Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 9 juli 2008 te Brussel totstandgekomen Protocollen bij het Noord-Atlantisch Verdrag inzake de toetreding van de Republiek Albanië en de Republiek Kroatië (Trb. 2008, 162) (31590)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 2968-2978

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-02-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 34, pagina 2968-2978

09-12-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31590Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Invoerings- en aanpassingswet Zorgverzekeringswet in verband met voortzetting van de subsidiëring van de MEE-organisaties (31550), en over de motie-Van Miltenburg over het kunnen doen van een beroep op de diensten van de MEE-organisaties (31550, nr. 6)Pagina 2961-2961
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 9 juli 2008 te Brussel totstandgekomen Protocollen bij het Noord-Atlantisch Verdrag inzake de toetreding van de Republiek Albanië en de Republiek Kroatië (Trb. 2008, 162) (31590)Pagina 2968-2978
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de initiatiefnota 'Oog voor de toekomstige toegankelijkheid - over kleine scholen' (31526, nr. 2), te weten de motie-Jasper van Dijk/Dezentjé Hamming-Bluemink over de algemene toegankelijkheid van scholen die op basis van de discretionaire bevoegdheid langer open worden gehouden (31526, nr. 4)Pagina 2960-2960
Presentie en opening (dinsdag 9 december 2008)Pagina 2951-2951
Vragen van het lid Jansen aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer over het bericht dat Nederland bereid is, af te zien van het veilen van CO2-emissierechten (mondelinge vragenuur)Pagina 2956-2959
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het uitzetten van het nationaal vervoerbewijs in Rotterdam, te weten de motie-Roemer over het wegnemen van belemmeringen bij gebruik van de ov-chipkaart (23645, nr. 268) en de motie-Mastwijk/Roefs over afdoende verhelpen van problemen met de ov-chipkaart (23645, nr. 269)Pagina 2961-2961
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van de begroting Wonen, Wijken en Integratie (XVIII) voor het jaar 2009 (31700 XVIII), te weten de motie-Van Gent/Van Bochove over meer groen in gemeenten met Vogelaarwijken (31700 XVIII, nr. 14), de motie-Jansen over het schrappen van projectsteun aan corporaties die niet presteren naar vermogen (31700 XVIII, nr. 15), de motie-Jansen over het overdragen van de verantwoordelijkheid voor het onderzoek naar Rochdale (31700 XVIII, nr. 16) en een aantal andere motiesPagina 2964-2967
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2009 (31700 VIII)Pagina 2979-3013
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 9 december 2008)Pagina 3014-3017
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van de wetsvoorstellen Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2009 (31700 XII) en Vaststelling van de begrotingsstaat van het Infrastructuurfonds voor het jaar 2009 (31700 A), te weten de motie-Roemer/Vendrik over vraaggericht openbaar vervoer in dunbevolkte gebieden (31700 XII, nr. 19), de motie-Roemer/Jansen over het brengen van de waterschappen onder verantwoordelijkheid van de provincies (31700 XII, nr. 20), de motie-Koopmans/Samsom over verlenging van de MIRT-periode (31700 XII, nr. 21) en een aantal andere motiesPagina 2961-2963
Vragen van het lid Van der Ham aan de viceminister-president, minister voor Jeugd en Gezin, en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de onenigheid in het kabinet ten aanzien van de enkelefeitconstructie (mondelinge vragenuur)Pagina 2953-2956
Vragen van het lid Kant aan de minister-president, minister van Algemene Zaken, over de uitspraken van de Amerikaanse president Bush over de spijt betreffende de informatie over Irak (mondelinge vragenuur)Pagina 2951-2953
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Tijdelijke regels voor experimenten met een gebiedsgerichte bestemmingsheffing ten behoeve van aanvullende activiteiten van samenwerkende ondernemers mede in het publiek belang (Experimentenwet BGV-zones) (31430), en over de motie-Van Leeuwen over het niet financieren van regulier onderhoud uit de BGV-heffingen (31430, nr. 20) en de motie-Van Leeuwen over het actief betrekken van omwonenden in het voortraject van de planvorming (31430, nr. 21)Pagina 2968-2968
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de zorgzwaartepakketten, te weten de motie-Leijten over niet invoeren van de zorgzwaartepakketten in 2009 (26631, nr. 283), de motie-Agema over de relatie tussen de geboden zorg en de zorgzwaartepakketten (26631, nr. 284) en de motie-Van Miltenburg over uitgaan van het daadwerkelijk betaalde tarief in 2008 (26631, nr. 285)Pagina 2960-2960
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 20 november 2008 over islamitisch onderwijsPagina 2978-2979
Stemmingen over moties, ingediend bij het spoeddebat over de liberalisering van de postmarkt, te weten de motie-Aptroot/Van der Ham over het gesprek van de regering met de sociale partners (30536, nr. 83), de motie-Aptroot over het 40 weken per jaar op handelsmissie sturen van de staatssecretaris (30536, nr. 84) en de motie-Gesthuizen over de wijze waarop de regering de postbedrijven wil houden aan het betalen van het wettelijk minimumloon (30536, nr. 85)Pagina 2967-2967
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over Valys, te weten de motie-Leijten/Roemer over het zoeken van een vervoerder die aan de kwaliteitseisen voldoet (25847, nr. 72) en de motie-Van Dijken/Willemse-van der Ploeg over het in rekening brengen van de kosten van nader onderzoek bij de vervoerder (25847, nr. 73)Pagina 2960-2960
Stemmingen over moties, ingediend bij de interpellatie-Kant over uitspraken over versobering van de Algemene nabestaandenwet, te weten de motie-Kant over afzien van een arbeids- en re-integratieverplichting na twee jaar (31802, nr. 1), de motie-Omtzigt/Spekman over de verhouding tot de herziene Europese Sociale Code (31802, nr. 2) en de motie-Ortega-Martijn/Van der Staaij over betere ondersteuning bij re-integratie (31802, nr. 3)Pagina 2963-2963
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 9 december 2008)Pagina 2959-2960
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de eerste voortgangsrapportage over het groot project ecologische hoofdstructuur, te weten de motie-Snijder-Hazelhoff/Atsma over prioriteit voor inrichting van nieuw verworven gebieden (30825, nr. 19), de motie-Van der Ham/Polderman over versnellen van de inrichting van nieuw verworven gronden (30825, nr. 20), de motie-Van der Ham c.s. over inzetten van de ruilgronden binnen de ehs (30825, nr. 21) en 2 andere motiesPagina 2963-2963

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 135 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Goedkeuring
van de op 9 juli 2008 te Brussel totstandgekomen Protocollen bij het
Noord-Atlantisch Verdrag inzake de toetreding van de Republiek Albanië
en de Republiek Kroatië (Trb. 2008, 162) (31590).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer De Roon (PVV):Voorzitter. De uitbreidingsdrift van sommige lidstaten van de NAVO heeft
gisteren een gevoelige nederlaag geleden doordat in de NAVO-raad in Brussel
de plannen voor toetreding van Oekraïne en Georgië tot het bondgenootschap
naar de prullenbak zijn verwezen. Op de NAVO-top in Boekarest eerder dit jaar
was er nog sprake van "toetreding ooit" van deze landen. De gebeurtenissen
sinds het voorjaar hebben laten zien dat dat "ooit" heel ver weg moet liggen,
zeg maar in het Land van Ooit.Is de toekomst van de NAVO wat het niet toetreden van Oekraïne en
Georgië betreft vooralsnog verzekerd, vandaag gaat het over de vraag
of Albanië en Kroatië moeten toetreden. De NAVO vormt sinds haar
oprichting in 1948 een politiek-militair trans-Atlantisch bondgenootschap
van onafhankelijke staten met als doel de veiligheid van de lidstaten te verzekeren
en het grondgebied van de deelnemende landen te beschermen.
Aan die kern hecht de PVV veel waarde. Ook nu het meer dan 60 jaar geleden
is dat de laatste oorlog op West-Europees grondgebied heeft plaatsgevonden,
is het nog steeds bepaald niet ondenkbaar dat NAVO-landen in een militair
conflict verwikkeld raken. Aan de oostkant hebben wij het opkomende Russische
rijk. Wij hopen dat de verstandhouding met dat rijk nooit tot oorlog zal leiden,
maar het is een onzekere factor. In het zuidoosten liggen islamitische landen
waar krachtige actoren werkzaam zijn die de Westerse landen niet goedgezind
zijn. Ik denk aan Iran, dat een bedenkelijk nucleair programma heeft en dat
over Shahab-4- en Shahil-raketten beschikt met een bereik tot ver in Zuidoost-Europa.
De kracht van het trans-Atlantisch verbond ligt naar onze mening voor een
niet-gering deel in de band met de Verenigde Staten en niet in de uitbreiding
met landen gelegen in de weke onderbuik van Europa.De PVV is groot voorstander van de NAVO. Wij vinden dat de waarden van
het bondgenootschap behouden moeten blijven. De glans is er echter wat vanaf.
Het zou veel beter zijn om de diamanthardheid van de NAVO te versterken in
plaats van er afbreuk aan te doen. Als iets (tot op zekere hoogte) goed werkt,
betekent dat niet dat het beter gaat werken of zelfs even goed blijft werken
als je het groter maakt. In de EU hebben wij al gemerkt hoe een ongebreidelde
vergroting juist afbreuk doet aan de kracht en het bestaansrecht van een organisatie.
Waren wij met de EU ook maar gestopt bij twaalf landen. Dan hadden wij nu
niet met dat verschrikkelijke Verdrag van Lissabon gezeten.Hiermee raak ik aan de kern van de reden waarom de PVV geen voorstander
van uitbreiding van de NAVO is. In artikel 5 van het NAVO-verdrag staat dat
wanneer een lid van de NAVO wordt aangevallen, andere leden dit zullen zien
als een aanval op henzelf. De overige landen zijn dan verplicht het aangevallen
land bij te staan. Die garantie moet overeind blijven staan. De besluitvorming
binnen de raad gebeurt op basis van eensgezindheid en met algemene stemmen.
Er is geen stemming of beslissing bij meerderheid. De raad neemt beslissingen
over alle aspecten van activiteiten van de NAVO. Ieder aan de raadstafel vertegenwoordigd
land behoudt volledige soevereiniteit en verantwoordelijkheid voor zijn beslissingen.
Door de NAVO verder uit te breiden, wordt de besluitvorming in de toekomst
mogelijk bemoeilijkt. Ieder lid kan in principe een besluit van de NAVO tegenhouden.
Hierdoor kan het voorkomen dat belangrijke beslissingen worden tegengewerkt
door slechts een of enkele lidstaten. Bij de NAVO dient wat ons betreft niet
te gelden: hoe meer leden, hoe meer vreugd. Besluitvorming kan door het binnenhalen
van steeds meer leden in het gedrang komen. Door de NAVO verder uit te breiden,
wordt deze kans alleen maar vergroot en hierdoor kan de NAVO op termijn ook
moeilijk bestuurbaar worden. Als het eenmaal zo ver komt, is het te laat.
Verwordt dan ook deze organisatie, net als de Europese Unie, tot een bureaucratische
organisatie waarin zal worden geprobeerd om vetorechten van lidstaten af te
snoepen omdat het systeem anders niet werkt of krijgen wij dan discussies
over een NAVO van twee snelheden? De NAVO is ons te dierbaar om in dat soort
situaties verzeild te willen raken.Als wij kijken naar de landen zelf waarom het gaat, Kroatië en Albanië,
en de regio waarin ze zijn gelegen, worden wij daarvan ook niet echt enthousiast.
Laat ik vooropstellen dat wij deze landen en hun bevolking een toekomst in
vrijheid en welvaart, kortom, het allerbeste, toewensen. Maar dat daartoe
Nederland zijn steun zou moeten verlenen aan een NAVO-lidmaatschap van die
landen, daarin kunnen wij ons niet vinden. Weliswaar is er sinds de jaren
negentig van de vorige eeuw het nodige verbeterd in de veiligheidssituatie
in die regio, maar kwetsbaar blijft ze in onze ogen nog steeds. Dat Nederland
zich onder die omstandigheden moet verbinden om deze landen bij te staan als
daar onverhoopt de vlam in de pan slaat, vinden wij niet noodzakelijk.De vraag of deze staten in voldoende mate hebben voldaan aan de gestelde
voorwaarden voor toetreding, is wat ons betreft niet doorslaggevend.De heer Van Dam (PvdA):De heer De Roon heeft net gezegd dat de besluitvorming binnen de NAVO
plaatsvindt in de Noord-Atlantische Raad. Wanneer vond de Noord-Atlantische
Raad plaats waarin werd besloten over de toetreding van Kroatië en Albanië?De heer De Roon (PVV):De besluitvorming daarover verloopt langs andere trajecten. Ons gaat het
erom dat besluitvorming binnen die raad moet plaatsvinden met alle landen.
Wij zijn van mening dat je per definitie meer risico neemt dat er problemen
zullen ontstaan, naarmate je er meer landen bij betrekt.De heer Van Dam (PvdA):Dan zal ik het antwoord geven. Die Noord-Atlantische Raad vond in april
jongstleden plaats. Het besluit is dus al genomen. Wat heeft de heer De Roon
toen aan de minister meegegeven als standpunt van de PVV-fractie?De heer De Roon (PVV):Ik zat toen niet op dit dossier, dus ik heb toen niets meegegeven. In
ieder geval spreken wij nu over de goedkeuring van de protocollen die de toetreding
moeten faciliteren. Dit vinden wij dus het juiste moment om onze stem te laten
horen en te laten weten dat wij uitbreiding niet wensen.De heer Van Dam (PvdA):Daarmee zijn wij precies bij het punt dat ik wil maken. Dit is namelijk
niet het juiste moment. De heer De Roon had een halfjaar geleden,
toen de minister naar die Noord-Atlantische Raad ging, tegen de minister moeten
zeggen dat hij tegen de uitbreiding was. Dat heeft de heer De Roon niet gezegd,
noch iemand anders van zijn fractie. Hij heeft dus goedgekeurd dat de Nederlandse
regering ging instemmen met de uitbreiding van de NAVO met Kroatië en
Albanië. Dat heeft hij toen goedgekeurd. Het enige waarover wij nu spreken
is de formalisering van dat besluit, namelijk dat het wordt vastgelegd in
wetgeving. Hij staat hier dus een halfjaar te laat, op het totaal verkeerde
moment. Hij begrijpt kennelijk niet eens hoe dit werkt.De heer De Roon (PVV):De heer Van Dam vindt het blijkbaar te laat. Wij vinden het precies op
het juiste moment want dit is het moment waarop de zaak zijn beslag gaat krijgen.
De bedoeling is dat deze landen toetreden tijdens het 60-jarige bestaan van
de NAVO, begin volgend jaar. Wij willen dat niet en wij willen dat op dit
moment op deze manier kenbaar maken.De heer Van Dam (PvdA):Het gaat er niet om of ik het te laat vind. Het gaat erom of het op tijd
is. Het is niet op tijd want het besluit is een halfjaar geleden genomen.
De heer De Roon had een halfjaar geleden zijn tegenstem kenbaar moeten maken.
Dat heeft hij toen niet gedaan. Toen heeft hij ingestemd met de lijn van de
regering dat deze landen lid mogen worden. Een halfjaar later beweert hij
het totaal tegenovergestelde, is hij 180 graden gedraaid. Daarmee kan de regering
natuurlijk niets, maar het belangrijkste is dat hij gewoon te laat is met
dit standpunt. Hij had er een halfjaar geleden mee moeten komen, want nu kan
het niet meer.De heer De Roon (PVV):Ik breng ons standpunt niet naar buiten op het moment dat een woordvoerder
van de PvdA-fractie dit wenselijk acht of vindt dat dit te vroeg of te laat
is. Wij doen dat op het moment dat wij dat zelf willen. Dat moment is vandaag.Ik was gekomen bij het punt dat wij ook vanuit een ander perspectief de
nauwe banden met landen als Kroatië en Albanië helemaal niet zo
aantrekkelijk vinden. Het zijn allemaal wel geen toetredingscriteria, maar
toch is wat ik ga zeggen een manier waarop wij die landen bekijken en waarderen.
Wij vragen ons af of wij ons daarmee willen verbinden. Kroatië staat
op de 62ste plaats van de corruptie-index 2008. Zelfs Bhutan en Jordanië
zijn minder corrupt. Is dat nu een land waarmee Nederland een verbond moet
aangaan? De PVV-fractie vindt van niet. Albanië is al helemaal een ramp.
Het is een maffiarepubliek en staat zelfs op de 85ste plaats van de corruptie-index,
zelfs onder Saudi-Arabië. Is dat dan een land waar wij een artikel 5-verplichting
mee willen aangaan? Wat ons betreft niet.De PVV is volledig tegen toetreding van Albanië en Kroatië tot
de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie. Wij vinden dat de thans voorliggende
vraag van goedkeuring van deze protocollen verworpen moet worden. Wij zijn
van mening dat die toetreding niet in het Nederlandse belang is en ook niet
in het belang van de NAVO. De negatieve kanten ervan moeten naar onze mening
het zwaarst wegen in de besluitvorming over wat thans aan de orde is.De heer Haverkamp (CDA):Ik heb nog een vraag over de procedure. Voor ons als fractie is het praktisch
om te weten dat wanneer wij discussiëren over dit soort zaken, wij uw
standpunt wel mogen vernemen. Wij hebben hier al een debat over gehad, evenals
een schriftelijke ronde. Bij al die gelegenheden is de PVV niet op dit onderwerp
ingegaan. Waarom nu dan wel op het allerlaatste moment?De heer De Roon (PVV):Omdat wij dit het goede moment vinden om duidelijk te maken dat in het
licht van het 60-jarig bestaan van de NAVO wij niet vinden dat beide landen
moeten toetreden. Wij willen helemaal geen toetreders tot de NAVO. Georgië
en Oekraïne zijn al eerder afgestopt en wat betreft deze twee landen
willen wij dat nu verhinderen.De heer Haverkamp (CDA):Uw standpunt is mij bekend, maar waarom heeft u dat niet eerder kenbaar
gemaakt?De heer De Roon (PVV):Omdat wij dat toen niet opportuun vonden en nu wel.De heer Van Baalen (VVD):Voorzitter. Het gaat de VVD erom of landen die voor toetreding tot bijvoorbeeld
de NAVO in aanmerking komen, bijdragen aan veiligheid of dat ze alleen veiligheid
consumeren. Gesteld kan worden dat Albanië en Kroatië nu al aan
veel vredesmissies deelnemen en zo een constructieve bijdrage leveren. Deze
landen zijn door het proces van Partnership for Peace gegaan en hebben de
status van Membership Action Plan. De landen hebben zich bewezen, dus je kunt
in deze twee gevallen zeggen dat ze de veiligheid zullen doen toenemen. Daarnaast
liggen de landen in een gebied, de Balkan, dat traditioneel risicovol was.
Hoe meer landen in de Balkan die daartoe in aanmerking komen, kunnen toetreden
tot de NAVO, des te beter dat is. Als je terrorisme wilt bestrijden en je
je wilt inzetten voor vrede en veiligheid, dan zal je je dus een sterke maar
ook een uitgebreide NAVO toewensen. Want de wereld is sinds de val van de
Muur niet stil blijven staan. Wij kunnen niet meer praten over de oude, gezellige
NAVO waarin iedereen elkaar al vele jaren kende. De nieuwe NAVO heeft nieuwe
taken. Hetzelfde geldt overigens ook voor de Europese Unie. Dat is ook niet
meer die oude, vertrouwde Unie van de zes. De Unie van de 27 biedt nieuwe
uitdagingen en mogelijkheden. Zo kijken wij naar beide organisaties. Daarom
kan de VVD zich vinden in uitbreiding met de twee genoemde landen.Indien er ooit in Oekraïne consensus zou ontstaan over toetreding
van dat land tot de NAVO en dat land daarvoor klaar zou zijn, sluiten wij
Oekraïne niet uit. Hetzelfde geldt voor Georgië. Alleen, ook in
deze gevallen kiezen wij voor de stap-voor-stapbenadering die voor de landen
die nu aan de orde zijn, succesvol is gebleken.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw de voorzitter. Het besluit om Kroatië en Albanië tot
de NAVO toe te laten, moet worden beoordeeld in het licht van de grote veranderingen
in de Europese geschiedenis, niet op de laatste plaats de recente Europese
geschiedenis. Er zijn om drie redenen vraagtekens te plaatsen
bij deze beslissing. Ten eerste vanwege de veiligheidspolitiek in een groter
Europees verband. Ik doel dan vooral op de verhouding tot Rusland. Ten tweede
vanwege de toekomstige veiligheidspolitiek van de NAVO. Ten derde vanwege
de onvoltooide reeks van spanningen in de Balkan.Eerst over de Europese veiligheidspolitiek en de verhouding tot de Europese
buur Rusland. Bij het einde van de Koude Oorlog en na de instemming van Rusland
met de hereniging van Duitsland in 1991 beloofde de NAVO aan Rusland om de
NAVO niet in oostelijke richting uit te breiden. Dat is sindsdien in twee
ronden echter wel gebeurd. In 1998 werden Hongarije, Polen en Tsjechië,
voormalige leden van het Warschaupact, lid van de NAVO. In 2003 gebeurde hetzelfde
met Bulgarije, Roemenië en Slowakije. Estland, Letland en Litouwen, voormalige
leden van de Sovjet-Unie, alsmede Slovenië, voorheen een deel van de
republiek Joegoslavië, werden allemaal lid van de NAVO. Dat was een schending
van de belofte uit 1991. Net als nu met Kroatië en Albanië was er
geen directe dreiging van andere landen tegen deze Midden-Europese landen.
Waarom dan de schaarse middelen besteden aan militaire middelen? Waarom niet
eerst samenwerking zoeken op economisch terrein en daaraan de middelen besteden
in plaats van die landen zware budgettaire verplichtingen van militaire aard
op te leggen? Kortom, wat zijn de urgente militaire redenen om een derde ronde
van de militaire uitbreiding in oostelijke richting juist nu te ondernemen?Ik vraag mij af waarom de NAVO koste wat kost haar grondgebied wil vergroten
als dat tot spanningen kan leiden met de grote buur Rusland. Op de opmerking
van de SP-fractie antwoordt de regering dat Rusland in dit geval geen concreet
bezwaar heeft gemaakt. Dat is echter niet meer dan een gelukje bij een ongunstige
ontwikkeling waarin de NAVO en de Nederlandse regering ook zelf de hand hebben.
Die grote spanning werd deze zomer ernstig voelbaar bij de recente oorlog
in Georgië in augustus 2008. Rusland herinnerde de Europese landen er
hardhandig aan dat de uitbreiding van de NAVO in oostelijke richting als een
bedreiging werd ervaren. Dat is voor de onderlinge vreedzame verhoudingen
in Europa en de rest van de wereld een serieus te beschouwen feit.Dan kom ik bij het toekomstige veiligheidsbeleid van de NAVO. In de NAVO
zelf wordt erkend dat een discussie over de toekomst van het bondgenootschap
noodzakelijk is. In dat licht is het onverstandig om voordat deze discussie
is gevoerd het bondgenootschap opnieuw uit te breiden met twee nieuwe leden.
Er is opnieuw geen enkele urgentie om dat te doen. Wellicht maakt de uitkomst
van de discussie het zelfs noodzakelijk om de NAVO niet uit te breiden. Kan
de minister aangegeven waarom deze kwestie niet nog een periode van één,
drie of misschien zelfs vijf jaar zou kunnen wachten?Dan kom ik bij de spanningen op de Balkan, Kroatië en de risico's
van het NAVO-artikel 5. Kroatië was onderdeel van de republiek Joegoslavië,
die in de jaren negentig van de twintigste eeuw in een serie bloedige oorlogen
is uiteengevallen. Ook de republiek Bosnië-Herzegovina is het gevolg
van deze oorlogen, maar is vergeleken met Kroatië een stuk instabieler.
Bovendien bestaat Bosnië-Herzegovina voor een deel uit Kroaten. Door
diverse hooggeplaatste internationale functionarissen is gewaarschuwd voor
het uiteenvallen van Bosnië-Herzegovina. Het lidmaatschap van de NAVO
van Kroatië brengt het risico met zich mee dat alle leden van de NAVO
verplicht worden om op basis van artikel 5 actief militair op te treden indien
Kroatië betrokken raakt in een oorlog. Het lidmaatschap, of zelfs maar
het uitzicht daarop, kan onverantwoord gedrag van politieke leiders met zich
meebrengen. Dat is slechts een van de redenen waarom mijn fractie lidmaatschap,
of zelfs de kandidatuur daarvoor, voor Georgië een uitermate slecht idee
vindt. De risico's in Bosnië-Herzegovina op een nieuw gewapend conflict
zijn reëel. Betrokkenheid van Kroatië is dan gemakkelijk voorspelbaar.
Dat is een belangrijke reden om Kroatië nu niet op te nemen in de NAVO.
Hoe ziet de minister het potentiële gevaar dat de NAVO niet zozeer via
KFOR, maar vooral door middel van de bijstandsverplichting aan Kroatië
betrokken wordt bij dit latente, maar mogelijk openbarstende conflict? Deelt
de minister de mening dat het ook om deze reden veel verstandiger zou zijn
om pas op de plaats te maken met de uitbreiding van de NAVO?Dan kom ik bij Albanië en het gevaar van NAVO-artikel 5. Albanië
was ten tijde van de Koude Oorlog stijf neutraal in de internationale politiek.
Als gevolg van de oorlogen in voormalig Joegoslavië en met name de oorlog
om Kosovo in 1999, heeft zij besloten lid te worden van de NAVO. De instabiele
ontwikkelingen in Kosovo, dat in meerderheid bewoond wordt door etnische Albanezen,
veroorzaken het risico dat de NAVO betrokken zou kunnen worden bij nieuwe
conflicten in Kosovo. Tenslotte zou Albanië zich geruggensteund weten
door de NAVO-bepalingen van onderlinge steun en zich sterk genoeg kunnen voelen
om de etnische Albanezen in Kosovo te hulp te schieten bij problemen met de
republiek Servië of met Serviërs in Kosovo. Albanië zou ook
kunnen streven naar een Groot-Albanië. Hoe ziet de minister dit risico?
Zijn daarover afspraken gemaakt met Albanië of het daarvan afziet? Indien
ja, welke afspraken zijn dat? Het zou toch buitengewoon onverstandig zijn
dat de NAVO daarbij direct betrokken raakt? Het is vergaand te verkiezen dat
de onderlinge conflicten op de Balkan eerst definitief worden opgelost voordat
een deel van de partijen lid wordt van een militair bondgenootschap. De SP-fractie
zou graag uitvoerig van de minister een reactie krijgen op de risico's van
deze drie punten en vooral op de vraag wat het probleem zou zijn als dit lidmaatschap
nog enkele jaren wordt uitgesteld. Waarom moet het nu? Wat is daarmee gewonnen
voor de vrede in Europa?De heer Haverkamp (CDA):Voorzitter. Wij zijn aan het einde gekomen van een lang proces, dat voor
Albanië al is begonnen in 1999, toen het de MAP-status kreeg, en voor
Kroatië in 2002. Op 26 maart 2008 hebben wij in deze Kamer gediscussieerd
over de overgang van de MAP-status naar NAVO-lidmaatschap. Alleen de CDA-fractie
heeft daar toen nog enige woorden aan gewijd. Wij hebben heel duidelijk gezegd
dat wat ons betreft elk land op zijn eigen merites moet worden beoordeeld.
De regering heeft uiteindelijk ingestemd met het verlenen van het NAVO-lidmaatschap;
dat gebeurt inderdaad bij unanimiteit. Verder is er een uitgebreid wetgevingstraject
geweest. Daarin zijn de vragen van de CDA-fractie bevredigend beantwoord.
Ik wil echter in dit debat nog wel een duidelijke toezegging
van de minister dat erop zal worden toegezien dat de hervormingen die in gang
zijn gezet rondom het MAP-proces zullen worden doorgezet. Het NAVO-lidmaatschap
geeft niet alleen rechten; het geeft ook plichten.De heer Van Dam (PvdA):Voorzitter. Voor duurzame vrede op de Balkan is de toetreding van de landen
daar tot de Europese en Atlantische structuur van grote betekenis. Alle Balkanlanden
zijn daarom welkom in de NAVO. Inmiddels is zelfs Servië uitgenodigd
voor de fase van de intensieve dialoog. Met Bosnië en Montenegro wordt
die intensieve dialoog al enige tijd gevoerd, terwijl Macedonië de MAP-status
bezit en klaar is voor het lidmaatschap. Tijdens de top van april 2008 is
besloten dat Albanië en Kroatië lid mogen worden van de NAVO. Ter
voorbereiding op die top hebben wij in de Kamer op 26 maart een debat
gehouden over de inzet van de Nederlandse regering. Geen enkele fractie heeft
destijds de inzet van de Nederlandse regering om beide landen toe te laten
als lid ter discussie gesteld. Tegen de heer van Bommel zeg ik: geen enkele
fractie. De minister is derhalve naar Boekarest vertrokken met de unanieme
steun van de Kamer. Het resultaat van de top in Boekarest was, dat beide landen
lid mogen worden. Met het wetsvoorstel dat voorligt, wordt dit besluit geïmplementeerd,
niets meer en niets minder. Maar nu zijn er ineens fracties tegen dit wetsvoorstel.
Dat vind ik gek.De heer Van Bommel (SP):Ik wil de heer Van Dam op een paar zaken wijzen. Om te beginnen heeft
mijn fractie vele malen bezwaar gemaakt tegen eerdere uitbreidingen en daarbij
principiële kanttekeningen geplaatst. De heer Van Dam heeft dat zelf
overigens ook gedaan wat betreft de MAP-status voor Georgië. De discussie
daarover wordt nog in de NAVO gevoerd. Verder wijs ik de heer Van Dam erop
dat er sinds die bespreking wel het een en ander is veranderd in Europa, bijvoorbeeld
in de relatie met Rusland. Dat heeft gemaakt dat de PvdA-fractie nu ineens
voor de MAP-status van Georgië is. Ik zeg dat, om uw eigen verandering
van standpunt ook maar te laten zien. Ik wil benadrukken dat mijn fractie
in eerdere debatten, ook bij begrotingen, steeds bezwaar heeft gemaakt tegen
uitbreiding van de NAVO. Met de beperkte spreektijd maakt elke fractie zijn
eigen keuzes in de bespreking voorafgaand aan een NAVO-top. Ik veronderstel
dat de regering uitstekend op de hoogte is van ons bezwaar tegen uitbreiding
van de NAVO in algemene zin.De heer Van Dam (PvdA):Volgens mij kun je op elk moment in het traject naar toetreding tot de
NAVO zeggen dat het wel of niet het goede moment is voor het ingaan van een
volgende fase. Daarbij neem je telkens de ontwikkelingen in de afgelopen periode
mee. Dat hebben wij bijvoorbeeld gezien in de discussie over Georgië
en Oekraïne. In dit geval gaat het om iets anders; dit proces is afgerond
in april. De regering heeft voor die afronding haar standpunt en haar inzet
voor de bespreking in de Noord-Atlantische Raad aan de Kamer meegedeeld. De
inzet van de regering is, in te stemmen met de toetreding van Kroatië
en Albanië. Als je daartegen bezwaren hebt, is dat hét moment
om die bezwaren kenbaar te maken, maar dat heeft toen niemand gedaan. Ik vind
dat gek, want de minister mag na zo'n overleg veronderstellen dat hij een
unanieme Kamer achter zich heeft, die hem de opdracht geeft om in te stemmen
met het lidmaatschap van beide landen. Hij heeft zich aan die opdracht gehouden
en legt nu het wetsvoorstel voor ter implementatie. Nu ineens blijkt een deel
van de Kamer ontevreden over het feit dat de minister zich aan zijn afspraken
heeft gehouden. Dat gaat wel verder dan: "ik veronderstel dat de minister
toch wel weet hoe wij erin zitten". Waar het om gaat, is of de minister in
dit soort zaken afspraken kan maken met de Kamer. In het geval van internationale
politiek vind ik het van groot belang dat de Kamer zich ten aanzien van dit
soort definitieve beslissingen aan haar afspraken met de minister houdt, zoals
wij dat ook andersom verwachten.De heer Van Bommel (SP):Zelfs als je het uitgangspunt van chique politiek zou hanteren, laat dat
onverlet dat het iedere fractie in deze Kamer vrijstaat om rekening te houden
met ingrijpend gewijzigde verhoudingen in de wereld. Er is sprake van ingrijpend
gewijzigde verhoudingen tussen Rusland en Europa en van ingrijpend gewijzigde
verhoudingen wat betreft het standpunt van landen met betrekking tot de uitbreiding
van de NAVO. Als u daar allemaal aan voorbij wilt gaan, en als uw enige argument
hier vandaag is dat de Kamerfracties niet meer het recht hebben om een standpunt
in te nemen, omdat zij toen hun mond hebben gehouden, dan hebt u wel een heel
magere argumentatie.De heer Van Dam (PvdA):Voorzitter. Ik ben het met de heer Van Bommel eens dat er een en ander
is gebeurd sinds die tijd en dat dit feit ons allemaal noopt om de relatie
tussen de NAVO en Rusland en tussen Europa en Rusland opnieuw te bezien. Volgens
mij staat dat echter los van de vraag waar wij vandaag voor staan, namelijk
of wij het besluit dat in april is genomen om beide landen toe te laten tot
de NAVO, vandaag door middel van de goedkeuring van het verdrag ook implementeren.
Volgens mij moeten wij dat doen.Als laatste opmerking sluit ik mij aan bij de vraag van de heer Haverkamp.
Het is natuurlijk wel zo dat in beide landen nog hervormingen gaande zijn
en die moeten vooral worden doorgezet. Daar zullen wij op moeten blijven toezien.Minister Verhagen:Voorzitter. Ik dank de Kamer, niet alleen voor haar inbreng, maar met
name ook voor de voortvarende behandeling van de NAVO-toetredingsprotocollen
van Albanië en Kroatië. Het is de Kamer bekend dat in april volgend
jaar in Straatsburg de NAVO-top plaatsvindt, ook ter ere van het 60-jarige
bestaan van de NAVO. Het zou inderdaad heel mooi en goed zijn als Albanië
en Kroatië daarbij niet meer als waarnemer aanwezig zouden zijn, maar
als volwaardig lid van de partij konden zijn.Enkele woordvoerders hebben hier vandaag hun zorgen uitgesproken over
de vraag of Albanië en Kroatië klaar zijn voor lidmaatschap, of
zij hebben überhaupt bezwaren geuit tegen een mogelijk NAVO-lidmaatschap
van beide landen. Ik wil daar twee opmerkingen bij plaatsen.Ten eerste ligt vandaag de dag het accent van het NAVO-toetredingsproces
zeer sterk op de prestaties. Het is performance-based, zoals
de heer Haverkamp nadrukkelijk naar voren bracht. In het verleden, bij de
eerste uitbreidingsrondes van de NAVO, is dat heel anders geweest. In 1999
hebben overduidelijk politieke overwegingen een rol gespeeld. Polen, Hongarije,
Tsjechië werden na een geïntensiveerde dialoog – zo heette
dat toen – van nog geen halfjaar uitgenodigd om lid te worden. De tweede
uitbreiding in 2002 met de Baltische staten Slowakije, Slovenië, Bulgarije
en Roemenië, vond plaats nadat deze landen al drie jaar deel hadden uitgemaakt
van het membership action plan (MAP). Deze MAP-status hebben wij toen in het
leven geroepen om landen wat meer gestructureerd op dat eventuele lidmaatschap
en de instroming in de NAVO voor te bereiden. Dat is overigens ook de reden
geweest waarom ik zozeer hechtte aan het in stand houden van de MAP-status,
los van het feit dat wij hem nu niet wilden verlenen, voor Georgië en
Oekraïne. Albanië en Kroatië hebben welgeteld respectievelijk
negen en zes jaar deelgenomen aan dat membership action plan en zij zijn daarom
jaarlijks doorgelicht op politiek, economisch, militair, juridisch, budgettair
en veiligheidsgebied. Zij zijn daarmee langdurig intensief voorbereid op een
NAVO-lidmaatschap. Er is dus absoluut geen sprake, zoals sommigen suggereerden,
van een overhaaste uitbreiding van de NAVO.Ten tweede merk ik, in aansluiting op wat de heren Haverkamp en Van Dam
zeiden, op dat beide landen er nog niet helemaal zijn. Ik dacht dat de heer
Van Baalen daar ook nog op wees, los van het feit dat ik het met hem eens
ben dat hun lidmaatschap onze veiligheid vergroot, gelet op de bijdrage. Beide
landen zijn er in die zin niet dat zij nog niet 100% van de hervormingen
hebben doorgevoerd. Dat hebben wij ook niet beweerd. In de correspondentie
met uw Kamer heb ik eveneens aangegeven dat het hervormingsproces in Albanië
en Kroatië weliswaar op een punt is aangekomen dat de vraag zich voordoet
hoe die landen het beste gestimuleerd kunnen worden om verder tot het uiterste
te gaan met de voortzetting van die hervormingen, teneinde ook de resterende
hervormingen te voltooien. Ik gaf ook aan dat men op het gebied van corruptie,
georganiseerde misdaad en hervorming van de rechterlijke macht nog het nodige
moet doen. Albanië en Kroatië zullen dus in zijn algemeenheid ook
na toetreding tot de NAVO hun hervormingsinspanningen moeten voortzetten.De heer Van Bommel (SP):Dat is de kern van het debat dat is gevoerd in het algemeen overleg waar
de heer Van Dam naar verwees. Hij stelt, net als de heer Haverkamp, dat in
dat algemeen overleg is besproken dat de minister afgevaardigd zou worden
met steun van de hele Kamer om in te stemmen met de toetreding tot de NAVO
van Kroatië en Albanië. Dat is echter niet het geval. Uit het verslag
van het algemeen overleg blijkt inderdaad dat de minister stelt dat het hervormingsproces
met name in Macedonië en Albanië nog niet is voltooid. Hij stelt
dat er wel een punt is gekomen om verder na te denken. In dat verslag staat
helemaal niet dat hij zich gemachtigd voelt om in te stemmen met de toetreding
van beide landen.De voorzitter:Wat is uw vraag?De heer Van Bommel (SP):Kan de minister dat bevestigen?Minister Verhagen:Nee.De heer Van Bommel (SP):De lezing van de heer Van Dam is namelijk een volstrekt andere.Minister Verhagen:Voorzitter, ik ga ervan uit dat u er geen bezwaar tegen heeft dat de heer
Van Bommel nu zijn antwoord geeft op de vragen van de heer Van Dam. Op zijn
vraag aan mij, antwoord ik "nee". Aan de Kamer lag nadrukkelijk de uitdrukkelijke
wens van de regering voor om in Boekarest akkoord te gaan met toetreding van
Kroatië en Albanië tot de NAVO. Dat heb ik aan de Kamer meegedeeld
en dat lag voor. Voorts lag voor de discussie over Macedonië, Georgië
en Oekraïne. Daar ging de discussie over. Daar hebben wij een aantal
standpunten over ingenomen. Er was geen enkele twijfel over dat de regering
voorstander was van besluitvorming inzake toetreding van Kroatië en Albanië
in Boekarest.De heer Van Bommel (SP):Ik heb hier de brief van de regering en daar staat het niet in. Ik nodig
de minister uit om de brief van 4 maart 2008 te herlezen en daaruit te
citeren. Daar staat het niet in.Minister Verhagen:Ik moet zeggen dat ik het bijna lachwekkend vind. Alsof er op basis van
de stukken die de regering naar de Kamer heeft gestuurd – ik heb het
niet over dat ene verslag, maar over de stukken die wij in totaliteit ten
aanzien van Boekarest naar de Kamer hebben gestuurd – nog enige twijfel
kon zijn over de besluitvorming van de regering. De heer Van Bommel moet serieus
blijven. Dat blijf ik ook.De heer Van Bommel (SP):Ik ben volstrekt serieus. Dit is dé brief naar aanleiding van het
verzoek van de Kamer. Ik lees gewoon de eerste zin voor: "Ingevolge het verzoek
van uw Kamer voorafgaand aan ministeriële bijeenkomsten van de NAVO-raad
te worden geïnformeerd over de agenda en de Nederlandse inzet, bericht
ik u als volgt." Dat is de brief van 4 maart 2008 en daarin wordt geen
toestemming gevraagd aan de Kamer om in te stemmen met de toetreding van Kroatië
en Albanië.Minister Verhagen:De heer Van Bommel moet hier niet overgaan tot geschiedvervalsing. Hij
moet hier niet proberen te suggereren dat er enige onduidelijkheid was over
het standpunt van de regering dat zij een besluit wilde nemen bij de top in
Boekarest over de toelating van Kroatië en Oekraïne. Het verbaast
mij, met de heren Van Dam, Haverkamp en Van Baalen, dat er, terwijl er met
geen woord over Albanië en Kroatië is gesproken tijdens de debatten
ter voorbereiding van de top, nu bezwaren komen.Ik sta u uiteraard toe uw eigen opvattingen te hebben, mijnheer Van Bommel.
Ieder moment om die te uiten, is het moment dat u daarvoor kiest. Het verbaast
mij echter dat toen duidelijk was dat de Nederlandse regering in Boekarest
zou instemmen met het lidmaatschap van Kroatië en Albanië, er geen
bezwaren zijn geuit. Het staat u uiteraard vrij om dat te doen wanneer u daar
zin in hebt, maar u moet niet verbaasd zijn over de opstelling van de Nederlandse
regering.Er moeten nog verdere hervormingen worden doorgevoerd en er moet worden
toegezien op de naleving ervan. Bij mijn recente bezoek aan Kroatië heb ik de autoriteiten zeer nadrukkelijk aangespoord meer vaart te zetten
achter justitiële hervormingen, corruptiebestrijding en aanpak van de
georganiseerde misdaad. Ik ben ook van mening dat met name de monitoring van
de berechting van oorlogsmisdadigers nog niet is volbracht en dat verslaglegging
door de OVSE in dit kader een belangrijke graadmeter is voor de verdere voortgang
op dit punt. Dat is ook de reden dat bijvoorbeeld Nederland in dit kader,
dus de voortzetting van de hervormingen, zich inzet voor het openhouden van
het OVSE-kantoor in Zagreb.Er zijn inderdaad overeenkomsten tussen het NAVO-uitbreidingsproces en
het EU-uitbreidingsproces. Er zijn ook overeenkomsten tussen de NAVO en de
EU. Beide zijn een uitdrukking van een zelfde waardegemeenschap.Tegelijkertijd verschillen die organisaties als het gaat om besluitvorming,
lidmaatschap en terreinen van samenwerking. Vandaar dat ook de toetredingsprocessen
niet parallel hoeven te lopen. Je kunt nee zeggen, zoals collega Timmermans
en ik u hier ook zeer nadrukkelijk hebben gemeld, tegen het noemen van een
datum voor uitbreiding van de Europese Unie in relatie tot Kroatië, omdat
wij op tal van punten vinden dat er nog het nodige moet gebeuren. Dat staat
echter los van de vraag die wij hier nu op tafel hebben liggen naar uitbreiding
van de NAVO. De toetreding moet, zeg ik de heer Van Baalen na, zeer nadrukkelijk
ook in het belang zijn van de NAVO en van de Euro-Atlantische veiligheid en
moet de stabiliteit bevorderen.Al vele jaren is er dus ook de inzet van de NAVO, en ook van de EU, om
juist die landen op de Balkan te verankeren in de Euro-Atlantische structuren
en om daarmee ook de regio te stabiliseren. Dat is in ons aller belang, niet
alleen dat van de mensen op de Balkan, maar ook dat van de bevolking van de
huidige NAVO-lidstaten. Ik stel dus vast dat in dat kader ook de NAVO-toetreding
voor Kroatië en Albanië mogelijk en wenselijk is.De heer De Roon heeft dit keer wel namens de PVV zorgen geuit over de
mogelijkheden. Hij heeft gezegd dat nauwere banden met Albanië en Kroatië
niet in ons belang zijn en zouden kunnen leiden tot meer criminaliteit in
Nederland. Ik deel die zorgen niet. Wij zijn ervan overtuigd dat de toetreding
van beide landen bijdraagt aan veiligheid en stabiliteit op de Balkan en daarmee
ook aan verdere en noodzakelijke verbeteringen op het gebied van corruptie-
en criminaliteitsbestrijding. Dat werk is nog niet af, maar hier poneren dat
toetreding tot de NAVO de situatie in Nederland zou doen verslechteren, is
naar mijn mening volstrekt onjuist.De heer Van Bommel heeft heel andere zorgen geuit, over de invloed van
een eventuele toetreding van deze landen tot de NAVO op de relatie met Rusland.
Hij verloochent zijn ideologie niet; dat is maar goed ook, want dat moet in
zo'n debat. Ik deel zijn zorgen niet. Ik zat erbij toen...De heer Van Bommel (SP):Voorzitter, ik hoef niet alles te pikken! Dit slaat helemaal nergens op.Minister Verhagen:Is dat niet uw ideologie?De heer Van Bommel (SP):Nee. Dat weet deze minister ook heel goed. Ik breng hem ook niet in verband
met Berlusconi en andere politici waarmee de partij van de minister zich in
het Europees Parlement verwant voelt.Minister Verhagen:Waarom doet u dat dan nu? Waarom zegt u dat u het niet doet als u het
wel doet?De heer Van Bommel (SP):Nee, dat doe ik niet. U speelt dat soort spelletjes. Het gaat erom dat
er wel degelijk sprake is van een geopolitiek probleem tussen Europa en Rusland.
Dat wil de minister toch niet ontkennen? Dat speelt bijvoorbeeld een heel
belangrijke rol bij Georgië en ook op de Balkan. Waarom ontkent u dat?Minister Verhagen:Ik zat erbij, u niet, toen premier Poetin in de NAVO-Ruslandraad, toen
nog als president, in Boekarest aanwezig was en daar zijn ongenoegen uitsprak
over het NAVO-besluit ten aanzien van Georgië en Oekraïne. Over
de uitbreiding met Kroatië en Albanië heeft hij niets gezegd. Ook
daarvoor en daarna is die Russische onvrede niet gericht geweest op Kroatië
en Albanië, nog los van het feit dat niet Rusland beslist wie kan toetreden
tot de NAVO maar de landen die dat aanvragen en de NAVO-lidstaten. Dat is
iets wat hier altijd breed is gedeeld en gesteund. Het kan zijn dat u het
daar niet mee eens bent. Ik vind het echt jammer dat Albanië, dat zich
nu definitief afkeert van het communisme, niet langer op uw steun kan rekenen.
Want vroeger kon het wel op uw steun rekenen. Als niet Rusland maar Albanië
zelf er nu voor kiest om toe te treden tot de NAVO, dan kiezen wij ervoor
dat u dan niet langer steun geeft aan een land als Albanië.De heer Van Bommel (SP):Ik daag u uit om aan te tonen dat er ooit één moment is
geweest waarop mijn partij steun heeft gegeven aan het communistisch bewind
in Albanië. Doe het in tweede termijn of kom er daarna schriftelijk mee,
wanneer dan ook. Dat kunt u niet. Ook u hebt rekening te houden, niet zozeer
met het standpunt van Rusland als zodanig maar met de geopolitieke gevolgen.
Als er spanning is tussen Rusland en Europa die verder oploopt door uitbreiding
van de NAVO, de situatie op de Balkan, de situatie met Kosovo et cetera, et
cetera, kunt u daarvoor niet weglopen. Ook wij geven Rusland in dezen niet
een stem. Wij zeggen alleen: je moet je ogen niet sluiten voor de gevolgen
van je eigen besluitvorming. Dat wilt u kennelijk wel doen.Minister Verhagen:Ik sluit mijn ogen totaal niet voor de gevolgen van de besluitvorming.
Integendeel. De enige die zijn ogen daarvoor sluit, is de heer Van Bommel,
want hij ontkent dat er ontwikkelingen hebben plaatsgevonden. Hij ontkent
dat Rusland met geen woord over Albanië en Kroatië heeft gesproken.
Hij ontkent dat Albanië en Kroatië goede relaties met de buurlanden
hebben en dat zij stabiliteit in de regio juist van groot belang vinden. Als
de heer Van Bommel zegt dat stabiliteit in die regio hem ter harte gaat, zou
hij juist voor toetreding moeten zijn, want die zou daaraan een bijdrage leveren.De heer Van Bommel komt met ideeën over Groot-Albanië. Dat is
absoluut niet waar. De Albanese leiders dragen heel duidelijk uit dat het
Groot-Albanese gedachtegoed niet meer op de politieke agenda staat. Hun land
heeft zich na een lange periode van isolatie, met uitzondering van een enkel
contact, juist opengesteld voor de wereld. Juist Euro-Atlantische integratie
is de prioriteit van die regering, en niet de suggestie van
een Groot-Albanië die de heer Van Bommel wenst te wekken. De Albanese
leiders zijn daarover heel duidelijk. Toekomstige samenwerking tussen Albanese
etnische groepen in de verschillende landen zal uitsluitend mogelijk zijn
in de context van een EU-lidmaatschap. Met andere woorden, als zij beide lid
zijn van de EU, hebben zij ook op dat punt contacten. Het streven naar een
Groot-Albanië zou direct een einde maken aan de kansen op die integratie.
Daarvan zijn zij zeer goed overtuigd.Ook in het Ahtisaari-plan en in de grondwet van Kosovo – ook de
mensen in Kosovo hechten aan hun grondwet – staat zeer nadrukkelijk
dat Kosovo zich niet mag aansluiten bij andere landen. Daarover bestaat dus
geen enkel misverstand. De heer Van Bommel moet dan ook niet suggereren dat
dit een NAVO-lidmaatschap in de weg zou staan, want dan gebruikt hij valse
argumenten.Over de invloed die op dit moment door de regering-Berisha wordt uitgeoefend
op de Albanese politici in de naburige landen, Kosovo en Macedonië, kan
ik alleen maar zeggen dat die juist matigend is. Ook de Europese Commissie
heeft deze positieve rol in de voortgangsrapportage die vorige week is uitgekomen,
benadrukt. Ik zie dus geen enkel afbreukrisico op dit terrein bij een toetreding
van Albanië tot de NAVO.Ten aanzien van Kroatië geldt hetzelfde. Als ik kijk naar de mogelijkheden
die de regering-Sanader benut om actief bij te dragen aan het verminderen
van spanningen in Bosnië en Herzegovina en om regionaal constructief
samen te werken om de erfenissen van de oorlog tot een goed einde te brengen,
bijvoorbeeld ten aanzien van de terugkeer van vluchtelingen en het oplossen
van grensgeschillen, concludeer ik dat ook de NAVO-toetreding van Kroatië
een positief signaal zal zijn voor andere landen op de Balkan.Mij rest één slotvraag van de heer Van Bommel ter beantwoording.
Deze vraag gaat traditiegewijs over het strategisch concept, waarnaar hij
zeer benieuwd is. Dat ben ik ook. In het algemeen overleg ter voorbereiding
van de ministeriële bijeenkomst van de NAVO van vorige week – niet
van gisteren, zeg ik tegen de heer De Roon – heb ik gezegd dat er nog
een discussie wordt gevoerd of er überhaupt een nieuw strategisch concept
zou moeten komen. De heer Van Bommel heeft aangegeven dat wij nog niet zo
ver zouden zijn. Ik heb toegezegd om in de aanloop naar het debat van Straatsburg
de Kamer te zullen informeren over de Nederlandse inzet ten aanzien van de
wenselijkheid ervan en ten aanzien van de Declaration on Alliance Security.
Die toezegging staat nog steeds overeind, tenzij de heer Van Bommel nu het
tegendeel zou vragen.De heer De Roon (PVV):Voorzitter. Ik hoor de woordvoerders van de fracties die de regeringscoalitie
steunen, verklaren dat bij wijze van categorische verklaring alle Balkanlanden
welkom zijn in de NAVO. Een van deze woordvoerders zegt dat deze landen nog
wel op hun eigen merites moeten worden beoordeeld. Ik hoor de minister zeggen
dat een toetreding goed is, als deze maar in het belang van de NAVO is.Wij moeten alleen maar akkoord gaan met de toetreding van een nieuw land
tot de NAVO als dit ook in het belang van Nederland is. Het belang van Nederland
moet duidelijk en onbetwist zijn. Ik ben nog bepaald niet overtuigd door het
betoog van deze minister. Het komt er wat ons betreft op neer dat de NAVO
niet in een makkelijke fase van haar bestaan verkeert. Er is discussie over
de toekomst van het bondgenootschap. Deze moet zeker nog verder gevoerd worden.Ik heb in eerste termijn al gezegd dat de glans er wat af lijkt te zijn.
Wij zouden graag zien dat de glans er weer op komt. Terwijl de glans eraf
is en er geen proces is dat vooruitzicht biedt op een diamanthard bondgenootschap,
moeten wij constateren dat op twee manieren aan de poten van het bondgenootschap
wordt gezaagd. Binnen Europa wordt steeds meer gesproken over militaire samenwerking,
los van de NAVO. Met deze ontwikkeling zijn wij ook niet gelukkig. Europa
moet zich met economische zaken bezighouden en niet met militaire aangelegenheden.
Ook wordt aan de poten van de NAVO gezaagd door voorstellen tot uitbreiding
met landen die volgens ons meer risico's met zich meebrengen dan dat zij reële,
tastbare en harde voordelen in het vooruitzicht stellen. Een derde voor de
NAVO negatief aspect van de bepleite uitbreiding is dat de besluitvorming
op den duur steeds moeilijker wordt, doordat er meer leden zijn.Ik krijg de indruk dat veel partijen in deze Kamer van oordeel zijn dat
als er maar zo veel mogelijk landen uit de kwetsbare regio binnen het mandje
van de NAVO zijn gebracht, de eieren niet meer zullen breken. Dit maakte ik
ook op uit de woorden van de woordvoerder van de VVD-fractie. Ik heb daar
veel twijfels over. Ons standpunt is en blijft dat wij de toetreding van de
twee landen niet kunnen steunen.De heer Van Baalen (VVD):Het is goed om de geschiedenis te kennen. Turkije en Griekenland hebben
een roerige geschiedenis. Doordat zij beide lid van de NAVO waren, is gewapende
confrontatie voorkomen en hebben zij heel nauw samengewerkt, zeker de laatste
jaren. NAVO-lidmaatschap was dus een voordeel. Hoe ziet de heer De Roon dit
bij de Balkan?De heer De Roon (PVV):Gedurende het bestaan van de NAVO zijn er heel wat pijnlijke momenten
geweest in de verhouding tussen Turkije en Griekenland. Schermutselingen dreigden
uit te breken of hebben daadwerkelijk plaatsgevonden. Iedere keer was de verlegenheid
binnen de NAVO hiermee groot, groter en grootst. De heer Van Baalen stelt
dat het aan de NAVO te danken is dat het allemaal niet erger geworden is.
Dat vraag ik mij af. Ik denk ook niet dat de heer Van Baalen dit kan aantonen.
Ik vraag mij dit af, omdat je evengoed kunt redeneren dat onder invloed van
grote belanghebbende spelers tijdens de Koude Oorlog Griekenland en Turkije
de schermutselingen niet hebben doorgezet. Met andere woorden: de afweer die
noodzakelijk was in het belang van een verdediging tegen de landen van het
Warschaupact heeft zwaarder gewogen dan dat aan Turkije en Griekenland de
ruimte is geboden om hun geschil zo ver mogelijk uit te vechten. Het is dus
niet het bestaan van de NAVO dat heeft gewaarborgd dat de schermutselingen
tussen de landen niet in een heel grote oorlog zijn ontaard. Naar mijn idee
is het meer het geopolitieke belang van de NAVO tegenover Rusland in Koude
Oorlogstijd geweest dat de NAVO geen uitbraak van een oorlog op grote schaal
tussen NAVO-landen kon gebruiken. Naar mijn idee is de druk van de NAVO-partners
zeer belangrijk geweest, in het belang van de geopolitieke verhouding jegens
het Oostblok. Het is niet aan het bestaan van de NAVO te danken
dat deze twee lidstaten hun schermutselingen vrij beperkt hebben gehouden.
Maar dat is nu anders, want waar zijn nu die grote dreigingen van buitenaf?
Dat is allemaal veel diffuser. Zoals gezegd, de NAVO zelf heeft ook niet meer
de glansrol die zij in het verleden had. Als je kwetsbare partners binnenhaalt,
is het geenszins een uitgemaakte zaak dat er dan ook geen strijd meer tussen
de nieuwe, door ons ongewenste lidstaten kan ontstaan.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. De minister schreef in maart 2008 dat de hervormingen in Albanië
niet voltooid waren. Hij erkent nu dat zij nog steeds niet voltooid zijn.
De vraag dringt zich op – ik heb getracht, die vraag in eerste termijn
te stellen – waarom er dan nu die urgentie is. Waarom kan er niet gewacht
worden met de toetreding van Albanië? De stabiliteit in de regio staat
wel degelijk ter discussie, ook als het om Albanië gaat. Weliswaar kan
er van alles worden beloofd met betrekking tot Kosovo, maar hoe zit het met
Kosovo zelf? Hoe zit het met de Kosovo-Albanezen? Hoe zit het met de risico's
van dit project, dat buitengewoon breekbaar is, met een onafhankelijkheid
die niet door iedereen wordt erkend, een mogelijke scheiding van het deel
waar de Serviërs zitten en het deel waar de Kosovo-Albanezen zitten?
Hoe kun je zeggen dat er in die regio juist op dat breekpunt sprake is van
stabiliteit? Los daarvan moet je je afvragen of het bestuur van Albanië
wel klaar is voor een dergelijke belangrijke stap. Met wat voor bestuur krijgen
wij te maken in Albanië? Wat is er nu? Er is corruptie en georganiseerde
criminaliteit. Dat is aan de macht in Albanië. Zo'n staat toelaten tot
de NAVO is vragen om problemen.Voorzitter. Ik heb verwezen naar de spanning tussen Kroatië en een
deel van Bosnië-Herzegovina, waarbij artikel 5-situaties kunnen ontstaan.
Dat is een volstrekt andere verhouding dan die tussen Turkije en Griekenland,
omdat daar juist het deel dat niet in de NAVO zit zich kan gaan roeren. Kroatië
kan zich dan gerechtigd en gesteund voelen door de NAVO vanwege artikel 5.
Die situatie moet je niet uitlokken. Daarom is ook die toetreding ongewenst.Voorzitter. Ten slotte het strategisch concept. De minister blijft maar
benadrukken dat er nog gediscussieerd moet worden over de vraag of er een
discussie moet komen. Ik stel vast dat de secretaris-generaal van de NAVO
die discussie gewoon al begonnen is. Ik stel ook vast dat een aantal leden
van de parlementaire assemblee van de NAVO die discussie wil voeren. Die discussie
komt. Ik weet dat Nederland die discussie wil uitstellen, zodat het heel lang
kan wachten met het innemen van een eigen standpunt. Ik roep de regering op,
haar standpunt over de toekomst van de NAVO te bepalen, zodat de Kamer daarover
kan discussiëren. Wanneer wij niet weten wat de missie van de NAVO in
de toekomst is, is het überhaupt onverstandig om over te gaan tot uitbreiding.Minister Verhagen:Voorzitter. De heer De Roon stelt dat ik hem niet overtuigd heb. Dat verbaast
mij niet helemaal, want als hij tegelijkertijd zegt dat de PVV tegen de toetreding
was, is en zal blijven, dan is hij ook niet te overtuigen. Anders staat niet
bij voorbaat vast dat je hoe dan ook tegen toetreding blijft.Voorts stelt de heer De Roon in zijn eerste termijn dat hij tegen is omdat
uitbreiding niet ten koste mag gaan van de NAVO. Dat zijn letterlijk zijn
woorden. Daarvoor, in zijn woorden, "was de NAVO hem te dierbaar". Als ik
in respons daarop zeg dat de toetreding in het belang van de NAVO moet zijn
en ook is, dan stelt hij in tweede termijn dat het hem daar helemaal niet
om gaat, want dat het in het belang van Nederland moet zijn. Los van het feit
dat wij de NAVO zijn – Nederland is onderdeel van de NAVO – heb
ik ook gezegd dat het ook in het belang moet zijn van de Euro-Atlantische
veiligheid en de stabiliteit. Met andere woorden: het is in het belang van
Nederland als er op de Balkan stabiliteit is. Het is in het belang van Nederland
als wij de veiligheid in Europa vergroten. Het is in het belang van Nederland
indien, zoals de heer Van Baalen terecht in eerste termijn opmerkte, er een
grote bijdrage is van deze landen in NAVO-missies elders.Ik zal op dit punt een aantal voorbeelden geven. Op dit moment levert
Kroatië militairen aan negen VN-vredesmissies. Er is juist een groeiende
deelname, ook van Kroatische militairen, aan de NAVO-missie in Afghanistan.
De heer De Roon was er juist een groot voorstander van dat NAVO-landen en
andere landen hun verantwoordelijkheid namen. Er is juist een grote, sterke
groei van de deelname van Kroatische militairen. Dat is ook zo bij EU-missies,
zoals die in Tsjaad, waarvan eenieder in deze Kamer, ook de heer De Roon,
voorstander was. De Kroatische minister heeft bekendgemaakt dat Kroatië
aan die missie gaat deelnemen. Men levert dus wel degelijk een bijdrage aan
onze belangen. Ook Albanië levert een bijdrage, bijvoorbeeld aan ISAF
en Operation Iraqi Freedom. De heer De Roon was van die operatie een voorstander,
anderen in deze Kamer niet helemaal, althans nu. Ook in Tsjaad levert Albanië
een duidelijke bijdrage en in een land als Irak is het nog steeds een grote
troepenleverancier.De heer De Roon (PVV):Het is heel fijn dat de minister even een opsomming geeft van de gevallen
waarin deze landen hun beste beentje hebben voorgezet, zij het een klein beentje.
Het is echter nog geen redenatie die steekhoudend onderbouwt dat die landen
lid moeten worden van de NAVO. Daarbij gaat het er uiteindelijk alleen maar
om wat het Nederlandse belang is. Het Nederlandse belang is wat mij betreft
lidmaatschap van een NAVO die diamanthard is en een diamantharde NAVO is niet
een NAVO waarvan landen lid zijn die in risicovolle gebieden en situaties
zitten. Dat deze landen buiten de NAVO op bepaalde aspecten goed bijdragen
aan onze belangen is prachtig, maar nog geen argument om te zeggen dat zij
dús maar lid moeten worden van de NAVO.Minister Verhagen:Ik heb in eerste termijn zeer nadrukkelijk aangegeven dat hier geen sprake
is van een overhaaste uitbreiding, maar dat men negen en zes jaar lang het
nodige heeft gedaan op het punt van de hervormingen, zoals die op het punt
van defensie. Daardoor kan men een bijdrage leveren aan de veiligheid op de
Euro-Atlantische sectoren en aan onze eigen veiligheid. Ik heb gezegd dat
het in ons belang is. De heer De Roon kan iets anders vinden, maar dan staat
hij buiten de wereld. Het is in ons belang dat er stabiliteit is op
de Balkan. Wij hebben gezien wat het voor Nederland betekende toen daar geen
stabiliteit was, toen er oorlog was op de Balkan. Dat hebben wij gezien, met
de stromen vluchtelingen, met de ellende die zich in onze eigen achtertuin
afspeelde. Dit zal juist een bijdrage leveren aan stabiliteit in onze eigen
regio en dat is in het belang van de Nederlandse burger.De heer De Roon (PVV):Stabiliteit op de Balkan is een prachtig belang. Wij zullen ons daar als
PVV zeker nooit tegen uitspreken, maar wij zijn niet van oordeel dat Nederland
zich moet verbinden aan het zo nodig ondernemen van militaire actie ter bescherming
van landen als Kroatië en Albanië, die niet zo stabiel zijn dat
je mag verwachten dat zij geen onverantwoorde of roekeloze acties gaan ondernemen.
Wij willen het gewoon op dit moment niet, wij vinden het een risicofactor.
Uiteraard heb ik ook oog voor het argument van de minister dat het kan bijdragen
aan stabiliteit, maar de risicofactoren zijn op dit moment te groot om tot
de conclusie te komen dat die landen dús maar lid moeten worden van
de NAVO.Voorzitter: GerkensMinister Verhagen:Ik schat de risicofactoren geheel anders in. Ik denk juist dat er geen
risico is dat zij juist de NAVO-lidstaten in gevaar zullen brengen. Integendeel,
toetreding zal een grote bijdrage leveren aan onze eigen stabiliteit en veiligheid.De heer Van Bommel heeft niet goed geluisterd toen hij stelde dat ik niet
gesproken heb over de situatie in Kosovo. Hij zei dat het misschien moge zijn
dat in Albanië de Groot-Albaniëgedachte opgeheven was, maar dat
dat in Kosovo niet het geval was. De inwoners van Kosovo zijn gebonden aan
de Kosovaarse grondwet en ik heb daaruit geciteerd. Daarin staat letterlijk
dat Kosovo zich niet mag aansluiten bij andere landen. Met andere woorden,
niet alleen wijst Albanië het af, in de Kosovaar­se grondwet is ook
verankerd dat het land niet mag toetreden tot andere landen.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Kosovo is een onafhankelijke staat, maar dat is het nog maar
blauwe maandag. Het land heeft wel een grondwet, maar het is volstrekt onduidelijk
of men zich daaraan zal houden. De kans dat Kosovo uiteenvalt in twee delen
is helemaal niet denkbeeldig. Ik vind het dan ook een beetje prematuur en
erg optimistisch om te veronderstellen dat de grondwet van deze zojuist opgerichte
staat de komende jaren leidend zal zijn. Dat men dan ook nog kan zeggen dat
wij garanties hebben, vind ik al helemaal vreemd. De stabiliteit is daar ver
te zoeken.Minister Verhagen:Dat er in Kosovo het nodige te doen is, ontken ik niet, maar dat het uiteenvallen
van Kosovo in twee delen zou leiden tot een Groot-Albanië is mij niet
geheel duidelijk.De heer Van Bommel (SP):Ik wees op deze mogelijkheid, omdat die een bedreiging is voor de stabiliteit
van Kosovo en daarmee alle factoren onzeker worden, ook de grondwettelijke
verplichting.Minister Verhagen:Juist daarom is het van belang om bij te dragen aan de stabiliteit op
de Balkan. Juist daarom heeft de Europese Unie een EULEX-missie in Kosovo.
Juist daarom hebben wij de NAVO-operatie KFOR in Kosovo. Juist daarom is het
van groot belang dat je landen als Albanië, die juist een matigende en
stabiliserende invloed op deze regio hebben, betrekt bij de Euro-Atlantische
structuren, dat je die daarin verankert. Als uw stelling is dat toetreding
van Kroatië en Albanië leidt tot destabilisering van deze regio,
werp ik dat verre van mij. Ik zal u dan nooit kunnen overtuigen al praten
wij hier tot twaalf uur vannacht.De heer Van Bommel (SP):Dat zullen wij zeker niet doen. Het overtuigen zit er ook niet in. Wij
zullen de ontwikkelingen moeten afwachten. Zeker wat Kosovo betreft denk ik
dat wij nog veel langer op stabiliteit moeten wachten dan wij nu vermoeden,
ondanks het feit dat ook mijn fractie de inspanningen van EULEX en van de
NAVO in Kosovo steunt, want de stabiliteit van Kosovo is wat ons betreft veel
meer waard dan de toetreding van Albanië tot de NAVO.Minister Verhagen:Voorzitter. De heer Van Bommel heeft ook opmerkingen gemaakt over het
strategisch concept. Met zijn voornemen om daarover in de parlementaire assemblee
en hier te praten, komt er nog geen nieuw strategisch concept. Met andere
woorden, de ministers zullen in eerste instantie moeten besluiten of er een
nieuw strategisch concept komt. Ik heb de Kamer toegezegd dat, indien dat
het geval zou zijn, de Nederlandse regering de Kamer daarover zal informeren.
Naarmate de heer Van Bommel er meer over praat, neemt de realiteit daarvan
niet toe. Als hij erover wil praten: prima. Het staat de heer Van Bommel en
de SP vrij om hierover een debat te beginnen op basis van hun standpunten,
maar vooralsnog is voor de Nederlandse regering het huidige concept van de
NAVO het uitgangspunt voor haar handelen.VerhagenVoorzitter. Mij rest nog de meerderheid van deze Kamer te bedanken voor
haar steun aan de besluitvorming van de Nederlandse regering om Albanië
en Kroatië toe te laten tot de NAVO. Deze steun verbaast mij op zichzelf
niet, aangezien ik de Kamer reeds op 11 april heb meegedeeld welk besluit
in Boekarest is genomen. Ook toen kwam er geen reactie van de Kamer. Dus de steun van de overgrote meerderheid van de Tweede Kamer verbaast
mij niet, maar ik ben er wel blij mee.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, dinsdag over het wetsvoorstel te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 17.05 uur tot 18.45 geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-2968-2978.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl