Voortzetting van het debat over de Staat van de Europese Unie (29803) en de op 4 en 5 november 2004 te Brussel gehouden Europese Top
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 1242-1275

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-11-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 21, pagina 1242-1275

10-11-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29803Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van het debat over de Staat van de Europese Unie (29803) en de op 4 en 5 november 2004 te Brussel gehouden Europese TopPagina 1242-1275
Regeling van werkzaamheden (woensdag 10 november 2004)Pagina 1241-1242
Presentie en opening (woensdag 10 november 2004)Pagina 1213-1213
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 10 november 2004)Pagina 1275-1276
Debat over de Staat van de Europese Unie (29803) en de op 4 en 5 november 2004 te Brussel gehouden Europese TopPagina 1213-1241

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 242 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van het debat over
de Staat van de Europese Unie (29803) en de op 4 en 5 november
2004 te Brussel gehouden Europese Top.Minister Bot:Voorzitter. Ik heb zoals te doen gebruikelijk met veel belangstelling
geluisterd naar de vele opmerkingen die zijn gemaakt, ook ten vervolge op
het debat dat gisteren in de Eerste Kamer over hetzelfde onderwerp heeft plaatsgevonden.
Het geeft in ieder geval één ding aan, namelijk dat er een grote,
ruime en warme belangstelling is voor alles wat zich in Europa afspeelt. Ik
denk ook dat dit debat over de Staat van de Unie op een goed moment komt,
namelijk op een moment waarop het Nederlands voorzitterschap volop in bedrijf
is, tussen twee Europese raden in. In die twee raden staan belangrijke zaken
op de agenda. Afgelopen week was dat onder meer de Europese economie, asiel,
migratie, interne veiligheid, Europa en Irak en in december zijn er belangrijke
besprekingen over uitbreiding en de toekomstige financiële perspectieven
van de Unie. Het is ook een goed moment, omdat eind verleden week duidelijkheid
is gekomen over de nieuwe Europese Commissie. Daar zijn heel wat opmerkingen
over gemaakt. Ik denk dat het goed is dat er voortvarend aan een oplossing
is gewerkt en dat die oplossing er ook snel is gekomen, met een resultaat
dat, naar het zich nu laat aanzien, op de steun van het Europees Parlement
kan rekenen. Dat beschouw ik als winst.Twee weken geleden ontstond er uiteraard een lastige situatie. De minister-president
heeft gedurende het gehele proces nauw contact gehouden met de beoogde voorzitter
Barroso, op wie de verantwoordelijkheid rustte om een voor het Europees Parlement
aanvaardbaar voorstel te doen. De Unie is in staat gebleken om deze situatie
effectief aan te pakken. Barroso heeft een nieuw team voorgesteld, waarin
met beperkte ingrepen tegemoet wordt gekomen aan de bezwaren van het Europees
Parlement. De Raad is met dat nieuwe team akkoord. Nu is het aan het Europees
Parlement om deze Commissie als geheel goed te keuren. De hoorzittingen zullen
worden gehouden op 15 en 16 november, waarna Barroso zijn team presenteert
op 17 november. De regering zal daarbij aanwezig zijn. Op 18 november
wordt daarover gestemd. Vervolgens dient de Raad formeel de Commissie nog
te benoemen, zodat deze snel aan de gang kan gaan.De recente ontwikkelingen hebben laten zien dat het Europees Parlement
een belangrijk speler is, niet alleen op basis van de verdragsteksten, maar
ook in de manier waarop deze in de praktijk is vormgegeven. Nederland juicht
dat toe en heeft dat ook in de afgelopen IGC bepleit. Ik wil hier, in antwoord
op een aantal vragen over het wegsturen van individuele commissarissen, nog
eens in herinnering brengen dat er een motie is aanvaard over dit onderwerp,
die de Nederlandse regering ook heeft onderschreven. Zoals u weet, hebben
wij in het onderhandelingsproces, leidende tot die Grondwet, altijd gepleit
voor die mogelijkheid. Wij behoren dus allen tot de bekeerden op dit punt.
Ik denk dat over en weer goed is geluisterd naar de zorgen en dat er passende
oplossingen zijn gevonden. Nu moeten wij vooruit kijken, zodat de nieuwe Commissie
ook snel, actief en voortvarend van start kan gaan.Het is bij dit alles goed dat wij de Europese actualiteit in een breder
kader kunnen plaatsen. Het is verheugend dat de Kamer daarvoor zoveel tijd
in wil ruimen. Ik denk dat Europa dat ook verdient. Vandaar dat wij elk jaar
een aparte nota wijden aan de Europese integratie, naast de BZ-begroting,
die begin verleden week is besproken. Ook dat weerspiegelt het belang van
Europa in ons buitenlands bestel. Heel kort wil ik het hebben over het uitgangspunt "Europa, scharnierpunt
in de tijd". Wij hebben daarmee willen aangeven hoe Nederland staat in de
nieuwe Unie. Wij hebben gesproken van een scharnierpunt in de tijd, omdat
wij nu tien nieuwe lidstaten hebben toegelaten en ruim een week geleden in
Rome een grondwettelijk verdrag hebben getekend, een gemeenschappelijke noemer
voor 450 miljoen burgers in Europa. Er zijn dus de nodige verworvenheden waarop
wij best met tevredenheid mogen terugkijken. Dat is ook de reden waarom de
regering onder ons voorzitterschap een discussie is begonnen over de idee
van Europa. Wat bindt ons? Welke waarden vertegenwoordigen wij? Vanuit welke
waarden handelen wij? Aan dit thema is een serie conferenties gewijd. De staatssecretaris
zal daar nog nader op ingaan.Het is belangrijk dat scepsis en twijfel worden weggenomen. Dat kan ook
als wij een antwoord geven op de concrete uitdagingen waarmee Europa in het
begin van dit nieuwe millennium wordt geconfronteerd. Hoe behouden wij onze
welvaart voor onszelf en toekomstige generaties? Hoe bieden wij het hoofd
aan de bedreigingen van onze veiligheid, onze "way of life"? Dan bedoel ik
zowel binnen de Unie, waarbij het gaat om grensoverschrijdende misdaad en
terrorisme, als daarbuiten, waarbij het gaat om instabiliteit aan de EU-grenzen,
terrorisme en asielzoekers. De Europese Unie zal haar bestaansrecht alleen
behouden als Europa tastbare resultaten oplevert op het vlak van deze vraagstukken
waarmee alle lidstaten en hun burgers worstelen. Wij moeten die dus gemeenschappelijk
en effectief aanpakken. Daarnaast is en blijft er een nationale verantwoordelijkheid.
Een voorbeeld is het Lissabon-proces. Ook daar zal de staatssecretaris nader
op ingaan.Het is de bedoeling dat er een sterke interne markt tot stand komt op
Europees niveau die moet worden onderhouden en bewaakt. Maar het is duidelijk
dat ook de nodige structurele hervormingen in elke lidstaat apart moeten worden
genomen om tot stand te brengen wat wij als een perspectief hebben neergelegd.
Het Europese niveau speelt hierbij vooral een stimulerende en faciliterende
rol. Wij moeten inhoud geven aan het begrip subsidiariteit
dat juist voor het Lissabon-proces heel belangrijk is. De regering maakt zich
er sterk voor dat de Europese Unie de vraagstukken die ik noemde met kracht
ter hand neemt. Ik heb daar verschillende gesprekken over gevoerd met nieuwe
leden van de binnenkomende commissie. Ik voeg hieraan een enkel woord toe
aan het adres van de heer Herben die gevraagd heeft naar de finalité,
een discussie die wij vorig jaar zeer uitvoerig hebben gevoerd. Een discussie
hierover vergt tijd. Wij hebben daar vorig jaar ook de tijd voor genomen.
De Europese Unie is, zoals de heer Bolkestein ook stelde, een proces van integratie
dat zich steeds verdicht en versterkt, waar voortdurend nieuwe elementen aan
worden toegevoegd, zoals nu met het grondwettelijk verdrag. Daarin is vastgelegd
waarop wij willen uitkomen. In het rapport dat is uitgebracht over de Staat
van de Unie is heel duidelijk weergegeven wat er van de grenzen overblijft.
Gesteld is dat er een nabuurschapbeleid is ontworpen om aan te geven dat er
geen fort Europa is dat zich verder afsluit van de buitenwereld. Wij hebben dus
een nieuw beleid ontwikkeld als het gaat om de relatie met de buren. Dan gaat
het om de buren waarvan op het ogenblik duidelijk is dat er geen toetreding
mogelijk of wenselijk is. Daarbij maak ik de kanttekening dat heel moeilijk
te voorspellen is hoe wij over 20 of 50 jaar over dergelijke situaties zullen
denken. Wij hebben nu de contouren uitgezet en een nabuurschapbeleid ontwikkeld
op basis van actieplannen die speciaal zijn toegesneden op de landen waarmee
wij zaken willen doen. Daarmee willen wij aangeven dat wij geen "closed shop"
zijn, dat wij een open oog hebben voor de belangen van die landen en dat wij
ook met die landen rekening willen houden, toegesneden op de feitelijke situatie
in die landen. Duidelijk moet zijn dat wij op dit moment niet van plan zijn
om daar nieuwe toetredingsonderhandelingen mee aan te gaan. Maar ik durf niet
te voorspellen hoe wij over een aantal jaren tegen deze situatie zullen aankijken.
Misschien vinden wij dan wel dat de Oekraïne daarvoor in aanmerking komt.
Wij moeten ons daar op dit moment niet over uitspreken, maar gewoon kijken
of er een goede invulling kan worden gegeven aan het nabuurschap. Wij maken
dat ook glashelder in de onderhandelingen met al deze landen. Wij hebben duidelijk
aangegeven wat dit betekent. Voor het overige verwijs ik naar de Staat van
de Unie waarin uitvoerig is beschreven hoe dit in de praktijk moet worden
gebracht.De toetreding van Turkije is een van de hoofdmoten in de discussie van
heden. De Europese Raad van 17 december zal uiteraard in het teken staan...De heer Rouvoet (ChristenUnie):Wij hebben eerder gediscussieerd over een "wider Europe". Moet ik de woorden
van de minister zo verstaan dat wij nu niet spreken over de letterlijke of
figuurlijke grenzen van de Europese Unie? Moeten wij ons neerleggen bij een
soort principiële oeverloosheid, omdat wij niet weten hoe wij over twintig,
dertig jaar denken over de volgende toetredingsonderhandelingen?Minister Bot:Ik heb gezegd dat wij duidelijkheid hebben geschapen over vier landen,
kandidaat-lidstaten of landen waarmee wij binnenkort de onderhandelingen hopen
af te sluiten, te weten Roemenië en Bulgarije. In het stabilisatie- en
het associatieproces hebben wij de zes Balkan-staten reeds het perspectief
van lidmaatschap geschilderd. Daarnaast is verhelderd hoe wij het nabuurschapbeleid
zien. Het gaat daarbij om landen die op dit moment niet in aanmerking komen
voor het lidmaatschap. Ik kan echter niet voorspellen hoe de Europese Unie
over dertig, veertig, vijftig jaar staat tegenover dit soort landen en of
zij dan vindt dat deze landen misschien wel voor lidmaatschap in aanmerking
komen. Ik durf daarover geen uitspraak te doen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik wil nu niet over de kwestie Turkije beginnen, waarover ik al eerder
duidelijke uitspraken heb gedaan. De implicatie van wat u zegt is dat, als
Syrië of Marokko over een tijdje een aanvraag doet, nu niet wordt bezien
of dit verzoek reëel is, maar dat dan wordt bekeken hoe de EU daartegenover
staat. Het is toch zinnig om aan te geven dat er twijfelgevallen zijn, maar
ook dat er een absolute streep wordt getrokken ten aanzien van wat wel of
niet tot het Europese continent of de Europese sfeer kan worden gerekend,
dus welke landen wel of niet in aanmerking komen voor eventuele toetredingsonderhandelingen?
Dat mag u toch niet zo open laten?Minister Bot:Dat doe ik ook niet. Ook de Staat van de Unie doet dat niet. Wij hebben
altijd een aantal criteria gehanteerd, zoals het delen van de normen en waarden,
de Kopenhagen-criteria, de politieke criteria. Daarnaast is er wel degelijk
ook een geografische norm, namelijk Europa. U kunt erop wijzen dat er maar
een klein deel van Turkije in Europa ligt, maar een ander kan spreken over
een vrij behoorlijk stuk. Wij hebben een- en andermaal tegen Marokko gezegd
dat het geen Europese staat is en als zodanig niet in aanmerking komt voor
het lidmaatschap. Ik heb zeer veel meegemaakt in deze Europese Unie. In het
verdrag staat dat de Europese landen die bepaalde waarden delen, in aanmerking
kunnen komen voor het lidmaatschap. Om die reden rekenen wij de Balkan daar
ook toe. Zwitserland, Noorwegen en IJsland kunnen ook lid worden.Ten aanzien van de nabuurlanden, waaronder de Oekraïne en de Kaukasus,
wordt een verschillend beleid gevoerd. Wij kunnen de nabuurlanden niet helemaal
van ons afsluiten met de mededeling dat zij nergens bijhoren. Dat wil echter
niet zeggen dat zij in aanmerking komen voor lidmaatschap. Er staat nadrukkelijk:
die of niet in aanmerking komen voor lidmaatschap of nog niet in aanmerking
komen daarvoor. Daarmee wordt aangegeven dat een land zoals de Oekraïne
over twintig of dertig jaar misschien wel in aanmerking komt, als wij dat
allen van mening zijn. Dat heb ik met mijn opmerking bedoeld.De heer Van Dijk (CDA):In eerste termijn hebben wij aandacht gevraagd voor het instrument nabuurschap.
In het verleden leidde dit er bijna automatisch toe...De voorzitter:En nu uw vraag!Minister Bot:Ik wacht met spanning af.De heer Van Dijk (CDA):Volgens mij weet de minister al min of meer waar ik naar toe wil.De voorzitter:Oké, dan kan de minister meteen antwoorden.De heer Van Dijk (CDA):Als u het op deze manier wilt spelen...De voorzitter:Dat laatste was bedoeld als grapje. Stelt u uw vraag.De heer Van Dijk (CDA):Ik heb gevraagd of de regering een visie zou kunnen geven over het instrumentarium
van het nabuurschap en het automatisme dat men daardoor lid kan worden van
de Europese Unie. Wij zijn daar geen voorstander van. Ik heb nog geen reactie
van de minister daarop gehoord.Minister Bot:Ik wist waar u heen wilde. Het antwoord is: neen, het nabuurschapsbeleid
leidt niet automatisch tot lidmaatschap. Dit staat ook in de Staat van de
Unie. Ik heb dat al met veel woorden gezegd, ik wil het ook nog wel een keer
met weinig woorden zeggen. Het nabuurschapsbeleid is een apart beleid dat
bedoeld is om landen die nog geen lid zijn of geen perspectief hebben op toetreding,
toch op de een of andere manier aan ons te binden. Wij ontwikkelen daarom
actieplannen die specifiek op ieder land zijn toegesneden, waarin wij rekening
houden met de situatie in dat land en waarin wij een ruimhartig aanbod doen
op allerlei gebieden om te zien of wij in onderhandeling met dat land tot
overeenstemming kunnen komen.Mevrouw Van der Laan (D66):De fractie van D66 maakt zich zorgen over het feit dat er zo weinig draagvlak
is voor iedere uitbreiding. Wij moeten ons dat allemaal aantrekken. Wij zien
het nu weer met Turkije. De VVD heeft het zelfs over een eventueel referendum
na afloop. Ons lijkt het verstandiger, de bevolking van te voren te betrekken
bij die besluiten. Zou de regering ons steunen als wij vragen om voordat een
land de status van kandidaat krijgt, daarover een referendum te houden? Wij
krijgen dan niet dat rare geharrewar dat een land na een onderhandelingsproces
pas een ja of een nee te horen krijgt.Minister Bot:Mij lijkt dat niet verstandig. Er zijn duidelijke criteria. Aan de Kopenhagen-criteria
toetsen wij of een land al dan niet lid kan worden. Ieder land heeft dan de
eigen parlementaire mores en zeden voor de behandeling. Ik ben er geen voorstander
van daar afzonderlijke referenda voor te houden.Mevrouw Van der Laan (D66):U bent sowieso geen voorstander van referenda.Minister Bot:Dat heb ik nooit gezegd.Mevrouw Van der Laan (D66):U hebt dat jongstleden maandag nog gezegd bij de behandeling van de begroting
voor Buitenlandse Zaken. Het probleem is dat wij iedere keer constateren dat
de politieke elite de uitbreidingen regelt en dat het draagvlak daarvoor ontbreekt.
Wij zien het referendum niet als een doel op zichzelf, maar als een middel
om de Europese bevolking een stem te geven in deze belangrijke besluiten.
Als u geen voorstander bent van het referendum, heeft u dan een alternatief
om ervoor te zorgen dat er draagvlak ontstaat voor die belangrijke beslissingen?Minister Bot:Ik meen dat er voor de toetreding van de tien een heel breed draagvlak
was in Europa. Alle uitbreidingen die hebben plaatsgevonden, mochten zich
niet alleen verheugen in een brede belangstelling, maar ook in een brede steun,
omdat men echt het gevoel had dat deze landen bij Europa hoorden. Dat gold
voor Spanje en Portugal, het Verenigd Koninkrijk, Finland, Zweden en Denemarken.
Na de val van de Muur gold het ook voor de tien. Wij voeren nu een discussie
over de toetreding van Turkije. Voor zover ik mij kan herinneren is dat het
enige land waarover een fikse discussie gaande is. Dat is heel gezond, maar
Europabreed wordt er voldoende aandacht aan besteed.Wij bevinden ons nu in dat stadium van het proces waarin de vraag is of
wij al dan niet onderhandelingen openen. Er volgt dan een heel lange periode
waarna het parlement opnieuw aan zet is, dat wil zeggen het democratisch gekozen
parlement in 25, 27 of misschien zelfs 28 landen om te bepalen of het onderhandelingsresultaat
voldoet en het land gereed is voor toetreding, omdat het onze waarden en normen
deelt. Dat gebeurt pas aan het einde van de rit. Er is op dit moment voldoende
belangstelling voor. Europa is en blijft zeer betrokken bij deze kwestie.De heer Timmermans (PvdA):Uit de cijfers die de minister noemt, maak ik op dat hij niet uitsluit
dat voordat de toetreding van Turkije een feit is, er misschien al andere
landen zijn toegetreden. De rest hoeft dus niet te wachten, totdat wij klaar
zijn met de onderhandelingen met Turkije? Het is mogelijk dat Turkije bijvoorbeeld
wordt ingehaald door Kroatië?Minister Bot:Landen als Roemenië, Bulgarije en Kroatië zullen waarschijnlijk
eerder toetreden. Dat hangt af van de goedkeuring door het parlement.De heer Timmermans (PvdA):Als de minister het aantal van 27 had genoemd, was ik niet uit mijn stoel
gekomen! Maar als het aantal van 28 wordt genoemd, wordt voorbij gegaan aan
Roemenië en Bulgarije.Minister Bot:Kroatië voldoet al in hoge mate aan de voorwaarden. Er ligt nog de
kwestie van het strafhof waar wij dit land zeer op aanspreken. Ik sluit echter
niet uit dat Kroatië eerder lid is dan Turkije.Als Turkije op 17 december voldoet aan de politieke criteria, worden
de onderhandelingen geopend. De Commissie heeft vastgesteld dat Turkije grote
vooruitgang heeft geboekt. Op het gebied van de wetgeving is nagenoeg alles
hervormd en gemoderniseerd. Op het gebied van implementatie is veel gebeurd,
maar er zijn nog tekortkomingen. De implementatie van de hervormingen blijft
daarom onze bijzondere aandacht vragen. Dat geldt voor martelingen, minderheden
en godsdienstvrijheid. De Commissie stelt echter dat er onmiskenbaar sprake
is van een sterke positieve trend. Gezien de substantiële voortgang van
de hervormingen en het sterke commitment van de Turkse regering om de hervormingen,
inclusief de implementatie, voort te zetten, is de verwachting gerechtvaardigd
dat die trend zich zal voortzetten en dat Turkije binnen afzienbare tijd zal
voldoen aan de Europese standaarden. Op basis van al deze overwegingen komt
de Commissie tot de conclusie dat Turkije "in toereikende mate" voldoet aan
de politieke criteria. De Commissie zegt dus niet: in toereikende mate voldoet
aan de criteria om toe te treden. Dat misverstand leeft bij sommigen. In de periode van de onderhandelingen – die ongetwijfeld veel
tijd zullen vergen – zal Turkije de implementatie in de praktijk moeten
voortzetten en verbeteren. De Commissie stelt voor, de implementatie van de
politieke hervormingen te blijven ondersteunen met samenwerkingsprogramma's
en geld. Daarnaast wil zij het hervormingsproces continu blijven monitoren.
Daarover zal jaarlijks worden gerapporteerd. Basis van die rapportage vormt
de kwartaalevaluatie van de politieke hervormingen. Als de voortgang te wensen
overlaat, heeft dit zijn weerslag op de technische onderhandelingen. Als het
politieke hervormingsproces tot stilstand komt of achteruit gaat, kunnen de
onderhandelingen worden opgeschort. Daarnaast geeft de Commissie aan dat in
die onderhandelingen op allerlei manieren rekening kan worden gehouden met
het feit dat wij te maken met een grote en relatief arme lidstaat met een
grote bevolking. De Commissie denkt daarbij aan lange overgangstermijnen,
speciale regelingen op het gebied van landbouw- en structuurfondsen en aan
maatregelen om het vrije verkeer van personen waar nodig te beperken. Wij
zullen ernaar streven dat in het decemberbesluit een toezegging wordt gedaan
met betrekking tot de permanente vrijwaring personenverkeer. Dat betekent
dat iedere lidstaat permanent een beroep kan doen op de vrijwaringsclausule
indien blijkt dat de toestroom van Turkse personen tot verstoringen leidt.De heer Van Baalen (VVD):Is de minister het ermee eens dat op het beslissingsmoment helder moet
worden uitgesproken dat bij toetreding van Turkije het vrije verkeer van personen
geen automatisme is, maar een apart besluit vergt?Minister Bot:Daar zal de regering zeker naar streven.De heer Van Baalen (VVD):Wat moet er volgens de regering gebeuren als dat niet wordt uitgesproken?Minister Bot:Nogmaals, de regering zal daar zeker naar streven. Als het sein voor de
onderhandelingen op groen wordt gezet, zal daarmee een periode van ongeveer
10 jaar zijn gemoeid. Dit zijn intergouvernementele onderhandelingen van de
lidstaten waarbij de Commissie namens de lidstaten onderhandelt. Wij zitten
daar bij. Wij kunnen dus op ieder gewenst moment nagaan als de verschillende
hoofdstukken worden geopend, hoe de stand van zaken is en welke toezeggingen
er worden gedaan. Als wij daar niet tevreden over zijn, kunnen wij onze vinger
opsteken en zeggen dat wij daar niet mee instemmen. U heeft dus niet alleen
mijn toezegging dat ik zal streven naar zo'n toezegging, maar u heeft gedurende
het proces ook voortdurend de gelegenheid om het te volgen.Mevrouw Van der Laan (D66):Wij begrijpen dat sommige lidstaten overgangstermijnen willen hebben of
zelfs permanente vrijwaring voor het vrij verkeer van personen uit Turkije.
Tegelijkertijd is dit natuurlijk wel heel raar in een Unie waarin wij zeggen
dat wij allemaal gelijk zijn. Zou het niet in ieder geval netjes zijn, ook
om de schijn van discriminatie te vermijden, om te zeggen dat het wederzijds
zal zijn? Nu wordt het zo anti-Turks, want dit is de eerste keer dat zoiets
zou gebeuren. Kunnen wij het niet wat gelijker trekken, zodat er niet de vreemde
situatie ontstaat dat niet alle lidstaten van de Europese Unie gelijk worden
behandeld?Minister Bot:Toen er gisteren naar de uitkomst werd gevraagd, heb ik geantwoord dat
er twee mogelijkheden zijn. Turkije kan zelf aan het einde van de onderhandelingen
zeggen dat het onder die condities liever geen lid wil worden, omdat er te
veel restrictieve bepalingen zijn ingebracht. Daarnaast kunnen wij zelf zeggen
dat wij van mening zijn dat het onderhandelingsproces niet deugt. Ik vind
het wel een aardige gedachte, maar ik vind dat de Turken daar zelf maar op
moeten komen. Ik zie het overigens niet gebeuren. De ervaring met Spanje,
Portugal en Griekenland leert dat de vrees dat de werknemers in grote getale
zullen toevloeien, in de praktijk geen waarheid wordt. Er heeft zich juist
het omgekeerde voorgedaan. Als een nieuw land lid wordt, openen zich daar
nieuwe en interessante mogelijkheden en de dynamische en actieve mensen stromen
dan terug, omdat het eigen land veel meer mogelijkheden biedt dan het gastland
waar zij verblijven.Mevrouw Van der Laan (D66):D66 deelt die vrees niet. Wij vinden het daarom jammer dat hier zo de
nadruk op wordt gelegd en dat Turkije anders wordt behandeld dan andere kandidaat-lidstaten.
Ik vind de oplossing van de minister niet toereikend. Het is heel makkelijk
om de bal naar de Turken te spelen, maar zij zijn vragende partij, zij willen
graag lid worden. Als wij nu ook graag willen dat zij lid worden, moeten wij
alles in het werk stellen om het land zo gelijkwaardig mogelijk te behandelen.
Op dit punt gebeurt dit niet en wij weten welke kant het op gaat. Daarom wil
ik toch aan het voorzitterschap vragen of het wil nagaan of er niet iets te
regelen is waardoor deze andere behandeling van Turkije van de tafel wordt
geveegd.Minister Bot:Wij kunnen altijd iets inbrengen als een wederzijdse mogelijkheid, maar
dit moet natuurlijk wel worden voorgelegd aan de andere lidstaten. Ik weet
niet hoe zij daarop zullen reageren. Ik vind dit een beetje een gevaarlijke
weg.De heer Timmermans (PvdA):Is de minister het met mij eens dat je in ieder onderhandelingsproces
dat in feite een intergouvernementeel proces is, aan het begin van de onderhandelingen
helder moet zijn over de piketpaaltjes? De Tien zijn ook weer anders behandeld
dan Portugal en Spanje, Cyprus is ook weer anders behandeld. Het feit van
een andere behandeling wil toch niet zeggen dat die behandeling ook slechter,
minder of discriminerend is.Minister Bot:Er is sprake van open onderhandelingen. Aan de ene kant staat de overname
van het acquis, aan de andere kant heeft het land dan ook recht op de geneugten
van het Europees lidmaatschap. Het is wel duidelijk dat er voor een aantal
vraagstukken zoals landbouw, structuurfondsen, financiën, enz. geldt
dat Turkije niet zo maar een land is. Het is een heel groot land met een grote
bevolking en het is dan ook logisch dat er van onze kant een aantal garanties
wordt gevraagd, omdat het anders een te zware last zou worden. Wij hebben
hier in het verleden al lang over gedebatteerd en ook duidelijkheid
verkregen, meen ik.Ik kom op het standpunt van de regering. Vorige week hebben wij gesproken
over de rol van Nederland als voorzitter en als lidstaat in de voorbereiding
van het besluit over Turkije. Ik ga daar graag nog even op in. Op 15 oktober
is een brief naar de Kamer gegaan over het rapport en de aanbevelingen van
de Commissie vergezeld van een eerste appreciatie door de regering. Die brief
kon nog geen definitief regeringsstandpunt bevatten maar daarin stonden wel
degelijk aanwijzingen van de op dat moment onder de leden van de ministerraad
heersende opvattingen. Enerzijds werd, zoals toegezegd, het rapport van de
Commissie onderschreven als goede basis van besluitvorming, anderzijds werd
geconstateerd dat in Nederland en andere lidstaten zorgen bestaan over het
vooruitzicht. Ik heb al gezegd dat in de brief van het kabinet expliciet het
personenverkeer wordt genoemd: het noodremsysteem voor het geval er problemen
zijn bij de verdere voortgang van de implementatie van politieke hervormingen.
Inmiddels zijn wij een aantal weken verder en heeft de Kamer een nieuwe brief
ontvangen met een nadere standpuntbepaling. De crux daarvan is dat de regering
de Commissie in haar redenering wil volgen. Op het moment dat een laatste
pakket wetgeving in werking is getreden, beantwoordt Turkije in voldoende
mate aan de politieke Kopenhagen-criteria om toetredingsonderhandelingen te
starten. Dat besluit kan op 17 december worden genomen in de gerechtvaardigde
verwachting dat de wetten inderdaad op korte termijn in werking treden.Ik voeg daar twee opmerkingen aan toe. Ten eerste zegt de regering net
zoals de Commissie niet dat als die laatste wetten in werking treden, de politieke
criteria van de agenda afvallen. De regering zegt dat het land dan in voldoende
mate voldoet aan de politieke criteria om te onderhandelen. Naar mijn mening
is daarmee niet alles koek en ei. Er wordt nog gemarteld en er zijn nog problemen
met de godsdienstvrijheden en de rechten van minderheden. Die problemen maken
echter onderdeel uit van het voortgaande proces van implementatie van politieke
hervormingen. De regering is met de Commissie van mening dat de positieve
trend van die implementatie zodanig is, dat erop vertrouwd kan worden dat
deze wordt voortgezet als gestart wordt met de toetredingsonderhandelingen.
Deze dienen om de implementatie veilig te stellen. Er is door verschillende
leden op gewezen dat de voortgang enorm is geweest. De druk die is uitgeoefend
door de Europese Unie heeft op korte termijn dus tot grote resultaten geleid.
Naar verwachting wordt die druk ook voortgezet na het beginnen van onderhandelingen,
zeker met het monitoringssysteem, de noodrem en al die andere zaken. Het voortgangsproces
zal dan doorgaan in Turkije. Het is belangrijk dat wij dat kunnen volhouden.
Ik kom nog te spreken over de voorwaarden en de vragen die de heer Van Dijk
heeft gesteld over een later stadium.Ten tweede betekent het vertrouwen van de regering in het voortzetten
van de implementatie niet dat Turkije een vrijkaartje krijgt. De Commissie
blijft het hervormingsproces intensief monitoren en daarover rapporteren.
Als de hervormingen niet goed verlopen, worden de technische onderhandelingen
vertraagd of, via het noodremmechanisme, stilgezet. Een "ja" op de vraag of
Turkije voldoet en beantwoordt aan de politieke criteria om te onderhandelen,
moet dan ook worden omkleed met waarborgen zoals de noodremprocedure. De regering
ziet het decemberbesluit als een integraal geheel: het "ja" en de waarborgen
waarmee dat wordt omkleed, vormen één onlosmakelijk verbonden
geheel. Die waarborgen bestaan niet alleen uit de noodremprocedure. Ik denk
ook aan andere elementen, zoals aan het feit dat de onderhandelingen een open
einde hebben en geen gegarandeerd eindresultaat, het feit dat tijdens de onderhandelingen
wordt gekeken naar mogelijkheden om zekerheden in te bouwen met betrekking
tot het personenverkeer en het feit dat tegen de tijd dat wordt onderhandeld
over de hoofdstukken met financiële consequenties – landbouw, regionaal
beleid, structuurbeleid en budget – er eerst helderheid moet zijn over
de financiële perspectieven. De regering kan zich nog niet uitspreken
over de beschrijving van deze elementen in het Denver-besluit. Ik zal de regering
over de ontwikkelingen daaromtrent op de hoogte houden. Ik kom op het betoog van de heer Van Dijk. Ik zie dat een aantal leden
mij vragen wil stellen.De voorzitter:Ik vond dat u zo goed begon door als een soort keeper de interrupties
af te houden.Minister Bot:Dat hoopte ik ook, voorzitter.De voorzitter:Maar nu nodigt u opeens de ballen uit in uw eigen doel, als ik zo vrij
mag zijn!Mevrouw Van der Laan (D66):De heer Dittrich heeft gevraagd of de noodremprocedure zal worden uitgebreid
tot marteling, mishandeling en godsdienstvrijheid. Dat zijn zaken die de regering
heeft genoemd. Ik wil graag een bevestiging van de uitbreiding.Minister Bot:De noodremprocedure is uitdrukkelijk voorzien voor het totaal van de politieke
Kopenhagencriteria, vervolgens ook voor minderheden en godsdienstvrijheid;
al die zaken die zijn opgenoemd.Mevrouw Van der Laan (D66):Waarom staan ze dan niet in uw brief?Minister Bot:Omdat een aantal delegaties martelingen en godsdienstvrijheid specifiek
hebben genoemd als belangrijke zaken. Het spreekt voor zich dat de noodremprocedure
het geheel betreft van politieke criteria.Mevrouw Van der Laan (D66):Dan lijkt het mij toch handig als wij op een of andere manier duidelijkheid
krijgen over de noodremprocedure, wat zij precies behelst en wat er precies
onder valt. Het hoeft niet via het voorzitterschap van Nederland te gebeuren;
het kan ook via de Commissie. De brief van de minister was misschien op korte
termijn in elkaar geflanst, omdat wij dat zo graag wilden. Desondanks willen
wij graag duidelijkheid over de procedure.Minister Bot:Met de Commissie is daarover duidelijk gesproken. Het is altijd de bedoeling
geweest dat de noodremprocedure juist betrekking had op het geheel. Wij beoordelen
op het ogenblik namelijk Turkije op de politieke criteria. De rest komt tijdens
de onderhandelingen. Wij hebben altijd gezegd dat wij daarover
duidelijkheid moeten hebben. De Commissie heeft gezegd dat het land er in
toenemende mate aan voldoet. Mocht iets anders blijken, dan kunnen wij het
proces stilzetten. Dat betreft dus al die elementen.De heer Timmermans (PvdA):Ik neem aan dat de minister het ermee eens is dat dit een hoofdpunt is
van het buitenlands beleid, ook van dit kabinet. De fractievoorzitter van
het CDA heeft gezegd dat het wat hem betreft "nee" is. De minister heeft gezegd
dat het "ja" is onder bepaalde voorwaarden. Over die voorwaarden moeten wij
het nog hebben. Wat betekent het voor het kabinet als op zo'n hoofdpunt van
het buitenlands beleid de grootste regeringspartij duidelijk afstand neemt
van zijn standpunt?Minister Bot:Ik kom op die vraag. Ik wil haar eigenlijk beantwoorden wanneer ik antwoord
op de vragen die de heer Van Dijk heeft gesteld.De heer Timmermans (PvdA):Het vervelende is dat ik de motie-Van Dijk niet ken die u wel kent. Het
is voor mij dus moeilijk om daarop te reageren.Minister Bot:Ik ken haar ook niet. Ik kan alleen maar de vragen die hij heeft gesteld.
Vandaar dat ik heb gesteld dat ik gaarne op de vragen van de heer Van Dijk
zal ingaan. Ik heb uiteraard – daaraan heeft hij ook gerefereerd –
het interview van de heer Verhagen van hedenochtend gelezen. Ik zal nu op
het betoog van de heer Van Dijk ingaan. Ik denk dat ik daarmee ook een aantal
vragen van u zal hebben opgelost.De heer Van der Staaij (SGP):De minister zegt aan de ene kant dat in het totaal nog niet wordt voldaan
aan de politieke criteria.Minister Bot:Dat zegt de Commissie.De heer Van der Staaij (SGP):Het standpunt van de Commissie deelt u. Aan de andere kant zegt u dat
er in voldoende mate aan is voldaan om met de onderhandelingen te kunnen beginnen,
met een aantal mitsen en maren. Je krijgt sterk het gevoel dat er hoe dan
ook "ja" moet uitkomen en dat je het vervolgens zo moet plooien dat doorgegaan
kan worden. Hoe is het nu toetsbaar wanneer wordt gezegd dat er niet voldoende
mate van zekerheid is, zodat nog niet begonnen kan worden?Minister Bot:Het antwoord daarop is onder meer door de Commissie gegeven. Ook dat delen
wij. Ik kom er zo op, als ik de heer Van Dijk antwoorden geef. De zes wetten
die op het ogenblik gereed zijn maar nog niet werking zijn getreden, zijn
natuurlijk essentieel. In die zes wetten liggen namelijk al die elementen
vast die als het ware corresponderen met de eisen die wij hebben gesteld aan
het politieke proces: strafwet, strafprocesrecht, de gerechtelijke politie
en de vrijheid van vereniging, waarbij vooral de godsdienstige vrijheid is
gegarandeerd. Ik zal ze zodadelijk allemaal opsommen. Het zijn allemaal wetten
die zowel in essentie als in detail alles omvatten waarom gevraagd is. Als
de wetten niet alleen in werking zijn getreden, maar als ze ook worden geïmplementeerd,
dan heeft men de garantie. Daarom hebben wij gezegd dat niet onderhandeld
kan worden voordat de zes wetten in werking zijn getreden. Dat geeft namelijk
de garantie dat de eisen die wij met zijn allen stellen aan Turkije, ook werkelijk
zullen worden toegepast. Wij hebben bovendien een monitoringmechanisme gedurende
de hele route van de onderhandelingen. Daarmee kunnen wij nagaan of het ook
het geval is en of Turkije zich aan zijn woord houdt. Wij kunnen zo bekijken
of de criteria zodanig worden vervuld dat je kunt zeggen dat het een land
is waarmee je op termijn lid wilt zijn en samen in de unie voort wilt gaan.
Het is dus net zo als met alle andere toetreders, waarvan wij ook vaak hebben
gezegd dat het nog niet 100% voor elkaar is. Ik denk dat het in geen enkel
land 100% voor elkaar is. Ook ten aanzien van Nederland brengt Amnesty International
ieder jaar weer rapport uit over dingen die nog niet in de haak zijn. Wij
hebben niet voor niets een Wetboek van strafrecht. Als wij allemaal perfect
waren, zouden wij dat niet nodig hebben. De Commissie heeft willen zeggen:
met de maatregelen die tot dusverre genomen zijn en als die zes wetten in
werking treden, dan voldoet Turkije in voldoende mate aan de voorwaarden,
zodat er onderhandeld kan worden. De Nederlandse regering gelooft dat met
de Commissie. Nogmaals, het gaat om onderhandelingen, niet om toetreding.De heer Van der Staaij (SGP):Er wordt al heel lang gesproken met Turkije en nu is de diagnose gesteld
dat eigenlijk nog niet aan alle eisen is voldaan. Hoe is het dan mogelijk
dat er alsnog op zes essentiële punten iets moet gebeuren, voordat er
ja gezegd kan worden? Dan moet je toch eigenlijk zeggen dat de tijd nog niet
rijp is?Minister Bot:Er hoeft niet op zes essentiële punten iets te gebeuren. Die wetten
zijn aangenomen. Op het moment dat zij in werking treden, vindt de Commissie,
en de Nederlandse regering met haar, dat Turkije in voldoende mate voldoet
aan de politieke criteria. Bovendien zal er gedurende het onderhandelingsproces
blijvend worden toegezien op alle punten waar er nog tekortkomingen zijn,
zoals martelingen, godsdienstvrijheid, minderheden, Koerden. Meer garanties
kun je denk ik niet vragen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over de Nederlandse positie. Een paar weken geleden
hebt u de tweede helft van 2005 genoemd als periode waarin de onderhandelingen
daadwerkelijk van start zouden kunnen gaan. Nu vinden wij dat standpunt niet
terug in de brief die de regering afgelopen weekeinde aan ons stuurde. Is
het kabinet nog verdeeld over deze kwestie?Minister Bot:Ik geloof dat ik het nu voor de vijftiende keer uitleg, maar ik doe dat
altijd graag, het is een leuk onderwerp. Wij hebben in 2002 gezegd dat áls
de onderhandelingen geopend worden, omdat 25 lidstaten van mening zijn dat
Turkije voldoet aan de criteria, dan worden de onderhandelingen onverwijld
geopend. Ik heb op een vraag gezegd dat, indien dat het geval is, indien daar
dus in december toe besloten wordt, dat "onverwijld" dan waarschijnlijk zou
betekenen dat het ergens in 2005 gebeurt. Als de onderhandelingen niet worden
geopend, is er geen openingsdatum. Wij moeten dit lezen tegen de achtergrond
van de conditionaliteit die ook ik heel duidelijk naar voren heb gebracht.
Het is een als-vraag. Indien de 25 lidstaten besluiten dat Turkije
gereed is om te onderhandelen, dan moeten wij ons ook houden aan het woord
dat wij eind 2002 gegeven hebben.Mevrouw Van der Laan (D66):De fractie van D66 is mede voorstander van de toetreding van Turkije,
omdat wij denken dat wij daarmee ook de Cyprus-impasse kunnen doorbreken.
Ik vroeg mij af of de regering bereid is om tot een stappenplan inzake Cyprus
te komen en om ook de noodremprocedure of en ander opschortingsmechanisme
in werking te stellen als wij zien dat Turkije een oplossing tegenwerkt.Minister Bot:Op het ogenblik zijn er allerlei discussies aan de gang, ook met Cyprus.
U zult begrijpen dat daar met enige voorzichtigheid mee wordt omgegaan, het
maakt immers deel uit van het onderhandelingsproces. Uiteraard ziet Cyprus
zelf zeer nauwgezet toe op de vervulling van zijn wensen en op hoe die worden
vastgelegd.Mevrouw Van der Laan (D66):Misschien moet ik de vraag wat specifieker stellen. Hoe gaan wij ervoor
zorgen dat tijdens het onderhandelingsproces ook het Cyprus-probleem wordt
opgelost? Daarmee bedoel ik parallel aan het onderhandelingsproces, zodat
wij op tijd klaar zijn.Minister Bot:Dat zijn vragen waar op het ogenblik over wordt onderhandeld. Er wordt
in gesprekken met Cyprus en met Turkije gekeken welke mogelijkheden er bestaan.
U begrijpt dat dit voor beide kanten heel gevoelige onderwerpen zijn. Er moet
met grote omzichtigheid te werk worden gegaan. U weet dat er op het ogenblik
ook een discussie gaande is over de twee verordeningen, de hulpverordening
en de handelsverordening. Ook daar is de vraag hoe wij deze in dat proces
kunnen insluizen. Dat is allemaal onderdeel van een onderhandelingsproces
dat op het ogenblik aan de gang is.Mevrouw Van der Laan (D66):Wij hebben nu de mogelijkheid om Turkije dusdanig te beïnvloeden
dat wij echt een verschil kunnen maken, om het Cyprus-probleem echt op te
lossen. Wij gaan nu tien, vijftien jaar met Turkije onderhandelen, dan moeten
wij natuurlijk ervoor zorgen dat er parallel daaraan ook een stappenplan komt
om Cyprus te bevrijden. Dat lijkt mij toch niet meer dan logisch. Ik begrijp
dat het allemaal gevoelig is en moeilijk, maar wij moeten er wel voor zorgen
dat het parallel loopt en met name dat de Turken weten waar zij aan toe zijn.
Niet dat wij straks alle hoofdstukken af hebben en Cyprus is nog steeds verdeeld.Minister Bot:Ik kan u zeggen dat Cyprus als lid van de Europese Unie hier buitengewoon
op gespitst is en voortdurend met allerlei stappenplannen werkt. Als ik doel
op de delicate situatie, doel ik juist op dit proces.Mevrouw Van der Laan (D66):Het is natuurlijk heel raar dat Cyprus in zijn eentje ons beleid ten aanzien
van Turkije gaat bepalen. Ik wil dat de Europese Unie, Nederland en het Nederlands
voorzitterschap daar een belangrijke rol in spelen, juist om te voorkomen
dat Cyprus de zaak domineert.Minister Bot:Ik ben het roerend met u eens. Wij zijn ermee bezig, maar ik heb al gezegd
dat het mijns inziens in het belang van de lopende onderhandelingen is dat
wij proberen om dat zo goed mogelijk voor elkaar te krijgen. Cyprus heeft
namelijk een "leverage". Cyprus heeft net als iedere lidstaat een vetorecht.
Daar zijn wij ons zeer goed van bewust. Ook Cyprus is zich daar heel goed
van bewust. Turkije is zich daar nog veel meer van bewust.De heer Van Baalen (VVD):Ik herinner de minister eraan dat zijn ambtsvoorganger duidelijk heeft
gezegd dat het ondenkbaar is dat Turkije toetreedt indien het Noord-Cyprus
nog bezet houdt. Dat is nog steeds de mening van de regering, neem ik aan.
Ik heb het uitdrukkelijk over de toetreding van Turkije en niet over het starten
van onderhandelingen met Turkije.Minister Bot:Ik kan u zeggen dat ook lidstaat Cyprus hier buitengewoon goed van doordrongen
is en buitengewoon goed in staat is om zijn veren schoon te poetsen. Cyprus
is daar zeer druk mee bezig.De heer Van Dijk vroeg naar de zes wetten die nog in werking moeten treden
voordat kan worden onderhandeld. Ik noem ze maar even op: de nieuwe Strafwet,
de Wet op vereniging – heel belangrijk in verband met religieuze vrijheid –
de Wet inzake de beroepshoven, het nieuwe strafprocesrecht, de wetgeving inzake
de gerechtelijke politie en de Wet over de tenuitvoerlegging van straffen
en maatregelen. Zolang Turkije die niet opstelt, kunnen de onderhandelingen
duidelijk niet worden gestart.De heer Van Dijk vroeg verder aandacht voor martelingen en verwees naar
de aanbeveling van Human Rights Watch om een "monitoring committee" in te
stellen. Ik deel de zorgen met de heer Van Dijk en zal mij hier andermaal
over verstaan met de Turkse autoriteiten. Belangrijk is dat zichtbaar wordt
gemaakt of vervolging en onderzoek volgen op rapportages over gevallen van
marteling. Zoals de heer Van Dijk weet, is er een mensenrechtenbureau binnen
het departement van de premier. Dat bureau verzamelt de informatie en deelt
die met niet-gouvernementele organisaties en ambassades. Mogelijk moet dat
mensenrechtenbureau worden versterkt om al dan niet met niet-gouvernementele
organisaties aan de geschetste taak te kunnen voldoen. Ik zal dat bestuderen
en het met grote klem bepleiten.De heer Van Dijk vroeg aandacht voor de discriminatie van christenen.
Ook in dezen geldt dat ik de gesignaleerde zorgen deel. Volgens het nieuwe
Wetboek van Strafrecht dat in oktober is aangenomen, is discriminatie op grond
van onder andere religie strafbaar. Wij gaan ervan uit dat daarmee een beter
middel aan christenen wordt gegeven om zich te beroepen op feitelijke discriminatie
indien zij daarop stuiten, bijvoorbeeld bij sollicitaties naar overheidsfuncties.
Daarnaast zal de Wet op vereniging het onder andere voor religieuze organisaties
gemakkelijker moeten maken om zichzelf juridisch te organiseren. Vandaar dat
de Nederlandse regering voorstelt dat godsdienstvrijheid een punt van bijzondere
aandacht wordt in het Europese monitoringsproces van politieke criteria.De vraag over mevrouw Kesbir is sub judice. Ik vind niet dat ik daar op
dit moment op in kan gaan. De Nederlandse regering zal in de periode voor
17 december aanstaande met klem bij de Turkse regering aandringen op
alles wat de heer Van Dijk heeft gevraagd. De zes wetten zijn
niet alleen door de CDA-fractie gewenst, maar ook door de Europese Commissie
en de andere lidstaten. Wij zullen streven naar de instelling van een "monitoring
committee" van de religieuze vrijheid. Daarop zullen wij de Turkse regering
aanspreken.De heer Van Dijk (CDA):Ik heb een paar vragen naar aanleiding van het antwoord van de minister.
De eerste vraag betreft de zes wetten. De minister noemt de Wet op vereniging.
In het Engels heeft die "Law on associations". Er is ook een "Law on foundations".
Die staat niet op uw lijstje, terwijl die juist van cruciaal belang is voor
de stichting van kerkelijke genootschappen. Daar hechten wij zeer aan.Begrijp ik goed dat u niet als voorwaarde stelt dat dit moet zijn gerealiseerd
voordat de onderhandelingen starten? Pleit u er alleen voor, omdat het in
uw ogen geen cruciale voorwaarde is voor het starten van de onderhandelingen?Minister Bot:Nee, ik heb u gezegd dat ik mijn uiterste best zal doen om dit verwezenlijkt
te krijgen, maar kom toch weer even terug op zowel het voorzitterschap als
het feit dat wij één van de vijfentwintig lidstaten zijn. Wij
zullen ons uiterste best doen dit voor elkaar te krijgen.Ik zal mij dus bijzonder inspannen om zowel het monitoringcomité
als de vrijheid voor christenen te bewerkstelligen. Het zijn overigens niet
alleen christenen, ook Assyrische christenen, zoals de heer Van Dijk heeft
opgesomd. Dat is dus een inspanning die ik graag toezeg, maar ik kan inderdaad
niet nu al garanderen dat dit allemaal op 17 december aanstaande voor
elkaar is.Ik heb eerder gezegd dat ik juist geloof dat die wet op de vereniging –
ik was er niet van op de hoogte dat er twee wetten waren, maar ik verkeerde
in de veronderstelling dat dit er zes waren – beide elementen dekt en
dat daarbij ook het juridische recht op het stichten van een religieus genootschap
is inbegrepen. Ik zal dat echter gaarne nagaan. Mocht dat niet het geval zijn,
dan zal ik er uiteraard op aandringen dat ook de wet op de foundations wordt
aangenomen.Wat de andere twee zaken betreft, zeg ik nogmaals dat ik de heer Van Dijk
niet meer kan toezeggen dan ik heb gedaan.De heer Van Dijk (CDA):Begrijp ik het nu goed dat de minister stelt dat hij bij de Turkse regering
wil bepleiten dat de elementen die wij hebben genoemd zullen worden gerealiseerd,
of mag ik het ook zo verstaan dat hij probeert eventueel in de raadsconclusies
op te nemen dat deze moeten zijn gerealiseerd voordat de onderhandelingen
kunnen starten?Minister Bot:Wij zullen ons uiterste best doen ervoor te zorgen dat de Turkse regering
vóór 17 december aanstaande aan beide elementen heeft voldaan,
of dat zij zodanige toezeggingen heeft gedaan dat wij erop mogen rekenen dat
die binnen afzienbare tijd worden vervuld. Ik kan mij namelijk voorstellen
dat het oprichten van een dergelijk monitoringcomité op zichzelf misschien
een aantal maanden in beslag zal nemen. Ik heb ook aangegeven dat wij tevens
kunnen bezien wat, in aansluiting op dat monitoringcomité, bij premier
Erdogan al bestaat en waar op het ogenblik ook al die klachten worden ingediend,
die vervolgens worden gedeeld met de NGO's en de ambassade, zodat wij goed
op de hoogte zijn van wat er gebeurt.Het gaat hier echter ook om de vervolging. Dat zal ook moeten gebeuren
en daarom wijs ik nogmaals op die zes wetten, want dat is daarin strafbaar
gesteld. Als die wetten dus zijn aangenomen en in werking zijn getreden, ga
ik er sowieso van uit dat dit moet gebeuren.Het is altijd goed daarnaast over een apart monitoringcomité te
beschikken, afzonderlijk van de monitoring, die gedurende het onderhandelingsproces
natuurlijk van de zijde van de Commissie en de lidstaten zal geschieden.Ik hecht eraan daaraan nogmaals toe te voegen dat wij een buitengewoon
sluitend systeem hebben opgebouwd, zoals wij dat voor geen enkel ander toetredend
lid ooit hebben gedaan. Daarin zijn namelijk noodremprocedures, monitoring,
kwartaalrapporten en wat al niet meer opgenomen, naast een open proces zonder
einddatum.Ik herhaal dat ik begrijp welk belang de heer Van Dijk aan deze zaken
hecht. Ook de Nederlandse regering deelt zijn zorgen over martelingen en staat
voor een zero tolerance-regime. Daarvoor staat de Turkse regering overigens
eveneens en zij zegt dat ook keer op keer. Daarover hoeft dus ook geen twijfel
te bestaan. Bovendien heeft zij zelf het nieuwe wetboek van strafrecht aangenomen,
waarin dit is neergelegd. Wat dat betreft zijn door de Turkse regering dus
alle garanties gegeven. Ik herhaal dat ik er nadrukkelijk naar zal streven
dat beide zaken worden gerealiseerd.De heer Van Dijk (CDA):En dat zij in de raadsconclusies van 17 december een plaatsje krijgen.Minister Bot:Ik zal proberen dat op te nemen in de raadsconclusies van 17 december,
maar ik herhaal dat de Nederlandse regering daar niet alleen staat. Zoals
de heer Van Dijk weet, zijn er voor raadsconclusies 25 lidstaten nodig. Dat
zijn unanieme besluiten, dus ook wat dat betreft kan ik de heer Van Dijk op
dit moment niet een waterdichte garantie geven.De heer Timmermans (PvdA):Dit is een heel interessante discussie, maar de heer Verhagen heeft zijn
conclusie al getrokken. Hij heeft gezegd dat op 17 december geen datum
mag worden genoemd. Dat is niet het standpunt, zoals de minister dat nu namens
het kabinet verwoordt. Hoe gaat de minister om met het standpunt van de CDA-fractie?Minister Bot:Ik heb nog van geen datum gerept, ook niet in de brief.De heer Timmermans (PvdA):In all fairness, het is duidelijk dat er in de Europese Raad van 17 december
naar alle waarschijnlijkheid een datum genoemd zal worden waarop de onderhandelingen
zullen beginnen, natuurlijk mits er aan een aantal voorwaarden is voldaan,
aangegeven door de Europese Commissie. U kunt dan toch niet zeggen dat u helemaal
niet over een datum praat, want het gaat juist om een datum. De fractievoorzitter
van het CDA zegt dat er in december geen datum mag worden genoemd.Minister Bot:Ik heb de fractievoorzitter van het CDA zo begrepen dat voor zijn fractie
de situatie verandert als wij erin slagen om op het punt van de monitoring,
van de religieuze vrijheden enz. en de zes wetten resultaat
te bereiken, en dat er dan wel degelijk gedacht kan worden aan een datum voor
het openen van onderhandelingen.De heer Timmermans (PvdA):Dan is inderdaad de conclusie gerechtvaardigd die ik in eerste termijn
al trok naar aanleiding van een interruptie, namelijk dat wij hierbij te maken
hebben met een "Bolkesteintje" van de heer Verhagen_Minister Bot:Dat denk ik niet.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik heb een vraag aan de minister, maar misschien is het voor de helderheid
van het debat wel nuttig als de heer Van Dijk even aangeeft of de CDA-fractie
genoegen neemt met de "toezeggingen" die de minister zojuist heeft gedaan.De voorzitter:Daar hebben wij nu in de debatten in deze Kamer een tweede termijn voor.De heer Duyvendak (GroenLinks):Goed, dan mijn vraag aan de minister. Hij zei zojuist dat de onderhandelingen
na het besluit in december onverwijld van start zullen gaan, omdat dit nu
eenmaal zo is vastgelegd. De heer Verhagen heeft tot nu toe gezegd dat hij
nog helemaal geen start van de onderhandelingen wil. Wat vindt de minister
van deze opstelling van de CDA-fractie?Minister Bot:Ik maak daaruit op – de heer Verhagen heeft hier overigens niet
gesproken, ik heb geluisterd naar de woorden van de heer Van Dijk en ik heb
gelezen wat de heer Verhagen op papier heeft gezet – dat zijn fractie
er grote moeite mee heeft dat de martelingen in Turkije doorgaan en dat er
op dit ogenblik niet alle vrijheid is voor religieuze verenigingen en gezindten.
Hij ziet graag dat de regering al het mogelijke doet om hier alsnog verbetering
in te brengen. Ik meen hieruit te mogen afleiden dat er dan voor de CDA-fractie
aan een belangrijke eis is voldaan en dat het dan ook mogelijk is om met de
onderhandelingen te beginnen. Als Turkije volgens de Commissie aan het eind
van het jaar in voldoende mate aan de criteria voldoet, kun je je er niet
tegen verzetten dat er dan aangegeven wordt wanneer de onderhandelingen kunnen
beginnen. Dat zou uitstel ad calendas Graecas betekenen, wat niemands bedoeling
kan zijn. Dat zou in ieder geval door de overige lidstaten niet geaccepteerd
worden.De heer Duyvendak (GroenLinks):De heer Verhagen zegt dat Turkije in absolute zin aan de criteria moet
voldoen, dus nul martelingen etc., terwijl u zegt: in voldoende mate. Daar
zit veel licht tussen, dat is het politieke verschil van mening tussen het
kabinet en de CDA-fractie. Ik vind dat u dit van een politieke kwalificatie
moet voorzien, want het gaat om een ernstige, grote zaak, een belangrijk besluit,
waarbij de regering en de CDA-fractie blijkbaar tegenover elkaar staan.Minister Bot:Ik heb gezegd wat de regering vindt en ik heb dat nader toegelicht; ik
meen er ook duidelijk over te zijn geweest. Ik heb er niets aan toe te voegen
en wat u verder met de CDA-fractie wilt bespreken, laat ik gaarne aan u over.Ook ik heb gezien dat het rapport over de minderheden voor de camera's
verscheurd werd. Dit is een teken dat er ook in Turkije zelf wisselende meningen
zijn over de wederzijdse toenadering van de Europese Unie en Turkije en dat
er ook daar mensen bang zijn dat hun identiteit bij toetreding tot de Unie
verloren zal gaan. Ook moeten wij niet vergeten dat er veel van Turkije wordt
verwacht en dat de maatregelen die de Turkse regering neemt, zeker gelet op
de hoeveelheid daarvan en de snelheid waarmee ze genomen zijn en waarmee ze
moeten worden ingevoerd, natuurlijk de nodige discussie oproept. Ik zou hier
dan ook niet al te veel aandacht aan willen besteden. Dit zijn gebeurtenissen
die zich in elk land voordoen; ook in Nederland gebeurt er wel eens iets waarop
wij niet trots zijn of wat wij minder prettig vinden. Ik vind dat wij die
gebeurtenissen wel in het juiste perspectief moeten zien.De heer Van der Staaij (SGP):Wilt u nog reageren op mijn opmerking over de wijze van besluitvorming?
Wij hebben uitvoerige interruptiedebatjes gehad over de voorwaarden voor het
starten van onderhandelingen, terwijl er ook een maatschappelijk debat wordt
gevoerd over de vraag of het wel wenselijk is dat Turkije toetreedt tot de
Europese Unie. Is dit debat wat u betreft in parlementaire zin nu helemaal
afgesloten of kan het nog volop gevoerd worden en behoort deze vraag ook nog
aan de orde te komen?Minister Bot:Wij zullen nog verschillende keren de discussie voeren, de 24ste en ook
erna, over dit onderwerp. Het debat is dus nog lang niet afgesloten.De heer Van der Staaij (SGP):Op welke wijze werkt het dan door in de stellingname van de regering?
Ik kwam erop, omdat het soms lijkt alsof gezegd wordt dat de knop in 1963
al is omgegaan en dat het een onomkeerbaar proces is. Ziet de minister het
inderdaad ook als een onomkeerbaar proces?Minister Bot:De knop is niet in 1963 omgegaan. Ik zou het liever vergelijken met een
deur. Die is in 1963 op een kier gezet en die is in 1999 en 2002 verder opengezet,
in de zin dat toen duidelijk aan Turkije perspectief is geboden als kandidaat-lid.
Wij staan nu voor de vraag of wij daaraan inhoud geven door echt te gaan onderhandelen.
Of de deur helemaal opengaat, zal over een aantal jaren blijken als wij aan
het eind van het proces komen. Gedurende het gehele proces zullen vragen worden
gesteld en zullen er debatten zijn, ook in het licht van de voortgang die
Turkije maakt. De staatssecretaris zal straks ook nog wel iets zeggen over
referenda en communicating Europe en al deze affaires. Voor mij is dus het
proces nog lang niet afgelopen. Wij staan aan het begin. Ik denk dat er nog
vele debatten over zullen volgen, ook hier.De heer Van Dijk (CDA):Begrijp ik goed dat de minister toezegt dat hij tijdens de top op 17 december
zal bepleiten dat (1) de onderhandelingen met Turkije gestart kunnen worden
wanneer de zes dan wel zeven wetten – daar is nog even verwarring over –
zijn aanvaard, (2) dat er een instelling komt om te waarnemen hoe het zit
met de martelingen en alles wat wij in eerste termijn hebben genoemd en (3)
dat de discriminatie van christenen op een effectieve manier wordt beëindigd
via de bepalingen die wij eerder genoemd hebben?Minister Bot:Ik zal ernaar streven dat dit alles in de conclusies terechtkomt, met
grote hartstocht.De heer Van Dijk (CDA):En dat pas als daaraan voldaan is, de onderhandelingen gestart zullen
worden?Minister Bot:Dat laatste heb ik niet gezegd. Ik heb wel gesproken over die zes wetten.
Ik heb gezegd dat ik mijn uiterste best zal doen om ervoor te zorgen dat die
voorwaarden vervuld worden. Daarover moeten wij nu in onderhandelingen treden
met Turkije. Ik wil dat even afwachten. Wij krijgen nog veel gelegenheden
waarbij wij in deze Kamer op deze materie terugkomen. Dan weet ik wat meer,
want dan heb ik de gelegenheid gehad om mij daarover te verstaan met de Turkse
regering.De Commissie geeft aan dat Roemenië op het hoofdstuk JBZ voortgang
heeft geboekt, maar dat er nog veel moet gebeuren wil Roemenië in 2007
als volwaardig lid kunnen toetreden. Het is een belangrijke boodschap dat
veel voortgang is geboekt op het terrein van de wetgeving, maar dat nog voor
toetreding de administratieve capaciteit en de samenwerking tussen de verschillende
organen, belast met veiligheid van de samenleving, aanzienlijk moet verbeteren
om alle hervormingen goed te implementeren. In de periode november 2003-oktober
2004 is op een aantal terreinen voortgang geboekt. In mei 2004 is een strategie
gelanceerd voor de hervorming van de overheidssectoren. Deze omvatten onder
andere decentralisatie van bevoegdheden aan lagere overheden, ontwikkeling
van loopbaanbeleid binnen de rijksoverheid en hervorming van de salarisstructuur.
Daarnaast zijn er interdepartementale procedures, versterkt gericht op beleidscoördinatie
en beleidsconsistentie. Er zijn ook vorderingen bij de hervorming van de politie.
Het grensmanagement is verbeterd, maar verdient nog nadere aandacht. Corruptiebestrijding
krijgt heel veel aandacht. Voor diverse omringende landen is een visumverplichting
ingevoerd. Roemenië blijft actief op het gebied van terrorismebestrijding
en bestrijding van de georganiseerde misdaad.Naar de hervormingen van de juridische sector is met name gevraagd. De
Roemeense grondwet is in oktober 2003 gewijzigd. Deze wijziging heeft onder
andere de functionele afhankelijkheid van het openbaar ministerie van het
ministerie van Justitie ingeperkt. De procedures voor het parlement zijn vereenvoudigd
en de positie van het parlement als wetgevende macht is versterkt. De juridische
sector wordt verder hervormd door de aanname van drie ingrijpende wetten in
het voorjaar van 2004. Deze zijn op 30 september 2004 in werking getreden,
al moet ik zeggen dat de implementatie nog niet vlekkeloos verloopt. De hoge
raad wordt verantwoordelijk voor de werving en selectie, carrièreontwikkeling
en sanctiebeleid ten aanzien van rechters en aanklagers en de instemming van
gespecialiseerde gerechtshoven in bijvoorbeeld familierecht zal ook de kwaliteit
van de rechtspraak verhogen. Voortdurende monitoring van de implementatie
zowel door de Commissie als door de lidstaten zal in ieder geval noodzakelijk
blijven tot 2007. Nederland heeft zich ten aanzien van de Laken-tien ingezet
voor stevige vrijwaringsmaatregelen. Tot op heden zijn die voor die landen
gelukkig niet ingeroepen. Zij zijn dus een succes. Ik hoop dat dit succes
zich zal uitstrekken tot Roemenië en Bulgarije. Daarom wordt nu bezien
welke extra afspraken over monitoring van de ontwikkeling op JBZ, met een
directe link naar de mogelijkheid de toetreding een jaar uit te stellen, mogelijk
en wenselijk zijn. Ik denk dat dit een stevige stok achter de deur is, die
tegelijkertijd afronding van de onderhandelingen in december 2004 mogelijk
moet maken.U bent bekend met de vrijwaringsclausule die uitstel van toetreding mogelijk
maakt. Zowel de EU-lidstaten als de Commissie beschouwen deze clausule als
een reële mogelijkheid. Dat geldt ook voor de beide landen, zo heb ik
nog onlangs van hen vernomen. Het politieke signaal wordt door deze landen
uitdrukkelijk erkend. U weet dat er ten aanzien van Roemenië een hele
serie maatregelen voorzien is: monitoren, kwartaalrapporten en warning letters
als de implementatie niet goed verloopt. Er is een periode van twee jaar tussen
afsluiting en eventuele toetreding, bovendien is er een mogelijkheid van een
extra jaar. Als wij zien wat er de afgelopen twee jaar al gebeurd is en bedenken
dat wij nog drie jaar hebben, mogen wij de gerechtvaardigde hoop hebben dat
Roemenië begin 2007 of 2008 voldoet aan de normen. Ook daarna blijft
de vrijwaringsclausule met betrekking tot JBZ bestaan, want die staat permanent
ingeschreven als een van drie normale vrijwaringsclausules. Ook dan kunnen
wij nog steeds ingrijpen en ook dan bestaat de mogelijkheid dat de Commissie
blijft monitoren.De heer Van Baalen (VVD):Zoals gezegd, delen wij de opvatting van de regering in dezen, maar wij
hebben nog één vraag. Eind november en mogelijk in een tweede
ronde in december worden er presidentsverkiezingen gehouden. Zijn daarbij
ook waarnemers van de EU betrokken? Ik denk dat wijze waarop die verkiezingen
verlopen van belang is om te kunnen beoordelen in hoeverre Roemenië daadwerkelijk
invulling geeft aan die politieke voorwaarden.Minister Bot:Ik ben daarvan niet op de hoogte. Ik dacht dat dit niet het geval was,
maar ik zou mij daarover moeten laten informeren. Ik dacht wel dat er waarnemers
zijn van de OVSEDe heer Van Baalen (VVD):Als de OVSE waarnemers stuurt, kan het rapport van de verkiezingen wel
worden meegewogen door de EU.Minister Bot:Dat zal zeker meegewogen worden.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik heb begrepen dat de verkiezingen in Roemenië op 28 november
plaatsvinden en dat de Commissie op de 24ste wil komen met haar beoordeling
dat Roemenië klaar is. Nu komt het verwijt van de oppositie dat de heer
Nastase daardoor wel heel erg in de populariteit zal stijgen. Is dit niet
een beetje een socialistisch onderonsje tussen de heer Verheugen en zijn sociaal-democratische
vriendjes in Roemenië en moet wij daar niet iets tegen doen?Minister Bot:Zoals u weet, is de Commissie vrij om rapporten in te brengen wanneer
zij meent dat de tijd daarvoor rijp is. Ik kan u wel verklappen dat wij daarover
enigszins onze verbazing hebben uitgesproken. De heer Verheugen heeft gewoon
gezegd dat dit als het ware het eind was. De Commissie zit
er nog net, de nieuwe Commissie is nog niet aangetreden. Zij wil dit pakket
netjes afleveren. Dat antwoord hebben wij gekregen. Ik ben het met u eens,
mevrouw Van der Laan, dat het wel heel toevallig is dat het net een paar dagen
voor de verkiezingen komt. Wij hebben daarop gewezen. Nogmaals, de Commissie
is vrij om haar rapporten te publiceren als zij denkt dat zij die heeft afgerond.De heer Van Dijk (CDA):Op 24 november spreken wij nog verder over de toetreding van Turkije,
Roemenië en Bulgarije. Wat is het laatste moment waarop de onderhandelingen
over het JBZ-hoofdstuk kunnen worden afgerond. Is dat, naar ik vernomen heb,
op 23 of 24 november, of is dat nog later?Minister Bot:Als men op 17 december een besluit wil nemen en alles rustig wilt
kunnen meewegen, is het natuurlijk wel zaak dat er een duidelijk inzicht is
in het totale pakket. Men heeft een paar weken nodig om daarnaar te kijken
en eventueel kritiek uit te oefenen. Een lidstaat kan bijvoorbeeld van mening
zijn dat de Commissie te voorbarig is geweest, of vinden dat er op een aantal
terreinen nog niet aan alles voldaan is en aanvullingen, wijzigingen of garanties
willen hebben. Ik vind wel dat de lidstaten daarvoor in ieder geval drie weken
moeten hebben.De heer Van Dijk (CDA):Met andere woorden: het AO dat wij op 24 november hebben staan, zou
hét moment kunnen zijn waarop wij definitief inzicht hebben in de vraag
of de onderhandelingen over het hoofdstuk JBZ zijn afgerond.Minister Bot:Ik hoop dat wij op het moment dat we de onderhandelingen voeren, reeds
kennis dragen van dat rapport. Wij zullen zeker aan de Commissie vragen om
daarin zo spoedig mogelijk voorinzage te krijgen, zodat we in ieder geval
weten wat het standpunt van de Commissie is, zodat we eventueel op de 24ste
kunnen zeggen of dat al of niet deugt.Ik kom toe aan justitie en binnenlandse zaken, omdat er veel vragen zijn
gesteld over terrorisme. Het Haagse programma is een belangrijk element dat
wij hebben afgesloten tijdens de afgelopen top. De ruimte voor vrijheid, veiligheid
en recht is volop in ontwikkeling. Ik ben blij dat we aansluiting hebben kunnen
vinden op het rapport van Tampere. Het gaat om grensoverschrijdende onderwerpen,
waaronder terrorisme, georganiseerde misdaad, migranten en vluchtelingenstromen.
Ik wil niet tot in alle details ingaan op alle belangrijke elementen van het
Haagse programma, maar veiligheid, in het bijzonder terrorismebestrijding,
is natuurlijk sinds 11 september 2001 en 11 maart 2004 eens te meer
een belangrijk onderwerp van aandacht en een belangrijke prioriteit van het
Nederlands voorzitterschap. Het Haagse programma biedt het kader daarvoor
in de komende jaren. Het bevat zoals gezegd een aantal maatregelen om de veiligheid
te versterken. Ik benadruk met name de afspraak dat, wanneer de informatie
in een lidstaat beschikbaar is, deze in beginsel moet worden gedeeld met andere
lidstaten, onder andere via het koppelen van databestanden. Iedere keer dat
ik met de heer De Vries en andere lidstaten daarover praat, benadruk ik dat
dat punt essentieel is. De terughoudendheid die in een aantal landen nog steeds
bestaat, moet worden doorbroken, want met iedere nieuwe aanval wordt duidelijk
hoe belangrijk het is dat je informatie met elkaar uitwisselt, en dat je de
databestanden aan elkaar koppelt.Belemmeringen van zulke informatie-uitwisseling – denk aan de opsporing
van terrorisme – moeten zoveel mogelijk worden weggenomen. Uiteraard
moeten we dat nader uitwerken, maar de afspraak is duidelijk. Het gaat nu
om de implementatie. Terreurbestrijding is opnieuw een belangrijk onderwerp
tijdens de Europese Raad van 16/17 december. Die zou gaan over de voortgang
van het EU-Actieplan inzake terrorisme, dat de Europese Raad na de aanslagen
in Madrid vaststelde. Er wordt goede voortgang geboekt met een aantal maatregelen
van het actieplan. Het Nederlands voorzitterschap verwacht onder meer de volgende
resultaten. De oprichting van het Agentschap buitengrensbeheer, slimmere bestrijding
van financiering van terrorisme, toegang tot elkaars strafregisters, aanbeveling
voor verbetering van nationale coördinatiestructuren, versterkte informatievoorziening
aan Europol en Eurojust, opname van biometrische kenmerken in paspoorten en
controle daarop, strategie ten aanzien van recrutering van terroristen, versterkte
bescherming van de infrastructuur en civiele bescherming, gezamenlijke dreigingsanalyses
en diverse initiatieven voor samenwerking op extern vlak, zoals met de VS.Goede vooruitgang dus, maar er zal hard moeten worden doorgewerkt, want
terreurbestrijding is een proces van lange adem. De heer De Vries heeft aan
genoemde voortgang van het actieplan een belangrijke bijdrage geleverd, ook
op extern terrein. Ik noem dat, omdat door verschillende sprekers is gevraagd
wat de heer De Vries doet. In de vijf maanden dat hij in functie is, is hij
energiek te werk gegaan. De belangrijkste functie van hem is aanjagen, initiëren,
coördineren en het bevorderen dat maatregelen voor terreurbestrijding
worden genomen en worden uitgevoerd. Er is wel veel tot stand gebracht, maar
implementatie is essentieel. Gijs de Vries speelt een belangrijke rol om dit
te bevorderen, wat niet altijd makkelijk is. Het is immers de verantwoordelijkheid
van de lidstaten zelf, en de rol van de nationale parlementen in het daarbij
behorende wetgevingsproces, om die maatregelen ook echt te implementeren.
De heer De Vries heeft ook een peer review tussen de lidstaten ondernomen
om te bezien hoe verbetering in nationale structuren voor terreurbestrijding
kunnen worden aangebracht. Ik ben onlangs in Indonesië en Canada geweest
en daar heeft de heer De Vries mij vergezeld. Ik weet dus hoe belangrijk het
is dat wij ook in die reizen direct contact hebben met de diensten die in
deze landen actief zijn, omdat ook deze landen zich in toenemende mate realiseren
dat het een globaal probleem is dat globaal moet worden aangepakt en dat de
uitwisseling van de databestanden niet alleen binnen Europa, maar ook tussen
de Verenigde Staten, Canada en Europa moet plaatsvinden.In Indonesië hebben wij net het Jakarta centre for law enforcement
opgezet. Wij dragen daar een fiks bedrag aan bij. Daar wordt niet alleen politie
getraind, maar daar richten wij ons ook op terreurbestrijding en proberen
wij die landen duidelijk te maken wat onze ervaringen zijn
en ze ervan te doordringen dat dit een wereldwijd probleem is, dat wij met
zijn allen moeten aanpakken. Ik heb uit eigen aanschouwing gemerkt dat de
heer De Vries daar zeer goed en zeer actief mee bezig is. Ik heb ook gemerkt
dat men in Azië, onder andere door de aanslagen die bijvoorbeeld in Bali
hebben plaatsgevonden, in Indonesië, in Thailand en in China, zeer goed
doordrongen is van wat zich daar afspeelt. U zag het ook bij de India-top
van een paar dagen terug. Het leeft overal en men is zeer bereid om databestanden
en gegevens uit te wisselen. Belangrijk element is natuurlijk ook de financiering,
juist vanuit die moslimlanden. Ik heb van mijn Indiase collega geleerd dat
je een duidelijk onderscheid moet maken tussen islam en moslim. Hij heeft
gezegd dat er veel islamrichtingen zijn. Er zijn wel honderd verschillende
varianten. Daarom moeten wij spreken over moslimlanden. Ik houd mij daaraan
en zal voortaan spreken over moslimlanden.De heer Van Dijk (CDA):Net zoals er ook vele verschillende soorten christenen zijn. Mijn vraag
heeft betrekking op het automatisme van het uitwisselen van informatie tussen
de verschillende inlichtingendiensten. Direct na afloop van 11 september
is al een extra JBZ-raad bij elkaar gekomen en daar stond dit punt hoog op
de agenda. Ook na afloop van de aanslagen op 11 maart is het op de agenda
gezet. Is dat nu op Europees niveau geregeld? Hoe zit het verder met het feit
dat vijf grote landen met hun veiligheidsdiensten apart bij elkaar komen,
zonder dat de heer Gijs de Vries daarbij betrokken is? Hoe verhoudt dat zich
met de coördinatie van de Europese Unie en de Europese Commissie op het
terrein van de veiligheidsdiensten?Minister Bot:Dit zijn allemaal zaken waar ik net wat over wilde gaan zeggen. Ik wil
dan ook eerst mijn betoog voortzetten.Wij hebben ook contacten gelegd met Marokko, Algerije en Saudi-Arabië,
landen die niet zonder betekenis zijn, ook niet voor Nederland zelf. Ook wordt
bezien hoe wij assistentie kunnen verlenen bij het uitvoeren van internationale
verplichtingen krachtens resolutie 1373, bijvoorbeeld ten aanzien van wetgeving
en implementatie. Wij praten vooral over de aanpak van financiering van het
terrorisme, alsmede over verbetering van de gegevensuitwisseling tussen veiligheidsdiensten.
Dit brengt mij bij de anti-terrorismeclausule in verdragen met derde landen.
Dat betekent enerzijds dat wij derde landen binnen de overeenkomst kunnen
aanspreken op internationale verplichtingen en anderzijds dat wij beter kunnen
samenwerken om tekortkomingen te verhelpen. Wij zien dit niet als iets vrijblijvends.De heer Van der Staaij uitte zijn zorgen over de bijeenkomsten van de
zogenoemde G5, de ministers van Binnenlandse Zaken van Duitsland, Frankrijk,
Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Op de eerste plaats merk ik
op dat het hier een informele groep betreft die tot nu toe eigenlijk vooral
posities over EU-samenwerking heeft uitgewisseld. Groepsvorming die dreigt
de besluitvorming in de Raad te domineren, is ongewenst. Daar ben ik een fervent
tegenstander van. In een raadsformatie als de JBZ-Raad, met 50 deelnemende
ministers, is het niet onbegrijpelijk dat de agenda van de raadsbijeenkomsten
in kleinere kring wordt voorbesproken. Naast de G5 wordt dit bijvoorbeeld
gedaan door een groep van Baltische en Scandinavische landen, door een groep
van Midden-Europese landen en door de Benelux. Dergelijke bijeenkomsten kunnen
ook een positieve beleidsvormende invloed hebben, waar zij ideeën vervolgens
langs de geëigende kanalen aan de orde stellen. Er is eerst aanleiding
tot zorg indien dergelijke groepen zich ontwikkelen tot formele samenwerkingsverbanden
die op gespannen voet staan met het EU-verdrag of de totstandkoming van een
gezamenlijk beleid bemoeilijken. Daarvan is op dit moment geen sprake, maar
ik zeg iedereen toe dat wij deze ontwikkelingen met grote zorg en aandacht
blijven volgen.De heer Herben (LPF):U schrijft in de Staat van de Unie dat het probleem niet is dat landen
een voortrekkersrol kunnen en willen spelen, maar dat de samenwerking dan
wel open moet staan voor andere lidstaten. Daar ging mijn vraag over. Daar
wil ik graag uw antwoord op.Minister Bot:Dat is de crux van het verhaal van de kopgroepen. Wij hebben altijd gezegd
dat de samenwerking tussen een groep landen binnen die grote groep van 25
goed is zolang dat past in het kader van de afspraken die daarover in de Europese
Unie zijn gemaakt. Er is een formule voor. Het moet om minimaal acht lidstaten
gaan. De Commissie moet daarbij betrokken zijn. Het moet altijd open zijn
voor wie daar lid van wil worden. Daarnaast moet er volledige transparantie
zijn over de doeleinden en de wijze van uitvoering. Ik verzet mij tegen groepjes
die afspraken maken die als het ware bindend zijn en die eigenlijk in EU-verband
hadden moeten worden gemaakt. Ik verzet mij niet tegen vooroverleg, zoals
wij dat ook in de Benelux kennen en zoals dat door velen van deze Kamer wordt
aangeprezen als een goed model om krachten te bundelen voordat een standpunt
wordt uitgedragen. Zo zeggen de G5 dat zij alleen maar met elkaar overleggen
over wat een standpunt zou kunnen zijn. Dat leggen zij vervolgens voor aan
de Europese Unie. Dat zou dan moeten kunnen leiden, als alle andere landen
het daarmee eens zijn, tot wetgeving of tot bepaalde maatregelen. Zo zou ik
het willen zien. Ik denk dat dit ook de enig acceptabele formule is.De heer Herben (LPF):Dan lijkt het mij wenselijk dat die G5 het kortsluiten met de dan dienstdoende
voorzitter. Als dat het geval is, neemt u een deel van mijn bezorgdheid weg.Minister Bot:Kortsluiten in die zin dat de G5 bepaalde standpunten in de Raad inbrengen.
Tot dusverre heb ik daar echter nog niets van gemerkt, omdat er altijd onenigheid
is tussen de G5-landen op bijna alle onderwerpen die aan snee zijn geweest.
Het is de bedoeling dat de Commissie, als de G5 een standpunt inbrengen, haar
verantwoordelijkheid neemt en met voorstellen komt. Dan gaat het hele proces
verder. Ik vind dat wij daar heel goed op moeten toezien. Het kan niet zo
zijn dat zich als het ware terzijde aparte groepjes vormen die beleid maken
dat eigenlijk in EU-verband gemaakt moet worden, waar grote geheimzinnigheid
over bestaat en waarbij anderen niet betrokken worden inclusief de voorzitter.De heer Herben (LPF):Is het dan niet beter om te stellen dat de G5 eigenlijk altijd moet worden
verstaan als een G6, namelijk inclusief de voorzitter?Minister Bot:Dat is uiteraard aan die landen zelf. Wij kunnen ook de Benelux niet verplichten
om er altijd de voorzitter bij te betrekken. Niemand kan het landen verbieden
om vooroverleg met elkaar te plegen. Dat is ook het geval met de E3, de grote
drie die op het ogenblik met Iran onderhandelen. Die houden overigens wel
het voorzitterschap goed op de hoogte. Daarover wordt uitvoerig overleg gepleegd
met de G8. Wij krijgen telkens terugkoppeling van wat er gebeurt in EU-verband.
Je kunt niemand binnen de Europese Unie verbieden om vooroverleg over bepaalde
zaken te plegen. Dat zal ook steeds meer gebeuren.De heer Van der Staaij (SGP):Vooroverleg is begrijpelijk, maar het is iets anders als de besluitvorming
in de grote Unie in toenemende mate plaatsvindt buiten de officiële vergaderzalen.Minister Bot:Ik heb niet gemerkt dat daar officiële besluitvorming plaatsvindt.
Een aantal landen stelt een bepaalde koers vast, maar vervolgens moet daarover
in de Raad een besluit worden genomen. Je kunt altijd intergouvernementeel
iets bedisselen, maar dat mag niet haaks staan op wat wij met elkaar hebben
afgesproken, vastgelegd in de verdragen.De heer Van der Staaij (SGP):Ik ben dat met u eens, maar uit uw analyse van de Staat van de Unie blijkt
dat kennelijk in materiële zin besluitvorming in toenemende mate plaatsvindt
buiten de vergaderzaal. Dat is uit een oogpunt van transparantie zeer bedenkelijk.Minister Bot:Dat is inderdaad een bedenkelijke trend. Ik heb een- en andermaal gezegd
dat ik überhaupt geen voorstander ben van kopgroepen. Ik kan mij echter
voorstellen dat zich van tijd tot tijd kopgroepen vormen in een zich steeds
uitbreidende Unie. Dat moet dan altijd gebeuren binnen de bepalingen van het
verdrag, zodat dit volledig transparant is. Iedereen die wil, moet daaraan
kunnen deelnemen. Dat is voor mij de enig acceptabele formule.De heer Van Baalen heeft gevraagd naar het Haagse programma voor de bescherming
in de regio. In dit programma is voor het eerst vastgelegd dat de Unie de
capaciteit van regio's van oorsprong en doorreis zal versterken om asielzoekers
in een zo vroeg mogelijk stadium op te vangen en bescherming te bieden. Dit
moet worden geïntegreerd in het buitenlands beleid. Dit is duidelijk
winst ten opzichte van de Europese Raad van Thessaloniki, toen de meningen
nog verdeeld waren. Daarnaast is in het Haagse programma afgesproken dat de
Commissie in het kader van een gemeenschappelijk asielstelsel studie zal doen
naar de mogelijkheden voor de Europese Unie om asielvragen gezamenlijk te
behandelen binnen dan wel buiten de Unie. Dat is ook long standing practise.Ik kom op het onderwerp Wenen en het observatorium, waarover de heer Dittrich
vragen heeft gesteld naar aanleiding van zijn motie over peer review, de commissaris
van de mensenrechten en het centrum in Wenen dat moet worden opgewaardeerd
naar een observatorium. In het afgelopen vergaderjaar heeft de Kamer een brief
ontvangen met een eerste reactie op deze motie waarvan de kern was dat de
ontwikkelingen betreffende de oprichting van het mensenrechtenagentschap,
waartoe de Europese Raad in december 2003 heeft besloten, afgewacht moeten
worden. Op 25 oktober jongstleden heeft de Commissie de verwachte mededeling
over de omvorming van het waarnemingscentrum voor racisme en vreemdelingenhaat
in Wenen gepubliceerd. Daarover zal in Europees verband verder worden gesproken.
De suggestie om "Wenen" op te waarderen, krijgt aldus gestalte.Het voorstel voor een systeem van peer review voor mensenrechten in de
Unie mag op onze sympathie rekenen, zoals aangegeven in de brief over dit
onderwerp. Wij hebben daarvoor ook al aandacht gevraagd in gesprekken met
de Commissie in de aanloop naar de recente voorstellen van de Commissie. Wij
zullen deze suggestie dan ook meenemen in het vervolgtraject. Wij zullen ook
spoedig met een eerste reactie komen op de mededeling van de Commissie. In
deze reactie zal tevens aandacht worden besteed aan reeds bestaande structuren
op het gebied van mensenrechten. Ik denk met name aan de Raad van Europa,
want onnodige doublures moeten natuurlijk worden voorkomen.Het instellen van een commissaris voor de mensenrechten is in eerste instantie
aan de voorzitter van de Commissie, die de portefeuilles indeelt en verdeelt.
Voor de nieuwe Commissie heeft voorzitter Barroso expliciet aangegeven, zich
in te zullen spannen op het vlak van de mensenrechten. Overigens zijn er binnen
het nieuwe college verscheidene commissarissen die op mensenrechten zullen
letten, zowel intern, waarbij ik denk aan de JBZ-commissaris en de commissaris
Sociale Zaken, als extern de RELEX-commissaris en de OS-commissaris.Mevrouw Van der Laan (D66):Wij willen graag dat het nieuwe mensenrechtenagentschap zich voornamelijk
richt op mensenrechtenschendingen binnen de Europese Unie. Wil de regering
hetzelfde? Mijn tweede opmerking is dat er een mechanisme moet komen waardoor
wij wat kunnen doen met wat er in die rapporten komt te staan. Wij weten allemaal
dat dit binnen de Raad niet zal lukken. Wij hebben het debacle rond de sancties
tegen Oostenrijk gezien. Wij weten dat er een nieuw mechanisme is. Het depolitiseren
willen wij bij de Raad weghalen en onderbrengen bij de Commissie, een Europese
Commissaris en een sterk, onafhankelijk agentschap. Het systeem moet niet
pas in werking treden als er zaken misgaan en er al sprake is van voortdurende,
zware schendingen. Wij willen dat van te voren gesignaleerd wordt als het
dreigt mis te gaan.Minister Bot:Deze opmerking neem ik graag mee. Er is een eerste reactie van de Commissie.
Wij zullen daar in de Europese Unie verder over praten. Het is goed, dit soort
suggesties daarbij te betrekken.Wij moeten oppassen geen doublures te creëren. De Raad van Europa
kent nogal wat mechanismen. Toen ik zelf voorzitter was van de Raad, heb ik
mij tijdens dat halfjaar zeer ingespannen om het Hof weer goed te laten functioneren.
Er zijn nog andere instrumenten die ons ten dienste staan. Als de nieuwe grondwet
in werking treedt, hebben wij het Handvest. Dat zijn allemaal
zaken waarop de burger zich kan beroepen. Wij moeten daarom nauw toezien op
een goede coördinatie tussen het Hof in Luxemburg en in Straatsburg.
Over al deze elementen zal in de komende periode gediscussieerd worden, inclusief
het waarnemingscentrum. Ik heb goede nota genomen van de opmerking van mevrouw
Van der Laan. Wij zullen die bij de discussie betrekken. Mijn enige bekommernis
is dat wij geen veelvoud aan dergelijke instrumenten in het kader van de Europese
Unie moeten krijgen waardoor de burger de kluts kwijtraakt en niet meer weet
waar hij zijn recht moet halen. Daar gaat het uiteindelijk om en dat moeten
wij goed regelen.Mevrouw Van der Laan (D66):Natuurlijk zijn wij het daarmee eens. Wij hebben die discussie vorig jaar
gevoerd. Wij weten dat de Raad van Europa nuttig werk doet, net als het Hof
in Luxemburg voor de mensenrechten. Dat neemt niet weg dat de Raad van Europa
een heel ander soort mechanisme is dan de Europese Unie. Kijk maar naar de
sancties zoals schorsing. Laten wij even heel eerlijk zijn: al die rapportages,
al die observatoriums en al die andere dingen die de Raad van Europa doet,
stellen in de praktijk eigenlijk niet zo ontzettend veel voor. Heel veel Nederlanders
weten bijvoorbeeld niet eens dat Nederland op dit moment onder curatele staat
vanwege het asielbeleid. De Raad van Europa let daar speciaal op. Ik wil niet
zeggen dat het werk van de Raad van Europa niet belangrijk is, maar wij hebben
een sterker mechanisme nodig, ook binnen de Europese Unie, om dit serieus
op te pakken.Minister Bot:Dat ben ik met u eens. Toch zou ik het werk van de Raad van Europa niet
willen onderschatten. Dat geldt ook voor de mechanismen. Het feit dat je veroordeeld
wordt door het Hof, heeft een geweldige uitwerking, zoals in de praktijk blijkt.
Bijna alle lidstaten voegen zich daarnaar. Als dat soms niet gebeurt, wordt
er toch op andere manieren via peer pressure dermate veel druk uitgeoefend
waardoor je ziet dat een uitspraak van het Hof in Straatsburg wel degelijk
effect en gevolg heeft. Het duurt soms wel lang. Wij werken eraan om de werklasten
te verminderen. Tijdens ons voorzitterschap hebben wij tijdens de Raad in
juli maatregelen op dat gebied genomen, maar het kan natuurlijk altijd beter.De heer Timmermans (PvdA):Mijn fractie deelt het oordeel van de minister over het functioneren van
het mensenrechteninstrumentarium van de Raad van Europa en bepaald niet het
oordeel van mevrouw Van der Laan. Is de minister het met mij eens dat hoewel
het sympathiek zou zijn om het mensenrechtencentrum in Wenen een grotere taak
te geven, juist dat mensenrechtencentrum tot op dit moment bepaald niet heeft
bewezen goed te functioneren en effectief te kunnen zijn?Minister Bot:Daarom zeg ik andermaal toe dat wij in de discussie die over het mensenrechtencentrum
gevoerd zal worden alle elementen die mevrouw Van der Laan heeft genoemd,
zullen betrekken alsmede de motie-Dittrich. Ik moet inderdaad zeggen dat dit
observatorium tot nu toe niet goed heeft gepresteerd. Ik was bij de oprichting
betrokken. Wij hadden er hoge verwachtingen van, maar sinds de oprichting
heb ik er eigenlijk niets meer van gehoord, behalve dat het veel mensen opslokt,
veel energie en veel geld kost en weinig resultaten oplevert. Dat moet dus
verbeteren. Dat geldt overigens voor veel agentschappen.Er zijn enkele vragen op extern gebied gesteld. Ik begin met Rusland.
De heer Herben vroeg naar de relatie met Rusland. Wij hebben de afgelopen
periode positieve ontwikkelingen gezien. Wij hebben goede discussies gevoerd
met de premier van Rusland. Ik heb mijn collega Lavrov bij twee gelegenheden
zeer uitvoerig kunnen spreken, namelijk in New York als voorzitter en hier
bij de Trojka-besprekingen van enkele weken geleden. Tijdens die besprekingen
zijn de goedkeuring van de Kyoto-overeenkomst toegezegd en het Partnership
and cooperation agreement. Voor de EU-Rusland-top is een nieuwe datum gevonden,
te weten 25 november. Het feit dat de top van deze week is afgelast,
had onder meer te maken met het feit dat de heer Poetin graag met de nieuwe
Commissie aan tafel wilde zitten. Wij hopen dat wij tijdens die top een belangrijke
stap kunnen zetten. Over de vier gemeenschappelijke ruimtes is al zeer uitvoerig
van gedachten gewisseld met de premier en de heer Lavrov. Het partnerschap
met Rusland omvat aldus een combinatie van terreinen waarop wij gezamenlijk
optrekken op basis van gemeenschappelijke waarden en doelstellingen. Er moet
echter wel plaats blijven voor een kritische houding als die waarden in het
gedrang komen. Dat zullen wij ook uitdragen tijdens de top.De heer Timmermans (PvdA):Ik steun de minister in deze opstelling. Hij heeft nadrukkelijk zijn nek
uitgestoken, hetgeen overigens niet altijd door Moskou werd gewaardeerd. De
minister zal willen bevestigen dat er geen onderwerpen als mensenrechten en
Tsjetsjenië onder tafel worden geschoven.Minister Bot:Ja, daar wordt zeer stevig over gesproken. Er wordt overigens ook stevig
op gereageerd. Ik kan u zeggen dat wij ook tijdens twee vorige gelegenheden
het debat niet hebben geschuwd.Ook na de herverkiezing van president Bush zal de transatlantische band
sterk blijven. Daarover waren minister Powell en ik het eens toen ik hem vorige
week belde om hem te feliciteren met de overwinning van Bush. Ik denk dat
de minister-president dezelfde indruk kreeg toen hij afgelopen vrijdag vanuit
de Europese Raad met president Bush belde. Die band blijft sterk omdat de
EU en de VS op veel terreinen dezelfde agenda hebben. Het is van belang dat
de EU en de VS elkaar aanvullen en versterken. Dat is vooral nodig bij de
bestrijding en voorkoming van terrorisme.Vervolgens is er het thema van het militaire optreden in Afghanistan tot
het wegnemen van voedingsbodems als fundamentalisme. Ik ben het geheel eens
met de heer Van der Staaij dat de samenwerking met de VS bij terrorismebestrijding
en -voorkoming en non-proliferatie belangrijk is en moet worden voortgezet.
In dit verband zou ik ook willen noemen de versterking van het multilaterale
stelsel, een kwestie die mij zeer dierbaar is. Ook daarbij hebben wij de VS
erg nodig.Voorzitter. Ik stel vast dat degenen die de heer Arafat in zijn functie
vervangen naar behoren functioneren. In die zin is er geen cesuur. Ik verwacht
die ook niet als Arafat komt te overlijden. De EU blijft het
vredesproces ondersteunen. Wij hebben vorige week een korte-termijn-actieprogramma
goedgekeurd. Dat programma was door het Nederlandse voorzitterschap aangeslingerd.
Op basis daarvan zal de hoge vertegenwoordiger Solana samen met andere leden
van het kwartet en partijen in de regio consulteren. Het gaat erom, nieuwe
impulsen te geven nu het Gaza-disengagement-besluit voor enig momentum heeft
gezorgd. Die impulsen zijn ook nodig op het terrein van politieke hervormingen
van de Palestijnse autoriteit, de verkiezingen, de economie en de veiligheid.
Nu de presidentsverkiezingen in de VS achter de rug zijn, is er een window
of opportunity ontstaan. President Bush heeft dat ook al aangegeven. De door
mij ondersteunde oproep van Blair heeft hij dus al opgepikt. Verkiezingen
maken dus onderdeel uit van dat kortetermijnprogramma. Het gaat zowel om presidentsverkiezingen –
als Arafat overlijdt – als om lokale verkiezingen waarvoor de voorbereidingen
reeds worden getroffen. De EU is voorstander van verkiezingen in de Palestijnse
gebieden, want ze bieden de Palestijnen de gelegenheid om langs democratische
weg een nieuwe politieke legitimiteit te genereren. De Palestijnen zullen,
indien Arafat komt te overlijden, kandidaten voor de presidentsverkiezingen
moeten aanwijzen. Dit is een binnenlandspolitieke kwestie waarover Nederland
zich niet dient uit te spreken.Als voorzitter is Nederland, naast de speciale vertegenwoordiger en de
Commissie betrokken bij de voorbereiding van de lokale verkiezingen. Wij geven
technische assistentie en bezien de mogelijkheid tot financiële steun.
Ook hebben wij er informele waarnemers. De Palestijnse basic law schrijft
voor dat binnen zestig dagen presidentsverkiezingen moeten plaatsvinden. De
huidige voorzitter van het parlement neemt tot die tijd de taken van de president
waar. Mocht de kwestie van de presidentsverkiezingen inderdaad actueel worden,
dan zal het voorzitterschap met betrokkenen in overleg treden, opdat eerlijke
en vrije verkiezingen kunnen plaatsvinden.De heer Duyvendak (GroenLinks):Rekent u onder die betrokkenen ook de Israëlische regering?Minister Bot:Jazeker, daarmee zijn wij uiteraard ook in contact. Natuurlijk is op dit
ogenblik alles gericht op de toestand van de heer Arafat. Ik heb contact met
kringen om hem heen. Zijn toestand is, zoals bekend, zeer onzeker.De heer Duyvendak (GroenLinks):De aanwezigheid van Israëlische troepen kan een groot probleem vormen
bij die verkiezingen, om het maar netjes te zeggen. Bent u bereid om druk
uit te oefenen of in overleg met Israël te treden, zodat terugtrekking
van die troepen een optie is en de verkiezingen soepeler kunnen verlopen?Minister Bot:Ja. Dat zijn allemaal elementen die zijn vastgelegd in het kortetermijnprogramma,
dat in de EU is ontwikkeld en waarmee Solana nu aan de gang gaat. Het wordt
ook in het kwartet ingebracht. U begrijpt dat daar grote steun voor moet zijn,
het is heel belangrijk dat de VS daar achter staan. Uiteraard zijn er vele
contacten met Israël, maar op het ogenblik draait het om de vraag hoe
het verdergaat met de Palestijnse Autoriteit: wie, wat, hoe, wanneer?Tot slot de vraag van de heer Duyvendak over Iran. Hij vroeg of de E-3
uitzicht hebben geboden op de hervatting van de onderhandelingen over het
handels- en samenwerkingsakkoord indien Iran zich verbindt aan staking van
de nucleaire verrijkingsactiviteiten. Zoals bekend zijn de onderhandelingen
van de drie grote lidstaten en de Hoge Vertegenwoordiger – we zijn er
dus zeer nauw bij betrokken – in een cruciale fase aangeland. Daarover
heeft eenieder het nodige in de pers kunnen lezen. De E-3 koppelen het verloop
van de besprekingen met Iran regelmatig terug: als voorzitter krijg ik na
iedere zitting uitvoerig verslag, de andere lidstaten eveneens. Gezien het
vertrouwelijke en gevoelige karakter van de besprekingen kan ik daarop nu
niet in detail ingaan. Ik wil wel benadrukken dat de Unie vastbesloten is
dat Iran geen kernwapenmogendheid mag worden.Ik kom hierbij aan het eind van mijn inbreng in eerste termijn. Het was
een tour d'horizon. Ik denk dat er volop perspectief is op een Unie die zich
zowel consolideert als verdiept, op een Unie die problemen waar nodig gezamenlijk
aanpakt en tegelijk ruimte laat voor nationaal beleid waar gewenst; subsidiariteit
is door verschillende sprekers genoemd. Verder is er het perspectief op een
Unie die aanspreekt en op de grote thema's van vandaag waar voor geld levert:
economie, veiligheid en de omgang met de wereld om ons heen. Aan dat perspectief
werken wij met volle inzet, niet alleen nu als voorzitter maar ook als lidstaat
na 1 januari volgend jaar.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Vrijwel iedereen in deze zaal heeft gesproken over de communicatie
over Europa en de legitimatie van Europa in de ogen van de burger. Overigens
is dat begrijpelijk gezien de aandacht die wij hieraan in de Staat van de
Unie hebben besteed.De heer Rouvoet vroeg zich af: hoezo scharnierpunt? Dat scharnierpunt
heeft enerzijds te maken met de veranderende Unie. De Unie wordt immers groter
en anders. Anderzijds heeft het te maken met de nieuwe manier waarop wij naar
Europa kijken en moeten kijken, ook hier in Nederland. De heer Van der Staaij
zei dat hij vaker had horen spreken over meer en betere communicatie en dat
wij er niet komen met meer folders. Maar hoe komen wij er dan wel?Ik heb goed geluisterd naar de bijdragen en ik denk dat de elementen van
die nieuwe manier van naar Europa kijken zich behoorlijk aftekenen. De heer
Timmermans zegt: minder propaganda en een kritischer benadering van Europa.
Dat is inderdaad een kernbegrip van die nieuwe legitimatie en benadering.
De heer Van den Berg zegt: minder technocratisch en meer inhoudelijk. Daar
moet het inderdaad om gaan. De heren Timmermans en Van Dijk zeggen: niet blijven
hangen in de mooie slogans en de uitroep "nooit meer oorlog". Dat is juist.
Wij moeten inderdaad zoeken naar de zorgen van de burgers. Waar kun je bij
aansluiten en wat spreekt mensen aan? Velen hebben in dit verband terecht
veiligheid genoemd.Als ik het in mijn eigen woorden parafraseer, zei de heer Van Bommel:
minder politieke correctheid. Een sfeer van politieke correctheid
heeft inderdaad misschien wel te lang als een wollen deken over de discussie
over Europa gehangen. Het was inderdaad lang de teneur om te zeggen: Europa
is mooi en goed en iedereen die het daar niet mee eens is, plaatst zich een
beetje buiten de discussie. Dat is juist niet zo! Kom maar met die kritiek.
Die kritiek kan namelijk het begin van een goede discussie zijn en helpt de
betrokkenheid van burgers alleen maar vergroten.In de woorden van de heer Van Bommel beluister ik ook de gedachte: niet
de elite, maar het brede publiek. Hij verwees daarvoor naar de bijeenkomst
in Rome. Ik ben het daar volstrekt mee eens. Wij hebben inderdaad vele jaren
te lang en te veel tegen elkaar gepraat. De regering probeert daarom in de
komende jaren met een publiekscampagne een veel bredere groep bij Europa te
betrekken.Televisie is bij uitstek het medium om de betrokkenheid van burgers te
vergroten. Wij kunnen hier veel doen, maar televisie is nu eenmaal het massamedium.
De heer Van den Berg wees hier terecht op. Helaas bespeur ik toch wat koudwatervrees
wanneer wij spreken over televisie als een manier om de Europese discussie
op gang te brengen. Zo twijfelt de heer Rouvoet aan het plan dat ik heb gepresenteerd
om voorafgaand aan een Europese Raad een debat te houden dat tegelijkertijd
in meerdere landen wordt uitgezonden. Ook mevrouw Buitenweg twijfelt en vraagt
zich af of er wel mensen naar zo'n debat zullen kijken.Het aardige van dit idee is dat de producent Endemol dit idee ziet zitten
en dat RTL 4, de omroep die debat zal uitzenden, het ziet zitten. Dat is toch
een aanwijzing dat wij hiermee veel mensen kunnen bereiken. Kijkcijfers zijn
van groot belang voor RTL 4. Deze omroep heeft immers een commercieel belang
bij deze uitzending. Het is de bedoeling om echt op een andere manier aan
de slag te gaan met de Europa-discussie.Ik wil dit dus proberen, ook al weet ik dat het de eerste keer geen doorslaand
succes zal zijn. Er zijn immers meer uitzendingen nodig om uit te vinden wat
de beste formule is. Het is een poging en wat mij betreft is het een heel
interessante poging om het anders te doen. Het programma zal bestaan uit een centraal debat over hoofdpunten die
op dat moment in Europa in discussie zijn. Het is de planning om dat debat
te houden in de week voorafgaand aan de Europese Raad van december. Net als
bij het Euro Songfestival zijn er nationale studio's waar gereageerd kan worden
op stellingen, bijvoorbeeld de stelling "wij moeten starten met de toetredingsonderhandelingen
met Turkije". Kijkers kunnen op die stelling reageren en per sms aangeven
of zij voor of tegen deze stelling zijn. En dan hebben wij in ieder geval
een begin van een discussie die nationaal wordt gevoerd maar tegelijkertijd
ook in andere landen, waardoor het ook een Europese dimensie krijgt. Wat mij
betreft, is dat dan een brede variant van wat wij zagen in het begin van de
Irak-crisis toen daarover door enkele interessante denkers tegelijkertijd
in enkele belangrijke Europese dagbladen werd gepubliceerd. Dat was een klein
begin met een veel kleinere groep van een combinatie van nationaal en Europees
discours.De heer Rouvoet vroeg zich af wat de verwijzing naar de verkiezingen voor
het Europees Parlement hiermee te maken had, want de opkomst bij de laatste
verkiezingen was toch zoveel beter? In Nederland inderdaad, maar in Europa
was de opkomst slechter en gedaald van 45 naar 40% en dat is zorgelijk. Dat
is een van de redenen waarom de Europese Raad Nederland heeft gevraagd om
met voorstellen te komen om dat te verbeteren. In Nederland is de opkomst
inderdaad enorm vooruitgegaan, maar is nog lang niet voldoende. De opkomst
was niet minder dan 30 maar was krap 40%, dus in één keer een
stijging van zo'n 10%! Dat kun je niet afdoen met toeval, geluk of wel of
geen regen. Ik ben er absoluut van overtuigd dat dit komt omdat wij in staat
zijn geweest om voorafgaand aan die verkiezingen al min of meer te doen wat
nu hier van verschillende kanten wordt gezegd, namelijk ga anders met Europa
om, maak het concreet en maak het politiek. Niet alle politieke partijen moeten
hand in hand gaan staan om de burger op te roepen om te gaan stemmen, integendeel,
alle partijen moeten juist op het scherpst van de snede de discussie aangaan.
Mensen hebben dan wat te kiezen en zullen dan ook gaan kiezen!De discussie over de vraag hoe wij over Europa communiceren, heeft ook
veel te maken met de verantwoordelijkheid van politici zelf, hoe zij Europa
uitleggen en presenteren. Een van de conclusies op mijn bijeenkomst in Amsterdam
met collega-ministers voor Europese Zaken was dat wij niet van de burger mogen
verwachten dat hij zo hard loopt voor Europa als wijzelf te zeer geneigd zijn
om de successen te wijten aan nationale overwinningen en dingen die niet goed
zijn in Nederland, te gemakkelijk en te snel te wijten aan Brussel en "zullie"
die dat hebben besloten. "Zullie" bestaat eigenlijk niet, want dat zijn wij
in feite toch zelf!Heel terecht hebben de heer Van der Staaij en mevrouw Buitenweg gesproken
over openbaarheid en transparantie. Als je niet ziet waarover de discussie
gaat, hoe kun je je er in vredesnaam dan bij betrokken voelen of raken? Mevrouw
Buitenweg suggereerde om de vergaderingen van Raden openbaar te maken. Ik
ondersteun dat streven volledig. In de voorbereiding van het nieuwe verdrag
hebben wij ook gepleit voor grotere openbaarheid van stukken en vergaderingen.
Dat is gelukkig ook in het nieuwe verdrag opgenomen en wij nemen nu al stappen
om in ieder geval een deel van die vergaderingen, het wetgevende deel, openbaar
te laten zijn. Ik denk dat wij op dat punt verder moeten gaan. Aan het begin
van mijn informele ministeriële bijeenkomst in Amsterdam heb ik gevraagd
of niemand wilde voorlezen – dat is gelukt en ook dat was in zekere
zin een experiment – en gezegd dat de pers welkom was en die bijeenkomst
door de pers zou worden bijgewoond. Vanuit mijn perspectief was dat bepaald
een succes. Het wordt daarmee nu niet direct een spannend baliedebat, want
het blijven natuurlijk vertegenwoordigers van meer dan 25 landen die hun standpunten
vertegenwoordigen, maar het was bepaald een succes. De achterliggende gedachte
van mevrouw Buitenweg deel ik dan ook zeer.Nog principiëler voor mij is dat je überhaupt de discussie niet
schuwt. Dit brengt mij op een punt dat met name door de heer Rouvoet naar
voren is gebracht.De heer Duyvendak (GroenLinks):U gaat in op de achterliggende gedachte van mevrouw Buitenweg, maar haar
concrete voorstel was om nog tijdens het Nederlandse voorzitterschap het initiatief
te nemen om vooruitlopend op de nieuwe Europese grondwet de wetgevende vergaderingen
van Raden van ministers openbaar te maken. Dan hebben wij het echte tv-debat
dat wij zo graag willen!Staatssecretaris Nicolaï:Ik kan verklappen dat ik niet weet of elke kijker dan aan de buis gekluisterd
zal zijn, maar ik deel het principe van deze concrete vragen. Wij nemen al
stappen om het wetgevende deel openbaar te laten zijn. Ik kan uiteraard bekijken
of er twijfelgevallen zijn waarin het nu niet openbaar is, en waarbij wij
nog iets meer vooruit zouden kunnen lopen op het verdrag. Strikt genomen kunnen
wij natuurlijk nooit vooruitlopen op het verdrag als niet alle 24 andere landen
het daarmee eens zijn. Het is wel mogelijk om te bezien of het deel dat nu
al openbaar is, het wetgevende aspect, nog verder valt te verruimen.De heer Duyvendak (GroenLinks):De vraag is: wil de staatssecretaris het initiatief nemen om andere landen
zover te krijgen dat het volgende halfjaar een belangrijk deel, alles of zoveel
mogelijk van het wetgevende gedeelte van dergelijke raden openbaar is?Staatssecretaris Nicolaï:In de termen waarin ik het zonet probeerde te verwoorden: ja. Wij zijn
echter al bezig: delen van de raden zijn openbaar, daar zijn camera's aanwezig.
In die zin nemen wij al een stap in de door de GroenLinks-fractie gewenste
richting.Turkije is zonet inhoudelijk al uitvoerig besproken. Het is echter een
voorbeeld van een onderwerp waarover meer debat zou kunnen zijn; de heer Rouvoet
heeft daarnaar gevraagd. Hoe krijgen wij burgers daarin mee, of in ieder geval
erbij betrokken? Hij citeerde mijzelf; ik heb het inderdaad ongeveer in die
woorden gezegd: toen wij in 1999 de heel principiële stap namen om Turkije
kandidaat-lid te maken, was dat niet de opening van het achtuurjournaal. In
feite volgde daaruit een enorm draaiboek waarin geen principiële keuzemomenten
meer zitten. Wij moeten niet terugdeinzen voor deze gevoelige discussie. Wat
hier vandaag is besproken, is daarvan een voorbeeld. De discussie moet juist
worden opgezocht in plaats van gemeden. Het is ook niet – zoals de heer
Rouvoet eigenlijk zei – een nepdiscussie omdat het besluit al zou zijn
genomen. Wat houdt mensen bezig? Zorgen, met name over vrij verkeer en de
situatie in Turkije. Die moeten ook serieus worden genomen, want daaraan kunnen
wij nog iets doen. Het is geen gelopen race, fait accompli of salami-tactiek;
het is nog niet beklonken. Dat zijn de dingen waarover mensen zich nu opwinden,
ook in deze Kamer. Voor een deel is dat terecht. Aan die zorgen moet ook wezenlijk
tegemoet worden gekomen. Het moet geen cosmetische gesprek worden waarin die
zorgen niet serieus worden genomen. Als wij in december een besluit nemen
dat wij als regering mooi vinden maar dat onvoldoende wordt gedragen, breekt
ons dat op. Zelfs al zou je niet eens de principiële opvatting hebben
dat de burgers serieus moeten worden genomen, zou je wel wijzer zijn dan om
het aan je laars te lappen. Daar krijg je namelijk later last van.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mijn reden om dit op te werpen was dat wij nogal eens hebben moeten vaststellen
dat bij kritische argumenten en vragen van mijn of andere fracties over de
mogelijke toetreding van Turkije, veelal werd verwezen naar dat moment in
Helsinki in 1999: het is toen toegezegd dus die discussie kunnen wij nu niet
meer voeren. Wellicht haalde het destijds niet de opening van het journaal
of de voorpagina's doordat er tussen neus en lippen door in luttele minuten –
dit bedoel ik letterlijk – iets over is gezegd, zonder dat er toen een
fundamenteel debat over de toetreding van Turkije heeft plaatsgevonden. Gelet
op de stukken kan de staatssecretaris dit niet wegpoetsen.Staatssecretaris Nicolaï:De heer Rouvoet moet zichzelf en zijn eigen parlement niet tekortdoen:
het is hier natuurlijk fatsoenlijk besproken, zoals dat ook in andere nationale
parlementen is gebeurd. Dat is een fatsoenlijke discussie geweest, waarvan
ik niet wil zeggen dat die "tussen neus en lippen door" onoplettend in een
minuut erdoor is geduwd. Er is goed over nagedacht. Er was echter geen brede
publieke discussie, zoals wij die nu wel hebben. Met alle risico's van dien,
juich ik die toch toe.De heer Timmermans (PvdA):Het probleem is niet zozeer dat er in Helsinki kort over is gesproken,
maar veel meer dat opinion leaders als Bolkestein zeggen: eigenlijk deugt
het niet en zou Turkije niet mogen toetreden, maar ja, wij kunnen niet meer
terug want het is eigenlijk al besloten. Heeft dat niet veel meer impact op
de publieke opinie? Mensen krijgen het gevoel dat het niet deugt en niet goed
is voor hen. Politici hebben toch de verantwoordelijkheid om het debat te
voeren op basis van de merites van het voorstel? Zij moeten niet – zoals
ook mevrouw Van der Laan deed – zeggen: wij kunnen eigenlijk niet anders
want het is al besloten.Staatssecretaris Nicolaï:Ik vraag mij even af wat nu precies de vraag van de heer Timmermans is,
want ik geloof dat ik het met hem eens ben. Ik geloof dat hij beschrijft wat
ik net tien minuten lang heb betoogd en dat hij het dus ook met mij eens is.De heer Timmermans (PvdA):U moet dan ook man en paard durven noemen. U moet ook durven zeggen dat
de wijze waarop iemand als de heer Bolkestein met het debat omgaat, juist
leidt tot ondermijning van het publieke vertrouwen in het Europese project
in plaats van wat u en ik graag willen, namelijk een discussie over het Europese
project.Staatssecretaris Nicolaï:Ik heb niet uit eigen beweging bedacht om alle belangwekkende mensen die
de afgelopen twee jaar belangwekkende uitspraken over Turkije hebben gedaan,
eens langs te lopen en daar een kwalificatie aan te verbinden. Desgevraagd
doe ik het met betrekking tot de heer Bolkestein. Als er iemand is die het
debat juist heeft bevorderd, ook over Europa, dan is het de heer Bolkestein
geweest. Hij heeft dat bovendien eerder gedaan dan bijna alle anderen, toen
het nog niet politiek correct was om kritische vragen te stellen. Ik ben de
heer Bolkestein daar zeer erkentelijk voor.De heer Timmermans (PvdA):De heer Bolkestein deed dit altijd op dezelfde manier.
Hij zei buiten dit huis "ik ben tegen en het mag niet", terwijl hij in dit
huis altijd vóór stemde. Als je buiten iets ander roept, dan
je binnen doet, ondermijnt dat juist het draagvlak onder Europa. De heer Verhagen
heeft dat vandaag ook weer gedaan.Staatssecretaris Nicolaï:Volgens mij moet de heer Timmermans maar eens een glaasje thee of bier
met de heer Bolkestein gaan drinken.De voorzitter:Thee, vind ik.Staatssecretaris Nicolaï:Ik wil nog één opmerking maken die direct te maken heeft
met deze discussie, namelijk hoe wij naar Europa kijken en of het niet terecht
is dat wij kritischer naar Europa kijken. Dit betreft de discussie over wat
wij in ons jargon subsidiariteit noemen, maar wat simpelweg betekent dat je
alleen maar iets naar Europa overhevelt als je redenen hebt om aan te nemen
dat het daar beter kan worden geregeld, dan gewoon op nationaal of decentraal
niveau. In die kritische benadering is subsidiariteit een volstrekt vanzelfsprekende
consequentie en in die zin hebben de heren Van der Staaij, Timmermans en anderen
dat ook in dit verband terecht genoemd. Iedereen zal het erover eens zijn
dat dit ook winst is in het nieuwe verdrag. Enerzijds worden de bevoegdheden
namelijk scherper opgesplitst: op welk niveau zit in welke mate wat. Anderzijds
is de rol van nationale parlementen versterkt om kritischer te kunnen zijn
bij het beoordelen of iets wel op Europees niveau moet worden geregeld.De heer Van Baalen (VVD):De minister van Buitenlandse Zaken heeft aan de Humboldt-universiteit
in Berlijn een rede gehouden waarin hij inderdaad heeft gezegd dat sommige
zaken terug zullen moeten naar de lidstaten. Ik neem aan dat de minister namens
de regering sprak. Zijn er concrete voorbeelden waar het kabinet mee zal komen,
om bevoegdheden terug te geven aan de lidstaten? Of is dit alleen een algemene
opmerking geweest?Staatssecretaris Nicolaï:Als u daar precies antwoord op wilt hebben, lijkt het mij correcter om
die vraag aan de minister van Buitenlandse Zaken te stellen. Aangezien de
regering met één mond spreekt, zeg ik dat een groot terrein
het hele landbouwbeleid betreft. Waarom houdt men zich op Europees niveau
in deze mate bezig met landbouw? Structuurbeleid is een nog duidelijker voorbeeld.
Waarom dragen wij geld af dat via ingewikkelde mechanismen wordt verdeeld
en vervolgens weer naar rijke landen gaat omdat zij bepaalde gebieden hebben
met problemen en het geld zelf niet beter hebben verdeeld? Dat zijn grote
terreinen waar je veel meer op nationaal niveau zou kunnen doen. Verder zijn
er talloze voorbeelden die ik hier niet zal noemen, waar het gaat om gedetailleerdheid
en bemoeizucht, waarvan je moet zeggen: dat is geen Europese zaak. Waarom
regelt Europa dat ik, wanneer ik een dierentuintje begin, verplicht ben om
op de bordjes bij de dieren de oorspronkelijke biotoop van het desbetreffende
dier te vermelden?Ik kom te spreken over waarden, identiteit en het wezen van Europa. Dit
heeft te maken met de discussie over communicatie en legitimatie. Vooral de
heer Van Dijk, maar ook mevrouw Buitenweg en de heer Rouvoet spraken hierover.
Je moet daar enig benul van hebben om over Europa te kunnen communiceren.
De heer Van Dijk benadrukte het belang van die discussie terecht. Ik heb tot
nu toe alle conferenties over Europa bij kunnen wonen die daarover zijn gehouden
door het Nederlandse voorzitterschap. Het betreft zeer interessante discussies
die ver uitstijgen boven normen en waarden in de beperkte zin van het woord.
Het gaat veel meer om vragen als "wat is Europa?", "wat is beschaving?" en
"zijn er dingen die ons binden en dingen die ons onderscheiden van andere
beschavingen of andere delen van de wereld?". De laatste bijeenkomst zal op
4 december zijn. Dat is een interessante bijeenkomst omdat wij dan in
staat zullen moeten zijn om een vertaling te maken van meer intellectuele
en meer beschouwelijke discussies naar de politiek. Wat kunnen wij daar vervolgens
als politici, liefst op de top in december, concreet mee doen? Ik wil daar
niet te veel op vooruitlopen, maar ik hoop dat de concrete conclusies iets
te maken gaan hebben met Europees burgerschap.Mevrouw Buitenweg vroeg zich ook af wat het betekent om Europeaan te zijn.
Ik ben het eens met die vraag; niet met haar antwoorden trouwens. Vervolgens
kwam er namelijk een tirade die ik niet deel. De vraag wat het betekent om
Europeaan te zijn zou wel eens een relatief praktische politieke conclusie
kunnen worden van deze interessante bijeenkomst.De heer Rouvoet noemde in dit verband Turkije. Hoe verhoudt de Europese
identiteit zich tot Turkije? Ik wil niet de uitvoerige discussie over Turkije
herhalen, maar maak wel een heel principiële opmerking. In de conferentie
constateren wij steeds dat religie niet de bindende factor is en niet de bepalende
waarde in Europa. In zekere zin zou je zelfs kunnen zeggen: integendeel, omdat
eerder de tolerantie voor verschillende religies cruciaal en kenmerkend is
voor Europa. Van het seculiere karakter dat voortdurend wordt benadrukt en
in Europa wordt nagestreefd concludeerde de WRR kort geleden, in het rapport
EU, Turkije en islam, nog dat het stevig verankerd is in Turkije, net als
de democratische rechtsstaat.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik denk niet dat wij het debat nu moeten opentrekken, maar ik plaats wel
een kanttekening bij de woorden van de staatssecretaris, dat niet de religie
de bindende factor is, maar integendeel de tolerantie. Ik zou niet graag zien
dat religie en tolerantie per definitie tegenover elkaar werden gezet.Staatssecretaris Nicolaï:Daar ben ik het zeer mee eens. Ik zei ook: eerder integendeel. Dat was
een belangrijke toevoeging. Een zwart-wit-tegenstelling wil ik zeker niet
suggereren.Het verdrag heeft ook alles te maken met de burger en met Europa. In Nederland
zullen wij er een referendum over krijgen. Dat gebeurt trouwens in nog minstens
negen andere landen van de Europese Unie. De heer Rouvoet heeft gelijk dat
wij in de Kamer wel steeds spreken over een grondwet, maar dat het strikt
genomen een verdrag is. De juiste aanduiding zou grondwettelijk verdrag moeten
zijn. Als wij jargon willen vermijden, kunnen wij onszelf echter niet verwijten
dat wij het begrip zo nu en dan afkorten tot grondwet. De heer Rouvoet heeft
juridisch echter absoluut gelijk. De heren Van Dijk en Dittrich hebben vragen gesteld over een Europa-brede
afstemming van de ratificaties en concreet over de referenda. De heer Dittrich
stelde zelfs voor, ze in één week tegelijkertijd overal in Europa
te laten plaatsvinden. Dat is echter uitgesloten. Wij hebben daarover al eerder
gesproken in de Kamer. De aanwezige europarlementariërs weten goed dat
het onderwerp intensief in het Europees Parlement aan de orde is geweest.
Ook daar heb ik geprobeerd uit te leggen dat het niet kan, omdat het een nationale
ratificatie is, waarbij nationale overheden constitutioneel het recht hebben
en moeten houden om zelf te bepalen of, wanneer en hoe zij een referendum
houden. Alleen de nationale regeringen en de nationale parlementen gaan er
over.Het kan nu al helemaal niet meer, want er is er al een aantal gepland.
Het eerste vindt eind februari in Spanje plaats, het laatste vermoedelijk
pas in de loop van 2006, in het Verenigd Koninkrijk. Of wij het nu leuk vinden
of jammer, er zal zo'n anderhalf jaar tussen het eerste en het laatste referendum
zitten.Ik vind het wel belangrijk dat een manier wordt gezocht om de mensen duidelijk
te maken dat het wel een nationale ratificatie is, maar ook een Europese zaak.
Ik probeer iets te verzinnen met mijn collega's, bijvoorbeeld Schumandag op
9 mei of op 5 mei. Wij zouden iets moeten doen waardoor mensen in
25 landen zien dat er iets gaande is in Europa, dat een nieuw verdrag op komst
is en dat zij daarover al dan niet binnenkort een referendum hebben. Veel
meer kan het niet zijn, maar daarnaast zoeken wij natuurlijk wel een verstandige
manier van afstemming, zodat niet iedereen zijn eigen gang gaat en elkaar
straks voor de voeten loopt met argumenten en de manier waarop de campagne
wordt georganiseerd. Je moet elkaar versterken door de wijze waarop nationaal
met de publieke opinie wordt omgegaan.De heer Van Baalen vroeg naar een communicatiestrategie op Europees niveau.
Ik meen al aangegeven te hebben dat dit met een zekere subtiliteit gebeurt,
maar niet met een plan van Brussel voor de aanpak van een campagne in 10 of
25 landen. Wij komen er wel op terug. De Europese Raad heeft over communicating
Europe, over het verdrag en over referenda gesproken. Afgesproken is dat er
in december opnieuw bij wordt stilgestaan hoe de landen ermee omgaan. Hoe
kunnen wij verder, zonder elkaar voor de voeten te lopen, maar elkaar juist
te versterken?Door een aantal woordvoerders, de heer Van Dijk, de heer Van Bommel en
de heer Van der Staaij, is gevraagd naar de Nederlandse opstelling ten aanzien
van ratificatie en referendum. De Nederlandse regering is vóór
dit verdrag. Dat zullen wij blijven en dat zullen wij laten merken. Daar mag
geen enkel misverstand over zijn. Dit zeg ik ook in de richting van de heer
Van der Staaij, die zich afvroeg of je niet een beetje terughoudend zou moeten
zijn. Wij zullen niet terughoudend zijn. Wij staan voor onze handtekening.
Wij zijn ervan overtuigd dat het heel belangrijk is dat dit verdrag straks
aangenomen zal worden in de Kamer en dat er een goede uitslag is van het referendum.De heer Van Bommel vroeg nog iets preciezer wat de regering doet met welk
soort uitkomst en hoe serieus de regering dit neemt. Principieel neemt de
regering elke uitkomst van elk nationaal referendum serieus, omdat je altijd
serieus neemt wat burgers vinden, maar wij blijven voor onze handtekening
staan. Formeel betreft het een advies van de bevolking aan de Tweede Kamer,
die daar behoefte aan heeft. Wij kunnen dus ook voor onze handtekening blijven
staan en wij zullen in de discussie met de Kamer wel merken hoe de Kamer –
daar kan ik niets over zeggen – de uitkomst van het referendum weegt.Ik ben het geheel eens met de heer Van Bommel, daar waar het betreft zijn
vraag om zoveel mogelijk mensen en geledingen in de samenleving hierbij te
betrekken. Nu het referendum toch gehouden wordt – onze keuze was het
niet – is een hoge opkomst in het belang van iedereen. Dat is ook iets
waar de regering, voor zover dit in haar vermogen ligt, in bevorderende zin
aan zal meewerken.De heer Van Bommel maakte zich zorgen over de nee-campagne, daar waar
het betrof de middelen; zo heb ik hem althans begrepen. Hij vroeg zich af
of wat dat betreft het geld wel op een eerlijke manier wordt verdeeld. Dat
moet hij eigenlijk niet aan de regering vragen, omdat de initiatiefnemers
hebben voorzien in een onafhankelijke referendumcommissie. Deze dient de cruciale
rol te spelen in het eerlijk en verstandig verdelen van de middelen, zodat
de verschillende geluiden voldoende te horen zullen zijn.De heer Van Bommel (SP):Ik wil graag een vraag over het referendum als zodanig stellen. Afgesproken
is dat slechts één land nee hoeft te zeggen om te bereiken dat
er géén Europese grondwet komt. Ik heb de heer Van Dijk daar
echter anders over horen spreken, namelijk dat er een land buiten Nederland
zou moeten zijn dat ook nee zegt om aldus te voorkomen dat er een grondwet
komt. Wat is de opvatting van de regering daarover? Vindt u het voldoende,
wanneer één land nee zegt, om dan te constateren dat er geen
Europese grondwet is? Of gaat u met het vraagstuk om op de wijze zoals de
CDA-fractie dit nu gedaan heeft?Staatssecretaris Nicolaï:Er is zeker niet afgesproken dat als één land nee zegt,
het einde oefening is en dat er dan geen nieuwe grondwet is. Integendeel,
er is het volgende afgesproken. Als na twee jaar viervijfde van het aantal
lidstaten heeft geratificeerd en één of meer landen een probleem
hebben, dan zal de Europese Raad zich opnieuw buigen over de situatie. Dit
betekent dat wij ons juist niet zomaar zullen neerleggen bij de situatie van
één land dat nee zegt, waardoor het feest niet door zou gaan.
Juridisch is er dan een probleem, want voor een verdrag heb je verdragspartijen
nodig en je kunt moeilijk een verdrag ratificeren als partijen niet tekenen.
Politiek zullen wij ons daar echter niet bij neerleggen. Er is evenwel geen
plan B; er is geen voorziening, anders dan dat wij ons opnieuw zullen moeten
beraden op de situatie.De heer Van Bommel (SP):Juridisch is het een probleem, zegt u, en u geeft aan: dat zien wij dan
wel. Maar ook politiek is er een probleem. Nu is er in deze Kamer door een
lid van de regering wel eens gezegd: wellicht is er dan in Nederland, als
het Nederland zou betreffen, een tweede referendum mogelijk. Ik wil u oproepen
om uit te spreken dat dit een onbegaanbare weg is: niet referenderen totdat
er uiteindelijk een ja is. Een keer een referendum is voldoende.Staatssecretaris Nicolaï:Helaas kan ik niet aan de oproep voldoen, omdat ik graag bij mijn eigen
woorden blijf. Wij zullen ons moeten beraden op de situatie die ontstaat,
wanneer Nederland of enig ander land of meerdere landen nee zeggen. Wij zullen
ons daar niet zonder slag of stoot bij neerleggen. Maar ik heb geen plan B
en geen scenario. Ook in Europa is er geen scenario in de zin van: dan doen
wij zus of dan doen wij zo.De heer Herben (LPF):Ik heb geduldig gewacht op een antwoord op een heel praktische en eenvoudige
vraag_Staatssecretaris Nicolaï:Dit antwoord komt, mijnheer Herben.De heer Herben (LPF):U weet wat de vraag is?Staatssecretaris Nicolaï:De vertaling.De heer Herben (LPF):Ik wacht.Staatssecretaris Nicolaï:De vertaling van het verdrag is al beschikbaar, maar de beslissing over
wijze waarop deze onder alle burgers in Nederland verspreid zou moeten worden,
is vanwege de overwegingen die de initiatiefnemers in deze Kamer hebben, voorbehouden
aan de onafhankelijke referendumcommissie. De regering kan wel veel ondernemen,
maar willen wij alles heel netjes en zuiver laten verlopen, dan moeten wij
doen wat is afgesproken over het informeren van de burgers over het verdrag.
Door de initiatiefnemers is in deze Kamer gezegd dat bij het informeren van
de burgers de referendumcommissie een bepalende rol zou moeten spelen. De
vertaling is evenwel beschikbaar. Zij staat op de website. De heer Herben
kan die dus, net als iedereen, lezen.Voorzitter. Terecht is door de heren Dittrich en Van Bommel gezegd dat
wij er alles aan moeten doen om het referendum over het verdrag te laten gaan.
Het zal dus niet gaan over Turkije, over het kabinet-Balkenende of over wat
dan ook. De regering zal in ieder geval al het mogelijke ondernemen om ervoor
te zorgen dat het referendum over het verdrag gaat. Gelukkig is de Kamer het
op dit punt met ons eens.De heren Van Bommel, Van der Staaij en Rouvoet hebben net aangekondigd
dat zij tegen zullen pleiten als het referendum wordt gehouden. Graag wil
ik dan van ze horen waarom volgens hen Europa niet democratischer moet worden,
niet besluitvaardiger moet worden, niet transparanter moet worden en dat er
een minder goede regeling moet komen waarmee wordt bepaald op welk niveau
wat wordt geregeld.Door velen is de Lissabonstrategie genoemd. Laatst hoorde ik iemand zeggen:
u staat toch terecht in het Lissabonproces? Daar gaat het niet om. Het gaat
er om dat wij vinden dat Europa een meer concurrerende kenniseconomie moet
en kan worden. Begrijpelijkerwijs is door een aantal woordvoerders gevraagd:
zijn de doelstellingen niet te ambitieus, zijn wij niet te weinig opgeschoten?
De heer Van Bommel haalde in dit verband de woorden van de huidige voorzitter
van de Commissie, de heer Prodi, aan. Kort samengevat zou hij gezegd hebben
dat "Lissabon" dood is. De heer Van Bommel mocht dat willen. Hij ziet namelijk
niets in het Lissabonproces. Wel vind ik dat dit nieuw leven moet worden ingeblazen.
Dat zei ook de heer Kok in zijn midterm review. Dat is een goed rapport.De heer Van Dijk vroeg of er internationaal veel kritiek is geuit op dit
proces. Kritiek is meer via de pers tot ons gekomen dan via de discussie die
wij in de Raad over dit proces hebben gevoerd. Daar was de teneur dat de afspraken
die in Lissabon zijn gemaakt een goede basis vormen. Er zijn wel aanvullende
ideeën nodig en niet ondermijnende of kritiserende ideeën. Wat dat
betreft geldt het rapport geheel en het moet volgens mij een goede basis zijn
voor het nieuw leven inblazen van de Lissabonstrategie.Natuurlijk hebben wij veel en veel te weinig vooruitgang geboekt. Daar
kunnen wij lang en kort over praten, maar als wij op deze manier doorgaan,
schieten wij absoluut niet op en halen wij onze doelstelling niet. Daarom
moeten wij op een andere manier doorgaan. Het doel deugt namelijk. Wij kunnen
niet anders als wij van Europa een meer concurrerende kenniseconomie willen
maken.De methode die wij willen hanteren deugt ook. Wij staan namelijk een mix
voor van nationale verantwoordelijkheden en Europese verantwoordelijkheden,
waarbij de Europese verantwoordelijkheden secundair zijn. Wij maken van die
verantwoordelijkheden niet genoeg werk. Daarover is iedereen het eens. Ik
meen dat dit goed is verwoord door onder anderen de heer Timmermans en mevrouw
In 't Veld. Dit proces is de enige manier om onze banen en ons sociaal model
zeker te stellen. Dat waren ook letterlijk de woorden van de heer Kok. De
sociale component is een van de drie pijlers van de Lissabonstrategie. Als
wij echter niet meer groeien en niet concurrerender worden, hebben wij juist
een probleem en wordt het moeilijk om het sociale stelsel te behouden en ik
meen dat wij allen, inclusief de heer Van Bommel, dat willen handhaven, zowel
in Europa als in Nederland.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Nu gaat de staatssecretaris de heer Timmermans aanroepen om
steun voor zijn verhaal te vinden, maar daarmee roept hij mij naar de interruptiemicrofoon.
Juist de heer Timmermans heeft gezegd dat het gaat om het doel en niet om
de deadline van de Lissabonstrategie. Het gaat dus niet om het halen van 2010,
maar om het halen van het doel en om het feit dat wij de meest dynamische
en meest concurrerende economie ter wereld willen worden. Wij zien wel wanneer
wij dat doel halen. Is dat ook de opvatting van de staatssecretaris?Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik heb liever dat wij te hoog zitten dan te laag. Dat laatste
motiveert niet. Ik meen dat er op geen enkele manier een misverstand kan bestaan
over het feit dat de Lissabonstrategie maar één doelstelling
heeft en die is het worden van een meer concurrerende kenniseconomie. Dát
is het doel en de tijdplanning heeft te maken met de concrete stappen die
op zowel nationaal als Europees niveau moeten worden gezet.De heer Van Baalen (VVD):Verheugen, een van de belangrijkste leden van de toekomstige Commissie,
beoogd commissaris voor industriebeleid, noemt de Lissabon-agenda te ambitieus.
Dat is toch heel raar? Wat is de mening van de staatssecretaris over die uitspraak? Het lijkt alsof Verheugen de Lissabon-agenda ondergraaft.Staatssecretaris Nicolaï:Het laatste wat de heer Verheugen, maar ook de heer Prodi, wil doen is
het ondergraven van de Lissabon-strategie. Het feit dat je niet weet of het
wel gaat lukken om in 2010 de meest concurrerende kenniseconomie te zijn,
werkt natuurlijk niet demotiverend op het streven om zoveel mogelijk die kant
op te gaan. Dat is de kern van wat de heer Verheugen heeft gezegd, van wat
de heer Prodi heeft gezegd, van wat de heer Kok heeft gezegd en van wat de
Nederlandse regering zegt. Wij moeten juist als kenniseconomie concurrerender
worden dan wij nu zijn, want daar ligt onze kracht.Het is goed om ook industrieel concurrerender te worden, maar wij moeten
niet terugvallen naar een ouderwets industriesectorbeleid. Dat is de zorg
die de heer Van Baalen heeft en die ik deel. Wij moeten dat zien te voorkomen.Op de heer Herben en de SP na, blijft iedereen het streven delen, inclusief
de methode. Ik vind dat verheugend, te meer daar ik de heer Van den Berg in
het Europees Parlement hoorde roepen dat hij het helemaal niks vond en dat
hij het veel te veel op groei vond gericht en dat de sociale component en
de milieucomponent niet deugden, enz. Gelukkig hoor ik hier brede bijval,
met als wezenlijkste opmerking dat wij de groei nodig hebben om het sociale
model te kunnen handhaven.De voorzitter:Een traditie in deze debatten is dat de heer Van den Berg altijd een poging
doet om één vraag te stellen ter verheldering. Het is de regel
dat ik beoordeel of het een vraag ter verheldering of een interruptie is.De heer Van den Berg:Rond het Lissabon-proces en het rapport-Kok hebben wij de vrees geuit
dat eenzijdig wordt gekozen voor de liberaliserings- en privatiseringskant,
terwijl de sociale en ecologische component lijken weg te vallen. Oorspronkelijk
zaten beide componenten sterk in het Lissabon-proces. Kan de minister hier
aangeven of hij vindt dat beide kanten hier moeten blijven meespelen? Of moeten
wij ons eenzijdig concentreren op de groei?De voorzitter:Dit vind ik absoluut vallen binnen de criteria van een vraag ter verheldering.Staatssecretaris Nicolaï:Ik wil dit graag verhelderen. Ik ben ervan overtuigd dat in dit economisch
tijdsgewricht het juiste evenwicht is gevonden in de Lissabon-strategie en
concreet in het rapport-Kok. De elementen van groei in enge zin, de sociale
component en de milieucomponent zijn daarin nadrukkelijk meegenomen. Wat het
sociale betreft geldt het citaat van de heer Kok, dat ik net al twee keer
gebruikte. Dit geldt ook nadrukkelijk voor het milieu. De benadering van de
milieu- en duurzaamheidscomponent in het rapport-Kok is heel verstandig. Het
zijn misschien veel clichés en jargon, maar het geeft wel aan waar
het om gaat: win win. Dat sluit aan bij de opmerking van de heer Dittrich.
Europa heeft een positie als het gaat om technologie op het gebied van milieu.
Het moet dus in de mondiale concurrentiepositie worden gebruikt en verder
ontwikkeld. Dat is precies de benadering die in het rapport wordt gekozen.De heer Van Baalen vroeg concreet naar de rol van de Commissie. De heer
Barroso zal zich persoonlijk inzetten en zal ook persoonlijk verantwoordelijk
zijn voor de voortgang van het Lissabon-proces gedurende zijn ambtsperiode
als voorzitter van de Commissie.De heer Van Bommel maakte zich zorgen over andere partijen dan de overheid.
Hij vroeg in dit verband of het bedrijfsleven wel genoeg doet. Ik ben het
in dit geval met hem eens. Research & development is een van de belangrijkste
elementen van de kenniseconomie. Er is afgesproken dat van de 3% die daaraan
besteed moet worden, de overheden 1% voor hun rekening nemen en het bedrijfsleven
2%. Wij als overheden doen het wat dat betreft beter dan het bedrijfsleven.
Ik laat ook geen gelegenheid onbenut om het bedrijfsleven aan te spreken op
zijn medeverantwoordelijkheid voor onderzoek en ontwikkeling.De heer Dittrich had nog een specifieke vraag die te maken had met mobiliteit
en kenniswerkers. Het betreft hier een onderdeel van het Haags programma dat
is vastgesteld in de Europese Raad. Daarin wordt gevraagd aan de Commissie
om met een plan te komen inzake legale migratie, toelatingsprocedures en afstemming
van visabeleid.De heren Meijer en Van Bommel hebben stevig gesproken over de dienstensector,
in de zin dat daar geen interne markt gecreëerd zou moeten worden. Ik
ben het daar zeer mee oneens. Allereerst moeten wij ons realiseren dat 70%
van het bruto nationaal product in Europa wordt uitgemaakt door diensten.
Dus wij laten wel een heel groot deel van de gehele economie liggen als wij
er niet de interne markt op loslaten. Als je een echte interne markt voor
de dienstensector zou hebben, zou je in Europa een groei krijgen van bijna
2% extra. Dat zou leiden tot een extra banengroei in de orde van grootte van
2,5 miljoen banen. Ik vrees dat ik zelfs hiermee de heren Meijer en Van Bommel
niet zal kunnen overtuigen gezien hun principiële opvattingen, maar het
helpt dus echt waar het gaat om de banengroei en de betaalbaarheid van ons
sociale stelsel.Over de Commissie en het Europees Parlement is mijns inziens genoeg gezegd.
Omdat ik in één geval specifiek bevraagd ben, maak ik er nog
wel een opmerking over. De vraag is gesteld waar ik was tijdens het bewuste
debat in het Europees Parlement. Bij een van de twee debatten was ik gewoon
aanwezig, zoals niet iedereen ontgaan is. Bij het andere debat was ik virtueel
aanwezig. Ik kan iedereen verzekeren dat wij letterlijk geen woord hebben
gemist van die discussie. Ik had overigens toen tot taak het begeleiden van
de koningin die op die dag een bijzonder mooie en zeer succesvolle toespraak
heeft gehouden in het Europees Parlement. Ik kan de heer Dittrich zeggen dat
het Europees Parlement allang genoegen heeft genomen voor deze verklaring
van mijn afwezigheid, ook omdat men het natuurlijk eens is met de Nederlandse
regering dat het voorzitterschap wel heel betrokken is maar geen partij is
bij deze principiële discussie, bij deze botsing tussen parlement en
Commissie. Ik val op dit punt tevens de heren Van Baalen en Maaten bij die
aangegeven hebben, in de uitwerking ervan een ontwikkeling te zien in de richting
van het Europees Parlement om niet een gehele Commissie naar huis te behoeven
sturen maar toch al vrij precies bepaalde personen individueel aan te kunnen
wijzen. Een ontwikkeling die ik ten principale toejuich.De heer Timmermans (PvdA):Dit is precies zo'n punt waar retoriek en werkelijkheid uit elkaar lijken
te lopen. U zegt dat de Nederlandse regering in dezen geen rol heeft, maar
dat die rol veeleer ligt bij het Europees Parlement. Eerder vandaag meldde
de heer Eurlings vol trots dat de enige reden waarom mevrouw Kroes nog op
de plek zit waar ze nu zit, erin is gelegen dat de heer Balkenende daarvoor
gezorgd had. Dat betekent dat het voorzitterschap, in dit geval ook een lidstaat,
wel degelijk een heel belangrijke rol heeft in dat proces. Mede gelet op de
commentaren die er internationaal zijn gekomen, was het beter geweest als
niet u maar de ambassadeur de koningin had begeleid, zodat u zelf uw taak
in het Europees Parlement had kunnen vervullen op dat moment.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik doe wederom mijn best om hier een vraag in te ontdekken.
De Raad en het voorzitterschap zijn geen partij in deze discussie. Een lidstaat
is in zoverre wel partij dat hij een kandidaat voordraagt. In het algemeen
overleg is gelukkig ook breed bevestigd dat het zuiver is dat de Raad en de
voorzitter geen poging hebben gedaan om op dit punt inhoudelijk te sturen.Mevrouw In 't Veld heeft over de financiële perspectieven gesproken.
Zij vraagt zich af of Nederland niet nu al moet proberen om zoveel mogelijk
geld uit de fondsen te krijgen om zijn positie als nettobetaler te verbeteren.
Voorzitter. Nederland zal zo lang mogelijk proberen om het beleid van het
rondpompen van geld naar minder bedeelde regio's in rijke landen principieel
te veranderen. Als er een nettobegrenzer is, zal een land niet meer krampachtig
hoeven te proberen om nog wat geld binnen te halen. Nederland zal dan überhaupt
minder moeilijk hoeven te doen over geld, omdat er dan automatisch een grens
is aan hetgeen een land aan de Unie kwijt is. Wij willen niet onze strategie
ondermijnen door nu actief te proberen om zoveel mogelijk geld uit de subsidiepotten
te halen. Wij hebben echter wel een plan B. Als wij er onvoldoende in slagen
om het beleid te veranderen, zullen wij niet het nakijken hebben bij de verdeling
van de potten. Op dat punt kan mevrouw In 't Veld gerust zijn. Wij zitten
er zo dicht op dat wij erin zullen slagen om het geld op tijd naar Nederland
te krijgen, al hadden wij het liever anders gezien.Mevrouw In 't Veld wil dat Nederland de laatste twee maanden van zijn
voorzitterschap nog iets doet aan het statuut. Wij zijn het allemaal eens
over het belang van statuut en wij vinden het allemaal jammer dat het de vorige
keer niet gelukt is. Nederland heeft zich toen sterk gemaakt voor de lijn
van het Europees Parlement. Iedereen weet ook waar het op hangt, dus daar
hoef ik het nu niet over te hebben. Ik kan echter wel toezeggen dat wij tot
aan het einde van ons voorzitterschap op dit punt nog zullen doen wat kunnen.
In de vrees dat het in twee maanden niet zal lukken, zal ik dit samen met
Luxemburg doen. In zal samen met mijn Luxemburgse collega in overleg treden
met vertegenwoordigers van enkele van de meest betrokken landen. Om dit het
meeste effect te laten hebben, zal dit overleg zo informeel zijn als maar
mogelijk is. Daarnaast zullen wij overleggen met vertegenwoordigers van het
Europees Parlement. Ik maak natuurlijk niet uit welke leden dat zijn, maar
ik heb daar nauw contact over met de heer Borrell. Ik hoop op die manier een
opening te kunnen creëren, maar ik wil geen verwachtingen wekken over
de mate van succes.De heer Timmermans heeft over het huis van Europa in Middelburg gesproken.
Dit is een zeer aardig idee, maar helaas heb ik geen mogelijkheden om zo'n
initiatief structureel te subsidiëren. Het is ook sneu voor de initiatiefnemers
dat de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft laten weten,
daar geen middelen voor beschikbaar te hebben. Het instrumentarium van de
regering beperkt zich tot het subsidiëren van projecten die aan bepaalde
criteria moeten voldoen.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter...De voorzitter:Ik zou de staatssecretaris willen vragen om zijn betoog af te ronden.
Ik heb eerder de minister erop attent gemaakt dat ook de staatssecretaris
nog het woord wilde voeren, maar dit is weer het andere uiterste. De staatssecretaris
maakt nu zonder interrupties zijn antwoord af.Staatssecretaris Nicolaï:Ik vat dit op als een compliment. Ik doe niet veel anders dan de vragen
van de Kamer zorgvuldig en kort beantwoorden.De voorzitter:Zeker zorgvuldig.Staatssecretaris Nicolaï:De heer Rouvoet heeft gevraagd naar de evaluatie van de coördinatie
van Europese aangelegenheden. Wij hebben dat ook genoemd. De heer Rouvoet
vraagt wat er gaat gebeuren. De regering is positief over de coördinatie
van Nederland. Ik doel op de voorbereiding van raden met interne coco-structuur.
De regering is tevreden over de wijze waarop geprobeerd wordt om het parlement
vroegtijdig te betrekken bij de discussie via de beoordeling van nieuwe commissievoorstellen.
Wij nemen dit mee als onderdeel van het project over een andere overheid.
De heer Rouvoet krijgt dus antwoord als de totale, rijksbrede analyse heeft
plaatsgevonden, waaronder ook dit deel valt. Die wordt de eerste helft van
het volgende jaar verwacht van de minister van BVK.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik las in de Staat van de Unie dat de staatssecretaris van mening is dat
de overleg- en coördinatiestructuur moet worden versterkt. Dat proef
ik ook uit zijn woorden. Nadere informatie zal ons later bereiken. Heb ik
dat goed begrepen?Staatssecretaris Nicolaï:Ja. Ik ben niet ontevreden met hoe wij het regelen, ook internationaal
gezien. Het belang van de coördinatie neemt echter bijna per week toe.
Wij moeten daarop toegesneden werken.De heer Herben heeft een pre-accessievraag gesteld. Hij ziet ons als een
soort Nederlandse of Europese donor door Europa reizen om in nog niet toegetreden
landen met de geldbuidel te rammelen. De heer Herben hoeft zich geen zorgen
te maken. Nederland doet niet meer dan andere landen als het gaat om de 25
mld, die overigens onderdeel is van een zesjarenbegroting. Dat maakt het bedrag
ook wat minder groot. Wij betalen gewoon onze afdracht voor alle uitgaven
van de Unie. In die zin doet Nederland niet meer. Ik ben overigens zeer positief
over het effect. Het gaat om pre-accessie, het voorbereiden van landen op
toetreden. Dat is niet alleen vriendelijkheid tegenover die landen.
Het is ook in het grootste belang van ons en van de huidige Europese Unie
om die landen goed aan alle eisen te laten voldoen op het moment van toetreding.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. Mijn fractie hecht er zeer aan dat de Kamer zich duidelijk
uitspreekt over hoe de procedure tussen de Europese Unie en Turkije vanaf
nu moet lopen. Collega Van Baalen van de VVD-fractie zal daarover een mede
door mij ondertekende motie indienen. Wij hechten daar temeer aan omdat er
nogal eens wat verwarring is. De dag waarop de brief van het kabinet verschijnt,
met daarin de contouren van het kabinetsstandpunt, zegt de minister van Binnenlandse
Zaken in een interview in NRC Handelsblad eigenlijk gewoon tegen te zijn.
De dag dat de fractievoorzitter van het CDA in de krant zegt geen datum in
december te willen noemen, rept de woordvoerder van het CDA in de Kamer helemaal
niet over data. Die spreekt alleen over criteria. Dergelijke verwarring voedt
de scepsis van de burger over Europa. Die moeten wij zien te vermijden. Daarom
hecht ik zeer aan een heldere uitspraak van de Kamer over Turkije.Ik heb goed geluisterd naar de staatssecretaris over het Huis voor Europa.
Ik vraag hem te overleggen met de initiatiefnemers van het Huis voor Europa
om te onderzoeken of er binnen de bestaande regels mogelijkheden zijn voor
samenwerking.De heer Van den Berg:Voorzitter. Toen ik in Limburg op werkbezoek was, kreeg ik te horen dat
men één Kamer van koophandel wilde voor beide kanten van de
grens, maar Den Haag zegt "nee". Scholen werken met elkaar over de grens samen,
willen dat meer doen, maar Den Haag zegt "nee". Ik heb zulke opmerkingen bij
veel werkbezoeken in verschillende grensregio's te horen gekregen. Te veel
regeldrift, te weinig ruimte, te weinig proeftuinen. Daar kunnen deze staatssecretaris
of deze minister zelf weinig aan doen, maar ik vraag hen wel bij hun collega's
te bevorderen dat er met een ander oog naar wordt gekeken. Privatiseren en liberaliseren hoeven hier niet dogmatisch behandeld te
worden, maar op Europees niveau dreigt het versneld doorzetten van liberalisering
van alle diensten tot iets waarbij wij sociale afbraak vrezen. Ik roep de
bewindslieden op om op zijn minst te proberen om de sociale dialoog serieus
inhoud te geven.Voorzitter. Voor ons allen geldt dat wij het als iets wezenlijks beschouwen
dat wij mogen deelnemen aan uw discussie over de Staat van de Unie, maar ik
vind het wel frustrerend en ook niet erg effectief dat wij alleen onze vijf
minuten en nog een korte tweede termijn mogen afdraaien zonder echt aan het
debat te kunnen deelnemen. Ik verzoek u dan ook dringend om samen met het
Presidium en de Kamer te kijken naar een wat volwassener manier. Ik wil zeker
niet negatief doen over wat wij hebben, maar ik denk toch dat er wel iets
meer zou kunnen en wij vragen daar van harte uw steun voor.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun uitgebreide beantwoording
van onze vragen en opmerkingen. Ik noem in het bijzonder de toezegging omtrent
Turkije. De minister heeft gezegd dat voor hem die zes en misschien wel zeven
wetten sowieso aanvaard moeten zijn voordat er sprake zou kunnen zijn van
toetredingsonderhandelingen en dat hij ook in de raadsconclusies opgenomen
wil zien dat er dat onafhankelijke monitoringcomité komt dat de mogelijkheid
krijgt om onverwachte en dus onaangekondigde bezoeken aan politiebureaus en
gevangenissen te brengen, dat bevindingen en onderzoeksmethoden van de politie
door de aanklagers en de provinciale gouverneurs openbaar worden gemaakt,
dat elke substantiële aanklacht van marteling ingediend door mensenrechtenorganisaties
wordt gevolgd door een officiële reactie van regeringszijde, dat de intimidatie
van christenen tijdens kerkdiensten met onmiddellijke ingang wordt gestaakt,
dat christenen ook in de praktijk toegang zullen krijgen tot alle overheidsfuncties,
dat thans bestaande belemmeringen worden weggenomen voor de bouw van christelijke
kerken en dat het Halki seminarie onmiddellijk weer wordt geopend. De minister
heeft in ieder geval toegezegd dat hij ervoor zal pleiten dat dit alles wordt
opgenomen in de Raadsconclusies van 17 december. Wij danken hem daarvoor
omdat daarmee voor ons een belangrijke voorwaarde is vervuld om te kunnen
komen tot onderhandelingen. Ik zie de heer Timmermans al aan komen lopen met
de vraag waarom de heer Verhagen geen datum wil noemen en ik alleen over criteria
spreek, maar daar zit nu juist geen licht tussen. Het niet noemen van een
datum houdt in dat je kijkt naar het al dan niet voldoen aan de criteria.
Als daaraan wordt voldaan, kan wat ons betreft onmiddellijk met de onderhandelingen
worden begonnen.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. De heer Van Dijk neemt dus afstand van wat de heer Verhagen
heel vaak heeft gezegd, namelijk dat er in december ten principale geen datum
mag worden genoemd voor de start van de onderhandelingen?De heer Van Dijk (CDA):Volgens mij hebt u toch niet helemaal goed naar mij geluisterd. Ik heb
gezegd dat de onderhandelingen gestart mogen worden als aan de elementen is
voldaan waarvan de minister heeft toegezegd zich in te spannen dat die worden
opgenomen in de Raadsconclusies en dus onder de aandacht van de Turkse regering
worden gebracht. Als dat niet lukt, dan zullen wij in de aanloop naar het
debat op 17 december daar wel op terugkomen, eventueel op 24 november.De heer Eurlings:Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun antwoorden in eerste termijn.
Ik heb drie punten.Ik blijf vinden dat het niet mogelijk moet zijn dat na twee afschuwelijke
rampen, in New York en Washington en in Madrid, landen informatie achterhouden
voor andere EU-landen die veiligheid betreft. Ik ben bang dat de herinnering
aan die rampen nu weer wat is weggezakt. Ik heb veel waardering voor de inzet
van de heer De Vries als coördinator, maar dit soort heilige huisjes
zal moeten worden geslecht. Ik hoop niet dat we een volgende keer, na een
volgende ramp onze mooie volzinnen wederom moeten uitspreken. Het gaat
om geloofwaardigheid en het uiterste doen om de veiligheid van onze burgers
te beschermen.Als rapporteur van het Europees Parlement in Turkije ben ik tevreden over
hoe in het Nederlandse parlement wordt gediscussieerd over de toetreding van
Turkije. Ik merk dat iedereen in elke partij bezig is met de criteria en met
de veranderingen die in Turkije nodig zijn. Deze goede attitude mis ik soms
in het Europees Parlement: daar zijn mensen soms heel principieel tegen, of
vóór, en trekken zich dan niets aan van criteria en willen alleen
hallelujaverhalen houden. Dat is niet goed voor Europa als waardegemeenschap
en ook niet voor de Turken zelf. Ik hoop dat de Nederlandse constructief kritische
geluiden uiteindelijk ook in het Europees Parlement bij de stemming zullen
doorklinken.Mijn laatste opmerking. Staatsrechtelijk en traditioneel is het nog steeds
een novum dat europarlementariërs hier spreken. Maar we hebben in de
campagne uitgesproken dat Europa en Nederland dichter bij elkaar moeten komen.
Europa is in beweging, het verbreedt zich en verdiept zich ook. Ik mag hopen
dat het de eerste en de laatste keer was dat ik hier naar de interruptiemicrofoon
mocht snellen; want hoe leuk ik dit debat ook vond, het smaakte niet naar
meer.De voorzitter:Ik zal straks reageren op opmerkingen aan mijn adres.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Dank aan de bewindslieden voor de antwoorden op nagenoeg al
mijn vragen. Wij zijn het niet altijd eens geworden, maar dat was waarschijnlijk
niemands verwachting.Ik had graag wat meer gehoord over de eigen positie van Nederland in een
uitgebreide en zich uitbreidende Unie, maar misschien moet ik met dergelijke
vragen wachten tot na het voorzitterschap. Het is zeker relevant.Het debat over Europa en de EU heeft de laatste jaren veel aandacht gekregen
en zal zeker doorgaan. Ik heb verder gewezen op de referenda rondom het grondwettelijk
verdrag. Het debat over de toetreding van Turkije zal ook doorgaan. Mijn fractie
vindt nog steeds dat het debat over de grenzen van Europa niet had mogen worden
losgekoppeld van de kwestie-Turkije; dat is namelijk een essentieel onderdeel
daarvan. Ik betreur dat de discussie over "a wider Europe" niet tijdig de
nodige impuls heeft gekregen. In ieder geval is die discussie wel nodig vanwege
de toekomstige uitbreidingen. Aanknopingspunten daarvoor vinden we in de Staat
van de Unie, waarin wordt gesproken over staten die nog niet kunnen toetreden
en staten die sowieso niet kunnen toetreden. Dat brengt mij tot de volgende
motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de "Staat van de Europese Unie 2005" in het kader van
het nabuurschapsbeleid spreekt van "staten die of niet in aanmerking komen
voor lidmaatschap, of waarvan lidmaatschap voorlopig niet aan de orde is";van mening dat het van groot belang is duidelijkheid te verkrijgen over
de (geografische) grenzen van Europa en in het verlengde daarvan het bereik
van de Europese Unie en de criteria die daarvoor bepalend zijn;verzoekt de regering, hierover uiterlijk 1 februari 2005 een notitie
aan de Kamer voor te leggen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Rouvoet, Van Dijk, Van der Laan,
Van der Staaij en Herben.Zij krijgt nr. 3(29803).De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ten slotte zeg ik iets over een andere dimensie van het vraagstuk
van de grenzen van Europa en wel de inhoudelijke kant en meer in het bijzonder
de taken die Europa wel of niet tot de hare zou moeten rekenen. Het was en
is het standpunt van mijn fractie dat er een discussie over de kerntaken van
Europa moet worden gehouden. In die discussie moet ook worden verkend welke
zaken die nu op Europees niveau worden geregeld, op nationaal niveau geregeld
zouden moeten worden.De heer Blokland:Voorzitter. Ik begin met het wegnemen van een misverstand. In het Europees
Parlement is namelijk niet gestemd over de opvattingen van de heer Buttiglione,
ook is er niet gestemd over een Europese Commissie waarvan hij deel uitmaakte.Het is denkbaar dat een meerderheid zich tegen de eerste commissie Barroso
zou hebben verklaard. Onder die potentiële tegenstemmers zouden zich
dan wel nogal wat leden hebben bevonden met andere motieven om tegen te stemmen
dan de opvattingen van de heer Buttiglione. Ik denk dat het goed is om dit
misverstand weg te nemen.Het is de vraag of Turkije in de ogen van de minister een rechtsstaat
is. Die vraag is actueel, omdat de rechter die de uitlevering van PKK-leider
Kesbir verbood, onvoldoende garanties voorzag voor een eerlijke rechtsgang.
Kennelijk vindt deze rechter Turkije geen rechtsstaat. Het zou bizar zijn
als wij geen duidelijkheid krijgen van de regering op dit punt.De minister van Buitenlandse Zaken had kritiek op de agentschappen. Zij
zouden veel kosten met zich brengen en weinig resultaten opleveren. Welk gevolg
geeft de minister echter aan deze constatering voor de begroting van de agentschappen?
Ik wijs er in ieder geval op dat in alle agentschappen een Nederlandse vertegenwoordiger
zitting heeft. Deze vertegenwoordiger kan natuurlijk ook zijn rol spelen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Het moet mij van het hart dat ik de opmerking van de heer
Van den Berg deel over het gemankeerde karakter van dit debat. Het is inderdaad
een vreemde zaak dat de europarlementariërs niet volwaardig aan het debat
kunnen deelnemen. Ik neem voor het eerst deel aan dit debat, maar mij viel
ook meteen op dat het een nogal kunstmatig karakter heeft. Als de Kamer hieraan
wat kan doen, zal de fractie van GroenLinks eventuele voorstellen zeker steunen.De staatssecretaris zei dat behalve de fractie van de SP alle fracties
in meer of mindere mate akkoord zijn met de Lissabon-strategie. Dat is toch
een misverstand. Ook de GroenLinks-fractie staat namelijk zeer
kritisch tegenover de Lissabon-strategie, onder meer omdat het naar ons idee
niet juist is om de Europese ambities te definiëren in relatie tot de
ambities van de Verenigde Staten.De GroenLinks-fractie heeft tot nu toe nog niet zo vaak iets gezegd over
de Lissabon-strategie. Die keuze is ingegeven door het moeizame verloop van
dit proces. Je kunt beter praten over zaken die echt van de grond komen of
die je echt van de grond wilt tillen dan over een moeizaam verlopend proces
als de Lissabon-strategie.De GroenLinks-fractie kan zich grosso modo vinden in de inzet en de keuzes
van het kabinet in de discussie over de toetredingsonderhandelingen met Turkije.
Een positief besluit moet dus ook in onze ogen onverwijld leiden tot een begin
van de onderhandelingen. Ik zeg echter met nadruk dat na de jaarwisseling
een aantal zaken in Turkije goed gemonitord moet worden. Ik denk dan aan martelingen,
ontheemde Turken en de vrijheid van meningsuiting. Als men problemen constateert,
moet het kabinet of de EU ook echt durven ingrijpen.Ten slotte een enkele opmerking over de positie van de CDA-fractie ten
opzichte van Turkije. Ik heb grote moeite met de manier waarop zij in dezen
opereert. Buiten de Kamer wordt de indruk gewekt dat er hier een heel groot
verhaal komt. Er worden emoties beroerd en er wordt een groot verhaal verteld.
Hier in de Kamer wordt dat dan een soort ambtenarenverhaal waarin wat wordt
gemierd en puntjes worden gemaakt maar niet echt wordt doorgebeten. Bij een
belangrijke kwestie als de toetreding van Turkije is dat link. Bij zo'n onderwerp
moet je geen bühnepolitiek willen bedrijven. Zeker bij mensen die het
van wat grotere afstand waarnemen, wekt dat een verkeerde indruk: die Turken
zijn voor het CDA niet zo welkom. Dat geldt voor Turken in Turkije, maar net
zo hard voor Turken of mensen met een moslimachtergrond in Nederland. In deze
tijd moet je met dat type onderwerpen zorgvuldiger omgaan dan de CDA-fractie
dezer dagen heeft gedaan.De heer Van Dijk (CDA):Ik stoor mij aan de vergelijking die de heer Duyvendak maakt met zijn
opmerkingen omtrent moslims, Turken en hoe het in elkaar zit. Wij hebben een-
en andermaal uitgesproken dat wij ervoor zijn dat Turkije uiteindelijk lid
wordt van de Europese Unie. Wij hebben een- en andermaal uitgesproken dat
wij strijden voor de politieke criteria en dat daaraan moet worden voldaan
voordat Turkije kan beginnen met de onderhandelingen. Het CDA is de enige
partij die daarvan een hard punt heeft gemaakt tijdens dit debat. Het verwijt
dat wij bühnepolitiek bedrijven, werp ik dan ook verre van mij. Wij hebben
juist de punten willen binnenhalen die wij eisten, die wij vanaf het moment
dat het rapport naar buiten kwam, continu op tafel hebben gelegd.De voorzitter:Dit was een reactie op de opmerking van de heer Duyvendak, die eigenlijk
een soort interruptie in omgekeerde richting was. Hij hoeft hierop dus niet
te reageren; deze discussie is gesloten.Mevrouw Buitenweg:Voorzitter. Ook ik was blij met het antwoord van staatssecretaris Nicolaï,
zeker op het punt van de openbaarheid. Er zal worden geprobeerd om meer debatten
openbaar te maken. Hij zei: er zijn eigenlijk al openbare debatten. Daarbij
wil ik echter een kanttekening plaatsen. Voor de novemberzitting staan er
maar drie onderwerpen op de agenda waarover in alle openbaarheid wordt besloten.
Zijn juichverhaal is dus niet echt nodig. GroenLinks beschouwt zijn opmerkingen
als een belofte voor een initiatief tijdens het Nederlands voorzitterschap.
Bij de eindbeoordeling daarvan zullen wij meewegen of hij in de resterende
twee maanden daadwerkelijk een initiatief heeft genomen om te zorgen voor
de openbaarheid zoals die in de grondwet is verwoord. Die zou nu al concreet
gestalte kunnen krijgen.Staatssecretaris Nicolaï heeft manmoedig geprobeerd om de koningin
te begeleiden en tegelijkertijd het parlementsdebat over de Commissie-Barroso
te volgen, maar helaas is er toch een informatiegat ontstaan. Ook minister
Bot meent dat de nieuwe samenstelling van de Commissie-Barroso tegemoetkomt
aan de bezwaren van het Europees Parlement. Barroso heeft echter half werk
geleverd. De heer Blokland zei het al: er waren verschillende bezwaren tegen
deze Europese Commissie. Ik heb de resolutie hier voor mij liggen, die zou
zijn aangenomen als de heer Barroso zijn ploeg niet had teruggetrokken. Deze
resolutie was ondertekend door een meerderheid van het parlement. Daarin stond
dat er problemen waren met de "political skills" en de basiswaarden van de
Europese Unie; dat laatste ging over de heer Buttiglione. Er staat echter
ook dat er "unresolved problems concerning conflicts of interest" waren. Waarover
denkt de regering dat dit gaat?De voorzitter had weldegelijk een rol kunnen spelen door bij collega-regeringen
erop aan te dringen, in te binden daar waar een beoogde Eurocommissaris onder
vuur lag. Nederland heeft die rol niet kunnen vervullen – dit staat
in alle buitenlandse kranten – omdat het koos voor Kroes en daarmee
tegen een meerderheid van het Europees Parlement, die om een drietal redenen
ten minste vijf commissarissen niet helemaal gekwalificeerd achtte.Ik wil nog één kleine opmerking maken over wat de heer Eurlings
zei over terrorismebestrijding. Natuurlijk is het belangrijk om veel meer
te doen met het uitwisselen van informatie en verdachten. Een van de redenen
dat dit momenteel niet lukt, is dat er sprake is van gebrek aan vertrouwen
tussen de lidstaten. Daarom is het initiatief zo belangrijk om bijvoorbeeld
minimale garanties op te nemen in rechtsstelsels zodat deze op een aantal
minimale punten geharmoniseerd zijn ten aanzien van de rechten van verdachten
en de zaken waarvoor informatie gebruikt kan worden. Alleen als dat vertrouwen
bestaat, zal die informatie effectief worden overgedragen. Je kunt een heleboel
mooie woorden spreken, maar als het vertrouwen ontbreekt, zal het in de praktijk
niet gebeuren. Werk dus niet alleen aan het maken van nieuwe wetten en het
maken van meer repressieve wetgeving, maar zorg er ook voor dat er echt vertrouwen
bestaat tussen die 25 lidstaten. Anders zullen wij over een tijdje constateren
dat die informatie toch weer niet is uitgewisseld.Mevrouw Van der Laan (D66):Voorzitter. Gezien de tijd zal ik mij beperken tot het
voorlezen van een aantal moties. Het wordt er een minder dan wij hadden gepland
en dat is heel fijn omdat de regering heeft toegezegd aandacht te willen besteden
aan het vrije verkeer van onderzoekers. Onze dank daarvoor, want dat vinden
wij buitengewoon belangrijk. Onze eerste motie gaat over het Lissabon-proces.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de vertraging in de implementatie van de Lissabon-strategie
door lidstaten onder meer voortvloeit uit het vrijblijvende karakter van het
behalen van de doelstellingen;voorts overwegende dat de werkgroep-Kok adviseert om een analyse te maken
van de mogelijkheden om met behulp van financiële incentives lidstaten
te stimuleren de doelstellingen te behalen;verzoekt de regering, zich in te zetten voor een dergelijke analyse en
de Kamer te informeren over de voortgang,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Laan, Van Dijk, Timmermans,
Rouvoet, Van der Staaij en Herben.Zij krijgt nr. 4(29803).Mevrouw Van der Laan (D66):Mijn tweede motie gaat over de toekomstige uitbreiding.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het van belang is de Europeanen te betrekken bij belangrijke
beslissingen over de toekomst van de Europese Unie;voorts overwegende dat toekomstige uitbreidingen een breed draagvlak onder
de bevolking behoeven;verzoekt de regering om, voordat een land de status van kandidaat-lidstaat
kan krijgen bij toekomstige uitbreidingen, hierover een referendum te houden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Laan en Herben. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 5(29803).De heer Van Bommel (SP):Met deze motie voegt mevrouw Van der Laan eigenlijk een vierde criterium
toe voor toetreding tot de Europese Unie. Dit criterium ligt niet in het land
waar het om gaat, dus dat land kan het op die manier niet "verdienen". Mevrouw
Van der Laan voegt met dit nieuwe criterium, dat buiten de Kopenhagen-criteria
valt, willekeur toe door te zeggen: de inwoners van ons land moeten u ook
nog willen. Dat criterium brengt willekeur in de procedure en is daarmee niet
democratisch. Vindt mevrouw Van der Laan dat ook niet?Mevrouw Van der Laan (D66):Dit criterium bestaat natuurlijk al lang, want er is geen enkel land dat
überhaupt kandidaat kan worden als de regeringen van de huidige lidstaten
daar niet mee instemmen. De regeringen van de huidige lidstaten worden onder
andere gecontroleerd door dit parlement. De heer Van Bommel is daar ook altijd
bij. Dit betekent dat het gewoon democratisch gaat. Ik zeg nu alleen: til
het weg van de politieke elite, haal het uit de Kamer en uit de regering en
geef het aan de bevolking waar het hoort.Mijn volgende motie gaat over de toetreding van Turkije en het probleem
met Cyprus.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat voor de uiteindelijke toetreding van Turkije de problematiek
rond Cyprus moet zijn opgelost;voorts overwegende dat dit betekent dat parallel aan de onderhandelingen
vorderingen verwacht worden van Turkije en andere partijen om de deling van
het eiland op te heffen;verder overwegende dat dit tot nu toe geen onderdeel uitmaakt van de noodremprocedure
en de monitoringssystematiek, terwijl het ook mogelijk is dat juist Turkije
een oplossing tegenwerkt dan wel vertraagt;verzoekt de regering, zich in te zetten om de noodremprocedure uit te
breiden met het monitoren van de vorderingen inzake Cyprus en dit gepaard
te laten gaan met een stappenplan en deadlines,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Laan. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 6(29803).Mevrouw Van der Laan (D66):Voorzitter...De voorzitter:Uw tijd is om.Mevrouw Van der Laan (D66):Voorzitter, ik heb begrepen dat je altijd je moties mag voorlezen, zelfs
als je tijd om is.De voorzitter:Dat hebt u verkeerd begrepen. U zou echter gebruik kunnen maken van het
feit dat ik mij nu even laat afleiden.Mevrouw Van der Laan (D66):Voorzitter, daar maak ik heel graag gebruik van.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het waarborgen van mensenrechten essentieel is voor een
vrij en democratisch Europa;Van der Laanvoorts overwegende dat ook binnen de Europese Unie handhaving van mensenrechten
een volwaardig punt van aandacht moet zijn;verder overwegende dat het Europees waarnemingscentrum voor racisme en
vreemdelingenhaat (EUMC) in Wenen wordt uitgebreid tot een volwaardig mensenrechten agentschap, dat mede toezicht zal houden op de mensenrechten binnen
de Europese Unie;verzoekt de regering, ervoor te zorgen dat er een effectief mechanisme
komt, zodat het agentschap beter functioneert en ook een echte bijdrage kan
leveren aan het bevorderen van mensenrechten binnen de Europese Unie en na
te gaan op welke wijze een aparte eurocommissaris deze taak verder kan versterken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Laan en Duyvendak. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7(29803).Mevrouw Van der Laan (D66):Ik kom aan de laatste motie toe.De voorzitter:Ik wil u niet verhinderen om een motie in te dienen, maar ik vind dit
wel erg veel in de twee minuten die u hebt.Mevrouw Van der Laan (D66):Misschien moeten wij denken aan een procedure waarbij de moties niet voorgelezen
behoeven te worden.De voorzitter:Daar ga ik absoluut niet aan denken.Mevrouw Van der Laan (D66):Het is mijn laatste motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat een statuut voor de leden van het Europees Parlement een
vereiste is voor een transparante regeling van vergoedingen;constaterende dat het Europees Parlement na lange beraadslagingen overeenstemming
heeft bereikt over een voorstel voor een statuut;voorts constaterende dat de Raad dit voorstel heeft verworpen, maar aan
het Europees Parlement nooit formeel bericht heeft gestuurd over zijn bezwaren;verzoekt de regering, in haar hoedanigheid als voorzitter alles in het
werk te stellen om het proces weer op gang te brengen en een nieuw voorstel
te doen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Laan, Van Dijk, Timmermans,
Duyvendak, Rouvoet, Van der Staaij en Herben.Zij krijgt nr. 8(29803).Mevrouw In 't Veld:Voorzitter. Ik zal proberen zo snel mogelijk te praten. In het Europees
Parlement kan dat niet, want dan houden de tolken het niet bij.Ik ben blij te horen dat er informeel wordt overlegd over het statuut.
Ik dring erop aan dat het Europees Parlement formeel de redenen hoort waarom
de Raad het voorstel heeft verworpen. Dan kunnen wij er misschien wat mee.Over de meerjarenbegroting kunnen wij nog uren discussiëren. Ik ben
niet helemaal gerustgesteld door het antwoord. Naderhand kunnen wij het er
misschien nog over hebben. D66 zal er in de Tweede Kamer eventueel nog vragen
over stellen.De regering heeft terecht uitgeweid over communicatie en legitimatie.
Ik zou het natuurlijk fantastisch vinden als Europa erin slaagde de kijkcijfers
van Endemol op te krikken, maar ik zou het ook heel prettig vinden als er
in meer serieuze fora op de televisie aandacht aan werd besteed, bijvoorbeeld
gewoon 's avonds in het achtuurjournaal. De politieke leiders hebben daar
natuurlijk een belangrijke verantwoordelijkheid.De regering zegt dat wij naar een nieuwe, meer kritische houding tegenover
Europa moeten. Wij moeten niet meer zo politiek correct en idealistisch zijn.
D66 was en is altijd ontzettend idealistisch over Europa, maar ook uitermate
kritisch. Als er één partij kritisch is geweest over het democratisch
tekort, het gebrek aan invloed van de burgers, het landbouwbeleid en noem
maar op, terwijl wij wel de idealen vasthielden, waren wij het wel. Wij hebben
voor die kritiek niet altijd voldoende steun gehad. Een kritische houding
is goed, maar wij moeten niet cynisch zijn en ons niet laten leiden door angst.
Uit cynisme, angst en kille berekening zijn nog nooit grootse daden voortgekomen.
Europa heeft op dit moment visie en politiek leiderschap nodig. Politiek leiderschap
betekent dat wij leiding geven en niet achter de massa aan lopen.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Graag neem ik bij de heer Nicolaï de misvatting weg dat
de fractie van de LPF principiële problemen heeft met de Lissabon-strategie.
Ik heb geprobeerd uit te leggen dat de Lissabon-strategie op gespannen voet
staat met de expansiedrift van de Europese Unie. Ik zou dat kunnen samenvatten
met de bekende zegswijze: je kunt geen soep koken als je er steeds koud water
bij doet.Ik ben heel blij met de motie die de heer Rouvoet mede namens ons heeft
ingediend, over een notitie over de grenzen van Europa. Wij hebben daar dringend
behoefte aan. Waarom zijn de grenzen van Europa zo belangrijk? De uitbreiding
is tot nu toe verlopen via een voorspelbaar stramien. De landen, eerst zes,
toen twaalf, dan vijftien en dan vijfentwintig, en de inwoners kenden elkaar,
vertrouwden elkaar en konden dan ook voorlopige afspraken maken. Je kunt dan
ook politieke criteria formuleren en bijvoorbeeld denken: over vijf jaar zijn
de Duitsers er wel klaar voor.Als het echter gaat om bijvoorbeeld Turkije en straks wellicht de Oekraïne,
dan moet je niet alleen kijken naar politieke criteria, maar bijvoorbeeld
ook naar sociologische, psychologische en theologische criteria. Er komt veel
meer bij kijken en de vraag moet gesteld worden: is er wel voldoende draagvlak,
niet alleen bij de elite maar ook bij de bevolking? Dat is een cruciaal punt.
Ik kan het adstrueren met het verhaal van de minister, als deze erop wijst
dat in Turkije zes cruciale wetten worden ingevoerd. Ja, minister, maar dat
is pas het begin. De vervolgvraag is: zijn die wetten uitvoerbaar en handhaafbaar?
Kijk je dan naar de zaak-Kesbir, dan zie je dat de Nederlandse rechter kennelijk
al grote twijfels heeft over de handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid van de
Turkse rechtsstaat. Om die reden dienen wij de volgende motie in, want wij
willen aangaande Turkije niet voor een voldongen feit worden gesteld. De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de regeringsleiders medio december tijdens de Europese
Raad naar verwachting zullen besluiten om op een nader te bepalen datum de
onderhandelingen met Turkije over de toetreding tot de Europese Unie te gaan
starten;overwegende dat een Turkse toetreding tot de Europese Unie zeer gevoelig
ligt, niet alleen in de samenleving, maar ook in de politiek;overwegende dat het creëren van een zo groot mogelijk draagvlak hiervoor
dan ook van wezenlijk belang is;verzoekt de regering, bij het nog in deze Kamer te houden debat over het
standpunt van Nederland inzake het starten van toetredingsonderhandelingen
met Turkije, de voorwaarden waaronder en de datum waarop de onderhandelingen
een aanvang zouden moeten nemen, uitdrukkelijk rekening te houden met de wensen
van de meerderheid van de Tweede Kamer,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Herben. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9(29803).De heer Herben (LPF):Voorzitter. Het lijkt misschien overbodig, maar ik acht het in verband
met Turkije beslist nodig dat niemand kan zeggen: ik was er niet bij en ik
heb het niet geweten.De minister heeft omstandig betoogd dat een voortrekkersrol mogelijk is,
maar dat dit niet kan zijn met uitsluiting van andere lidstaten. Ik wil dit
graag vastleggen in de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het samenwerkingsverband tussen de vijf grootste EU-landen,
de G-5, vooralsnog niet openstaat voor andere lidstaten;van mening dat een dergelijke vorm van samenwerking niet past binnen de
Europese Unie;verzoekt de regering om, bij voorkeur in overleg met de overige EU-lidstaten,
zich ervoor in te spannen dat de G-5 in principe wordt opengesteld voor alle
lidstaten, en tevens dat er binnen de EU niet nog meer van deze samenwerkingsverbanden
met een besloten karakter worden opgericht,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Herben en Van der Staaij. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 10(29803).De heer Herben (LPF):Voorzitter. Er is nog één vraag van mij niet door de staatssecretaris
beantwoord. Dat betreft de vraag: waarom heeft Nederland niet net als Groot-Brittannië,
Ierland en Denemarken gekozen voor de opt-out-clausule inzake Europese justitiesamenwerking?De voorzitter:Ik heb van mijn kant behoefte om één opmerking te maken
over uw eerste motie, zonder er overigens met u over in discussie te gaan.
Als voorzitter van de Kamer heb ik er een beetje een probleem mee, wanneer
wij in een motie aan de regering vragen om "uitdrukkelijk rekening te houden
met de wensen van de meerderheid van de Tweede Kamer". Indien bij stemming
over een motie een meerderheid van de Kamer tot stand is gekomen, dan betreft
dit een vanzelfsprekendheid. Het is verder niet aan mij om daar iets mee te
doen, anders dan het maken van deze opmerking, die ik u in overweging geef.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Ik zal ernaar kijken. De overweging is nadrukkelijk geweest
dat de Kamer erin betrokken wordt en dat de uitspraak ook gevraagd wordt van
de Kamer. Dat is een punt. Wij moeten hierbij niet krijgen wat wij vaker meemaken,
namelijk dat een fractieleider van een grote partij in een krant zegt dat
het een goed voorstel van de regering is, waarna wij, zonder dat een werkelijk
debat heeft plaatsgevonden, alweer in Brussel in het volgende stadium zitten
en wij zijn geplaatst voor een voldongen feit.De voorzitter:In deze discussie zal ik mij als voorzitter niet begeven, maar ik had
behoefte om de opmerking te maken die ik gemaakt heb.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Ik kom tot de volgende gewijzigde motie.De motie-Herben (29803, nr. 9) is in die zin gewijzigd dat het dictum
thans luidt:verzoekt de regering geen internationaal bindende uitspraken te doen over
het Nederlandse standpunt inzake het starten van toetredingsonderhandelingen
met Turkije, alvorens de Tweede Kamer zich hierover in een debat heeft kunnen
uitspreken.De voorzitter:Naar mij blijkt, wordt deze gewijzigde motie voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14(29803).De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. De staatssecretaris heeft gezegd: "Lissabon" is niet dood
maar het moet wel nieuw leven in worden geblazen. Dat is een opmerkelijke
redenering en ik wil hem vragen in de tweede termijn, bij de beantwoording,
daar nog wat extra woorden aan te wijden. Ik ben geen medicus, maar volgens
mij klopt het niet.De Lissabon-agenda houdt in dat wij niet een concurrerende of een sterkere
economie moeten worden, maar dat wij de meest concurrerende economie ter wereld
moeten worden. En dat op het moment dat er vastgesteld wordt dat het verschil
in groei tussen Europa en de Verenigde Staten de laatste jaren groter is geworden.
Dit betekent dat wij achterop raken en dat het steeds moeilijker zal worden
om de Lissabon-strategie te volgen en uiteindelijk in 2010 de meest concurrerende
en dynamische economie ter wereld te zijn. Daarom staan in
het rapport-Kok maatregelen die precies aansluiten bij wat in de Verenigde
Staten is gebeurd. Daar moeten mensen langer werken voor een lager salaris,
iets wat dit kabinet ook wilde. Het wilde de mensen eveneens langer laten
werken voor hetzelfde salaris en het wilde de VUT en het prepensioen aanpakken.
Dat past allemaal bij die agenda en dat noemen wij: sociale afbraak. Wij wensen
die niet en daarom willen wij de Lissabon-agenda niet.Voorzitter. Vandaag is ook van de kant van de regering ruiterlijk toegegeven
dat de Lissabon-strategie vertraging oploopt. Van de kant van sommige fracties
wordt gezegd dat het jaar 2010 geen deadline is. Het zou meer een streefdatum
zijn en er werd ook gezegd: wij willen het helemaal niet meer hebben over
data, laten wij het hebben over doelen. Over die doelen wil ik altijd met
de regering praten, maar laten wij dan vandaag afspreken dat wij het over
die datum niet meer hebben. Op dit punt dien ik een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Europese Unie zichzelf in maart 2000 ten doel heeft
gesteld om in uiterlijk 2010 via de Lissabonstrategie de meest competitieve
en dynamische kenniseconomie van de wereld te zijn;constaterende dat het rapport van de High Level Group stelt dat de voortgang
in de uitvoering van de Lissabonstrategie teleurstellend is;verzoekt de regering, in de Europese raad te bepleiten dat de deadline
van 2010 van de Lissabonstrategie wordt losgelaten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Bommel. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 11(29803).De heer Meijer:Voorzitter. Met de meeste andere fracties wil de SP een Turkije binnen
de Europese Unie dat geen politieke gevangenen kent, geen verbod op partijen
en kranten, geen kiesdrempel van 10%, geen ontkenning van de massamoord op
de Armeniërs in 1915, geen achterstelling, ontkenning of onderdrukking
van de Koerdische bevolkingsgroep en geen discriminatie van religieuze minderheden.
Ik hoor de heren Timmermans en Van Baalen een eis stellen die toetreding van
Turkije vrijwel onmogelijk zal maken. Het behoud van bescherming van de kleine
boeren in Zuid-Europa tegen de overmacht van de markt en het behoud van de
cohesiefondsen, die de achterstelling van het Zuiden en het Oosten moeten
terugdringen, heeft zoveel steun van de lidstaten en binnen het Europees Parlement
dat de voorafgaande hervormingen die de Partij van de Arbeid en de VVD verlangen,
er de komende decennia niet inzitten. De eventuele aanneming van de motie-Van
Baalen/Timmermans kan in de praktijk leiden tot uitsluiting van Turkije. Bovendien
zit ik met de vraag waarom niet gelijktijdig wordt geprobeerd om de Oekraïne
en Wit-Rusland net als Turkije door onderhandelingen over een volwaardig EU-lidmaatschap
weg te trekken uit de situatie van halfdictatuur in plaats van te volstaan
met een nabuurschap voor die landen.Bij de beantwoording door de regering van mijn opmerking over de dienstenrichtlijn
is een misverstand ontstaan. De SP heeft geen bezwaar tegen 2,5 miljoen extra
arbeidsplaatsen of tegen 2% gemakkelijk te realiseren economische groei. Het
wegnemen van grenzen kan zinvol zijn voor grensoverschrijdende bedrijvigheid.
Hier gaat het echter om de vraag of het wezenlijk is dat er concurrentie komt
in wetgeving en controle, want dat kan betekenen: een aanslag op sociaal beleid
en milieu. Gelet op de eerdere uitspraken over zelfbeperking van minister
Bot, was mijn vraag: gaat het bij sociaal beleid er alleen maar om dat beschermende
maatregelen niet mogen of moeten wij ons dan ook keren tegen negatief sociaal
beleid, beleid dat bescherming opheft? Van dat laatste zal in dit geval sprake
zijn.Voorzitter. Tot slot: ik heb gevraagd of Nederland met het handhaven van
de kandidatuur van mevrouw Kroes niet een risico loopt vanwege de reeds door
de heer Barroso aangekondigde tussentijdse veranderingen en verschuivingen
van portefeuilles binnen de Europese Commissie. Ik constateer dat ik op die
vraag geen antwoord heb gekregen.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik wil de bewindslieden graag danken voor de beantwoording.
In eerste termijn heb ik gezegd dat, wil men Europa dichter bij de burger
brengen, het van belang is dat de Unie haar grenzen kent. Inhoudelijk betekent
dat dat wij de gedachte steunen die in de Berlijnse lezing door de minister
van Buitenlandse Zaken is uitgesproken, namelijk dat nagedacht moet worden
over terugheveling van bevoegdheden van het Europese naar het nationale vlak.
Tot mijn vreugde komt dat idee weer aan de orde bij de Staat van de Unie.
Om te voorkomen dat wat daar staat geen holle frase is en om te bevorderen
dat aan dit idee echt uitvoering wordt gegeven, dien ik op dit punt een motie
in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de regering in de Staat van de Unie aangeeft het nuttig
te achten te debatteren over "mogelijkheden (op terreinen waarop dat zinvol
zou kunnen zijn) voor terugtreding van Europa ten gunste van de nationale
staat";overwegende dat het na de uitbreiding van de Europese Unie tot 25 lidstaten
des te meer van belang is dat hieraan serieus invulling wordt gegeven;verzoekt de regering, hieraan concrete en herkenbare uitwerking te verbinden
en de Kamer hierover te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Staaij en Herben. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund. Zij krijgt nr. 12(29803).De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Dat betreft een Unie die haar grenzen kent in de inhoudelijke
zin. Een Unie die haar grenzen kent in de geografische zin is al ter sprake
gebracht. De motie die collega Rouvoet daarover heeft ingediend, hebben wij
van harte mee ondertekend. Naar onze mening wreekt zich dat die discussie
in het verleden te weinig is gevoerd bij het debat dat over Turkije gaande
is. Het valt mij op dat er wat dat betreft wat discrepantie is tussen het
politiek-bestuurlijke debat dat ook vandaag in de Kamer wordt gevoerd en het
maatschappelijke debat. Daarin is in veel bredere zin dan in de Kamer wordt
besproken de vraag naar de wenselijkheid van de toetreding van Turkije tot
de Europese Unie aan de orde: is voldaan aan alle criteria? Dat heeft te maken
met onze eigen wijze van besluitvorming en met de transparante besluitvorming,
waarover wij uitvoerig van gedachten hebben gewisseld. Op Turkije zullen wij
terugkomen in een afzonderlijk algemeen overleg. Dat is de plaats om verder
kritische noten te kraken over de wijze van besluitvorming hierover.De heer Van Baalen (VVD):Voorzitter. Over Turkije is duidelijkheid gewenst, niet alleen van de
regering, maar ook van de Kamer. Onder de voorwaarden die de Commissie heeft
geformuleerd, is het geen "moetje" en is het niet een opgedrongen kindje,
maar is Turkije welkom als lid van de Europese Unie. Misschien is het mogelijk
dat de regering voor het algemeen overleg eind november over de voortgangsrapportage
van de Commissie de Kamer een brief stuurt over Diyanet en aangeeft hoe de
werkzaamheden daarvan zich verhouden tot de politieke Kopenhagen-criteria
en met het acquis. Ik ben van mening dat wij dat nu niet verder hoeven te
behandelen.Tevens dank ik de regering voor het schriftelijk antwoord op mijn schriftelijke
vragen inzake artikel 305 van het nieuwe Turkse wetboek van strafrecht. Ook
daarop kunnen wij eventueel in het algemeen overleg terugkomen.In verband met de duidelijkheid over Turkije dienen mijn collega Timmermans
en ik een motie in. Ik wil duidelijk maken dat de opdracht om zich te hervormen
aan de Europese Unie is gericht en in dit geval niet aan Turkije. Wij moeten
ons hervormen. Dat staat het Turkse lidmaatschap op termijn niet in de weg.
Wij moeten ervoor zorgen dat Turkije in een functionerende Unie binnenkomt.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de toetreding van het seculiere Turkije tot de Europese
Unie op termijn, mits onder strikte toepassing van de zogenaamde Kopenhagen-criteria
gerealiseerd, zowel aan de Unie als aan Turkije aanmerkelijke politieke en
economische voordelen kan bieden;overwegende dat het openen van de toetredingsonderhandelingen met Turkije
een gunstige invloed moet hebben op de ontwikkeling van de rechtsstaat en
de mensenrechtensituatie in Turkije;van oordeel dat het onderhandelingsproces onverwijld moet worden opgeschort
indien Turkije stelselmatig de gemaakte beloften en afspraken op het gebied
van de mensenrechten niet nakomt;overwegende dat de positie van kandidaat-EU-lid Turkije met betrekking
tot geografie, bevolkingsomvang, migratie, historische, culturele, sociale
en economische ontwikkeling en de naleving van de rechten van de mens en de
rechten van minderheden een bijzondere is;onderkennende dat de toetreding van Turkije tot de EU daarom aanvullende
zekerheid vraagt ten aanzien van het vrij verkeer van personen teneinde mogelijke
ernstige verstoringen van de arbeidsmarkt te voorkomen;onderkennende dat de Europese Unie het gemeenschappelijk landbouwbeleid,
het structuurbeleid en de financiën van de Unie drastisch dient te hervormen
om Turkse toetreding mogelijk te maken;Van Baalenspreekt de mening uit dat een positief besluit over de aanvang van de
toetredingsonderhandelingen slechts denkbaar is indien de aanbevelingen van
de Commissie ter zake expliciet in december door de Europese Raad worden overgenomen,
met andere woorden dat: 1. de onderhandelingen onverwijld worden
opgeschort indien Turkije de afspraken op het gebied van de mensenrechten
niet nakomt;2. vrij verkeer van personen bij toetreding
geen automatisme is, maar een separaat en unaniem besluit vergt over dat vrije
verkeer en de toe te passen overgangstermijnen, waarbij een permanente vrijwaringsclausule
niet wordt uitgesloten;3. de Unie bij de mogelijke toetreding van
Turkije haar landbouw- en structuurbeleid en financiën drastisch moet
hebben hervormd om Turkije te kunnen opnemen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baalen en Timmermans. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13(29803).Mevrouw Van der Laan (D66):Ik vraag mij af wat er in die motie staat wat niet al lang regeringsbeleid
is.De heer Van Baalen (VVD):Ik heb aangegeven dat de heer Timmermans en ondergetekende eraan hechten
dat ook de Kamer zich duidelijk uitspreekt. Ik wil expliciteren wat regering
en Kamer vinden. In dit geval is dat belangrijk, niet alleen voor onszelf,
maar ook voor onze opvolgers.De heer Maaten:Voorzitter. Ik was verheugd over wat de minister van Buitenlandse Zaken
heeft gezegd over de grenzen van Europa. Hij zei eigenlijk: met de uitbreiding
waarmee wij nu bezig zijn, Turkije, Roemenië, Bulgarije en misschien
de Balkan, hebben wij het wel zo'n beetje gehad. Naar mijn mening heeft hij
daar gelijk in. Over een paar decennia kun je misschien nog denken aan Oekraïne
en Wit-Rusland, maar dat is het dan wel zo'n beetje. Dat roept de vraag op
wat je moet doen met dat nabuurschap. Ik maak mij daar zorgen over. Niet over
het antwoord van de minister, want ik meen dat hij volkomen gelijk heeft,
maar ik zou willen dat iedereen in Europa zo verstandig is als hij. Het salami-effect
dreigt toch steeds weer op te treden. Wij moeten naar een fundamenteler systematiek
van omgang met die landen. Laat ze bijvoorbeeld wel deelnemen aan de economische
ruimte, de interne markt, maar niet aan andere aspecten. Dat zou een weg voorwaarts
kunnen zijn.Dan de aanwezigheid van europarlementariërs in deze zaal. Mijn voorganger
Jan-Kees Wiebenga heeft wel eens gezegd dat wij een soort eunuch in een harem
zijn. Ik huldig het traditionele VVD-standpunt dat europarlementariërs
hier eigenlijk helemaal niet zouden moeten zijn. Wij hebben tenslotte geen
controlerende taak ten opzichte van de regering, maar ten opzichte van de
Europese Commissie. Als wij er dan toch zijn, laten wij er dan ook een echt
debat van maken.Wij gaan nu weer voor een jaar terug naar Straatsburg en Brussel. Volgende
week stemmen wij over de Commissie. De heer Meijer en mevrouw Buitenweg hebben
gezegd dat er ineens weer meer problemen zijn dan alleen met de heer Buttiglione.
Mevrouw Kroes zou een probleem zijn. Dat slaat mij met verbijstering. Er zijn
hoorzittingen geweest. Mevrouw Kroes heeft daarin steun gekregen. Het is geen
issue; zij is daar doorheen gekomen. Door daar nu weer over te beginnen, worden
zaken teruggehaald waar de heer Meijer en mevrouw Buitenweg in het Europees
Parlement geen meerderheid voor hebben gekregen. Je kunt wel met een motie
gaan zwaaien die nooit in stemming is gekomen en waarover zelfs niet is gedebatteerd,
maar dat vind ik niet sterk. Ik ben er bepaald niet van overtuigd dat die
motie een meerderheid zou hebben gekregen en ik ben er redelijk zeker van
dat de commissie van Barroso die meerderheid volgende week wel zal krijgen.
En dat is maar goed ook, want dan kan zij aan de slag met de hervorming van
de economie van Europa, hetgeen hard nodig is.Minister Bot:Wij hebben een barrage aan moties gekregen, deels voorgelezen op mitrailleurvuurtempo.
Ik zou graag een korte schorsing krijgen.De voorzitter:Dat lijkt mij een redelijk verzoek.Er is gesproken over de procedure van dit debat. De Nederlandse delegatieleiders
in het Europees Parlement hebben het Presidium een brief gestuurd. Het was
te kort dag om daarover in het Presidium tot besluitvorming te komen, maar
er zal zeker tijdig een besluit worden genomen.De vergadering wordt van 18.22 uur tot 18.38 uur geschorst.Minister Bot:Voorzitter. De heer Timmermans heeft samen met de heer Van Baalen een
motie ingediend, die ik eigenlijk meer als een boodschappenlijst beschouw.
Ik kan wel toezeggen dat de Nederlandse regering zich terzake zal inzetten.
Ik heb ook goede nota genomen van de mening die in de motie wordt uitgesproken
inzake een positief besluit.De heer Van den Berg heeft gezegd dat bevorderd moet worden dat er tussen
de ministeries samengewerkt wordt zodat het regionaal beleid beter tot uitdrukking
kan komen. Ik ben dat graag met hem eens. Ik heb mij er vroeger ook altijd
voor ingezet. Ik zal dit punt dan ook gaarne onder de aandacht brengen van
anderen. Ook ik ben van mening dat het mogelijk moet zijn dat scholen, brandweren,
waterleidingbedrijven etc. samenwerken. Het is een van de essentiële
onderdelen van de grotere Europese samenwerking dat wij dergelijke nieuwe
verbanden scheppen.Ik heb goede nota genomen van de opmerkingen van de heer Van Dijk. Ik
zeg hem nogmaals toe dat ik mij zal inspannen om ervoor te zorgen dat de punten
waarvoor hij aandacht vroeg, zullen worden gerealiseerd.De heer Eurlings heeft gesproken over het belang van terrorismebestrijding
en de absolute noodzaak dat wij komen tot een uitwisseling van informatie
en databestanden. Ik ondersteun dat van harte en ik zal er ook alles aan doen,
ook in de verdere beraadslagingen, met name tijdens de Top in december waar
het desbetreffende rapport aan de orde komt. Het zal ook onderwerp van gesprek
zijn met de heer De Vries. Voor Nederland is een van de kernpunten het op
elkaar laten aansluiten van databestanden en de informatie-uitwisseling. Ook
is daarbij uiteraard van belang de financiering.De heer Rouvoet heeft gezegd dat wij tot nu toe niet echt zijn toegekomen
aan de eigen positie van Nederland. In feite ligt die eigen positie besloten
in de Staat van de Unie en in alle begrotingsbescheiden die wij hebben overgelegd.
Daarin is voortdurend de positie van Neder land aan de orde.
Ten aanzien van zijn motie ben ik bereid om uiterlijk 1 februari een
notitie voor te leggen. Overigens is in de Staat van Unie gedurende 16 of
17 pagina's lang al uitvoerig op dit thema ingegaan.Verder heeft de heer Rouvoet gesproken over de kerntaken van Europa. Ik
wijs hem erop dat die kerntaken in de grondwet zijn verankerd. Daarin staat
welke ambities de EU heeft en waar zij wil uitkomen en op welke manier. Ik
vind het dus een beetje moeilijk om nu over kerntaken te gaan praten alsof
Europa ook een aantal bijwagens heeft.De heer Blokland heeft gevraagd of Turkije nog wel een rechtsstaat is.
Dat is iets waar wij op toezien en wat ook in de Kopenhagen-criteria is vastgelegd.
De zaak-Kesbir ligt nog onder de rechter, dus daar wil ik mij nu niet over
uitlaten.Ik heb eerder al gezegd dat er bepaalde agentschappen zijn die niet goed
functioneren en dat wij er voortdurend op moeten toezien dat dit alsnog wel
het geval zal zijn. Ik ga er evenwel niet van uit dat een en ander gevolgen
zal hebben voor de begroting.De heer Duyvendak en mevrouw Buitenweg zijn teruggekomen op de rol van
de voorzitter bij de benoeming van de Commissie. In mijn introductie heb ik
zeer helder aangegeven dat de minister-president gedurende het gehele proces
nauw contact heeft gehouden met beoogd voorzitter Barroso, op wie de verantwoordelijkheid
rustte om een voor het Europees Parlement aanvaardbaar voorstel te doen. Ik
heb ook gezegd dat de Raad akkoord is en dat wij wachten op de hoorzittingen.
Er is voldoende rekening gehouden met het institutionele spel en de verdeling
van verantwoordelijkheden. Ik vind niet dat wij op de stoel van het Europees
Parlement moeten gaan zitten.Ik ontraad aanneming van de motie van mevrouw Van der Laan en de heer
Herben over het houden van een referendum over iedere nieuwe kandidaat-lidstaat.
Wij moeten geen extra criteria introduceren. Een dergelijk referendum is niet
het geëigende instrument om daarover te oordelen. Dat moeten de nationale
parlementen doen op basis van de Kopenhagen-criteria.Ik moet ook aanneming van de motie van mevrouw Van der Laan over Cyprus
ontraden. Wij moeten niet op de stoel van Cyprus gaan zitten. Daarnaast wijs
ik erop dat de noodremprocedure duidelijk is voorbehouden aan de politieke
Kopenhagen-criteria. Daarbij moeten niet allerlei andere zaken betrokken worden.In de motie van mevrouw Van der Laan en de heer Duyvendak over het waarnemingscentrum
in Wenen wordt de regering verzocht om ervoor te zorgen dat er een effectief
mechanisme komt. Daar kan ik niet voor zorgen, want dat is een zaak van de
25 lidstaten gezamenlijk. Ik wil mij er wel voor inspannen. Deze zaak heeft
onze aandacht. Zoals de motie echter thans is geformuleerd, moet ik aanneming
ervan ontraden, want dit ligt niet in mijn macht. Objectief kan ik dat niet.In de gewijzigde motie van de heer Herben wordt gevraagd om een debat
alvorens een internationaal bindende uitspraak te doen over het Nederlandse
standpunt inzake de toetredingsonderhandelingen met Turkije. Ik begrijp dit
niet en ik moet aanneming van deze motie dan ook ontraden. Vandaag hebben
wij hierover gesproken en op de 24ste zal er opnieuw over gesproken worden.
Er is trouwens al een hele serie debatten geweest, waarin dit punt aan de
orde is geweest. Een dergelijke motie vind ik niet juist. Wij spreken gezamenlijk
over Turkije. Wij hebben een- en andermaal gezegd dat wij goed naar de Kamer
luisteren, zoals wij ook vandaag gedaan hebben. Ik verwijs naar de motie-Timmermans/Van
Baalen en naar de inbreng van het CDA op dat punt. Ik heb het gevoel dat de
Tweede Kamer zich hier heel uitvoerig over heeft uitgesproken en op de 24ste
zal er nog een nader debat over volgen. Ik vind deze motie overbodig.De heer Meijer heeft een vraag over mevrouw Kroes gesteld. Dat is echter
een zaak voor de nieuwe Commissie en met name voor de nieuwe voorzitter ervan.
Ik heb geen commentaar op wat haar te doen staat in de toekomst.De heer Van der Staaij heeft een motie ingediend. Hij vraagt de regering
om zich in te spannen dat de G5 in principe wordt opengesteld. Ik beschouw
dat als ondersteuning van het beleid.De motie van de leden Van der Staaij en Herben op stuk nr. 12 vraagt om
een concrete en herkenbare uitwerking van de mogelijkheden op terreinen waar
dat zinvol zou kunnen zijn voor terugtreding van Europa ten gunste van de
nationale staat. Ik vind die motie overbodig, omdat wij hierover in de Staat
van de Unie opmerkingen hebben gemaakt. Het is bovendien heel moeilijk om
daaraan in abstracto invulling te geven. De staatssecretaris heeft gezegd
dat het landbouw- en structuurfondsenbeleid goed op de schop genomen en teruggebracht
moet worden. Ik vind ook dat wij naar de toekomst moeten kijken. Daarom is
de subsidiariteitstoets belangrijk. Wij moeten bij alle nieuwe wetgeving nagaan
of die via de nationale staat of via Europa geregeld moet worden. Op het ogenblik
vindt een onderzoek naar bestaande regelgeving plaats. Dat moet ook nauwkeurig
gebeuren.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. De heer Duyvendak wees erop dat GroenLinks wel degelijk kritisch
is over het Lissabon-proces. Volgens hem moeten wij ons niet te veel aan de
Verenigde Staten spiegelen. Wij spiegelen ons overigens eerder aan India en
China. Hij bedoelt echter het sociale model. Dat is juist onderdeel van het
Lissabon-proces.De heer Herben zegt dat niet vergeten moet worden dat zijn fractie achter
de Lissabon-benadering staat. Wel heeft die problemen met de uitbreiding en
de gevolgen daarvan. Ik begrijp zijn punt. De uitbreiding biedt echter ook
voordelen. Wij vormen de grootste interne markt van de wereld. De nieuwe landen
geven soms ook het goede voorbeeld bij hervorming en groei.De heren Van den Berg en Meijer spreken opnieuw hun zorg uit over de snelle
liberalisering van diensten. Zij spreken ook van het belang van de sociale
dialoog. Met dat laatste ben ik het zeer eens. Ik kan op het eerste punt de
zorg enigszins wegnemen. Het zal zo snel niet gaan, omdat er veel bezwaren
en hobbels zijn in meerdere landen. Overigens zijn de bonden in het algemeen
behoorlijk positief over Lissabon. Er is goed overleg over.De motie op stuk nr. 4 van mevrouw Van der Laan c.s. gaat over Lissabon,
de werkgroep-Kok en het standpunt van de Nederlandse regering. De motie vraagt
om een analyse te maken van de mogelijkhe den om met behulp
van financiële incentives lidstaten te stimuleren om doelstellingen te
halen. De motie is volstrekt overbodig. Het is standaardprocedure dat wij
de Kamer goed informeren over wat er plaatsvindt ter voorbereiding van de
voorjaarstop. Die standaardprocedure wordt elk jaar doorlopen. Wij zullen
het punt van de incentives en het belang van het stimuleren van nationale
overheden aan de Kamer voorleggen. Mevrouw Van der Laan krijgt dus als zij
de motie intrekt, toch wat zij wenst.Mevrouw Van der Laan (D66):Dat is het tweede deel van de motie. Het eerste deel vraagt aan de regering
om zich in te zetten voor een dergelijke analyse. Ik heb nog niet gehoord
dat de regering dat ook wenselijk acht.Staatssecretaris Nicolaï:Ik bedoel te zeggen dat wij sowieso met die analyse komen. Wij komen ter
voorbereiding van de voorjaarstop naar de Kamer met een doorwrocht stuk. Dan
behandelen wij pas het rapport-Kok. Wij hebben wat belangrijke schoten voor
de boeg gezien. De discussie in Europa vindt echter plaats tijdens de voorjaarstop.
Die bereiden wij voor via een vaste procedure waarbij de Kamer meer dan eenmaal
de gelegenheid krijgt om haar oordeel te geven. Wij zullen dit punt, een van
de interessante suggesties, heel precies analyseren en aan de Kamer voorleggen.Mevrouw Van der Laan (D66):In dat geval zal ik met de medeondertekenaars overleggen of het niet mogelijk
is om de motie in te trekken.Staatssecretaris Nicolaï:Nu word ik misschien wat overmoedig, maar de volgende motie van mevrouw
Van der Laan, die op nr. 8, is eveneens overbodig, want volgens mij heb ik
het daarin gevraagde vrijwel letterlijk toegezegd. In de laatste twee maanden
van ons voorzitterschap zullen wij ons inzetten om te bevorderen dat er zo
snel mogelijk overeenstemming wordt bereikt over een statuut voor leden van
het Europees Parlement. Wij zullen dat zelfs doen in overleg met het Europees
Parlement en voor alle zekerheid ook met het volgende voorzitterschap!Mevrouw Van der Laan (D66):Voorzitter. Eerst zal de Raad het Europees Parlement formeel moeten laten
weten waarom zijn voorstel verworpen is. Dat is nog nooit gebeurd en dat lijkt
mij toch een normale en eerste stap om verder te kunnen komen.Staatssecretaris Nicolaï:Ik begrijp die vraag wel, maar het in de motie gevraagde – proberen
het proces weer op gang te brengen en bevorderen dat er een voorstel komt –
heb ik in ieder geval bedoeld toe te zeggen. Ik doe dat bij dezen dan nog
maar een keer. Wij zullen dat doen, ook als de motie wordt ingetrokken of
aangehouden, ook als zij wordt aangenomen of verworpen!De motie van de heer Van Bommel op stuk nr. 11 gaat over de Lissabon-strategie.
Het blijft verbazend dat nu net de heer Van Bommel zich voortdurend druk maakt
over het streven om in 2010 de meest concurrerende te zijn of alleen maar
een meer concurrerende kenniseconomie, want volgens mij wil hij beide niet.
In zijn motie spreekt hij uit dat wij in 2010 vooral niet de meest concurrerende
kenniseconomie zouden moeten zijn. Ik ontraad de motie, omdat ik denk dat
dit het verkeerde signaal zou zijn voor het streven dat wij hopelijk allemaal
delen!De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. De staatssecretaris maakt natuurlijk een vergissing als hij
zegt dat het zo vreemd is dat juist ik op dat punt hamer, want de doelstelling
is om de meest concurrerende en dynamische economie van de wereld te worden.
Hij heeft beide genoemd: concurrerender én de meest concurrerende.
Welnu, dat onderscheid is nu juist het grote politieke verschil.Staatssecretaris Nicolaï:De heer Van Bommel suggereert in feite dat als wij niet zouden spreken
van de meest, maar van meer concurrerend zelfs de SP zich daar ineens in zou
kunnen vinden. Ik zie hem al neen schudden en ik vrees dan ook dat hij hiermee
niet op andere gedachten kan worden gebracht.De heer Van Bommel (SP):Als u nu probeert die wijziging aan te brengen...Staatssecretaris Nicolaï:...gaat u er nog eens over nadenken?De heer Van Bommel (SP):...dan zal ik dat steunen!Staatssecretaris Nicolaï:Dat is wel mooi, maar voor mij niet voldoende reden om mijn stemadvies
te wijzigen!Voorzitter. Onder anderen mevrouw In 't Veld wees in tweede termijn op
de discussie over communicatie, betrokkenheid, legitimatie en zei terecht
dat een pragmatischer benadering niet direct uitsluiting van een idealistischer
benadering betekent – daar ben ik het mee eens – en dat eigenlijk
de grootste zorg zou moeten zijn het bestrijden van het cynisme. Dat is inderdaad
de kern, niet zozeer de kritiek of euroscepsis, maar euro-apathie!Ik vond het overigens erg mooi om de partij die toch altijd veruit de
grootste voorvechter is geweest van referenda te horen pleiten voor leiderschap
en vooral niet achter de massa aan lopen!De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. Ik heb de staatssecretaris nog gevraagd of hij bereid zou
zijn om met de initiatiefnemers van het Huis van Europa een gesprek aan te
gaan, natuurlijk binnen de kaders die er zijn.Staatssecretaris Nicolaï:Excuses dat ik dat ben vergeten, maar het antwoord is: ja!De heer Van Baalen (VVD):Voorzitter. Ik heb de regering expliciet gevraagd om voor het algemeen
overleg van 24 november een brief te schrijven over Diyanet, die Turkse
staatsinstelling die zich bezighoudt met godsdienstuitoefening buiten Turkije,
hoe zich zulks verhoudt tot het aquis communautaire en de politieke criteria.
Ik krijg graag de toezegging dat die brief er ook voor 24 november aanstaande
zal zijn.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Wij zullen die brief inderdaad sturen!Mevrouw Van der Laan (D66):Voorzitter. Ik vind het toch belangrijk om even uit te leggen dat sterk
leiderschap en referenda geen tegenstelling zijn, ze verhouden zich juist
heel goed tot elkaar. D66 heeft inderdaad altijd gestaan voor een referendum
dat juist kan komen vanuit de bevolking. Maar dat wil dan niet
zeggen dat zij het aan de bevolking wil overlaten. Wij maken een keuze, verdedigen
die en leggen die aan de bevolking voor met de vraag om dat te steunen. Voor
ons is het referendum geen doel op zich, maar een middel om mensen het gevoel
te geven dat er niet over hun hoofden heen een Europa en een Nederland geconstrueerd
worden waar ze niets over te zeggen hebben. Het is dus een manier om de mensen
erbij te betrekken!Staatssecretaris Nicolaï:Ik was heel blij met de uitspraken, nu misschien ietsje minder.De voorzitter:Daarmee zijn wij aan het eind gekomen van de beraadslaging. Ik stel voor
om aanstaande dinsdag te stemmen over de ingediende moties.Daartoe wordt besloten.Sluiting 18.58 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-1242-1275.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl