het niet ver schoppen als je vloekend en tierend te laat op je
leerbedrijf aankomt.De doorlopende leerlijnen voor taal en rekenen en het toevoegen van de
geschiedeniscanon aan de kerndoelen krijgen tegen die achtergrond onze steun,
maar het kerncurriculum bestaat wat de PvdA betreft niet alleen uit rekenen,
taal en geschiedenis, ook burgerschap en culturele vorming horen er bij. Op
de middelbare scholen moeten vakken als natuurkunde en economie worden vastgelegd.
Ik spreek met nadruk over het kerncurriculum. Scholen en docenten moeten daarnaast
de ruimte hebben om voldoende keuzes te maken wat zij leerlingen willen aanbieden.In de beleidsreactie van het kabinet wordt nogal defensief gesteld dat
niet op voorhand alle vakinhouden per definitie moeten worden gecanoniseerd.
Dat vinden wij natuurlijk ook niet. De sfeer die wordt opgeroepen is echter
dat canonisering een uitzondering blijft. Dat vinden wij geen goed idee. Ondertussen
krijgen wij boze brieven van vakverenigingen van wiskundedocenten en economiedocenten over vakdossiers en examenprogramma's die een kant
uitgaan waar men het niet mee eens is. Leemlagen van SLO- en resonansgroepen
dringen de vakdocenten ondertussen wel degelijk een canonisering op, zonder
dat er transparante besluitvorming en democratische vastlegging plaatsvinden.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik wil even terug naar de opmerking van de heer Depla dat het vakonderwijs
op de scholen goed genoeg moet blijven. Ik heb de vraag ook gesteld aan de
heer Jan Jacob van Dijk. Wat als de inspectie in de school komt en van mening
is dat het niet voldoende aan de orde komt, bijvoorbeeld omdat heel veel met
het nieuwe leren wordt gewerkt? Mag de inspectie daarover dan helemaal niets
zeggen volgens de PvdA of mag zij er wel een aantekening over geven?De heer Depla (PvdA):Een aantekening mag zij overal over geven. Als wij onszelf serieus willen
nemen en vinden dat de inspectie sneller en eerder mag ingrijpen dan nu, moeten
wij ook precies zijn. Dat is de kern. Het gaat mij niet om het hoe, maar om
het wat. Als een school een onderwijsmethodiek kiest die de toevallige inspecteur
geen goed idee vindt, zou het geen goede zaak zijn als de inspecteur daar
iets mee doet. In de jaren negentig was het probleem dat de inspectie opvattingen
had over het nieuwe leren, die impliciet over de scholen zijn uitgerold. Willen
wij de inspectie meer bevoegdheden geven, wat ik vind dat moet, dan moeten
wij ook scherper zijn. De inspectie mag scherper en eerder ingrijpen, maar –
en ik ben het op dat punt nog niet met de brief van de minister eens –
dan moeten wij wel in de wet en niet in een ministeriële regeling vastleggen
wat de taken en mogelijkheden van de inspectie zijn. Aan de ene kant moet
vastliggen waar zij echt kan ingrijpen als toezichthouder en bij wijze van
spreken zelfs het bestuur naar huis kan sturen, aan de andere kant waar zij
iets van kan vinden maar waar het aan de school is om zich er iets van aan
te trekken. In dit geval zou ik zeggen: de inspectie mag er iets van vinden,
maar de school hoeft zich er niets van aan te trekken. De inspectie moet hard
zijn als de kwaliteit van het onderwijs in het geding is en zich niet uitlaten
over de methode.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik deel de mening dat de inspectie in de jaren negentig niet goed bezig
was en inderdaad het nieuwe leren en dat soort modes zelf is gaan promoten.
Dat was niet goed. Het andere is staatspedagogiek, waar ik ook geen voorstander
van ben. Er zit echter nog wel iets tussen. Het is volgens mij een heel normale
vraag dat de inspectie toch iets moet kunnen zeggen als zij constateert dat
in de school de leerlingen veelvuldig aan hun lot worden overgelaten.De heer Depla (PvdA):Het gaat over twee dingen. Er is het wat, waarbij de inspectie erop toeziet
dat de kwaliteit van het niveau en het geleverde voldoende is. Daarnaast zijn
er een paar ankers van kwaliteit, die te maken hebben met de kwaliteit van
docenten en met de leertijd, de uren. Als de inspectie op een school komt
waar kinderen bij elkaar zitten zonder dat er iets gebeurt, omdat er geen
docent bij is, is dat een aangrijpingspunt. De inspectie mag iets vinden,
maar wij moeten oppassen dat wij niet vervallen in de fout van de jaren negentig
dat de inspectie opvattingen over pedagogie en didactiek heeft. Soms kunnen
er op scholen dan dingen gebeuren waarbij wij denken dat wij ons kind er niet
heen zouden sturen, maar wij moeten de inspectie daarop dan niet laten ingrijpen.
De inspectie moet ingrijpen als de eindresultaten en de ankers onvoldoende
zijn gegarandeerd. Dat is de kern.Voorzitter. Bij de examens gaat het natuurlijk niet alleen om het vaststellen
van wat kinderen moeten kennen en kunnen in de leerstanden en de kerncurricula.
Kinderen, ouders, vervolgopleidingen en werkgevers moeten ook zeker kunnen
zijn van de waarde van een diploma. Als het verschil tussen de scores bij
schoolexamen en centraal examen groot is, daalt de waarde van een diploma.
Volgens het kabinet speelt dit op maar weinig scholen. De commissie-Dijsselbloem
en de onderwijsinspectie komen echter tot andere conclusies. Volgens de inspectie
is bij een derde van de vwo-scholen het gat tussen het schoolexamen en het
centraal examen te groot. Hoe komt de minister bij zijn conclusie dat het
allemaal wel meevalt? Bij scholen waar het gat te groot is, moeten wij niet
alleen het toezicht verscherpen, maar maatregelen treffen, bijvoorbeeld het
stellen van de eis van een voldoende voor schoolexamen en centraal examen.
Die eis geldt dan niet voor alle scholen, maar als het op een school keer
op keer niet goed gaat, zouden dergelijke aanvullende maatregelen genomen
kunnen worden. Zijn de bewindslieden bereid, dergelijke voorstellen te onderzoeken?Ik voeg eraan toe dat de normering niet zomaar naar beneden moet worden
bijgesteld wanneer jongeren in een bepaald jaar een examen slecht maken. Hetzelfde
geldt als jongeren een examen te goed hebben gemaakt. Het diploma moet het
niveau garanderen. Het moet niet gebeuren, zoals nu vaak gebeurt, dat op het
moment dat 66% van de mensen een voldoende moet halen, ook 66%
van de mensen het diploma blijft halen zowel wanneer het niveau zakt als wanneer
het niveau stijgt. Dat is geen goed idee als men het niveau en de kwaliteit
wil garanderen.DeplaIn het debat met de commissie-Dijsselbloem hebben wij uitgebreid stilgestaan
bij de toetsen. Bijna alle scholen hebben een leerlingvolgsysteem. Het probleem
is dat er op twee derde van de scholen te weinig mee wordt gedaan. Daarmee
laten scholen kansen liggen om het onderwijs te verbeteren.
Het is goed dat de inspectie scholen daarop gaat aanspreken.Een ander probleem is dat te veel leerlingen worden uitgesloten van deze
toetsen. Alle kinderen hebben recht op een objectief beeld van hun leermogelijkheden
en vorderingen. De PvdA steunt dan ook het voorstel van het kabinet op grond
waarvan kinderen niet meer uitgesloten mogen worden van deze toetsen. In groep
8 wordt van alle kinderen het behaalde eindniveau bepaald.In het primair onderwijs heeft het leerlingvolgsysteem al goed voet aan
de grond gekregen. In het voortgezet onderwijs staat het echter nog in de
kinderschoenen. Is de staatssecretaris bereid om het gebruik van het leerlingvolgsysteem
in het voortgezet onderwijs te stimuleren?Wij missen een reactie op de voorstellen van de commissie-Dijsselbloem
om de kwaliteit van het stelsel te bewaken. Het gaat over het niveau van het
kind en van de school, maar ook over het niveau van het onderwijs in Nederland.
De commissie heeft daar allerlei aanbevelingen voor gedaan, maar daar lees
ik niets van terug in de kabinetsreactie.Een van de ankers van de kwaliteit zijn goede docenten. Zonder goede docenten
is goed onderwijs niet mogelijk. Met het actieplan leraren is een stap in
de goede richting gezet, maar de lerarenopleidingen moeten nog wel beter.
Het Onderwijsverslag bevestigt de zorgelijke conclusies van de commissie-Dijsselbloem.
Goed dat het kabinet aankondigt dat er gezamenlijke eindtermen en eindtoetsen
voor de lerarenopleiding komen en dat het kabinet hiervoor de verantwoordelijkheid
neemt en het niet aan de sector alleen overlaat.Zwakke scholen moeten worden aangepakt. Je kunt als kind moeilijk het
beste uit jezelf halen als je school niet goed genoeg is. Kerntaak van de
overheid is pal staan voor de kwaliteit. Om die kerntaak goed te vervullen
en de opdracht uit artikel 23 van de Grondwet te kunnen waarmaken, moet de
inspectie meer instrumenten krijgen om in te grijpen bij zwakke en zeer zwakke
scholen. Wij hebben het daarnet gehad over het kunnen benoemen van een bewindvoerder
en zelfs het naar huis sturen van het bestuur. Er moet niet gewacht worden
totdat er strafrechtelijk iets is misgegaan of de bekostiging moet worden
ingetrokken. Dan zijn namelijk al vele generaties kinderen het slachtoffer
geworden.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):U noemde het even tussen neus en lippen door: het bestuur naar huis toe
sturen. Wie doet dat?De heer Depla (PvdA):Dat is een verschil tussen ons. Laten wij eerst even kijken waar wij het
over eens zijn. Wij zijn het erover eens dat artikel 23 de overheid de taak
geeft om voor deugdelijk onderwijs te zorgen en dus de kwaliteit te bewaken.
Op basis daarvan moet er ook ingegrepen kunnen worden als de kwaliteit onder
de maat is. Daar hebben wij de inspectie voor. Het speelveld voor de inspectie
moet preciezer worden gemaakt: waar mag men wel en waar mag men niet iets
van vinden? Als de inspectie een zwakke school aantreft, kan zij een advies
geven. De volgende stap is uiteindelijk het intrekken van de bekostiging.
De ervaringen van de staatssecretaris belast met het primair onderwijs geven
aan dat je het wel heel bont moet hebben gemaakt, wil dat kunnen. Als je de
bekostiging van een middelbare school en een roc intrekt, wordt het een stuk
lastiger, want er zijn vaak geen andere scholen in de buurt. Dan ben je dus
eigenlijk veel te laat. Je moet de interventie langzaam kunnen laten oplopen.
De heer Van Dijk wil dat de minister of de staatssecretaris naar de rechter
moet kunnen stappen met de vraag of hij een besluit wil nemen. Ik zou het
ordentelijker vinden als het bestuur een bestuurlijk besluit neemt. Net als
bij elk ander bestuurlijk besluit, heeft de school de mogelijkheid om naar
de rechter te stappen en te zeggen dat het besluit niet zorgvuldig is genomen.
De heer Van Dijk en ik zitten heel dicht bij elkaar. Alleen op dit laatste
onderdeel zijn onze meningen andersom. De heer Van Dijk vindt dat de overheid
het aan de rechter moet vragen, terwijl ik wil dat de overheid een besluit
neemt dat door de rechter getoetst kan worden.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Wat is nu ...De voorzitter:De heer Van Dijk afrondend.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Bij u is een tweede vraag altijd afrondend.De voorzitter:U hebt al uitgebreid gedebatteerd, dus het kan wel.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Maar niet over dit onderwerp.Is het niet veel zorgvuldiger dat zo'n besluit door de rechter wordt genomen
op voorstel van de overheid? Dat is toch veel beter dan dat de overheid zo'n
besluit neemt, waarbij de politiek een rol kan spelen?De heer Depla (PvdA):Normaal gesproken neemt de overheid bestuurlijke beslissingen en toetst
de onafhankelijke rechter. Waarom voor deze beslissing de rollen omgedraaid?
Waarom wilt u voor deze situatie de rechter de beslissing laten nemen?De voorzitter:Ik begrijp dat dit toch een beetje een patstelling wordt. Ik geef u de
gelegenheid om nog een poging te wagen, mijnheer Van Dijk.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Wij zullen hierover ongetwijfeld nog met elkaar van gedachten wisselen
bij de indiening van het wetsvoorstel over het onderwijstoezicht.De voorzitter:Dat lijkt mij dreigende taal.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb nog een informatieve vraag aan de heer Depla. Op welke wettelijke
titel baseert hij zijn voorstel voor het openbaar en het bijzonder onderwijs?De heer Depla (PvdA):Artikel 23 van de Grondwet.De heer Van der Vlies (SGP):Staat daar iets in over een hiërarchie tussen de bekostigende overheid
en het schoolbestuur?De heer Depla (PvdA):Er staat iets in over de bekostigingsvoorwaarden. Ook staat erin dat de
overheid eisen kan stellen aan de deugdelijkheid. Zelfs voordat artikel 23
in 1917 zijn toenmalige vorm heeft gekregen, is verschillende
malen gediscussieerd over die eisen van deugdelijkheid. De uitkomst was dat
de overheid wetgeving mag maken, waarbij de bekostigingsvoorwaarden een vertaling
zijn van de deugdelijkheidseisen.De heer Van der Vlies (SGP):Maar ik ken geen uitwerkingswet waarin de relaties geregeld zijn en waarin
op titel van een defect in het beleid inzake de bekostiging een bestuur naar
huis kan worden gestuurd. Dat is het punt.De heer Depla (PvdA):Als dat al kan, had ik dit nu niet te berde gebracht. In de huidige omstandigheden
kan de inspectie een mooi verslag maken. Vervolgens kan men een keer boe roepen
en eventueel nog een keer boe roepen. Met dank aan het amendement van toenmalig
Kamerlid Dijksma is het tegenwoordig ook mogelijk om een bewindvoerder aan
te stellen. Punt is evenwel dat het at the end altijd gaat om het intrekken
van de bekostiging. Dat is min of meer een soort doodstraf. En daar houd ik
niet van, omdat die meestal niet uitgesproken wordt aangezien de schade dan
veel groter is dan de winst. Ik wil dat er kleinere en minder ingrijpende
stapjes worden gezet om te voorkomen dat je bekostigt zonder dat kinderen
goed onderwijs krijgen. Volgens mij is het een van de onderdelen van artikel
23, namelijk dat de overheid verantwoordelijk is voor deugdelijk onderwijs.De heer Van der Vlies (SGP):Ik zie het punt natuurlijk rondom de ultieme daad van het intrekken van
de bekostiging. Dan tref je namelijk de leerlingen en de ouders en dat moet
je niet willen. Het gaat mij nu om een fundamenteel punt in het verenigingsrecht.
Dat bedoelde ik even te markeren.De heer Depla (PvdA):Je kan het ook omdraaien in de zin dat je het als voorwaarde voor bekostiging
stelt dat je het daaraan onderhevig maakt. Vanuit dezelfde lijn verwacht ik
dat de regering het vorm gaat geven in het wetsvoorstel over het toezicht.Als je de inspectie een zwaardere rol wilt laten spelen in het toezicht
moeten wij ophouden bepaalde opdrachten aan de inspectie te geven. Tegenwoordig
gebruiken wij de inspectie namelijk als een veredeld onderzoeksbureau waarvoor
wij geen offertes behoeven te maken. Als de kwaliteit ons werkelijk aan het
hart gaat, moeten wij ervoor zorgen dat de inspectie haar kerntaken ten aanzien
van toezicht op de kwaliteit kan vervullen.Iedereen is het erover eens dat het onderwijs geen onmogelijke opdrachten
moet worden gegeven. Herstel van vertrouwen tussen de overheid en het onderwijsveld
vergt terughoudendheid van de politiek en dat vraagt nog heel wat van ons,
naar ik vrees. Als wij het onderwijs niet met onmogelijke opdrachten willen
opzadelen moeten wij ervoor zorgen dat de randvoorwaarden goed zijn. Op die
manier zullen wij de uitkomsten van het onderzoek naar de 1040 urennorm beoordelen.
De regering concludeert terecht dat ook wanneer wij de scholen niet met maatschappelijke
kwesties overladen, de leerlingen hun problemen niet thuislaten. Het gezamenlijk
oplossen van deze problemen voordat jongeren de school zonder diploma verlaten,
vraagt nog veel inspanning. Ook die opdracht voor scholen moet geen onmogelijke
opdracht zijn. In het mbo lijkt het op dit moment wel het geval. Wij wachten
het onderzoek naar aanleiding van mijn eigen motie en het onderzoek van de
WRR af. Wij zullen kijken hoe vanuit die zorg, sociale zaken en justitie de
scholen te hulp zullen schieten.Verder valt het ons op dat het innovatiebudget voor de helft aan de schoolbesturen
wordt gegeven en voor de andere helft aan de instituten en dat de vakvereniging
van docenten er bijna geen rol in speelt. Is het, gezien het belang van innovatie
en docenten, niet logisch om de vakvereniging meer aan het stuur te zetten
bij aanwending van de budgetten? Graag een reactie.Het competentiegericht onderwijs in het mbo is een van de onderwijsvernieuwingen
die op dit moment gaande is. Daarover is uitgebreid gedebatteerd. Vandaag
zijn er moties over aangenomen. Het is belangrijk dat de Kamer laat zien geleerd
te hebben van de aanbevelingen en conclusies van de commissie-Dijsselbloem.
Dat doen wij door er een toetsingskader op los te laten en beetje bij beetje
te bekijken of het op een verantwoorde manier gebeurt.Een ander belangrijk punt is herstel van vertrouwen tussen docenten en
management. Docenten en schoolleiding zijn namelijk samen verantwoordelijk
voor goed onderwijs. Het wantrouwen tussen docenten en schoolleiding is dan
ook een bedreiging voor ons onderwijs. Het is in eerste instantie de verantwoordelijkheid
van schoolleiders om dit wantrouwen te doorbreken. Het is de verantwoordelijkheid
van de docenten om goed onderwijs te verzorgen. De PvdA ziet mogelijkheden
om vanuit Den Haag te helpen aan herstel van vertrouwen, door docent en schoolleiding
beter in positie te brengen. Dus niet de lumpsum weghalen van de scholen en
het in Den Haag regelen. Het gaat om kleine interventies, zodat docenten en
schoolleiding er samen uitkomen.Een eerste punt is groepen vakdocenten een belangrijke stem geven bij
beslissingen die hun professionaliteit direct raken. Conform de aanbeveling
van de commissie-Dijsselbloem moeten ouders en medewerkers van scholen via
de medezeggenschapsraad instemmingsrecht krijgen voor de introductie van nieuw
onderwijs, onderwijsinhoud en -methoden. Ik vraag de regering of de huidige
medezeggenschapsregeling daarvoor goed genoeg toegerust zijn of dat die aanpassing
behoeven.Een tweede punt is om in het verlengde van de voorstellen van de commissie
over de lumpsum de bekostiging van scholen voortaan per vestiging in te richten.
Dan is het duidelijk dat stafdienst en bestuur ten dienste staan van het dagelijks
onderwijs in plaats van dat onderwijs ten dienste staat van het bestuur. Is
de regering bereid, dit door te voeren?De commissie-Dijsselbloem concludeert dat de schaalvergroting te ver doorgeschoten
is. De menselijke maat moet terug in het onderwijs en er moet een pluriform
onderwijsaanbod komen. Daarom moeten wij niet alleen schaalvergroting remmen
en fusies toetsen, maar ook stappen richting schaalverkleining zetten. Het
onderwijsveld moet de taak krijgen om menselijke maat en pluriform onderwijsaanbod
te garanderen. Onderwijspersoneel of schoolvestigingen moeten de mogelijkheid
krijgen om met meer autonomie of zelfstandig van het schoolbestuur door te
gaan. Zij moeten met behoud van gebouwen en middelen de mogelijkheid krijgen
om een nieuw onderwijsconcept op te zetten wanneer daar behoefte aan is. Die
behoefte aan zelfstandigheid, meer autonomie of een nieuw onderwijsconcept
moet voortkomen uit of moet op zijn minst ondersteund worden
door de medezeggenschapsraad van ouders en docenten. Ouders en onderwijspersoneel
beslissen dus gezamenlijk over de ontwikkeling en de mate van zelfstandigheid
van een school. Wanneer menselijke maat of pluriformiteit in het geding zijn,
moeten schoolbestuur en overheid meewerken aan een nieuw concept en stappen
richting zelfstandigheid.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):De heer Depla introduceert een nieuwe figuur, die hij vervolgens wat afzwakt.
Hij zegt dat docenten en personeel binnen een school moet kunnen besluiten
om met behoud van gebouw uit de vereniging te stappen. Later wordt het verhaal
weer iets anders, als hij de ouders er aan toevoegt. Is dit echter wel de
juiste manier? In het Plan LeerKracht wordt een stevig pleidooi gehouden voor
professionele ruimte en het professioneel statuut. Is dit dan wel de juiste
stap? Moet een en ander niet veel meer binnen statuut en ruimte besproken
worden? Daar moet toch over een onderwijsconcept gesproken worden? Dat is
toch iets anders dan er uit gaan?De heer Depla (PvdA):Ik heb het niet zelf bedacht, moet ik bekennen. De Onderwijsraad heeft
in 2001 en 2007 in adviezen over dit punt uitgebreid geschreven. De achtergrond
daarbij was de situatie van één roc in een regio, die vervolgens
maar één onderwijsconcept kiest. In het belang van pluriform
onderwijsaanbod kan het dus van belang zijn om nieuw aanbod op te zetten.
De andere achtergrond is de menselijke maat en de te ver doorgeschoten fusies
in de jaren negentig. Wij kunnen proberen de deksel op de pot te drukken door
te zeggen dat wij fusies willen tegengaan en dat er andere dingen moeten gebeuren.
Wij kunnen ook proberen om de zaken aan de onderkant gemakkelijker te maken
door de boel op te knippen. Daaraan moet voorwaarden verbonden worden om te
voorkomen dat de "free riders" met het meest aantrekkelijke onderwijs
uitstappen. Als docenten, ouders en een school een en ander concluderen, moet
de schoolleiding daarover een oordeel vellen. Daarvan moet alleen goed gemotiveerd
afgeweken kunnen worden of er moet een beroepsmogelijkheid komen om het idee
alsnog in de praktijk vorm te kunnen geven. Het gaat dus niet om een conflict,
maar om de wens naar onderwijs in kleiner verband of de wens een gat in het
aanbod te vullen. Dat kun je soms organiseren binnen hetzelfde bestuur, soms
zul je het daar buiten moeten of kunnen doen. De Onderwijsraad – toch
niet de meest grote revolutionairen van het land – heeft dit al zeven
jaar geleden voor het eerst voorgesteld en later uitgewerkt en doet dat dit
jaar weer. Het lijkt mij interessant om via een praktijkproef in een bepaalde
regio de onderkant de mogelijkheden te geven om te bezien of daar inderdaad
behoefte aan bestaat en of het zo werkt.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Het interessante dat u nu voorstelt en gisteren ook nadrukkelijk in Metro
stond, was dat u docenten de bevoegdheid wil geven om er zelfstandig uit te
kunnen stappen. Dat is het nieuwe dat u nu voorstelt en daar ging mijn vraag
over. Is dat nu wel de juiste invulling als je meer ruimte wil gaan bieden
aan discussies over het didactisch klimaat, over de professionele ruimte die
net groter is gemaakt, ook in het convenant, het professioneel statuut? Is
dat niet een veel beter begaanbare weg dan dat u direct gaat regelen dat docenten
ook het recht moeten hebben om uit die school te kunnen stappen met meenemen
van het schoolgebouw?De heer Depla (PvdA):Volgens mij schuift u twee dingen in elkaar. Het belang dat docenten meepraten,
invloed hebben en eigenlijk aan het stuur zitten als het gaat om nieuwe didactische
concepten en de didactiek op school en dit verhaal dat veel meer uitgaat van
de menselijke maat en het mogelijk maken van opknippen van organisaties. Als
er in een bepaalde regio behoefte bestaat aan nieuwe schoolconcepten, kunnen
die zo gemakkelijker tot stand worden gebracht. Het zijn wat mij betreft twee
verschillende dingen.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Maar u begon uw verhaal met de opmerking dat docenten ontevreden kunnen
zijn over het didactisch klimaat en dat je ze dan de ruimte moet geven om
dit soort dingen te gaan doen. Nu zegt u dat u een mogelijkheid wil creëren
voor defusie. Over zo'n voorstel is al veel meer gesproken, maar daar ligt
geen rol voor docenten, maar veel meer voor ouders of besturen. U legt het
nu eenzijdig bij docenten neer en daar maak ik ernstig bezwaar tegen.De heer Depla (PvdA):Inderdaad leg ik het bij docenten neer maar geef uiteindelijk ook het
initiatief bij de medezeggenschapsraad en daar zitten voor zover ik weet ook
de ouders in. Het lijkt mij ook dat professionals op een gegeven moment kunnen
denken dat daar of daar behoefte aan bestaat en dat zij dat dan in overleg
met het schoolbestuur gaan bekijken. Je moet dan wel, zoals de Onderwijsraad
ook heeft voorgesteld, nette procedures regelen en condities aangeven waarbinnen
men die ruimte wel of niet zou moeten krijgen. Ik zou het interessant vinden
om dat voorstel van de Onderwijsraad eens in de praktijk te gaan beproeven.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik moet zeggen dat het mij zeer aanspreekt wat u zegt en dat ik het jammer
zou vinden als het alleen maar een proefballonnetje is. Ik ben heel benieuwd
wat wij van de PvdA mogen verwachten aan concrete stappen, want ik kan mij
nauwelijks voorstellen dat dit budgettair neutraal is. Dit kost natuurlijk
geld; deling van scholen, ont- of defusie, zoals het genoemd wordt, extra
ondersteunend personeel, noem maar op.De heer Depla (PvdA):Hoezo? Dat vind ik nu de omgekeerde wereld. Als dat het effect zou zijn,
ben ik er direct op tegen, want dan zouden wij meer moeten fuseren omdat wij
dan meer geld overhouden voor personeel, voor docenten. Volgens mij is ook
wel eens het idee geopperd dat als je meer aan schaalverkleining doet of minder
ver doorgeschoten fusies hebt, dat wel eens tot meer ruimte en meer handjes
in de klas leidt dan de overheid geeft. Als wij dit zouden doen, zie ik niet
dat dit nu in een keer tot veel meer overhead leidt. Je zou je dan moeten
afvragen of wij wel op de goede weg bezig zijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):In ieder geval meer gebouwen, meer ondersteunend personeel. Dat zal er
in ieder geval moeten zijn. Neem de vergelijking met de pleeghuiszorg waar
inderdaad wel over is opgemerkt dat kleinschaligheid niet kostbaar
hoeft te zijn. Of dat in dezelfde mate zal opgaan voor het onderwijs, is nog
maar te bezien. Ik herinner mij dat de basisvorming als belangrijk motief
had om bijvoorbeeld het lbo betaalbaar en beschikbaar te houden. Dat was toen
een belangrijke reden en achtergrond voor fusies. Dus zou je ook mogen veronderstellen
dat als je kleinschaligheid opnieuw introduceert dat betekent dat het geld
gaat kosten. Omdat ik u er graag in zou willen steunen, zou u er op termijn
ook geld voor beschikbaar moeten willen stellen. Mijn vraag is dan ook of
u daartoe bereid zou zijn, of u die stap zou willen zetten.De heer Depla (PvdA):Ik wil graag die discussie met u voeren en natuurlijk zeg ik dan "ja",
anders zou ik het niet moeten voorstellen. Het is echter een beetje vreemd.
Ik verwacht niet dat het idee van de schaalverkleining van de Onderwijsraad
gelijk tot extra kosten leidt. Mijn zorg is eerder dat bijvoorbeeld in roc's
de overhead alsmaar toeneemt vanwege de grote schaalvergroting. Het is misschien
efficiënter als je voor kleinere eenheden kiest die sommige dingen wel
samendoen, maar niet per se een eenheid vormen. Ik wil niet meteen rekensommen
erop loslaten. Ik wil het principiële punt afwegen tegen de vraag of
je op die manier de pluriformiteit van het onderwijsaanbod in de regio kan
garanderen. Ik wil bezien of dit ook een manier is om op een gegeven moment
het primaat meer op schoolniveau te leggen dan op bestuursniveau, want dat
komt steeds meer van het primaire proces af te leggen. Ik maak die exercitie
graag met u. Als dat zo is, dan is dat de consequentie. In mijn eerste gedachte
was geld niet het grootste probleem dat ik ben tegengekomen, want volgens
mij valt dat wel mee.De voorzitter:Mevrouw Halsema, afrondend.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind het een beetje gek dat de gedachte dat het mogelijk toch ook budget
vereist nog niet bij de heer Depla is opgekomen. Wat stelt hij het kabinet
nu concreet voor?De heer Depla (PvdA):Dat is heel eenvoudig. In de twee adviezen van de Onderwijsraad waarover
wij spreken heb ik het woord "budget" ook niet gelezen. Ik ben dus
niet de enige die niet meteen hierover nadenkt. Mijn concrete vraag is of
het kabinet bereid is tot een praktijkproef in een bepaalde regio.De heer Jasper van Dijk (SP):Misschien kost het geen geld, misschien kost het wel extra geld. Het punt
is dat u streeft naar schaalverkleining en dat vindt mijn partij ook heel
belangrijk. Het lijkt mij heel vervelend als dit na verloop van tijd niets
meer dan een proefballonnetje blijkt te zijn. Het is goed als u inderdaad
zegt: laten wij hiermee een begin maken en open laten of het misschien extra
geld kost. Kunt u toezeggen dat de Kamer aan het eind van dit debat, als het
kabinet het niet al toezegt, daartoe een voorstel doet?De heer Depla (PvdA):Mijn voorstel is om in een bepaalde regio een praktijkproef uit te voeren
langs de lijnen die de Onderwijsraad heeft voorgesteld. Daarbij kan worden
gekeken onder welke condities schaalverkleining nodig is. Vervolgens kunnen
wij ertoe besluiten. Laten wij mijn voorstel van een praktijkproef gewoon
uitwerken en gaandeweg bezien hoever wij ermee komen. U noemt iets een proefballon
terwijl er twee adviezen van de Onderwijsraad aan ten grondslag liggen. De
Onderwijsraad is geen club die bekend staat om zijn proefballonnen.De voorzitter:De heer Van Dijk. Kunt u het via de voorzitter doen. Dan hebben wij even
contact.De heer Jasper van Dijk (SP):Voorzitter. Het gaat mij niet zozeer om de Onderwijsraad. Het gaat erom
dat uit de proef van de heer Depla kan blijken dat extra budget nodig. Ik
hoor in dat geval graag van de PvdA-fractie dat zij dit voorstel ook meent
en zegt: dan moeten wij ook boter bij de vis leveren.De heer Depla (PvdA):Dat geldt voor meer dingen.De voorzitter:De heer Van Dijk is nog niet uitgesproken.De heer Jasper van Dijk (SP):Hoort hierbij ook het op zich goede voorstel van de heer Depla om de lumpsum
naar de scholen over te maken in plaats van naar de schoolbesturen? Dat kan
rekenen op onze steun.De voorzitter:Dat was dan afrondend.De heer Depla (PvdA):Het idee om de lumpsum naar de scholen over te maken, betekent nog steeds
dat uiteindelijk het bestuur als geheel erover gaat. Het geld is van de scholen
gezamenlijk. Ons voorstel is om elke school per vestiging duidelijk te maken
wat het budget is, zodat duidelijk is wat uiteindelijk centraal verdeeld wordt.
Zo versterk je de positie van de afzonderlijke scholen en krijgen zij meer
het gevoel dat het management er voor hun is in plaats van dat zij er voor
het management zijn. Dat is iets anders dan het bestuur in stukjes knippen
en het geld naar scholen apart overmaken. Wij willen inzichtelijk maken hoeveel
bijvoorbeeld de vestiging aan de Tietjerkstrastraat krijgt, zodat scholen
weten over hoeveel geld zij beschikken en hoeveel zij besteden aan het collectief.De heer Jasper van Dijk (SP):Ter verduidelijking, moet dat ook in die proef?De heer Depla (PvdA):Nee, je moet het leven niet ingewikkelder maken dan het al is; het is
al ingewikkeld genoeg. Laten wij aan de ene kant helder tegen elke vestiging
zeggen wat zij binnen de lumpsum van het bestuur krijgen en aan de andere
kant die praktijkproef uitvoeren. Die lumpsum binnen het bestuur lijkt mij
eenvoudig, want het is vooral een soort van transparant maken zonder dat er
iets verandert. De praktijkproef is iets ingrijpender. Er moet samen met de
Onderwijsraad wat langer op gestudeerd worden om te bezien of daarvan een
praktijkproef van te bakken is in een bepaalde regio.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Voorzitter. Als ik de grote geestelijke leider van de PvdA afgelopen weekend
goed heb beluisterd, pleit hij voor geloofwaardigheid van de PvdA. Ik wil
daarom hom of kuit van de heer Depla. Wil hij in de krant met een leuk ideetje?
Dat idee is overigens van de Onderwijsraad afkomstig, dus je zou zeggen dat
er goed over is nagedacht. In dat geval moet hij niet in de
Kamer poneren dat nog niet bekend is wat het kost en dat het gaat over de
kleinschaligheid van de scholen. Dat is me niet niets. Nu oppert hij het hier,
zonder te weten wat het kost. Het lijkt mij toch dat bij geloofwaardigheid
ook financiële degelijkheid hoort. Kijk maar eens hoe het is afgelopen
met de kinderopvang. Die kant moet hij niet op willen.De heer Depla (PvdA):Als wij voor de groei net zoveel geld kunnen krijgen als voor de kinderopvang,
wil ik graag die kant op met dit idee.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Uw partij zit in de regering. U kunt dat dus regelen. Gaat u dat doen
of niet?De voorzitter:Dit was uw afrondende interruptie, mevrouw Dezentjé Hamming.De heer Depla (PvdA):Als mevrouw Dezentjé Hamming onze partijleider afgelopen zaterdag
gehoord heeft, en ik begrijp dat zij aanwezig was, begrijpt zij dat als wij
76 zetels zouden hebben – en dat is na de volgende verkiezingen het
geval – zij dat soort vragen een-op-een aan mij zou kunnen stellen.
Helaas is dit niet het geval. Wij hebben met coalitiepartners te maken, waarmee
wij samen een regering vormen. Ik kan dus niet een-op-een beloven dat alles
wat wij willen, morgen praktijk wordt, hoe graag ik dit ook zou willen. Tenzij
mevrouw Dezentjé Hamming natuurlijk voortaan per definitie de PvdA
steunt; in dat geval kan ik met meer zekerheid zeggen dat de kans groter wordt.De voorzitter:Het is balen hè, mijnheer Depla, zo'n meerpartijenstelsel. Gaat
u verder met uw betoog.De heer Depla (PvdA):Dat zeg ik niet ...Het onderwijs wordt bestuurd door een kleine kring van beslissers die
met telkens andere functies of posities de beslissingen neemt. Dit circuit
moet worden opengebroken om het vertrouwen te herstellen en tot gedragen beslissingen
te komen. De politiek moet dus niet excessief op deze groep steunen, maar
zich richten op mensen die met hun voeten in de modder staan. De regering
stelt terecht in haar brief dat voor een zorgvuldig beleidsproces het belangrijk
is om leraren, ouders, schoolleiders en leerlingen om hun opvattingen te vragen.
Dit moet niet bij goede bedoelingen blijven. De leer is soms namelijk makkelijker
dan het leven.Daarom stelt de PvdA-fractie voor om een soort burgerjury voor het onderwijs
in te richten. In deze burgerjury praten leraren, ouders, schoolleiders en
leerlingen mee over plannen voor het onderwijs. Deelnemers aan deze jury zijn
geen sleutelfiguren in het veld die nu ook al de weg weten te vinden en hun
opvattingen kenbaar maken, maar juist gewone docenten, willekeurige ouders
en doodgewone pubers die als ervaringsdeskundigen heel wat weten te vertellen
over nieuwe plannen voor het onderwijs. Net zoals bij een burgerjury bij rechtszaken
in bijvoorbeeld België of de Verenigde Staten, worden de ervaringsdeskundigen
opgeroepen om deel te nemen aan de jury. Uiteraard is deelname niet verplicht,
maar moet deze wel worden bevorderd. Het is belangrijk dat er regelmatig nieuwe
mensen met nieuwe ervaringen en ideeën aan die jury deelnemen. Anders
schiet het plan zijn doel voorbij en wordt er weer een gesloten systeem van
beslissers gecreëerd. Ik hoor graag de reactie van het kabinet op dit
mooie plan dat een manier is om rechtstreeks met docenten, ouders, schoolleiders
en leerlingen te praten. Dat was tenslotte een van de beleidsvoornemens.Tot slot zeg ik nogmaals "tijd voor onderwijs". Leraren moeten
in staat woerden gesteld om goed onderwijs te kunnen geven en ouders en leerlingen
hebben er recht op dat ieder kind voldoende uitdagend onderwijs krijgt. Zo
kunnen zij het beste uit zichzelf halen. Het rapport Tijd voor onderwijs dient
daarom niet in een la te verdwijnen. Het is aan de Kamer en regering om te
laten zien dat dit niet gebeurt en dat wij lessen kunnen trekken en het vertrouwen
kunnen herstellen. Kortom: voorwaarts en niets vergeten!De voorzitter:Ik constateer dat u van uw bijdrage deze dag een feestje hebt gemaakt.
Ik feliciteer u van harte met uw verjaardag en wens u nog vele jaren toe.Ik ben voornemens om na de bijdrage van de heer Jasper van Dijk te schorsen
voor de dinerpauze. Ik hoor een Kamerlid zeggen dat zij honger heeft, maar
dat hebben mensen in Biafra, niet in Nederland.De heer Jasper van Dijk (SP):Voorzitter. Ik krijg om kwart voor negen trek, maar dit terzijde.Wij spreken over het rapport van de commissie-Dijsselbloem en de reactie
daarop van de regering. De commissie heeft indrukwekkend werk afgeleverd,
met onthullende conclusies. Enkele conclusies waren: de overheid heeft haar
kerntaak verwaarloosd, er was sprake van tunnelvisie, de onderbouwing van
de vernieuwingen schoot tekort, politiek draagvlak was belangrijker dan draagvlak
in het onderwijs, er zijn risico's genomen met kwetsbare leerlingen, docenten
zijn onvoldoende gehoord en financiën waren vaak leidend in plaats van
de inhoud. Ik was dan ook zeer benieuwd naar de reactie van de regering. Die
is nogal mager: een brief van dertien kantjes. De regering zegt het zelf:
het is deels een procedurele reactie, een opsomming van zaken die al in gang
zijn gezet. Waar is het gevoel voor urgentie? Het is twee voor twaalf. Er
is een lerarentekort. Er is schooluitval. Het onderwijspeil daalt. De werkdruk
is hoog en de klassen zijn groot. Zeker in deze tijden van globalisering is
onderwijs meer dan ooit van belang. Anders gezegd: als ons aardgas op is,
hebben wij alleen onze hersenen nog. Kortom: wat is de visie van het kabinet?En van wie is het onderwijs? Is het van de leraren, de leerlingen, de
ouders, de minister? Of is het van bestuurders, managers en adviseurs? Wie
het rapport van de commissie-Dijsselbloem leest, krijgt nogal eens de indruk
dat die laatste groep het voor het zeggen heeft. De schimmige tussenlaag van
managers die tamelijk ongecontroleerd zijn gang kan gaan. En dat is voor mij
een centrale vraag in dit debat. Van wie is het onderwijs? Ik ben voor een
stevige heroriëntatie.De onderwijsvernieuwingen hebben veel onrust en problemen veroorzaakt.
Basisvorming, vmbo en tweede fase werden veelal van bovenaf opgelegd. Politiek
draagvlak was belangrijker dan draagvlak in het onderwijs. Daarom ontstond
na de invoering meestal veel verzet. Scholen, leerlingen en leraren lieten
van zich horen en daarna volgden er aanpassingen, zoals bij
de tweede fase het geval was. Dat moet anders en het kabinet zegt het daarmee
eens te zijn. Maar het is de vraag of dat ook echt zo gaat zijn. Want kijk
eens naar de gratis schoolboeken, de 1040 urennorm en het middelbaar beroepsonderwijs.
Het zijn misschien andersoortige vernieuwingen, maar zij hebben hoe dan ook
veel impact op het onderwijs. U zou daarbij veel beter naar het veld moeten
luisteren, want zonder draagvlak bent u nergens.Het toetsingskader van de commissie-Dijsselbloem kan een nuttig middel
zijn om nieuwe fouten te voorkomen. Vooralsnog wordt dit door de Kamer toegepast
op de vernieuwing in het mbo: het competentiegericht leren. Ik ga ervan uit
dat de staatssecretaris dit onderzoek bloedserieus neemt en dat zij open staat
voor alle uitkomsten. Graag een reactie.De regering gaat het toetsingskader toepassen op het Passend Onderwijs.
Dat is het plan om kinderen met een handicap toegang te geven tot de school
van hun keuze. Wij hebben daar grote zorgen over en horen ook op scholen dat
men daar niet op zit te wachten. Het klinkt prachtig, maar het kan uitlopen
op een ongelooflijke taakverzwaring voor het onderwijspersoneel. Kleine klassen
en voldoende leraren zijn een absolute voorwaarde, maar wat als die er niet
zijn? Dan blijft een goed stelsel van speciaal onderwijs noodzakelijk en dan
is het dus misschien beter om ervan af te zien. Kan de regering al meer zeggen
over het voornemen om het toetsingskader hierop toe te passen? Wat zijn daarvan
de implicaties? Staat het plan voor Passend Onderwijs an sich ter discussie?
Wat nu als de toetsing uitwijst dat het echt niet werkt? Is het kabinet dan
bereid om het plan in te trekken? Het staat namelijk wel in het regeerakkoord.
Wat is belangrijker? Graag een reactie.Dan over de brief van het kabinet, de procedurele reactie zeg maar. Er
staan nogal wat verrassende opmerkingen in. Zoals: ons onderwijs kan beter;
het aantal zwakke scholen is zorgwekkend; het moet dus beter. Als je deze
dooddoeners leest, zou je bijna denken dat de brief een haastklus is geworden,
maar dat kan natuurlijk nooit het geval zijn bij zo'n belangrijk onderwerp.
In de brief staat ook: het doel van de vernieuwingen, verbetering van het
onderwijs, is niet voldoende bereikt. Wat bedoelt de regering daarmee? Is
het niet voldoende bereikt of is het niet bereikt?En er staat: de overheid begaf zich op het terrein van de didactiek. Dat
suggereert dat het nu niet meer gebeurt, maar dat is nog maar de vraag. De
inspectie kijkt bijvoorbeeld ook in de klas naar activerende werkvormen, lees
ik in het Onderwijsverslag. Hoogleraar Dick Mentink zegt dat ook. De inspectie
kijkt in het kader van het schooltoezicht naar schoolklimaat en het pedagogisch-didactisch
handelen van docenten. Dat is volgens hem in strijd met artikel 23 van de
Grondwet. Als de overheid dat wil controleren, moet zij dat eerst opnemen
in de deugdelijkheidseisen. Hij bepleit een herziening van de Wet op het onderwijstoezicht.
Ik vind het op zich begrijpelijk dat de inspectie kijkt naar dit soort zaken,
zo lang zij maar niet aanzet tot onverantwoord onderwijs waarbij kennisoverdracht
verloren gaat of de leerlingen aan hun lot worden overgelaten. Is de regering
dat met mij eens? Als een school leerlingen volledig loslaat onder het mom
van het nieuwe leren, dan kan de inspectie daar toch wat van zeggen?De brief behandelt vier punten op basis van de commissie-Dijsselbloem.
Ten eerste kom ik op de verhouding overheid-onderwijs. De commissie constateert
terecht dat na een periode van centraal gestuurde vernieuwingen sinds tien
jaar een periode van autonomie van scholen is aangebroken. Dat is een relevante
conclusie die exact het huidige probleem met het onderwijs neerzet. Deze autonomie
is mijns inziens doorgeslagen. Schoolbesturen hebben alle touwtjes in handen.
Zij gaan over de salarissen, de bevoegdheden en over de didactiek. Alle reden
om daar een fundamentele discussie over te voeren. Maar wat doet de regering?
Die kiest als antwoord voor goed bestuur, het uiterst vage begrip dat in feite
de status quo vastlegt. Is dat het antwoord van de regering op de doorgeslagen
autonomie, zoals de commissie-Dijsselbloem die ook ziet? Ik vind dat nogal
mager.Dan kom ik op de kerntaak van de overheid: zij moet beter vastleggen wat
leerlingen moeten leren. Daarvoor komen er referentieniveaus, wat op zichzelf
goed is. De commissie heeft zorgen over de waarde van de diploma's. Het effect
van de examens erodeert. De regering ziet eveneens significante verschillen.
Dit heeft ook te maken met de tweede correctie. Leraren krijgen hier geen
vaste vergoeding voor, waardoor die tweede correctie niet altijd even zorgvuldig
gebeurt. Kan er bezien worden of hier een vaste vergoeding voor gegeven kan
worden?Om het stapelen te verbeteren, komt er een onderzoek naar dwarsverbanden.
Het is van groot belang dat leerlingen op alle leeftijden kunnen kiezen voor
een hogere opleiding. De basisvorming was een mislukking, maar leerlingen
moeten wel de kans krijgen om hogerop te komen. Dat kan binnen het voortgezet
onderwijs, maar ook via het volwassenenonderwijs. Ik heb al eerder voorgesteld
om daarvoor goede mogelijkheden te creëren. Het vavo moet overeind blijven,
zeker in het licht van de grote schooluitval. Wat vinden de bewindslieden
van het idee om het vmbo te verlengen, bijvoorbeeld tot zes jaar, de verblijfsduur?
Nu mogen leerlingen daar vijf jaar over doen, waardoor leerlingen soms te
snel uitvallen of naar een lager niveau moeten. De zogenaamde verblijfsduurregeling
was in die zin een bezuiniging. Graag hoor ik of verlenging met een jaar bespreekbaar
is. Zeker voor mbo-leerlingen van de niveaus 1 en 2 is dat een goed plan.
Valt er al meer te zeggen over de voorstellen om het stapelen te verbeteren?De commissie-Dijsselbloem adviseert om de definitie van onderwijstijd
helder te maken, omdat de huidige definitie tot veel problemen leidt. De regering
heeft daarvoor een commissie ingesteld, die eind 2008 met aanbevelingen komt.
Die commissie moet echter binnen de financiële kaders blijven. Dat is
een absurde eis. Wij hebben daar al een debat over gevoerd. Bekostiging en
onderwijstijd zijn niet los van elkaar te zien. Als blijkt dat meer geld nodig
is voor de 1040 uren, dan mag de commissie dat niet adviseren. Deelt de minister
de mening dat dit merkwaardig is? En gelooft u mij: de 1040 urennorm is nog
steeds een knellend keurslijf, zeker nu scholen bezig zijn met de nieuwe roosters
voor volgend jaar. Er is nauwelijks ruimte. Projecten en excursies worden
uit het rooster geperst. Alles moet wijken voor de 1040 urennorm.Op pagina 10 van de kabinetsreactie gaat het over representatie en draagvlak.
De regering erkent dat de representatie van de achterban moet verbeteren.
Maar hoe? Dat weet zij eigenlijk niet goed. Er zal op gevarieerde
en flexibele wijze met docenten gepraat worden. De manier waarop, verschilt
per onderwerp, staat er. Dat is wel erg vaag. Kunnen de bewindslieden eens
wat voorbeelden noemen? Hoe gaan zij dat doen met het competentieonderwijs,
met het hoger onderwijs, met het passend onderwijs? Dit is een cruciaal punt
waar niet zo makkelijk aan voorbij kan worden gegaan. De inspraak van leraren
en andere betrokkenen moet veel beter geregeld worden. Op scholen kan dat
via de algemene lerarenvergadering en via een versterking van de medezeggenschap.
Buiten de scholen kan het via grondig onderzoek.Dan kom ik op de lumpsum. De commissie plaatst kanttekeningen bij de autonomie
en de lumpsumfinanciering, bijvoorbeeld voor zorgleerlingen. Hierover is een
SP-motie aangenomen, om het budget voor zorgleerlingen te oormerken. Graag
hoor ik wanneer deze motie wordt uitgevoerd. Uit de brief blijkt enig gedraai;
de bewindslieden vinden oormerken eigenlijk geen goed idee. Dat is niet zoals
het hoort, want hierover is een motie aangenomen. Met betrekking tot de lumpsum
adviseert de commissie de uitgaven van scholen publiekelijk inzichtelijk te
maken. Dat is een goed plan, want er is veel irritatie bij leraren over de
ondoorzichtigheid van de besteding van het budget. Het moet duidelijk zijn
waar het geld naartoe gaat. Welk deel gaat naar het primaire onderwijsproces?
Welk deel gaat naar de overhead? En welk deel wordt opgepot? De regering wil
eerst afwachten hoe de sector dit zelf doet. Van ons hoeft dat niet. Openbaarheid
is wel het minste en die moet er nu komen. Graag hoor ik hierop een reactie.Het liefst zou mijn partij de lumpsum in zijn geheel afschaffen. Het idee
om scholen één pot met geld te geven, heeft een pervers effect.
Het veroorzaakt een prikkel om goedkopere leraren aan te stellen. Dat concludeert
ook de commissie-Dijsselbloem. Ook is er ergernis onder leraren die niet weten
wat er met het geld gebeurt. Er verdwijnt geld in overhead en naar bovenschools
management. Er worden miljarden euro's opgepot. Het geldt wordt op de bank
gezet of zelfs belegd. Dat geld moet naar het klaslokaal. Salarissen moeten
landelijk geregeld worden, zodat het proces van downgrading – kwaliteitsdaling –
wordt gestopt. Een eerstegraadsleraar krijgt schaal 12, een tweedegraadsleraar
krijgt op zijn minst schaal 10. Dat wil maar niet lukken, omdat het geld er
niet is.De commissie adviseert om de menselijke maat te bewaken, oftewel geen
nieuwe fusies. De regering zet in op kleinschalig organiseren binnen grootschalige
verbanden. Waarom kiest zij voor die richting? Daarmee kan nog steeds een
grote afstand tussen leraar en bestuurder blijven bestaan. Daarom heb ik mijn
twijfels over die aanpak. Bovendien verkleint het de keuzemogelijkheden voor
de ouders.De regering besluit met de suggestie om het toetsingskader ook voor andere
beleidstrajecten in te zetten. Ik geef enkele tips: de Joint Strike Fighter,
de wijkenaanpak van mevrouw Vogelaar, de liberalisering van de postsector,
de marktwerking in de zorg. Draagvlak en onderbouwing zijn onmisbaar bij dit
soort grote operaties, dus doe er uw voordeel mee.De regering zet in op gelijke kansen. Ik beschouw dat als een vorm van
emancipatie. Daarom schrok ik toen ik laatst een interview met de minister
las. Daarin zegt hij: "Onderwijs is een doel op zich, geen middel om
groepen te emanciperen." Dit citaat haal ik uit het Schooljournaal van
8 mei 2008. Staat de minister hier werkelijk achter of heeft hij zich
versproken? Ik hoor hierop graag zijn reactie. Voor gelijke kansen is het
van groot belang dat je elke vorm van tweedeling bestrijdt. Daarom is integratie
en het tegengaan van segregatie ook zo belangrijk. Als wij niet zorgen voor
een eerlijker verdeling van kansarme en kansrijke leerlingen over de scholen,
zijn alle mooie woorden over gelijke kansen een wassen neus, want de segregatie
is een tijdbom onder de samenleving. Wij kunnen niet accepteren dat er enerzijds
scholen zijn met een opeenstapeling van problemen en anderzijds kleine elitescholen
voor een rijke bovenlaag. Die tweedeling moet worden aangepakt. Natuurlijk
is dat een kwestie van huisvesting, maar het is zeker ook een zaak van het
onderwijs. Er zijn gemengde wijken waar toch zwarte en witte scholen staan.
Dat is niet uit te leggen. Ik snap dan ook niet dat de minister zo luchtig
kan zeggen dat emancipatie geen doel van het onderwijs is. Dit probleem verdient
werkelijk alle aandacht.U verwijst op dit punt in uw brief naar de heer Winsemius. Dat biedt perspectief,
want de heer Winsemius heeft goede ideeën over dit onderwerp. In zijn
Kohnstammlezing van 28 maart jongstleden gaat hij in op het probleem
van de schooluitval. De titel is veelzeggend: "Niemand houdt van ze".
De cijfers zijn bekend. Het gaat om vijftigduizend schooluitvallers per jaar.
28% van de uitvallers op niveau 1 wordt verdacht van een misdrijf,
ruim een kwart dus. Alles wat je daartegen onderneemt, levert geld op. Beter
onderwijs staat hier vrijwel gelijk aan minder criminaliteit. De groep die
de meeste hulp nodig heeft, bestaat uit de zogenoemde overbelasten, jongeren
die sociaal en emotioneel veel problemen hebben. De heer Winsemius doet drie
aanbevelingen: segregatie beperken, het vmbo verlengen en verbreden en de
bestuurskracht vergroten. Over segregatie zegt hij dat een betere menging
van achterstandsleerlingen met gewone leerlingen belangrijk is. Als het percentage
achterstandsleerlingen in een groep de 30 niet overschrijdt, worden de normale
leerlingen niet naar beneden gezogen, maar de achterstandsleerlingen wel naar
boven. Ik kijk speciaal naar mevrouw Van Bijsterveldt, want hier gaat het
over het voortgezet onderwijs en het mbo. Ik wacht nog steeds op het actieplan
Aanpak segregatie.De heer Winsemius gaat ook in op de vrijheid van schoolkeuze. Hij zegt,
ik citeer: "In ons land is na de schoolstrijd een status aparte toegekend
aan de vrijheid van schoolkeuze en daarover beginnen is bijna net zo erg als
over de hypotheekrenteaftrek. Elites gebruiken hun verstand en zetten hun
kinderen op bepaalde scholen. Schoolbesturen, gedreven door de in de onderwijssector
vrij ver ingevoerde concurrentiegedachte, spelen in op deze behoefte van hun
klanten. Zij lezen hun maatschappelijke succes af aan het aantal inschrijvingen
en de behaalde schoolresultaten en worden hierin bevestigd door pervers uitwerkende
financiële prikkels van overheidswege." Kan de minister daarop reageren?
Doorziet hij dat artikel 23 dit effect heeft? Ik ben mij ervan bewust dat
dit een gevoelig onderwerp is, maar ik vraag de minister of hij toch eens
hardop wil nadenken over de relatie tussen artikel 23 en gelijke kansen. Ziet
hij bijvoorbeeld dat de vrijheid van onderwijs en de autonomie ervoor zorgen
dat de scholen vooral met hun eigen leerlingen bezig zijn en de maatschappelijke
context uit het oog verliezen? Ziet hij dat de overheid gedwongen aan de zijlijn
staat? Vindt hij het aanvaardbaar dat de vrijheid van onderwijs
boven alles wordt geplaatst, ook als dat een proces van segregatie veroorzaakt,
waarbij de elite haar eigen scholen kiest en er aan de andere kant probleemscholen
ontstaan? Vindt hij artikel 23 een verworvenheid of is hij bereid, te erkennen
dat dit in de huidige tijd ook voor problemen kan zorgen? Ik weet dat de invoering
van artikel 23 de uitkomst was van een lange strijd. De bekostiging van katholieke
scholen had destijds zelfs een emancipatoire werking. Bijzondere scholen hoorden
bij de verzuiling. Hoort deze grote vrijheid echter ook nog bij onze tijd?
Kunnen wij ons deze vrijheid nog wel veroorloven? Wij constateren immers dat
er spanningen zijn tussen bevolkingsgroepen. Moeten wij niet veel meer de
regie in handen nemen en van de scholen verlangen dat zij betrokken zijn bij
de buurt en de omgeving waarin zij staan? Zetten wij in op integratie met
gemengde scholen, of sluiten wij ons op in onze eigen school in onze eigen
buurt? De SP-fractie is van mening dat artikel 23 niet meer van deze tijd
is. Niettemin is het artikel een historische verworvenheid. Daarom zou het
rigoureus zijn om het in één klap af te schaffen. Wij moeten
echter ook niet koste wat het kost vasthouden aan iets wat niet meer bij deze
tijd past. Als de regering werkelijk opkomt voor gelijke kansen en vecht tegen
segregatie, dan zou zij ook eens moeten onderzoeken in hoeverre het huidige
onderwijssysteem daarbij een belemmering vormt.De SP-fractie is een groot voorstander van gemengde scholen waar kinderen
samen naar school gaan; rijk en arm, zwart en wit, met en zonder achterstand.
Hiervoor zijn afspraken nodig tussen scholen en gemeenten. Deze afspraken
zijn echter vaak moeizaam te maken, want scholen kunnen ervoor kiezen om niet
mee te werken. Elke medewerking is immers vrijwillig en dat maakt de plannen
vrijblijvend. Ik citeer in dit verband de heer Winsemius. "Schoolbesturen
zijn zeer zelfstandig. De overheid heeft er nauwelijks invloed op, behalve
via financiële prikkels. Die maken echter dat het veel voordeliger is
om de risico's, veelal de probleemjongeren, te mijden." Kortom, de autonomie
van schoolbesturen belemmert de doelstelling om te komen tot gemengde scholen.
Wij zien dit om ons heen. Er zijn zwarte en witte scholen en er is sprake
van leerlingen die los van elkaar opgroeien.Ik weet echter dat een aanpassing van artikel 23 moeilijk is zolang er
christelijke partijen in de regering zitten. Daarom moeten wij bezien wat
er mogelijk is zonder artikel 23 in ogenschouw te nemen. Een mogelijkheid
is de invoering van een acceptatieplicht. Een andere mogelijkheid is het maken
van afspraken over gemengde scholen door middel van dubbele wachtlijsten,
met de voorwaarde dat elke school hieraan meewerkt. Dit laatste is nogal lastig,
omdat bijzondere scholen zich hieraan kunnen onttrekken. Daarom vraag ik de
regering om te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om hieraan te ontkomen.De voorzitter:Mag ik de heer Jasper van Dijk vragen of dit het laatste onderdeel is
van zijn betoog dat gaat over artikel 23. Mijns inziens valt dit een beetje
buiten de orde van het rapport-Dijsselbloem.De heer Jasper van Dijk (SP):Voorzitter, in het rapport-Dijsselbloem wordt veel aandacht besteed aan
het onderwerp zorgleerlingen en achterstandsleerlingen. In de brief van het
kabinet wordt bovendien veel aandacht besteed aan gelijke kansen.De voorzitter:Die onderwerpen lijken mij van een fundamenteel andere aard dan de discussie
over artikel 23. Gaat u verder met uw betoog.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik vraag de regering dus om te onderzoeken welke mogelijkheden er voor
scholen zijn om aan zulke afspraken te ontkomen en in hoeverre het streven
naar integratie wettelijk kan worden verankerd. Ook de Onderwijsraad adviseert
dit in het advies "Vaste grond onder de voeten". Op pagina 78 van
dit advies staat het volgende: "Het valt evenwel niet uit te sluiten
dat bij een voortschrijdende maatschappelijke fragmentarisering en een verscherping
van tegenstellingen langs etnische en religieuze lijnen, op het onderwijs
nog meer dan nu het geval is de taak gaat rusten om een zekere sociale cohesie,
een minimum aan verdraagzaamheid en een bepaalde mate van burgerschap te realiseren.
Een grondwettelijke verankering van dergelijke inhoudelijke doelstellingen
kan in dat geval toch raadzaam zijn." De Onderwijsraad signaleerde dit
probleem al in 2002. Mijns inziens is de voorspelling uitgekomen. Er is sprake
van voortschrijdende maatschappelijke fragmentarisering en een verscherping
van maatschappelijke tegenstellingen. Daarom moeten wij ons afvragen wat voor
scholen de sociale taak en de cohesiebevorderende taak moet zijn. Wat mij
betreft mag dit actief worden ingevuld. In de Wet op het primair onderwijs
staat dat scholen aandacht moeten schenken aan integratie. Wellicht kan dit
artikel worden aangescherpt. Partijleider Bos van de PvdA noemde integratie
de grootste uitdaging voor zijn partij. Dat is misschien een steun in de rug.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Jasper van Dijk doet mij nu denken aan de minister-president.
Die heeft namelijk ook vaak zinnen die niet meer ophouden.De heer Jasper van Dijk wil artikel 23 afschaffen, maar doet daarvoor
geen voorstellen vanwege het grote aantal christelijke partijen. Ik ben van
de SP-fractie gewend dat zij duidelijker is. Vervolgens noemt de heer Van
Dijk als een van de belangrijkste redenen het feit dat het bijzonder onderwijs
in hoge mate verantwoordelijk zou zijn voor de segregatie. Dat onderwijs zou
de segregatie zelfs versterken. Waarop baseert hij deze stelling?De heer Jasper van Dijk (SP):Ik constateer dat mevrouw Halsema twee dingen verkeerd zegt. Ik heb niet
gezegd dat wij artikel 23 vandaag moeten afschaffen; ik heb gevraagd of de
regering eens wil onderzoeken welke belemmeringen artikel 23 heeft voor de
integratie. Daarnaast is het absoluut waar dat bijzondere scholen ook nu al
veel allochtone leerlingen opnemen, hoewel het er relatief minder zijn. Laten
wij het even scherp stellen. In het Nederlandse onderwijs is tweederde van
de scholen bijzonder en een derde openbaar. Deze tweederde bijzondere scholen
neemt de helft van de allochtone leerlingen op. Relatief zijn dat er dus minder.
Dat is echter niet de kern van het probleem. De kern van het probleem is dat
artikel 23 de vrijheid van onderwijs regelt, waardoor de overheid aan de zijlijn
staat ten aanzien van afspraken rondom integratie. Dat is wat ik vraag: kunnen
wij niet eens bezien of in de wetgeving iets geregeld kan worden
waardoor integratie veel actiever wordt nagestreefd in het onderwijs?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als er al een reden is dat er minder bijvoorbeeld allochtone kinderen
in het bijzonder onderwijs zitten, heeft dat veelal te maken met de geografische
ligging van scholen. Zeker in de grote steden, nemen bijzondere scholen juist
een belangrijk deel van de allochtone kinderen voor hun rekening. GroenLinks
heeft altijd gepleit voor een acceptatieplicht, om heel andere redenen. Ik
vind de redenering van de heer Van Dijk eerlijk gezegd wel kwestieus. Hij
vindt dat het bijzonder onderwijs nu onderzocht moet gaan worden op de bijdrage
die het levert aan integratie...De heer Jasper van Dijk (SP):Nee, nee...Mevrouw Halsema (GroenLinks):Jawel, dat is wat...De voorzitter:Laat u mevrouw Halsema even uitpraten, mijnheer Van Dijk. Gaat u verder
met uw vraag, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Er moet nagegaan worden welke bijdrage het bijzonder onderwijs levert
aan de integratie, terwijl de heer Van Dijk tegelijkertijd, in zijn interruptie,
met mij erkent dat het bijzonder onderwijs geen problemen oplevert voor de
integratie. Dus blijft de vraag over: wat moet er dan onderzocht worden?De heer Jasper van Dijk (SP):Ik wist niet dat mevrouw Halsema zo'n hartstochtelijk verdediger was van
het bijzonder onderwijs, maar goed, daarvan neem ik kennis. Zij moet echt
onderscheid maken tussen enerzijds artikel 23 en de vrijheid van onderwijs
en anderzijds de bijzondere scholen. Ik ben de eerste om te zeggen dat bijzondere
scholen veel allochtone leerlingen opnemen, de helft. Dus dat is een feit.
Bijzondere scholen doen ook in grote mate hun best om goed onderwijs te leveren.
Ik ben ook de eerste om dat te zeggen. Het gaat mij echter om de vrijheid
van onderwijs die artikel 23 inhoudt. Deze geeft scholen, niet in het bijzonder
de bijzondere scholen, heel veel vrijheid om autonoom te zijn. Ik citeer nog
een keer de heer Winsemius: schoolbesturen zijn zeer zelfstandig; de overheid
heeft er nauwelijks invloed op, behalve via financiële prikkels. Nu kan
de overheid kwaliteitseisen stellen. De enige vraag die ik stel, is: kunnen
wij aan deze kwaliteitseisen ook integratie-eisen toevoegen? Er staat wel
wat in de wet, over scholen die iets moeten doen aan integratie en over multicultureel
bewustzijn maken. Ik zou dit echter actiever willen maken en ik ben ook groot
voorstander van de acceptatieplicht. Wij hebben hiervoor zelfs samen een wetsvoorstel
ingediend. Ik maak mij grote zorgen over de segregatie in het onderwijs. Ik
zou graag willen dat scholen, zowel openbare als bijzondere, afspraken maken
met gemeenten om meer gemengd te worden. Ik zou dus willen zien hoe je dit
in de wetgeving kunt opnemen.De voorzitter:Nog een laatste interruptie, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Bijzondere scholen zijn gefundeerd op artikel 23, dus het onderscheid
dat u maakt, mijnheer Van Dijk, is kunstmatig. Ten tweede heeft GroenLinks
het altijd een verworven recht gevonden dat ouders scholen kunnen stichten
van hun eigen denominatie. Weliswaar willen wij daarbij een acceptatieplicht,
maar bijzonder onderwijs wordt door ons altijd verdedigd. Ten derde is uw
redenering krom, omdat u in interruptie met mij eerst zegt dat er geen segregatieprobleem
in het bijzonder onderwijs is, maar dat men het juist voor zijn rekening neemt.
Met een bocht komt u weer uit op uw mening dat bijzonder onderwijs een grotere
bijdrage moet gaan leveren aan het bestrijden van de segregatie. Dat is een
kromme redenering. Naar mijn idee is het probleem hiervan dat je onterecht
een maatschappelijk probleem legt op het bordje van scholen. Hiermee voed
je een wijdverspreid vooroordeel dat men het niet zou willen, terwijl dat
in deze kwestie gewoon niet aan de hand is.De heer Jasper van Dijk (SP):Mevrouw Halsema ziet problemen die er niet zijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat verwijt maakte ik u nu juist. Dat kunt u niet terugkaatsen.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik constateer dat er segregatie is in het onderwijs. Als die segregatie
een probleem is voor GroenLinks, dan zou ik de vraag terug willen stellen:
zullen wij eens proberen om daarop beleid te maken? Zullen wij proberen gemengde
scholen te formeren?Scholen hebben in Nederland een grote autonomie. Zij zijn tot op grote
hoogte vrij om zelf te bepalen waaraan zij wel en waaraan zij niet meedoen.
Mevrouw Dijksma, de staatssecretaris, is nu bezig met experimenten rondom
integratie en gemengde scholen. Heel goed, maar ik maak mij zorgen. Ik denk
namelijk dat zij binnen de huidige vrijheid van onderwijs niet ver zal komen,
omdat scholen, als puntje bij paaltje komt, zullen zeggen: wij willen over
onze eigen leerlingenpopulatie gaan. Ik zou willen dat in de wetgeving iets
meer duidelijkheid komt te staan over het verkrijgen van integratie, en dat
alle scholen daaraan meewerken.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb met stijgende verbazing geluisterd naar de bijdrage van collega
Jasper van Dijk op het punt van artikel 23 Grondwet. Ik heb mij zitten afvragen
of ik hem door vragen te stellen even zou moeten afremmen. Ik heb dat maar
niet gedaan, want op een gegeven moment moet je constateren dat het redelijk
hopeloos is. Ik wil de heer Van Dijk wel voorhouden dat hij zich bij de feiten
moet houden. Ik koester het moment waarop mevrouw Halsema mijn voorgenomen
interruptie voor mij plaatste. Men moet niet doen alsof hiernaar nooit gekeken
is. Er liggen diverse rapporten die volstrekt helder maken dat wat zij zei,
inderdaad zichtbaar is in de verdeling van de 50% allochtone leerlingen
over het land. Een plattelandsschool, ergens in de regio van Friesland, heeft
natuurlijk nauwelijks allochtone leerlingen, maar die staan daar ook niet
op de stoep. Die staan in Amsterdam en in Hilversum en noem maar op. Dat moet
je dus wel verdisconteren. Is de heer Van Dijk nu toch bereid om dat te doen?
Wat denkt hij te bereiken door dit proces, waarmee wij behoedzaam bezig zijn
en waarin de feiten een genuanceerde benadering afdwingen, te forceren?De heer Jasper van Dijk (SP):Ik heb nog eens een interruptiedebat teruggelezen van de heer Van der
Vlies met de heer Marijnissen over precies dit onderwerp. Daarin
zegt hij tegen de heer Marijnissen: ik erken dat de segregatie in het onderwijs
een punt van zorg is, maar dat neemt niet weg dat bijzondere scholen hun aandeel
nemen. Dat is in feite wat ik ook vaststel. Ik stel vast – dat heb ik
net ook gezegd – dat bijzondere scholen veel verschillende leerlingen
aannemen. In die zin zijn zij ook verwaterd en zou ik aan de partij van de
heer Van der Vlies terug willen vragen of artikel 23 nog wel zuiver in de
leer wordt nageleefd. In principe is het destijds gemaakt om ervoor te zorgen
dat katholieke scholen met katholieke kinderen aan de slag zouden gaan, christelijke
scholen met christelijke kinderen, maar voor een hoog percentage van de scholen
is dat eigenlijk helemaal niet het geval.Mijn hoofdpunt is dat ik zie dat er segregatie is in het onderwijs. Er
zijn zwarte en witte scholen. Er is een tweedeling, en die vind ik zeer onwenselijk
en zorgelijk. Ik zou willen dat er heel actief gekeken wordt naar het maken
van afspraken over een eerlijker verdeling van achterstandsleerlingen en niet-achterstandsleerlingen.
Dat zou je kunnen doen door te kijken naar de wetgeving en te zeggen dat integratie
en gemengde scholen een actief deel moeten worden van de onderwijswetgeving.De heer Van der Vlies (SGP):Het is niet onplezierig om op deze dag waarop collega Jan Marijnissen
een mededeling heeft gedaan die redelijk bepalend is in zijn leven, te worden
herinnerd aan een interruptiedebat met hem. Ik weet niet eens meer wanneer
dit was; het kan jaren geleden zijn. Daarin heb ik inderdaad al gezegd, de
segregatie een punt van zorg te vinden. Natuurlijk, dat is ook in mijn fractie
zo. Nu gaat het erom: hoe lossen wij dat op? Daarmee zijn wij al heel uitdrukkelijk
bezig. Ik zou toch de aandacht van de heer Van Dijk willen vragen voor de
inzet van lokale besturen en samenwerkingsverbanden van diverse scholen van
verschillende signatuur om dit weerbarstige thema of probleem te tackelen.
Ik erken dat dit niet zo hard opschiet als wij graag willen. U moet de zaak
echter niet forceren.De heer Jasper Van Dijk (SP):Ik denk dat wij moeten vaststellen dat het niet zo opschiet met het bereiken
van de gemengde scholen, wat mij een lief ding waard is. Er wordt gewerkt,
er worden voorstellen gedaan en de staatssecretaris is bezig met pilots en
experimenten. Mijn zorg is echter dat als puntje bij paaltje komt, scholen
hun hand toch kunnen afhalen van die afspraken en die plannen. Ik steun dus
die pilots en experimenten, maar denk dat mevrouw Dijksma over twee of drie
jaar zal zeggen dat zij het heeft geprobeerd, maar dat het haar niet is gelukt.
Het is een weerbarstig probleem. Ik probeer het probleem voor te leggen en
wil bekijken of het werken aan integratie en gemengde scholen actiever in
de wetgeving kan worden opgenomen.De heer Pechtold (D66):De oppositie, maar vooral de SP, staat altijd voorop om het kabinet te
verwijten dat het met symboliek werkt en niet helder is. Door de bijdrage
van de heer Van Dijk bekruipt mij een wat ongemakkelijk gevoel. Ik heb dit
gevoel de afgelopen tien jaar wel eens vaker bij de SP gehad, toen ik de partij
lokaal tegenkwam. Als een menging in de wijken niet bereikt kon worden, klonk
al snel de roep om percentages in te voeren. Dat gebeurde ook als het om scholen
ging. Dit werd nooit vanuit de blanke kant, maar altijd vanuit de donkere
kant benaderd. En nu zegt de heer Van Dijk dat wij eens wat meer zouden moeten
doen in de wetgeving. Laat hem dan helder zijn. Ik probeer te peilen of de
heer Van Dijk nog aan de goede kant van de scheidslijn zit. Artikel 23 van
de Grondwet is toch niet gemaakt om even een klein probleempje op te lossen?
Dit zijn langere processen. Wij zeggen eigenlijk dat deze oplossingen generaties
moeten meekunnen. De heer Van Dijk suggereert nu dat iets van integratie wel
even via zo'n wet gemaakt kan worden. Dan wil ik van de heer Van Dijk toch
iets meer duidelijkheid. Hoe ziet hij dit voor zich?De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Van Dijk. Ik vraag hem beknopt te zijn in
zijn antwoorden. Dit kan namelijk nog uren duren.De heer Jasper Van Dijk (SP):Ik deel de mening van de heer Pechtold niet. Ik deel dan eerder de mening
van de heer Van der Vlies. Hij zegt dat wij hiermee al jaren bezig zijn en
dat het weerbarstig is. Ik sluit mij aan bij de aanbeveling van de Onderwijsraad
die stelt dat er in de wetgeving misschien iets moet worden gedaan om de cohesie
en de integratie weer helder als doelstelling vast te leggen. Die kant wil
ik op. Ik vraag mij af of D66 ook niet af wil van de segregatie in het onderwijs.
De heer Pechtold kan dan wel zeggen dat hij quota en percentages allemaal
niks vindt. Ik zie de tweedeling tussen zwarte en witte scholen, rijke en
arme scholen als een grote zorg. Ik zou daarover graag duidelijke afspraken
maken.De heer Pechtold (D66):Ik ben ook tegen armoede en voedseltekorten en ik ben voor wereldvrede.
Wij staan hier echter voor oplossingen. Ik zie dat het kabinet hierover verrast
is.De voorzitter:Houd het even bij het onderwerp. Dat vind ik fijner.De heer Pechtold (D66):Als de minister dadelijk een vergelijkbaar antwoord geeft, spoedt de SP
zich als eerste naar de microfoon om vragen te stellen als: hoe? Waar? Geld?
Noem! U zegt dat u er in de wetgeving iets aan zou moeten doen. Dan mag ik
u er ook naar vragen. Dit is geen spoeddebat. Wij zitten maanden tegen het
rapport aan te werken. U hebt ook bedacht waarop u zich wilt profileren. Dan
kun je niet alleen een vraag aan het kabinet formuleren. Ik herhaal dus mijn
vraag: wat wil de SP?De heer Jasper Van Dijk (SP):Wij hebben daarover een nota uitgebracht. Die kan ik u aanreiken. Er staat
een hele lijst voorstellen in. In ieder geval moeten gemengde scholen een
doelstelling zijn van het onderwijsbeleid. Dat kan op allerlei manieren, bijvoorbeeld
met dubbele wachtlijsten. De staatssecretaris onderneemt volgens mij een poging
met vaste aanmeldmomenten. Je kunt afspraken maken met gemeenten en scholen.
Er ligt nu ook al een amendement, waarin staat dat deze minstens een keer
per jaar bij elkaar moeten komen. Dat is mij eerlijk gezegd ook wat te vrijblijvend.
Ik vind dat integratie een doelstelling mag zijn van het onderwijsbeleid.
De mogelijkheden om dit te bereiken, bijvoorbeeld door dubbele wachtlijsten,
een heel concreet voorbeeld, zouden daartoe heel goed van dienst kunnen zijn.De heer Pechtold (D66):Ik stel vast dat u het kabinetsbeleid voor 90% herhaalt en daar
dus geen enkele zaak tegenover zet. De zaken waarmee u komt, neigen allemaal
naar percentages. Laat ik maar zeggen dat ik daar tegen ben.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik constateer dat de fractie van de heer Pechtold geen maatregelen wil
nemen tegen de segregatie in het onderwijs, die ik een groot probleem vind.
Acceptatieplicht is een van onze eerste doelstellingen. Daarnaast wil ik dubbele
wachtlijsten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mij moet iets van het hart. De heer Van Dijk beëindigde het interruptiedebat
met mij met dezelfde dooddoener. Als niet zijn maatregelen, die niet kunnen,
worden overgenomen, zouden wij niet op dezelfde manier de segregatie willen
bevechten. Laat ik de heer Van Dijk maar één andere vraag stellen.
Wat gaat hij doen aan de witte vlucht? Dat is namelijk de andere helft van
het probleem, maar daar heb ik hem nog nooit over gehoord.De heer Jasper van Dijk (SP):De witte vlucht is natuurlijk net zo'n essentieel probleem, dat hier inherent
aan is. Het gaat mij maar om één ding, om gemengde scholen.
Dat betekent ook dat de witte vlucht moet worden bestreden. Wij willen duidelijke
afspraken maken, liefst in de wetgeving, over een gelijke verdeling van leerlingen
over alle scholen.De heer Fritsma (PVV):Ik hoor het nu al een tijdje aan. De heer Van Dijk en de SP vinden segregatie
een groot probleem. Daar wordt artikel 23 bij gehaald om het op te lossen.
Waarom kijkt de SP niet gewoon naar een beperking van de immigratie? Daar
is de segregatie toch een gevolg van? Als je segregatie tegen wilt gaan, moet
je de migratie tegengaan of in ieder geval beperken.Is de SP het daarmee eens? Zo ja, waarom doet de SP dan helemaal niets
op het gebied van beperking van de immigratie, bijvoorbeeld van gezinsmigratie?
Die heeft altijd de bulk van de instroom gevormd. Zo zijn heel veel Marokkanen
en Turken naar Nederland gekomen.De voorzitter:Ik stel voor dat het hierbij blijft.De heer Fritsma (PVV):Waarom kijkt de SP daar niet naar?De voorzitter:Mijnheer Van Dijk, wilt u het kort houden? Volgens mij gaat dit wel buiten
de orde van het onderwerp.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik denk niet dat wij ooit kunnen tippen aan de radicaliteit van de voorstellen
van de PVV op dat punt. Wij zijn ook voor een zorgvuldig migratiebeleid. Wij
nemen helemaal niet zo'n extreem standpunt in. Er is nu een situatie waarin
hier migranten zijn. Ik streef naar integratie van die mensen. Daar moet de
heer Fritsma ook aan meedoen, of hij moet ze er allemaal uit willen zetten.
Dat heb ik ook nog nooit horen zeggen.De heer Fritsma (PVV):Wij moeten niet alleen kijken naar de situatie die er nu is, maar ook
naar de toekomst. Als duidelijk is dat segregatie, zwarte scholen, een logisch
gevolg is van het jarenlang toestaan van massa-immigratie, dan vind ik het
vreemd dat de SP daar niet naar kijkt en wel artikel 23 er bij haalt om segregatie
tegen te gaan.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik deel die mening niet. Er is een Vreemdelingenwet en er is een migratiebeleid.
De immigratie in Nederland is enorm teruggelopen. Dat staat helemaal los van
de huidige situatie, van de leerlingen die er nu zijn en van de zwarte en
de witte scholen. Ik wil daar een eind aan maken.De voorzitter:Ik beëindig de discussie op dit punt. Volgens mij is dit eerder al
uitgebreid gewisseld.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik ga door met het vmbo. Ook de heer Winsemius bepleit een vmbo waar je
niet alleen maar lessen krijgt, maar wordt voorbereid op maatschappelijke
betrokkenheid. Dat spreekt ons zeer aan. Ook wij willen graag toe naar wijkgebonden
scholen, waar jongeren veel meer bij de buurt worden betrokken. Winsemius
zegt dat het verlengen van het vmbo met een of twee jaar wel geld kost, maar
dat dit ook geldt voor de kleinere klassen en voor een hechtere begeleiding,
om niet te spreken van de geschetste verbreding van scholen, met inbegrip
van de aanpassing van gebouwen die daarvoor vereist is. Daartegenover pakt
vrijwel elke maatregel voor de doelgroep in economisch opzicht positief uit.
Van verschillende kanten wordt ons ingefluisterd, dat die jongeren als zij
op het verkeerde pad komen pas echt duur worden, minimaal zo'n € 40.000
per jaar. Stop dat geld in het vmbo. Je moet de kraan dichtdraaien, dan hoef
je later minder te dweilen. Delen de bewindslieden de mening dat investeren
in beroepsonderwijs zeer lucratief is? Mevrouw Dezentjé, complimenten
voor uw partijgenoot. Hij doorziet precies wat er verkeerd gaat. Doe er uw
voordeel mee!De vernieuwing in het mbo lijkt erg op die van de tweede fase en het studiehuis.
Er wordt gezegd dat de vernieuwing van onderop komt, maar het is de vraag
of dat klopt. Volgens mij komt zij vooral van vertegenwoordigers van onderwijs
en bedrijfsleven. Of er echt draagvlak voor is, is te weinig onderzocht. Daarom
is het goed dat de Kamer het toetsingskader hierop gaat toepassen. Eind dit
jaar zullen wij met aanbevelingen komen. Wij hopen van harte dat de regering
de conclusies serieus neemt.De kwaliteit van het onderwijs wordt in hoge mate bepaald door de kwaliteit
van de leraar. Hoogopgeleide leraren zijn dus van groot belang. Daar zou ingegrepen
moeten worden, want de bevoegdheidseisen zijn verregaand losgelaten. Dat komt
onder andere door de Wet op de beroepen in het onderwijs en de wet voor de
onderbouw. Die hebben een kwalijke invloed op de sector, niet alleen voor
de kwaliteit maar ook voor het aanzien van het vak. Een kwart van de leraren
heeft niet de juiste papieren. 16% ervan is onbevoegd. Stelt u zich
eens voor dat wij piloten onbevoegd zouden laten vliegen. Het land zou te
klein zijn! De minister heeft zijn actieplan leraren. Het is de vraag of de
leraar daar sterker van wordt. De wettelijke verankering van de professionele
ruimte pakt volgens de vereniging Beter Onderwijs Nederland ongunstig uit
voor leraren. Zij schrijft dat de leraar expliciet wordt gemaakt tot de ondergeschikte van zijn baas. Ik krijg daarop graag een reactie.In 2020 komt er een miljard bij. Daarvan is ook nog een groot deel een
sigaar uit eigen doos. Zo ongeveer iedereen weet dat, behalve minister Plasterk.
Hij houdt stug vol dat het een nieuwe sigaar is. En minister Bos zei het ook:
het geld moet binnen de onderwijsbegroting gevonden worden. Afgelopen vrijdag
hebben de Leraren in Actie ballonnen opgelaten in het kader van de gemiste
kansen. Ik heb hen gezegd dat er een nieuwe begroting komt met nieuwe kansen.
Dus wie weet hoe ver wij komen met enig voortschrijdend inzicht. Investeren
in onderwijs is in vele opzichten een winstgevende zaak. Jongeren worden hoger
opgeleid, de criminaliteit neemt af, de vraag naar gezondheidszorg neemt af,
mensen gaan meer verdienen en daardoor neemt ook het nationaal inkomen toe.
Iedereen profiteert er dus van. Toch loopt Nederland ver achter in Europees
verband. Nederland besteedt 5% van het bruto binnenlands product aan
onderwijs, andere landen 6%. In de jaren zeventig gaf Nederland nog
8% uit aan onderwijs. Wat is er gebeurd in de tussentijd? Waarom zijn
de uitgaven zo gedaald? Gaat het zo goed met het onderwijs? Dat lijkt mij
niet.Wat de overhead betreft valt er binnen het onderwijs ook veel geld te
vinden. De scholen beschikken over grote reserves. De Algemene Onderwijsbond
becijferde dat alle scholen tezamen een eigen vermogen hebben van bijna 10
mld. Nu is een deel van dat geld natuurlijk voor bepaalde doelen bestemd,
maar een ander deel ligt wel degelijk op de plank of wordt belegd. Dat geld
zou naar het klaslokaal moeten en wel zo snel mogelijk. Ook hier is weer de
vraag: wie is er de baas? Is dat de minister of zijn dat de scholen?De heer Depla (PvdA):Ik vind het een beetje flauwe vraag, maar toch. Stel dat het ons lukt,
want ik ben het met u eens, is dat dan ook weer een sigaar uit eigen doos?
Geld dat ergens ligt en niet goed wordt gebruikt, maar binnen de begroting
nu beter wordt ingezet?De heer Jasper van Dijk (SP):De kwalificatie laat ik aan u. Het zou in ieder geval een heel goede zaak
zijn als het geld dat voor onderwijs bestemd is, maximaal in het klaslokaal
terechtkomt.De heer Depla (PvdA):Misschien is dat voor een deel ook wel een sigaar uit eigen doos. Dat
geld dat op de begroting staat, niet wordt gebruikt voor andere zaken en ten
behoeve van het onderwijs wordt ingezet, kan misschien ook wel een verbetering
worden genoemd in plaats van een sigaar uit eigen doos. Wat dat betreft bent
u zo inconsequent als de neten. Als u iets vindt, is het geen sigaar uit eigen
doos en als wij vinden dat geld op een verkeerde plek ligt en het willen gebruiken,
is het wel een sigaar uit eigen doos.De voorzitter:Het is wel een vrij ruige term, mijnheer Depla!De heer Jasper van Dijk (SP):Ik weet ook niet precies wat ik ermee moet, maar ik constateer in ieder
geval dat de heer Depla eerlijk zegt dat het geld uit de onderwijsbegroting
afkomstig is.Ik heb het eerder gezegd, 2008 wordt het jaar van het onderwijs, ook al
zijn wij al halverwege en zijn wij bijna toe aan de rust. Cruciaal is de kwaliteit
van de leraar. Wij lopen het risico dat alles wordt overgelaten aan schoolbesturen
en hun vertegenwoordigers of de vertegenwoordigende instanties. Laten wij
dat voorkomen. Ik doe een aantal voorstellen.Het eerste is om lerarensalarissen landelijk te regelen. Om het proces
van kwaliteitsdaling te stoppen, moeten de lerarensalarissen uit de lumpsumfinanciering
gehaald worden. Het salaris wordt landelijk geregeld en beloning wordt gekoppeld
aan opleiding. Mocht de regering dit voorstel niet overnemen, dan krijgt het
idee om het geld uit de lumpsum rechtstreeks naar de scholen over te maken,
mijn steun. Het brengt het geld immers dichter naar het klaslokaal en dat
is mij al een lief ding waard.Een kwart van de leraren heeft niet de juiste papieren in het voortgezet
onderwijs. Onderwijs moet door bevoegde leraren gegeven worden. Om de werkdruk
te verminderen, wordt onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van een maximale
groepsgrootte en een maximaal aantal lesuren voor leraren.De leraren moeten ook invloed hebben. Leraren bepalen de visie van de
school en de gezamenlijke pedagogisch-didactische koers. Het management wordt
tot een minimum beperkt en zorgt voor de randvoorwaarden voor goed onderwijs.
Kan zichtbaar worden gemaakt hoeveel managers er precies in het onderwijs
werken? Vervolgens kunnen wij bezien hoeveel van deze mensen voor de klas
kunnen staan. Delen de bewindslieden ook de mening dat elke schoolleider en
manager zelf een aantal uren voor de klas zou moeten staan? Ik hoor graag
een reactie.Ook de overhead moet beter inzichtelijk worden gemaakt. Het moet loepzuiver
zijn hoeveel geld er naar de klas gaat en hoeveel er verdwijnt in de overhead.
Er zou niet meer dan 15% naar overhead moeten gaan.Zoals gezegd wil ik graag een onderzoek naar de belemmeringen van ons
onderwijsstelsel voor de bestrijding van segregatie.Het streven naar integratie zou wettelijk verankerd moeten worden. De
tweedeling tussen goede en zwakke scholen is een tijdbom onder de samenleving.
Op een kwart van de scholen lopen de leerlingen volgens de inspectie risico's.
Er gebeurt nu al veel, maar de schoolbesturen hebben veel vrijheid om voor
zichzelf te kiezen. Samenwerking is noodzakelijk.De heer Pechtold (D66):De heer Van Dijk raffelt zijn tekst wat af, maar hij heeft hier eerder
over geschreven. Ik hoor nu dat het streven naar integratie wettelijk verankerd
zou moeten worden. Wat voor wetten gaan wij nou maken? Het is een en al symbolische
retoriek! Een wet gaat om geld, een wet geeft aan: daar wel, daar niet. Maar
wat gaan wij in dit verband doen? De heer Van Dijk staat hier namens de grootste
oppositiepartij. Kom op!De heer Jasper van Dijk (SP):De heer Pechtold stelt dezelfde vraag als daarnet. Ik heb daarnet al gezegd
dat wij een nota hebben geschreven met heel veel voorstellen. Lees dat nou!
Dubbele wachtlijsten, afspraken over maximale schoolgrootte, bindende afspraken
tussen scholen en gemeenten enzovoorts. Het bereiken van gemengd onderwijs
moet een doelstelling van het onderwijs zijn. Het is glashelder.De heer Pechtold (D66):Als ik met Marijnissen in debat ben, krijg ik te horen dat hij een boek
heeft geschreven. U roept nu dat u een nota hebt geschreven.
Zo gaat het niet. U benoemt letterlijk de agenda van staatssecretaris Dijksma.
U hebt daarin niets controversieels aangewezen. Wat houdt uw wet om integratie
te verankeren in? U suggereert dat er een probleem van zwarte scholen is dat
wij als wetgever moeten aanpakken, maar u komt met niets. Komt u met een wetsvoorstel?De heer Jasper van Dijk (SP):Dat is een goede suggestie. De staatssecretaris doet experimenten. Zij
zal die experimenten evalueren en misschien in 2010 tot de conclusie komen
dat er niets gebeurd is. Ik wil dat er echt veel strakkere afspraken worden
gemaakt over het bereiken van gemengde scholen. Sterker nog, ik wil dat in
wetgeving vastleggen. Via onderzoek moeten wij uitzoeken hoe dat precies moet.
Het advies van de Onderwijsraad kan daarin worden meegenomen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit blijft intrigeren. U zet zich af tegen de rest van de Kamer. Wat u
bovenop de commissie-Dijsselbloem en de staatssecretaris wilt, is dat in een
wet wordt vastgelegd dat integratie een belangrijke doelstelling van het onderwijs
is. Begrijp ik dat goed?De heer Jasper van Dijk (SP):Nee. Dat is veel te vrijblijvend. Ik wil dat het streven naar qua leerlingen
gemengde scholen een hard doel in de onderwijswetgeving wordt. Dat is het
nu niet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dus in Wassenaar, Naarden ...De heer Jasper van Dijk (SP):Nee, dat is flauw.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Laat ik dan mijn eigen wijk nemen. Die is zwart, dus daar zal de school
niet snel gemengd worden. Wat stelt u zich voor? Moeten wij met bussen gaan
rijden? Nogmaals, ik hoor allemaal "flinkse" taal, maar qua maatregelen
is het nogal leeg. Wij willen graag weten hoe u het land gaat veranderen.
Het is ons volstrekt onduidelijk hoe u dat wilt gaan doen. U wilt het streefdoel
van gemengde scholen. Hoe gaat u dat doen?De heer Jasper van Dijk (SP):Ik zou zeggen: ik ga de nota uitdelen.Ik vind het flauw dat mevrouw Halsema het heeft over rijden met busjes
en over dat zij in een zwarte wijk woont. Dat heeft geen zin. Het gaat erom
dat de scholen streven naar een afspiegeling van de omgeving. In een zwarte
wijk moet er iets worden gedaan met de huisvesting. Dat heb ik al gezegd.
In gemengde wijken vallen goed afspraken te maken over dubbele wachtlijsten.De voorzitter:Mevrouw Dezentjé, het lijkt mij dat dit punt redelijk uitgemolken
is. Hebt u nog een nieuw punt?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Ik wil de heer Van Dijk graag uit zijn lijden verlossen. Hij spreekt van
een document. Ik vraag hem om daaruit drie maatregelen te noemen hoe de SP
de segregatie wil bestrijden. Ik vraag hem ook om zich daarna weer te focussen
op het rapport-Dijsselbloem.De voorzitter:Met die laatste opmerking ben ik het van harte eens. Ik sta hem dan ook
niet toe om drie voorbeelden uit zijn rapport te noemen.De heer Jasper van Dijk (SP):...De voorzitter:Nee. U gaat verder met uw betoog.De heer Jasper van Dijk (SP):Onderwijsvernieuwingen worden niet meer van bovenaf opgelegd, maar ingevoerd
via experimenten en met behulp van het toetsingskader van de commissie-Dijsselbloem.
Wetenschappelijke onderbouwing en draagvlak zijn noodzakelijk voorwaarden
voor vernieuwingen.Ik heb een vraag voor de minister. In diverse interviews erkent hij dat
het onderwijspeil is gedaald. De vernieuwingen hebben daaraan bijgedragen.
Daarom moeten wij terug naar de basisvaardigheden: rekenen en taal. De minister
zegt dat er meer structuur moet komen en dat het allemaal wat schoolser moet
worden. Hij verwijst in dat verband weleens naar Theo Thijssen. Ik ben het
daarmee eens. Kan de minister voorbeelden geven van hoe hij meer structuur
wil aanbrengen en de zaak schoolser wil maken?Het rapport van de commissie-Dijsselbloem heeft alles in zich om een trendbreuk
in het onderwijs te forceren. Mijn partij staat voor een heldere verantwoordelijkheidsverdeling.
De overheid regelt de randvoorwaarden. De leraar is de baas op school. De
tussenlaag van managers en bestuurders kan vergaand inkrimpen. Salarissen
en bevoegdheden worden landelijk vastgelegd. De uitgaven aan onderwijs moeten
voldoen aan de OESO-norm. Dat zou pas dapper zijn. Dan zou deze regering laten
zien dat onderwijs bovenaan staat. Met de reactie van het kabinet gaat het
echter door op de oude voet. Dat is doodzonde, want onderwijs verdient topprioriteit.
Het is tijd voor een trendbreuk. Als wij het nu niet doen, wanneer dan wel?De voorzitter:Ik schors de vergadering tot kwart over acht voor de dinerpauze. Dat lijkt
lang, maar ik wil daarbij aan de medewerkers denken. Normaal is de dinerpauze
anderhalf uur. Nu schorsen wij voor iets meer dan een uur. Het wordt dus kwart
over acht, en dan begin ik ook!De vergadering wordt van 19.05 uur tot 20.15 uur geschorst.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Tijd voor Onderwijs; tijd voor verandering zou ik daaraan
willen toevoegen. Meer dan ooit leeft er onder politici en beleidsmakers een
gevoel van urgentie om ten strijde te trekken tegen de teloorgang van ons
onderwijs. Na eerst het advies van Rinnooy Kan en nu Tijd voor Onderwijs hebben
wij de munitie in handen om dat gevecht aan te gaan.Ik kan niet genoeg benadrukken dat de commissie goed werk heeft geleverd.
De analyses laten niets aan duidelijkheid over en er worden gedurfde conclusies
getrokken. De analyses zijn bovendien genuanceerd en daaruit blijkt dat veel
van de onderwijsvernieuwingen ooit zijn voortgekomen uit oprechte zorg voor
het onderwijs; de zorg om kinderen die wij de gelegenheid willen geven om
het beste uit zichzelf te halen. Daarvoor is maatwerk in het onderwijs nodig.
Ik heb in het debat met de commissie gezegd dat maatwerk leveren juist voor leerlingen die in de puberteit zitten, vaak lastig is. Jongeren
zijn in hun puberteit immers hun eigen maten aan het ontdekken en zij verschillen
soms per dag, uur of minuut. Dat vergt veel van docenten. Het vergt flexibiliteit,
inlevingsvermogen en doortastendheid. Ook zijn er leerlingen die door hun
achtergrond niet eraan toekomen zich volledig te ontplooien. Dat politici
daarover in het verleden zorgen hadden, is zeer begrijpelijk. Die zorg heeft
mijn fractie overigens nog steeds.Tijdens de verhoren van de commissie-Dijsselbloem vertelde oud-minister
Jos van Kemenade over zijn eigen schooltijd. Hij herinnerde zich dat je in
die tijd klompenscholen en centenscholen had. De centenschool was bedoeld
voor kinderen van ouders die het wat beter hadden en van wie ambitie werd
verwacht. De klompenschool was voor de onderklasse, van wie juist niet zoveel
werd verwacht. Aan die leerlingen werd niet zo hard getrokken, omdat domweg
ervan werd uitgegaan dat zij geen talenten of ambities hadden. De introductie
van de Mammoetwet in de jaren zestig, de discussies over de middenschool in
de jaren zeventig en de invoering van de basisvorming, de tweede fase en het
vmbo waren allemaal pogingen om aan die ongelijkheid iets te doen. De intenties
waren daarbij volstrekt legitiem. Sterker nog, het is nog steeds van belang
om een vinger aan de pols te houden met betrekking tot gelijke kansen in het
onderwijs.De realiteit van de klompen- en centenschool lijkt iets uit vervlogen
tijden, maar helaas zijn er nog steeds grote restanten van over. Uit verschillende
onderzoeken van de laatste tijd blijkt immers dat de intelligentie en ambitie
van kinderen uit achterstandmilieus, waaronder ook veel allochtone gezinnen,
vaak te laag worden ingeschat. Een opvallend hoog percentage krijgt een lager
schooladvies mee dan hun intelligentieniveau rechtvaardigt. Hiermee blijft
potentieel talent onbenut en dat moet de overheid een zorg zijn. Ik hoorde
vanmorgen nog interessante cijfers over de beoordeling van schoolonderzoeken.
Bij allochtone leerlingen leeft vaak een gevoel van meer ijver en daardoor
krijgen zij weer waardering van de leraar. Naar die cijfers moet de politiek
kijken.Deze cijfers gaan vooral over de cognitieve vermogens van leerlingen,
maar ook andersoortige vermogens worden onderschat. De commissie Onderwijsvernieuwingen
stelt terecht dat manuele intelligentie – het vermogen om zeer goed
met je handen te werken – in Nederland doorgaans als minderwaardig wordt
beschouwd. Dat is een groot onrecht. Er is in de ogen van mijn fractie ook
een cultureel Nederlands probleem. Leerlingen die goed met hun handen kunnen
werken, verdienen een respectabele positie. Op zowel het vmbo als het mbo,
het hbo en de technische universiteiten verdienen technische vaardigheden
een beter aanzien.De fractie van D66 constateert met de commissie-Dijsselbloem dat de intenties
van de politiek om het onderwijs te hervormen "voorstelbaar" zijn
geweest. Helaas moet zij ook constateren dat in de ijver om gevolg te geven
aan die zorg, er in de afgelopen twintig jaar nog wel eens wat misging. Tijd
voor Onderwijs drukt ons met de neus op de feiten, niet in de laatste plaats
over het functioneren van de politiek zelf. Zowel het kabinet als zijn bewindslieden
als het parlement, zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer. Onder druk van
regeerakkoorden is soms te overhaast tot vernieuwing overgegaan en door bezuinigingswoede
zijn docenten niet altijd voldoende ondersteund. Tegelijkertijd bemoeide de
overheid zich te vaak met de vorm van lesgeven en was er bemoeienis tot in
het klaslokaal. Bij elkaar opgeteld heeft dit alles geleid tot een onderwijsbeleid
waarin docenten, maar ook ouders, geen vertrouwen meer hadden. De eerste en
meest in het oog springende conclusie in het rapport is meteen de stevigste:
de overheid heeft haar kerntaak, het stellen van deugdelijk onderwijs, sterk
verwaarloosd. Het is opvallend en misschien zelfs kwalijk dat juist over deze
conclusie met geen woord wordt gerept in de beleidsreactie. Waarom is dat?
Waarom wordt daar geen reactie op gegeven?De benadering waarbij eerst de vraag wordt gesteld "wat willen wij?",
en daarna pas "wat moet dat kosten?" werd vaak omgedraaid tot "hoeveel
mag het kosten en wat kunnen wij daarvoor krijgen?". Beleidskeuzes werden
te sterk bepaald door de financiële ruimte. En die ruimte werd, zoals
wij allemaal weten, krapper en krapper. Gaat dit kabinet mee in de gedachte
dat wij moeten stoppen met het zoeken van beleid bij een bepaald budget en
dat wij voortaan de kwaliteit van onderwijs als uitgangspunt moeten nemen?
Daar moeten wij dan het budget bij zoeken, in plaats van andersom. Ik mag
toch aannemen dat het kabinet hierin meegaat. Waarom zien wij het dan toch
meteen weer misgaan? De commissie-Cornielje over de onderwijstijd mag van
alles adviseren als het maar binnen het budget blijft. De Kamer heeft er een
spoeddebat over gevoerd, maar weeks erna hoor ik dat Cornielje niet de enige
is. Ook Cohen, die adviseert over de toekomst van de geesteswetenschappen,
is ontboden op het ministerie omdat zijn adviezen wel binnen het budget moeten
passen. Dit is de omgekeerde wereld. Het is alsof wij niets geleerd hebben.Ik vind de constatering van de commissie dat veel van de klachten van
het onderwijs wel degelijk tot de Kamer doordrongen opvallend. Veel Kamerleden
wisten beter wat er op de werkvloer speelde dan de lobbyorganisaties en vakbonden
die zich als belangenvertegenwoordigers opwierpen. Het was meestal vanwege
de druk van een regeerakkoord dat Kamerleden uiteindelijk akkoord gingen met
gehaaste invoering. Hoe gaat de regering in de toekomst voorkomen dat dit
soort akkoorden zulke effecten hebben?Niet alleen de politiek moet zich achter de oren krabben over haar rol,
maar ook de vakbonden. Volgens de commissie speelden zij vaak een twijfelachtige
rol. Bij de invoering van de tweede fase speelde de vakbond zelfs een cruciale
rol in het breken van het verzet van de Kamer tegen een te gehaaste invoering
van een onderwijsvernieuwing. Het is van belang dat de Kamer zich realiseert
dat zij een belangrijke, eigenstandige rol moet spelen in dit soort processen
en dat zij zich niet afhankelijk moet maken. Zij moet zich niet afhankelijk
maken van de polder en niet van de vertegenwoordigers van de vertegenwoordigers
die soms losgezongen zijn van hen die werkelijk representatief zijn voor hun
achterban. Het is echter ook van belang dat de regering zich dit realiseert.
Ik ben daarom zeer geïnteresseerd in de visie van dit kabinet op dit
punt.De commissie pleit voor een nieuwe manier van het verwerven van draagvlak,
die voorbijgaat aan het poldermodel in het onderwijs en waarbij de legitimiteit
voor een beleidskeuze niet enkel afhangt van draagvlak bij de sectororganisaties,
maar ook van harde, empirische gegevens en pilots. Natuurlijk zal er nog steeds
overlegd worden met vakbonden en belangenorganisaties, maar
ik mag toch hopen dat de regering niet meer sec op hun beoordeling alleen
afgaat. Hoe wil de regering met de kennis van de adviezen van de commissie
voortaan omgaan met deze officiële organisaties? Welke checks and balances
wil de regering inbouwen om te voorkomen dat zij zich te afhankelijk maakt
van deze instituties, als ik het zo mag noemen?In de beleidsreactie wordt de oprichting van het Instituut voor Evidence
Based Onderwijs genoemd. Op welke termijn zal dit instituut operationeel zijn?
Wat is de status van dit instituut? Betekent de oprichting ervan dat alle
onderwijsvernieuwingen getest en getoetst gaan worden, wellicht ook met terugwerkende
kracht? Zo kunnen wij alsnog af – daar komt ie weer – van de overbodige
gratis schoolboeken en de zinloze maatschappelijke stage van 72 uur. Ik zie
dat de staatssecretarissen verheugd ademen dat zij weer even kunnen aanhaken
in mijn verhaal ...In het vorige debat hierover met de Kamer, het debat met de commissie,
hebben wij teruggekeken op de onderwijsvernieuwingen. Ook werden daar de nodige
zwartepieten uitgedeeld en hebben politieke partijen waaronder D66 rekenschap
afgelegd van hun rol in de onderwijsdebatten van de afgelopen decennia. Ik
wil dat debat niet overdoen, want wij moeten nu vooral naar de toekomst kijken.
De commissie riep ons op om te stoppen met navelstaren. Ik zou zeggen: oké,
graag zelfs! Dus vraag ik het kabinet wat wij gaan doen. Wat gaan wij doen,
vraag ik hier ook hardop in de Kamer. Bent u bereid dingen anders te gaan
doen? Want laten wij wel wezen. De conclusie van de commissie Onderwijsvernieuwingen
was een weinig bevreemdende. De conclusie kwam niet uit de lucht vallen. De
conclusie was een markering van datgene wat wij al lang wisten. Nu is alleen
de vraag: wat gaan wij doen? Ik herhaal het maar weer. Wordt "Tijd voor
onderwijs" een bijbel aan de hand waarvan wij voortaan gaan praten over
het onderwijs? Of komt er naar aanleiding van de conclusies en aanbevelingen
ook echt nieuw beleid? Want in de beleidsreactie lees ik geen groot commitment:
wat maatregelen die toch al min of meer op stapel stonden, een onderzoekje
hier en daar.Goede maatregelen, nuttige onderzoeken, maar ik mis de sense of urgency
bij dit kabinet die in het rapport van de commissie wel doorklinkt. En ik
snap de voorzichtigheid ook niet. Wanneer, anders dan nu, zal het momentum
zijn om het roer om te gooien? Dit kabinet heeft wat goede adviezen over onderwijs
betreft de wind toch vol in de zeilen? Wanneer, anders dan nu, zal het momentum
zijn om deze adviezen ten volle te omarmen? Wanneer zal dat moment groter
zijn? Ik vraag dit expliciet omdat de beleidsreactie er te vaag over blijft.
Wat is uw agenda?Het vragen om een parlementair onderzoek was een van de eerste daden van
de PvdA in deze coalitie. Maar met welk doel? Wij hebben nog drie jaar te
gaan tot de volgende verkiezingen. Zijn de uitkomsten van de onderzoekscommissie
aanleiding tot het wijzigen van de koers? Gooit u het roer om? Breekt u desnoods
het coalitieakkoord open waar het de onderwijsparagraaf aangaat?Verandering is nodig, juist in het onderwijs. In het verleden werden onderwijsvernieuwingen
nodig gevonden om af te komen van het onderscheid tussen klompen- en centenschool.
En die strijd is nog lang niet gestreden. Wie voor een dubbeltje geboren is,
wordt nooit een kwartje. Helaas vinden wij de bevestiging van deze gouwe ouwe
van Louis Davids nog steeds in ons onderwijssysteem. Nogmaals en hoe onaangenaam
ook, dat systeem discrimineert naar herkomst. Sociale herkomst is nog steeds
een goede voorspeller van de route die wij afleggen in het onderwijs. En dat
moet beter en dat kan beter. Landen als Finland en de Verenigde Staten laten
dat zien. Ons onderwijs miskent talenten van allochtonen die een taalachterstand
moeten inlopen, die bij gelijke Cito-scores een lager schooladvies krijgen
en het hoger onderwijs op latere leeftijd bereiken. Dit terwijl bewezen succesroutes
zoals de brugklas worden afgeschaft, de moeilijkste leerlingen het kortst
in de schoolse omgeving worden gehouden en de overstap van vmbo naar mbo onnodig
groot blijft. Wij kunnen ons niet permitteren op deze manier talent te verkwisten.
Het is onrechtvaardig en het is fataal. Onrechtvaardig voor diegenen die het
aangaat en fataal voor onze ambities als een kenniseconomie. Begrijp mij goed.
Ik sta hier niet te pleiten voor nieuwe grootschalige onderwijshervorming,
maar binnen de marges van het bestaande kunnen wij veel doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind eerlijk gezegd dat uw betoog een interruptie verdient, dus ik
dacht "ik kwijt mij van mijn taak".De voorzitter:Dat hoeft niet per se hoor.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik weet dat u daar anders over denkt, maar gelukkig bent u alleen maar
de voorzitter.De voorzitter:Dat klopt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De vraag is de volgende. Ik deel in uw analyse over het gebrek aan sociale
rechtvaardigheid in ons onderwijs en het gebrek aan mogelijkheden voor sociale
mobiliteit en emancipatie van jongeren. Een heet hangijzer bespreekt u daarbij
echter niet en dat is de vroege selectie in ons onderwijs. Wij hikken allemaal
aan tegen onderwijsvernieuwingen. Wij hebben allemaal geleerd van het verleden,
van de basisvorming, maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat de
heel vroege selectie in ons onderwijs mede bepalend is voor ons gebrek aan
sociale mobiliteit.De heer Pechtold (D66):Wij zijn het eens.Mevrouw Halsema (GroenLinks):En wat vindt u dat er moet gebeuren?De heer Pechtold (D66):Wij zijn het eens. Ik merk dat er, als ik dat wel eens ergens zeg en dan
bijvoorbeeld het woord "middenschool" in de mond neem waar twaalf-
tot vijftienjarigen heengaan voordat er pas echt wordt gekozen, vanuit het
verleden een enorme schaduw vooruit wordt geworpen waardoor discussies stop
liggen. Pleiten voor dat woord is dus al op achterstand komen. Maar het zoeken
naar de mogelijkheid om met name in die leeftijd niet zo vroeg een keuze te
maken of nog een keuze te herstellen, zal een uitdaging zijn. Met name op
dat punt vraag ik het kabinet: durf daarover nu eens met de Kamer na te denken.
Ik denk dat het essentieel is dat je rond die leeftijd nog eens de kans krijgt
om wat langer na te denken of een keuze opnieuw te maken. Daartoe
zul je degenen die door willen en dat kunnen, ook de kans moeten geven. Degenen
die dat nodig hebben – en ik ben bang dat dit er meer zijn dan wij ons
op dit moment realiseren – moeten wij daartoe nog een kans geven. Daar
pleit ik voor. Over de vorm daarvan denk ik graag de komende drie jaar hardop
na.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Ik hoor de heer Pechtold zeggen dat allochtone leerlingen een lager schooladvies
zouden krijgen. Dat heb ik ook lang geloofd, omdat het steeds werd gezegd.
Ik was dan ook heel erg verbaasd om te horen dat met name de onderwijsinspectie
dit echt helemaal weerlegt en zegt dat het dus absoluut niet het geval is.
Ik wil graag weten van de heer Pechtold waar hij zijn bewering op baseert
en hoe hij aan zijn gegevens komt. Ik was juist verbaasd dat het tegendeel
het geval was.De heer Pechtold (D66):Ik ben zeer geïnteresseerd in het onderzoek waarin de inspectie dat één
op één hard maakt, want mijn ervaring is gewoon dat leerlingen
met een dergelijke achtergrond met wie ik spreek, zeggen: ik kreeg toen dat
en dat advies. Laat ik eerlijk zeggen dat dit iets is van alle tijden. Ik
kom van een plattelandsboerenschooltje en toen ik het advies vwo kreeg, was
ik de enige in de klas. Dat was ook alleen omdat mijn ouders het min of meer
afdwongen. Het ging toen niet om een allochtone achtergrond, maar om de sociale
omgeving van een dorpsschooltje onder de rook van Rotterdam. Een havo-advies
geven was gewoon uit den boze. Het woord lyceum kon de schooldirecteur bij
ons niet eens schrijven toen mijn moeder zei dat ik daar naartoe ging. Hij
moest het invullen op een formulier en hij vroeg: hoe spel je dat.De voorzitter:Dat is empirisch bewijs.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Ja, ik heb ook een aantal van die voorbeelden, om niet te spreken van
mijzelf. Ik weet overigens niet of al die adviezen goed zijn geweest, maar
het lijkt mij goed als het kabinet op dit punt helderheid kan geven en als
het de actuele stand even kan weergeven.De heer Pechtold (D66):Ik ben dat zeer met u eens, want als cijfers anders blijken te zijn of
inmiddels anders liggen, dan kijk ik daar graag naar. Nogmaals, mijn ervaring
uit het veld is een andere.De heer Jasper van Dijk (SP):Voorzitter. Ik ben het eens met het idee om te zoeken naar meer gelijke
kansen. Daar hebben wij het net over gehad. Wat gaat de fractie van D66 nu
precies doen aan de segregatie? Is dat voor de heer Pechtold een probleem
waarvan hij zegt: daar moeten wij eens echt goed naar kijken en maatregelen
voor bedenken? Of zegt hij: daar is niets tegen te beginnen?De heer Pechtold (D66):Mijn analyse is pagina 1 tot 12; pagina 12 tot 18 is een oplossing, maar
die is nog niet volledig.Mevrouw Halsema (GroenLinks):18 pagina's?De voorzitter:Dat was een grapje. Mijnheer Pechtold, gaat u door!De heer Pechtold (D66):Ik wil niet hetzelfde als u, mijnheer Jasper van Dijk. U roept dat u wetgeving
wilt, u roept artikel 23, u roept bijzonder onderwijs en dan komt de heer
Van der Vlies naar voren en vraagt wat wij nu aan de fiets krijgen hangen.
Nee, soms vraag ik mij af of dat allemaal vanuit Den Haag moet gebeuren. Wij
kennen allemaal het voorbeeld van die van oorsprong katholieke school in Amsterdam –
ik ben er als minister op werkbezoek geweest en neem aan dat inmiddels iedereen
wel is geweest – waar die moeders, allemaal met een dikke buik, bij
de Albert Heijn op een gegeven moment zeiden: zullen wij er nu eens voor zorgen
dat die kinderen naar die school in de buurt gaan? Zij zijn ermee op tv geweest
en alles. Wat was de taak van de overheid daarin? Eigenlijk een heel beperkte:
het faciliteren van iets wat uit de mensen zelf kwam. Dat werkt in Amsterdam
in die buurt zo, en misschien dat het in Rotterdam op een andere manier werkt.
De taak voor ons ligt er vooral in, lokale bestuurders de kans te geven om
ter plaatse maatwerk te leveren. Ik wil dat niet zoals de heer Jasper van
Dijk oplossen met quota. Ik wil dat niet oplossen met zaken die ingaan tegen
de vrijheden die wij op dit moment hebben en die mijn fractie hoog acht. Wij
hebben creatieve ideeën nodig. Ik ben ooit ook wethouder van onderwijs
geweest en ik weet nog heel goed dat ik een basisschool had met 192 leerlingen,
die tegen de grens van opheffing aanzat en tien lokalen had leegstaan. Een
prachtig mooie school, mooi opgeknapt, want daar ging het geld naartoe. En
ik had een andere school, die voor de derde uitbreiding stond, want die zat
boven de 900 leerlingen. Dan zeg je een keer: dat breng ik onder één
bestuur en ik dwing daardoor ouders min of meer – niet postcodegewijs,
maar toch – om te kiezen tussen vestigingen en ik maak er twee goede
scholen van. Dat was een lokale oplossing van een wethouder.De heer Jasper van Dijk (SP):U hebt duidelijk gezegd wat u niet wilt. De vraag blijft toch een beetje
wat u dan wel wilt. U zegt: creatieve oplossingen lokaal bekijken, maar dat
is natuurlijk zeer vrijblijvend. Moet ik constateren dat D66 zegt: als het
niet lokaal en niet creatief kan, dan maar niet?De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Dan gaat de SP van een andere premisse uit en dat is –
dat klonk ook te veel door in het debat om het zuiver te houden – dat
zwarte scholen foute scholen zijn. Ik ken maar twee soorten scholen: goede
en foute scholen en die verdeling gaat niet langs de lijn van zwart en wit.
De inspectie is ervoor, dat te beoordelen. Een paar jaar geleden hadden wij
onder Balkenende II nog 4% zeer zwakke scholen. Minister Van der Hoeven
heeft dat teruggebracht tot 2%. Dat is een behoorlijke prestatie, al
is dat nog steeds duizenden leerlingen per jaar te veel. Dit kabinet en deze
staatssecretarissen en minister hoor ik zeggen dat zij daarop inzetten. Ik
hoor ze geen nieuwe systemen over het onderwijsveld heen gooien, ik hoor wel
dat ze pilots overeenkomstig de voorstellen van de commissie willen houden.
Nu gaan wij ze alleen nog opjutten om daar meer geld voor uit te trekken,
meer tijd in te stoppen en wat dies meer zij. Wij gaan, Jasper van Dijk, niet
proberen te suggereren dat er rondom integratie van maakbaarheid sprake kan
zijn, af te dwingen door wetgeving in de Schoolwet.De heer Jasper van Dijk (SP):Wat u niet wil, wist ik. Dat heb ik al gezegd. U blijft
dat steeds maar zeggen, maar het gaat er natuurlijk om wat u wel wilt. Dan
komt u met het eerlijk gezegd nogal gedateerde verhaal dat zwarte scholen
ook heel goede scholen zijn.De voorzitter:U zou het kort houden.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik houd het kort. Daar ben ik het zeer mee eens, maar daarmee lost u de
segregatie niet op. U moet dat dan ook erkennen door te zeggen: als het mij
niet lukt, accepteren wij de zwarte en de witte scholen en doen wij daar niets
aan. Dan is dat een duidelijk verhaal.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Omwille van de scherpte van het debat zou ik nog bijna ja
zeggen. Als u mij namelijk de keuze voorhoudt tussen het gedwongen verplaatsen
van leerlingen vanwege hun huidskleur of het accepteren dat wij scholen hebben
waar vanwege een kleur uniforme ideeën zijn, dan zeg ik: die emanciperen
zich de komende laatste jaren wel. Dan zijn wij er als overheid om de excessen
tegen te gaan en om te zorgen dat er prikkels zijn.Mijnheer Van Dijk, ik ken te veel SP'ers van het lokale niveau. Ik heb
in Leiden te vaak meegemaakt dat zij zeiden: dwing ze maar, haal ze maar weg.
Uit die achtergrond komt u voort. Ik zal u daar vanwege uw jeugdige leeftijd
niet mee lastigvallen, maar de SP heeft die sentimenten altijd een beetje
in de achterhoede.De heer Jasper van Dijk (SP):Het gaat erom wat u wel wilt.De heer Pechtold (D66):Ik heb zojuist precies aangegeven wat ik wil en dat is precies waar dit
kabinet mee bezig is.De voorzitter:Nee, nee, nee, mijnheer Pechtold, ik stel voor dat u niet op roepen vanuit
de zaal reageert. Dat houdt de tijd lekker kort.Mevrouw Dezentjé, hebt u nog iets nieuws op dit punt?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Nee, ik wilde zelfs nog teruggrijpen op het vorige punt, met uw welnemen.De voorzitter:Daar was ik al bang voor.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Ik wilde het niet hebben over segregatie, maar over het pleidooi van de
heer Pechtold voor de middenschool. Hoe verhoudt dit pleidooi voor de middenschool
zich tot waar ik D66 ook van ken: individuele talentontplooiing. Wil de heer
Pechtold dat even uitleggen?De heer Pechtold (D66):Mevrouw Halsema en ik hebben net al samen het gevaar van dat woord onderkend.
Nu zegt u al tegen mij dat ik de middenschool wil. Als dat de conclusie is,
wordt een oud defaitistisch gevoel op mij afgevuurd: dat wil hij. Nee, dat
wil ik niet. Ik zei zelfs in het interruptiedebat met mevrouw Halsema: "en
daarmee moeten wij ervoor zorgen dat wij talent en excellentie ook de ruimte
geven". Het ging mij even om de andere kant van de formulering. Het gaat
mij om diegenen die een keer een foute keuze maken of het nodig hebben om
later een keuze te kunnen maken. Dat kan voorkomen door een taalachterstand
of doordat zij niet weten wat huiswerk maken is of wat dan ook. Er kan van
alles zijn waardoor er een latere keuze moet worden gemaakt. Ik wil bekijken
hoe dat te formuleren valt.De voorzitter:De heer Depla nog?De heer Depla (PvdA):Dit is de eerste keer vandaag. De heer Pechtold heeft een mooi voorbeeld
uit zijn wethouderstijd van mevrouwen met dikke buiken op het basisonderwijs
aangehaald. Hij weet misschien ook dat er in de grote steden een groot probleem
is met de kwaliteit van het vmbo en het beroepsonderwijs.De heer Pechtold (D66):Ja.De heer Depla (PvdA):Welke suggesties doet de heer Pechtold daarvoor?De heer Pechtold (D66):Ik heb nog zo veel mooie tekst!De heer Depla (PvdA):Dan houd ik mijn vraag op en dan kom ik daar aan het einde van uw inbreng
op terug.De voorzitter:Dat lijkt mij een uitstekend procedurevoorstel. Mijnheer Pechtold, gaat
u verder met uw betoog. Dan start ik de tijd weer.De heer Pechtold (D66):Volgens mij zit daar niet in wat de heer Depla wil horen, maar dat hoor
ik zo dadelijk wel.De voorzitter:Ja wel, daar komt u vast wel op.De heer Pechtold (D66):Onze kinderen maken hun keuzes op hun twaalfde. Dat kan desastreus zijn
voor laatbloeiers en daar zijn er veel van. Zij moeten via het stapelen van
diploma's de kans krijgen om alsnog hoger onderwijs te genieten. Afgesneden
routes moeten in ere hersteld worden. Ik ben blij dat het kabinet al heeft
gezegd, te kijken wat hiervoor aangereikt kan worden. Er is meer. Wie rondom
zijn vierde jaar een achterstand in taal heeft opgelopen, loopt deze niet
meer in. Het is onacceptabel, leerlingen met een reken- of taalachterstand
van school te laten gaan. Wij hebben de verantwoordelijkheid, deze jongeren
goed op te leiden en ze niet op te zadelen met een handicap voor het leven.
Zo zie ik taalachterstand namelijk. Voorschoolse educatie is daarom van levensbelang.
Slechts 50% van hen die het nodig hebben, profiteert daarvan. Dat is
veel te weinig. De andere helft zal op achttienjarige leeftijd niet in staat
zijn, te overleven op de arbeidsmarkt. 50% moet dus 100% worden.
De commissie adviseert om een voldoende verplicht te stellen bij het centraal
examen en bij schoolonderzoeken, zodat ook kwaliteit gecontroleerd kan worden.
De regering durft hier vooralsnog niet voor te kiezen. Waarom is zij zo angstig
om op dit gebied een daad te stellen? Opvoeden voor de prestatiemaatschappij
vergt de bereidheid om te presteren. Ik hoor graag een reactie van de regering.Hetzelfde geldt voor een verplichte begin- en eindtoets. Ik ben blij met
de aanbeveling van de commissie op dit punt. Het gevaar van alleen een eindtoets,
zoals die in de huidige situatie bestaat, is dat scholen zwakke
leerlingen buiten de test houden, of de resultaten op een andere manier vervuilen
om een gemiddeld hoge score te behalen. Met een begin- en een eindtoets wordt
ook de ontwikkeling van een zwakkere leerling zichtbaar. In die situatie is
er geen reden meer om resultaat te vervuilen. Dan krijgt iedere leerling een
gedegen advies mee voor een geschikte vervolgopleiding. Ik ben blij dat de
commissie hiervoor kiest. Waarom doet de regering dit niet?De heer Depla (PvdA):Dezelfde vraag die de heer Pechtold zojuist aan de heer Van Dijk stelde,
wil ik nu hem stellen. Hij stelt nu veel zaken voor die ook het kabinet in
de verschillende brieven voorstelt. Ik ben blij dat de heer Pechtold het kabinet
op die punten steunt. Hetzelfde geldt voor zijn vragen over de toetsen. Wij
hebben daarover gisteren een brief van het kabinet gehad. Volgens mij wordt
daarin precies voorgesteld wat de heer Pechtold nu ook voorstelt, namelijk
dat alle kinderen getoetst moeten worden, omdat zij er recht op hebben om
te weten waar zij staan.De heer Pechtold (D66):Ik heb een duidelijke koppeling gemaakt tussen voldoendes en een begin-
en eindtoets. Als de regering dit in even heldere bewoording overneemt, ben
ik dankbaar. Vooralsnog zie ik echter body language in vak K die anders doet
vermoeden.De heer Depla (PvdA):Ik vermoed echter dat u niet weet wat het kabinet voorstelt. U reageert
nu op body language, maar hebt blijkbaar niet de voorstellen gelezen. U hebt
blijkbaar ook het debat niet gevolgd dat wij een vorige keer met elkaar hebben
gevoerd. Daarin hebben wij gesproken over de vraag hoe je met leerlingvolgsystemen
op een andere manier ook kan bereiken wat u nu wilt. Ik moet dus concluderen
dat u niets voorstelt wat het kabinet niet ook al heeft voorgesteld. Dit sluit
naadloos aan bij uw eigen interruptie tijdens het betoog van de heer Van Dijk.De heer Pechtold (D66):Ik houd staande dat het punt van de voldoendes, een zaak die ooit eens
door de minister werd gesuggereerd in een interview, vooralsnog geen enkele
weerklank vindt in het beleid. Verder houd ik staande dat het leerlingvolgsysteem
iets anders is dan een begin- en een eindtoets waarvoor ik zojuist pleitte.Wij hebben jarenlang de hoeders van ons talent, de docenten, onvoldoende
gesteund in hun belangrijkste taak. Het aanzien van het beroep is ernstig
gedevalueerd. Je zou bijna zeggen dat de docent is verworden van de notabele
in het dorp tot het sukkeltje voor de klas. Hij wordt onderbetaald en te zwaar
belast. De besten vallen af en de zwaksten kunnen wij niet missen. Te laat
hebben wij gezien dat een groot tekort aan goede leraren onafwendbaar is.
Betere beloning helpt, maar is niet genoeg. Als de maatschappij ontevreden
is over het onderwijs, hoe kan er dan enige wervende werking uitgaan van het
beroep? Leraar zijn, moet weer een goede baan worden en dat blijven. Het moet
uitzicht geven op een hoger aanzien dan het vak vandaag de dag heeft.Ik zei al dat opvoeden voor de prestatiemaatschappij de bereidheid vergt
om te presteren. De motivatie om als docent te presteren binnen het vak, komt
terug als er maatschappelijke erkenning tegenover staat, zowel in termen van
status als in materiële termen. Het moet weer een baan met mogelijkheden
worden. Er moet voor de leraar weer loopbaanperspectief komen en ruimte ontstaan
voor ontplooiing binnen de eigen professie. Er moeten weer mogelijkheden komen
voor het op peil houden van vaktechnische kwalificaties en maatschappelijke
ontwikkelingen. Ook de leraar moet terug naar school kunnen, zoals bij alle
professionals gebruik is. "Een leven lang leren" geldt voor leraren,
leerlingen en niet in de laatste plaats ook voor ouders. Ik hoorde op de radio
het verhaal van een Polynesiër. Hij voedde zijn zoon precies op dezelfde
manier op als zijn vader hem had opgevoed. Hij leerde hem dezelfde kano van
dezelfde boomsoort en met dezelfde techniek bouwen. Hij begeleidde hem op
dezelfde wijze bij zijn introductie in de eeuwenoude samenleving en de dorpsrituelen.
Zo eenvoudig is het bij ons niet meer. Education permanente wordt in onze
maatschappij onmisbaar.Onderwijs kost geld. Het kost veel meer dan de krappe miljard die de minister
uit zijn begroting heeft moeten persen voor de salarisverbetering van de leraar.
Minister Plasterk zal nog drie jaar lang nee moeten verkopen. Hij heeft zijn
portie gehad en het kabinet laat hem verder financieel in de kou staan. Ook
moeten wij oppassen dat de aandacht voor basis- en middelbaar onderwijs niet
onevenredig groot wordt ten opzichte van bijvoorbeeld het hoger onderwijs
en de wetenschap. Laten wij oppassen dat wij de problemen niet doorschuiven.
Hiervoor vraag ik expliciete aandacht van het kabinet. Kan het hierop reageren?Onze kenniseconomie vertoont achterstallig onderhoud. Willen wij in tien
jaar terug naar de top, dan zullen wij onze uitgaven voor kennis fors moeten
opvijzelen. Ieder jaar waarin dit niet gebeurt, is een verloren jaar. Wat
dit betreft laat het kabinet het nog afweten. D66 heeft in haar verkiezingsprogramma
2,5 mld. gereserveerd voor het onderwijs. Dit betekent dat zij alleen al dit
begrotingsjaar 500 mln. meer wil uittrekken voor onderwijs dan het kabinet
doet. Wij willen dat er deze en de volgende kabinetsperiode telkens 2,5 mld.
extra wordt geïnvesteerd. Daarmee komt Nederland weer in de voorhoede
met investeringen in het onderwijs en dat is geen "luchtfietserij".
Onze voorstellen zijn financieel onderbouwd en doorgerekend en goedgekeurd
door het Centraal Planbureau; het kan dus wel.Van de parlementaire onderzoekscommissie hebben wij veel geleerd. Laat
de politiek zich niet meer bemoeien met de inhoud van ons onderwijs. Als ergens
het begrip "subsidiariteit" op van toepassing is, dan is het wel
op het onderwijs. De overheid zorgt voor de organisatie van het onderwijs
en wij, de politiek, bepalen de kaders. Het vinden van voldoende middelen
daarvoor is een plicht. Een plicht waar je de belastingbetaler alleen mee
kunt confronteren als deze ervan verzekerd is dat het onderwijs goed is en
efficiënt georganiseerd. Durf in het onderwijs de ambitie te hebben.
Het is het waard om fors erin te investeren met een visie die niet afhankelijk
is van de politieke kleur van het moment, maar een die generaties lang draagvlak
heeft bij alle partijen. Wij mogen van het onderwijs geen instrument maken
van politieke ideologie. Laten wij de diversiteit in de maatschappij accepteren.
Dat is een voorwaarde voor een stabiele organisatie van het onderwijs. Een
organisatie die de verscheidenheid in uitdagingen aan kan en zich concentreert
op de kerndoelen, zoals het uitbouwen van Nederland tot kennisland. Wij hebben nog drie jaar te gaan en ik heb geen zin om drie jaar lang
flauw te gaan zitten doen in debatten. Ik heb geen zin, de regering bij elk
voorstel te vragen of dit wel "Dijsselbloemproof" is. Maar dan verwacht
ik voor de komende drie jaar wel een ambitieuze onderwijsagenda. Daarvoor
hoeft het coalitieakkoord niet compleet overhoop gegooid te worden. Ik wil
van de regering vandaag echter wel een toezegging op essentiële punten.
U hebt de sleutel in handen; met tijd voor onderwijs en Rinnooy Kan in de
hand kunt u in de komende drie jaar grote verbeteringen bewerkstelligen in
het onderwijs. Dat verwacht ik ook van u, want het is uw verantwoordelijkheid.
Als u de durf hebt om te kiezen, dan ben ik graag bereid met u mee te denken.
Het is tijd voor onderwijs, het is tijd voor verandering.De heer Depla (PvdA):Allereerst merk ik op dat de heer Pechtold geen antwoord heeft op de vraag
wat er moet gebeuren met de problemen op het vmbo en het mbo in de grote steden.
Hij wil niet flauw doen, maar ik hoop dat hij de komende drie jaar zelf met
voorstellen hiervoor komt. Dit gezegd hebbende, zijn eerste opmerking triggerde
mij meer. Hij zei dat de politiek, dus inclusief Kamerleden, een eigenstandige
rol heeft in onderwijsvernieuwingen. Wat is volgens hem dan de eigenstandige
rol die wij moeten hebben bij onderwijsvernieuwingen?De heer Pechtold (D66):Het is altijd zo zurig bij de PvdA en dat is zo jammer. Je probeert vanuit
de oppositie helemaal met het kabinet mee te denken en van alles te doen en
dan krijg je te horen: u hebt geen oplossing voor het vmbo. Nee, inderdaad.
Ik ben blij dat wij de mavo nog niet categoraal hebben afgeschaft en wij er
nog negentien hebben. Ik ben blij dat wij dit onderscheid nog een beetje houden
en ik zou het fantastisch vinden als er in het mbo dadelijk ook ondersteunende
maatregelen zijn. Ik had vandaag leerlingen van de zeevaartschool op bezoek.
Die zeggen dan: goh, waarom hebben wij nog geen ov-jaarkaart? Voor onze specifieke
school is het reizen toch ook belangrijk? Dan zeg ik: niet alleen de oppositie,
ook de coalitie geeft al aan dat men dit wil, maar het geld alleen nog niet
heeft. Dan verdedig ik u helemaal. Dat zijn allemaal dingen waarvan ik zeg:
prima, gaan wij doen.Uw tweede vraag was wat wij als politiek gaan doen. Wat mij betreft gaan
wij als politiek wat minder roepen: hup, dit bevalt niet, dus dat gaat om.
Ik geloof dat ik een van de laatste fracties was die de staatssecretaris steunde
met betrekking tot de 1040 urennorm – staatssecretaris Van Bijsterveldt
kan dit bevestigen – en zei: hopla, wij hebben hierover lang nagedacht
en dit gaan wij niet na een spoeddebatje aan de kant zetten. Ik heb de staatssecretaris
hierin gesteund. Het is de intentie van deze bewindslieden om de komende drie
jaar door te gaan. Als dat zo lang moet duren, okay, dan ben ik bereid om
gedurende die tijd op die manier te gaan werken. Ik zal een en ander op zijn
merites beoordelen. Ik zal niet pleiten voor grote veranderingen, maar ik
ga wel pleiten voor meer prioriteiten en meer geld.De voorzitter:Dat is een mooie tekst.De heer Depla (PvdA):Ik stelde de vraag over het vmbo, omdat de heer Pechtold op eenzelfde
manier de SP de maat nam, maar dat terzijde. Het gaat nu om de betrokkenheid
van de Kamer. U zegt...De heer Pechtold (D66):Niet iets suggereren en dan vervolgens zeggen: laat maar zitten. Wat wilde
u mij verwijten met betrekking tot de SP?De heer Depla (PvdA):U zegt dat de SP-fractie geen oplossingen heeft, terwijl zij wel iets
aanstipt. U doet precies hetzelfde, maar dat vind ik niet erg.De heer Pechtold (D66):Nee, nee...De voorzitter:Wilt u niet...De heer Depla (PvdA):U hoeft daar helemaal geen antwoord op te geven.De heer Pechtold (D66):Dat wil ik wel doen.De heer Depla (PvdA):Dat mag u dan ook weer doen, dat moet u zelf weten.De voorzitter:Daar gaat de voorzitter over.De heer Depla (PvdA):Sorry, voorzitter, daar gaat u over en ik zal u adviseren om daar geen
antwoord op te laten geven. Mijn punt is het volgende. Mijnheer Pechtold,
u hebt het over een eigenstandige rol van de Kamer bij onderwijsvernieuwingen.
U geeft daar geen antwoord op. Wat vindt u de eigenstandige rol van de Tweede
Kamer, bijvoorbeeld van de fractie van D66, ten aanzien van onderwijsvernieuwingen
in het mbo?De heer Pechtold (D66):Eerst zal ik antwoorden op deel één, want dit is toch min
of meer een beschuldiging.De voorzitter:U houdt het wel kort, mijnheer Pechtold.De heer Pechtold (D66):Zoals ik zonet heb ik aangegeven, heeft mijn fractie 2,5 mld. voor onderwijs,
gedekt en wel, Centraal Planbureauproof en Milieu- en Natuurplanbureauproof.
Wij zouden zelfs meer hebben gehad, want wij zouden de 300 mln. inkomenspolitiek
en de 150 mln. betutteling in stages niet hebben gedaan; zo hadden wij wel
degelijk veel geld gehad om in het onderwijs te steken.Het tweede deel was: wat wordt mijn rol in de Kamer? Dat heb ik toch helder
aangegeven? D66 wil meedenken over onderwijsvernieuwingen, maar dan op de
manier waarop wij het nu hebben geleerd, dat wil zeggen pilotgewijs, en zonder
in te stemmen met zaken die wij zo over het onderwijs heen schuiven. Ik zal
wat kritischer zijn jegens alle mogelijke belangenorganisaties, de vertegenwoordigers
van de vertegenwoordigers, zeker als het de vakbonden aangaat. Dat heb ik
zojuist allemaal aangegeven. Daarop zal ik de bewindslieden toetsen. Dat is
mijn rol in de oppositie. Daarnaast denk ik mee. Ik heb ook nog eigen ideeën.
Ik heb ze zojuist gegeven. Wat moet ik nog meer?De heer Depla (PvdA):Ik kan niet anders dan concluderen dat dit mooie woorden zijn, maar als
het gaat om de onderwijsvernieuwing in het mbo, dan denkt u helemaal niet
mee.De voorzitter:Mijnheer Depla, u had niet het woord gekregen. Als de voorzitter zegt "nee",
dan is het "nee" bij mij. Ik geef ook geen gelegenheid aan de heer
Pechtold om daarop te reageren.De heer Jasper van Dijk (SP):Mag ik van de D66-fractie horen of zij het eens is met het idee om het
competentiegericht onderwijs in het mbo in één keer aan alle
scholen op te leggen?De heer Pechtold (D66):Dit klinkt als iets uit een SP-folder. Was u het zo van plan? Dat denk
ik toch niet.De heer Jasper van Dijk (SP):Nee.De heer Pechtold (D66):Dan ben ik het er niet mee eens.De heer Jasper van Dijk (SP):Hebt u ook nog zelf een eigen mening?De voorzitter:Nee, mijnheer Van Dijk.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Een favoriete slogan van mijn kinderen op dit moment is "goed
verhaal, lekker kort". Ik weet niet of het mij gaat lukken, maar ik zal
een poging doen om mijn tekst wat in te dikken, mede gezien het tijdstip van
de dag. Er is al heel veel gezegd. Ik kan mij bij een aantal dingen aansluiten.Laat mij om te beginnen zeggen dat mijn fractie met plezier terugkijkt
op het debat dat de Kamer heeft gevoerd met de commissie-Dijsselbloem. Dat
was echt een goed debat, zowel van de kant van de Kamer als van de kant van
de commissie. Het rapport is met verve verdedigd. Ik denk dat de inhoud van
het rapport, waaraan maandenlang is gewerkt, daarin goed tot zijn recht is
gekomen. Ik ben blij dat wij nu vrij snel het debat met de regering over dit
rapport kunnen voeren en dit allemaal nog voor het zomerreces kunnen afronden.Een van de grote verdiensten van de commissie-Dijsselbloem vind ik dat
zij het onderwijs weer hoog op de politieke agenda heeft gezet. Dat is ook
nodig, denk ik. De heer Depla verwees naar de verantwoordelijkheid die de
regering ook grondwettelijk gezien draagt voor de zorg die zij aan het onderwijs
moet besteden. Wij weten allemaal, ook uit allerlei verslagen die wij hebben
gekregen, dat er zorgen zijn over de staat van het onderwijs en over het gebrek
van vertrouwen dat in deze tijd wordt ervaren, zowel tussen betrokkenen in
het onderwijs zelf alsook tussen het onderwijs en de politiek. Dan is het
goed dat wij daaraan met elkaar aandacht schenken en dat wij proberen daarin
voor de toekomst de goede dingen te doen.Het is mij opgevallen dat het rapport niet alleen de politiek heeft uitgedaagd,
maar ook buiten de Kamer tot heel wat reacties heeft geleid. Groeperingen
zijn op basis van het rapport zelf verder gaan nadenken over de vraag hoe
het onderwijs voor de toekomst moet worden ingevuld. Eén recent voorbeeld
daarvan kreeg ik vanmiddag overhandigd, een rapport van onze eigen jongerenorganisatie
PerspectieF, die mede op basis van Dijsselbloem het een en ander op papier
had gezet. Dat is goed, denk ik. Wij dragen met elkaar grote verantwoordelijkheid
voor het onderwijs, verantwoordelijkheid niet alleen voor de vele kinderen,
groot en klein, die onderwijs volgen, maar ook voor al die professionals in
de klas, iedereen op zijn eigen plek, schoolleiders, mensen die lesgeven,
klassenassistenten, toa's, conciërges, noem ze allemaal maar op. Zij
zijn onze aandacht meer dan waard.In dat opzicht ben ik ook blij met de open houding waarmee het kabinet
het rapport van de commissie heeft ontvangen, zoals blijkt uit de kabinetsreactie.
Ik vond dat echt een heel duidelijke reactie, in de zin dat het kabinet geen
wegduikgedrag vertoont. Die verleiding heb ik zelf ook wel gevoeld. Bij het
lezen van het rapport zat ik toch te denken: het viel eigenlijk wel mee; je
probeert weer allerlei nuances te vinden. Het kabinet zegt klip-en-klaar:
het doel van de vernieuwingen, verbetering van het onderwijs, is onvoldoende
bereikt. Er zijn fouten gemaakt. Daaruit willen wij lessen trekken. Het kabinet
wil ook het vertrouwen waarover ik net sprak, en dat toch wat op de tocht
staat, herstellen. Dat vind ik ontzettend belangrijk. Het kabinet ziet dat
als een heel belangrijke taak voor de komende jaren. Wij steunen dat. De heer
Pechtold vraagt wat wij gaan doen. Het kabinet gaat daar dus op inzetten en
wil daarbij de leraar centraal zetten. De fractie van de ChristenUnie kan
zich hierbij van harte aansluiten.In de brief gaat het kabinet in op een aantal aanbevelingen. Ik wil er
een paar noemen, er kort iets over zeggen en er waar nodig er vragen over
stellen. Wij hebben met de commissie stevig gesproken over het onderscheid
tussen het "wat" en het "hoe". De commissie heeft dit
als denkkader aan de politiek aangereikt, een behulpzaam criterium om te proberen
in de toekomst fouten te vermijden die je beter niet kunt maken. De overheid
wordt hierdoor opgeroepen om haar primaire verantwoordelijkheid niet uit het
oog te verliezen. Het weerhoudt de overheid ervan om van alles te gaan voorschrijven
of zelfs mee te ontwikkelen waar de professionals zelf aan de slag zijn.Toch zit er een spanningsveld tussen het "wat" en het "hoe".
Dit hebben wij ook met de commissie besproken. Het loopt soms wat in elkaar
over. Het onderscheid is niet altijd even duidelijk. Wat ons betreft is de
vraag gerechtvaardigd of de overheid wel gerechtigd is om over de hele linie
het "wat" voor de scholen in te vullen. Terugkijkend naar de geschiedenis
van de onderwijsvrijheid – het is vandaag een paar keer voorbijgekomen –
weten wij dat vanaf het allereerste begin bij de vrijheid van onderwijs het
principe van de deugdelijkheidseis is gehanteerd. De vrijheid is dus nooit
ongelimiteerd geweest. Iedere keer opnieuw zullen wij met elkaar moeten afvragen
waar de begrenzingen liggen. Ik denk dat wij nu weer in zo'n fase zitten.De fractie van de ChristenUnie vindt dat wij zeker een aantal dingen met
elkaar moeten vastleggen. Referentieniveaus voor taal- en rekenvaardigheden
zijn prima. Ik zeg in alle openheid dat ik in het verleden daarbij wel wat
aarzelingen heb gehad. Ik denk dat het goed is dat wij daarover in duidelijke
taal met elkaar spreken. Het is ook van belang voor het onderwijsveld dat
wij dit goed vastleggen. Leerlingen en degenen die les moeten geven moeten
weten op welke momenten van hun schoolloopbaan welke taal- en rekenvaardigheden
beheerst moeten worden. De vraag is wat je hieraan nog gaat toevoegen. Het
valt mij op dat het antwoord van de bewindspersonen daarover nog niet helemaal
helder is. Het is misschien ook iets waarover wij met elkaar
in een proces verder zullen moeten spreken.Voor mijn fractie is het op voorhand niet vanzelfsprekend dat wij hieraan
weer allerlei vakken toevoegen. Ik zeg er gelijk bij dat het voor ons geen
enkel probleem is om bij een groot aantal vakken het een en ander op papier
te zetten, denk aan de discussie over de canonisering. Wij vinden het wel
van belang dat scholen de ruimte krijgen om daarin hun eigen keuzes te maken.
Er moet dan wel wat te kiezen zijn. Het is dus uitstekend om het proces van
canonisering verder in gang te zetten. Wij moeten echter niet alles van bovenaf
opleggen. Bied scholen mogelijkheden. Als scholen keuzes maken, zullen zij
zich er uiteraard voor moeten verantwoorden als zij bepaalde dingen niet te
doen. Ook zullen zij moeten verantwoorden op welke wijze zij hun keuzes in
hun lessen en werk handen en voeten geven.Wij hebben ook uitvoerig gesproken over de toetsen. Dat is volgens mij
terecht. Het is van belang. De commissie heeft scherp neergezet dat wij veel
aandacht moeten besteden aan het meten van kwaliteit. De kwaliteit van goed
onderwijs wordt uiteindelijk bepaald door de vraag hoever wij leerlingen in
hun ontwikkeling kunnen brengen. Je moet je wel afvragen hoe je de kwaliteit
gaat meten en op welke momenten je dit zichtbaar wilt maken. Ik heb in het
debat met de commissie mijn twijfels geuit over de grote waarde die aan de
begin- en eindtoetsen wordt toegekend. Dat was op zich geen nieuws, want ook
met de verschillende voorgaande kabinetten hebben wij hierover gedebatteerd.Ik heb ook aangegeven dat het optimaal benutten van de bestaande leerlingvolgsystemen
een uitstekend middel kan zijn. In het debat heeft dit ook verdere steun gekregen.
Ik moet zeggen dat ik erg blij was met de brief die de staatssecretaris zeer
recent heeft gestuurd. Zij geeft hierin aan dat wij er inderdaad voor moeten
oppassen dat wij niet weer allerlei toetsen gaan voorschrijven. Wij moeten
ook de toetscultuur die de afgelopen jaren is ontstaan zien te doorbreken.
Een van onze grootste bezwaren tegen een verplichte eindtoets was dat de toets
misbruikt werd voor het doel waarvoor hij eigenlijk bestemd is. Wij moeten
van een afreken- naar een verbetercultuur gaan. Ik denk daarom dat wij het
met de brief in de richting van de scholen stevig neerzetten dat zij de opbrengsten
en waar zij mee bezig zijn inzichtelijk zullen moeten maken. Zij moeten zich
daarvoor verantwoorden. Wij kunnen daarmee een heel eind met elkaar komen.
Het heeft dus onze hartelijke steun.De toegevoegde waarde van scholen kan goed in beeld gebracht worden door
de opbrengsten te relateren aan de samenstelling van de leerlingenpopulatie.
Ook daarvoor heb ik in het debat met de commissie aandacht gevraagd. Ik las
in haar brief dat de staatssecretaris ernaar streeft om dit te verbeteren.
Zij wil nog meer rekening houden met verschillen tussen leerlingen en scholen.
Het gaat hierbij om factoren die aantoonbare invloed hebben op de eindresultaten
van leerlingen, de capaciteiten van het kind, het opleidingsniveau van de
ouders en hun sociaaleconomische achtergrond. Ook het aantal zorgleerlingen
dat een school opneemt is een factor, net als het totaal aantal leerlingen
op een school. Dat sluit heel goed aan het bij het uitgangspunt van mijn fractie:
het gaat er niet om dat een school een bepaald minimum aan toegevoegde waarde
haalt, maar dat deze onder de voor de leerlingen geldende omstandigheden de
maximaal haalbare toegevoegde waarde realiseert. Dat doet ook meer recht aan
de prestatie van een school dan alleen het meten van het verschil tussen de
uitgangssituatie en de eindsituatie van een leerling. In dat opzicht is een
onderzoek toegezegd. Het is ook wel goed dat wij daar natuurlijk wat tijd
voor nemen, maar ik ben het met eerdere sprekers eens dat dit niet langer
moet duren dan nodig is. Ik hoop dus dat het kabinet hier ook echt goede voortgang
wil maken. Wij moeten niet van het ene naar het andere onderzoek hobbelen,
maar hier ook echt een slag slaan die – dat zeg ik ook met de kennis
opgedaan bij debatten in de afgelopen jaren – nog niet eerder op deze
manier gemaakt is.In het debat met de commissie was er ook veel aandacht voor de verhouding
tussen het schriftelijk en het centraal eindexamen; dit punt was een interessant
onderdeel van het debat. Ook daar loopt nog een onderzoek. Mijn fractie vindt
dat ook daar niet te lang mee gewacht moet worden, want het is gewoon goed
dat wij hieromtrent knopen doorhakken. Het is echter wel goed om te kijken
naar de weging van het schoolexamen en het centraal examen, zijnde het punt
waar het onderzoek zich op richt. Als inderdaad blijkt dat de meest significante
verschillen tussen schoolexamens en centraal examen zich niet over de gehele
breedte voordoen, maar zich vaak beperken tussen scholen, dan wil mijn fractie
met name proberen om de inspectie op die scholen af te sturen, zodat zij zich
heel gericht bezig kan houden met de checks and balances binnen die scholen
bij resultaten en dergelijke en ervoor kan zorgen dat die verschillen ook
niet groter zijn dan wij met elkaar zouden mogen verwachten.De heer Depla (PvdA):U zegt dat de verschillen niet zo significant, doch klein zijn. In het
verslag van de onderwijsinspectie staat echter dat bij 30% van de vwo-scholen
het verschil tussen het schoolexamen en het centraal examen groter is dan
de afgesproken norm.De heer Slob (ChristenUnie):Als je verder kijkt naar de cijfers, dan zijn er natuurlijk ook niet overal
enorme kloven. Je zult dus eigenlijk heel gericht per school en soms zelfs
per vak moeten kijken, teneinde een heel realistisch beeld te kunnen krijgen
over de vraag hoe groot die verschillen zijn. Als je het dan hebt over een
algeheel percentage van 30, dan betekent dat natuurlijk wel dat bij 70%
van de scholen het verschil niet groter is. Dat rechtvaardigt natuurlijk de
vraag dat als je op andere manieren, bijvoorbeeld door het inzetten van de
inspectie, ervoor kunt zorgen dat het percentage van 30 verlaagd wordt, waarom
je dan tot een generieke maatregel zou overgaan met als doel om beide examens
met een voldoende af te sluiten. Ik heb in het debat met de commissie ook
gewaarschuwd dat dit ook nog wel eens effecten zouden kunnen hebben die wij
met elkaar helemaal niet beogen.Vele sprekers voor mij hebben de discussie over stapelen en doorstromen
genoemd. Ook op dit punt loopt een onderzoek, waarbij ik mijn opmerking bij
eerdere onderdelen herhaal: laat dat onderzoek niet langer duren dan nodig
is, maar er moet natuurlijk wel een zorgvuldig besluit genomen worden. Ik
heb de indruk dat het thans uitgezette onderzoek een stuk beperkter is dan
de aanbevelingen van de commissie. Het nieuwe onderzoek richt zich vooral
op eventuele belemmeringen bij stapelen en doorstromen, terwijl
de commissie dat breder trekt en nadrukkelijk de kansen wil vergroten. Dat
is volgens mij toch een diepere dimensie en dat zou voor mijn fractie ook
de insteek moeten zijn. Ik hoop dat het kabinet snel komt met de uitkomsten
van het onderzoek, zodat wij op dat punt ook gericht met elkaar besluiten
kunnen nemen. Ik zie hier enorm veel mogelijkheden, met name voor leerlingen
die het niet allemaal in één keer op het allerhoogste niveau
kunnen, om verder te komen dan nu – helaas door de structuren en mogelijkheden
die er bij het stapelen en doorstromen zijn– mogelijk is.Wij zullen komende maandag uitgebreid met elkaar spreken over passend
onderwijs; collega Jan Jacob van Dijk heeft dat onderwerp ook al genoemd.
Ik vind het wel goed dat in de brief op dit punt wordt gereageerd op de bevindingen
van de commissie-Dijsselbloem, dat ook nadrukkelijk wordt aangegeven dat er
geen onomkeerbare stappen worden gezet en dat de methode van experimenten
gaandeweg – zoals wij bij andere onderwerpen ook hebben geleerd te doen –
een goede is om tot besluitvorming te komen. Daarbij denk ik bijvoorbeeld
aan de lumpsum in het primair onderwijs. Ik zal maandag mijn oordeel wel geven
over de situatie van dit moment. Er is nog een hele weg te gaan. In het coalitieakkoord
zijn al restricties opgenomen waaraan moet worden voldaan willen wij daadwerkelijk
tot invoering overgaan. De zorgvuldigheid waar Dijsselbloem om vraagt, ook
met zijn toetsingskader, wordt hier volop waargemaakt. Dat blijven wij uiteraard
volgen.De heer Jasper van Dijk (SP):De heer Slob wil geen onomkeerbare stappen op dit punt. Ik lees in de
brief dat de regering het toetsingskader gaat toepassen. Mocht daar uit komen
dat het plan niet goed uitvoerbaar is, zegt de ChristenUnie dan ook dat het
plan heroverwogen moet worden?De heer Slob (ChristenUnie):Net zoals in de tweede termijn van het debat met de commissie verwees
ik naar het coalitieakkoord, waar restricties in staan. Heel nadrukkelijk
staat daar dat bij de uitwerking van het plan rekening moet worden gehouden
met de mogelijkheid van scholen om leerlingen met een zorgvraag een plaats
binnen de school te geven. Als blijkt dat dit niet lukt, moet je het niet
doen, want wij gaan niet experimenteren met leerlingen. Wij willen het beste
uit de leerlingen halen. Wij willen ze een goede plek geven. Als het niet
kan moet je het gewoon niet doen.Er is ook aangegeven dat de school, tot aan de stenen toe, toegerust moeten
zijn om de leerlingen hun plek te geven. Kan dat niet, dan moet je je ernstig
afvragen of je ze binnen die school een plek moet geven. Kortom, het coalitieakkoord
was voordat er nog maar sprake was van een toetsingskader van de commissie-Dijsselbloem
al heel zorgvuldig. Met dat toetsingskader erbij, afgezet tegen wat nu al
loopt met alle experimenten, leidt dat mij tot de overtuiging dat de zorgvuldigheid
echt bovenaan staat. Dat is wat de mensen in het land, de ouders met kinderen
met een zorgvraag en ook de scholen van ons mogen verwachten.Over de maatschappelijke opdracht van de school kan ik kort zijn. In de
brief staan daar mooie teksten over. Het past ons niet via het onderwijs allerlei
maatschappelijke dromen te realiseren enzovoorts enzovoorts. Ik ben het daar
helemaal mee eens. Wij moeten terughoudend zijn, maar wij moeten ons ook realiseren
dat met de kindervoeten – om mevrouw Netelenbos maar weer te citeren –
ook heel veel problemen de school binnenkomen. Ik dacht dat het mevrouw Netelenbos
was en ik zie de heer Jan Jacob van Dijk knikken. Hoe het ook zij, wij kunnen
onze ogen daar niet voor sluiten. Ik vind het wel van belang dat scholen ruimte
krijgen om naar aanleiding van de problemen waarmee zij geconfronteerd worden
keuzes te maken. Wij moeten ook het principe hanteren dat als er een onsje
bij komt er ook weer een onsje af moet. Wij moeten ze niet zwaarder belasten
dan nodig is. Ik ga ervan uit dat wij het zo zullen doen. Ik herinner mij
nog een motie van de heer Van der Vlies, een paar jaar geleden ingediend bij
de onderwijsbegroting, waarin de Kamer dat heeft uitgesproken, ook als een
soort dictaat voor haar zelf. Let bij allerlei voorstellen op dit punt.De positie van docenten en schoolleiders is van heel groot belang. Daar
moet in geïnvesteerd worden, vooral ook bij de basis, in de lerarenopleidingen,
de vakinhoud die zij mee krijgen en de vaardigheden die zij moeten leren.
De heer Depla zei terecht dat bij innovatie de vakverenigingen, vooral voor
de verschillende vakken in het voortgezet onderwijs, in een bepaalde positie
moeten worden gebracht, omdat daar veel kwaliteit bij elkaar kan komen. Het
kan uitdagend voor docenten werken als hun vakorganisatie hen in positie probeert
te brengen voor het ontwikkelen van lesmateriaal. Kortom, ik verwacht dat
de regering die noties zal meenemen.Ik vraag ook uitdrukkelijk aandacht voor de positie van schoolleiders.
Niet alleen in het voortgezet onderwijs, maar ook in het primair onderwijs
zijn zij van wezenlijk belang. Wij hebben zorgen of er altijd voldoende kwaliteit
aanwezig is. Wij zullen alles moeten proberen om de schoolleiders in een positie
te brengen waarin zij de kwaliteiten hebben om hun zware beroep uit te oefenen.
De nieuwe generatie toont dat al aan. Zij zijn vaak de katalysator voor de
docenten in de school. Er wordt veel goed werk verricht, maar soms is het
toch wat te vrijblijvend. Ik vraag de verantwoordelijke staatssecretaris om
daar rekening mee te houden, waar het kan de schoolleiders te ondersteunen
en de bijscholing over het hele land uit te spreiden en in ieder schoolgebouw
te laten neerdalen.Ik kom langzamerhand tot een slot. In de beleidsreactie wordt terecht
opgemerkt dat het voor een zorgvuldig beleidsproces van belang is om te weten
hoe leraren, schoolleiders, ouders en leerlingen tegenover het voorgenomen
beleid staan. Het was de heer Jan Jacob van Dijk die zei – en het rapport
van de commissie-Dijsselbloem heeft dat ook scherp aangetoond – dat
wij vanuit het verleden weten dat degenen die zeiden het onderwijs te vertegenwoordigen,
soms onvoldoende voeling en draagvlak hadden bij de mensen die daadwerkelijk
in de klas uitvoering moesten geven aan allerlei vernieuwingen. Dat risico
is niet alleen van gisteren, dat kan er vandaag ook zijn. Sterker nog, ik
durf wel te zeggen dat wij er in de afgelopen maanden toch ook een paar voorbeelden
van hebben gezien. Ik vraag daar aandacht voor. Laten wij proberen te voorkomen
dat in de toekomst deze situatie zich blijft voordoen. Het is dus van belang
dat wij zo dicht mogelijk bij de school komen, bij de docenten die uiteindelijk
voor de klas het werk moeten doen. Van hen moeten wij weten hoe zij tegenover
zaken staan, zonder dat wij hen in een positie brengen die
afbreuk doet aan andere verantwoordelijk­heden die binnen een school worden
gedragen.Ik zeg dit ook in de richting van de heer Depla, die stelde dat docenten
en ook wel ouders zelfs mogelijkheden zouden moeten hebben om uit een groter
geheel te stappen. Ik ben daar niet voor. Dat wil niet zeggen dat ik niet
vind dat de docenten in die vestigingen ook een nadrukkelijke stem moeten
hebben in het beleid dat wordt gevoerd. Als het bevoegd gezag van een grote
scholengemeenschap keuzes maakt, kan dat wel eens knarsen bij de een of bij
de ander. Dat is echter een verantwoordelijkheid die het bevoegd gezag draagt
en die het samen met ouders en leerlingen zal moeten invullen. Als die op
onderdelen een zodanige positie krijgen dat zij zelfs uit een groter geheel
kunnen stappen, lijkt mij dat ook in strijd met de Grondwet. Ik zou dat wel
eens uitgezocht willen hebben. Ik kan mij niet voorstellen, maar ik zal het
nog nazoeken, dat de Onderwijsraad dat op deze wijze geadviseerd heeft. Dat
wij hen moeten zien, naar ze moeten luisteren en ze ook een plek moeten geven,
in relatie tot de verantwoordelijkheden en bevoegdheden die een bevoegd gezag
draagt, ook in financieel opzicht, is een punt dat ik oppak. Ik hoop dat de
regering dit ook oppakt, want wij moeten daar recht aan doen. Wij moeten mensen
niet uit elkaar spelen, maar wel bij elkaar houden.De heer Depla (PvdA):Waarom denkt u dat het in strijd met de Grondwet is? Ik zie dat niet meteen.Wij moeten eerst de essentie vaststellen. Wat is de reden? Wij zien problemen
met de schaalvergroting. Wij proberen daarom met fusietoetsen de deksel op
de pan te hebben. Je kunt het ook omdraaien. Als je nieuwe toetreders en opsplitsen
makkelijker maakt, heb je ook minder problemen met fusies en kun je toch het
van onderaf organiseren en sterker maken een kans geven.De heer Slob (ChristenUnie):De drager van de onderwijsvrijheid is het bevoegd gezag. Dat zijn dus
de besturen. Als je docenten in een positie brengt dat zij het bevoegd gezag,
dat de verantwoordelijkheid draagt voor de school en het beheer van de school,
kunnen overrulen als zij eruit willen stappen terwijl het bevoegd gezag het
niet wil, raakt dit echt de verantwoordelijkheden en de positie van het bevoegd
gezag, die een grondwettelijke borging heeft. Daarom ben ik heel erg benieuwd.
Ik heb nog geen tijd gehad om uit te zoeken wat de Onderwijsraad daarover
heeft geadviseerd. Ik kan mij bijna niet voorstellen dat het advies zo ver
is gegaan. Ik vind ook dat wij moeten oppassen dat wij niet te veel in zo'n
discussie blijven hangen. Uw punt is wel duidelijk: probeer de kloof te dichten,
ook bij zo'n heel grote scholengemeenschap, bij de roc's die zo groot zijn,
maar ook bij de vo-scholen die zo uitgedijd zijn, waar vestigingen soms kilometers
uit elkaar liggen en waar men van de nevenvestiging 20 km verderop de mensen
van de hoofdvestiging nauwelijks kent en misschien een of twee keer per jaar
de grote baas van de school ziet langskomen. En probeer ervoor zorg te dragen
dat docenten in zo'n vestiging serieus worden genomen, dat hun positie versterkt
wordt zonder afbreuk te doen aan de verantwoordelijkheden die echt op een
ander niveau liggen. Volgens mij kan dat ook niet zomaar veranderd worden.De heer Jasper van Dijk (SP):U schetst het probleem, u signaleert het en dan eindigt u, eerlijk gezegd,
met de dooddoener dat de huidige constructie niet in gevaar mag worden gebracht.
U ziet echter het probleem: schaalvergroting en leraren staan op grote afstand
van het bestuur. Dan is het toch prima om te kijken of je dat op een bepaalde
manier kunt oplossen?De heer Slob (ChristenUnie):Laten wij er reëel in zijn dat deze problemen zich niet overal voordoen.
Wij moeten niet het beeld schetsen dat dit bij alle grote scholengemeenschappen
speelt. Het hangt er zeer van af hoe men het georganiseerd heeft. In die grootschaligheid
kun je heel goed kleinschaligheid organiseren en volledig recht doen aan de
mensen die in die kleinschaligheid moeten functioneren. Als dat niet gebeurt,
is het de vraag of je de voorgestelde maatregel moet nemen. Ik heb vraagtekens
bij de uitvoerbaarheid geplaatst, ook vanuit de Grondwet bezien. Hier geldt
vooral dat een cultuurverandering moet worden doorgevoerd. Van schoolleiders
mag je het besef verwachten dat zij niet zonder de mensen op de werkvloer
kunnen. Als zij dat besef nu nog niet hebben, hoop ik dat het vrij snel alsnog
doordringt. De schoolleiders zullen de mensen op de werkvloer serieus moeten
nemen. Als structureel geen rekening wordt gehouden met de problemen waartegen
docenten, bijvoorbeeld in nevenvestigingen van grote scholengemeenschappen
aanlopen, loop je het risico dat langzaam maar zeker de kwaliteit van zo'n
school gaat verdwijnen. Dan zullen namelijk ook die docenten uit de school
gaan verdwijnen. Zeker bij een heel krappe arbeidsmarkt hebben zij mogelijkheden
genoeg om naar een school te gaan waar zij wél serieus worden genomen.
Die cultuurverandering moet echt worden doorgevoerd. Waar de overheid daar
duwtjes bij kan geven, zeg ik: prima, laat dat niet na. Maak afspraken met
de brancheorganisaties, want zij kunnen juist hierin een mooi intermediair
en instrument zijn.SlobIn de onderwijsvernieuwingen is een aantal dingen niet goed gegaan, maar
wij moeten niet doen alsof alle scholen in de vernieuwingen eenheidsworsten
zijn geweest. Wij moeten niet doen alsof de scholen willoze slachtoffers waren
van een ongebreidelde vernieuwingsdrift vanwege de overheid. Dat zou een te
zwart-wit beeld zijn. Het is ook een illusie om te denken dat de politiek
de onderwijspraktijk op deze manier zou kunnen regisseren. Dat kon vroeger
niet en zal ook in de toekomst niet kunnen. Als wij recht willen doen aan
de feiten – ik heb waardering voor de commissie, die dit heeft gedaan –
moeten wij dit met elkaar vaststellen. De scholen hadden, hebben en houden
een eigen verantwoordelijkheid, ook in de uitvoering van onderwijsvernieuwingen.
Misschien is dat wel de voornaamste les die uit het onderzoek van de commissie-Dijsselbloem
manifest is geworden. Als het erop aankomt, vinden grootschalige vernieuwingen
en veranderingen niet op die Haagse tekentafel plaats, hoe graag wij dat misschien
ook zouden willen en hoe belangrijk wij onszelf daarin ook vinden. Het gebeurt
uiteindelijk met kleinere of grotere stappen in de praktijk, waar die mannen
en vrouwen voor de klas bepalend in zijn. Laten wij hun recht doen. Als wij
deze wijze les van Dijsselbloem de komende jaren met ons meenemen, dat hoeven
wij elkaar niet voortdurend de vraag te stellen wat wij nu eigenlijk doen.
Nee, ik ben ervan overtuigd dat dat een enorme impuls zal zijn voor het Nederlandse
onderwijs, waarvan de kwaliteit goed is en waarvan de kwaliteit nog veel beter
moet worden.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Voorzitter. Het valt niet mee om met de eerste helft van Oranje-Roemenië
te concurreren wat de aandacht betreft. Dat blijkt ook uit de lege tribune.
Toch heeft onderwijs voor ons de hoogste prioriteit.De voorzitter:De tribune is niet geheel leeg.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):U hebt gelijk.Wat gebeurt er met een land als er lang wordt geroepen dat het onderwijs
beter moet, terwijl er in werkelijkheid niets verbetert? Wat doet het met
onderwijsbestuurders die onze plannen steeds veranderen, terwijl niemand uitlegt
waarom? Wat betekent het voor een docent wanneer hij meer politieagent dan
inspirator is geworden? Hoe is het voor een kind om keer op keer het gevoel
te hebben niet zichzelf maar een norm te moeten zijn? Hoe is het voor een
kind om geen extra uitdaging te krijgen bij een taal- of rekenvoorsprong,
of juist rijtjes te moeten stampen terwijl hij met zijn handen wil werken?
Zoals het rapport ons leert: wij moeten niet proberen gelijk te maken wat
niet gelijk is. Doe je dit wel, dan krijg je Nederland anno 2008: een land
dat alle records dreigt te breken op het onderdeel "nationale talentverspilling",
een land waar docenten cynisch zijn geworden over politiek, een jeugd die
verveeld is geraakt. Zelf leerlingen vragen tegenwoordig om les. Dan weet
je dat er echt iets aan de hand is. Ik spreek regelmatig verontruste ouders
die bijvoorbeeld de werkstukken van hun kinderen terugkrijgen vol foute verbeteringen.
Het kind moet dan naar de private huiswerkklas om meer op niveau te komen.
Dat deze instellingen als paddenstoelen uit de grond schieten, zegt genoeg.
Dat is een gevaarlijke ontwikkeling, omdat het een tweedeling in de samenleving
kan veroorzaken.Ook bedrijven zien zich steeds meer genoodzaakt personeel dat nota bene
Nederlands onderwijs heeft genoten bij te spijkeren op het gebied van taalvaardigheid.
Daarvoor moet vaak een leerkracht ingehuurd worden. Leraren raken hun lol
in het vak kwijt en zoeken een andere baan. Een lerarentekort is het gevolg.
Tot overmaat van ramp is er de zorg om de nieuwe lichting docenten. Als een
pabostudent het niveau van groep acht van de basisschool voor taal en rekenen
niet overstijgt, hoe gaan wij onze leerlingen dan uitdagen om het beste uit
zichzelf te halen?Wij hebben jaren van mislukt beleid achter ons. Dat hebben wij in het
vorige debat uitgebreid besproken. Dat beleid was ingegeven door linkse idealisten
en was gericht op gelijkheid. Alle kinderen moesten op hetzelfde niveau meekomen.
Als een soort SP-eenheidsworsten kwamen die van de lopende band bij de school.
Te lang heeft links ervoor gepleit ongelijke kinderen gelijk te behandelen.
De SP houdt tot op de dag van vandaag vast aan de maoïstische traditie
van gelijkheid. Als wij niet uitkijken, pleit de SP straks voor grijzemuizenjasjes
als schooluniform. Gelukkig heeft de PvdA wel het licht gezien, dankzij de
commissie-Dijsselbloem. Talent mag eindelijk kansen krijgen. Verschil mag
er zijn. Dat is een compliment waard.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik vraag mij af waar de SP alle eer aan heeft verdiend. Het lijkt alsof
de SP het beleid heeft vormgegeven. Maar volgens mij zat juist de VVD in het
kabinet. Ik hoor mevrouw Dezentjé echter een pleidooi houden om de
tweedeling in het onderwijs te bestrijden. Dat is een verfrissend geluid.
Heeft dat te maken met extra investeringen? Dat horen wij immers niet elke
dag van de VVD. Of is dat vanaf vandaag anders?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):In antwoord op deze vragen kan ik hier een avondvullend programma verzorgen.
De SP krijgt nog steeds rode vlekken in de nek van toetsen. Wat mij betreft
leidt dat echter alleen tot het gelijk behandelen van ongelijke kinderen.
Dat willen wij per se niet. Ik heb gesproken over een tweedeling in relatie
tot de huiswerkklassen die als paddenstoelen uit de grond schieten. Kennelijk
is het onderwijs niet in staat om de kinderen onderwijs van kwaliteit te leveren.
Het gevolg is dat ouders die het kunnen betalen hun kinderen in een huiswerkklas
laten bijspijkeren. Dat kan niet de bedoeling zijn. Het van belastinggeld
betaalde onderwijs moet van hoge kwaliteit zijn. Bijspijkeren moet niet nodig
zijn. Als ouders het alsnog willen, is het prima. Daarop heb ik niets tegen.
Het moet echter niet nodig zijn als gevolg van de kwaliteit van onderwijs.Vandaag is de Kamer op een historisch punt aangekomen. Wij hebben de kans
en de verantwoordelijkheid om vandaag niet alleen te roepen dat het onderwijs
beter moet, maar om het onderwijs echt te verbeteren. Met het rapport van
de commissie-Dijsselbloem in de hand, hebben wij die kans. Het is nu echt
tijd voor onderwijs. Die kans gaat niet om onderwijsvernieuwingen, maar om
overheidsvernieuwingen. Vandaag is voor de VVD dan ook de belangrijkste politieke
vraag of de Kamer, coalitie en oppositie, gezamenlijk de schouders wil zetten
onder een nieuwe koers die geheel past bij de aanbevelingen van Dijsselbloem.
Ik noem deze koers: de kunst van het loslaten.Met de kunst van het loslaten, doel ik op een nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden,
waarbij de overheid het vertrouwen teruggeeft aan de scholen, waarbij leraren
hun vak terugkrijgen, schoolleiders de dialoog aangaan met
een schoolteam en docenten de boeken kunnen kiezen waaruit zij les geven.
Het gaat om een overheid die los durft te laten zonder afwezig te zijn. Ik
waarschuw maar vast voor het Dijsselbloemspook, waarbij de overheid zo bang
is zich te veel te bemoeien dat zij taken over de schutting gooit. Een goed
regisseur laat het acteren over aan professionals, maar heeft zelf een visie
op het eindplaatje. Die schept randvoorwaarden en bindt mensen met elkaar,
zodat die in vertrouwen aan de slag gaan. Ik vraag om zo'n overheid. Een overheid
die haar grip niet verliest, maar verandert, net zoals je water niet in je
handen vasthoudt door te knijpen, maar door los te laten en van je handen
een kommetje te maken. Alleen dan blijft het water staan, anders sijpelt het
weg. Veel leerlingen in Nederland glippen nu op die manier door onze vingers.
Zij spijbelen, vervelen zich of blijven jaar na jaar zitten. De leesprestaties
van Nederlandse leerlingen blijven achter bij die uit landen als Italië
en Hongarije en nemen bovendien af. Nog triester is dat wij op dit moment
te maken hebben – ik las het zojuist nog in het onderwijsverslag –
met 166 zeer zwakke scholen. Dat betekent dat tienduizenden leerlingen de
dupe zijn. Dan zijn er nog leerlingen die ondanks een universitaire opleiding
blijken te worstelen met het verschil tussen d's en t's en kennen en kunnen.Dit is de toestand van ons onderwijs. Het onderwijs waarvan onze toekomst
afhangt. Om met Rinnooy Kan te spreken: een sterke kenniseconomie vraagt erom
alle beschikbare individuele talenten maximaal maatschappelijk in te zetten.
De verbetering van onderwijs is om die reden één van de topprioriteiten
van dit kabinet. Dat is nodig voor meer arbeidsparticipatie, innovatie en
technologische vooruitgang. Het onderwijs levert het blauw op straat, de handen
aan het bed, de docent voor de klas, en ja, zelfs de minister. In deze context
weet ik het woord "excellentie" opeens wel te waarderen.Om die reden moet de overheid nu haar stevige grip loslaten om al het
talent te kunnen vasthouden. Dat is "de kunst van het loslaten".
Het rapport van de commissie-Dijsselbloem mag niet en nooit achter de rododendrons
verdwijnen. Gelukkig heeft dit kabinet aangegeven het rapport te omarmen.
Laat het van omarmen echter geen doodknuffelen maken. Na het uitstekende rapport
van Dijsselbloem wordt de Kamer met een wirwar van plannen, strategische agenda's,
nota's en onderzoeken om de oren geslagen. Wij hebben Actieplan LeerKracht,
doorlopende leerlijnen, passend onderwijs, Koers BVE, een onderzoek naar het
stapelen van diploma's, naar onderwijstijd, naar indicatiestelling en naar
het leerlingvolgsysteem, en dat allemaal in de verschillende onderwijssectoren.
Mening schoolleider die überhaupt de tijd heeft alle nota's te lezen,
duizelt het behoorlijk en ons hier in de Kamer ook zo langzamerhand. Wat verandert
er nu in de toekomst voor de scholen? Daar komt sinds kort nog het rapport
van de commissie-Bakker bij met diverse voorstellen op het gebied van beroepsonderwijs.
De VVD-fractie vraagt dit kabinet met klem of het een samenhangende visie
op onderwijs kan geven en of het deze op een heldere manier kan presenteren.
Kunnen de bewindspersonen bovendien alle strategische agenda's samenvoegen
in één plan van aanpak met meetbare en heldere doelstellingen
aan het eind van deze kabinetsperiode?Niet alleen ontstaat er nu een wirwar aan plannen, ook zijn sommige kabinetsplannen
strijdig met de aanbevelingen. Hoe serieus neemt dit kabinet de conclusies
van Dijsselbloem eigenlijk? Als ik kijk naar de houding van dit kabinet bij
de invoering van – daar gaan wij weer – de gratis schoolboeken,
dan heb ik daarin natuurlijk geen vertrouwen. Niemand wil die gratis schoolboeken,
maar zij moeten en zullen er komen, want het staat in het regeerakkoord. Zelfs
minister Donner maakt zich inmiddels druk erover, want ik las gisteren in
de krant dat hij heeft gezegd: straks hebben wij gratis schoolboeken en geen
leraren voor de klas. Dat waren ook mijn woorden in het debat. De hele oppositie
was tegen. Inmiddels heeft de coalitie 56 zetels in de peilingen en de oppositie
94. Dit is weliswaar virtueel, maar ik zou zeggen dat deze oppositie zo langzamerhand
echt recht van spreken heeft. Het is een typisch geval van de bestuurlijke
arrogantie die dit kabinet helaas zo kenmerkt. Laat ons ook even het debat
van vorige week in herinnering roepen, waarin de coalitie weigerde om de discussie
aan te gaan over het falende jeugdzorgbeleid van minister Rouvoet en de oplopende
wachtlijsten, en zojuist werd bij de regeling van werkzaamheden ook nog krampachtig
geprobeerd allerlei zaken tegen te houden. Laat ons hopen dat deze struisvogelhouding
het onderwijsterrein verder bespaard blijft.Met het doodknuffelen van het rapport-Dijsselbloem bedoelt mijn fractie:
toejuichen zonder samenhangende actie. Dat betekent ook terughoudendheid van
een doorgeslagen overheid; het eerder genoemde "Dijsselbloemspook".
Een schoolleider zei laatst dat de overheid zich dankzij Dijsselbloem niet
langer zal bemoeien met didactiek. Het schoolbord hoeft niet langer groen
te zijn. Scholen vragen: maar welke kleur dan wel? Ik vraag de regering toch
regisseur te blijven. Kijk naar passend onderwijs, dat nu bottom-up tot stand
moet komen. In principe is dit een goed idee, maar regio's en ministerie wachten
momenteel op elkaar. Dat schiet dus niet op. Zo is over bijvoorbeeld de budgetfinanciering
nog heel veel onduidelijk. Het rapport-Dijsselbloem mag geen excuus worden
om taken onverantwoord over de schutting te gooien.De heer Depla (PvdA):Begrijp ik mevrouw Dezentjé Hamming goed? Vindt zij dat het ministerie
richtlijnen en brieven naar de scholen moet sturen om te vertellen welke kleur
schoolborden zij moeten hebben?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Ik ga ervan uit dat de heer Depla zijn fantasie weet te gebruiken. Ik
heb dit als voorbeeld gebruikt om duidelijk te maken dat het geen zaak is
om onverantwoord dingen over de schutting te gooien. Er moet een heel goede
balans zijn. Kijk bijvoorbeeld naar het nieuwe leren. Ik vroeg mij eerder
al af of wij daarmee een sluipmoordenaar naar binnen hebben gehaald. Je kunt
het niet nu invoeren en vervolgens niet thuis geven als het niet goed gaat.
Het onderwijs en de kwaliteit daarvan is een heel belangrijke overheidstaak.
Daarin moeten wij een balans weten te vinden.De heer Depla (PvdA):Wij moeten daarin heel precies zijn. Anders gaat het ministerie zich toch
weer met de didactiek of de kleur van het schoolbord bemoeien, terwijl het
er juist is om het "wat" te bepalen en de kwaliteit te bewaken.
Mevrouw Dezentjé Hamming moet preciezer zijn over wat zij los wil laten
en wat juist niet. De voorbeelden van schoolborden en het nieuwe leren zijn
precies de verkeerde.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Het hele rapport-Dijsselbloem gaat over het wat en hoe. Ik kan heel helder
zijn: dat onderschrijft mijn fractie natuurlijk. Het "wat" bepalen
wij als overheid, het "hoe" wordt door de scholen ingericht. In
het vorige debat is ook het "hoe" heel goed aan de orde gekomen.
Neem bijvoorbeeld de kwalificatiestructuren. Het lijkt mij niet de bedoeling
dat je die zo dichtregelt dat weliswaar het "wat " wordt bepaald,
maar uiteindelijk tegelijkertijd ook het "hoe". Ik denk dat de goede
balans gezocht moet worden. In goede samenspraak moet dat kunnen. Zoals ik
zojuist al zei, wil ik wel een samenhangend plan horen. Nu zijn er allemaal
versnipperde beleidsplannen en daar moeten wij wel op enig moment een touw
aan vast kunnen knopen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ergens in haar verhaal is mevrouw Dezentjé Hamming mij kwijtgeraakt.
Het eerste deel van haar betoog bestond eruit dat wij moeten leren loslaten.
Nu zakt zij in een SP-groef. Die fractie krijgt rode vlekken van het toetsen,
zoals zij dat zelf zo beeldend zegt. Ik snap het niet. Zij vindt dat wij de
autonomie van scholen moeten erkennen en op grotere afstand moeten plaatsen.
Vervolgens vindt zij eigenlijk dat wij een oordeel moeten vellen over de kleur
van een schoolbord. Als ik haar goed begrijp uit het voorgaande interruptiedebat,
wil zij eigenlijk de autonomie ad hoc, per keer, per onderwerp regelen. Klopt
dat?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Nee, dat lijkt mij onmogelijk. Het is ook precies wat ik hier niet heb
betoogd. De opmerking over de kleur van het schoolbord is figuurlijk bedoeld.
Het is natuurlijk niet wat ik hier betoog. Wij hebben nu het rapport-Dijsselbloem.
Dat kan ertoe leiden dat er een soort pendulewerking komt: eerst bepaalde
de overheid alles, nu wordt alles aan de scholen overgelaten. Vanaf het begin
heb ik gepleit voor verantwoord loslaten. De kunst van het loslaten is ook
verantwoord loslaten. Daarop doe ik een beroep bij dit kabinet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als je spreekt over verantwoord loslaten, dan mag je ook wel enige helderheid
geven over de koers die je daarop zelf vaart. Het enige wat ik kan destilleren
uit het betoog van mevrouw Dezentjé Hamming is dat zij eigenlijk zelf
niet goed weet op welke momenten wij wel of niet iets moeten doen. Zij wil
het per keer beoordelen. Dat vind ik nogal kwetsbaar voor de toekomstige onderwijspolitiek.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Dat is bepaald niet wat ik hier betoog. Het gaat veel te ver om hier in
detail te gaan inregelen wat wel en wat niet moet gebeuren. Wat mij betreft,
staat bovenaan dat het "wat" hier bepaald wordt en het "hoe"
aan de scholen is. Ik pleit er slechts voor, als waarschuwing aan dit kabinet,
om geen zaken over de schutting te gooien maar verantwoord op te treden. Het
lijkt mij dat zowel het kabinet als de scholen met hun autonomie dat uitstekend
kunnen.De voorzitter:Ik verzoek u uw betoog te vervolgen.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):De VVD vraagt om een duidelijk doel voor het onderwijs in Nederland. Dat
zeg ik even naar aanleiding van mijn pleidooi voor het voorschotelen van een
meer samenhangend beleid. Ik wil ook graag weten waarop wij het kabinet aan
het einde van deze periode nu eigenlijk kunnen afrekenen. Ik heb daarom een
aantal specifieke vragen. Het kabinet gaat 115 mln. uitgeven aan herstelwerkzaamheden
rond de basisvaardigheden taal en rekenen. Taal en rekenen verdienen inderdaad
prioriteit, maar de vraag is wel even waar dit geld nu precies naartoe gaat.
Tot nu toe zijn er plannen in het kader van doorlopende leerlijnen om referentieniveaus
op te stellen. Het is ten eerste de vraag of met deze eindtermen de lat wel
hoog genoeg wordt gelegd als het gaat om wat leerlingen moeten kennen en kunnen.
Die eindtermen op zich gaan geen geld kosten. Op welke manier gaat het geld
naar verbetering van taal- en rekenonderwijs zelf? Zit het in de lumpsumfinanciering
van scholen en, zo ja, vraagt de regering dan om een transparante verantwoording
van de scholen over dit specifieke budget?Als het aan de VVD ligt komt er naast herstel op basisvaardigheden ook
natuurlijk herstel voor basiskennis. Plaatsnamen als Hoogezand-Sappemeer,
wie kent ze niet? Tafels, gewoon rijtjes stampen. Wij zijn er allemaal mee
opgegroeid. In die zin is het vreemd dat een goed initiatief als de canon
van Nederland waarmee kinderen weer historisch besef moeten krijgen, totaal
geen navolging krijgt van de scholen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Bent u hier nu aan het opsommen wat leerlingen precies moeten leren? Ik
vind dat toch een beetje gek eerlijk gezegd. Als kinderen uit huis gaan, weet
ik dat het ongelooflijk moeilijk is om los te laten. Maar als je nu zelf pleit
voor loslaten, dan moet je er ook mee beginnen.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Ik weet niet waar u uw vraag nu aan vastknoopt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U wilde plaatsen stampen en tafels uit uw hoofd leren. U bent hier precies
aan het dicteren wat er in de klas gedoceerd moet gaan worden. Dat is toch
een beetje een gek verhaal voor een liberaal.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Ik heb het over de basiskennis en die moeten wij natuurlijk vastleggen
in de kerndoelen. Dat is duidelijk. Daarover heb ik het en nergens anders
over. Dat lijkt mij ook een heel normale zaak.Hoe gaan wij die kennis en vaardigheden uiteindelijk toetsen? Dijsselbloem
leerde ons: scholen moeten toetsen. De VVD zegt: scholen moeten niet meer
toetsen, maar beter toetsen. Dat betekent dat een docent een toets als instrument
gebruikt om zelf een diagnose te stellen. Ook betekent dit dat schoolexamens
niet te makkelijk mogen zijn. De VVD is er voorstander van dat onvoldoendes
op het centraal examen niet gecompenseerd worden door een voldoende op het
schoolexamen. Zo gaan scholen volgens ons vanzelf strenger toetsen op het
schoolexamen. Graag ook een opvatting van de regering hierover.De voorzitter:De heer Van Dijk, kort graag.De heer Jasper van Dijk (SP):U zegt: de VVD wil niet meer toetsen, maar beter toetsen.
Maar u wilt er toch een kleutertoets bij. Dat is toch meer toetsen?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Dat is ook beter toetsen, want hoe eerder je achterstanden, met name taalachterstanden,
kunt detecteren, des te beter het is. U weet als geen ander dat achterstanden
die tussen nul en vier jaar zijn opgelopen, niet meer ingehaald kunnen worden.De voorzitter:Gaat u verder met uw betoog.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):De regering heeft aangegeven niet alleen voorstander te zijn van toetsen
van het onderwijs, maar ook voor het onderwijs. De VVD vindt het goed dat
de regering werkt aan meer zelfevaluatie en verantwoording van de opbrengsten
door de scholen. Dat is ook ruimschoots aan de orde gesteld door mevrouw Roeters,
de inspecteur-generaal, die daar krachtig voor heeft gepleit. Er wordt veel
getoetst, maar met die toetsen wordt niets gedaan en al helemaal geen zelfevaluatie.
Zo kunnen scholen goed het eigen proces beoordelen. Er moet echter wel kritisch
gekeken worden naar de werking van bijvoorbeeld een leerlingvolgsysteem om
zodoende de toegevoegde waarde van een school te bepalen. Je loopt de kans
op perverse prikkels, zoals teaching to the test. Ik wil ook graag weten hoe
het kabinet hier tegenover staat.En dan nog iets geks. In de brief die staatssecretaris Dijksma gisteren
naar de Kamer stuurde, schrijft zij helemaal niets te zien in een verplichte
begintoets voor het bepalen van de toegevoegde waarde van scholen. Kennis
en vaardigheden van vier- en twaalfjarige leerlingen van taal en rekenen zouden
niet altijd vergelijkbaar zijn en leerlingen zouden vaak verhuizen. Al zou
dat allemaal waar zijn, dan nog zou de VVD-fractie voor een begintoets zijn,
misschien niet om de toegevoegde waarde van de school te bepalen, maar wel
in het belang van de leerling. Het is cruciaal dat scholen weten op welk niveau
een leerling zit als hij binnenkomt. Zo kunnen wij vroegtijdig een taalachterstand
signaleren. Doe je dat niet, dan heb je een mooi referentieniveau, maar helemaal
geen uitgangspositie. Dan heb je een finish, zonder te weten waar je aan de
start verschijnt. Zou staatssecretaris Dijksma alsnog een begintoets voor
taalvaardigheid willen overwegen? De VVD-fractie wil deze – zoals verwoord
in de motie-Rutte – het liefst al op peuterniveau, zodat wij er vroeg
bij zijn en de voorschoolse educatie een kruiwagentje kan vormen.Naast taalachterstanden hebben wij ook te maken met taalvoorsprongen en
hoogbegaafdheid. Wij leven in een land waar één op de tien kinderen
hoogbegaafd is, terwijl 80% van de leraren aangeeft, niet te weten
wat zij met die kinderen aan moeten. Er zijn genoeg voorbeelden van hoogbegaafden
die met gymnasiumhersens verveeld en gefrustreerd op een vmbo-school terechtkomen.
Die talentverspilling kunnen wij ons niet permitteren. Als ik het over talent
heb, dan bedoel ik dat in de meest brede zin van het woord. Ik heb genoeg
leerlingen gezien die met hun handen de meest mooie en technische dingen kunnen
maken en ook dat is natuurlijk talent. Handen zijn net zo belangrijk als hersens.
Vakmanschap is lange tijd te veel onderschat en doeners moesten denkers worden.
Juist doordat leerlingen niet op de juiste plek zitten, krijg je vooral op
het vmbo spijbelgedrag en schooluitval. Wat is het kabinet nu eigenlijk van
plan voor deze groep doeners te gaan doen? De VVD-fractie zou er in ieder
geval voor pleiten om het al op jonge leeftijd mogelijk te maken om te gaan
werken en bij te leren.Over het vmbo gesproken: het aantal zorgleerlingen op het vmbo is zorgwekkend
te noemen. Hoe komt dat? Waarom groeit deze groep? De regering heeft al aangegeven
naar de wijze van indiceren te zullen kijken, maar kijk ook eens naar het
onderwijs zelf. Is het vmbo ook niet een te grote eenheidsworst geworden?
Heel veel verschillende leerlingen op één grote hoop en vaak
ook zonder duidelijk perspectief. Ik vraag het kabinet, meer te investeren
in praktijkstages voor vmbo en mbo. Leerlingen moeten echt gemotiveerd blijven
door te zien wat zij later met hun opleiding kunnen doen. Het bedrijfsleven
betrekken bij het onderwijs is ontzettend belangrijk, zo nodig met financiële
prikkels. Daaraan, vinden wij, is ons belastinggeld beter besteed dan aan
die belachelijke verplichte maatschappelijke stage waar dit kabinet zo'n 120
mln. voor uittrekt.Ook vraag ik de regering om vaart te maken met het onderzoek naar het
stapelen van diploma's – het is hier al een paar keer aan de orde geweest
en ontzettend belangrijk – en dit ook te betrekken op volwassenenonderwijs
en de bekostiging daarvan. Zeker als je het hebt over een leven lang leren,
waar ook de commissie-Bakker zo'n groot voorstander van is. De VVD-fractie
kan dat deel in ieder geval van harte onderschrijven. Een leven lang leren
draagt bij aan talentontwikkeling en biedt opnieuw een perspectief voor vooruitgang,
ook voor de laatbloeiers. Wanneer kunnen wij concrete plannen op dit punt
verwachten?Voorzitter. Dan nog iets wat mij verbaasde. De commissie-Dijsselbloem
adviseerde het kabinet om de rol van de inspectie te bezien en ook de inspectie
zelf gaf in haar rapport aan, graag een rol te spelen waarbij meer prioriteit
mogelijk is voor het controleren van zeer zwakke scholen, terwijl scholen
waar het goed mee gaat, meer los kunnen worden gelaten. Is het kabinet hier
ook een voorstander van? En waarom is er dan toch niet voor gekozen om eens
nader te kijken naar de rol van de inspectie in het algemeen? Juist nu de
regering een andere verantwoordelijkheidsverdeling nastreeft, waarbij de overheid
terughoudender is, is de inspectie essentieel voor de kwaliteitsbewaking.
Waarom is het advies van de commissie-Dijsselbloem om eens nader naar de inspectie
te kijken, zo makkelijk in de wind geslagen? Graag een reactie daarop.Voorzitter. Ik rond af. Het is duidelijk wat de VVD-fractie wil met het
onderwijs.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Volgens mij heeft dit kabinet in oktober een plan op tafel gelegd omtrent
een andere wijze van toezicht. Bent u daar een tegenstander van?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Ik heb in het laatste gesprek met de inspecteur-generaal Roeters, waar
het CDA geloof ik ook bij aanwezig was, heel nadrukkelijk gehoord dat de inspecteur-generaal
het over een andere boeg wilde gooien en veel meer aandacht wilde besteden
aan de begeleiding en de inspectie van de zeer zwakke scholen. Dat is iets
wat ik eigenlijk van harte kan ondersteunen.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Voorzitter. De inspectie is ervoor om te zorgen dat er toezicht is. Dit
kabinet heeft nu juist in oktober van het afgelopen jaar een plan op tafel
gelegd waarin het zegt, meer aandacht te gaan besteden aan zwakke en zeer
zwakke scholen en zelfs ook aan risicoscholen. Steunt u dat voornemen of vindt
u dat dat het toch niet is en wilt u iets totaal anders?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Nee, nee, nee, dat plan kan ik van harte ondersteunen. Ik zou er alleen
iets ambitieuzer in willen zijn, zeker als een inspectie aan deze Kamer vertelt
dat zij dat toezicht wil intensiveren. Ik denk dat wij veel korter aan de
bal moeten zijn bij de zeer zwakke scholen. Laten wij eerlijk zijn: er zijn
vaak toch heel lange trajecten. Scholen krijgen de ruimte om de tijd te nemen
om te veranderen. Die kunnen ook niet zo maar een knop omzetten. Intussen
zitten daar alleen wel tienduizenden leerlingen op die school. Dat halen zij
in ieder geval nooit meer in, dus ik wil echt dat de inspectie daar zo kort
mogelijk op de bal zit. Als zij suggesties in die richting doet, omarm ik
die.De voorzitter:Afrondend, mijnheer Van Dijk.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Dank u, voorzitter. Ik heb het gevoel dat u in belangrijke mate de plannen
ondersteunt die het kabinet op tafel heeft gelegd. Daarom verbaast mij uw
vraag waarom het kabinet niet ingaat op de suggestie van de commissie-Dijsselbloem.
Als het dat al doet, waarom zou het daar dan extra op in moeten gaan?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Omdat ik vind dat het wel een tandje steviger mag. Ik vind dat wij daar
wat ambitieuzer in mogen zijn. Ik vind het aantal van 166 zeer zwakke scholen
veel te hoog. Aan de betiteling "zeer zwak" gaat ook een traject
vooraf. Dat moet u niet vergeten. Ik vind dat wij veel strakker op dat traject
moeten zitten.De voorzitter:Gaat u verder met uw betoog.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Voorzitter. Ik was aan het afronden. Het is duidelijk wat de VVD met het
onderwijs wil: weg met de gelijkheidsdrift en alle kansen voor ieder talent.
Gewoon het vertrouwen terug, leraren het vak terug, terug naar basiskennis
en -vaardigheden zoals taal en rekenen. Wat wil het kabinet? Dat heeft het
advies omarmd, maar ik heb nog geen visie op het onderwijs gezien. Het kabinet
is zoekende en onderzoekende, maar de echte regie op het "overall"
plan ontbreekt. Na vandaag zullen er nog veel debatten over de afzonderlijke
plannen volgen, zoals duidelijk zal zijn. Ik vraag deze regering alleen nu
al om pal voor het onderwijs te gaan staan. Ik wens geen nummertjes voor de
bühne zoals de gratis schoolboeken meer, maar echte investeringen en
plannen voor de kwaliteit van onderwijs. Als het kabinet daarvoor staat, moet
het daar ook transparant over kunnen zijn en zich laten afrekenen. Durft het
kabinet het aan om een beleidsplan voor het gehele onderwijsbeleid aan de
Kamer te sturen, om zijn eigen rol te specificeren in de nieuwe opstelling
van de kunst van het loslaten en om meetbare doelstellingen te formuleren?
Zo ja, dan wordt "Tijd voor onderwijs" ook echt prioriteit voor
onderwijs, met een lange "ij". Laat dit kabinet daarin dan ook leidend
zijn, met "ei".De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Bij een stand van zes-drie heropen ik de vergadering. Ik heb het niet
over de voetbalwedstrijd Nederland-Roemenië die op dit moment gaande
is, maar over het verloop van dit debat. Er zijn zes sprekers geweest en wij
hebben er nog drie te gaan.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Alweer enige decennia geleden werd in China een ambitieus
en socialistisch vijfjarenplan aangekondigd onder de titel "De grote
sprong voorwaarts". Onze minister van Onderwijs sloot recent een interview
in Het Parool af met de leuze "vrolijk voorwaarts". Hij staat voor
de belangrijke taak om de rust en de kwaliteit in het onderwijs te herstellen
nu geconstateerd is dat de onderwijsvernieuwingen hierop een forse aanslag
hebben gepleegd. Zijn enthousiasme bij het maken van deze sprong is in ieder
geval aanstekelijk. Hetzelfde geldt voor het enthousiasme bij de optredens
van de staatssecretarissen. De SGP-fractie heeft het rapport van de commissie-Dijsselbloem
zeer gewaardeerd. Na het debat met deze commissie wacht ons vandaag een debat
over de ambitie die dit kabinet heeft geformuleerd naar aanleiding van het
rapport. Door mijn collega's is al gezegd dat het belangrijkste punt in dit
rapport het herstel van vertrouwen is. Dit herstel van vertrouwen heeft hoge
prioriteit.De SGP-fractie heeft waardering voor het feit dat het kabinet het hart
van het onderwijs accentueert, namelijk het ontwikkelen van basisvaardigheden.
De minister verwoordde dit kernachtig in de NRC. Ik citeer hem. "Als
je je wilt kunnen redden in de samenleving moet je kunnen rekenen en schrijven.
Dat kun je nergens mee compenseren." Vaardigheden zijn belangrijk, maar
mogen deze basis niet verdringen. Het gaat om de leerlingen en hun voorbereiding
op een verantwoordelijke taak in onze samenleving. Onderwijs is onwijs mooi,
maar kan niet altijd en alleen leuk zijn. Het is bovendien goed dat het eigen
karakter van het onderwijs door de bewindslieden wordt benadrukt. Voorlichting
over het smelten van de ijskappen of over obesitas behoort in essentie niet
tot de primaire taak van het onderwijs.Er is waardering voor de kabinetsreactie, maar er is ook reden om alert
te zijn. Het gaat hierbij vooral om de invloeden op het onderwijs en het onderwijsbeleid.
Bovendien ligt de vraag voor, wat de ambitie van ons onderwijs moet zijn en
wat de kansen in het onderwijs zijn voor leerlingen die extra zorg nodig hebben.
Zulke leerlingen zullen er altijd blijven. De nadruk op gelijke kansen –
wie zal daarop tegen zijn? – mag niet opnieuw een valkuil worden.Het kabinet pakt het door de commissie voorgestelde onderscheid tussen
het "wat" en het "hoe" op. Gelukkig wordt daarbij rekenschap
gegeven van het besef dat dit onderscheid niet altijd even helder is als het
klinkt. Het onderscheid kan functioneren als een behulpzaam criterium om fouten
te voorkomen. De SGP-fractie steunt de stelling van het kabinet dat bij onderwijsvernieuwingen
meer onderbouwd moet worden stilgestaan bij de rolverdeling
tussen scholen en overheid. Daarin is vooral van belang dat scholen invulling
geven aan hun didactiek. In de praktijk is echter direct gebleken dat het
nut van het voorgestelde onderscheid tussen het "wat" en het "hoe"
beperkt is. Het onderscheid werkt en is nuttig, maar het nut is beperkt. Zo
is het competentiegerichte onderwijs een belangrijke casus. Er bestaat in
dit verband echter verwarring over de vraag wat nu precies het karakter is
van de onderwijsvernieuwing. Voorstanders spannen zich in om duidelijk te
maken dat zij zich enkel richten op de inhoud van het onderwijs. Ook in de
brief van het kabinet hierover wordt betoogd dat enkel het"wat"
wordt geraakt. Wie de competenties beziet, ontdekt echter dat vooral processuele
vaardigheden worden beschreven die worden verkregen in bepaalde lesvormen.
De Onderwijsraad concludeerde daarom dat het competentiegericht onderwijs
sterk op een didactische vernieuwing lijkt. Een concretere afbakening in het
onderscheid tussen "wat" en"hoe" lijkt dus, als het maar
even mogelijk is, nastrevenswaard en zelfs noodzakelijk. Deze afbakening is
zeker wenselijk wanneer wij zien dat de invulling van het kabinet ten aanzien
van het "wat" binnen het cgo en de doorlopende leerlijnen lijkt
te verschillen. De eerste heeft de neiging om algemeen te blijven, terwijl
de laatste juist specifieker wordt.De spanning tussen inhoud en didactiek bepaalt ons bij de terughoudende
rol van de overheid ten aanzien van het onderwijs. Zelfs met betrekking tot
de kwaliteit is een zekere voorzichtigheid gepast. Een citaat van de heer
Verbrugge vond ik hierbij toepasselijk: "Politiek moet gaan over het
deugdelijk inrichten van de weerbarstige werkelijkheid en niet over abstracte
idealen (zoals eens: zelfontplooiing in het studiehuis) of abstracte doelstellingen
(zoals nu: kwaliteit!)". De overheid heeft voornamelijk tot taak om scholen
voldoende mogelijkheden te bieden, de inrichting van het onderwijs op goede
wijze vorm te kunnen geven. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het vergroten
van ruimte voor het primaire proces en het verzorgen van een verantwoorde
bekostigingssystematiek.De commissie heeft aandacht gevraagd voor de menselijke maat binnen het
onderwijs. De vorming van brede scholengemeenschappen is doorgeschoten, zo
is de conclusie. Scholen zouden daarom de ultieme mogelijkheid moeten hebben
om op te delen. Ook de Onderwijsraad is van mening dat de overheid aan redelijke
voorstellen hiertoe zou moeten meewerken. Voorstellen voor het vergroten van
de menselijke maat genieten onze sympathie, maar bij de invoering moeten wij
ook wel weer maat weten te houden. Het is een goede gedachte om scholen mogelijkheden
te bieden, maar van enige drang kan, wat mijn fractie betreft, geen sprake
zijn.Naast de menselijke maat in het onderwijs is de natuurlijke leeromgeving
mijns inziens echter van minstens even groot belang. Daarbij gaat het erom
dat de verwachtingen en lastendruk voor leraren en leerlingen op een realistisch
niveau gebracht worden. Uiteraard willen wij het beste uit onze leerlingen
halen en zij moeten hiertoe in staat worden gesteld, maar de verwachtingen
van het onderwijs mogen niet overspannen raken. Ambities moeten reëel
zijn, waarvan ook de erkenning deel uitmaakt dat niet alle leerlingen het
gewenste niveau zullen halen. Daarbij komt dat de belasting die door ambities
ontstaat, voor leraren werkbaar moet blijven. De positie van docenten kwam
onlangs breed in discussie. Ik ga deze uiteraard niet herhalen. De prioriteit
en de urgentie van deze problematiek zijn duidelijk.De belangrijkste bedreiging voor een gezond en natuurlijk leerklimaat
is een overwaardering van het gebruik van risico's. Die aandacht is overigens
op veel meer terreinen in onze samenleving waar te nemen. Het achterstandenbeleid
in het basisonderwijs is de meest aansprekende vorm van deze ontwikkeling.
Zelfs kleuters worden getoetst en voorschoolse educatie wordt uitgebouwd.
Het ongedwongen klimaat van de peuterspeelzaal wordt in de nieuwste plannen
geïntegreerd met voorschoolse educatie. Die vroegtijdige educatie en
toetsing kan juist averechts werken. De orthopedagoog Goorhuis signaleert
een strijd om de kleuter die als een keurslijf werkt voor kinderen en juffen.
Zien de bewindslieden de bezwaren die aan deze ontwikkeling kleven en, zo
ja, wat is dan hun reactie hierop?In het algemeen overleg over bewegingsonderwijs kwam een soortgelijk fenomeen
aan bod. Aan de orde was de specialisatie van vakdocenten voor bewegingsonderwijs.
De staatssecretaris leek sympathiek te staan tegenover uitbreiding van deze
specialisatie naar andere vakken. Ook voor rekenen en taal zouden er gespecialiseerde
docenten kunnen komen. Nog los van de problemen met de organisatie van een
en ander dringt zich de vraag naar de wenselijkheid hiervan op. Zijn docenten
in het basisonderwijs immers niet bij uitstek generalisten? Hebben wij niet
te hoge ambities als wij specialisten in het basisonderwijs inzetten? Wat
betekent deze specialisering voor de rust in de klas, voor binding, zeker
bij jongere kinderen?Het leerlingvolgsysteem wordt door het kabinet beschouwd als een uitstekende
methode ter verantwoording van onderwijsopbrengsten. Daarom worden de mogelijkheden
onderzocht om dit systeem in andere onderwijssectoren in te zetten. Ongetwijfeld
bevat dit systeem voordelen. De noodzakelijkheid ervan is echter niet aangetoond.
Was het onderwijs in de situatie zonder dit systeem bijvoorbeeld beduidend
slechter? Daarnaast moet de belasting voor docenten worden meegewogen. Wat
heeft het eigenlijk te zeggen als leraren in het basisonderwijs hun baan opzeggen,
het onderwijs uitgaan, vanwege hun doorleefde ongenoegen over de rompslomp
van alle verantwoordingslasten? Het klimaat binnen de school lijkt door dit
systeem om te slaan van vertrouwen in de docent als grondregel en uitgangspunt
naar afrekening op opbrengsten. Dat zou ik diep betreuren. Graag zou ik een
reactie ontvangen op de geschetste ontwikkelingen en het verweer daartegen.Onze reserve ten opzichte van de vermaatschappelijking van het onderwijs
heb ik in vele eerdere bijdragen duidelijk gemaakt. Het is onwenselijk dat
de inhoud van het onderwijs wordt gedicteerd door maatschappelijke behoeften,
hoe wezenlijk die ook kunnen zijn. Natuurlijk, zo heb ik destijds uit het
rapport geciteerd, "dat betekent niet dat de school niet moet inspelen
op maatschappelijke ontwikkelingen, integendeel, maar dat is heel wat anders
dan dat de inhoud van onderwijs zou worden gedicteerd door sociaaleconomische
ontwikkelingen". De school heeft een relatieve zelfstandigheid die door
de overheid moet worden geëerbiedigd. Projecten als de maatschappelijke
stage kunnen dan ook niet met een verregaand verplichtend karakter worden
opgelegd. Laat zo veel mogelijk aan de scholen zelf over. Dat
geldt trouwens meer algemeen.Naast de invloed van de maatschappij binnen het onderwijs is echter nog
veel wezenlijker en ingrijpender dat de school als instituut kan worden gebruikt
voor maatschappelijke en economische doeleinden. Het kabinet stelt dat forse
investeringen in de brede school plaatsvinden omdat scholen een duidelijke
rol in de maatschappij vervullen. Het gisteren gepresenteerde rapport van
de commissie-Bakker wekt een nog verdergaande suggestie: "Veel vrouwen
werken in deeltijd vanwege de zorg voor kinderen. Zolang dit een vrijwillige
keuze is, is er niets mis mee. Maar een oorzaak is ook dat werken en zorg
niet altijd te combineren zijn. In dit geval moeten er oplossingen worden
gezocht. De brede school met openingstijden van 7.00 uur tot 19.00 uur speelt
hierop in." Hierbij lijkt de brede school toch ingezet te worden als
arbeidsmarktinstrument. Hoewel het op zich al kwestieus is dat scholen betrokken
worden bij de organisatie van privéactiviteiten, is deze economische
drijfveer voor mijn fractie nauwelijks acceptabel, om niet te zeggen onacceptabel.
Wij vinden dat een vermenging van taken, die in reductie komt op de spankracht
van de primaire missie in het onderwijs. Graag ontvang ik een reactie hierop.Een lastig vraagstuk ten aanzien van de verhouding tussen school en maatschappij
is de positie van zorgleerlingen in het onderwijs. Van het gelijkheidsdenken
neemt het kabinet net als de commissie afstand. Ondertussen wordt gesteld
dat de ambitie van gelijke kansen recht overeind staat, nu juist door recht
te doen aan individuele verschillen. Het is een debat waard – en dat
moeten wij ook maar eens voeren – of deze insteek niet de oude ideologie
in een nieuwe jasje is. Het gevolg daarvan is dat leerlingen koste wat het
kost in een reguliere klas zullen blijven. Zo begrijp ik het. Daardoor worden
ongelijke gevallen gelijk behandeld en komt de gewone leerling minder tot
zijn recht.Toenemende integratie van zorgleerlingen in het regulier onderwijs legt
onmiskenbaar een beslag op de leraar en op de groep. Wanneer bijvoorbeeld
een vijfde van de klas aangepast onderwijs behoeft, komt de aandacht voor
de klas als geheel sterk onder druk te staan. Het verdient wellicht aanbeveling
om het beleid op dit punt opnieuw te bezien. Daarbij moet niet per definitie
gedacht worden aan een uitbreiding van het speciaal onderwijs. Dat moet er
zelfstandig ook zijn. Dit hebben wij lang geleden al geconcludeerd. In Finland
zijn er bijvoorbeeld binnen het reguliere onderwijs aparte klassen voor zorgleerlingen.
Het percentage speciale scholen is daar bijzonder klein. In dergelijke trajecten
wordt toch ook recht gedaan aan het belang en de waarde van het reguliere
onderwijs enerzijds, en aan de positie en het perspectief van de zorgleerling
anderzijds.In mijn vorige bijdrage signaleerde ik een vertechnisering van het onderwijs.
De invulling van het onderwijs lijkt in veel gevallen overgelaten te worden
aan de wetenschap. Voordat wij als Kamer iets zinnigs zouden kunnen zeggen,
moeten er eerst pilots ontwikkeld worden. Dat is opmerkelijk, aangezien onderwijs
zo algemeen menselijk is dat elk normaal denkend mens daar wel zinnige gedachten
over moet kunnen formuleren. Zeker wanneer wij beseffen dat de politiek slechts
de kaders van het onderwijsbeleid heeft te bepalen, is enige scepsis ten opzichte
van de vertechnisering gerechtvaardigd. Wanneer wij niet zonder het wetenschappelijk
onderzoek kunnen, betekent het wellicht dat wij te veel op detail willen regelen.Onderzoek dat met harde gegevens praktijkervaring vaststelt, is in het
onderwijs de laatste jaren sterk in opkomst. Dit onderzoek komt op uit dieperliggende
maatschappelijke trends. De OECD-publicatie Evidence in education noemt bijvoorbeeld
de toegenomen nadruk op prestaties en de vraag naar effectieve besteding van
publiek geld. De vraag dringt zich aan mij op wat de invloed van deze trends
is op het onderwijs. De effectiviteitsprincipes van het marktdenken werden
doorgaans met argwaan ontvangen in het onderwijs. Een commercialisering van
het onderwijs is niet wenselijk. Het stelt vragen bij de rol van het bedrijfsleven
in het middelbaar beroepsonderwijs en de negatieve effecten die ontstaan in
het systeem van lumpsumbekostiging.Ondanks deze wezenlijke vragen zet ook het kabinet sterk in op het belang
van wetenschappelijke resultaten. Ik poets dat belang natuurlijk ook niet
weg. Je moet niet doorslaan naar de andere kant. Voor het doorvoeren van veranderingen
in het onderwijs is onderzoek gebaseerd op praktijkervaring onmisbaar. Tegelijk
realiseert men zich de beperkingen van dit onderzoek. Bewijs voor effectiviteit
van onderwijsmethoden is vaak moeilijk te verkrijgen. Bovendien is het de
vraag wat de representativiteit is van de projecten uit de testfase. Ook zijn
er vragen over de uitwerking. Wanneer gesteld wordt dat ook docenten worden
gestimuleerd om meer op vastgestelde praktijkervaringen te werken, rijst de
vraag hoe dit concreet gestalte kan krijgen.De derde aanbeveling van de Onderwijsraad in dit verband spreekt mij erg
aan. De Onderwijsraad dringt namelijk aan op het maken van heldere keuzes
door scholen. Het gaat daarbij om het maken van de keuze op zich, niet zozeer
om de inhoud ervan. Scholen moeten bewuste keuzes maken voor bepaalde doelen
en werkwijzen. Het gaat daarbij om betrokkenheid bij en steun voor alle betrokkenen
bij de school, teamwork dus. De verantwoording hierover moet helder zijn.
De suggestie van het aanscherpen van de bestaande inspanningsverplichting
en de controle daarop door de inspectie verdient overweging.Voor een goede doordenking van het onderwijsbeleid is de academische discipline
onderwijsrecht van grote waarde. De juridische onderbouwing vraagt om gedegen
studie en kennis; de grondwettelijke verankering van ons onderwijsbestel staat
immers regelmatig ter discussie, en soms zelfs op het spel. Tot voor kort
waren er in Nederland drie bijzondere leerstoelen onderwijsrecht: in Amsterdam,
in Rotterdam en in Tilburg. Van deze drie is er wegens gebrek aan financiering
eigenlijk nog maar één over. De leerstoelen van de hoogleraren
Vermeulen en Mentink zijn na hun vertrek vrijwel tot niets gereduceerd. Mentink
maakte hierover bij zijn afscheid zijn ongenoegen kenbaar. Volgens hem moet
de overheid bijspringen omdat zij daar belang bij heeft. Het deelrapport "Tijd
voor onderwijs" van de hoogleraren toont dit belang inderdaad concreet
aan. De SGP-fractie spreekt daarom de hoop uit dat aanvullende ondersteuning
van de discipline onderwijsrecht een vrucht zal zijn van dit parlementair
onderzoek.Vakkundige docenten zijn de spil van een goed functionerend onderwijssysteem.
Het is daarom een goede ontwikkeling dat de vereisten van de docentenopleiding
worden aangescherpt. Wij moeten er echter voor waken dat de eisen voor bepaalde
groepen studenten niet al te rigide uitpakken. Daarmee lopen
wij potentiële docenten met enthousiasme voor het vak mis; zeker met
het oog op het lerarentekort is dat niet handig. Kan de minister daarom onderzoeken
wat de mogelijkheden zijn voor differentiatie binnen de pabo? In Pedagogische
Studiën werd gepleit voor een specialisatie voor de bovenbouw met harde
vakinhoudelijke eisen en een specialisatie gericht op de eerste klassen. Door
deze tweede specialisatie kan ook het talent van studenten zonder die typische
wiskundeknobbel worden benut. Bovendien kan de pabo door de bovenbouwspecialisatie
aantrekkelijker worden gemaakt. Alle partijen in het onderwijs zijn bij deze
specialisaties gebaat. Ik hoor graag een concrete reactie, want wij spraken
hierover immers in het verleden al vele malen. Een enkele bijstelling daargelaten
kwam het niet tot het herstructureren van dit stuk van de opleiding. Volgens
mij is dat zeer het overwegen waard.Aan het slot van mijn bijdrage mag de vraag hoe wij van dit onderzoek
kunnen leren niet ontbreken. Het invoeren van onderwijsbeleid brengt een aantal
complicaties met zich mee; de kabinetsbrief gaat daarop mager in. De hoogleraren
stellen terecht dat het parlement in zekere zin machteloos is bij de invoering
van onderwijswetgeving. Wanneer een beleidstraject eenmaal in gang is gezet,
blijken haalbaarheid en innerlijke consistentie moeilijk te toetsen te zijn.
Het streven naar betere beheersing van beleidsprocessen door de Kamer is zeer
noodzakelijk, maar ook de rol van het kabinet moet worden belicht.Voor optimale controle zijn heldere principebesluiten ten aanzien van
de voorgestelde onderwijsvernieuwing van wezenlijk belang. Beleidsvoornemens
kunnen niet al vaststaan, pilots kunnen daaraan niet slechts de eerste uitwerking
geven en wij kunnen vervolgens niet daardoor voor voldongen feiten staan.
Het is goed om helder onderscheid te maken tussen de beleidsambitie en de
pilots, zodat duidelijk wordt dat pilots in principe nog geen consequenties
hebben voor de rest van het desbetreffende onderwijsveld. Ten aanzien van
de maatschappelijke stage en het competentiegericht onderwijs blijkt er onduidelijkheid
te kunnen bestaan, doordat de pilots een al te dwingend karakter lijken te
hebben. Het gebruik maken van experimenten geniet wellicht de voorkeur, omdat
daardoor, vanuit wetgeving en beleidsontwikkeling geredeneerd, het karakter
meer vrijblijvend is, zich met minder implicaties kan voltrekken en tot een
conclusie kan worden gebracht.De factor tijd speelt een uiterst complexe rol in het proces van onderwijsvernieuwing,
zo heb ik in al die jaren ervaren. Misschien mag ik dat een keer zeggen. De
periode die is onderzocht heb ik helemaal meegemaakt. De tijd zorgt ervoor
dat er een wig kan ontstaan tussen onderwijs en politiek en binnen het onderwijs
zelf. De hoogleraren constateren dat op verschillende momenten uitstel kon
worden bedongen, maar dat de Kamer daar vanwege de haast geen behoefte aan
voelde. Het is daarom wenselijk om in het beleidstraject van tevoren diverse
momenten van bezinning in te bouwen. In het verleden waren er inderdaad diverse
momenten waarop de vraag "go or no go" indringend aan de orde was,
maar doorgaans aan het einde van het traject. Dat moet dus ten eerste vaker,
ten tweede eerder en ten derde van tevoren gepland.De conclusie als zou de regering het onderwijs hebben verwaarloosd in
zijn kerntaak van kwaliteit – ik zei het al in het debat met de commissie –
gaat de fractie van de SGP te ver. Trouwens, als wij dat zeggen: de Kamer
is er ook steeds bij geweest. Wij hebben het in die zin ook laten gebeuren.
Ik heb begrip voor de tracering van diverse tekortkomingen, die ik ook als
zodanig herken. Maar kom niet met dit verwijt, al zeker niet eenzijdig. Liever
trekken wij leerpunten uit de geschiedenis en het onderzoek ernaar van de
commissie-Dijsselbloem. Het gaat erom dat de politiek in de pas blijft bij
draagbare ontwikkelingen in het onderwijs. Veranderingen moeten aansluiten
op de bestaande situatie. De stuurmanskunst van de politiek moet zich ertoe
beperken het schip van het onderwijs slechts door voorzichtige correcties
op de juiste koers te brengen en te houden. Geleidelijkheid dus, geen schoksgewijze
veranderingen, noch te veel tegelijk! Het was collega Slob, die al zo vriendelijk
was te refereren aan de motie die ik daarover drie jaar terug indiende en
door de Kamer aanvaard kreeg. Die ging daar precies over, maar heeft daarna
een beetje een ongelukkig leven geleid. Daar is door allerlei relevante politieke
omstandigheden niet echt wat mee gebeurd. Misschien is dat nog een idee om
te verwerken in de aanstaande beleidsontwikkeling.Voorzitter. Ik meen hiermee de belangrijkste politieke kwesties de revue
te hebben laten passeren.De voorzitter:Het woord is aan mevrouw Halsema. Ik zou het waarderen als de collega's
ook deze laatste loodjes met ons allen wilden delen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik begrijp ze wel.De voorzitter:Maar ik niet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Goedenavond voorzitter. Ik ga u allen een groot plezier doen, want ik
houd het lekker kort.De voorzitter:Dank u wel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het duurt toch iets langer!De voorzitter:Het was een inkoppertje!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij vieren vanavond de afsluiting van de commissie-Dijsselbloem. Het beste
nieuws is natuurlijk dat vrijwel alle belangrijke conclusies en aanbevelingen
overgenomen zijn door de regering. Dat betekent dat het aantal discussiepunten
met de regering aanzienlijk beperkt is.Over de commissie-Dijsselbloem heb ik namens mijn fractie tijdens het
eerdere debat opgemerkt dat dit het beste werk is dat de Kamer kan leveren.
Wij hebben ons er volledig achter geschaard. Het doet mij dan ook deugd dat
de regering eigenlijk dezelfde conclusie trekt. Bovendien veronderstel ik
dat de regering de Handelingen heeft gespeld. Dat betekent dat ik mijzelf
niet uitbundig hoef te herhalen. Ik heb ook begrepen dat de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zo'n dertig uur per week vergadert,
waarbij ook de meeste separate onderwerpen uitgebreid opnieuw aan de orde
komen. Ik begon mijn betoog in de discussie met de commissie met de opmerking
dat politiek ook de kunst van terugkijken is. Zeker voor het onderwijsbeleid
geldt dat het management by mistake is. Dat hebben wij de afgelopen jaren
wel geleerd. Ik moet zeggen dat ik daar wel teleurgesteld over ben. Als je
naar het oordeel van de commissie kijkt, over verwaarlozing van kerntaken,
het nemen van risico's met kwetsbare leerlingen en het invoeren van grote
vernieuwingen zonder draagvlak en zonder goede invoeringstermijnen, dan is
dat vernietigend geweest. Ik vind dat de regering daar wel heel summier bij
stilstaat; om precies te zijn in één zin, namelijk: er zijn
duidelijk fouten gemaakt. Zoals ook de commissie concludeert, kunnen daarmee
uit de invoering van grote onderwijsvernieuwingen lessen worden getrokken.
Ga door! Wij moeten doorgaan.Politiek is ook de kunst van het terugkijken. Er moet ook politieke verantwoording
worden afgelegd, in de eerste plaats over de inhoud. Welke fouten zijn er
gemaakt? Hoe interpreteert de regering terugkijkend het ontstaan van die fouten?
Ik zeg het nog even in het bijzonder, omdat hier een staatssecretaris aanwezig
is die als Kamerlid het laatste staartje daarvan echt nog wel en heel indringend
heeft meegemaakt. Ik herinner mij ook een conflict, toen wij net aangetreden
waren, met de toenmalige minister van Onderwijs, mevrouw Netelenbos. Ik wil
graag dat het kabinet met een inhoudelijke beoordeling komt wat er nu eigenlijk
is gebeurd.Voor mij is een van de meest schokkende onderdelen uit het rapport wel
dat eigenlijk alle onderwijsvernieuwingen en het onderwijsbeleid in de jaren
negentig zijn uitbesteed geweest aan zelfstandig opererend procesmanagement.
Overigens waren de oudgedienden van het procesmanagement ook de eersten die
retrospectief in de kranten de commissie-Dijsselbloem neersabelden. Het waren
allemaal heren – en misschien ook enkele dames, dat sluit ik ook niet
uit – die in de jaren negentig ook behoorlijk rijk waren geworden van
het procesmanagement. Ik haal het procesmanagement nadrukkelijk naar voren,
omdat wij er naar mijn idee niet van af zijn. Ten dele begrijp ik het. Bureaucratie
functioneert buitengewoon ingewikkeld. Wanneer je wilt nadenken over de toekomst
van onderwijsbeleid, is het soms handig om mensen van buiten erbij te halen.Tegelijkertijd moet met grote scepsis en zekere achterdocht, gezien ervaringen
uit het verleden, daarmee omgegaan worden. Het verontrust mij dat competentiegericht
onderwijs in het mbo weer begeleid wordt door procesmanagement. Ik wil van
de regering weten welke voorwaarden zij daar precies aan stelt, hier in het
bijzonder maar ook meer in het algemeen. Kan zij in kwantitatieve zin en anders
in kwalitatieve zin een grens aangeven voor het procesmanagement? Daar hoort
nog een vraag bij. Zelfs al krijgt het procesmanagement minder invloed en
minder macht, dan nog vraag ik mij af of je af en toe niet zeer bezorgd moet
zijn over de toenemende invloed en macht van de sectorraden. In taken is het
wellicht niet vergelijkbaar, maar in machtspositie, oncontroleerbaarheid,
zeggenschap is er wel grote gelijkenis. Met de kennis van de afgelopen vijftien
jaar zou daar ook een zekere voorzichtigheid mogen zijn. Ik hoor daarover
graag een oordeel.Terugkijken betekent ook terugkijken op het functioneren van de ministers.
De commissie-Dijsselbloem velt natuurlijk heel harde oordelen over het functioneren
van de verschillende ministers. Er werd niet geluisterd naar adviezen, de
eigen wensen werden doorgedrukt, centrale delen van het beleid werden uitbesteed
en men leed aan een tunnelvisie. Een mooi verhaal is verteld aan de commissie-Dijsselbloem
van een hoofdinspecteur van onderwijs. Hij kwam voor het eerst bij minister
Netelenbos om te vertellen dat het helemaal niet goed ging met de toetsen
in de basisvorming. De man is vervolgens met de grond gelijk gemaakt. Dat
is de geschiedenis ingegaan als zijn ontgroening. Dat is niet zoals het moet.Ik verbaas mij ook over het apolitieke karakter van het debat tot dusverre.
Laat ik er duidelijk over zijn: ik ben niet van plan om een huidige minister
of staatssecretaris naar huis te sturen vanwege het gedrag van de voorgangers.
In de politiek bestaat er geen erfzonde. Dat neemt niet weg dat de Kamer niemand
anders dan de zittende minister ter verantwoording kan roepen voor het gedrag
van zijn voorgangers. Ik zou daar prijs op stellen. Misschien deinst men terug
voor een harde veroordeling, maar ik heb wel behoefte aan in ieder geval een
oordeel over de stijl van leidinggeven, de wijze van politiek bedrijven en
besturen.In de media en even in het debat dat wij hadden, werd de commissie-Dijsselbloem
getypeerd als dé afrekening met het gelijkheidsdenken. Ik heb daarover
een interessant debat gehad met de heer Van der Vlies. Ik wil er even op terugkomen,
omdat ik merk dat het unheimisch maakt. Van mij mag inderdaad definitief afgerekend
worden met de gedachte dat onderwijs gelijke uitkomsten moet creëren,
dat onderwijs ertoe moet leiden dat kinderen eigenlijk in een mal worden gepropt
en als uniforme mensjes eruit komen. Dat kan nooit de bedoeling zijn. De bedoeling
van onderwijs is juist een zo groot mogelijke variatie in talent zichtbaar
te maken en aan te kweken. Die stijl van gelijkheidsdenken – gelijkheid
in uitkomsten – is wat mij betreft inderdaad passé.Dat geldt niet voor het denken in termen van gelijke kansen. Dat is een
drijvende kracht geweest achter veel van de onderwijsvernieuwingen. En inderdaad,
veel onderwijsvernieuwingen hebben verkeerd uitgepakt. Dat wil niet zeggen
dat de gedachte erachter ook per definitie de verkeerde was. Eerlijk gezegd
vind ik dat Nederland het niet zo goed doet. Ik vind dat onderwijs een belangrijk
kanaal van sociale mobiliteit moet zijn, een emancipatiemachine. Kinderen
ongeacht etnische herkomst en klasse moeten in staat zijn om door te dringen
tot de hoogste niveaus, waarbij alleen de talenten beslissend zijn. Nederland
loopt achter. Nederland kent weinig sociale mobiliteit, zeker in vergelijking
met andere landen. Het is niet allemaal slecht, maar wij kennen weinig sociale
mobiliteit.Ik noem opnieuw het hete hangijzer: het grote en ook door de commissie-Dijsselbloem
onopgeloste probleem van de heel vroege selectie. Ik ben het eens met alle
reparatievoorstellen: de nadruk op doorstroming, meer mogelijkheden voor zittenblijven,
aanpassing van de verblijfsduur in het vmbo enzovoorts. Ik sta er vanzelfsprekend
achter, maar ik vraag mij af of het voldoende is, zeker als je kijkt naar
de traditie in andere landen, naar de wijze waarop daar met kinderen in de
kwetsbare puberleeftijd wordt omgegaan. De heer Pechtold zei het terecht:
de middenschool is taboe verklaard. Daar hebben wij een te pijnlijke en beladen
geschiedenis mee. In het WRR-rapport in het midden van de jaren tachtig werd
de gedachte voor het eerst geopperd, met allerlei voorwaarden
en zorgvuldigheid omkleed. Er werd wel degelijk gedacht aan niveauverschillen,
afhankelijk van de talenten van kinderen, met desalniettemin een soort algemene
vorming van kinderen tot op hogere leeftijd. Dat was zo gek nog niet. Ik vraag
het kabinet hoe het met dit probleem wil omgaan. De commissie-Dijsselbloem
heeft wat mij betreft terecht gezegd dat haar werk niet mag betekenen dat
er een taboe komt te liggen op onderwijsvernieuwing. Daar ben ik het mee eens.
Dat betekent dat wij bereid moeten zijn om na te denken over onderwijsvernieuwingen,
ook al zijn ze gezien ons verleden pijnlijk.De heer Jasper van Dijk (SP):Ik deel die overpeinzingen rondom het zoeken naar meer gelijke kansen.
Wij hebben daar net een debatje over gevoerd. Wat mij betreft moeten wij ons
sterk maken voor de bestrijding van segregatie. U hebt laten weten dat u niet
zoveel voelt voor mijn voorstellen. U wil geloof ik wel een acceptatieplicht,
maar ik denk niet dat wij er daarmee komen. Is voor GroenLinks de bestrijding
van segregatie, de bestrijding van het bestaan van zwarte en witte scholen,
een issue? Of zegt u: daar moeten wij mee leren leven?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het zou mij dierbaar zijn als klassen optimaal gemengd kunnen zijn: etnisch,
religieus, sociaaleconomisch. Maar ik ben ook een realist en ik verzet mij
ten diepste tegen de permanente suggestie van de SP dat zwarte scholen slechte
scholen zijn. Dat is gewoon pertinent niet waar. Ik woon in Amsterdam in de
Transvaalwijk. Het is een fictie om te denken dat je overal een optimaal gemengde
school krijgt. Of je moet buitengewoon rigoureuze maatregelen nemen, zoals
verplaatsing van kinderen of gedwongen verhuizing. De SP flirt wel vaak met
dit idee, maar als het echt op dwang neerkomt, trekt de partij zich altijd
op het laatste moment terug. GroenLinks is altijd voorstander van een acceptatieplicht
geweest, maar om een andere reden. Het bijzonder onderwijs is ons dierbaar.
Het bijzonder onderwijs rust voor ons op de gedachte dat ouders de mogelijkheid
hebben om voor hun kinderen een school van hun eigen denominatie te kiezen
of te stichten. Het bijzonder onderwijs heeft niet de bedoeling om kinderen
van een andere denominatie te weigeren. Daarmee heb ik een probleem. Daarbij
is enige beheersing op zijn plek. Voor ons is het echter geen instrument voor
het oplossen van integratieproblemen. Wij steunen het kabinet op de genomen
maatregelen. Dat doet de SP ook. Die voegt er immers niets aan toe. Ik geloof
niet in het idee dat in het onderwijs ingewikkelde samenlevingsverhoudingen
gerepareerd kunnen worden. Dan zadelen wij het onderwijs op met een onmogelijke
taak. Wij moeten ervoor zorgen dat oneigenlijke achterstanden in het onderwijs
zo veel mogelijk weggewerkt worden. Kinderen mogen vanwege hun postcode geen
slechter onderwijs of minder kansen krijgen. Wat precies de kleur van de school
is, is wat mij betreft vers twee.De voorzitter:Mijnheer Van Dijk, uw laatste statement was behoorlijk bondig. Dat waardeer
ik.De heer Jasper van Dijk (SP):Het is een groot misverstand dat de SP zwarte scholen niet goed vindt.
Dat is niet waar. Ik heb dat nooit beweerd. Zwarte en witte scholen kunnen
uitstekend zijn als het gaat om onderwijskwaliteit. De vraag is nu niet naar
kwaliteit, maar naar integratie. Moet daar niet naar gekeken worden, zeker
als te zien is dat bevolkingsroepen uit elkaar groeien als er spanningen zijn?
Mevrouw Halsema komt aan met het voorbeeld van Amsterdam en de grote steden.
Mijn punt is dat ik gemengde wijken in middelgrote steden zie waar toch zwarte
en witte scholen zijn. Daar kunnen volgens mij heel goed bindende afspraken
gemaakt worden om scholen een afspiegeling te laten vormen van de wijk. Ik
zou het zeer betreuren als GroenLinks daarin niet meegaat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit is een symbooldebat. De heer Van Dijk is almaar aan het bewijzen dat
hij toch gelijk had in zijn eigen termijn. Daarbij worden alle andere woordvoerders
tot pionnen gemaakt. Natuurlijk vind ik een grote mate van afspiegeling belangrijk.
Natuurlijk ben ik een voorstander van afspraken daarover. Mevrouw Dijksma
kan ervan getuigen dat Tofik Dibi daarop hamert in alle onderwijsdebatten.
De heer Van Dijk is daar ook bij. Hij moet dus niet doen alsof wij dat debat
voor het eerst voeren. Het debat eerder op de avond is ontstaan omdat de uitspraken
van de heer Van Dijk over de ernst van het probleem in geen enkele verhouding
staan tot zijn oplossingen. Daarop kreeg hij de Kamer over zich heen. Dat
probeert hij nu te repareren door ons tot rigoureuze oplossingen te verleiden.
Ik weiger dat.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Ik hoor mevrouw Halsema praten over gelijke kansen. Ik stel vast dat wij
een totaal andere opvatting hebben over die gelijke kansen. Mevrouw Halsema
beoordeelt het veel meer vanuit de achterstandsituatie. Wat mij betreft betekent
het verschillen erkennen. Ik hoor mevrouw Halsema echter pleiten voor een
middenschool en dus voor ongelijke gevallen gelijk behandelen. Zij erkent
de verschillen niet en gaat niet uit van de voorsprong van mensen. Zij wil
slechts de achterstand van mensen een beetje optrekken. Dit riekt een beetje
naar ongelijke gevallen gelijk behandelen, waarover geschreven is door de
commissie-Dijsselbloem, en het riekt ook een beetje naar een zesjescultuur.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is al wat laat. Ik word dan ook af en toe een tikkie kortademig. Misschien
zat mevrouw Dezentjé naar het voetbal te kijken of misschien heeft
zij slecht geluisterd. Ik heb in mijn betoog echter eerst afgerekend met de
vorm van gelijkheidsdenken die gaat over gelijke uitkomsten. Ik heb letterlijk
gezegd dat het erom gaat dat onderwijs mensen opleidt tot een zo groot mogelijke
onderlinge variatie. Lees het maar na in de Handelingen. Mensen moeten hun
talenten en hun uniciteit zo veel mogelijk laten bloeien. Onderwijs moet echter
wel gelijke kansen aan kinderen geven, ongeacht hun herkomst. Daar sta ik
voor. Dat gelijkheidsideaal mag niet verwateren.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):Daarover zijn wij het roerend eens. Ik hoor mevrouw Halsema echter pleiten
voor een middenschool. Als dat betekent dat keuzes uitgesteld worden en kinderen
zo lang mogelijk hetzelfde onderwijs moeten volgen, zijn wij het echter oneens.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb verwezen naar een WRR-rapport van midden jaren tachtig.
Ik heb daarbij nadrukkelijk aangegeven dat het grote onderscheid tussen dat
rapport en wat er later gebeurde, was dat in dat rapport wel niveauverschillen
werden erkend. De gedachte die men daarin echter centraal had staan en die
ik toch niet gemakkelijk loslaat, is een Bildungsideaal. Dat betekent dat
kinderen van elk niveau in hun leven een periode moeten hebben waarin zij
algemeen gevormd worden, veel kansen krijgen en in aanraking komen met kunst
en bètavakken, ongeacht hun niveau. Natuurlijk zijn er kinderen die
dat nooit zullen kunnen. Die moet je direct laten doorstromen naar een vorm
van praktijkonderwijs waarin zij een vak leren. Ik ben echter het ideaal nog
niet kwijt dat kinderen van verschillende niveaus, net zoals in alle andere
Europese landen en in de Verenigde Staten, in staat worden gesteld om een
periode van hun leven algemeen gevormd te worden.De voorzitter:Volgens mij moet u zich niet bij de minister begeven, mijnheer Jasper
van Dijk. Daarvoor hebben wij briefjes en bodes.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Begrijp ik goed dat mevrouw Halsema eigenlijk wil bezien of het WRR-rapport
uit de jaren tachtig geactualiseerd kan worden naar de huidige tijd, omdat
zij constateert – ik denk dat zij wel een punt heeft – dat met
name de overgang van het primair naar het voortgezet onderwijs nog wel eens
problemen kent? Er worden bijvoorbeeld adviezen gegeven en na twee, drie jaar
blijkt dat nog maar tweederde van de kinderen op dat gewenste niveau zit.
Probeert zij die boodschap neer te leggen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik durfde vanwege de gevoeligheid van het onderwerp niet eens zo ver te
gaan. Ik ken de geschiedenis en ik zal dus niet direct pleiten voor het alsnog
ten uitvoer brengen van een WRR-rapport. Ik heb echter nadrukkelijk gestipuleerd
dat er geen taboe mag komen te liggen op onderwijsvernieuwingen. Dat zegt
de commissie-Dijsselbloem ook. Het zou aardig zijn als, wellicht hier in het
debat of misschien later, de regering nog eens nagaat wat eigenlijk de portee
van dat rapport was. In dat rapport werd natuurlijk ook aansluiting gezocht
bij de praktijk in andere landen, waar de ervaringen gewoon veel beter zijn.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Tegelijkertijd kun je daar weer tegenin brengen dat in veel andere landen
de resultaten uiteindelijk slechter waren dan die in Nederland. Er zijn dus
wel wat kanttekeningen bij te plaatsen. Ik begrijp dat u zegt dat de suggestie
die op tafel werd gelegd, nooit serieus in beleid is omgezet. U vraagt zich
af of het niet aardig zou zijn om datgene wat daarin doordacht is, nog eens
te overdenken, om daarop nog een reactie te krijgen of om het misschien nog
eens te actualiseren, zonder dat u definitief een standpunt inneemt over waartoe
dat moet leiden?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Is mijn indruk correct dat u via mij een vraag aan de minister stelt?De voorzitter:Nee, geen wedervragen. Geeft u gewoon antwoord op de gestelde vraag. Dit
was een retorische vraag mijnheer Van Dijk.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben daar anders graag toe bereid.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Het gaat mij om de interpretatie.De voorzitter:Nee, het was een retorische vraag.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Maar de heer Van Dijk mag best even knikken.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Nee, helaas. Ik heb nu toch twee woorden nodig. Het gaat mij om de vraag
of ik de woorden van mevrouw Halsema juist heb verstaan.De voorzitter:Dan was dit uw laatste interruptie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik hoor graag van de regering een beschouwing op de hele vroege selectie
die in Nederland plaatsvindt en op de manier waarop daarmee moet worden omgegaan.De heer Depla (PvdA):Voorzitter. Ik heb er moeite mee dat mevrouw Halsema zegt dat het onderwerp
zo beladen is dat zij er niet over durfde te praten. Volgens mij is dat niet
de kwestie. De situatie waarop het rapport van de WRR uit 1985 – intussen
zijn wij 20 jaar verder – betrekking heeft en de praktijk in andere
landen waar uitstel van de keuze wel mogelijk is, zijn beduidend anders dan
de situatie in Nederland op dit moment, met die heel diverse populatie van
kinderen. Is het niet verstandiger om het ideaal op de been te houden en niet
te kiezen voor een eendimensionale oplossing, maar juist te gaan voor maatwerk?
Dan kan aan die verschillende kinderen passend onderwijs worden aangeboden.
In plaats van het niet ter discussie durven stellen, kunnen scherp de vragen
op tafel worden gelegd: hoe zorgen wij dat wij goed onderwijs bieden aan kinderen
die wij niet meteen op hun twaalfde in een malletje van een bepaald beroep
willen duwen zodat zij hun keuze zo lang mogelijk mogen kunnen uitstellen,
en hoe kunnen wij onderwijs aanbieden aan kinderen die beter met hun handen
dan met hun hoofd kunnen leren en die niet heel lang met het algemeen vormend
onderwijs moeten worden lastig gevallen? Die vragen zijn eerder aan de orde
dan terugkijken naar een situatie waarvan de omstandigheden zo veranderd zijn
dat die niet meer heel interessant is.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben het direct met de heer Depla eens dat een 25 jaar oud rapport niet
zomaar naar het heden kan worden vertaald. Dat zou een tikje onzinnig zijn.
De achterliggende gedachte is echter niet vanzelfsprekend waardeloos geworden.
Daar kan wel degelijk nog aandacht aan worden besteed. Vervolgens schetst
hij eigenlijk de huidige onderwijspraktijk als een beter alternatief. Ten
dele kan ik dit met hem eens zijn, maar ik wijs er nu juist op dat het ook
tekortschiet, omdat de sociale mobiliteit van jongeren in Nederland kleiner
is dan in andere landen. Ik kan daar niet geheel tevreden mee zijn.De heer Depla (PvdA):Ik ben er ook niet tevreden mee. Wat ik net beschrijf, is echter niet
de huidige onderwijspraktijk. Integendeel, ongelijke kinderen worden nog te vaak op dezelfde manier in het onderwijs gestopt. Zo geven wij juist
laatbloeiers niet de kans om door te groeien en vallen wij soms te lang kinderen
die beter met hun handen kunnen leren dan met hun hoofd lastig met onderwijs
dat niet bij hen past.De voorzitter:Wat is uw vraag?De heer Depla (PvdA):Ik kreeg de opmerking van mijn geachte collega mevrouw Halsema dat ik
iets in het huidige onderwijs beschreef. Dat moest ik weerleggen, omdat het
niet klopte. Mijn punt is dat wat zij zei, niet klopt. Wij moeten juist op
zoek gaan naar onderwijs dat aan beide soorten kinderen iets biedt, in plaats
van te proberen om alles in één oplossing voor iedereen te vatten.De voorzitter:Dank u wel. Dan reageert mevrouw Halsema nu op uw opmerking en daarna
vervolgt zij haar betoog.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil er één opmerking bij maken. Wat de heer Depla stelt,
komt sterk overeen met de wensen van de commissie-Dijsselbloem. Die wensen
worden ook door mijn fractie ondersteund, zoals mijn fractie alle voorstellen
ondersteunt om bijvoorbeeld de doorstroming te verbeteren en zittenblijven
beter mogelijk te maken. Wij zijn het eens met alle maatregelen waardoor kinderen
meer rust en ruimte krijgen in het onderwijs, er beter wordt gekeken naar
de onderwijstypen waarin zij thuishoren en er daarin meer variatie komt. Dan
nog blijft de vraag of het genoeg is. Die vraag leg ik voor aan het kabinet
want ik heb er zo mijn twijfels over.Voorzitter. Bij vorige bewindslieden was er vaak sprake van een teveel
aan bevlogenheid. Soms was er ook technocratische blindheid waarbij mensen
zich opsloten in hun eigen oplossingen waar zij niet meer overheen wilden
kijken. Maar bijvoorbeeld bij de heer Van Kemenade is nog steeds sprake van
een grote mate van bevlogenheid over hoe het onderwijs ingericht moet worden.
Daar hoort een vraag bij. Wij hebben gezien dat een teveel aan bevlogenheid
niet goed is. Een gebrek aan bevlogenheid is echter ook niet goed. Ik ben
het op veel punten eens met de regering. Ik vraag mij echter wel af of af
en toe de ambitie zich niet iets te veel beperkt tot het passen op de winkel.
Ik citeer de minister: "Te lang is er bij de scholen van alles over de
schutting gegooid, van voorlichting over het smelten van de poolkappen tot
verplichte lesprogramma's over obesitas en homoseksualiteit. Ook belangrijk
hoor, maar kinderen zitten in de eerste plaats op school om rekenen en taal
te leren, en daarvan is het niveau de afgelopen jaren gedaald."Dat laatste is een feit. Ik ben het ermee eens dat je daar iets aan moet
doen. Scholen hebben echter ook tot doel kinderen voor te bereiden op participatie,
hen toe te leiden naar de arbeidsmarkt, maar ook en vooral kritisch en weerbaar
burgerschap te ontwikkelen. Daar hoort wel degelijk een zich aan de tijd aanpassend
onderwijsprogramma bij. Dat betekent dat je open moet staan. De fractie van
GroenLinks heeft het voorstel van media-educatie gedaan, waarover op een ander
moment wordt gepraat. Ik weet dat het omstreden is. Dat kan ik mij van een
bepaalde kant wel voorstellen, maar het komt niet uit de lucht vallen. Wij
leven in een mediacratie en daarbij is weerbaarheid in de omgang ermee een
eerste vereiste. Zo is er veel meer. Ik zal de vraag anders stellen. Ik noemde
zojuist het Bildungsideal. In de opvattingen van de regering tot dusver mis
ik een idee over waartoe het onderwijs moet opleiden. Tot wat voor soort van
burgerschap moet het onderwijs opleiden en wat verlangt dat van kinderen om
te leren, buiten de basisvaardigheden waarvan iedereen vindt dat zij ze moeten
beheersen? Het zou aardig zijn als de regering hierover iets wil zeggen. Dit
is er denk ik het debat voor.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Is dat iets wat de overheid moet vastleggen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Zo lang het om het "wat" gaat wel, maar niet als het om het "hoe"
gaat.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Tot hoe ver moet dat "wat" dan gaan?De voorzitter:Ik stel voor dat er niet al te cryptische vragen worden gesteld. Komt
u concreet met een vraag, mijnheer Van Dijk, dan kan mevrouw Halsema concreet
antwoorden en kan ik het helder regelen. Wij gaan hier geen vraag-en-antwoordspel
spelen. Het is geen quiz.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Nee, maar het antwoord kwam ook iets sneller dan ik had verwacht.De voorzitter:Ja, ze was mij ook te snel af. Dat geef ik toe, maar het gaat niet weer
gebeuren.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Ik wacht rustig af. Mevrouw Halsema stelt hier het Bildungsideal. Wij
hebben zelf ook aangegeven dat de school een vormende taak heeft. Mevrouw
Halsema gebruikt daar een Duits woord voor, maar daar zit het verschil niet
in. De vraag is of je vanuit de centrale overheid helemaal vast moet leggen
wat er in moet zitten. Of is het zo dat er bepaalde onderdelen zijn waarvan
wij vinden dat wij dat als centrale overheid moeten zeggen, bijvoorbeeld rekenen,
taal en de kerndoelen zoals die verder vastgesteld zijn, en dat er daarnaast
in overleg met ouders wordt gekozen voor een bepaald profiel? Je zou je kunnen
voorstellen dat de ene school iets meer aan kunst doet, een andere iets meer
doet aan mediawijsheid, een derde iets gaat doen op het terrein van obesitas
en zo kun je meer voorbeelden bedenken. Uw suggestie is dat je dat als overheid
centraal zou moeten vastleggen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben ook heel erg van het loslaten. Althans, ik probeer het ook. Je
moet niet alles tot in detail vastleggen en daar moet ook zeker variatie in
zijn. Het kerncurriculum omvat meer dan taal en rekenen.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Dat ben ik direct met u eens.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat bent u ook met mij eens. Eigenlijk heb ik een andere zorg. Ik vind
dat in het onderwijs heel sterk het nuttigheidsdenken overheerst. Je leidt
kinderen op tot de arbeidsmarkt. Dat is ook belangrijk. Zij moeten ook de
vaardigheden hebben om de arbeidsmarkt te kunnen betreden. Dat is ook een eerste vereiste, maar niet het enige. Ik vind het toch ook even
belangrijk dat er een periode is in een mensenleven, een beetje ongeacht je
niveau, waarin je kennis wordt bijgebracht die vooral je leven verrijkt. Voor
veel mensen kan dat alleen op school. Ik vind het van belang dat wij daaraan
blijven denken. Cultuureducatie zit bijvoorbeeld al jarenlang in de verdrukking.
Met name op de kwetsbare onderwijstypen, namelijk de lagere onderwijstypen,
zit dat echt in de verdrukking. Ik vind dat eigenlijk slecht. Ik vind dat
ook eigenlijk armoedig. Dat is niet hoe mijn partij aankijkt tegen de vormende
kracht die het onderwijs zou moeten hebben.De voorzitter:Misschien kunt u de volgende keer iets bondiger antwoorden op een interruptie.
Mijnheer Van Dijk, u hebt hier denk ik niets meer op te vragen.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Volgens mij kan ik constateren dat er alleen een verschil van mening bestaat
over de vraag in hoeverre je dat centraal moet vastleggen en in hoeverre je
ruimte aan scholen moet laten. Daar zit een verschil van mening tussen u en
mij. Misschien is het ook nog wel een gradueel verschil. Ik denk dat daar
het enige verschil zit.De voorzitter:Dank u. U hebt nu drie keer gezegd dat dit het verschil is, dus het lijkt
mij helder.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA):Ik ben blij dat de voorzitter vandaag concludeert. Dat is belangrijk.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Met die opmerking erbij dat wij ook vinden dat de autonomie in het onderwijs
vergroot moet worden. Wij zitten op hetzelfde spoor. De vraag is of wij ook
op hetzelfde moment afbuigen.De voorzitter:Gaat u verder met uw betoog.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil nog even langs een paar punten lopen van de commissie-Dijsselbloem,
namelijk punten waarop zij kritisch is en waarop ik iets meer duidelijkheid
van de regering zou willen hebben. Als je terugkijkt op de afgelopen vijftien
jaar, dan was een van de punten de aanhoudende dominantie van regeerakkoorden.
Bij alle problemen die er waren bij de onderwijsvernieuwingen, was dit wel
een extra probleem. Als er al tekorten in een onderwijsvernieuwing werden
vastgesteld, dan mocht er eigenlijk niet openlijk over gedebatteerd worden,
want het stond in het regeerakkoord.Het lijkt mij heel belangrijk dat dit ook anders wordt. Dan vind ik het
toch wel pijnlijk om te moeten vaststellen dat de grote onderwijsvernieuwingen
uit deze periode allemaal in het regeerakkoord staan en ook eigenlijk met
name om die reden snel doorgevoerd worden. De regeling met betrekking tot
gratis schoolboeken – ik zal er verder niet over uitweiden – is
natuurlijk een inkomenspolitieke maatregel die weinig met onderwijs te maken
heeft, maar die wel gevolgen heeft voor het onderwijs. Ten tweede noem ik
het competentiegericht onderwijs. Ik zie de bewindslieden "nee"
schudden. Bij mijn weten liggen daar coalitieafspraken op. Niet? Of ik ken
het akkoord beter dan de bewindslieden.De voorzitter:De regering heeft haar eigen termijn, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan noem ik het derde voorbeeld en dat zijn de maatschappelijke stages.
Met de maatschappelijke stages wordt zo maar een maatschappelijk vraagstuk
op het bordje van de scholen neergelegd. De maatschappelijke stage heeft nadrukkelijk
niet het doel om vaardigheden en competenties op te doen voor een later beroep,
maar is bedoeld om jongeren te laten kennismaken met anderen. De vraag is
of je daar op dit moment zoveel voorrang aan zou moeten geven. Mijn fractie
is daar niet zo erg enthousiast over. Bovendien is de vraag in hoeverre hier
nog een open debat over mogelijk is. Dat is natuurlijk toch een heel sterke
aanbeveling van de commissie-Dijsselbloem. Ik wil weten hoeveel ruimte het
regeerakkoord laat.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik weet niet hoe het komt, maar als ik in deze periode het
woordje "regeerakkoord" hoor, dan moet ik ineens opstaan. Het competentiegerichte
leren staat dus niet in het regeerakkoord. Dat is dé onderwijsvernieuwing.
Gratis schoolboeken is geen onderwijsvernieuwing, maar een andere wijze van
financieren. Wat de maatschappelijke stage betreft, zal het mevrouw Halsema
toch opgevallen zijn en deugd doen dat de regering na overleg met het onderwijsveld
gezegd heeft: wat in het akkoord stond – drie maanden – dat moeten
wij niet doen. Het is gewoon aangepast. Dat laat volgens mij heel goed zien –
er zijn meer voorbeelden te geven – dat de onderwijsparagraaf in het
regeerakkoord niet in beton gegoten is. Ik zou zeggen: pak hem op, conform
Dijsselbloem. Er wordt volgens mij heel goed mee gewerkt. Dat doet mij persoonlijk
ook deugd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat het regeerakkoord vloeibaar is, doet u deugd?De heer Slob (ChristenUnie):Nee, het doet mij deugd om te merken dat als er een afspraak gemaakt is
en in het onderwijsveld blijken daar problemen mee te zijn – dat geldt
ook voor de voorgestelde twee aanmeldmomenten voor het basisonderwijs –
dat de regering dan zegt: dan gaan wij dat dus niet op die manier doen en
dan gaan wij dus een andere invalshoek kiezen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Weet u, ik doe mijn voordeel met wat u zegt. Ik leer ook. En ik houd u
er ook aan.De voorzitter:Wat een heerlijke avond, wij leren allemaal. Gaat u verder met uw betoog.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. De commissie-Dijsselbloem stelt de leraren centraal. Ik denk
dat wij het daar Kamerbreed over eens zijn. De kwaliteit van de leraren moet
omhoog, zij moeten beter betaald worden, er moet betere erkenning en waardering
zijn voor hun beroep. Ik vind het jammer dat de regering niet tegelijkertijd
ook de aanbeveling van Rinnoy Kan heeft overgenomen om de beloning van leraren
te koppelen aan het opleidingsniveau van de docent. De toename van het aantal
onbevoegde leraren en de afname van het aantal eerstegraadsdocenten baart
natuurlijk grote zorgen. Ik zou daar graag nog een reactie op willen. Versterking van het gezag en van de zeggenschap van de leraren en de scholen
betekent ook dat er opnieuw nagedacht moet worden over de onderlinge verhoudingen
tussen bestuur, school en leraren. Er is al het een en ander gezegd over de
ontwikkeling van een professioneel statuut. Ik hoop dat de minister of de
staatssecretaris daarover meer duidelijkheid zal geven.Ik ben er heel blij mee dat de sterke verticale verantwoordingsstructuren
die er waren in het onderwijs, ietsje minder gaan worden, waardoor ook de
druk op scholen en leraren vermindert om zich permanent te verantwoorden.
Het zou goed zijn als daarvoor in de plaats horizontale verantwoordingsstructuren
zouden worden ontwikkeld, waarbij nagegaan wordt wat de mogelijkheden zijn
van leraren en scholen om met elkaar in debat te gaan en elkaar ook enigszins
bij de les te houden. Uit het wetenschappelijk onderwijs kennen wij de lange
traditie van de visitatiecommissies. Ik weet niet precies wat de stand is
in het middelbare onderwijs bijvoorbeeld, maar ik zou willen kijken of daar
niet eens over nagedacht zou kunnen worden, of dat uitgebreid zou kunnen worden.
Daarmee zou je ook de weerbaarheid in het onderwijs versterken en het vermogen
om kritiek op elkaar te uiten en met elkaar in debat te gaan.Dan wil ik nog een opmerking maken over het voorstel van de heer Depla
om de schaalverkleining van onderop te motiveren en te bezien of er een mogelijkheid
is dat leraren en ouders hun eigen scholen stichten, soms vanuit een ander,
groter verband. Ik moet zeggen dat ik dat heel aardig vind, ook het verzoek
om met een regionaal experiment te starten. Ik verleen daar graag steun aan
en ben heel benieuwd naar de reactie van de regering daarop.De commissie-Dijsselbloem heeft ook uitspraken gedaan over de budgettaire
kaders. Zij heeft gewaarschuwd dat het onderwijs eronder lijdt als de budgettaire
kaders bepalend zijn voor de inhoud van het onderwijsbeleid. Dan is het toch
zorgwekkend dat de commissie-Cornielje – ik geloof dat de heer Pechtold
daar ook al over sprak – nu de onderwijstijd mag gaan onderzoeken, terwijl
zij niet de bekostiging tegen het licht mag gaan houden. Dat betekent dus
dat weer de budgettaire kaders bepalend zijn voor wat de commissie wel of
niet kan gaan vaststellen en welke conclusies daaraan verbonden worden. Ik
wil daar graag een oordeel van de regering over, in het licht van de commissie-Dijsselbloem.Ik maak nog een opmerking tot slot en dan ben ik er doorheen. Een van
de interessantere opmerkingen van de minister – al ligt die enigszins
buiten het bestek van deze avond, maar hij is kort, dus ik permitteer het
mij toch – is dat het toetsingskader van de commissie, wellicht met
enkele aanpassingen, niet alleen geschikt is voor de onderwijsvernieuwingen.
Dit ben ik nu eens van harte met de minister eens. Mijns inziens zouden wij
moeten bezien of dit toetsingskader ook voor andere grote hervormingen gebruikt
kan worden. Ik denk bijvoorbeeld aan het rekeningrijden, de Wajong en de veranderingen
in de AWBZ. Ik ben benieuwd welke beleidsterreinen de minister op het oog
had toen hij deze opmerking maakte.De heer Fritsma (PVV):Voorzitter. Ik wil mijn inbreng beginnen met het namens de fractie van
de PVV nogmaals complimenteren van de Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen.
Zij heeft goed werk verricht en ervoor gezorgd dat het onderwijs lang het
nieuws heeft gedomineerd. Dat is hard nodig en terecht, want goed onderwijs
is van cruciaal belang voor onze samenleving. Goed onderwijs is de laatste
decennia echter ook zeldzamer geworden. Wij zien onbevoegde leraren voor de
klas staan, grote leerfabrieken waar leerlingen niet meer dan een nummer zijn,
tal van bezuinigingen, mislukte onderwijsvernieuwingen en natuurlijk de alles-moet-leukcultuur.
Het belang van goed onderwijs is te lang vergeten. Als leerlingen de scholen
verlaten, kunnen zij prima zoeken op Google. Hun parate kennis laat echter
vaak te wensen over.De commissie heeft het onderwijs dus weer op de kaart gezet. Zullen de
hoofdlijnen van het rapport echter ook daadwerkelijk worden uitgevoerd, of
zullen de vele aanbevelingen een schone dood sterven? Is er inderdaad lering
getrokken uit het verleden, of maken wij dezelfde fouten? De fractie van de
PVV heeft er niet alle vertrouwen in. Zo gaat de invoering van het competentiegericht
onderwijs in het mbo gewoon door. Dit onderwijssysteem moet in 2010 op alle
mbo-scholen zijn ingevoerd. Het competentiegericht onderwijs is volgens de
heer Dijsselbloem niet los te zien van het nieuwe leren. Wie wij het ook gevraagd
hebben, niemand kan duidelijke definities geven van zowel het nieuwe leren
als het competentiegericht onderwijs. Is deze invoering van het competentiegericht
onderwijs een onderwijsvernieuwing? Is het een didactische vernieuwing? Gaat
het alleen over competenties of toch om vakinhoud? De deskundigen zijn hierover
verdeeld. Ik vraag dan ook wat wij eigenlijk aan het invoeren zijn. Als de
leider van het procesmanagement stelt dat dit de grootste onderwijsvernieuwing
is sinds de invoering van de Mammoetwet, moet er over de antwoorden op deze
vragen toch honderd procent duidelijkheid zijn? Als die duidelijkheid er niet
is, moeten wij het niet doen. Ik vraag het kabinet daarom, deze duidelijkheid
te bieden.Niet alleen de PVV zet haar vraagtekens bij het competentiegericht onderwijs,
maar ook vanuit het veld komen vele berichten dat competentiegericht onderwijs
een verarming voor ons onderwijs zal zijn. Leerlingen van 16 tot 20 jaar dienen
aan de hand van een leervraag hun onderwijs gestalte te geven. Vanuit het
veld worden zorgen geuit over de vertheoretisering van de niveaus 1 en 2 binnen
het mbo. Toch kent juist het mbo veel kwetsbare leerlingen. Zij kunnen hun
gebrekkige onderwijs vaak niet compenseren met aandacht van ouders en met
een stimulerende omgeving. Een half miljoen leerlingen bezoekt het mbo. Dit
onderwijs kent veel problemen rond integratie. Competentiegericht onderwijs
is juist voor dit type leerling niet geschikt.De commissie stelt terecht dat het onderwijs eenzijdig verantwoordelijk
werd gemaakt voor maatschappelijke problemen. De fractie van de PVV wil, net
als de commissie, terughoudendheid betrachten bij het toekennen van nieuwe
opdrachten aan het onderwijs. Die nieuwe opdrachten hebben vaak te maken met
maatschappelijke problemen. De politiek kent deze nieuwe opdrachten steeds
toe aan het onderwijs. Ik noem als voorbeelden seksuele voorlichting, het
tegengaan van radicalisering, lessen over te dikke kinderen en over homo's.
Zo kunnen wij nog wel even doorgaan. Wij moeten de onderwijstijd verschonen
van dit soort zaken. Op school leer je vooral rekenen en schrijven. Ik hoor graag de garantie van de regering dat zij juist dit zal bewerkstelligen.De fractie van de PVV blijft niet hangen in vaagheid. Daarom staat mijn
partij voor heldere eindtermen in het onderwijs. Hiervoor heeft ook de commissie
gepleit. Het is nu de grote vraag of deze eindtermen daadwerkelijk zullen
worden ingevoerd. Worden wij eindelijk verlost van de vage kerndoelen waaraan
geen enkele docent zich lijkt te houden? Het is van het grootste belang dat
aan het einde van het schooljaar bekend is wat kinderen moeten kennen en kunnen
en dat kinderen daar ook op afgerekend worden. Te vaak gaan kinderen nu over
naar een volgende klas zonder het gewenste niveau te bezitten. Aan deze "altijd-maar-leukcultuur",
waarin het op scholen niet langer gaat om kennis, maar om het naar je zin
hebben, dient een einde te worden gemaakt.Eindtermen moeten er zijn over de hele linie. De PVV wil dat havo- en
vwo-leerlingen die naar het hoger onderwijs gaan, deze stap alleen kunnen
zetten, als zij bij hun eindexamen minimaal een zes hebben gehaald voor de
vakken Nederlands, Engels en wiskunde. Deze kernvakken moeten binnen het mbo
en het hbo ook centraal geëxamineerd worden.De PVV wil ook af van verbetertrajecten voor zeer zwakke scholen. Immers,
kinderen krijgen zulke verbetertrajecten ook niet. Krijgen artsen verbetertrajecten,
als zij verkeerd opereren? Of zijn er piloten die een verbetertraject krijgen,
als zij met hun vliegtuig crashen?De kwaliteit van goed onderwijs moet voor onze jeugd een keiharde garantie
zijn. Eerder vandaag sprak de heer Depla hierover. Wij vernemen graag van
de staatssecretaris hoe zij de interventiepiramide verder gaat aanscherpen
om ervoor te zorgen dat de overheid een veel verfijnder instrumentarium krijgt
om in te grijpen.Het AD van 6 april jongstleden berichtte dat verouderd lesaanbod
een van de redenen is voor het ontstaan van zwakke of zeer zwakke scholen.
Ik neem aan dat het kabinet bekend is met het TNS NIPO-onderzoek van juni
2005 waarvan de uitkomst laat zien dat in ruim de helft van de basisschoolboeken
in Nederland wordt gewerkt met lesmateriaal van maar liefst elf jaar en ouder.
Dit betekent dat kinderen nog leren uit boeken met daarin begrippen als de "DDR"
en de "gulden". Hoe kan zoiets? Graag een reactie van het kabinet.De PVV-fractie heeft de commissie enige tijd geleden verzocht om het plan
van staatssecretaris Dijksma voor een vast aanmeldmoment op basisscholen af
te keuren. De staatssecretaris geeft zelf toe dat dit idee ontstaan is door
de houding van allochtone ouders die hun kinderen veel later dan autochtone
ouders inschrijven op een basisschool. Zo'n vast aanmeldmoment is een aantasting
van de mogelijkheid om rond te shoppen met je kind, een aantasting dus van
vrije schoolkeuze, die zo cruciaal is voor de kwaliteit van het onderwijs.
Concurrentie houdt scholen immers scherp.Om concurrentie tussen scholen nog verder te verbeteren, dringt de PVV
ook aan op het afschaffen van de enorme leerfabrieken. Het hebben van meer
kleinere scholen stelt ouders in staat om beter te kiezen. Immers, alleen
als ouders meer scholen in hun omgeving hebben, kleinere scholen dus, is er
sprake van keuzemogelijkheden en daarmee van concurrentie. Een ander voordeel
van kleinere scholen is natuurlijk het gegeven dat leerlingen niet langer
een nummer zijn, maar individuen die recht hebben persoonlijke begeleiding. De commissie pleit voor het invoeren van een reguliere arbeidsgerichte
leerweg met vakdiploma. De PVV wil het beestje gewoon duidelijk bij de naam
noemen en pleit voor de terugkeer van de aloude ambachtsschool, waar praktisch
ingestelde leerlingen niet langer lastig gevallen worden met bergen theorie,
terwijl zij willen doen waar zij goed in zijn: aan de slag met hun handen.De commissie heeft ervoor gepleit dat scholen geen onmogelijke opdrachten
meer mogen krijgen en dat het budget moet meegroeien met de problematiek van
leerlingen. De PVV wil duidelijkheid van het kabinet over de vraag hoe de
plannen rondom de invoering van passend onderwijs in verhouding staan met
de aanbevelingen van de commissie. Kunnen scholen straks bij een nieuwe wet
passend onderwijs die al in 2011 ingevoerd moet worden, wettelijk verplicht
worden om iedere leerling die zich aanmeldt, aan extra zorg te helpen? Is
passend onderwijs niet een mooi begrip voor het wegbezuinigen van het speciaal
onderwijs oude stijl?De PVV heeft er in een vorig debat met de commissie-Dijsselbloem al op
gewezen dat de gevolgen van de massa-immigratie met betrekking tot het onderwijs
in het rapport onderbelicht zijn gebleven. De vorige keer hebben wij de problematiek
aan de orde proberen te stellen door de gebeurtenissen te beschrijven op de
François Vatelschool, een zwarte vmbo-school hier in Den Haag. Een
school, waar de multiculturele samenleving keihard heeft toegeslagen. Leraren
zeggen bedreigd en uitgescholden te worden. Wapenvondsten zijn aan de orde
van de dag en ga zo maar door.Een totaalbeeld van de gevolgen van de massa-immigratie op het onderwijs
en de kwaliteit daarvan ontbreekt dus. Welke invloed heeft het naar Nederland
halen van honderdduizenden vaak analfabete immigranten voor onze kinderen?
Is de kwaliteit van het onderwijs erdoor gestegen? Hoe is de veiligheid erdoor
beïnvloed? Er komen steeds meer berichten over etnische conflicten op
scholen. Wat zijn de gevolgen daarvan? Ik vraag het kabinet dus om een totaalanalyse
te maken van alle gevolgen van immigratie voor het onderwijs. Je kunt problemen
per slot van rekening pas oplossen als je weet hoe ze ontstaan.De heer Jasper van Dijk (SP):De heer Fritsma beschrijft een school waar veel geweld en onveiligheid
heersen. Op die school zitten leerlingen die in Nederland wonen en leven.
Wat stelt hij voor om op die school te gaan doen om daar de problemen aan
te pakken?De heer Fritsma (PVV):De PVV heeft in het verleden maar liefst tien punten gepresenteerd om
de veiligheid op scholen te verbeteren. Het gaat dan bijvoorbeeld om het aanpakken
van alle vormen van buitensporig geweld: pestgedrag, bedreigingen, afpersingen
die op scholen plaatsvinden, intimidaties, wapenbezit, drugsbezit en ga zo
maar door; fysiek geweld. Als je begint met het aanpakken van die misstanden,
het keihard aanpakken als het aan de PVV ligt, maak je daarmee een begin.In het verlengde van wat ik zonet heb aangevoerd, heeft de commissie-Dijsselbloem
zich terecht afgezet tegen ideologie in het onderwijs. De middenschool was
indertijd een voorstel van de socialistische ideologie, die onze scholen binnenkwam.
Dat moeten wij nooit meer hebben. Het gaat om ons onderwijs; het gaat om onze
kinderen. Vanmiddag heeft de heer Aboutaleb zich aangesloten
bij de heer Marcouch. Beide PvdA'ers willen meer aandacht voor de islam op
de openbare school. Op die manier moet ervoor worden gezorgd dat er niet meer
islamieten naar een islamitische school gaan. Onzin natuurlijk! De islam zal
best eens voorbijkomen op school, maar het verankeren van de islam in het
openbaar onderwijs is voor mijn fractie volledig uit den boze. Mijn vraag
is dus: hoe staat het kabinet hierin? Zet het kabinet de deur van onze scholen
open voor islamisering, voor een welkom aan de islamitische gedachte, voor
het einde van het seculiere karakter van het openbaar onderwijs, en krijgen
Aboutaleb en Marcouch hun zin, of neemt het kabinet duidelijk stelling tegen
deze waanzin?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil één vraag stellen naar aanleiding van het vorige
debat. Overigens ben ik het met de heer Fritsma eens dat de heer Aboutaleb
en de heer Marcouch hierin niet erg verstandig opereren. Tijdens het vorige
debat vond de heer Fritsma eigenlijk dat islamitische kinderen niet thuishoren
in het openbaar onderwijs en stelde hij de vraag, ook aan de commissie, of
het nu wel wijs is dat islamitische kinderen op openbare scholen zitten. Is
hij die mening nog toegedaan?De heer Fritsma (PVV):Dit heb ik niet gezegd. De vorige keer probeerde mevrouw Halsema, meen
ik, of anderen, mij de woorden in de mond te leggen dat wij voor aparte scholen
zouden zijn, voor islamitische en andere leerlingen. Dat is natuurlijk onzin.
Dat is de vorige keer ook niet gezegd. Men kan de Handelingen erop nalezen.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het eind van de eerste termijn van de kant
van de Kamer. Wij zullen dit debat morgen voortzetten, zoals het er nu naar
uitziet om 14.00 uur. Dan zult u tot het bittere einde door moeten gaan.Sluiting 23.15 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20072008-6839-6886.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl