Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Noorman-den Uyl houdende vaststelling van een wet inzake ondersteuning van alleenstaande ouders bij arbeid en zorg (Wet voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders) (29948)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 6402-6415

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-09-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 106, pagina 6402-6415

14-09-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29948Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 14 september 2005)Pagina 6369-6369
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Noorman-den Uyl houdende vaststelling van een wet inzake ondersteuning van alleenstaande ouders bij arbeid en zorg (Wet voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders) (29948)Pagina 6402-6415
Regeling van werkzaamheden (woensdag 14 september 2005)Pagina 6385-6386
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de rechtsbijstand houdende aanpassing van het inkomens- en vermogensbegrip aan het fiscale inkomens- en vermogensbegrip (29685)Pagina 6393-6400
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 6 september 2005 over ziekenhuiszorgPagina 6400-6402
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring en uitvoering van de op 17 december 1991 te München tot stand gekomen Akte tot herziening van artikel 63 van het Verdrag inzake de verlening van Europese octrooien van 5 oktober 1973 (Trb. 1992, 47), het op 1 juni 2000 te Genève tot stand gekomen Verdrag inzake octrooirecht (Trb. 2001, 120), het op 17 oktober 2000 te Londen tot stand gekomen Verdrag inzake de toepassing van artikel 65 van het Verdrag inzake de verlening van Europese octrooien van 5 oktober 1973 (Trb. 2001, 21) en de op 29 november 2000 te München tot stand gekomen Akte tot herziening van het Verdrag inzake de verlening van Europese octrooien (Trb. 2002, 64) (29874)Pagina 6369-6385
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 7 september 2005 over de verkoop van Novio aan de Haagsche Tramweg Maatschappij (HTM)Pagina 6386-6390
Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van de Auteurswet 1912 ter implementatie van richtlijn nr. 2001/84/EG van het Europees Parlement en van de Raad van de Europese Unie van 27 september 2001 betreffende het volgrecht ten behoeve van de auteur van een oorspronkelijk kunstwerk (PbEG L 272) (29912)Pagina 6390-6393
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 14 september 2005)Pagina 6415-6416

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het Voorstel van wet van het lid Noorman-den Uyl houdende vaststelling van
een wet inzake ondersteuning van alleenstaande ouders bij arbeid en zorg (Wet
voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders) (29948).(Zie vergadering van 15 juni 2005.)De algemene beraadslaging wordt hervat.Voorzitter: Klaas de VriesDe voorzitter:Wij gaan beginnen aan de tweede termijn. Ik wil de medewerkers van mevrouw
Noorman en de staatssecretarissen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en
van Financiën hartelijk welkom heten.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Voorzitter. Mijn fractie heeft bij behandeling van dit wetsvoorstel in
eerste termijn al veel positieve woorden gesproken. Het is wat ons betreft
nog steeds een heel mooi voorstel, dat alleenstaande moeders in de bijstand
aanzet om te gaan werken op een zodanige manier dat werk loont. Ik hoop ook
dat het voorstel tot een mooie wet wordt. In eerste termijn was sprake van
steun van een zeer groot deel van de oppositie en een aantal kritische vragen
van de coalitiepartijen. Ik heb geconstateerd dat de indiener ondertussen
veranderingen heeft aangebracht en dat er nu een breed maatschappelijk draagvlak
is. Nu komt het aan op de politieke steun.De indiener is met haar wijzigingen ook tegemoetgekomen aan een aantal
bezwaren dat mijn fractie in eerste termijn heeft geuit. Zo is het schrappen
van scholing en voorzieningen door de indiener positief. De onduidelijkheid
wie er recht op heeft en het bezwaar dat voor deze groep alleenstaande ouders
een bevoorrechte positie zou ontstaan ten opzichte van andere groepen in de
bijstand, zijn hiermee weggenomen. Ook is er een beter evenwicht gekomen inzake
de vraag of er geen onrecht zou worden gedaan aan de gemeentelijke verantwoordelijkheid
om te besluiten of iemand al dan niet behoefte heeft aan scholing. Het blijft
mogelijk om middelen aan het werkdeel toe te voegen in de Wet werk en bijstand.
Dat is wat mijn fractie betreft de juiste weg.De alimentatie blijft buiten beschouwing. Ik snap dat wel. Ik herinner
mij dat met name de VVD-fractie daarvan een zwaar punt heeft gemaakt. Ik ben
benieuwd hoe zij die verandering interpreteert.De invoeringsdatum is het derde punt dat is veranderd. Eerlijkheidshalve
moet ik zeggen dat mij de invoeringsdatum van 1 januari 2006 onmogelijk
lijkt, als ik zie dat wij eerder behandelde wetsvoorstellen ook al niet per
die datum kunnen laten ingaan. De datum van 1 januari 2007 lijkt redelijk.
Ik krijg hiervan graag nog eens een bevestiging van de indiener.Ik heb nog een aantal vragen. In de brief van 6 september heeft de
indiener het in tabel 1 over de raming. De indiener schrijft "hieruit
blijkt dat de potentie om de bijstand te verlagen vele malen hoger is dan
door de staatssecretaris uiteengezet". Ik wil graag een nadere toelichting
op die zin. Ik zie wel de cijfers over de participatiegraad, maar ik wil graag
nog eens van haar horen op grond waarvan zij tot de conclusie komt dat de
potentie om de bijstand te verlaten vele malen hoger is dan door de staatssecretaris
is beargumenteerd. Ik vraag dit omdat het over de feitelijke situatie gaat
en niet over de instrumenten die nodig zijn om de bijstand te verlaten.In diezelfde brief wordt bij tabel 3 over kinderopvang gesproken. Ik ga
er vanuit dat hier kinderopvang en buitenschoolse opvang wordt bedoeld. Ook
daarop hoor ik graag een toelichting.De grote groep vrouwen die nu in de bijstand zit opgesloten, verdient
een perspectief op arbeidsparticipatie. Die arbeidsparticipatie is ook dringend
nodig. Dit kabinet wil dat in 2010 65% van de vrouwen werkt. Recente
cijfers duiden eerder op een daling dan een stijging. Intensivering van het
beleid is nodig om de arbeidsmarktparticipatie te vergroten.
Dat geldt voor vrouwen in het algemeen, maar voor deze kwetsbare groep in
het bijzonder. Binnen een aantal jaren zullen wij hen zeer hard nodig hebben
op de arbeidsmarkt. Daarop moeten wij ons nu al voorbereiden. In deze Kamer
zijn er nu wel genoeg politieke conflicten geweest over alleenstaande ouders.
Het wordt tijd om concreet beleid uit te voeren. Dit wetsvoorstel kan daaraan
een zeer belangrijke bijdrage leveren. Ik hoop dan ook van harte dat het,
nu het een breed maatschappelijk draagvlak heeft, kan rekenen op een breed
politiek draagvlak in deze Kamer.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter. Toen ik de aanpassingen van het wetsvoorstel Vazalo las, was
mijn eerste gedachte: heel verstandig van mevrouw Noorman. In de eerste termijn
had de CDA-fractie een aantal kritische vragen, maar zij neigde er toch toe
om dit wetsvoorstel te steunen. In dat licht valt goed te begrijpen dat mevrouw
Noorman het wetsvoorstel op een aantal punten heeft aangepast. Zij gedraagt
zich als een lenig type, dat veel maar niet alles over heeft voor dit belangrijke
wetsvoorstel.Het is van groot belang dat de armste groep van Nederland, alleenstaande
ouders met kinderen in de bijstand, meer kansen krijgt. Zij blijven daar vaak
jarenlang in zitten. Een derde van alle ouders zit in de bijstand. Wij weten
allemaal dat driehonderdzeventigduizend kinderen opgroeien in een huishouden
dat op het sociale minimum zit. Als je een beetje een politiek en maatschappelijk
kloppend hart hebt, wil je dat soort problemen oplossen.Er zijn altijd heftige debatten over alleenstaande ouders in de bijstand.
Ook bij de WWB was dat zo. Toen ging het erom of zij wel of geen sollicitatieplicht
moesten krijgen. Uiteindelijk is er een werkbaar compromis gekomen: in principe
is er wel een sollicitatieplicht, maar je kunt ervan worden ontheven als de
zorgtaken dat noodzakelijk maken. Of deze groep uitkeringsgerechtigden nu
wel of geen sollicitatieplicht heeft, het blijft van belang dat zij worden
klaargestoomd voor de arbeidsmarkt. Het initiatiefwetsvoorstel van mevrouw
Noorman-den Uyl kan daaraan een goede bijdrage leveren. Een belangrijke aanpassing van het wetsvoorstel is dat het recht op scholing
vervalt. De bedoeling hiervan is om de CDA-fractie te prikkelen om het wetsvoorstel
te steunen en zo een meerderheid te krijgen. Overigens is het niet zo dat
er helemaal geen scholing meer plaatsvindt. Het gaat om de toevoeging van
het W-deel van de WWB, zodat er wel een extra impuls is voor scholing; "binnen
de beleidsbevoegdheid van de gemeente", zoals dat zo mooi heet. Dat lijkt
mij een redelijk compromis. Het is natuurlijk helemaal prachtig als dit voor
de CDA-fractie mede aanleiding zou zijn om het wetsvoorstel te steunen. Hetzelfde
geldt eigenlijk voor de kinderalimentatie. Daarvan zegt de indienster: gezien
de forse bezwaren en het relatief kleine aantal ouders in de bijstand die
kinderalimentatie ontvangen, heb ik besloten om dit onderdeel uit het wetsvoorstel
te schrappen. De GroenLinks-fractie kan daarmee leven. Het is een belangrijke
tegemoetkoming aan degenen die op dit onderdeel kritiek hadden. Ik zou bijna
zeggen: vol verwachting klopt mijn hart. Het maatschappelijke draagvlak is
vergroot door de invoeringsdatum een jaar verder te zetten. Gemeenten zeggen
dat zij daardoor de Wet Vazalo op een goede manier zouden kunnen invoeren.Ik had eigenlijk al geen bezwaar tegen dit wetsvoorstel omdat ik het doel
ervan bijzonder sympathiek en zeer belangrijk vind. Met de aanpassingen die
zijn aangebracht, kan ik mij niet voorstellen dat nog maar iets een waardig
afscheid van de heer Bruls als woordvoerder sociale zaken van de CDA-fractie
in de weg staat. Door de aanpassingen op drie belangrijke kritiekpunten die
de heer Bruls noemde in het debat, denk ik dat het mogelijk is dat hij om
is en dat hij als een leeuw gevochten heeft in zijn fractie om dit wetsvoorstel
er doorheen te krijgen. De CDA-fractie is immers ook van mening dat alleenstaande
ouders met kinderen in de bijstand een bijzondere positie innemen, ook in
de Wet werk en bijstand, en heeft ervoor geknokt dat bij uitzondering een
vrijstelling of een gedeeltelijke vrijstelling van de sollicitatieplicht mogelijk
is. Daarbij werd toen wel gezegd dat het van groot belang is dat deze groep
meer kansen en mogelijkheden krijgt. Ik ben ervan overtuigd dat het wetsvoorstel
van mevrouw Noorman-den Uyl dat nu voorligt, die kansen en mogelijkheden op
een goede manier kan bieden.Ik zou deze termijn willen afsluiten met een oproep aan de CDA-fractie.
Ik weet niet hoe hartstochtelijk dat nodig is. Ik ben heel benieuwd hoe de
fractie zich hier gaat opstellen. Als u het voorstel steunt mijnheer Bruls,
zal ik voor u applaudisseren en zal ik de CDA-fractie prijzen waar het om
dit punt gaat. Dat hebt u niet vaak van mij gehoord. Als u zich er nu weer
onder vandaan praat, denk ik dat u een probleem hebt. En niet alleen u hebt
dan een probleem, want daar valt nog wel overheen te komen. U staat een mooie
carrière te wachten in Venlo. Voor de alleenstaande ouders met kinderen
die wij toch graag kansen en mogelijkheden willen bieden, zou dat wel een
heel treurige uitkomst zijn van dit op zich interessante debat.De heer Blok (VVD):Voorzitter. De heer Weekers is geen burgemeester geworden, maar hij is
vanavond wel verhinderd. Hij heeft in eerste termijn een aantal lovende woorden
gesproken tegen mevrouw Noorman-den Uyl over het initiatief dat zij heeft
genomen en het doel ervan, namelijk het bieden van een betere uitgangspositie
op de arbeidsmarkt aan deze groep kwetsbare vrouwen. Hij heeft daarbij echter
ook zeer veel kritische vragen gesteld. Dat waren er blijkbaar zo veel dat
ik bij de vorige sprekers niet de verwachting heb gehoord dat de VVD-fractie
uiteindelijk in zou stemmen, in tegenstelling tot de verwachtingen die er
waren van de CDA-fractie.Ook na de wijzigingen die de indiener heeft aangebracht, zijn wij niet
overtuigd van de toegevoegde waarde van deze wet. Wij vinden dat te snel na
de invoering van de Wet werk en bijstand op een onderdeel waarvoor in deze
wet al maatregelen zijn genomen extra wetgeving wordt voorgesteld. Wij blijven
het uitgangspunt dat alleenstaande ouders ondersteund moeten worden tot hun
kinderen zestien jaar zijn, onjuist vinden. Wij zijn van mening dat de complexiteit
die ontstaat door de combinatie van de Awir en de Wet werk en bijstand zodanig
is, dat wij niet voor dit wetsvoorstel zullen stemmen. Dat laat onverlet dat
wij waardering hebben voor een collega die zich inzet om een
complex wetsvoorstel in te dienen om daarmee een goed doel te dienen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik herinner mij dat uw collega Weekers ook veel lovende woorden over het
wetsvoorstel heeft gesproken. Hij heeft benadrukt dat de VVD-fractie arbeidsparticipatie
van vrouwen in het algemeen en van alleenstaande ouders in het bijzonder wil
bevorderen. Stel dat deze wet twee jaar wordt aangehouden en de Wet werk en
bijstand al die tijd van kracht is, alsook dat de Awir geregeld is, waarbij
bovendien wellicht twaalf jaar in plaats van zestien jaar wordt opgenomen,
is er dan opnieuw met u over te praten?De heer Blok (VVD):De reden dat wij nu kritisch zijn, is dat wij het vertrouwen hebben dat
er met de Wet werk en bijstand ook voor deze doelgroep zinvolle maatregelen
genomen worden. De ontwikkelingen met betrekking tot het aantal bijstandsgerechtigden
zijn niet op lucht, maar op feiten gebaseerd. Terwijl de conjunctuur niet
echt helpt, neemt het aantal bijstandsgerechtigden namelijk, verrassend genoeg,
niet sterk toe. Om nu al te zeggen dat het over twee jaar nog wel eens slecht
zou kunnen gaan, vind ik getuigen van een sombere insteek en die deel ik dan
ook niet met u.Mevrouw Bussemaker (PvdA):De VVD heeft een soort tomeloos optimisme, als het erom gaat, mensen uit
de bijstand te krijgen. Wij hebben vanmiddag een debat met staatssecretaris
Van Hoof gehad naar aanleiding van een advies van de Raad voor Werk en Inkomen.
Daarin is breed geconstateerd dat het soms iets minder optimistisch is dan
velen van ons hopen. Je kunt dus maar beter realistisch zijn om de problemen
daadwerkelijk aan te pakken.Stel dat de situatie over twee jaar niet goed is, bent u dan bereid om
ook met realisme naar de problemen te kijken en mee te denken over een oplossingsrichting
die mevrouw Noorman nu heeft geformuleerd? Ik meende dit namelijk min of meer
te beluisteren in de eerste termijn van uw collega Weekers.De heer Blok (VVD):Ik ben erg blij dat u vindt dat de VVD optimistisch denkt over de mogelijkheden
dat mensen uit de bijstand uiteindelijk weer aan de slag komen. Dat is ook
niet irreëel. De Partij van de Arbeid zag niets in de Wet werk en bijstand,
maar toch is gebleken dat ondanks de mindere conjunctuur, het aantal bijstandsgerechtigden
niet is gestegen. Ik wil dan ook graag optimistisch blijven over die mogelijkheden
voor de bijstandsgerechtigden. Ik nodig de Partij van de Arbeid uit om in
dezen ook eens optimistisch te zijn, want optimisme en realisme hoeven elkaar
niet uit te sluiten.De heer Bruls (CDA):Voorzitter. Reeds in eerste termijn, alsook in het verslag heeft de CDA-fractie
haar sympathie uitgesproken voor de doelstellingen van het onderhavige wetsvoorstel.
Dat hebben vele anderen ook gedaan. Om misverstanden te voorkomen, herhaal
ik dat van onze zijde het streven ten zeerste gesteund wordt om via deeltijdwerk
of, nog beter, een voltijdbaan een eigen inkomen te verwerven, ook voor alleenstaande
ouders in de bijstand, wat ten goede komt aan hun kinderen. Het tegengaan
van de armoedeval is ook een argument en een ambitie, die ons aller aandacht
en inzet vragen.De nota van wijziging kunnen wij op zich heel goed steunen. Ik noem het
schrappen van het recht op scholing, waarmee er een vrije inzet mogelijk is
van gemeentelijke middelen. Dit wordt ook beoogd door de Wet werk en bijstand.
Ook noem ik het schrappen van het uitzonderen van kinderalimentatie. Die wijziging
willen wij dus wel ondersteunen.Toch moet ik zeggen dat die veranderingen voorbij gaan aan de kernvragen
die ik namens de CDA-fractie heb opgeworpen. Ik herhaal ze kort. Waarom deze
groep bevoorrechten? Dit is een levend thema bij mijn fractie. Waarom zal
dit voorstel effectief zijn? In dit kader wijs ik op de voortdurende discussie
over het aantal mensen dat vanwege dit voorstel uit de bijstand zal stromen.
Niet in de laatste plaats is een kernvraag: waarom nu? De Awir en de Wet werk
en bijstand zijn pas betrekkelijk recent ingevoerd.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U spreekt over "bevoorrechten". U kent toch nog wel de discussie
over de Wet werk en bijstand? Daarin hebben wij gezegd dat wij voor deze groep
toch een uitzondering gaan creëren voor de sollicitatieplicht. Dat valt
ook onder "bevoorrechten". Met dit doel hadden wij regelingen gemaakt.
Hetzelfde kan over de onderhavige wet gezegd worden. Het is namelijk van belang
om deze groepen mensen die moeilijk kunnen terugkeren naar de arbeidsmarkt,
een extra steun in de rug te geven. Je mag die mensen daarom toch best bevoorrechten?De heer Bruls (CDA):Hierop zou ik ontkennend willen antwoorden. Het betreft overigens een
vraag waarover ik kom te spreken. Het is namelijk een vraag die u zo ongeveer
bij elk debat stelt waar ik aan deelneem, zodat ik de vraag wederom had verwacht.
Mijn gedachte was om nu voor een laatste keer eens een andersoortig antwoord
met toch een gelijke inhoud te bedenken. Het was ons oorspronkelijke voorstel
om in de Wet werk en bijstand een recht in te bouwen, maar dat heeft het helaas
niet gehaald, mede door het ontbreken van uw steun. Als een dergelijk recht
aanwezig is, kunnen mensen een keuze maken tussen ofwel het honoreren van
de zorgplichten tegenover hun kinderen, ofwel het volledig deelnemen aan de
arbeidsmarkt om zo snel mogelijk uit de uitkeringssituatie te komen. De aanwezigheid
van een dergelijk keuzerecht voor de burger wil echter niet zeggen dat dan
de overheid verplicht is om er een passend inkomen tegenover te zetten, boven
op hetgeen waarin de bijstandswetgeving voorziet. Die logica van u heb ik
nooit begrepen; ook nu kan ik het niet anders zeggen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U zegt dat de overheid er niet toe verplicht is. Welnu, ik zie het ook
meer als een morele plicht, als je onderkent dat de groep alleenstaande ouders
met kinderen in de bijstand een groep is die zorgtaken heeft en die daar helaas
vaak alleen voor opdraait. U vindt het wél goed als wij voor deze groep
in het kader van de Wet werk en bijstand zeggen: onder bijzondere omstandigheden
gaan wij uitzonderingen voor deze groep creëren. Maar als wij dan zeggen
dat wij deze groep meer kansen en mogelijkheden geven om in betaalde arbeid
terecht te komen, dan zegt u dat u daar niet aan begint. Ik
kan die twee zaken niet met elkaar combineren.De heer Bruls (CDA):Ik constateer dat de wet anders is op dit punt dan wat u schijnbaar nu
en wat ik en mijn fractie twee jaar geleden wilden. De wet schrijft nu iets
anders voor. In die zin is het ook een wat theoretische discussie die wij
hier met elkaar voeren. Het feit blijft dat een recht niet tegelijkertijd
een plicht voor de overheid oproept. Een dergelijke logica begrijp ik niet.
Het zit ook nergens in ons rechtssysteem ingebakken dat wij het zo moeten
doen. Er is nog altijd de keuze van de ouder om hetzij het belangrijker te
vinden uit de bijstand te komen, een inkomen te verdienen en daardoor het
gezin een betere toekomst te geven, hetzij het op een gegeven moment belangrijker
te vinden de plichten als moeder of vader na te komen. Dat is overigens theorie,
want op dit moment is het afhankelijk van de goedertierenheid van een gemeentebestuur
of iemand überhaupt deze keuze kan maken. Het uitgangspunt is dat mensen
uit de uitkering geraken, wat ik op zich wel deel. Er is hierbij sprake van
een bepaalde spanning die wij als CDA-fractie heel nadrukkelijk voelen. Immers,
wij zijn er ook niet voor dat vrouwen – het zijn helaas vooral vrouwen –
ten eeuwigen dage in een uitkeringssituatie blijven. Dat is echter iets anders
dan dat je daar meteen een plicht voor de overheid aan moet koppelen. U bevestigt
eigenlijk iets wat ik van het begin af aan in dit wetsvoorstel een beetje
betreur. Het lijkt er namelijk een beetje op of wij via een omweg toch een
extra inkomensondersteuning voor een bepaalde groep aan het creëren zijn,
waarbij het vinden van werk waardoor je definitief uit de uitkering komt,
enigszins tot een secundair doel verwordt; daar ben ik tegen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik begrijp dit niet helemaal, ook al onderbouwt u nu uw standpunt theoretisch.
U zegt aan de ene kant dat u indertijd niet precies uw zin heeft gekregen
bij de Wet werk en bijstand. Nu, dat is tragisch; dat overkomt ons ook wel
eens. Wat dat betreft is dit voor u ook een goede leerschool. Echter, op het
moment dat er een voorstel komt om de positie van deze groep te verbeteren
en betrokkenen meer mogelijkheden te geven, rekening houdend met het kunnen
vervullen van de ook door u onderkende zorgtaken, dan moet u toch de soepelheid
van geest hebben om daarin mee te gaan. Immers, het is heel duidelijk dat
doorvoering ervan van uw fractie afhankelijk is. U kunt ervoor zorgen dat
deze groep meer kansen en mogelijkheden krijgt. Zo simpel is het, mijnheer
Bruls.De heer Bruls (CDA):Ik ben er niet van overtuigd dat de situatie van een man die zijn broer
mantelzorg verleent en daardoor niet op de arbeidsmarkt actief kan zijn, in
dit opzicht echt anders is dan de situatie van een ouder die zijn of haar
kind alleen moet opvoeden. Dat bedoel ik, als ik zeg dat ik niet kan meegaan
in het toekennen van een bevoorrechte positie. Dat hebben wij trouwens al
met elkaar gewisseld in de eerste termijn, zodat het argument u niet vreemd
kan voorkomen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dan gaat u dat toch ook regelen? U zegt nu dat anderen er niet mee worden
geholpen en dat u dus de groep waar u zich eveneens zulke zorgen over maakt,
dan ook maar niet helpt door daar evenmin iets voor te doen. Dat vind ik een
wat kille, vreemde redenering. U kunt ook zeggen: dit is een goede eerste
stap maar wij, het sociale CDA, willen dit eigenlijk het liefst ook voor anderen
regelen. Nu, ik wil het graag met u of uw opvolger regelen en ik weet zeker
dat mevrouw Noorman en mevrouw Bussemaker staan te trappelen om daaraan mee
te doen. Ik beveel u derhalve aan om die erfenis na te laten.De heer Bruls (CDA):De interrupties van mevrouw Van Gent zijn bijna net zo lang als een reclame
van Talpa. Ik zou iets kunnen zeggen over zappen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U moet gewoon antwoord geven, mijnheer Bruls!De heer Bruls (CDA):Ik was net begonnen met mijn betoog. Het lijkt mij het beste dat ik ook
de andere argumenten geef die ik heb gewogen. Ik heb tot nu toe alleen gezegd
dat wij geen voorstander zijn van het bevoorrechten van deze groep, althans
niet via dit voorstel. Het is misschien goed als ik de andere argumenten geef,
dan kan mevrouw Van Gent zelf beoordelen of die al dan niet adequaat zijn.Ik heb gezegd dat de Awir en de Wet werk en bijstand betrekkelijk recent
zijn ingevoerd. Beide wetten moeten voorzien in een adequate tegemoetkoming
in kosten in plaats van het geven van subsidies respectievelijk een uitkering
en in begeleiding naar werk. In dit licht komt dit wetsvoorstel simpelweg
te vroeg. Ik ben de eerste om toe te geven dat ik de wijsheid zeker niet in
pacht heb, maar een aantal zaken moet zich uitkristalliseren. De Awir treedt
zelfs pas op 1 januari 2006 in werking. De systematiek rondom kostenmaximering
zit pas in een beginstadium. Het is mijn stellige verwachting dat die ook
iets zal betekenen zowel voor deze groep als voor andere groepen.Een ander belangrijk punt dat bij ons blijft spelen, is de analyse van
de arbeidsmarktkansen en de positie van deze groep alleenstaande ouders in
de bijstand. Deze groep is zonder meer relatief omvangrijk, zowel in relatie
tot andere groepen bijstandsgerechtigden als in relatie tot andere groepen
alleenstaande ouders. Mevrouw Noorman heeft die cijfers nog eens gepresenteerd.
Wij kenden die cijfers al en die zijn inderdaad valide. Mevrouw Noorman heeft
mij er echter niet van kunnen overtuigen dat het probleem opgelost wordt door
een extra inkomensondersteuning in de vorm van een Vazalo-toeslag. De oorzaken
waarom deze groep het moeilijk heeft een betaalde baan te krijgen, zijn velerlei.
Dat heb ik al eerder gezegd en het is goed om dat nog eens te herhalen. Een
financiële prikkel is maar deels in staat om mensen duurzaam uit de uitkeringssfeer
te halen. Dat weten wij uit jarenlange ervaring en uit vele onderzoeken op
dat vlak. Persoonlijke omstandigheden, culturele verschillen, mentaliteit,
opleidings- en ervaringsniveau, kwaliteit van de dienstverlening die gemeenten
bieden om mensen naar werk te begeleiden en een bewuste keuze om zelf voor
de kinderen te zorgen, spelen evenzeer een rol. Met name dat laatste aspect
wil ik onderstrepen.In mijn beleving is de indienster in haar eerste termijn hierop op geen
enkele wijze ingegaan, laat staan dat zij een gedegen analyse daarvoor aanbiedt.
Mevrouw Noorman probeert ons met verve ervan te overtuigen dat het grote verschil
in arbeidsparticipatie tussen alleenstaande ouders in de bijstand
en andere alleenstaande ouders of groepen van alleenstaande ouders feitelijk
alleen door dit wetsvoorstel kan worden opgelost. Dat gaat er bij mij niet
in, want daarmee wordt eigenlijk gezegd dat de bijstand verantwoordelijk is
voor het verschil in arbeidsparticipatie. In mijn beleving worden hiermee
oorzaak en gevolg omgekeerd. Ik lees nergens iets over verklaringen van die
verschillen in arbeidsparticipatie. De cijfers geven die ook niet. Zij zijn
wel helder, maar bieden als zodanig geen verklaring waarom het zo is. Mevrouw
Noorman heeft mij in dezen niet kunnen overtuigen. Ik heb niet voor niets
die andere redenen genoemd, omdat naar mijn mening op de arbeidsmarkt en in
de maatschappij heel andere mechanismen spelen waardoor dit soort onwenselijke
effecten optreedt. Daaraan moeten wij iets doen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):De heer Bruls maakt een aantal belangwekkende opmerkingen over achtergrondredenen
waarom mensen in de bijstand kunnen zitten. Hij noemt echter niet het punt
van het hebben van kinderen. Sinds het midden van de jaren zeventig weten
wij dat vrouwen die kinderen hebben, vaak na een echtscheiding in de bijstand
terechtkomen en dat zij daar vaak niet meer uitkomen juist doordat zij kinderen
hebben. Daarom is voor deze groep een structurele voorziening nodig. Deze
mensen zouden als het ware een opstapje moeten krijgen. Nogmaals, dat dit
nodig is leert het onderzoek van de afgelopen twintig jaar. Mijnheer Bruls,
gaat u daar nu eens op in, want dit is de centrale kwestie die mevrouw Noorman
met haar initiatiefwetsvoorstel probeert op te lossen.De heer Bruls (CDA):Mijn centrale bezwaar is dat niet eenduidig is aangetoond dat de kwestie
alleen maar met deze voorziening kan worden opgelost. Waarom zijn andere groepen
alleenstaande ouders procentueel niet even vaak werkloos? Dat is het typische.
Er liggen dus andere oorzaken ten grondslag aan dit verschijnsel, oorzaken
die bijvoorbeeld te maken hebben met culturele verschillen. Ook sociale verschillen
kunnen van invloed zijn. Het gaat mij om het volgende. Een man verlaat zijn
vrouw en die vrouw komt vervolgens in de bijstand. Dan kun je die vrouw wel
inkomensondersteuning bieden en op die manier uit de bijstand halen, maar
uiteindelijk is dat een cosmetische ingreep. Je zou voor nog meer groepen
een uitzondering kunnen bedenken. Mensen met een deeltijdbaan kunnen een aanvulling
uit de bijstand krijgen, maar wat is er eigenlijk mis met de bijstand? Ik
wil mij daar niet negatief over uitlaten. Sterker, ik houd deze traditie en
het werk van Marga Klompé graag in ere. Wij hoeven over de bijstand
helemaal niet ontevreden te zijn. Net als de Raad van State vind ik dit argument
dus niet cruciaal.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het zou natuurlijk goed zijn als wij een wet konden behandelen waarmee
de houding van mannen werd veranderd, die dus de culturele oriëntatie
zou veranderen. Dan zou dit probleem misschien niet meer bestaan. Echter,
dat veranderen van de houding van mannen is ingewikkelder dan wat mevrouw
Noorman nu doet. Wat zij met haar wet wil, is zowel de positie van de vrouwen
als die van hun kinderen verbeteren. Ik snap u ook niet zo goed, want het
CDA heeft altijd gezegd dat ook alleenstaande ouders in de gelegenheid moeten
worden gesteld om voor hun kinderen te zorgen. Die kinderen zouden moeten
opgroeien in een verantwoorde inkomenssituatie. Dit wetsvoorstel is de enig
denkbare mogelijkheid om dat te bevorderen. Het leidt ertoe dat de genoemde
groep het doen van betaalde arbeid en het zorgen voor kinderen kan combineren.De heer Bruls (CDA):Voorzitter. Het is goed dat mevrouw Bussemaker dit zegt, want dit sterkt
mijn wantrouwen dat ik had bij de opmerkingen van mevrouw Van Gent. Kennelijk
gaat het om iets anders. Niets belet namelijk mensen in de bijstand om een
deeltijdbaan te accepteren. De inkomsten daaruit kunnen worden aangevuld met
een bijstandsuitkering. Misschien zegt mevrouw Bussemaker dat het niveau van
de bijstand veel te laag is. Dan hebben wij echter een andere discussie. Als
zij dit vindt, moet zij zeker tegen dit voorstel zijn. In dat geval zijn er
nog wel tien andere groepen te noemen die een inkomensverbetering goed kunnen
gebruiken. Het is dus van tweeën een: ofwel wij houden een debat aan
de hand van de vraag hoe wij meer mensen uit een uitkeringssituatie krijgen
en kunnen laten deelnemen aan betaalde arbeid of wij praten over de vraag
op welke manier wij de mensen van genoemde groep meer kunnen geven. Ik wijs
er in dit verband op dat de Wet werk en bijstand een duidelijke verbetering
is ten opzichte van wat wij hadden. Zelfs onder het regime van de oude Bijstandswet
zijn speciale projecten opgezet om de onderhavige groep uit de bijstand te
krijgen. Een dergelijk project is in Rotterdam met succes uitgevoerd. Het
voorbeeld wordt nota bene in de memorie van toelichting genoemd. Je kunt dus
zeggen: wij willen met name deze groep een beter inkomen gunnen. Dan hebben
wij een heel ander debat, maar dan haken wij af.Mevrouw Bussemaker (PvdA):U interpreteert mijn woorden nu wel zeer selectief. Zowel in mijn eerste
als in mijn tweede termijn heb ik gezegd dat het ons gaat om bevordering van
de arbeidsparticipatie. Dat moet echter wel gebeuren in combinatie met een
verantwoorde verdeling van de zorgtaken. Verder willen wij dat werken loont,
ook voor deze groep. De mogelijkheid van bijverdienen is maar zeer beperkt,
omdat men dat maar een halfjaar mag doen. Echter, juist deze groep is aangewezen
op deeltijdwerk en daarom moet je voor deze groep een structurele voorziening
treffen, alleen en vooral om werken lonend te maken en de arbeidsparticipatie
te bevorderen.De heer Bruls (CDA):Wonderlijk genoeg zegt u nu dat deze groep is aangewezen op deeltijdwerk.
Dit argument was twee jaar geleden voor de PvdA-fractie totaal niet overtuigend.
Toen vond men dat er iets geregeld moest worden voor de kinderopvang. Daar
had ik destijds mijn twijfels bij. Nogmaals, dan kom je te staan voor de principiële
vraag of je vindt dat deze groep moet worden uitgezonderd. Ik heb duidelijk
gezegd dat wij vinden dat dat niet moet gebeuren, althans zeker nu niet. Er
zijn andere methoden binnen de huidige WWB en straks de Awir. Men zal er nog
van versteld staan hoe na 1 januari de positie van dit soort kwetsbare
gezinnen aanmerkelijk versterkt zal zijn. Wij moeten wat verder durven kijken dan de horizon van de huidige conjunctuur.Ik blijf mijn grote twijfels houden over de effectiviteit van dit voorstel.
Ik heb al gezegd dat je eeuwig kunt debatteren over de getallen. Dat heeft
veel te maken met het moment waarop dit voorstel er ligt. Misschien heeft
mevrouw Noorman op het punt van de uitstroomgegevens meer gelijk dan de staatssecretaris.
De twijfels die de gegevens van de staatssecretaris oproepen, deel ik.Het recht op scholing en arbeidsbemiddeling is er uitgehaald, maar de
controle- en sanctiemogelijkheden zijn er niet in gefietst. Dat zou passend
geweest zijn. Ik zal het mevrouw Noorman niet kwalijk nemen; het is voor mijn
fractie ook niet het majeure punt.Ik kom op de reactie van de VNG. Leer mij de gemeenten kennen. Ik snap
waarom zij het voorstel nu wat positiever bejegenen. Zij hebben alles waar
zij last van hebben, eruit gefietst. De Belastingdienst krijgt de bureaucratie.
Ik begrijp heel goed dat de gemeenten de optie hebben omarmd om het per de
eerste van het kalenderjaar te laten ingaan, waarbij de gemeenten slechts
een taak hebben in het voeren van flankerend beleid voor de doelgroep. De
gemeenten hebben daarmee de taak gekregen die zij nu ook al hebben. Het lijkt
dus een steunverklaring van de VNG, maar eigenlijk is het dat niet.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik heb al eens gezegd dat ik het jammer vind dat de heer Bruls binnenkort
de Kamer gaat verlaten. Hij had zich bij mij vandaag onsterfelijk kunnen maken
door zijn steun voor dit wetsvoorstel uit te spreken. Dat heeft helaas niet
mogen gebeuren. Ik hoor echter wat sympathie bij hem. Eerder vandaag hebben
wij gedebatteerd over een voorstel dat wij samen bedacht hebben voor invoering
van een no-riskpremie bij jeugdwerkloosheid. De staatssecretaris vond het
daarvoor te vroeg, hij wilde de effecten afwachten. Wel wilde hij een pilot
houden. Bij dit onderwerp vindt de heer Bruls het te vroeg. Voelt hij wel
voor een pilot? Voelt hij ervoor om eerst eens te kijken of het werkt?De heer Bruls (CDA):Mevrouw Bussemaker heeft goed geproefd dat mijn fractie veel waardering
heeft voor het doel dat mevrouw Noorman met dit wetsvoorstel nastreeft. Wij
hebben daar zelf ook over nagedacht. Het is niet alleen zwart. In deze termijn
worden wij geacht ons standpunt naar voren te brengen. Dat kan wat zwart overkomen,
maar dat is zeker niet de bedoeling. Moeten wij een experiment of een pilot
starten? Wij moeten kijken hoe wetten uitwerken. Ik ben niet gelijk helemaal
enthousiast over een pilot, maar ik zou niet mijzelf zijn als ik zou zeggen
dat ik niet nieuwsgierig ben. Het hangt er dan wel vanaf welke voorwaarden
worden geformuleerd. Het is mijn eerste optie om te bezien hoe de WWB en de
Awir uitwerken. Wij moeten oppassen dat wij niet steeds nieuwe pilots starten.
Het moet allemaal wel uitgevoerd worden, dus in de bureaucratie houden wij
het probleem. Maar goed, wij zijn altijd nieuwsgierig naar goede ideeën.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Dan kunnen wij wellicht aan degenen in vak-K de suggestie doen om via
een experiment na te gaan of onderdelen van deze wet of de gehele wet uitvoerbaar
zijn. Dan weet ik wel een gemeente waar dat experiment zou kunnen plaatsvinden.De heer Bruls (CDA):Ik weet niet op welke gemeente u doelt, maar de gemeente die ik in gedachten
heb, heeft een enorm laag aantal mensen met een uitkering. Dus daar kan men
met de huidige wet klaarblijkelijk uitstekend uit de voeten. Overigens ga
ik niet over vak-K, althans niet meer na 1 oktober, en ga ik zeker niet
over initiatieven van een collega. Ik heb trouwens niet gezegd dat wij dan
maar met zo'n experiment moeten beginnen, aangezien ik er ook wel wat bezwaren
in zie. Het is dan veel verstandiger om die gedachte eerst goed uit te werken
voordat er hier een nieuwe discussie over wordt gevoerd. Wij hebben er namelijk
niets aan om elkaar te blijven vermoeien met voorstellen. Evenals de heer
Blok ben ik er in ieder geval voorstander van om eerst na te gaan hoe de wetten
die zijn ingevoerd, in de praktijk uitwerken. Wij moeten voorzichtig zijn –
dat is een heus slotwoord, ex cathedra sprekend – met wat wij, overigens
met de beste bedoelingen, over het land uitstorten. Ik leg hierbij de nadruk
op de woorden "met de beste bedoelingen", teneinde geen misverstand
te laten bestaan over de bedoelingen van mevrouw Noorman.De vergadering wordt van 20.15 uur tot 20.30 uur geschorst.De voorzitter:Voordat ik de initiatiefneemster het woord geef voor de beantwoording
in tweede termijn, wil ik graag weten of zij mondeling wordt bijgestaan door
de heer Martin van Leeuwen of mevrouw Onika Pinkus.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik voer alleen het woord, voorzitter.De voorzitter:Dat heeft u dan bij dezen.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Dat neemt niet weg dat ik zeer dankbaar ben voor de steun van deze medewerkers.Voorzitter. Ik heb er behoefte aan, nog eens duidelijk te maken waar het
mij met dit wetsvoorstel om te doen is. Het is niet de bedoeling om een doelgroep
te bevoorrechten. Ik beweer ook niet dat de WWB niet goed is. Men kan echter
constateren dat de groep alleenstaande ouders bovenproportioneel in de bijstand
is vertegenwoordigd. Het is niet toevallig dat deze groep voor 95%
uit vrouwen bestaat. Toen Marga Klompé in 1963 de Bijstandswet door
de Kamer sleepte, ging men ervan uit dat er niet meer dan zestigduizend mensen
in de bijstand zouden komen. Op het hoogtepunt waren er echter zeshonderdduizend
bijstandsgerechtigden. Het is nooit de bedoeling geweest dat de bijstandspopulatie
voor een derde uit alleenstaande ouders zou bestaan. In 1963 was echtscheiding
niet zo gewoon als nu. Gaandeweg werd het echter onvermijdelijk dat veel alleenstaande
ouders een beroep moesten doen op de bijstand.De vraag is nu of deze vierennegentigduizend alleenstaande ouders allemaal
zo ziek, zwak en misselijk zijn dat zij niet op eigen kracht de bijstand kunnen
verlaten. Dat maakt men mij niet wijs. Alleenstaande ouders willen wel werken,
maar zij hebben een beperking. Sommigen kiezen overigens voor een andere rol.
Dat is bij dit wetsvoorstel geen enkel probleem, want er is geen sprake van
een verplichting, zo zeg ik nog eens tegen de heer Bruls. Door
hun zorg voor kinderen hebben alleenstaande ouders niet de mogelijkheid om
voltijds te werken. Zij moeten hun kinderen opvoeden en daar heb je meer tijd
voor nodig dan alleen tijdens het avondeten.Ik zeg tegen de heer Blok dat dit ook geldt voor jongeren tussen de twaalf
en de zestien jaar. Alleenstaande ouders in de bijstand zijn voor het merendeel
laagopgeleid of hebben geen opleiding gevolgd en hun kinderen zitten vaak
op het vmbo. Sommige vmbo-scholen kennen in deze leeftijdscategorie een uitval
van meer dan 50%. Het is dan ook volkomen duidelijk dat deze jongeren
geen sleutelkinderen mogen worden omdat hun moeder een volledige baan moet
aanvaarden. Daarbij is het zeer belangrijk dat de alleenstaande ouder financieel
iets meer ruimte krijgt om hun kinderen op voetbal, ballet of iets dergelijks
te doen.Met dit wetsvoorstel wordt een aantal zaken tegelijkertijd geregeld. De
alleenstaande ouders worden gefaciliteerd om hun kinderen een beter bestaan
te kunnen bieden.De heer Bruls (CDA):De kenmerken die u noemt, maken precies duidelijk waar het bij mij wringt.
Het door u gesignaleerde probleem kan prima opgelost worden via scholings-
en reïntegratietrajecten. Ik begrijp niet dat u de oplossing zoekt in
inkomensondersteuning.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Dat is niet ingewikkeld. Wie niet in staat is om voltijds te werken vanwege
het opvoeden van de kinderen en de zorg is aangewezen op deeltijdwerk. Die
zal gevangen blijven in de bijstand. Iemand die 31 uur per week werkt tegen
het minimumloon is in theorie uit die bijstand. Omdat de heffingskortingen
niet worden uitbetaald, is er echter sprake van een enorme armoedeval. Uit
de beantwoording van vlak voor de zomer blijkt dan ook dat honderdvijftigduizend
ouders geen combinatiekorting of aanvullende combinatiekorting krijgen en
dat vijftigduizend ouders geen alleenstaandenkorting of aanvullende alleenstaandenkorting
krijgen. Dat betekent dat deze mensen gewoonweg niet genoeg belasting betalen.
De armoedeval voor alleenstaande ouders is daarmee groter dan die voor iedere
andere groep binnen de bijstand. Daarin onderscheidt deze groep zich. Wij
hebben geprobeerd deze groep fiscaal tegemoet te komen. Het fiscale instrument
werkt echter niet voor deze groep omdat die verhoudingsgewijs over meer fiscale
heffingskortingen beschikt. In Vazalo worden alleen toeslagen boven 100%
van het wml verzilverd. Daar zit geen extra geld bij. Wie uit de bijstand
is, moet de fiscale kortingen krijgen. Die krijgen de mensen in deze groep
echter niet.De heer Bruls (CDA):De verzilvering kan wel via de bijstand plaatsvinden. Dat heeft mevrouw
Noorman in de eerste termijn erkend. Zij moet dat dus niet opnieuw als argument
gebruiken.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Iemand in de bijstand die één euro meer verdient dan de
bijstandsnorm komt in een gigantische armoedeval terecht. Die krijgt immers
alleen nog maar de kinderkorting. De cijfers in het wetsvoorstel zijn van
2005. Daaruit blijkt dat wie de grens van 90% van het wml passeert
geen aanspraak kan maken op verzilvering. Vazalo voorkomt dat mensen in deze
armoedeval terechtkomen.De heer Bruls (CDA):Ik wil een ander punt maken. Wij kunnen ook proberen om het de mensen
mogelijk te maken om 31 uur of meer te werken, bijvoorbeeld via kinderopvang
of door de kinderen bij familie te stallen. Dat doen overigens reeds veel
mensen, ook bijstandsmoeders. Waar dat niet mogelijk is, moet kinderopvang
een optie zijn. Ik weet dat mevrouw Noorman bij de Wet werk en bijstand een
amendement heeft ingediend om dit punt stevig in de wet te verankeren. Dat
amendement is in de wet opgenomen. Gelooft mevrouw Noorman soms niet in de
werking van de wet op dit punt? Dat zou verbazingwekkend zijn.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):De fractie van de PvdA heeft tegen de Wet werk en bijstand gestemd op
grond van ondermeer de financiering. De wet werkt echter wel. Het onderzoek
van Erik Snel naar kinderen in arme huishoudens laat echter zien dat twee
derde, driehonderdzeventigduizend kinderen, in de bedoelde populatie zit.
Het kenmerk daarvan is dat de sociale structuur rond de eenouderhuishoudens
veelal ontbreekt. Dat maakt deze mensen kwetsbaar. Het is prima als iemand
zijn kinderen naar familie kan brengen. Het probleem bij alleenstaande ouders
in de bijstand is echter dat de sociale structuur gemiddeld zwak is.De heer Bruls (CDA):Ik doel op de officiële kinderopvang. Mevrouw Noorman heeft daarvoor
expliciet een amendement ingediend bij de Wet werk en bijstand. Dat amendement
is overgenomen en vormt onderdeel van de wet. Dat amendement stelt dat waar
mensen het zelf niet kunnen regelen er voor kinderopvang moet worden gezorgd.
Waarom heeft mevrouw Noorman er geen vertrouwen in dat de recent ingevoerde
wet op dit vlak zal werken?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Natuurlijk is kinderopvang belangrijk. Daarom is in dit wetsvoorstel ook
opgenomen dat er voor die alleenstaande ouders voldoende kinderopvang moet
zijn opdat zij ook kunnen voldoen aan dat wat wij hen vragen, namelijk meer
dan de helft werken. Ook de financiering van die kinderopvang is in dit wetsvoorstel
geregeld. Maar 40 of 36 uur per week werken en dan thuis moeten komen, boodschappen
doen, eten koken, wassen, ervoor zorgen dat de kinderen hun huiswerk maken
en dan ook nog eens een keer ademhalen, dat is voor heel veel vrouwen gewoon
te veel gevraagd. Natuurlijk kan een aantal vrouwen wel genoeg inkomen genereren –
ik heb u die percentages ook genoemd – maar dat zijn wel de hoog of
middelbaar opgeleide vrouwen die met een deeltijdbaan meer kunnen verdienen
dan een alleenstaande ouder die in de bijstand zit en niet hoog opgeleid is.
Dat is toch de gemiddelde werkelijkheid.U sprak over bevoordeling van deze groep, maar het is helemaal geen kwestie
van bevoordeling. Het geld dat naar die groep mensen gaat, is voor een groot
deel geld waarvan wij toch vonden dat zij dat eigenlijk zouden moeten hebben,
namelijk het verzilveren van de heffingskorting!De heer Bruls (CDA):Natuurlijk gaat het niet om het bevoordelen sec, maar om de vergelijking
met andere groepen. Ik heb gesproken over die broer die in een bepaalde wijk
woont waar weinig werk voor hem is en die niet ver kan reizen
omdat hij zorg biedt aan zijn broer aan huis. Hij kan niet veel anders. Dat
soort mensen hebben wij toch ook in de bijstand zitten. Weliswaar is die groep
niet groot, maar dan nog. Ik kan mij nog heel goed het debat over de mantelzorg
bij de bijstandswetgeving herinneren. Waarom zou dat niet kunnen?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Mevrouw Bussemaker vroeg in haar eerste termijn hoe het zit met gedeeltelijk
arbeidsongeschikten en of daarvoor ook niet zo'n regeling denkbaar zou zijn.
Zeker, ik wijs die op voorhand ook niet af, maar het voorstel zoals dat nu
op tafel ligt, richt zich specifiek op een grote groep alleenstaande ouders
in de bijstand. Een derde van de bijstandspopulatie, een derde van de alleenstaande
ouders in Nederland zit in de bijstand, niet een derde van de arbeidsgehandicapten,
niet een derde van de mantelzorgers. Het is bovenproportioneel. De heer Blok
zei dat de Wet werk en bijstand toch goed werkt. De afgelopen tien jaar zaten
er tussen de 92.000 en 94.000 alleenstaande ouders in de bijstand; op dit
moment zijn het er 94.000. Het is dus een vrij constante hoeveelheid. Het
totale volume van de bijstand is wat afgenomen, maar dat slaat niet zozeer
op deze doelgroep, ook niet na de komst van die WWB. Ik wil niet zeggen dat
die geen kansen biedt, maar de drempel om daaruit te komen, is ook in vergelijking
met die broer die voor iemand anders zorgt excessief hoog, omdat die groep
een heel cluster van heffingskortingen niet kan verzilveren op het moment
waarop zij een inkomen genereren van 90%. Omdat hun opleidingsniveau
over het algemeen laag is en ze dus niet veel per uur zullen verdienen, houdt
dat een voltijdsbeschikbaarheid in. Dat kunnen ze niet aan en dus blijven
ze in de bijstand hangen! Die cyclus moet nu eens doorbroken worden! Dat heeft
niets te maken met de bijstand als zodanig. Dat is een prima regeling waarmee
wij een heel eind uit de voeten kunnen, maar deze groep komt er gewoon niet
uit en dat probeer ik met dit initiatiefvoorstel op te lossen. Ik vind dat
men de kans moet krijgen om op eigen benen te staan, ik vind dat ze moeten
worden vastgehouden in de arbeidsmarkt, als het moet in deeltijd, omdat anders
de afstand en het gat te groot worden. Een derde van de alleenstaande ouders
in de bijstand zit er al meer dan zeven jaar in. Het wordt dan wel heel moeilijk
om ooit eens terug te komen op de arbeidsmarkt. De Vazalo-regeling staat dus
ook niet tegenover de WWB, interfereert niet met de WWB, maar volgt daarop.
Het is een traject dat het WWB-traject ondersteunt, niets meer maar ook niets
minder! Natuurlijk vinden wij het belangrijk dat mensen werken en dat deze
groep in de toekomst in de dienstensector en in allerlei andere sectoren volop
aan de slag kan gaan. Wij hebben dat arbeidspotentieel nodig en tegelijkertijd
is het nodig dat kinderen in arme huishoudens en vooral de meest kwetsbare
kinderen uit de alleenstaande-ouderhuishoudens de kans krijgen om op een goede
manier op te groeien. Daarom heb ik dit wetsvoorstel in ieder geval gemaakt.Mevrouw Van Gent vindt het verstandig dat de indiener een drietal wijzigingen
heeft doorgevoerd. Dat is mooi. Zij nodigde de heer Bruls ook enigszins uit
tot een waardig afscheidscadeau. Ik ben haar daar dankbaar voor, maar heb
het gevoel dat de heer Bruls daar op dit moment nog niet zo ontvankelijk voor
is. Ik kom daar straks op terug.Mevrouw Van Gent zei verder dat het verstandig was om de gemeenten tegemoet
te komen. Het lijkt me van belang om te bedenken dat de verplichte scholing
die ik er nu uit heb geschrapt, in ieder geval iets wordt gecompenseerd door
het standpunt van het Divoso-congres dat scholing heel belangrijk is en dat
daar een extra impuls voor moet komen. Ik reken hier dus op.De heer Bruls vond de brief van de VNG wat schraal. Ik heb uitvoerig overlegd
met de VNG-commissie Sociale zaken. Dat was een heel aardig en constructief
gesprek. De VNG ziet geen bezwaren meer en steunt het voorstel. De heer Bruls
zei dat dit komt doordat ze op al haar wenken is bediend, omdat de gemeenten
nu niets meer hoeven te doen. Welnu, dat is niet het geval: de gemeenten moeten
zorgen voor flankerend beleid en aan het eind van het aanloopjaar, als de
mensen hun verdiensten volledig hebben verrekend met de bijstand, keren de
gemeenten de arbeidstoeslag uit. Waarom? Stel dat mensen in een lopend jaar,
bijvoorbeeld in september, in deeltijd gaan werken en meer gaan verdienen,
bijvoorbeeld 100% van het minimumloon. Volgens de Awir-systematiek
hebben ze dan eigenlijk in de eerste acht maanden van het jaar te veel toeslagen –
zorgtoeslag, huursubsidie, kinderopvangtoeslag – ontvangen. Mensen die
meer dan de bijstand gaan verdienen, bouwen dan een schuld op; over de andere
vier maanden van het jaar is het inkomen immers te hoog ten opzichte van de
eerste acht maanden. Zonder die toeslag is de prijs van uitstromen uit de
bijstand door de Awir-systematiek dus een schuld. Dat is niet dankzij dit
wetsvoorstel, maar dat is inherent aan Awir.De heer Bruls (CDA):Voorzitter. Ik vind de brief van de VNG toch iets anders van toonzetting.
Wat vindt mevrouw Noorman van de zin: "Ten aanzien van de gemeentelijke
rol geven de leden aan dat zij kiezen voor optie B, vanwege de complexiteit
die het voorstel met zich meebrengt"? Met andere woorden: de gemeenten
willen die complexiteit niet, laat de Belastingdienst daar maar voor zorgen.
Ze vinden het dus wel complex, maar vinden het tegelijk best omdat ze het
niet meer hoeven te doen. In zo'n geval snap ik het wel dat ze geen brief
op hoge poten schrijven; ze gaan akkoord omdat ze er geen last meer van hebben.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Nee, de VNG vond het complex dat er voor de verrekening van de kinderalimentatievrijlating
een nieuwe rekentabel in de maandverrekening moest komen. Ze vond dat voor
die relatief kleine groep te ingewikkeld; dat noemde ze "complex".
Ik stelde daarop voor om dit aan het eind van het jaar te verrekenen, in één
keer. Het argument daartegen was dat dit ongelijkheid veroorzaakte met andere
mensen die bijstand krijgen. Daarop heb ik de kinderalimentatie losgelaten,
omdat het maar om 6% van de populatie ging. Die complexiteit ging dus
over die ene rekentabel. Ik schat de zwaarte hiervan volgens mij iets anders
in dan u.Over de doelgroep heb ik een aantal opmerkingen gemaakt. De heer Bruls
heeft gevraagd waarom die doelgroep bevoorrecht moet worden. Ik heb gesteld
dat deze groep niet wordt bevoorrecht maar is benadeeld door
het niet gelden van de heffingskorting. Verder heb ik de belangrijke rol van
alleenstaande ouders voor hun kinderen genoemd. De heer Bruls heeft ook gevraagd
naar de cijferdiscussie, waarover ook de staatssecretaris in zijn brief aan
de Kamer schreef. Wat mag daarvan verwacht worden? De VNG verwacht dat in
het eerste jaar 5400 mensen uitstromen. Ik heb drie scenario's geschetst van
de mogelijke ontwikkeling van die uitstroom. Het uitgangspunt is dat 13.400
alleenstaande ouders momenteel in deeltijd werken, waarbij zij gemiddeld € 350
verdienen. Dat is een feit. Het rekenmodel van de geachte staatssecretaris
slaat dan ook nergens op. Hij verwacht dat in het eerste jaar slechts 1500
fte's uitstromen. Vanaf de start van Vazalo zal een substantieel deel van
de populatie van 13.400 uitstromen. In elk geval stromen meer mensen uit dan
slechts 1500. Werkelijk! Ik vond het een beetje flauw en ik hoorde de heer
Bruls dat ook voorzichtig zeggen.Mevrouw Bussemaker vroeg mij om uit te leggen waarom ik verwacht dat ouders
meer kunnen werken dan zij momenteel doen. Zij vroeg mij naar de cijfers en
ik leg het nog een keer uit. De arbeidsparticipatie van alleenstaande ouders,
inclusief mensen in de bijstand, is 57%. De arbeidsparticipatie van
mensen in de bijstand is 14%. Of deze mensen zijn allemaal ziek, zwak
of misselijk, maar een derde van de alleenstaande ouders in Nederland is dat
niet, of de omstandigheden zijn zodanig dat de bijstand, het leven en de zorg
voor de kinderen het onmogelijk maken om de sprong uit de bijstand zonder
andere voorzieningen te wagen. Die situatie is voor een vrij constante groep
al jaren aan de gang. Ik heb uitgelegd dat voor deze groep de stap uit de
bijstand met deeltijdwerk heel moeilijk is omdat de mensen vaak laag opgeleid
zijn en voltijds werken gecombineerd met de opvoeding van kinderen niet te
doen is als iemand weinig geld heeft en niet zomaar een oppas voor een avond
kan huren. Verder werkt het fiscale systeem een gigantische armoedeval in
de hand waardoor werk voor een bepaalde groep alleenstaande ouders niet loont.
Alleen tijdelijk werk, maximaal zes maanden, is haalbaar. Mensen hebben echter
een heel leven te gaan.De heer Bruls twijfelde aan de effectiviteit. Het doel van het voorstel
is om alleenstaande ouders te helpen om op eigen benen te staan, onafhankelijk
van de bijstand, een relatief dure regeling. Per saldo wordt daarmee geld
verdiend. Ook verdwijnt de armoedeval en wordt meer werken lonend. Het gaat
niet om grote bedragen, want de grens ligt bij 115% van het netto minimumloon,
maar toch komt er iets meer geld in het huishouden waardoor kinderen naar
lessen en clubs en dergelijke kunnen gaan. Ik begrijp daarom niet de twijfel
over de effectiviteit. Ik heb stapels brieven gekregen van mensen die vragen
wanneer de wet van kracht wordt. Het is mijn ambitie om twee derde van de
doelgroep uit de bijstand te halen. Ik erken dat dat een paar jaar duurt.
Het instrument van de WWB helpt mensen aanvankelijk een eindje op weg maar
houdt hen daarna vast. Ik wil dat zij uit de bijstand gaan als zij met deeltijdwerk
zelfstandig voor hun kinderen kunnen zorgen. De effectiviteit is erop gericht
dat een veel grotere groep ouders zich beschikbaar stelt voor deeltijdwerk
op de arbeidsmarkt. Wat wil de heer Bruls nog meer? Volgens mij vindt hij
dat een goed idee. Ook heel belangrijk is het recht om zelf te kiezen. Dit
is vrijwillig, er zit geen dwang achter. Het is geen voorliggende voorziening.
Ik ben daar heel precies in geweest. Je kiest ervoor. Volgens mij zijn wij
het ook daarover eens.De heer Bruls heeft gevraagd of het wetsvoorstel stiekem nog een ander
doel dient, bijvoorbeeld het brengen van meer geld naar de betrokken huishoudens.
Ik heb geen stiekem doel met dit wetsvoorstel. Mijn doel is om de positie
van kinderen in arme huishoudens te versterken, overigens op een behoorlijk
bescheiden wijze, omdat onderzoek heeft laten zien dat die kinderen met een
achterstand aan hun bestaan beginnen. Het zijn kinderen "at risk".
Mijnheer Blok kan daarvan meepraten want hij heeft in zijn onderzoeken, bijvoorbeeld
over het integratiebeleid, heel goed gezien waar de risico's liggen voor opgroeiende
kinderen als het ouderlijk gezag onvoldoende beschikbaar is. Er zit dus geen
geheime bedoeling bij. De bedoeling is om kwetsbare kinderen en alleenstaande
ouders een betere kans in het leven te geven.De heren Bruls en Blok hebben gezegd dat het wetsvoorstel te vroeg komt
en vragen zich af of de problematiek niet in de WWB kan worden opgelost. Ik
denk dat ik daar het nodige over heb gezegd. De WWB kan niet meer dan zij
doet. Deze mensen moeten eruit. De drempel om eruit te komen is huizenhoog;
het werkt dus onvoldoende. Er is opgemerkt dat de WWB nog in het beginstadium
verkeert. De vraag is gesteld of wij niet beter eerst kunnen kijken hoe de
alleenstaande ouders zich ontwikkelen binnen de WWB. Er is mij veel aan gelegen
dat dit voorstel op een gegeven moment ook werkelijkheid wordt. Ik denk niet
dat het te vroeg is. Ik denk dat het precies past. Ik zal nadenken over de
vraag of je er in de tijd nog iets aan moet doen. Mijn opvatting is dat het
voorstel goed aansluit bij de WWB en dat het een nieuwe impuls geeft om grotere
groepen uit de WWB te laten stromen.De heer Bruls weet net zo goed als ik dat gemeenten in de work-firsttrajecten
niet investeren in alleenstaande ouders. Ik heb zelf het project in Rotterdam
genoemd. In dat project is de uitstroom naar werk niet zo groot, maar de mobiliteit
van alleenstaande ouders en de hulp- en dienstverlening is er wel door verbeterd.
Het is een heel waardevol project, maar het komt niet op de plaats van op
eigen benen uit de bijstand komen.De heer Bruls heeft gezegd dat er geen gedegen analyse is. Kom, mijnheer
Bruls, ik heb u echt van alles gegeven aan onderzoeken en cijfers. Er heeft
hier nog nooit zo'n grote stapel onderzoeken over de positie van alleenstaande
ouders in de bijstand op tafel gelegen, dus dat laat ik mij eigenlijk niet
zeggen.De heer Bruls (CDA):Ik ga het nu echt met kracht herhalen, want mevrouw Noorman verwijst weer
naar die cijfers. Ik had het over allerlei oorzaken waardoor mensen in de
bijstand komen. Zij kijkt alleen naar het eindresultaat: de mensen zitten
in de bijstand en dat gaan wij veranderen door het geven van een inkomenstoeslag.
Dat is namelijk de kern van het wetsvoorstel als het helemaal wordt gestript.
Als mevrouw Noorman dat zo wil, vind ik dat fair. Zij heeft daar geen geheime bedoeling mee; ik sprak even tot andere collega's. Ik deel
haar analyse niet, onder andere omdat mevrouw Noorman mij niet heeft weten
te overtuigen dat dit een betere methode is dan het aanpakken van de oorzaken
of redenen. Ik ga die redenen niet allemaal herhalen, want dan staan wij hier
om middernacht nog.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Naar de redenen waarom alleenstaande ouders in de bijstand terechtkomen
is heel mooi onderzoek gedaan, onder andere door Juffermans en Trudie Knijn.
Daaruit blijkt dat alleenstaande ouders in de bijstand komen omdat zij bijvoorbeeld
echtscheiden. Dat geldt echter lang niet voor iedereen. Voor een groot deel
gaat het om alleenstaande ouders die samen hebben gewoond. Hun relatie spat
uit elkaar, zij moeten soms hun huis uit, hebben helemaal niets en zijn emotioneel
geraakt. Veel alleenstaande ouders die in de bijstand terechtkomen, hebben
ook een psychische problematiek, in ieder geval tijdelijk. Daardoor is het
lastig om ze meteen terug te sturen naar de arbeidsmarkt, dat lukt lang niet
altijd. Verder zijn de mensen die instromen vaak laag of onvolledig opgeleid.
Als zij eenmaal in de bijstand zitten, is het voor hen moeilijk om zonder
bijscholing weer op de arbeidsmarkt te komen. Dit alles zorgt ervoor dat de
populatie in de bijstand al jarenlang vrij constant blijft. De heer Bruls
zei ook: u overtuigt mij niet van de redenen waarom mensen in de bijstand
terechtkomen. Dit vloeit gewoon voort uit het feit dat relaties in Nederland
de afgelopen twintig jaar minder stabiel zijn geworden, dat het aantal echtscheidingen
is gestegen. Ik heb daarover cijfers gepresenteerd. Twee weken geleden stond
het nog uitgebreid in de krant: het aantal huwelijken neemt af. Als een relatie
wordt beëindigd, komen mensen al snel alleen te staan. In dat geval hebben
zij geen inkomen, en dan is de bijstand het enige vangnet. Mensen die slecht
zijn opgeleid, hebben geen mogelijkheden om daaruit te komen. Het gaat vaak
om mensen die het niet opbrengen om veertig uur te werken omdat zij niet alle
taken kunnen combineren. Zij komen niet uit die bijstand, tenzij je een voorziening
treft. Dat doet dit wetsvoorstel.De heer Bruls (CDA):Tenzij je investeert in die mensen. Ik suggereer niet dat u hier een voorstel
moet presenteren om huwelijksmakelaars aan te stellen. Het gaat mij echter
te ver om de lasten op de schouders van de overheid te leggen. Dat zult u
als sociaal-democraat met mij eens zijn. Het gaat om de solidariteit in de
sociale zekerheid waarvoor wij met zijn allen moeten staan. Eigenlijk investeert
u niet in die mensen. U accepteert dat zij laag opgeleid, sociaal gezien ziek,
zwak en misselijk zijn. Op dat punt verschillen wij principieel van mening.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik vind ze niet ziek, zwak en misselijk. Ik vind juist dat zij dat niet
zijn, dat zij beperkingen hebben door hun sociale omstandigheden. Dat ligt
niet in de persoon maar in het feit dat zij alleen de zorg dragen voor kinderen.
Indien er sprake is van co-ouderschap, dan ligt het heel anders. Co-ouders
zitten echter niet of nauwelijks in de bijstand. Het gaat dus om mensen die
het zelf moeten rooien. Dat lukt dus niet binnen de bijstand, al tientallen
jaren niet. Daarom zit een derde van de alleenstaande ouders in de bijstand.
Dat bent u blijkbaar met mij eens. Dan zijn wij het toch eens over de analyse.
Of wilt u nog meer cijfers? Ik heb ze in onbeperkte hoeveelheden.Ik kom bij de opmerkingen van de heer Blok. Hij vindt de grens van zestien
jaar niet juist. Juist voor de categorie kinderen tussen twaalf en zestien
jaar geldt dat de ouder ervoor kan zorgen dat zij geen sleutelkinderen worden.
Er moet voldoende inkomen in het huishouden zijn zodat de kinderen zich maatschappelijk
verder kunnen ontwikkelen.De heer Blok (VVD):Als ex-sleutelkind word ik hier nu voor de tweede keer getergd. Kunt u
zich voorstellen dat het een nuttige voorbeeldfunctie kan hebben voor kinderen
wanneer de ouder werkt? Daarmee krijgen zij het gevoel: werken hoort bij het
leven.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ja, daarom heb ik dit wetsvoorstel ook gemaakt! Dit wetsvoorstel is bedoeld
om een veel groter deel van de alleenstaande ouders in de bijstand –
waarvan nu maar 13% werkt – aan het werk te krijgen. Zij komen
echter niet uit de bijstand met alleen deeltijdwerk, en daarom heb ik dit
wetsvoorstel ingediend. Dus wij zijn het eens, mijnheer Blok. Wellicht een
reden voor u om dit wetsvoorstel toch te ondersteunen?De staatssecretarissen hebben ook een aantal opmerkingen gemaakt in hun
brief aan de Kamer. Ik vind het toch wat ongemakkelijk dat zij na mij spreken
omdat ik nu pas kan reageren op hun opmerkingen. De Vazalo-toeslag is niet
belast, dat spreekt voor zich. Er is volgens mij een analogie met de zorgtoeslag
en de huursubsidie. Die zijn ook onbelast. In de brief staat dat de Awir niet
in Vazalo thuishoort. Ik ben het daar niet mee eens. In de artikelsgewijze
toelichting bij de Awir staat in hoofdstuk 1, paragraaf 1, toepassingsgebied,
dat alle inkomensafhankelijke regelingen die na 1 januari 2006 zullen
worden gerealiseerd automatisch onder de reikwijdte van deze wet gaan vallen.
Toen de Raad van State mij vroeg waarom ik dit wetsvoorstel niet in de Wet
Vazalo had ondergebracht, heb ik mij gehaast om dat alsnog te doen. Ik denk
dat ik dit hiermee voldoende heb toegelicht.De staatssecretaris probeert met cijfers aan te tonen dat het voorliggende
wetsvoorstel te optimistisch is. Mijn minimale scenario levert nog steeds
winst op, ook voor de gemeenschap. De ramingen van de staatssecretaris zijn
op geen enkele wijze onderbouwd. Ik heb al gezegd dat ik dat niet zo aardig
vond. In de brief wordt gesuggereerd dat er een nieuwe armoedeval ontstaat
als gevolg van het wetsvoorstel. Dat is niet het geval. Dat blijkt ook uit
de grafieken die aan het wetsvoorstel zijn toegevoegd. Ik heb gezien dat de
staatssecretaris van Financiën knikte toen ik daarover sprak. Ik ga het
dus niet nog een keer uitleggen.De heer Bruls heeft gevraagd, uitgelokt door mevrouw Bussemaker, of een
experiment geen mogelijkheid zou zijn. Hij bepleitte dat overigens niet. Ik
heb al gezegd dat het mij veel waard is om het wetsvoorstel aangenomen te
krijgen. Het is voor mensen uit de doelgroep van vitaal belang dat zij de
kans krijgen om met een steuntje in de rug op eigen benen te staan en los
te komen van de bijstand. Wat er nodig is om bijvoorbeeld de CDA-fractie te
bewegen om het wetsvoorstel te steunen, weet ik niet. Ik wil daar best nog een keer over overleggen, maar de heer Bruls heeft nu gezegd
dat hij het voorliggende voorstel niet kan volgen. Ik zal over dat aspect
nog even nadenken.Ik wil de Kamer meegeven dat dit wetsvoorstel is bedoeld om de talloze
alleenstaande ouders een kans te geven om op eigen benen te staan en om niet
meer afhankelijk te zijn van de bijstand, van maandbriefjes of van allerlei
andere toch wat knechtende voorschriften die nu eenmaal bij het systeem horen.
Het doel is dat alleenstaande ouders een kans krijgen om arbeid en zorg voor
hun kinderen te combineren, dat zij hun opvoedingstaken volop kunnen uitoefenen
en dat zij zo een extra bijdrage aan de samenleving kunnen leveren. Dat was
en is mijn intentie. Ik hoop oprecht dat het wetsvoorstel nu of op een iets
ander moment op steun van de Kamer mag rekenen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik begrijp goed dat mevrouw Noorman er veel aan is gelegen dat dit wetsvoorstel
het haalt. Ik heb nog een kleine tip voor haar. Misschien kan zij nog wat
breder in het maatschappelijke middenveld, inclusief bijvoorbeeld het CDA-Vrouwenberaad
of de werkgroep sociale zekerheid van het CDA, het gesprek aangaan om te bezien
of er in die kringen wellicht steun is voor haar intenties.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ook die suggestie zal ik overwegen. Ik dank mevrouw Van Gent daarvoor.Staatssecretaris Van Hoof:Voorzitter. Door het antwoord vandaag van mevrouw Noorman kan niemand
haar grote betrokkenheid en bevlogenheid inzake dit dossier zijn ontgaan.
Wij hebben dat ook in eerste termijn kunnen constateren.Mevrouw Noorman brengt bovendien de flexibiliteit op om na te gaan in
hoeverre er tegemoetgekomen kan worden aan geuite punten van kritiek. Dit
heeft ertoe geleid dat zij haar voorstel op een aantal punten daadwerkelijk
heeft aangepast. Die punten leverden oorspronkelijk voor het kabinet ook een
groot bezwaar op. Met de nota van wijziging is mevrouw Noorman dan ook aan
een aantal bezwaren van het kabinet tegemoet gekomen. Dit brengt mij ertoe om onze meetlat langs het gewijzigde voorstel te
leggen. Daarmee geef ik aan op welke wijze wij dit wetsvoorstel wegen. Heel
relevant daarbij is het feit dat er nogal eens wordt gezegd dat de mensen
om wie het hierbij gaat, de alleenstaande ouders, uit de bijstand komen. De
vraag is evenwel waar zij vervolgens in terecht komen. Ik kan niet om de feitelijke
constatering heen dat "uit de bijstand" "in de Awir" betekent.
Als het gaat om de afhankelijkheid in het bestaan van de voorziening, is er
in wezen geen sprake van een echte wijziging. De ondersteuning door de overheid
wordt dus gehandhaafd.Daarnaast is het probleem in die situatie, anders dan in de bijstand,
in hoeverre de prikkel om de arbeidsmarktpositie van alleenstaande ouders
te verbeteren, dan nog wel of niet aanwezig is. Ik kan niet anders dan vaststellen
dat door de opzet, het karakter, van het initiatiefwetsvoorstel van mevrouw
Noorman de prikkel veel minder en misschien zelfs helemaal niet aanwezig is
in vergelijking met de Wet werk en bijstand.Een saillant detail is dat het verstrekken van een Vazalo toeslag aan
alleenstaande ouders die nu geen bijstand hebben, omdat zij voldoende eigen
inkomsten hebben, ertoe leidt dat niet minder, maar meer alleenstaande ouders
ondersteuning door de overheid gaan ontvangen.Dan is er de vraag hoe de arbeidstoeslag alleenstaande ouder, die in het
initiatiefwetsvoorstel via de WWB loopt, daarin een plaats moet krijgen. Ik
zeg in alle openheid dat dit niet het meest principiële en doorslaggevende
argument is, maar dat ik er toch aan hecht om vast te stellen dat die toeslag
niet echt bij het karakter van de WWB past en evenmin bij de uitgangspunten
van deregulering. Tevens past die toeslag niet bij het uitgangspunt van decentralisatie
en maatwerk. Ook tegen deze achtergrond denk ik niet dat er sprake is van
een aansluiting.Hierbij teken ik nog het volgende aan. De hoogte van de arbeidstoeslag
voor de alleenstaande ouder via Vazalo varieert tussen € 62 en € 1419
per jaar. Ik denk dat de mogelijkheden die er binnen de Wet werk en bijstand
zijn, in de sfeer van vrijstelling en anderszins, al een ruimte geven die
daar eigenlijk bovenuit komt en in die zin meer effect sorteren.Ik aarzel een beetje over de mate van uitvoerigheid waarmee ik zal ingaan
op de discussie rond de aantallen. Het is zeer wel mogelijk om daarover een
uitgebreid betoog te houden met verwijzing naar heel veel studies en met een
brede onderbouwing, ook ten aanzien van de systematiek die bijvoorbeeld het
Centraal Planbureau hanteert in de sfeer van prijselasticiteit en alles wat
daarmee te maken heeft. Ik wil daar graag een paar korte duidingen van geven,
omdat ik inschat dat die op zijn minst even duidelijk zijn.Wij hebben, ook naar aanleiding van vragen dienaangaande van mevrouw Bussemaker
in eerste termijn, niet alleen onze argumenten herhaald, maar wij hebben het
ook nog eens bekeken vanuit andere invalshoeken. Daar waar het ging om de
uitkomsten betreffende de aantallen, hebben wij voor ons zelf vastgesteld
wat het effect is in het algemeen van financiële prikkels. Dit hebben
wij mede gedaan aan de hand van een rapport met de naam "Aan de slag",
het eindrapport van de werkgroep Toekomst van het arbeidsmarktbeleid. Als
je dat effect vanuit die rapportage beschreven ziet, moet je concluderen dat
het effect niet zo verschrikkelijk groot is en dat je over maximaal 10%
spreekt. Als je dit toepast op de cijfers die door indienster zijn aangereikt,
kom je op het getal zoals wij dit in eerste instantie hebben aangegeven, namelijk
6000.Je kunt dan verder kijken naar de kwantitatieve benadering, voor de zorgvuldigheid
en de compleetheid, want dat is iets wat mevrouw Noorman verdient. Wat dat
betreft is er de benadering van het CPB en de prijselasticiteit zoals deze
is gerelateerd aan de afstand tot de arbeidsmarkt. Ik zal niet een heel betoog
hierover houden. Er blijkt uit dat je, afhankelijk van de grootte van de afstand
tot de arbeidsmarkt, moet werken met een prijselasticiteit die varieert van
1,5 tot 0,75. Als je deze prijselasticiteit loslaat op de inkomensverbetering
voor alleenstaande ouders, die door indienster wordt geduid op 7%,
en als je voorts rekening houdt met het aantal alleenstaande ouders in de
bijstand, dan kom je, met de verschillende varianten van die prijselasticiteit,
uit op een aantal tussen de 4700 en 9500, met in het midden de 6000 die wij al eerder hadden gehanteerd. Ook daar zie je dus een bevestiging
van dat getal. Ik kom zo nog even op die 13.400 terug.Ten slotte noem ik kort het volgende. Het betreft een naam die al viel,
de naam van mevrouw Trudie Knijn, waaraan ik toevoeg die van de heer Frits
van Wel. Zij hebben een studie uitgegeven onder de titel: Zorgen voor de kost,
alleenstaande moeders en de nieuwe bijstandswet. Ook daaruit blijkt dat het
effect van de financiële prikkel beperkt zal zijn. Vanuit die optiek
mag je ook niet verwachten dat het aantal groter zal zijn.Als mevrouw Noorman dan zegt dat het gaat om 13.400 mensen die er meteen
uitgaan, dan herhaal ik wat ik al aangaf: deze 13.400 gaan misschien wel uit
de bijstand, maar zij komen vervolgens in een andere situatie, omdat althans
een deel daarvan in ieder geval aan de dubbele inkomenseisen van de Awir zal
voldoen. Het effect is derhalve iets minder groot dan zij, denk ik, bedoelt.Mevrouw Bussemaker (PvdA):De staatssecretaris haalt een boek aan van Trudie Knijn en Frits van Wel.
Dit is een boek dat ik goed ken. Het gaat niet alleen over de financiële
prikkels en de beperkingen daarvan. De argumentatie in dat boek betreft voor
een belangrijk deel het belang van investeren in scholing en in kinderopvang
en voorts het rekening houden met de dubbele belasting als gevolg van de zorg
voor kinderen. Eén van hun voorstellen is dat het wel eens uitgezocht
zou dienen te worden of daar niet een tegemoetkoming voor kan komen. Het voorstel
van mevrouw Noorman sluit daar naadloos bij aan. De staatssecretaris zou het
boek dan ook niet zo selectief moeten citeren.Staatssecretaris Van Hoof:Mevrouw Bussemaker moet blij zijn dat ik dit er niet uitgehaald heb. Zij
geeft mij eigenlijk een nieuw argument waarom het wetsvoorstel Vazalo niet
zou moeten. Mevrouw Noorman heeft in haar bijdrage gezegd dat deze wet ook
ten doel heeft om extra geld voor deze groep te genereren, al was het maar
omdat de kinderen op voetbal moeten. Dat is naar mijn mening een heel andere
discussie. De heer Bruls zei ook al dat een discussie over het niveau van
de uitkering een heel andere discussie is dan waarover dit wetsvoorstel gaat.
Als mevrouw Bussemaker daaraan een ander karakter geeft, heeft zij met mij
een andere discussie.Mevrouw Bussemaker (PvdA):De staatssecretaris moet wel goed naar mij luisteren. Ik heb het absoluut
niet over het niveau van het inkomen. Ik heb het over betaalde arbeid en over
de combinatie van arbeid en zorg. Ik refereer aan dit boek omdat daarin precies
wordt voorgesteld wat mevrouw Noorman met haar wetsvoorstel probeert te implementeren.
Ik heb het niet over een verhoging van uitkering, maar over het mogelijk maken
van arbeidsparticipatie met name voor die mensen die in hun eentje de zorg
voor kinderen hebben.Staatssecretaris Van Hoof:Ik kom daarop direct terug, maar ik zou daaraan voorafgaand nog een opmerking
willen maken.Mevrouw Bussemaker (PvdA):De staatssecretaris moet dit punt wel afmaken, want hij zegt tegen mij
dat dit een extra reden is om het wetsvoorstel van mevrouw Noorman af te wijzen.
Als hij dat boek en de vele studies over de positie van alleenstaande ouders
goed leest, is daaruit maar één conclusie te trekken, namelijk
dat het wetsvoorstel van mevrouw Noorman alle ondersteuning verdient!Staatssecretaris Van Hoof:Zowel uit de inbreng van mevrouw Noorman als uit de opmerkingen van mevrouw
Bussemaker heb ik afgeleid dat een van de elementen van dit wetsvoorstel is
om alleenstaande ouders wat extra ruimte te geven, al was het maar –
ik citeer – "omdat kinderen dan op voetbal kunnen". De discussie
over de financiële ruimte is echter een andere discussie.Vervolgens gaat het om de vraag, of er in het kader van de problematiek
van deze mensen niet geïnvesteerd zou moeten worden in allerlei zaken.
Mevrouw Bussemaker weet dat ik vind dat mensen die in een bijstandssituatie
zitten, toegeleid moeten worden naar de arbeidsmarkt. Wij hebben er geen verschil
van mening over dat er geïnvesteerd moet worden in deze mensen. Wij moeten
deze mensen behulpzaam zijn, begeleiden, enzovoorts. Dat staat! Het interessante
is dat de Wet werk en bijstand dat mogelijk maakt. Gemeenten hebben daarvoor
alle ruimte. Mevrouw Noorman zegt dat de WWB niet meer kan doen dan dat hij
doet, maar volgens mij kan de WWB dit nu juist wel doen. Gemeenten moeten
dan inderdaad investeren in alleenstaande ouders. Als daar het probleem zit,
hebben wij daarvoor geen wet Vazalo nodig, maar moeten de gemeenten werkelijk
daarin investeren. De wet Vazalo zal daarvoor in ieder geval niet stimulerend
werken zoals verondersteld wordt.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):De groep alleenstaande ouders in de bijstand is groot, dat weet de staatssecretaris
net zo goed als ik. Zou hij mij actuele informatie kunnen leveren in hoeverre
er werkelijk in deze groep geïnvesteerd wordt? Dat sluit een beetje aan
bij een vraag die ik eerder gesteld heb over aanspraak of recht op reïntegratie
en ondersteuning. Het is wel interessant om te weten of gemeenten op dit moment
voldoende mogelijkheden bieden om voor deze specifieke groep de combinatie
arbeid en zorg mogelijk te maken. Ik twijfel eraan of zij voldoende doen voor
deze specifieke groep en beluister dat ook een beetje in de beantwoording
van de staatssecretaris.Staatssecretaris Van Hoof:Ik reageerde op de uitspraak van mevrouw Noorman. Zij zei dat de WWB niet
meer kan doen dan zij doet. Dat heeft weer alles te maken met het feit dat
de WWB door de gemeenten wordt uitgevoerd en dat de gemeenten op dit punt
de eerste verantwoordelijkheid hebben. Dat is de essentie van de Wet werk
en bijstand. U weet dat en u weet ook dat het karakter van deze wet decentralisatie
is. Dat brengt met zich dat ik nu niet alle gegevens paraat heb. Ik weet ook
niet of ze voor ons beschikbaar zijn, zodat ik ook niet weet wat de gemeenten
allemaal op dit dossier doen. Wel weet ik wat er gebeurt als gemeenten onvoldoende
invulling aan hun taak geven. De systematiek van de Wet werk en bijstand brengt
dan een korting met zich mee. U weet dat ik er voor ben om de druk die van
deze systematiek uitgaat zolang mogelijk te handhaven, juist om te bewerkstelligen
dat de gemeenten wel degelijk investeren in deze groep mensen en wel degelijk
aan reïntegratie doen. Als mevrouw Van Gent dat ook vindt,
zijn wij het er in ieder geval over eens dat de druk die de systematiek van
de WWB met zich brengt, voorlopig moet blijven bestaan. Doen de gemeenten
niet wat zij ingevolge deze wet moeten doen, dan krijgen zij te gelegener
tijd de rekening gepresenteerd. Dat zal tot gevolg hebben dat zij de nodige
stappen wel zetten.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter. Er worden nu warme woorden gesproken ter verbetering van de
positie van deze specifieke groep, maar er moeten meer mogelijkheden komen.
Het valt te prijzen dat de staatssecretaris dit allemaal zegt, maar het zijn
wel algemeenheden. De staatssecretaris zegt wat moet gebeuren en wat allemaal
mogelijk is. Wat ik wil, is echter erkenning van het idee dat voor deze specifieke
groep speciale arrangementen nodig zijn, zodat zij uiteindelijk, maar liefst
zo snel mogelijk, uit de bijstand geraken. Ik heb de indruk dat de andere
woordvoerders ook om deze erkenning vragen. De huidige inzet om de onderhavige
groep mensen uit de bijstand te laten stromen is daarvoor onvoldoende. Het
enige wat ik de staatssecretaris vraag is om eens goed duidelijk te maken
wat de gemeenten thans doen om dit doel te bereiken. Niet alleen de staatssecretaris
vindt dit belangrijk, maar iedereen vindt dat belangrijk. Toch weten wij niet
wat er gebeurt. Dan is het toch de verantwoordelijkheid van de staatssecretaris
om de gemeenten op hun plichten te wijzen en om mij de gevraagde informatie
te leveren.Staatssecretaris Van Hoof:Het spijt mij zeer, mevrouw Van Gent, maar dit kan ik niet. Wij praten
hier overigens niet voor de eerste keer over. Ik zal geen getal noemen, maar
wij hebben deze discussie heel vaak gevoerd. Het feit dat de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van deze wet bij de gemeenten ligt, betekent in essentie
dat de centrale overheid afstand neemt. Dat betekent ook dat de centrale overheid
bepaalde gegevens niet heeft. Wij hebben de uitvraag ernaar beperkt. Ik kan
u zelfs niet laten weten of wij navraag doen over datgene wat u wilt weten,
maar ik heb het sterke vermoeden dat wij deze gegevens niet hebben. Waarom
niet? Om de doodsimpele reden dat wij de verantwoordelijkheid voor de uitvoering
van deze wet bij de gemeenten hebben gelegd en nergens anders. Het niet nakomen
van deze verantwoordelijkheid heeft een financieel effect. Gelet op deze filosofie
is er voor mij nu helemaal geen aanleiding om een extra uitvraagprocedure
te starten. Integendeel! Ik ben ook van mening dat de gemeenten tegenover
alle mensen in de bijstand dezelfde verantwoordelijkheid hebben: proberen
ze aan regulier werk te helpen. Zij doen niet voor de ene groep meer dan voor
de andere. Wat mij betreft doen zij voor alle mensen die in de bedoelde positie
zitten hetzelfde. Ik verwijs in dit verband nog maar een keer naar datgene
wat wij daarover vanmiddag hebben gewisseld en ik zeg nogmaals: geen specifieke
posities creëren, maar waar dat enigszins mogelijk is mensen aan regulier
werk helpen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Erkent u dat voor deze specifieke groep andere arrangementen mogelijk
zijn? Erkent u dat het voor deze groep mogelijk moet zijn om werk in deeltijd
te aanvaarden en daarbij ondersteuning te krijgen, opdat zij uiteindelijk,
maar liefst zo snel mogelijk uit de bijstand kan komen? Wij zijn het erover
eens dat zij daar het liefst zo snel mogelijk uit moeten. Ik vraag u slechts
om te erkennen dat voor deze groep arrangementen nodig zijn. Als u dat doet
hebben uw warme woorden ook betekenis en kan over de hoofden van de mensen
heen dit idee bij de gemeenten wat meer aanslaan.Staatssecretaris Van Hoof:Mevrouw Van Gent vraagt naar de bekende weg. Wij hebben vanmiddag gesproken
over manieren om mensen uit de bijstand te krijgen, over wat wij doen met
mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Moeten wij die mensen thuis
laten zitten of moeten wij ze meenemen in de richting van reguliere participatie
op de arbeidsmarkt? Moeten wij daarin investeren? Ik wil niet zeggen dat ik
een vlammend betoog heb gehouden, maar ik heb met grote nadruk aangegeven
dat dat mijn inzet is. Ik heb zelfs niet eens gezegd dat het moet via vijf,
drie of twee dagen werk. Ik heb gezegd dat wij de mensen met maatwerk moeten
terugleiden, uiteindelijk naar vol regulier werk. Wij hebben daar geen verschil
van mening over. Dat is mijn doelstelling: niemand thuis laten zitten, mensen
gewoon aan de slag.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik moet helaas vaststellen dat de staatssecretaris mijn punt mist. Vanmiddag
hadden wij het over mensen die eventueel in aanmerking komen voor participatiebanen,
te goed voor de WSW maar te slecht voor reguliere arbeid. Dat is echt een
andere groep dan die waarover wij het vanavond hebben. Nu hebben wij het namelijk
over vrouwen met kinderen in de bijstand. Zij hebben een speciaal arrangement
nodig om arbeid en zorg te kunnen combineren. Zij moeten er via deeltijd uit
kunnen komen.Staatssecretaris Van Hoof:Als wij ons inzetten voor mensen met de grootste afstand tot de arbeidsmarkt,
dan kan mevrouw Van Gent bedenken dat wij het dan dus ook hebben over de groepen
die daarboven zitten. Voor die mensen hebben wij natuurlijk dezelfde doelstelling.
Het begeleiden van mensen naar de arbeidsmarkt is maatwerk. Dat het aan de
gemeenten is, is bekend. Dat daar arrangementen bij kunnen worden getroffen,
is evenzeer helder, net als het feit dat kinderopvang daarbij kan horen. Het
kabinet stopt er extra geld in. Ik begrijp niet waar mevrouw Van Gent nu nog
naar op zoek is. Ook het vanuit de bijstand naar de arbeidsmarkt leiden van
alleenstaande ouders met kinderen kan met de Wet werk en bijstand en de bestaande
arrangementen. De Vazalo is daar niet voor nodig.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik hoorde de staatssecretaris zeggen dat wij misschien nog even moeten
wachten met deze wet. Vanmiddag is bij de no-riskpolis voor jongeren besloten
te starten met een pilot. Zullen wij ook op dit terrein kiezen voor een experiment?Staatssecretaris Van Hoof:Ik hou graag het beheer over mijn eigen woorden. Ik heb niet gezegd dat
het te vroeg zou zijn. Het is wel waar, maar ik heb het argument niet gebruikt.
Experimenten of pilots moet je alleen houden als je het vermoeden hebt dat
er iets bereikt kan worden dat beter is dan nu. Dat vermoeden
heb ik niet. Het houden van pilots vind ik verloren energie. Ik ben daar geen
voorstander van.Staatssecretaris Wijn:Voorzitter. Tijdens de eerste termijn van dit debat was ik ziek. Als oud-lid
van de Kamer had ik willen zeggen dat ik zeer veel respect heb voor de wijze
waarop mevrouw Noorman dit wetsvoorstel heeft gemaakt. Er zit heel veel werk
in. Er ligt iets voor dat gerijpt en doordacht is. Per saldo gaat het erom
of je het politiek wilt of niet. Ik meen dat die opmerking van de zijde van
het kabinet expliciet gemaakt moet zijn. Ik ben het overigens met mevrouw
Noorman eens waar zij zegt dat het doen van een pilot of een experiment onder
de Awir wat onhandig zou zijn, omdat de Awir naar haar aard een wat massalere
regeling is. Als gekozen wordt voor een pilot of een experiment is overigens
de Belastingdienst niet de aangewezen organisatie. Je zou het dan veeleer
in de vorm van een directere subsidie moeten regelen. Wetstechnisch gezien
is het dan niet zo ingewikkeld om het aan te passen, omdat je dan een heleboel
zaken over kunt nemen.Ik zal nu niet ingaan op de verschillen tussen definities en uitvoeringsprocessen
op grond van de Awir en ook niet op de vraag hoe een en ander in de Vazalo
wordt voorgesteld. Ik zal ook niet ingaan op de invoeringsdatum. Op het moment
dat de Kamer tot stemming komt over het wetsvoorstel en er bij iemand in de
Kamer twijfel bestaat over de vraag of de beoogde invoeringsdatum mogelijk
is, doe ik bij dezen wel het verzoek om alsdan eventueel alsnog het woord
te voeren. Ik weet ook niet hoe dit wetsvoorstel verder in procedurele zin
zal worden behandeld. In ieder geval lijkt het mij niet nuttig om de nadere
discussie op dit punt nu hier in detail te voeren, aangezien mevrouw Noorman
daar ook niet op in is gegaan.Wat betreft het onbelast zijn van de Vazalo-toeslag is er wel degelijk
een juridisch risico. Waar de andere regelingen die onder de Awir vallen,
te weten de huurtoeslag, de zorgtoeslag en de kinderopvangtoeslag, gelden
als een tegemoetkoming in de kosten die de draagkracht overstijgen, gaat het
hierbij om het creëren van draagkracht zelf. Dan kom je juridisch in
een parket dat niet een-twee-drie uitgediscussieerd is omdat de Vazalo-toeslag
de facto betrekking heeft op vrij besteedbaar inkomen dat invloed heeft op
de draagkracht en in die zin niet gekoppeld is aan kosten waarvoor de Awir-systematiek
is opgezet.Voorzitter. Ik hoop dat met name mijn opmerkingen aan het begin van mijn
betoog goed gehoord zijn.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor om over het wetsvoorstel op een nader te bepalen tijdstip
te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 21.40 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-6402-6415.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl