Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Waterleidingwet (eigendom waterleidingbedrijven) (28339)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 2167-2176

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-09-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 39, pagina 2167-2176

07-09-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28339Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 7 september 2004)Pagina 2165-2166
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Waterleidingwet (eigendom waterleidingbedrijven) (28339)Pagina 2167-2176
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 7 september 2004)Pagina 2176-2181
Lijst van besluiten (dinsdag 7 september 2004)Pagina 2176-2176
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van een aantal wettelijke bepalingen op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en enige aanverwante terreinen, teneinde enkele wetstechnische gebreken te herstellen alsmede andere wijzigingen van ondergeschikte aard aan te brengen (reparatie BZK-wetgeving 2003) (29008)Pagina 2167-2167
Noot 1: Ontslagbrief van de heer J. Kohnstamm (D66) als lid van de Eerste Kamer Noot 2: Rapport van de commissie tot Onderzoek van de geloofsbrieven van de heer J.W.M. Engels (in verband met zijn benoeming tot lid van de Eerste Kamer)Pagina 2182-2183

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 64 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Waterleidingwet (eigendom waterleidingbedrijven (28339).De beraadslaging wordt geopend.De heer Eigeman (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De behandeling van dit wetsvoorstel is over een
langere tijd uitgespreid. Dat is mede veroorzaakt door de verschillende kabinetswisselingen.
Ook de complexiteit van het vraagstuk en de samenhang met andere dossiers
hebben voor vertraging gezorgd. Voorts lijkt het erop dat het principe van
het voortschrijdend inzicht een rol heeft gespeeld. Een mooi principe, maar
het is voor de voortgang van het wetgevingsproces soms een extra rem. De zorgvuldigheid
van het proces mag tijd kosten, maar al met al zijn regering en Staten-Generaal
nu ruim twee jaar bezig om een eenvoudig wetsvoorstel te behandelen. Het haalt
de krantenkoppen niet. En daar mogen wij blij om zijn, want voor burgers is
de gang van zaken een bevestiging van veel vooroordelen over de slagvaardigheid
van de overheid. Ik wil deze cri de coeur kwijt in de wetenschap dat wij er
vandaag bij dit wetsvoorstel niet verder mee komen. Ik kan het herhalen bij
de Kaderrichtlijn water, de Natuurbeschermingswet etc. Ik vind het de moeite
waard om kritisch naar de werkwijze van het parlement te kijken, de stroom
van vragen bijvoorbeeld, vooral aan de overkant. Ik vind het evenzeer belangrijk
dat gekeken wordt naar de wijze waarop door verschillende departementen met
de factor tijd wordt omgesprongen in het verkeer met het parlement. Ook dat
is een kwestie van politieke prioriteitstelling en dus van politieke verantwoordelijkheid.Ik kom op het wetsvoorstel. De PvdA-fractie stemt hiermee in, met uitzondering
van collega Doesburg die er principiële bezwaren tegen heeft. Het wetsvoorstel
geeft uitvoering aan een motie van partijgenoot Feenstra uit het zittingsjaar
1999-2000. In de motie werd aangedrongen op het zekeren van de publieke eigendom
van de aandelen van bedrijven die drinkwater produceren. Dat geldt uiteraard
voor die bedrijven waarvan de aandelen nu in overheidshanden zijn. Dat zijn
de meeste trouwens; er zijn maar twee kleintjes waar dat niet zo is. Die uitspraak
werd gedaan in een periode dat het denken over privatiseren een hoge en soms
ongebreidelde vlucht nam. De PvdA-fractie constateert dat de vanzelfsprekendheden
waarmee in het recente verleden debatten over privatisering tegemoet getreden
werden, een beetje op hun retour zijn en dat stemt haar tevreden. Het dédain
waarmee wij soms over de publieke zaak spreken, ook in het parlement, is niet
goed. Het tast het vertrouwen in het overheidshandelen aan. Dat vertrouwen
is voor mijn fractie een belangrijk element in het debat over de bestuurlijke
vormgeving van de publieke sector en delen daarvan, zoals de watervoorziening.
Drinkwater is een publiek goed van groot belang. Als je zoals ik deze zomer
in landen als Mongolië en China vertoeft, dan realiseer je je weer eens
wat voor voorrecht wij genieten dat met een haal aan een kraan elk moment
schoon en kwalitatief goed water beschikbaar is.In een waterrijk en kwetsbaar gebied als ons eigen landje klemt dat des
te meer. De organisatie en het toezicht op dit voorrecht, op deze publieke
voorziening, moeten in handen blijven van ons gezamenlijk. Dat vergt meer
dan het zekeren van eigendom van de aandelen. Het is dan ook een goede zaak
dat de regering het voornemen heeft om de algehele herziening van de Waterleidingwet
aan het parlement voor te leggen. Wij gaan ervan uit dat de staatssecretaris
daarbij ook ingaat op het onderscheid tussen het drinkwater dat ook voor de
voedselproductie van belang is, het zogenaamde witte water, en het water dat
in het kader van productie wordt gebruikt, het zogenaamde bruine water. Ik
denk dat het van belang is om in nieuwe regelingen en bij de algehele herziening
in te gaan op de verschillende aspecten, de sturing die dit met zich brengt,
en vraagstukken rond het toezicht. Verder moeten wij – ik denk dat ik
hierbij niet aan het verkeerde adres ben bij de staatssecretaris van milieu –
goede nota nemen van de verspilling. Wij verwachten op dat punt een actief
beleid. Bij deze gelegenheid vragen wij ook nog eens of hij iets meer kan
zeggen over het moment van indiening van die algehele herziening. Het is van
belang om daar helderheid over te krijgen. Ik kom daar straks op terug.Een punt van zorg betreft het toezicht op de sector. Door deze Kamer,
maar ook door de Tweede Kamer is al meerdere malen aangedrongen op een visie
van de staatssecretaris op het huidige en toekomstige toezicht. Op dit moment
heeft de WRR een rapport in voorbereiding over het toezicht. Wij willen eigenlijk
dat de staatssecretaris toezegt dat hij datgene wat de WRR hier al over gezegd
heeft, gebruikt bij de algehele herziening. Wij snappen dat hij op dit moment
nog geen uitgebreide verhandeling kan neerzetten, vooruitlopend op die algehele
herziening. Van een politiek bestuurder mag echter verwacht worden dat hij
of zij iets vindt van zo'n belangrijk vraagstuk. De vraag die steeds opnieuw
gesteld moet worden, is wat er in een bepaalde situatie beoogd wordt met het
toezicht, wat je daarmee wilt bereiken en wat er nodig is om dat te realiseren.
Het toezicht zal zodanig georganiseerd en ingericht moeten zijn dat aan gestelde
eisen kan worden voldaan, zowel in formele zin – welke taken, bevoegdheden
en instrumenten zijn nodig – als in materiële zin – hoe moet
de toezichtsfunctie inhoudelijk worden ingevuld.Ik verwijs opnieuw naar de WRR die in een vorig rapport al de vijf beginselen
voor goed bestuur aangaf: democratische legitimatie, rechtsgelijkheid, rechtszekerheid,
effectiviteit en efficiëntie. Die zaken zijn vanzelfsprekend ook van
toepassing op het toezicht op een publieke voorziening, zoals het water, ook
als daarbij gewerkt wordt met publieke rechtsvormen. De PvdA-fractie
is niet bang om daarbij over vernieuwing te denken, bijvoorbeeld in termen
van concessies. Het is echter wel goed om de publieke zaak daarbij hoog te
houden. Ik heb onlangs gezegd in Waterspiegel, het opinieblad van de VEWIN,
dat de drinkwatersector veel eigen initiatief toont, met de vrijwillige benchmarking
overigens ook op het gebied van innovatie. Dat is een vorm van kwaliteitsbeheer
van onderop. Het hoort bij leren. Een sector die zich daar zelf sterk voor
maakt, verdient lof. Bedrijven laten zien dat ook zij belang hechten aan een
goede organisatie van de kwaliteit. Deelt de staatssecretaris dat oordeel
en is hij bereid om toe te zeggen dat bij de toekomstige vormgeving van toezicht
ook meeweegt de mate waarin kwaliteitsbeheer door deze sector zelf wordt vormgegeven?Wij maken ons in dit land wel eens zorgen, terecht, over administratieve
lasten. Kwaliteitscontrole en toezicht brengen altijd een zekere last mee.
Naar het oordeel van mijn fractie is het belangrijk om te bezien hoe samen
met de sector het toezicht het beste kan worden ingericht en hoe die last
kan worden teruggedrongen. Met minder regels meer kwaliteit, zou je kunnen
zeggen. Daarbij hoort een duidelijke positie van de consumenten. Het vraagt
om een eigen visie op toezicht en kwaliteitscontrole. Welke relaties ziet
de staatssecretaris in dit verband tussen verticaal en horizontaal toezicht?Het vraagstuk van toezicht en controle speelt overigens niet alleen in
de watersector. Het heeft een bredere werking en is direct verbonden met vragen
over maatschappelijke sturing en de rol van de overheid in algemene zin. De
actuele situatie bij het Rotterdams Havenbedrijf drukt ons met de neus op
de feiten: het illustreert het belang van het vraagstuk. Voor ons dringt de
vraag zich op: wie binnen het kabinet coördineert het vraagstuk op strategisch
niveau? Het kan toch niet zo zijn dat in ieder dossier opnieuw het wiel wordt
uitgevonden? Op dit moment zijn er discussies met de energiesector, de minister
van Economische Zaken bereidt een visie op dit punt voor. Ik verwijs naar
de commissie-Alders, die in opdracht van de minister van Binnenlandse Zaken
een strategische visie ontwikkelt op de rol en organisatie van het interbestuurlijk
toezicht. Dat moet tevens de basis leggen voor de toepassing van de visie
op deelterreinen. Kan de staatssecretaris aangeven hoe hij ertegen aankijkt
en hoe hij op kabinetsniveau initiatieven ontplooit voor een samenhangende
aanpak? Het gaat niet om niks: het gaat om de vraag hoe wij verantwoording
afleggen aan burgers over de inzet van middelen bij cruciale voorzieningen
en over het resultaat dat met die inzet is gemoeid. Het raakt hiermee aan
de vertrouwensrelatie met de samenleving.Hetgeen wij in aanvulling hierop hebben ingebracht, betreft de rol van
de lagere overheden. Er wordt wel gezegd dat zij in het toekomstige toezicht
geen rol zouden kunnen spelen, omdat zij het eigendom van de waterleidingbedrijven
in handen hebben. Dat gaat mijn fractie in algemene zin te ver. Het drinkwater
wordt beheerd in een monopoliepositie, wat betekent dat wij extra alert op
het toezicht moeten zijn. Dit moet publiek gecontroleerd worden en daarom
vind ik het niet verkeerd als provincie en gemeente daar op afstand een rol
in blijven spelen.Tarieftoezicht is iets anders. Ik kan mij voorstellen dat wij dat wel
centraal regelen, maar dat wil niet zeggen dat dit voor het hele toezicht
moet gelden. Er zijn immers meer aspecten dan alleen de prijs: het gaat ook
om het vertrouwen in de publieke voorzieningen en het vertrouwen in drinkwater.
Het toezicht hierop moet transparant zijn voor de burger die daar interesse
voor heeft. Dat kan prima gebeuren door overheden die dicht bij de burger
staan. Het is mijn overtuiging dat eigendom en toezicht hand in hand kunnen
gaan bij gemeenten en provincies. Het stelt wel eisen aan wet- en regelgeving,
de kwaliteit van het stelsel en de mensen die daarvoor verantwoordelijk zijn,
maar in een duaal bestel is dat zeker goed te organiseren.Afsluitend: wij achten snelle afwikkeling van dit wetsvoorstel noodzakelijk,
wij achten snelheid bij de algemene herziening nog meer noodzakelijk. Een
heldere visie op het toezicht is een bestuurlijke voorwaarde, juist omdat
het om het vertrouwen van de burger gaat.De heer Van Raak (SP):Het doet mij deugd dat de PvdA ook op dit punt verder blijft denken. U
houdt de mogelijkheid open van concessies. Is dat wel in overeenstemming met
de motie-Feenstra? Is die motie niet juist bedoeld om niet de kant van concessies
op te gaan? U hebt al gezegd dat u voor dit wetsvoorstel bent, dus wringt
dat niet een beetje?De heer Eigeman (PvdA):Daar zit zeker een spanning tussen, dat wil ik niet ontkennen. Maar wanneer
wij toewerken naar een algehele herziening van de Waterleidingwet, wanneer
we bovendien in algemene zin het vraagstuk van toezicht beter in beeld proberen
te krijgen, mag je nieuwe wegen niet links laten liggen. Op dit moment willen
wij die weg nog niet afsluiten. Wij vinden het goed om het instrument van
concessies te bekijken. Dat wil overigens niet zeggen dat dit voor het drinkwater
moet gelden, het is een bredere aangelegenheid. Het gaat ons om het vertrouwen
van burgers in de publieke zaak en we zien wel degelijk een belangrijke rol
voor de parlementaire organen op landelijk en decentraal niveau. Wij mogen
daar wel eens wat zuiniger mee omspringen.Mevrouw Bierman-Beukema toe Water (VVD):Voorzitter. Ruim vier jaar geleden nam de Kamer de motie-Feenstra aan,
met het oogmerk de publieke eigendom van waterleidingbedrijven zeker te stellen.
Daar leek toen haast bij geboden, dus kon de eigendomsvraag niet worden meegenomen
bij de algemene herziening van de Waterleidingwet. Na de mededeling in de
Staatscourant in 2000, waarbij werd aangekondigd dat aan nieuwe bedrijven
die na 1 september van dat jaar zouden ontstaan, niet zonder meer dezelfde
positie zou worden toegekend als aan bestaande, werd het opmerkelijk stil.
Nu, vier jaar later, behandelen wij dit wetsvoorstelletje, dat niet veel meer
regelt dan het wettelijk vastleggen van de bestaande eigendomssituatie. Er
is kennelijk van haast geen sprake meer.In Europa is publieke eigendom van de drinkwatervoorziening de dominante
vorm en in Nederland presteert de sector alleszins redelijk. Inhoudelijk heeft
mijn fractie dan ook geen overwegende bezwaren tegen het voorstel. Met de
Raad van State zijn wij van mening dat beter zou moeten worden beargumenteerd waarom volledig publieke eigendom essentieel is voor de beoogde
overheidszeggenschap. Op dat punt blijft de staatssecretaris enigszins onduidelijk.Het creëren van een publiek monopolie vraagt om wettelijk geregelde
borging van de doelmatigheid van de waterleidingbedrijven naast het bestaande
kwaliteitstoezicht. Dat deze bedrijven vrijwillig zelf al tot een vorm van
maatstafvergelijking zijn overgegaan, doet daar niets aan af. Op basis van
een kosten-batenanalyse kiest de staatssecretaris voor een vorm van decentraal
toezicht met wettelijk verplichte maatstafvergelijking. Daar heeft mijn fractie
geen moeite mee, maar ook het toezichtaspect wordt pas geregeld bij de algehele
herziening.Mag ik de staatssecretaris vragen daar nu werkelijk haast mee te maken?
Wij hopen vandaag van hem te horen dat het voorstel naar de Raad van State
is gestuurd!De heer Van Raak (SP):Mijn collega Anja Meulenbelt vertelde mij daarstraks dat in de Palestijnse
gebieden een prachtig gezegde bestaat: "het zand staat mij aan de lippen".
Wij hebben een ander gezegde: "het water staat mij aan de lippen". Dat zouden
ze daar wel willen, maar wij moeten voorkomen dat het bij ons gebeurt.In ieder geval, het water dat uit de Nederlandse kranen komt, is heerlijk
en goedkoop; overigens is het in Amsterdam veel lekkerder dan hier in Den
Haag. We hebben water waar we trots op mogen zijn. Met dit wetsvoorstel probeert
de staatssecretaris deze goede situatie te behouden. In dit geval is een publiek
monopolie beter dan een privaat monopolie.Deze wetswijziging moet het bestaande publieke eigendom extra wettelijk
verankeren: water moet zuiver blijven en geen onderwerp worden van winststreven
of speculatie. Mijn fractie kan daarmee van harte instemmen. Deze wet is tot
stand gekomen op initiatief van de Tweede Kamer, die in 2000 bijna unaniem,
minus de VVD, een motie aannam, medeondertekend door de SP, waarin de Kamer
het kabinet opdroeg om de waterleidingbedrijven in overheidshanden te houden.
Op dat moment trachtten zogenaamde "multi-utilities", voornamelijk energiebedrijven,
overheidsaandelen te verwerven.Over drie onderwerpen heb ik echter nog vragen: over de criteria die de
staatssecretaris noemt, waarom het water geen onderwerp moet worden van liberalisering,
over de doelmatigheid van de waterleidingbedrijven en over het streven om
deze bedrijven duurzamer te laten produceren.Het eerste criterium: drinkwater is voor het kabinet een kerntaak van
de overheid, iedereen moet immers kunnen beschikken over voldoende en goed
drinkwater. In de memorie van toelichting legitimeert het kabinet het publieke
karakter van het water als volgt: drinkwater vormt een natuurlijk monopolie,
doordat de kosten van aanleg van een alternatief drinkwaternetwerk hoog zijn,
is concurrentie onmogelijk.Maar van water alleen kunnen wij niet leven: in een moderne samenleving
moeten ook zaken als gas en elektriciteit als eerste levensbehoeften worden
gezien. Dat brengt mij bij mijn eerste vraag: kan de staatssecretaris uitleggen
waarom volgens hem water niet, maar gas en elektriciteit wel worden geliberaliseerd?
Volgens mij vroeg mevrouw Bierman daar in andere bewoordingen ook naar.Natuurlijk is het mogelijk om netwerken open te stellen voor anderen,
zodat meer partijen hun diensten kunnen aanbieden, zoals in de energiesector
gebeurt. In het geval van drinkwater vindt het kabinet dit niet gewenst. Gewezen
wordt op de kwaliteitsborging en de juridische aansprakelijkheid. Tevens wijst
het kabinet op de sterke verwevenheid van eigendom, beheer en exploitatie.
Ten slotte noemt het kabinet de noodzaak van een integraal kwaliteitsbeheer.
Mijn fractie ziet ook op dit punt geen wezenlijke verschillen tussen water
en andere basisbehoeften; ik noemde al gas en elektriciteit. Kan de staatssecretaris
uitleggen waarom bijvoorbeeld leveringszekerheid en aansprakelijkheid bij
liberalisering van de watervoorziening niet, maar bij liberalisering van de
gas- en de elektriciteitsvoorziening wel te verzekeren zouden zijn? Waarom
is in het geval van gas en elektriciteit splitsing van eigendom en exploitatie
wél wenselijk? Is voor deze nutsvoorzieningen een integraal kwaliteitsbeheer
dan minder noodzakelijk?De staatssecretaris is in principe tevreden over de doelmatigheid van
de drinkwaterbedrijven. In de komende algehele herziening van de Waterleidingwet,
die wij – als ik het goed heb begrepen – volgend jaar mogen verwachten,
wil de bewindsman het toezicht op de doelmatigheid verder regelen. Het systeem
van prestatievergelijking dat de bedrijven nu al op vrijwillige basis toepassen,
zal daarbij uitgangspunt zijn. Kan de staatssecretaris aangeven of op dit
moment alle waterleidingbedrijven meewerken aan de vrijwillige vergelijking?
Mijn fractie is er niet erg gelukkig mee dat de regeling van de prestatievergelijking
is doorgeschoven. De motie laat hiertoe de ruimte, maar erg handig is het
toch niet. Veel liever hadden wij de zaken vandaag geregeld. Versnipperde
wetgeving leidt immers zelden tot consistente wetgeving. Voordat mijn fractie
goedkeuring kan geven aan de wijziging van de Waterleidingwet, zou zij van
de staatssecretaris graag meer horen over de toekomstige prestatievergelijking.Vanaf halverwege de jaren negentig werd in de waterwereld een uitgebreid
debat gevoerd over liberalisering van de drinkwatervoorziening. Een meerderheid
van de bedrijven was tegen. Gewezen werd op het natuurlijk monopolie, de onmogelijkheid
om productie en distributie te scheiden en de geringere aandacht die zij als
commerciële bedrijven zouden kunnen besteden aan zaken als duurzaamheid.
Verscheidene waterleidingbedrijven hebben de afgelopen jaren echter geanticipeerd
op een door hen verwachte liberalisering. Ik noem in dit verband Nuon en DELTA,
maar er zijn ook andere. Dat de Tweede Kamer besloot dat het drinkwater in
publieke handen moest blijven, was voor deze bedrijven een streep door de
rekening.Het commerciële bloed kruipt echter waar het niet gaan kan. Ook na
2000, toen de motie werd aangenomen, bleef het management van deze en andere
bedrijven vertrouwen op een spoedige liberalisering. Kosten werden verlaagd,
de solvabiliteit werd verhoogd en nieuwe managers werden ingehuurd. Voorzichtiger
werden de bedrijven met investeringen in bijvoorbeeld duurzaamheid. Waarom
moeten dure plannen worden gemaakt voor bijvoorbeeld winning van oppervlaktewater,
terwijl op de korte termijn nog geen sprake is van watertekorten? Waarom zou
een drinkwaterbedrijf investeren in campagnes om mensen zuinig te laten zijn
met water, als dit een aantasting zou betekenen van de afzet? Waarom zou geïnvesteerd
moeten worden in nauwere samenwerking met waterzuiveraars en waterschappen,
als er geen direct financieel belang bij is? Is het management van alle drinkwaterbedrijven
klaar voor de wet? Zit in het hoofd van al die managers al dat zij geen leiding
geven aan een commercieel bedrijf, maar aan een publieke dienst? En zit al
in hun hoofd dat zij het opgepotte geld dus gerust kunnen aanwenden voor langetermijninvesteringen?
Ik hoor daarover graag een geruststellend woord van de staatssecretaris. Welk
flankerend beleid zal de staatssecretaris voeren om alle drinkwaterbedrijven
aan te zetten tot duurzaam waterbeheer? Wanneer mogen wij bijvoorbeeld weer
een uitgebreide, landelijke "wees wijs met water"-campagne verwachten? Hoe
zal de staatssecretaris in het kader van een integraal kwaliteitsbeheer de
samenwerking bevorderen tussen drinkwaterbedrijven, waterzuiveraars en waterschappen?Een mechanisme dat altijd samengaat met liberalisering, is concentratie.
In bijvoorbeeld de energiemarkt zien wij dat de concentratie in enkele, vaak
multinationale concerns concurrentie in de weg staat. De drinkwatervoorziening
blijft dankzij de wetswijziging gevrijwaard van marktwerking, hoewel mijnheer
Eigeman de weg voor concessies openlaat. Misschien kan de staatssecretaris
daarover ook nog wat zeggen.Ook in de drinkwatervoorziening heeft de afgelopen jaren een sterke concentratie
plaatsgevonden. In het verleden waren er meer dan 200 waterleidingbedrijven;
nu zijn er nog ongeveer twintig. Verwacht de staatssecretaris in de toekomst
een verdere concentratie van waterleidingbedrijven?Mevrouw Van Dalen-Schiphorst (CDA):Mevrouw de voorzitter. Laat op voorhand duidelijk zijn dat de CDA-fractie
instemt met het voorliggende wetsvoorstel, met name omdat de fundamentele
herziening van de wet in het, hopelijk nabije, verschiet ligt. Wij hadden
graag gezien dat het wetsvoorstel vandaag een stukje verder was gegaan. In
het licht van de fundamentele herziening willen wij dan ook niet nalaten om
iets te zeggen over het toezicht, bij voorkeur onafhankelijk toezicht. Dat
hebben wij ook eerder in de commissie gedaan. Voor ik dat echter doe, wil
ik nog een naar onze mening aperte fout signaleren. In het gewijzigde voorstel
van wet is in artikel 3j, lid 3 sprake van de mogelijkheid tot het verlenen
van ontheffing. Onder sub a wordt gemeld dat die ontheffing kan worden verleend
indien de aansluiting van die inrichting of inrichtingen op het leidingnet
van een waterleidingbedrijf naar het oordeel van onze minister in strijd is
met het belang van een doelmatige openbare drinkwatervoorziening. Het komt
mij voor dat daar het cruciale woordje "niet" ontbreekt. De zin zou dan komen
te luiden: de ontheffing kan worden verleend indien de aansluiting van die
inrichting of inrichtingen op het leidingnet van een waterleidingbedrijf naar
het oordeel van onze minister niet in strijd is met het belang van een doelmatige
openbare drinkwatervoorziening.Ik besef dat deze opmerking, normaal gesproken, eerder in de procedure
wordt gemaakt. Daar hoort zij ook thuis. Pas bij de zoveelste lezing en voorbereiding
voor vandaag werd ik echter op het spoor van deze fout gebracht. De eerlijkheid
gebiedt mij te zeggen dat ik die niet zelf heb ontdekt. Ik hoor hier in ieder
geval graag de reactie van de staatssecretaris op.Ik ga over op het volgende, reeds aangekondigde punt. De staatssecretaris
heeft gelijk met de opmerking dat het er bij dit wetsvoorstel om gaat dat
de huidige eigendomssituatie wettelijk wordt vastgelegd. Daarmee gaan wij
akkoord.Tot twee keer toe is in de commissie de vraag aan de orde gesteld of het
regelen van publieke eigendom niet tegelijkertijd moet leiden tot onafhankelijk
toezicht. Analoge situaties kennen wij bijvoorbeeld bij het openbaar vervoer.
Daarvoor is een aparte kamer van toezicht bij de NMa. In het besef dat elke
vergelijking mank gaat, gaan ook mijn vergelijkingen vandaag mank. Toch haal
ik het voorbeeld van de telefoontarieven bij KPN aan. Er kon nooit iets aan
veranderen totdat er concurrentie was. Toen kon er opeens een heleboel. De
KPN floreert tegenwoordig misschien niet direct, maar staat er toch niet ongunstig
voor. Vandaar onze twijfels. Wij vragen ons af of een onafhankelijk toezicht
op de tariefstelling ook bij de waterleidingbedrijven niet op zijn plaats
zou zijn.De staatssecretaris verwees in de memories van antwoord naar, onder andere,
een rapport van Twijnstra-Gudde, uitgevoerd in opdracht van het ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. Deze rapporten
hebben kennelijk een belangrijke rol gespeeld bij de oordeelsvorming van de
staatssecretaris. Ik merk terzijde op dat het elegant ware geweest als die
ook aan de Eerste Kamer waren toegezonden. De staatssecretaris ontleent aan
die rapporten de stelling dat de huidige vorm van decentraal toezicht voldoende
functioneert. Hij concludeert daarmee naar ons oordeel meer dan er te concluderen
valt. In de conclusie van het rapport staat immers weinig méér
te lezen dan dat er in het huidige model van toezicht sprake is van toezicht
op doelmatigheid. De beperktheid van deze uitspraak rechtvaardigt dan ook
niet de eerder genoemde brede conclusie van de staatssecretaris. Er is echter
nog iets. De tweede stelling is dat in het huidige model van toezicht de Raad
van Commissarissen en benchmark een cruciale rol spelen. Dat roept onmiddellijk
de aandacht voor een ander cruciaal begrip op, het begrip klant. Het probleem
daarmee is dat het geheel ontbreekt, in elk geval in alle door mij gelezen
rapporten. Zonder klant geen waterleveranties. De klant is ook gebaat bij
een optimale prijs-kwaliteitverhouding. Dat vergt op zijn minst enige transparantie
in de markt. Die is bepaald niet aanwezig, zo melden de rapporten.Zoals in de op één na laatste conclusie door Twijnstra Gudde
wordt opgemerkt, biedt het huidige model van toezicht richting derden onvoldoende
inzicht in de gemaakte belangenafweging en de kosten. Het zou van weinig realisme
getuigen om te veronderstellen dat belangen van raden van commissarissen en
aandeelhouders noodzakelijkerwijs dezelfde zijn als die van de klant. Belangen
van aandeelhouders worden gediend met het maken van winst.
Daar komt nog eens bij dat drinkwatervoorziening blijkbaar niet hoog op de
politieke agenda staat, waardoor wethouders of gedeputeerden zelden wordt
gevraagd verantwoording af te leggen. Ook daar gaat het om bij het toezicht
door raden en staten.Daar waar marktwerking en concurrentie zoals in de voorliggende situatie
grotelijks ontbreken, mag niet worden verondersteld dat prikkels om te komen
tot een optimale prijs-kwaliteitverhouding wel sterk ontwikkeld zouden zijn.
Dan is het niet verwonderlijk dat wij blijven hechten aan onafhankelijk toezicht,
tegelijk met het regelen van publieke eigendom. Maar goed, wij hebben gezegd:
een schot voor de boeg ten aanzien van de fundamentele herziening. Dit zeker,
waar water een essentiële eerste levensbehoefte is voor al onze burgers
en cruciaal is voor de voortbrenging van zovele goederen die eveneens het
welzijn van diezelfde burgers dienen.De heer Van Raak (SP):Mevrouw Van Dalen maakt een interessante opmerking. Zij zegt dat er toezicht
nodig is – daar ben ik het helemaal met mevrouw Van Dalen eens –
bijvoorbeeld om ervoor te kunnen zorgen dat de tarieven niet zo toenemen.
Echter, op de meeste markten die de afgelopen twintig jaar geliberaliseerd
zijn, is de prijs juist omhooggegaan. Eerder lijkt dus het tegenovergestelde
het geval. Immers, als je gaat liberaliseren en meer marktwerking gaat invoeren,
zeker als er maar heel weinig aanbieders zijn, zie je dat de prijs eerder
omhooggaat. Dat is dus een rare vergelijking.Mevrouw Van Dalen-Schiphorst (CDA):U zou gelijk hebben, als ik inderdaad had gezegd: om te voorkomen dat
de prijzen omhooggaan. Ik heb evenwel gezegd: om te bewerkstelligen dat er
een optimale prijs-kwaliteitsverhouding is. Dat lijkt me net iets anders.Voorzitter. In al die opmerkingen voelen wij ons gesteund door het in
de Tweede Kamer aangenomen amendement, waarin niet alleen een aansluitings-
en leveringsplicht is vastgesteld, maar waarin ook is voorzien dat het waterleidingbedrijf
voorwaarden dient te hanteren die redelijk transparant en niet discriminerend
zijn. Het antwoord van de staatssecretaris aan de Tweede Kamer, in zijn brief
van 21 april, sluit daar goed op aan, als hij zegt aandacht te willen
schenken aan de bestemming van gerealiseerde efficiencywinsten en aangeeft
dat een deel van de winsten ten goede dient te komen aan de gebonden klanten.
Hulde wat dat betreft aan de staatssecretaris. Hij kent het begrip "klant";
wij zouden dat graag wat verder uitgewerkt zien.De staatssecretaris is van mening, zo blijkt uit zijn beantwoording, dat
een goede kostenbewaking met de daarbij behorende optimale prijs-kwaliteitsverhouding
kan worden bereikt door benchmarking. Dat roept evenwel de vraag op hoe op
centraal niveau waarborgen kunnen worden ingebouwd in een systeem van decentraal
toezicht. Die opvatting delen wij op voorhand onvoldoende met de staatssecretaris.
Verder zijn wij benieuwd wanneer wij de regels omtrent aansluit- en leveringsplicht
mogen verwachten.Tot slot zouden wij graag van de staatssecretaris horen dat het aspect
dat ik zo-even aan de orde heb gesteld, zijn volle aandacht zal hebben bij
de fundamentele herziening van de Waterleidingwet.Staatssecretaris Van Geel:Mevrouw de voorzitter. Zoals een aantal leden van uw Kamer terecht heeft
opgemerkt, is in de loop der jaren de positie van dit wetsvoorstel in een
ander daglicht komen te staan, of beter gezegd: het is in een andere omgeving
gekomen. Daardoor is de urgentie die toen gevoeld werd om snel tot een aanpassing
te komen en duidelijk het publieke karakter van de waterleiding te regelen
vanwege de dreigingen die op dat moment aan de orde waren, verminderd. Dat
heeft er misschien mede toe geleid – ik pak ten aanzien van de procesgang
een klein boetekleedje uit de kast – dat wellicht die urgentie ook in
de proceduretijd een rol heeft gespeeld, daar waar het betreft de verschillende
verantwoordelijke element, waaronder misschien ook wel mijn ministerie. Nu,
dat sluit ik niet uit, maar er werd ook naar de overkant verwezen. Om een
aantal redenen is vertraging opgetreden, zoals het vele overleg dat met de
Tweede Kamer is gevoerd om tot een gedragen voorstel te komen. Vandaag bespreken wij een beperkte wijziging, namelijk het in de wet vastleggen
van de huidige situatie. Dat betekent dat de aspecten die te maken hebben
met de integrale wijziging van de Waterleidingwet niet aan de orde zijn. Ik
zal echter wel ingaan op de politiek-bestuurlijke invalshoek waarmee straks
onder andere de borging van het toezicht benaderd zal worden. Ik herinner
echter aan de woorden van mevrouw Van Dalen dat de finale discussie gevoerd
wordt bij de integrale herziening. Ik zal mijn uiterste best doen om ervoor
te zorgen dat dit debat medio volgend jaar gevoerd kan worden. Wij hebben
gekozen voor het gefaseerd invoeren van diverse wijzigingen. In eerste instantie
ging het om de implementatie van de Europese richtlijn en daarna om de Legionellawetgeving.
Nu bespreken wij het vastleggen van het eigendom en vervolgens zal het gaan
om de integrale herziening die moet leiden tot modernisering van de wet.Waarom moet de waterleiding in publieke handen blijven, terwijl dit bij
andere voorzieningen, zoals gas en elektriciteit, niet het geval is? Er zijn
verschillende arrangementen om de onderscheiden aspecten van liberalisering
en privatisering te benaderen. De algemene principes die wij hanteren, hoeven
niet steeds tot dezelfde uitkomsten te leiden. Bij de keuzes ten aanzien van
de watervoorziening is bijvoorbeeld absolute voorrang gegeven aan kwaliteit
en de verantwoordelijkheid daarvoor. In dit geval is de verantwoordelijkheid
voor de volksgezondheidsaspecten dominant geweest. De waterkwaliteit is van
een andere orde dan de elektriciteitsvoorziening. Als de elektriciteit even
uitvalt, is dat toch van een andere dimensie, om het populistisch te zeggen.
Daarbij komt dat die verantwoordelijkheid essentieel is voor de gehele keten.
Wij kunnen het ons niet permitteren dat er in de keten van de bron tot de
kraan discussies ontstaan over de vraag waar de verantwoordelijkheid voor
de waterkwaliteit ligt. In de afweging van alle argumenten is de waterkwaliteit
dominant geweest.De kwaliteit is ook essentieel in relatie tot de doelmatigheid. Wij weten
dat dit geen zelfstandige begrippen zijn. Het zeer sterk sturen op efficiency
en doelmatigheid, inclusief afspraken over maximale tarieven,
kan ertoe leiden dat de kwaliteit er uiteindelijk onder zal lijden. Vandaar
ook dat wij in dit geval rücksichtslos gekozen hebben voor het op de
eerste plaats stellen van de kwaliteit. Doelmatigheid is natuurlijk ook belangrijk,
maar ik geef nu de politieke prioriteit in de afweging aan.Ik besef dat ik nu meer inga op het in voorbereiding zijnde wetsvoorstel
dan op het wetsvoorstel dan aan de orde is. Ik kom overigens straks op de
concrete vragen. Voor de wijze waarop wij een en ander doen, zijn twee elementen
van belang. Een vrijwillige benchmarking is misschien niet voldoende, vandaar
de gedachte om er een verplichte kwaliteitsborging van te maken. Terecht spreken
velen over regionale monopolies. Het zou daarbij gaan om een verplichte kwaliteitsborging,
zodat bedrijven zich daar niet aan kunnen ontrekken. Daarnaast is het belangrijk
dat ik zal voorstellen om te kiezen voor een duidelijke verantwoordelijkheid
voor de decentrale overheden, die eigenaar zijn van waterleidingbedrijven.
Er is een belangrijke rol weggelegd voor de aandeelhouders, de andere overheden
en voor de raad van commissarissen. In de rapporten, die uiteraard aan deze
Kamer gezonden zullen worden in het kader van de nog te voeren discussie,
staat hoe het nu werkt. In die rapporten is duidelijk gemaakt dat deze twee
elementen in wezen een structuur kunnen bieden voor een borging van de doelmatigheid
en voor transparantie van deze bedrijven, de eigendom en de zeggenschap.Ik voorzie niet dat daarboven nog een centrale discussie over tarifering
moet plaatsvinden. Ik weet heel goed dat er nog veel meer overwegingen zijn
die hierin een rol spelen, zoals het aspect duurzaamheid, ook genoemd door
de heer Van Raak. Wij hebben ons rondom de eigendomssituatie van waterleidingbedrijven
altijd enigszins dubbel opgesteld. Enerzijds spreken wij over een goede kwaliteit,
waarbij de volksgezondheidsaspecten onweersproken moeten zijn. Anderzijds
moet het tarief voor de burger zo laag mogelijk zijn. Wij vinden het ook wel
aardig dat een waterleidingbedrijf zorg besteedt aan het natuurbehoud van
de gebieden. Wij vinden het prachtig dat zij daarin zoveel energie steken,
maar elke activiteit heeft haar prijs. Met andere woorden: wij vinden dat
die discussie open en transparant gevoerd moet worden. In die transparante
situatie is het aan de andere overheden en aan de aandeelhouders welke keuze
zij maken. Dat model lijkt mij voldoende mogelijkheden bieden om dit soort
nuances aan te brengen. Ik zou het betreuren als van bovenaf wordt aangegeven
wat wel en wat niet mag. Laat dit soort activiteiten over aan de andere overheden.Er valt nog veel over te zeggen, maar deze Kamer heeft gevraagd naar de
hoofdlijnen van het denken inzake de argumentatie, de toezichtrelaties in
de toekomst, dus de benchmarkinglijn, en de wijze waarop wij de transparantie
willen vergroten ten aanzien van regionale monopolies. Deze lijnen behoeven
een nadere uitwerking. Ik zal daar voortvarend aan werken, zodat de integrale
herziening van de wet spoedig ook met deze Kamer besproken kan worden.Uiteraard zal gebruik worden gemaakt van de verschillende bronnen. De
heer Eigeman heeft gevraagd naar de inzichten van de Wetenschappelijke raad
voor het regeringsbeleid en naar de verschillende soorten water. Hij introduceerde
weer het witte en het bruine water. Andere definities hiervan zijn ook gangbaar.
Maar het is duidelijk dat wij helder de relatie tussen drinkwater, industriewater,
warm tapwater etc. moeten regelen. Er moet een heldere structuur zijn, zodat
er geen misverstanden ontstaan tussen de meer "vercommercialiseerde" activiteiten
en de publieke activiteiten die met leidingwater te maken hebben.Ik waag mij nog maar niet aan de discussie over concessies. Het mag duidelijk
zijn dat de relatie tussen zorgvuldigheid en proceskwaliteit een rol zal spelen
in het uiteindelijke integrale voorstel.Ik miste of mevrouw Bierman in haar vraagstelling doelde op de argumentatie
voor gedeeld eigendom en private eigenaars dan wel op de rol van private bedrijven
op deze markt. Voor beide wil ik nog wel kort de argumenten noemen. De ervaringen
in Engeland, evenals in Frankrijk, zijn zodanig dat duidelijk is dat vermenging
van publieke en private bedrijven in één markt niet tot grote
voordelen leidt. Integendeel. Er is gebleken dat dit leidt tot veel problemen
in de markt. Als de eigendomssituatie van een bedrijf wordt bedoeld, kom ik aan mijn
volgende argument. Ik kan er andere argumenten omheen noemen, maar het kernpunt
is dat commerciële activiteiten die te maken hebben met rendementen en
dividenden, een rol gaan spelen op het moment dat je andere, private aandeelhouders
in zo'n bedrijf hebt, hoe gering ook. Ik heb heel nadrukkelijk te kennen gegeven
dat het doel is om dat niet te doen en om kwaliteit dominant te laten zijn.
Vanwege deze specifieke reden is de keuze gemaakt om te zeggen: nee, volledig
in publieke handen.De heer Van Raak heeft de drie elementen bij de criteria van doelmatigheid
en duurzaam produceren genoemd. Ik heb al gezegd wat in mijn ogen het cruciale
verschil is tussen de gas- en de elektriciteitsmarkt. De belangrijkste argumenten
waren: kwaliteit, volksgezondheid en de keten in één hand houden.
Ik weet eerlijk gezegd niet of alle bedrijven daar al op basis van vrijwilligheid
aan meewerken. Er komt een signaal dat dit zo is. Alle bedrijven doen op dit
moment mee aan benchmarking.Over duurzaamheid heb ik gezegd dat dit model daarvoor decentrale ruimte
geeft. Als het gaat om activiteiten die te maken hebben met omgaan met water,
denk ik dat is gebleken dat de bedrijven hier zelf veel aandacht aan besteden,
net als aan natuurbehoud. Ik wil nog wel met hen van gedachten wisselen of
publieksvoorlichting over duurzaam omgaan met water nog een handje geholpen
kan worden, maar ik herken tot nu toe een grote verantwoordelijkheid op dit
gebied.Dit wetsvoorstel verbiedt concentratie niet, maar ik denk dat wij de grote
wijzigingen in eigendomsverhoudingen en structuur hebben gehad. Ik zie niet
veel provincies grote, integrale plannen maken om tot fusies te komen. Ik
heb er in het verleden zelf nog even mee te maken gehad. In mijn provincie
is er nog steeds een restantje van een dergelijk plan. Ik geloof dat het 17
jaar geleden is vastgesteld, in die orde van grootte, en nog steeds in de
laatste fase van uitvoering is. Ik denk dat de grote lijnen wel getrokken
zijn. Ik sluit niets uit, maar het is helder binnen welke randvoorwaarden
die mogelijke fusies en samenvoegingen kunnen plaatsvinden. Mevrouw Van Dalen vroeg of bij artikel 3j, lid 3, het woordje "niet" is
weggevallen. De kern van artikel 3 is in mijn interpretatie, maar ik ben geen
jurist, dat het verboden is om collectieve watervoorzieningen in niet-publieke
handen te hebben. Het is een verbod, maar het kan zijn dat dit verbod in strijd
is met het belang van een doelmatige drinkwatervoorziening. Het woord "niet"
hoeft er in mijn beleving niet in thuis te horen. Het is een verbod. Je wilt
daar iets aan doen, zoals mogelijkerwijs ontheffing verlenen, als blijkt dat
dit verbod in strijd is met het belang van een doelmatige drinkwatervoorziening.
In mijn ogen is dit een correcte interpretatie, maar voor alle zekerheid zullen
wij nog even naar de wetstekst kijken. Het zou buitengewoon vervelend zijn
als dit tot een andere conclusie leidt, maar vooralsnog ga ik daar niet vanuit.
Mocht dat wel zo zijn, dan zal ik dat heel snel laten weten.Mevrouw Van Dalen noemde een aantal punten die bij de vormgeving van de
integrale wet meegenomen moeten worden. Zij noemde het zelf schoten voor de
boeg, maar ik noem het elementen voor een goede discussie over de toekomstige
inrichting van de watervoorziening. Met de feitelijke constatering hoe de
vrijwillige benchmarking nu gaat, zijn wij er nog niet. Ik heb gezegd dat
een aantal zaken wat betreft de wijze waarop deze wordt toegepast, nog wettelijk
geregeld moeten worden. Mijn interpretatie van beide rapporten is dat beide
elementen, zowel benchmarking als een decentrale toezichtstructuur, mits goed
toegepast en in een goed wettelijk kader geregeld, een goed instrument kunnen
zijn om de beoogde doelstellingen te realiseren. Dat doet niets af aan het
feit dat situaties op dit moment natuurlijk verbeterd kunnen worden of misschien
enigszins neutraal worden geformuleerd, maar de structuur als zodanig is niet
in het vuilnisvat van de geschiedenis gestopt. Mijn interpretatie is dat het
mogelijk is om het op die wijze goed te regelen.Mevrouw Van Dalen-Schiphorst (CDA):De staatssecretaris geeft aan dat de benchmark nu nog vrijwillig is. Waarschijnlijk
zal die straks verplicht worden, maar ik houd mijn hart er een beetje voor
vast dat een benchmark wordt gezien als Haarlemmer olie. Het is niet overal
goed voor en het biedt ook niet altijd een pasklare oplossing. Het lijkt wat
overdreven omdat het allemaal voor de hand lijkt te liggen, maar ik denk dat
er veel praktijkvoorbeelden te geven zijn waarbij het mis is gegaan. Bovendien
staat en valt het met de criteria die worden gesteld en met het honderd keer
weer controleren of wij dezelfde begrippen hanteren en of daar hetzelfde onder
ligt. Dan nog is die benchmark geen Haarlemmer olie. Ik denk dat er iets meer
nodig is. Daarmee wijs ik de benchmark niet af, maar ik denk dat dat niet
alles kan zijn.Staatssecretaris Van Geel:Ik ben het met u eens dat een steriele vergelijking van veel kengetallen
tussen sectoren in de samenleving en tussen de verschillende activiteiten
die gemeenten verrichten, zoals die jarenlang in zwang is geweest, in het
politieke debat vaak een absolutistische betekenis kreeg. De kunst is echter –
ik denk ook dat wij dat langzaam maar zeker geleerd hebben – dat benchmarking
de lokale toezichthouders, de raadsleden, in ieder geval argumenten geeft
om een discussie te voeren en te starten. Mede omdat er lokale en regionale
ruimte moet zijn om zaken te willen – dat vraagt men immers als legitiem
gekozen bestuurders en als eigenaren namens de gemeenschap – zou het
zeer te betreuren zijn als dat dom toegepast wordt in de zin van: dit is het
verschil met de ander en dus moeten wij het gemiddelde als norm nemen. Dat
zie je vaak in dit soort discussies, maar daar past nadenken bij. Nogmaals:
ik besef dat wij nog over dit element komen te spreken, maar ik zie voldoende
aanknopingspunten om in ieder geval een poging te wagen om tot een goede regeling
te komen. Die kan de Kamer uiteindelijk beoordelen. Ik denk dat dat mogelijk
is. Wij doen onze uiterste best om daarbij heldere en duidelijke criteria
en een heel duidelijk en helder proces uit te lijnen.Mevrouw Van Dalen-Schiphorst (CDA):Ik voel mij toch uitgedaagd, want wat u zojuist noemde, is een van de
pijnpunten: het toezicht en de discussie binnen raden en Staten. Daarvan wordt
eigenlijk aangegeven dat die niet plaatsvindt. U hebt dus gelijk als het in
de praktijk inderdaad zo zou werken. Misschien moeten wij dus iets bedenken
om raden en Staten te stimuleren. Ik roep maar eens iets.Staatssecretaris Van Geel:Dat ben ik geheel met u eens, zonder dat u straks met mij in debat moet
gaan over de OZB en zo, want dat zal ik niet doen. Lokale overheden en de
lokale democratie zouden erbij gebaat zijn als dit soort zaken transparanter
worden en daarmee automatisch onderwerp van lokale en regionale besluitvorming
worden. Dat vind ik een versterking van de lokale en regionale democratie.
Ik denk dus dat het voor ons, met u, een uitdaging zou moeten zijn om ervoor
te zorgen dat dat meer gebeurt dan nu. Ik ben het er volstrekt mee eens dat
dat meer moet gebeuren en dat dat onze uitdaging moet zijn, want anders werkt
dit niet. Over de middelen moeten wij dan maar met elkaar spreken. Om het
cynisch te zeggen: in mijn tijd als lokale en regionale bestuurder ging de
beoordeling van het waterleidingbedrijf niet verder dan de hoogte van het
dividend, die eigenlijk niet kon. Dat moet dus niet. Het moet breder zijn.
Wij moeten daar goed met elkaar over kunnen discussiëren.Over de regels en de aansluitplicht heb ik in de Tweede Kamer een uitgebreid
debat gevoerd. In goed overleg met de Kamer heb ik daarbij een formulering
gekozen. Er zat enig licht tussen enerzijds het oordeel van de Kamer over
de huidige situatie met betrekking tot aansluitpunten en de wijze waarop het
geregeld moest worden en anderzijds mijn oordeel daarover, maar wij zijn tot
een gezamenlijke conclusie gekomen: als er problemen zijn, moeten wij daar
regels voor hebben. Ik heb toen de stelling ingenomen – en ik blijf
daarbij – dat wij geen regels moeten maken als dat niet noodzakelijk
is, maar als er problemen zijn, komen er dus regels. Die formulering is in
de wettekst opgenomen, maar ik ben over het algemeen terughoudend met het
maken van regels als dat niet nodig is. Dat moet niet de lijn zijn en dat
is ook niet de lijn van dit kabinet. Nogmaals, u kunt ervan verzekerd dat
wij tijdig zullen zorgen voor adequate regelgeving als dit probleem zich voordoet.
Het wetsvoorstel maakt dit ook mogelijk.Ik meen dat ik hiermee de vragen heb beantwoord en bovendien een perspectief
heb geschetst van de integrale vernieuwing die met dit wetsvoorstel
aan de orde is.De heer Eigeman (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoord
op onze vragen. Hij heeft dit uitgebreid gedaan, maar niet te en bovendien
een perspectief geschetst. Ik kom daar zo nog even op terug.Ik vind de term medio 2005 te vaag, want ik vrees dat een en ander dan
in de tijd verschuift. Ik vind dat wij hier voor het zomerreces van 2005 een
wetsvoorstel moeten hebben voorliggen. Wij kunnen het dan tijdens de vakantie
bestuderen.De staatssecretaris heeft heel behartigenswaardige woorden gesproken over
de relatie tussen kwaliteit en doelmatigheid. Dit gaat zeker op voor zo'n
belangrijk publiek goed als water en drinkwater in het bijzonder.Hij zegt terecht dat wij benchmarking niet meer moeten bezien in de oppervlakkige
en gemakkelijke zin uit het recente verleden. Voor mijn fractie staat benchmarking
ook voor een goede kans voor de sector zelf om kwaliteit te organiseren. Benchmarking
is daarbij een belangrijk instrument, maar je mag daar niet bij stil blijven
staan, want inzichten kunnen veranderen en over een jaar vijf kunnen er wellicht
nieuwe en andere instrumenten worden geïntroduceerd. Een verplichte aandacht
hiervoor van de sector vind ik uitstekend. Ik ga ervan uit dat dit een rol
zal spelen in de algehele herziening.De staatssecretaris heeft uiteengezet hoe hij aankijkt tegen de rol van
de decentrale overheden. Dit brengt mij op een vraag aan collega Van Dalen.
Je zekert met dit wetsvoorstel het eigendom in publieke handen bij de decentrale
overheid en tegelijkertijd zeg je: zij zullen daar alleen maar op winst uit
zijn. De kern van deze discussie zou toch moeten zijn dat wij geloof hebben
in de decentrale overheid en in de volksvertegenwoordigers in provincies en
gemeenten en dat wij ervan overtuigd zijn dat zij niet alleen maar puur op
het geld letten. Ik wacht met belangstelling de voorstellen van de staatssecretaris
af voor een regeling van de positie van decentrale overheden in het nieuwe
stelsel. Wat mij betreft, komt dan ook de positionering van raden en staten
aan de orde. Wij doen daar veel te weinig aan. Je ziet in toenemende mate
dat de positie van raden en staten verglijdt en ik vind dat wij als medewetgever
daar goed op moeten letten. De staatssecretaris heeft in dit verband een belofte
gedaan en daar zullen wij hem aan houden.Ik wil nog een opmerking maken in de richting van de heer Van Raak. Met
mijn opmerking over concessies heb ik de mogelijkheid willen opperen dat je
ook naar andere instrumenten kijkt. Ik ben het met hem eens dat er spanning
ontstaat met het begrip marktwerking. Wij moeten daar buitengewoon kritisch
naar kijken als het om drinkwater gaat. Ik heb die opmerking over concessies
vooral gemaakt in het brede perspectief van discussies over toezicht en controle.Mevrouw Van Dalen-Schiphorst (CDA):Ik heb geen behoefte aan een tweede termijn, maar ik wil de heer Eigeman
toch een antwoord geven. Ik heb niet gezegd dat de raad van commissarissen
en de aandeelhouders uitsluitend op winst uit zijn. Ik heb wel gezegd dat
de belangen van aandeelhouders en de gewone klanten niet noodzakelijkerwijs
hetzelfde hoeven te zijn. Daar zit een groot verschil tussen. Dit duidt wel
ten dele op wat hij zegt, maar niet in de strikte formulering dat aandeelhouders
uitsluitend op winst uit zijn. Laat ik eerlijk zijn: ik ben 16 jaar statenlid
geweest en in de tijden van grote dividenden van de IJsselmij hebben wij leuke
dingen voor de burgers gedaan, maar je zou ook kunnen overwegen om het geld
op een andere manier aan de klant ten goede te laten komen. Dan gaat het wel
op.De heer Eigeman (PvdA):Ik denk dat u gelijk heeft. Er moet kritisch naar worden gekeken. Ik ben
zelf bijna twaalf jaar dagelijks bestuurder van een gemeente geweest. Ik weet
precies hoe een en ander werkt. Maar ik vind dat je het in toekomstige wetgeving
zo moet formuleren dat een bredere afweging kan plaatsvinden. De volksvertegenwoordigers
moet decentraal de instrumenten in handen worden gegeven om dat op een goede
manier te doen. Op dit punt zou de dualisering nog wel eens een zegen kunnen
blijken, maar dan moet een en ander wel goed worden geregeld. Wij laten nog
wel eens na, ook in andere wetsvoorstellen, de positie van de staten en de
raden goed te regelen. Mijn pleidooi komt daarop neer. Ik denk dat een en
ander bij hen in goede handen is.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. De staatssecretaris merkt heel terecht op dat wij een enigszins
eigenaardige wetswijziging bespreken: wij moeten een bestaande situatie wettelijk
nog meer verankeren. Dat doen wij natuurlijk niet voor niets. Het meest interessante
is niet dát aspect – mijn fractie is het daarover zeer eens met
de staatssecretaris – maar het aspect dat het kabinet algemene principes
vastlegt. Het legt vast waarom de eigendomsverhoudingen wettelijk extra moeten
worden verankerd. Kwaliteitsborging, aansprakelijkheid, de verwevenheid van
eigendom, beheer en exploitatie, integraal kwaliteitsbeheer. Ik vroeg de staatssecretaris
niet waarom die punten gelden voor de watervoorziening, maar waarom ze niet
gelden voor de gas- en de elektriciteitsvoorziening. Toen die sectoren werden
geliberaliseerd, konden wij de genoemde criteria niet zo heel duidelijk terugvinden.
Ik ben heel blij dat er nu eindelijk goede criteria worden genoemd voor de
liberalisering. Maar dan moet de staatssecretaris ook kunnen uitleggen waarom
ze niet zijn gehanteerd bij de liberalisering van sectoren in het verleden.Wij behandelen nu een wetsvoorstel waarin het bestaande wordt vastgelegd,
maar dat wil nog niet zeggen dat wij van de staatssecretaris geen visie mogen
verwachten op liberalisering en eigendomsverhoudingen van nutsvoorzieningen.
Ik nodig de staatssecretaris dan ook uit tot het geven van zo'n visie. Het
ontslaat de staatssecretaris niet van het geven van een visie als hij zegt
dat hij meer dingen wil overlaten aan lokale en provinciale overheden. Natuurlijk
hebben wij hierbij altijd met een soort dubbele moraal te maken gehad. De
kwaliteit moet goed zijn, tarieven moeten laag zijn, maar wij moeten Nederland
bovendien een van de mooiste landen van Europa laten blijven. Dat is weliswaar
een zaak van onder meer de lokale en provinciale overheden, maar het is ook
een zaak van de staatssecretaris. Laat hij ons eens verwennen
met een visie, ook op dat gebied!Vandaag hebben wij een publieke zaak wettelijk verankerd. Ik heb echter
ook gevraagd hoe het zit met de hoofden van de managers en met de hoofden
van de lokale en regionale bestuurders. Zijn deze mensen eraan toe? Jarenlang
heeft men geanticipeerd op een liberalisering. Volgens mij zit in de hoofden
van veel betrokkenen nog dat de sector eigenlijk, een klein beetje, geliberaliseerd
is. Je ziet dat ook doordat de investeringen uitblijven en doordat de solvabiliteit
verandert. In veel waterbedrijven wordt anders gedacht dan enkele jaren terug.
Wij leggen nu een situatie vast, maar zijn de bestuurders er ook aan toe?
Daarom vraag ik de staatssecretaris of er flankerend beleid moet komen om
de situatie vast te leggen. Als de managers namelijk al jarenlang in hun hoofd
hebben gehad dat er wordt geliberaliseerd, terwijl wij vastleggen dat niet
wordt geliberaliseerd, dan leggen wij eigenlijk helemaal geen bestaande situatie
vast. De staatssecretaris moet de mensen dan eigenlijk helpen om een stapje
terug te doen, in de goede richting.Ten slotte had ik nog een vraag over de samenwerking, hoe wil de staatssecretaris
de samenwerking tussen drinkwaterbedrijven, waterzuiveraars en waterschappen
bevorderen?Staatssecretaris Van Geel:Mevrouw de voorzitter. De heer Eigeman heeft een aantal kernpunten genoemd
van de lijnen waarlangs de doelmatigheidskant moet worden aangepakt. Het gaat
om de twee sporen, te weten het toezicht van decentrale overheden en de verplichte
benchmarking. Ik heb zojuist ook tijdens het debat met mevrouw Van Dalen gezegd
dat ons er alles aan gelegen is om dat op een buitengewoon goede wijze te
regelen en op een wijze die recht doet aan de aspecten die samenhangen met
het monopoliede opereren van een dergelijk bedrijf in een regio. Daar heb
ik overigens allerlei nuances in aangebracht. Wij zullen dit zo snel mogelijk
doen. Ik kan u echter niet beloven dat dit voor de zomer het geval is, want
dat haal ik niet. Wij doen ons uiterste best, maar u mag ons er niet op vastpinnen.
Ik kan het u natuurlijk ook toezeggen en dan volgend jaar wel zien, maar ik
kan beter eerlijk en openlijk zeggen dat wij dat niet halen, maar dat wij
het wel zo snel mogelijk na de zomer zullen hebben geregeld. Dan kunnen wij
het integraal met u bespreken.Ik kan de vragen over de positie van gas, elektriciteit en water niet
beantwoorden. Ik heb op een zo handig mogelijke manier getracht om mij te
onttrekken aan een politiek debat over sectoren waar ik als bewindspersoon
niet als eerste voor verantwoordelijk ben, vandaar dat ik een aantal criteria
heb genoemd. Die zijn niet nieuw. Ze hebben te maken met Europese regelgeving.
Soms wordt het Europees geregeld; met water is dat niet het geval. Meer dan
dat het te maken kan hebben met prijzen, concurrentie, doelmatigheid, volksgezondheidsaspecten
en kwaliteitsaspecten, kan ik niet zeggen. Deze mix is afhankelijk van tijd,
plaats, politieke inzichten en van de aard van het goed, in dit geval gas,
water of elektriciteit. Daarin moet een keuze worden gemaakt. Voor mij domineert
de kwaliteit van volksgezondheid in de mix van deze elementen. Daardoor hecht
ik minder belang aan de overige elementen en is het dus logisch dat het in
publieke handen blijft. Ik hoef niet uit te leggen waarom het met gas en elektriciteit
iets anders is. Ik heb er de argumenten voor gegeven. De desbetreffende bewindspersonen
hebben daar in het heden en in het verleden het nodige over gezegd, ingekaderd
in de Europese regelgeving.Ik heb volgens mij zeer nadrukkelijk gezegd wat mijn visie is op de positie
van de andere overheden. Die is meer dan de huidige status quo van de aandeelhouder.
Ik heb er juist toe opgeroepen dat ervoor wordt gezorgd dat zij in hun collectieve
rol de verschillende belangen op een transparante wijze weten te beschouwen,
zodat de gekozen volksvertegenwoordigers een grotere rol kunnen spelen dan
tot nu toe. Tot nu toe hebben zij die namelijk in zeer beperkte mate kunnen
spelen.Ik heb onlangs een brief aan de Tweede Kamer en, als ik mij niet vergis,
aan de Eerste Kamer gestuurd over de kwalitatieve taak en in het bijzonder
over de waterzuiveringsinstallaties van waterleidingbedrijven, waterschappen
en de riolering. Het kabinet heeft opgemerkt dat er intensiever moet worden
samengewerkt, omdat het grote mogelijkheden ziet tot meer doelmatigheid. In
het debat in de Tweede Kamer heb ik gezegd dat het komen tot meer doelmatigheid
structureel en op jaarbasis in de miljard kan lopen. De Tweede Kamer wil benchmarking.
Ik denk dat op lange termijn ook andere activiteiten en maatregelen noodzakelijk
zijn. Ik wil in ieder geval die vergrote doelmatigheid boven tafel krijgen.
Ik ben in overleg met verschillende sectoren om ervoor te zorgen dat dit gebeurt.
Het eerste vertrekpunt is daarbij dat er één waterketentarief
komt, omdat de transparantie daarmee begint. Als je niet ziet wat verschillende
componenten van eenzelfde geheel kosten, besef je nooit wat deze of gene activiteit
kost. Op die manier wil ik de betrokkenheid bij het onderwerp vergroten. Dit
onderwerp zal een apart debat vereisen. U kunt ervan verzekerd zijn dat ik
juist die samenhang wil versterken op grond van een vergrote doelmatigheid.De heer Van Raak (SP):Ik heb twee korte vragen. Ik snap natuurlijk dat de staatssecretaris naar
zijn collega's verwijst zodra ik iets over gas en elektriciteit ga vragen.
Dat is een beetje flauw, want de staatssecretaris heeft er vast wel een mening
over. Ik wil het best anders formuleren. De staatssecretaris heeft criteria
geformuleerd in verband met de drinkwatervoorziening. Zou hij op basis van
deze criteria ook voor de liberalisering van gas en water hebben gekozen of
zou het dan ook genuanceerder liggen?Natuurlijk hebben de gemeenten en de provincies nu veel verantwoordelijkheid,
maar dit ontslaat de staatssecretaris niet van het hebben van een visie op
de manier waarop deze overheden kunnen worden gestimuleerd om daar extra aandacht
aan te besteden en om die verantwoordelijkheid te nemen. Wat zou de staatssecretaris
er zelf aan kunnen bijdragen in plaats van alleen maar te verwijzen naar de
gemeenten en de provincies? Wat kan hij doen?Staatssecretaris Van Geel:De laatste vraag is eenvoudig te beantwoorden door hier de rol van de
benchmarking te benadrukken. Immers, doordat wij een wettelijk verplichte
benchmarking beogen, geven wij een goed instrument in handen om te zorgen
dat die taak beter vervuld kan worden. Dat is de kern van het
idee om dat vorm te geven. Hoe goed wij dat doen, hangt af van de wettelijke
vormgeving van de benchmarking en daar komen wij nog over te spreken. Dat
is toch de kern. Het optreden van de andere overheden vanuit de verantwoordelijkheid
die zij hebben als eigenaar en de rol die aantal van hen zal vervullen in
het kader van de raad van commissarissen, alsmede de benchmarking: dat zijn
de instrumenten om dit, beter dan tot nu toe, te activeren.Wat betreft de eerste vraag van de heer Van Raak, een anders geformuleerde
vraag met hetzelfde doel, wijs ik op het volgende. Ik ben wat betreft de criteria
niet uitputtend geweest, maar ik heb er vier genoemd die doorgaans in dit
soort debatten een rol spelen; daarbij heb ik aangegeven dat mijn invalshoek
vanuit het water volstrekt helder is. Ik heb geconstateerd dat wat betreft
een aantal andere activiteiten, zoals gas en elektriciteit, de aspecten van
volksgezondheid en misschien ook kwaliteit weer een andere rol spelen. Immers,
stroom is stroom vanuit een bepaalde frequentie, zo lijkt mij, en dan hebben
wij het niet over kwaliteitsverschil. Te dien aanzien kan ik mij voorstellen
dat daar in het verleden andere conclusies zijn getrokken. Laat ik het daarbij
houden.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:Ik dank de staatssecretaris voor zijn beantwoording en sluit de vergadering.Sluiting 14.56 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-2167-2176.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl