Debat naar aanleiding van bedreigingen aan het adres van de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 5621-5642

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 88, pagina 5621-5642

24-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29663Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 24 juni 2004)Pagina 5684-5686
Debat naar aanleiding van bedreigingen aan het adres van de minister voor Vreemdelingenzaken en IntegratiePagina 5621-5642
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van een aantal wettelijke bepalingen op het terrein van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en enige aanverwante terreinen, teneinde enkele wetstechnische gebreken te herstellen alsmede andere wijzigingen van ondergeschikte aard aan te brengen (reparatie BZK-wetgeving 2003) (29008)Pagina 5621-5621
Behandeling van de brief van het Presidium over de instelling van een Raad van economische adviseurs voor het parlement (29654, nr. 1)Pagina 5621-5621
Behandeling van het wetsvoorstel Wet bestuurlijke boete arbeid vreemdelingen (29523)Pagina 5648-5651
Regeling van werkzaamheden (donderdag 24 juni 2004)Pagina 5642-5644
Presentie en opening (donderdag 24 juni 2004)Pagina 5621-5621
inkomstenbelasting (uitbreiding van de niet-aftrekbaarheid van kosten en lasten die verband houden met omkoping) (28873)Pagina 5651-5654
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Werkloosheidswet en de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen in verband met de vervanging van fictief arbeidsverleden door feitelijk arbeidsverleden en de beperking van het verzorgingsforfait (29249)Pagina 5654-5665
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met de strafbaarstelling van beledigende uitlatingen en het aanzetten tot haat, discriminatie of gewelddadig optreden wegens een lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (strafbaarstelling discriminatie wegens een handicap) (28221)Pagina 5644-5648
Behandeling van: - het wetsvoorstel Regels betreffende de financiering van de sociale verzekeringen (Wet financiering sociale verzekeringen) (29529); - het wetsvoorstel Invoering van de Wet financiering sociale verzekeringen (Invoeringswet Wet financiering sociale verzekeringen) (29531)Pagina 5665-5684

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 119 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat naar aanleiding van bedreigingen aan het adres van de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie.De voorzitter:Mevrouw Halsema heeft mij gemeld dat zij vanwege problemen met het openbaar
vervoer helaas niet op tijd kan zijn. Ik stel voor om, wanneer zij er nog
niet is als zij aan de beurt is op de sprekerslijst, haar over te slaan en
haar in te voegen op de lijst, zodra zij er is.Aldus wordt besloten.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Sinds de fractie van de lijst Pim Fortuyn vorige week krachtig
aan de bel heeft getrokken inzake het geblunder van het openbaar ministerie
en de rechter-commissaris, zijn de ontwikkelingen in een stroomversnelling
geraakt. Het OM heeft hoger beroep aangetekend tegen de vrijlating en de twee
activisten hebben eieren voor hun geld gekozen en zich gemeld. Daarmee is
de kous echter niet af. Het blijft voor mijn fractie onvoorstelbaar dat het
OM en de rechter-commissaris – maar daar gaan wij niet over –
blijkbaar niets heeft geleerd van de demonisering van Pim Fortuyn, die begon
met een zogenaamd onschuldig taartincident en eindigde met moord. Het monddood
proberen te maken van politici legt de bijl aan de wortel van de democratie
en het keren van geweld en anarchie is de kerntaak van de overheid, die hierin
tekortschiet.Mijnheer de voorzitter. Het gooien met taarten of ketchup – dat
de kleur van bloed heeft – is geen ludiek gebeuren, zoals de falende
AIVD in 2002 nog meende. Het beoogt iemand als verachtelijk en minderwaardig
neer te zetten en zo de geesten rijp te maken voor hardere acties. Het patroon
is herkenbaar. Betrokkenen beroepen zich op hun zwijgrecht, worden vrijgelaten,
worden ingeschreven als NN, onbekend en krijgen bijval van sympathisanten.
Wij worden verondersteld te geloven dat er helemaal geen banden zijn tussen
ketchupspuiters, mensen die doodsbedreigingen uiten, bakkersbrigades etc.Justitie heeft een kans laten lopen, maar krijgt nu een tweede kans om
de eventuele verbanden te ontrafelen en deze criminele organisaties een slag
toe te brengen. Het vaststellen van de identiteit kan nu niet moeilijk zijn.
Immers, de betrokkenen waren volgens de politie bekende veelplegers, die echter
steeds weer in de anonimiteit verdwijnen. In de archieven van de AIVD is ongetwijfeld
voldoende informatie te vinden. Ik ben blij dat de minister van Binnenlandse
Zaken ons deze week vertelde dat hij zijn diensten ruimhartig medewerking
laat verlenen aan de opsporing.Mijnheer de voorzitter. De minister van Justitie waste vorige week zijn
handen in onschuld door te stellen dat hij nu eenmaal niet verantwoordelijk
is voor een beslissing van een onafhankelijke rechter. Ook de brief die wij
gisteravond laat ontvingen, ademt die sfeer. Maar zo gemakkelijk komt hij
daarmee niet weg. Hij is verantwoordelijk voor het openbaar ministerie, dat
in ieder geval een onvolledig dossier, zonder personalia, heeft voorgelegd
aan de rechter-commissaris. Het Wetboek van Strafvordering staat inverzekeringstelling
toe in het belang van het onderzoek, te weten het herleiden van een strafbaar
feit tot een herkenbare dader. De twee taartgooiers waren veroordeeld wegens
openlijke geweldpleging en daar staat een maximumstraf van vier jaar op. Dat
rechtvaardigt inverzekeringstelling en zelfs voorlopige hechtenis gedurende
maximaal tien dagen, zoals de politierechter gisteren terecht oordeelde.Ik heb de volgende vragen aan minister Donner. Waarom heeft het OM het
onderzoek naar de identiteit niet afgerond, alvorens de voorgeleiding plaatsvond?
Heeft hij, indachtig de lessen van 2002, een aanwijzing gegeven aan het OM
hoe om te gaan met aanvallen op politici? Zo nee, waarom niet? Is hij van
plan om dat alsnog te doen?In de brief die wij gisteravond ontvingen, zegt de minister droogweg dat
hij dat niet van plan is en niet nodig vindt, maar hij geeft geen argumenten.
Ik geef hem een tweede kans, zoals Dick Advocaat ook een tweede kans heeft
gekregen. Ik hoop dat hij deze gaat benutten, want dit is voor ons een cruciaal
punt. Het kan niet zo zijn dat een ketchupgooier wordt beschouwd als iemand
die boos is geworden in een voetbalkantine en plotseling iemand in zijn omgeving
besmeurt. Als hij niet inziet dat er een koppeling is tussen het misdrijf
en de persoon, in dit geval politici, en niet bereid is om dat nadrukkelijk
onder de aandacht te brengen van het openbaar ministerie en doortastend op
te treden, hebben wij een groot probleem.Minister Remkes achtte de actie ontoelaatbaar. Deelt minister Donner die
mening? De minister van Binnenlandse Zaken deelde deze week mee dat de AIVD
samenwerkt met politie en OM. De AIVD heeft de Kamer beloofd in 2004 een notitie
over het dierenactivisme te sturen. Zijn de ministers Donner en Remkes bereid
om verder te gaan met dit onderzoek, ook andere extreem-linkse en anarchistische
organisaties te volgen en de Kamer te melden welke banden er bestaan tussen
deze al dan niet gesubsidieerde organisaties en de opgepakte activisten?De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik wil iets scherper krijgen wat nu precies de kritiek van de heer Herben
is. Door het openbaar ministerie is een vordering tot inbewaringstelling gedaan.
Wat is daar de kritiek op? Dat is toch wat men moet doen?De heer Herben (LPF):Dat is ook goed, maar het is een onvolledig dossier geweest. Men had meer
tijd kunnen nemen om de identiteit van de daders vast te stellen. De minister
schrijft zelf ook dat men zelfs de beslissing van de rechter-commissaris terzijde
had kunnen leggen en langer had kunnen doorgaan met de inverzekeringstelling.
Dat hoeft voor mij ook niet. Ze hadden, alvorens voor te geleiden aan de rechter-commissaris,
uitputtender onderzoek kunnen verrichten. De keten is zo sterk als de zwakste
schakel. Het lijkt mij heel vervelend voor een politieambtenaar of voor mensen
van de KLPD of de DKDB, die hun werk uitstekend hebben gedaan. Zij dragen
iemand over en zeggen tegen het OM dat zij deze mensen kennen, dat hun vingerafdrukken
in het systeem zitten, en dat het veelplegers zijn die zij NN noemen. Het
is net zoiets als de oninbare belastingregimes die worden gedoogd. Nee, dit
gaan wij niet gedogen, ook dit soort mensen moeten worden aangepakt. Je moet
de tijd ervoor nemen om de identiteit vast te stellen, dan kan de rechter-commissaris
op grond van een compleet dossier oordelen.De heer Van Haersma Buma (CDA):Nog een laatste vraag. Ik zag net bij het NOS-journaal dat u vanochtend
hebt gezegd dat deze minister een groot probleem zou hebben, of woorden van
soortgelijke strekking, als hij geen afstand nam van de uitspraak van de rechter-commissaris,
maar wij gaan niet over de rechter-commissaris.De heer Herben (LPF):Daar gaan wij zeker niet over. Ik heb net uitgelegd dat het kernpunt van
het verhaal is dat uit de brief blijkt dat de minister geen aanwijzing heeft
gegeven na 2002. Hij is van plan om dat niet te doen. Dat vind ik onverteerbaar.
Een aanwijzing geven aan het openbaar ministerie is zijn taak. Iemand in dit
land moet verantwoordelijk zijn voor het functioneren van het openbaar ministerie.
Wij hebben het afgelopen halfjaar een aaneenschakeling gezien van
falen van het openbaar ministerie. Dat gaat van de zaak-Plooij tot de zaak-Eric
O. tot de ketchupspuiters. Ik vind het heel mooi als een minister achter zijn
ambtenaren gaat staan, maar uiteindelijk moet er iemand op worden afgerekend.
Of je stuurt het openbaar ministerie aan of je trekt zelf de conclusie. Ik
wil graag de argumentatie uit de mond van de minister horen, want ik geef
hem de gelegenheid om zich uitputtend te verdedigen.Mevrouw Griffith (VVD):Ik heb twee vragen aan de heer Herben. Vindt hij de wetgeving die wij
nu hebben, afdoende om anonieme verdachten op te sporen en te vervolgen? De
minister zegt in zijn brief dat de in de media geuite suggestie dat de rechter-commissaris
niet op de hoogte zou zijn van de antecedenten, onjuist is. De heer Herben
zegt dat het openbaar ministerie een onvolledig dossier zou hebben voorgelegd
aan de rechter-commissaris. De minister gaat in zijn brief op pagina 3 daarop
in. U schetst een ander beeld. Kunt u daarop ingaan?De heer Herben (LPF):Bij antecedenten gaat het om wat de politie weet. Dat betreft de vingerafdrukken
en eventueel de foto's. De politie wist niet de personalia van de betrokkenen.
Zij waren anoniem; zij waren niet geïdentificeerd. Dan heeft in mijn
ogen de rechters-commissarissen een onvolledig dossier. Gezien het feit dat
deze mensen niet incidenteel maar structureel dit soort acties voeren, is
het heel wel mogelijk, als de politie de tijd krijgt, om al dan niet met hulp
van de AIVD binnen enkele dagen in kaart te brengen dat hier meer aan de hand
is dan iemand die verkeerd heeft gewinkeld bij de supermarkt en daar ketchup
heeft meegenomen.Mevrouw Griffith (VVD):Dus u vindt dat het dossier van mensen van wie de identiteit niet bekend
is, nooit mag worden voorgelegd aan de rechter omdat het dossier daarmee onvolledig
is?De heer Herben (LPF):"Nooit" natuurlijk niet. Je doet een uiterste poging om een dossier compleet
te krijgen. Als de politie in de tien dagen die er nu voor staan, er niet
in slaagt om ondanks de hulp van de AIVD de verbanden te leggen of tot verdere
bewijzen te komen, is het oordeel aan de rechter. Ik ga niet op de stoel van
de rechter zitten. Er moet een zo compleet mogelijk dossier worden gepresenteerd.U vroeg hoe wij denken over de identificatie van de verdachten. Wij hebben
natuurlijk een probleem in dit land. Denk aan de identificatieplicht die wordt
ingevoerd. Uw eigen fractie, uzelf, heeft eigenlijk geweigerd sancties te
verbinden aan het feit dat mensen weigeren zich te identificeren. De sanctie
is een boete, maar die wordt betaald en men gaat lachend heen. Wij moeten
een eind maken aan de mogelijkheid dat men in dit land een loopje neemt met
de wet. Daar gaat het om. Wij hebben een gehaaide minister van Justitie.De voorzitter:Nee, nee. U hebt de vraag beantwoord. U moet niet een heel nieuw betoog
naar aanleiding van de interruptie beginnen.De heer Dittrich (D66):De heer Herben pleit voor meer aanwijzingen door de minister van Justitie,
die hij gehaaid vindt, aan het openbaar ministerie.De heer Herben (LPF):Dat was overigens een compliment.De heer Dittrich (D66):O, was dat een compliment? Bent u niet enorm bang dat er een soort van
politieke justitie zal ontstaan, als een minister van Justitie zich met individuele
zaken bemoeit en aanwijzingen geeft wanneer vervolgd moet worden en welke
beslissing moet worden genomen? Dan glijden wij toch af naar een situatie
die wij niet willen?De heer Herben (LPF):Gelukkig sta ik achter een katheder, maar mijn broek zakt af. Ik vind
dit echt een opmerking die niet kan. In de Verenigde Staten kiest de kiezer,
het volk, een openbaar aanklager. U ontneemt niet alleen ons, maar in feite
ook de kiezers het recht om zich te uiten over wat wel of niet kan in een
samenleving. Wij hebben hier een klimaat van bedreigingen gehad in 2002. Wij
zeggen kamerbreed dat het niet kan dat politici bedreigd worden. Het kan ook
niet dat andere vooraanstaande mensen worden bedreigd, ook een voetbalcoach
niet. Dat kan niet. Dan verwacht je dat de minister van Justitie die een aanwijzingsbevoegdheid
heeft naar het OM – een OM dat niet alleen het laatste halfjaar, maar
al acht jaar de verkeerde prioriteiten stelt – in samenspraak met de
Tweede Kamer de prioriteiten stelt en daarover een aanwijzing geeft. Hij mag
die aanwijzing geven. Daar zijn wij voor. Als wij hier in meerderheid vinden
dat de minister van Justitie die aanwijzing niet behoeft te geven aan het
openbaar ministerie, oordeelt u kennelijk anders dan wij over de ernst van
het feit dat een minister wordt besmeurd, belasterd en vernederd.De heer Dittrich (D66):U suggereert nu van alles, maar daarop kom ik terug in mijn eigen termijn.
Ik hoor u echter over een onderdeel weinig. Als u vindt dat een minister van
Justitie meer aanwijzingen zou moeten geven aan het opsporings- en vervolgingsapparaat,
vindt u dan niet dat de politiek veel te dicht wordt gezet op het openbaar
ministerie dat een zekere distantie van de politiek zou moeten hebben? Dit
is een heel serieuze vraag en ik vind dat u die ook serieus moet beantwoorden.De heer Herben (LPF):Het gaat niet om individuele zaken en wij gaan niet op de stoel van de
rechter zitten. Als echter in dit land wordt geconstateerd dat wij te maken
hebben met geweldsmisdrijven en met inbraken die wij ernstig vinden, hebben
wij het recht daarover te discussiëren. Wij discussiëren erover
bij de begroting. Dan mag je de vraag stellen of het wel zo verstandig is
om alle mankracht in te zetten op het pakken van verkeersovertreders en of
het niet beter is om boeven te gaan vangen. Over het aangeven van die prioriteiten
mogen wij ons wel degelijk uitspreken. U kunt wel zuchten, maar wij hebben
een minister van Justitie om de vinger op de wonden te leggen. Het kan niet
zo zijn dat mensen die aanvallen op politici doen, de dans ontspringen. Je
hoort de advocaten nu al zeggen dat er maar € 500 op staat. Nee,
het is openlijke geweldpleging en daar had vier jaar op kunnen staan. Er moet
een krachtig signaal worden gegeven, anders verval je van kwaad tot erger.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Wat bedoelt u nu precies met die aanwijzingen? Aanwijzingen zijn een bepaald
soort regels. De minister kan daarin aangeven dat hij graag
wil dat het openbaar ministerie in dit soort zaken zus of zo handelt. Ik kan
niet goed bedenken wat u in die aanwijzingen wilt opnemen. Wat moet daar dan
in staan?De heer Herben (LPF):Laat ik nou niet de tekst van zo'n aanwijzing bedenken, want dan krijg
ik nog meer problemen met mijn gewaardeerde collega Dittrich. Het lijkt mij
iets voor de minister van Justitie zelf om in het wekelijks overleg dat hij
voert met de procureurs-generaal de ernst van deze situatie naar voren te
brengen. Het is aan het college dat verder te geleiden naar de hoofdofficieren.
Als je naar de afgelopen jaren kijkt, krijgen dergelijke voorvallen bijna
een epidemisch karakter. Er zijn meer ministers en mensen getaart, onder wie
minister Zalm. Er zijn meer mensen bedreigd, ook van de PvdA en van GroenLinks.
Wij moeten het tij echt keren!Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Dat is geen antwoord. Die aanwijzingen zijn bijzondere instructies aan
het openbaar ministerie. Het lijkt mij kristalhelder dat het openbaar ministerie
buitengewoon alert en voortvarend op dit soort incidenten moet reageren. Daarvoor
heb je geen aanwijzing nodig. Aanwijzingen zouden kunnen inhouden dat je het
op een bepaalde manier moet doen, maar dat hoor ik u niet zeggen. Ik zoek
naar wat u precies bedoelt. Ik veronderstel dat u gewoon bedoelt dat het OM
heel alert en voortvarend op deze acties moet reageren. Als u dat bedoelt,
zijn wij het eens, maar daar zijn geen aanwijzingen voor nodig.De heer Herben (LPF):Daarover zijn wij het volledig eens. Dat is precies het punt waar het
om gaat. Ik wil de misvatting wegnemen die zou kunnen bestaan bij het openbaar
ministerie – ik ben een mild mens – en bij een rechter-commissaris
dat het maar een onschuldig incident is waar letterlijk en figuurlijk geen
bloed bij vloeide. Men moet doordrongen zijn van de ernst van de situatie.
Een krachtig gesprek met het college van procureurs-generaal moet afdoende
zijn en dat signaal mis ik bij deze minister.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Okay, wij zijn het eens over het belang van dit soort kwesties, maar wij
zijn het er ook over eens dat er geen aanwijzingen voor nodig zijn in de zin
van die regels.De heer Herben (LPF):U hebt als staatssecretaris op het ministerie van Justitie gewerkt. In
welke vorm de minister het wil gieten, laat ik graag aan hem over. Ik weet
dat hij die bevoegdheid heeft en hij moet kunnen worden afgerekend op het
resultaat van het openbaar ministerie.Mevrouw Griffith (VVD):Voorzitter. Ik dank beide ministers voor de brief. Eigenlijk wil ik hen
ook feliciteren met de snelle aanhouding van de verdachte die mevrouw Verdonk
telefonisch heeft bedreigd, als ik de media mag geloven. In de brief van de
minister zelf wordt daarvan geen melding gemaakt. Misschien wil de minister
zelf aangeven dat de verdachte inderdaad is aangehouden. Felicitaties zijn
daarom op hun plaats.Gisteravond laat hebben wij een brief ontvangen waarin wordt ingegaan
op feiten. Het is een duidelijke brief waarin wordt uiteengezet wat de gang
van zaken is. Mijn fractie hecht aan de leer van de trias politica ofwel de
scheiding der machten: wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht. In
dit geval is de beslissing of de verdachten langer in verzekering moesten
worden gehouden, voorgelegd aan de rechter-commissaris. De rechter-commissaris
heeft een beslissing genomen. Het openbaar ministerie is tegen de beslissing,
de verdachten niet langer vast te houden, in beroep gegaan. Is de beslissing
om hoger beroep in te stellen genomen na de ontstane maatschappelijke commotie?
Wil de minister daarop nader ingaan, gelet op het tijdpad? Ik verwijs naar
de dag waarop de verdachten in hechtenis zijn genomen en het tijdstip waarop
hoger beroep is ingesteld.Mijn fractie hecht eraan, geen politieke rechtspraak in Nederland te krijgen.
Ik doel met name op het verzoek van de heer Herben om aanwijzingen te geven
in een wekelijks overleg met leden van het college van PG's. Daar willen wij
absoluut niet aan. Ik wijs nog even op de scheiding der machten. Wij leven
in een democratische rechtsstaat en daaraan moeten wij vasthouden. Wij moeten
respecteren dat als een rechter een beslissing heeft genomen, die beslissing
gewaardeerd moet worden. De rechterlijke macht is onafhankelijk. Er zijn rechtswegen
die bewandeld moeten worden, waaronder hoger beroep en cassatie. Daarin zullen
wij moeten berusten, tenzij de wetgeving niet afdoende is. In dat geval kan
er altijd een aanpassing komen van wet- en regelgeving.De heer Herben (LPF):Uit deze definitie blijkt dat u het openbaar ministerie rekent tot de
rechterlijke macht, de onafhankelijke rechter. Het openbaar minister behoort
uiteraard tot de rechterlijke organisatie, maar dat is heel iets anders. In
dit land heeft de procureur-generaal helemaal geen onafhankelijke positie.
Voordat ik word verbeterd door minister Donner, voeg ik daar maar aan toe
dat de procureur-generaal bij de Hoge Raad wel onafhankelijk is, omdat hij
kan oordelen over ministers en Kamerleden. Hij is dan ook voor het leven benoemd
in een onafhankelijke positie. De procureur-generaal is dus geen onafhankelijke
rechter. De Kamer en zeker de minister heeft toch zeker het volste recht om
een procureur-generaal bij zich te roepen? Wat krijgen we nou?Mevrouw Griffith (VVD):U gooit het openbaar ministerie en de procureur-generaal ten onrechte
op één hoop met de zittende magistratuur. Ik heb overigens de
procureur-generaal nog helemaal niet genoemd. Als de rechterlijke macht, in
casu de rechter, een beslissing heeft genomen, is dat een onafhankelijk genomen
beslissing. Ik heb niet voor niets gewezen op de leer van de trias politicas,
een beginsel in de Nederlandse rechtstaat dat de VVD-fractie hoog in haar
vaandel heeft staan. U merkt op dat de procureur-generaal bij de minister
kan worden geroepen. Natuurlijk kan dat! Volgens de regeling Aanwijzingen
voor de opsporing kan het openbaar ministerie instructies geven aan de politie
over hoe en wanneer zij moet optreden. Ik probeer u alleen maar duidelijk
te maken dat er een onderscheid moet worden gemaakt tussen een uitspraak van
de rechter en het optreden van het openbaar ministerie.De heer Herben (LPF):Op het gevaar af dat ik al te oneerbiedig overkom, moet ik toch zeggen
dat mevrouw Griffith nu echt een open deur intrapt. Er is natuurlijk niemand
die dat betwist. U begint uw betoog met de uitspraak dat het niet juist is
dat de minister een aanwijzing geeft aan het openbaar ministerie. U onderbouwt
dat met een exposé over de trias politicas. Dat leerstuk heeft echter
betrekking op de onafhankelijke rechter. Tussen de rechter en het openbaar
ministerie heb ik een knip gemaakt. Ik beperk mij echt tot het feit dat wij,
de minister en de Kamer, ons bezig moeten houden met het optreden van het
openbaar ministerie en niet met het optreden van de onafhankelijke rechter.Mevrouw Griffith (VVD):Een college strafrecht zou in uw geval niet verkeerd zijn. Ik zal dat
college niet geven, maar ik raad u wel aan om in het reces zo'n college te
volgen.Voorzitter. Mijn fractie betreurt het dat het openbaar ministerie de verdachten
niet gedurende de volle termijn van inverzekeringstelling heeft vastgehouden,
ondanks de uitspraak van de rechter-commissaris. De minister van Justitie
geeft in zijn brief aan dat er een inschatting is gemaakt van de haalbaarheid,
maar politie en openbaar ministerie hadden juist in deze zaak kunnen laten
zien dat ze alles in het werk hebben gesteld om de identiteit van de verdachten
te achterhalen. De wetgeving biedt die ruimte en mijn fractie meent dat die
ruimte volledig benut had moeten worden.Kan de minister aangeven of de identiteit van de tweede verdachte inmiddels
is achterhaald?Feiten en beeldvorming zijn heel belangrijk, juist bij dit incident. Mijn
fractie vindt dat de informatie over het optreden van de politie, het openbaar
ministerie en de rechterlijke macht door de overheid nogal gebrekkig is. Ik
heb daarvoor op de website van het openbaar ministerie gekeken naar wat men
daar zegt over de gang van zaken en de beslissingen van de rechter en het
openbaar ministerie. Er is heel veel maatschappelijke onrust ontstaan en die
had door goede informatie over de gang van zaken weggenomen kunnen worden.
Kan de minister van Justitie aangeven op welke wijze de politie en het openbaar
ministerie in deze zaak publicitair hebben opgetreden?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Voorzitter. Het spreekt vanzelf dat wat minister Verdonk door twee actievoerders
is aangedaan, ten strengste afgekeurd moet worden. Er is een ernstig delict
begaan, niet alleen omdat zo'n aanval bedreigend is en de lichamelijke integriteit
aantast, maar ook omdat deze aanval op een minister was gericht.In een democratie hoort een minister beleid dat democratisch is vastgesteld,
te kunnen uitvoeren. Wie het met dat beleid niet eens is – dat geldt
soms ook voor de PvdA-fractie – dient zich van democratische middelen
te bedienen in een poging dat beleid te wijzigen. Gelukkig hebben wij die
democratische middelen in ons land en gelukkig kunnen die voluit uitgeoefend
worden.Het incident was al zeer ernstig, maar het vervolg was dat nog eens te
meer. De daders, officieel nog verdachten, hebben geweigerd hun naam en adres
te geven en waren na korte tijd weer op vrije voeten. Hoe heeft dat kunnen
gebeuren? Over deze vraag debatteren wij vandaag. Daarbij moet wel de belangrijke
beperking worden aangebracht dat het de politiek niet past, te oordelen over
een rechterlijke vonnis. Dat is dan ook niet waar het mijn fractie primair
om gaat. De PvdA-fractie heeft een aantal kritische vragen over de wijze waarop
het openbaar ministerie heeft geopereerd.De twee actievoersters zijn na het alerte optreden van de beveiligers
van minister Verdonk, waarvoor waardering, aangehouden en in verzekering gesteld.
Waarom zijn zij niet eerst vastgehouden ter identificatie? Dat had maximaal
21 uur vasthouden opgeleverd. De inverzekeringstelling kan twee maal drie
dagen duren. Het besluit daartoe is de bevoegdheid van de officier van justitie.
Wel bepaalt het EVRM dat de rechter uiterlijk na drie dagen en vijftien uur
moet toetsen of deze inverzekeringstelling rechtmatig is. Als er na inverzekeringstelling
voorlopige hechtenis nodig is, moet de OvJ dat vorderen vóór
de 21 uur – die kennelijk nu niet benut zijn – en de twee maal
drie dagen zijn gepasseerd. Meestal vinden de rechtmatigheidstoets en de vordering
van voorlopige hechtenis samen plaats.De officier van justitie heeft in deze zaak niet lang gedraald. Hij heeft
op 17 juni, dus een dag na het delict, al de vordering tot voorlopige
hechtenis die na die twee maal drie dagen volgt, gedaan bij de rechter-commissaris.
Kennelijk heeft hij op dat moment niet eens om de rechtmatigheidstoets gevraagd.
Dit maakt de snelheid van handelen nog verwonderlijker. De PvdA-fractie meent
vooralsnog dat dit geen verstandige handelswijze was van het OM. De vordering
tot bewaring, die immers door de rechter is afgewezen, had ook nog dagen later
kunnen worden ingediend. De inverzekeringstelling van twee maal drie dagen
is juist bedoeld om onderzoek te kunnen doen en op grond daarvan voorlopige
hechtenis te kunnen vorderen. Dat had niet alleen betekend dat de verdachten
langer vast zouden hebben gezeten, maar dat had ook met zich meegebracht dat
de verdachten hun vonnis op een snelrechtprocedure hadden kunnen aanhoren.
Die procedure zou immers plaatsvinden binnen de periode van bewaring.Het is zelfs nog gekker. De rechter wees de vordering tot bewaring af,
maar daarmee was toch niet automatisch de inverzekeringstelling voorbij? Die
mag toch gewoon twee maal drie dagen duren? Waarom heeft de officier van justitie
de verdachten niet gewoon weer meegenomen? Was de officier van justitie wel
aanwezig bij de behandeling door de RC? De minister geeft zelf aan dat de
inbewaringstelling had kunnen voortduren, maar dat dit niet is gebeurd. Volgens
de brief van de minister is dit niet gebeurd in het licht van de afgewezen
vordering inbewaringstelling. Dat bewijst hoe ontijdig die vordering is gedaan
en bovendien is het formeel niet correct. De titel voor inverzekeringstelling
was er en bleef er. Voor de periode daarná wilde de rechter-commissaris
geen toestemming geven, maar die periode was nog helemaal niet aangebroken.Een tweede reden waarom de verdachten niet toch zijn vastgehouden, is
dat het parket niet verwachtte dat nader onderzoek gericht op de criminele
antecedenten van de beide NN-verdachten binnen die twee maal drie dagen resultaat
zou opleveren. Hoezo niet? Was dat niet een heel merkwaardige en voorbarige gedachte? Op 18 juni werd de identiteit van één
van de twee verdachten vastgesteld door middel van vingerafdrukken, naar ik
aanneem. Daarmee is meteen duidelijk dat zij voorkwam in de politieregisters.
Ik meen dat ook de AIVD nog informatie had. Hoe komt het OM er dan bij dat
nader onderzoek niets op zou leveren? Was dat gewoon een "wild guess"? Men
had bij het OM toch moeten begrijpen dat in deze zaak geen risico mocht worden
gelopen? Het heeft er alle schijn van dat deze kwestie door het OM verleden
week niet met de noodzakelijke zorgvuldigheid en alertheid is behandeld.Dat het OM nu alsnog gelijk heeft gekregen, doet daar niet aan af. De
verdachten waren gevlogen en lieten via hun advocaat parmantig weten dat zij
niet voornemens waren op de rechtszitting te komen. Vervolgens zijn zij om
hen moverende redenen van gedachten veranderd en alsnog verschenen. Deze verdachten
spelen kat en muis met de rechtstaat en die gelegenheid had hen niet geboden
mogen en naar mij idee ook niet geboden hoeven worden. Mocht ik geen gelijk
hebben over de onjuiste strategie van het OM – wat ik niet denk –
dan komt de vraag aan de orde hoe voorkomen kan worden dat verdachten door
te zwijgen vrijuit kunnen gaan. Mijn fractie zou in dat geval wel eens willen
nagaan of het geen aanbeveling verdient om verdachten slechts na betaling
van een stevige borgsom te laten gaan.De heer Van Haersma Buma (CDA):Bij de behandeling van de Wet op de identificatieplicht heeft mijn fractie
voorgesteld om het mogelijk te maken om mensen langer vast te houden voor
het vaststellen van de identiteit en meer dwangmiddelen te gebruiken. Dit
stond los van de vraag of er een ander strafrechtelijk feit aan de orde was.
Als ik u nu hoor, begrijp ik niet waarom u daar toen tegen was.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik zei net "als". Als ik ongelijk zou hebben – wat ik niet denk –
dan zou een volgende situatie aan de orde kunnen zijn. Wat nu is gebeurd,
is echt zeer onbevredigend. Laat ik er wel bij vermelden dat ik denk dat ik
ongelijk heb. Een rechtsstaat impliceert complicaties. Wij hebben zeer veel
ingewikkelde regels. Tegelijkertijd hebben wij te maken met een samenleving
die dit ziet gebeuren en denkt: dit kan niet waar zijn. Ik vind dus ook dat
wij serieus moeten overwegen om alternatieven te zoeken mochten de regels
niet afdoende blijken te zijn.De heer Van Haersma Buma (CDA):U beantwoordt mijn vraag niet, maar dat doet u vast niet bewust. Bij de
behandeling van het wetsvoorstel inzake de identificatieplicht hebben wij
voorgesteld om de mogelijkheid te scheppen om mensen langer vast te houden
voor de identificatie. Dat moet niet alleen in dit incident, dit enkele geval,
mogelijk zijn, maar in veel meer gevallen. Er moet ruimte worden geboden voor
het vaststellen van de identiteit. Waarom hebt u dat voorstel niet gesteund?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik moet u eerlijk zeggen dat ik de argumentatie van mijn fractie tegen
dat voorstel moet nakijken. Eerlijk gezegd, heb ik die niet paraat.Mevrouw Griffith (VVD):Ondanks het feit dat verdachten natuurlijk de boete of de waarborgsom
betalen, hoeven zij hun identiteit niet vrij te geven. Wat schieten wij daarmee
op?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Het valt natuurlijk niet uit te leggen dat mensen door te zwijgen vrijuit
kunnen gaan. Dat moet in een rechtsstaat uitgesloten zijn. Waarom is de gehele
samenleving erover verontrust dat die dames zo snel op vrije voeten kwamen?
Zelfs al blijf je anoniem, opgesloten worden is onaangenaam. Al hadden ze
maar een week anoniem vastgezeten, dan hadden ze toch een week te pakken gehad.
Dat geldt ook voor een borgsom. Iemand die zijn of haar identiteit niet wil
prijsgeven, moet een forse borgsom betalen. Degene die weggaat en niet meer
verschijnt, is tenminste de borgsom kwijt. Er kan worden gekozen voor een
officiële en goede berechting, maar er hangt een prijskaartje aan de
keuze om anoniem te blijven.Mevrouw Griffith (VVD):U stelt voor om iets toe te voegen aan de huidige wetgeving die het al
mogelijk maakt om de identiteit vast te stellen. Wij kunnen er wel iets aan
toevoegen, maar ik kies ervoor om te bestuderen hoe de huidige regelgeving
beter kan worden gebruikt.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik heb ook al gezegd dat ik denk dat het niet nodig is. Ik denk dat het
openbaar minister de dames onnodig op vrije voeten heeft gesteld en dat dit
niet had hoeven gebeuren. Als ik daar gelijk in heb, dan hoeft er niets te
worden toegevoegd aan de huidige wetgeving. Ik wil het alleen gezegd hebben,
omdat ik de spanning tussen een delict dat als ernstig wordt ervaren en ik
als ernstig ervaar en het feit dat de plegers ervan eventueel dankzij ingewikkelde
regelgeving op vrije voeten blijven, zeer begrijpelijk is. Dat kan niet.De heer Dittrich (D66):Ik kan mij de discussie over borgsommen van een aantal jaren nog goed
herinneren. Ik meen dat de fractie van de Partij van de Arbeid en zelfs u
toen zei dat wij er niet aan moesten beginnen omdat er een tweedeling tussen
groepen verdachten door zou ontstaan. Degenen die een borgsom kunnen betalen,
mogen dan naar huis en de arme mensen die het niet kunnen betalen, moeten
blijven zitten.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Dat is een heel andere casus.De heer Dittrich (D66):Misschien is dat een heel andere casus, maar u stelt nu toch voor om de
mogelijkheid in te voeren om anonieme verdachten een soort borgsom te laten
betalen. Hoe beschouwt u de redenering van de fractie van de Partij van de
Arbeid van een aantal jaar geleden?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Dat was een debat over een heel ander onderwerp. De eerlijkheid gebiedt
mij te zeggen dat ik daarvan de details moet nakijken. Toen ging het om strafbare
feiten en het kunnen schorsen van de voorlopige hechtenis door middel van
een borgsom. Dat is een heel andere kwestie dan deze. In dezen gaat het erom
dat het zeer onbevredigend is dat mensen die zijn opgepakt, maar hun identiteit
niet willen prijsgeven, vrijuit kunnen gaan. Je wilt ze linksom of rechtsom
laten voelen dat dit niet kan. Dat kun je doen door ze vast te zetten op allerlei
gronden die natuurlijk wettelijk geregeld moeten zijn. Mochten die regels
niet afdoende blijken te zijn, dan moet je willen nadenken over een alternatief.De heer Dittrich (D66):Volgens mij begint u dan te praten over een ultimum remedium
wat u eigenlijk niet wilt. Is het niet veel beter om te stellen dat het feit
dat iemand weigert om zijn of haar identiteit prijs te geven een zelfstandige
grond voor voorlopige hechtenis moet worden?Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Er zijn allerlei varianten denkbaar. Ik wil nu echter niet in detail over
de toekomst praten; ik wil nu duidelijk maken dat je de spanning die ontstaat
in de rechtsstaat en die iedere burger ervaart, niet onbenoemd kunt laten.
Je kunt niet zeggen dat de regels nu eenmaal zo zijn en het er verder bij
laten zitten. Dat wil ik geagendeerd hebben. Over de manier waarop de regels
moeten worden aangepast, kunnen wij nog spreken mits blijkt dat dit nodig
is. Ik herhaal: mits blijkt dat dit nodig is.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. De tegen minister Verdonk gerichte ketchupactie moet zeer
serieus worden genomen. Mijn fractie veroordeelt deze actie ten zeerste. Zij
vormt een beschamende en vernederende aantasting van de waardigheid van de
minister en daarmee van het overheidsgezag. Het werpen van etenswaren heeft
sinds Pim Fortuyn zijn onschuld definitief verloren, dat kunnen en moeten
ook de plegers van zulke delicten goed weten. Bovendien kan de afstand tussen
ketchup en kogels kleiner zijn dan op het eerste gezicht te verwachten is.Het is schokkend om te constateren dat dit incident qua tijd nauw samenvalt
met een doodsbedreiging aan het adres van minister Verdonk. Zo'n context geeft
te meer aan hoe wij op onze woorden moeten letten en hoe ook de woorden over
bijvoorbeeld het beleid van minister Verdonk met zorg moeten worden gekozen.
Juist daarom was het zo verwerpelijk dat bepaalde oud-politici meenden vergelijkingen
te moeten trekken tussen dit beleid en nazipraktijken. Juist in zo'n klimaat
moet je dat vooral niet doen.Tegen wetsovertredingen gericht tegen het openbare gezag, is bijzondere
alertheid en een krachtige aanpak geboden. Gelet op de ernst van het delict
is het bijzonder ongelukkig dat de plegers, na door de politie te zijn opgepakt,
binnen korte tijd weer op straat stonden en dit zelfs zonder naam en adres
te hoeven afgeven. Welke plausibele verklaring daar ook voor is, het wekt
toch de suggestie dat een dergelijk incident niet als werkelijk ernstig wordt
aangemerkt. Dat is een slecht signaal dat terecht maatschappelijke verontwaardiging
wekt.Het is daarom ook goed dat hier een debat over volgt. Dit moet echter
wel een goed debat zijn en daarom dienen wij de feiten te kennen. In dat opzicht
is het goed dat wij een brief van de bewindslieden hebben gekregen, waarin
helder wordt aangegeven dat de desbetreffende rechter-commissaris op zichzelf
mogelijkheden had tot een andere handelwijze te komen. Het was derhalve geen
tekort in de wetgeving op dit moment dat de inbewaringstelling, die door het
openbaar ministerie terecht was gevorderd, is afgewezen. Daarom heeft het
OM goed gehandeld door vervolgens beroep in te stellen tegen de afwijzing
van die vordering. Inmiddels hebben wij gezien dat dit beroep daadwerkelijk
is gehonoreerd en dat de verdachten weer voorlopig vastzitten.Er blijft niettemin een vraag over, daar waar het gaat om de handelwijze
van het openbaar ministerie. Als ik op de website van het openbaar ministerie
lees dat de rechter-commissaris tegen de zin van het OM de betreffende daders
donderdag op vrije voeten stelde, denk ik dat dit een misleidende weergave
van de werkelijkheid is, want dan verdoezel je het aspect dat het OM, los
van die uitspraak, de bevoegdheid had om de inverzekeringstelling te verlengen.
De vraag blijft – deze wordt in de brief niet beantwoord – waarom
het OM in dit geval die inverzekeringstelling niet heeft verlengd c.q. gehandhaafd.
Waren daar niet in het bijzonder twee redenen voor? Ten eerste was de identiteit
van de betrokkenen niet bekend en ten tweede werd kennelijk juist niet berust
in de afwijzing van de vordering van inbewaringstelling, maar zou daartegen
beroep worden ingesteld. Waarom dan toch die vrijlating door het OM?Het verplicht afgeven van naam en adres is in dit soort gevallen mijns
inziens een absoluut minimum, ook als er geen sprake is van een misdrijf waarvoor
voorlopige hechtenis mogelijk is. Bij overtreding, zeker als het om misdrijven
gaat, zou toch gewoon de bekendmaking van de identiteit gevorderd moeten kunnen
worden? De vraag is ook of dit aspect nu voldoende is geregeld in de Wet op
de identificatieplicht.Het viel mij op dat de delicten waar de verdenking zich nu op richt, algemene
delicten zijn: openlijke geweldpleging en vernieling. Het is dan opvallend
dat ter zake van die delicten als het ware niet doorklinkt dat het in dit
geval een tegen het openbaar gezag gerichte actie was. Zit hier eigenlijk
geen leemte in de wetgeving? Als je naar een artikel kijkt zoals dit betrekking
heeft op belediging, dan is het nadrukkelijk een strafverzwarende omstandigheid
als de belediging gericht is tegen het openbaar gezag (artikel 267). Bij dit
soort acties komt dit eigenlijk niet terug: is dit geen leemte in de wetgeving?De heer Van Haersma Buma (CDA):Voorzitter. Wie, zoals de Amsterdamse ketchupgooiers, in de discussie
over een bepaald onderwerp geweld gebruikt of daarmee dreigt of iets soortgelijks
doet om de ander te overtuigen, die ontbreekt het blijkbaar aan argumenten
om de ander te overtuigen en die heeft alleen al daardoor het debat verloren.
Wie dit dan ook nog anoniem doet en dus niet eens voor de eigen actie durft
uit te komen, is ook nog eens buitengewoon laf. Wrang wordt dit alles, wanneer
de laffe criminelen er vervolgens zonder hun naam te noemen met de buit vandoor
lijken te gaan: heel veel aandacht en toch op vrije voeten. Dat is, denk ik,
de schok die, naast de afschuw over het gebeurde, door de Kamer gaat. Dat
is ook de reden dat wij nu voor de tweede keer over dit onderwerp spreken.De brief die de minister naar de Kamer heeft gestuurd, maakt voor onze
fractie duidelijk dat het openbaar ministerie werk heeft gedaan dat volstrekt
past binnen het werk dat het moet doen en ook binnen de wet. De artikelen
op basis waarvan bewaring is gevorderd, zijn de artikelen die erop van toepassing
waren. Het OM kon wat dat betreft niet anders. Wel sluit ik mij aan bij de
vragen van de heer Van der Staaij en in meer pregnante vorm van mevrouw Kalsbeek
over de beslissing om de mensen te laten gaan nadat de vordering
tot inbewaringstelling was afgewezen.De heer Dittrich (D66):De heer Van Haersma Buma zegt dat het OM geen andere artikelen ten laste
kon leggen of opnemen in de vordering inbewaringstelling. Had men niet ook
kunnen denken aan "bedreiging met geweld tegen een persoon gericht"? Er is
gekozen voor "openlijke geweldpleging", hetgeen veel ingewikkelder is.De heer Van Haersma Buma (CDA):Men heeft ook artikel 141 ten laste gelegd. Het gaat om artikelen die
ook in het verleden bij zaken als deze van toepassing zijn verklaard. Op zichzelf
is het begrijpelijk. Ik kan het mij voorstellen dat voor deze artikelen is
gekozen.Dinsdag hebben wij hierover gesproken in het vragenuur. De minister van
BZK was er toen als de kippen bij om te zeggen dat wat zijn verantwoordelijkheid
betreft het stelsel heeft gefunctioneerd zoals het zou moeten functioneren.
Op basis van welk onderzoek kon hij die conclusie zo snel trekken? Is er sindsdien
onderzoek gedaan dat die conclusie kan staven? De minister van BZK heeft tot
drie keer toe gezegd dat hij zelf een opinie had over het vrijlaten van die
verdachten, maar hij heeft die opinie niet willen openbaren. Ik heb mij daar
toen enigszins over opgewonden. De opwinding is geluwd, maar verbazend vind
ik het nog steeds. Waarom wilde de minister van BZK aan de Kamer duidelijk
maken dat hij een bepaalde opinie had die hij vanwege eenheid van kabinetsbeleid
niet wilde uiten? Bedoelde hij te zeggen dat hij persoonlijk eigenlijk ook
niet begreep wat het OM allemaal aan het doen was? Vindt hij dat nog of niet
meer?Ik vind het niet juist om in dit stadium, naar aanleiding van dit incident,
allemaal wetswijzigingen te bepleiten. De suggestie van mevrouw Kalsbeek om
nu ineens te doen wat haar partij terecht nooit wilde, namelijk het instellen
van borgsommen, kan ik werkelijk niet plaatsen, zeker niet voordat wij het
antwoord van de bewindslieden hebben. Mijn fractie wil dat niet. In een interruptie
zei ik al dat recentelijk de Wet op de identificatieplicht is behandeld, bij
welke behandeling mijn fractie een amendement heeft ingediend om los van een
bijkomend strafbaar feit het mogelijk te maken om mensen langer vast te houden
om de identiteit vast te stellen en om meer dwangmiddelen te gebruiken. Dat
amendement is door vrijwel de hele Kamer afgewezen; alleen de LPF steunde
het. Ik heb mij daarover verbaasd, want ik vond het amendement redelijk genuanceerd.
Los van dit incident zou het in heel veel gevallen soelaas kunnen bieden bij
onbekenden die hun identiteit niet prijs willen geven.De heer Dittrich (D66):Dit gaat over het amendement bij de Wet op de identificatieplicht. U stelde
voor om artikel 61 te veranderen. Moet het niet tot een zelfstandige grond
voor voorlopige hechtenis worden gemaakt als een verdachte van een misdrijf
weigert zijn identiteit prijs te geven? In artikel 67a kan daar een passage
over worden opgenomen.De heer Van Haersma Buma (CDA):Dat middel is veel zwaarder dan het mijne. Voorlopige hechtenis kan driemaal
30 dagen zijn. Alleen voor het vaststellen van de identiteit vind ik dat nogal
wat. Dan komen wij in problemen met het EVRM. Om die reden hebben wij gekozen
voor een korte periode in het kader van de Wet op de identificatieplicht.
Ik geleid deze vraag graag door naar de minister van Justitie.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. In navolging van een aantal collega's begin ik met te zeggen
dat mijn fractie het incident als zodanig scherp veroordeelt. Er moet meteen
wel bij gezegd worden dat dergelijke dingen nu eenmaal kunnen gebeuren. Er
is ook een tijd geweest waarin we dit soort acties als ludiek beschouwden,
maar die tijd is echt voorbij. Ik ben het eens met degenen die dat hebben
gezegd. Ik maak er nog wel de opmerking bij dat het niet zo is dat iedere
actie leidt tot nog ernstiger daden. Echter, als die daden uitblijven, maakt
dat zo'n actie op zichzelf, in de context van waarin we nu leven en met de
ervaringen die we nu hebben, niet meer ludiek. Dat betekent dus dat het een
ernstige daad is waarop adequaat gereageerd moet worden. De vraag die nu aan
de orde is, is of er in alle opzichten adequaat is gereageerd. Gelukkig hebben de betrokkenen zich gemeld. Dat is een soort herkansing
die er geboden wordt. Overigens is dat een ontwikkeling waar je zelf geen
invloed op hebt. Dat is het onbevredigende. We mogen in onze handen knijpen
dat betrokkenen zich gemeld hebben, hetgeen niet wegneemt dat we vragen dienen
te stellen bij de gang van zaken tot nu toe, waardoor het heeft kunnen gebeuren
dat betrokkenen in eerste instantie op vrije voeten kwamen. Natuurlijk, terughoudendheid
moet betracht worden in de beoordeling van de rechtsgang. Dat geldt zowel
voor de minister als voor de Kamer. Ook ik ben het eens met wat reeds naar
voren is gebracht over de trias politica. Ook moeten we ons onthouden van
een inhoudelijk oordeel over de beslissing van de rechter-commissaris, maar
er zijn wel vragen te stellen over de beslissing om de inverzekeringstelling
niet te verlengen. Die mogelijkheden waren er wel. Ik sluit mij graag aan
bij de opmerkingen die mevrouw Kalsbeek en de heer Van der Staaij daarover
hebben gemaakt. De minister zegt zelf dat het OM anders had kunnen beslissen,
maar de vraag is of het ook anders had moeten beslissen. Was eerst apart vasthouden
ter identificatie mogelijk en zo ja, waarom is daarvan afgezien? De belangrijkste
vraag is waarom bij de afwijzing van de inbewaringstelling direct overgegaan
is tot beëindiging van de inverzekeringstelling. In zijn brief geeft
de minister aan dat de verlenging van de inverzekeringstelling niet is gebeurd
in het licht van de afwijzing van de vordering van inbewaringstelling en vanwege
het feit dat het OM niet verwachtte dat nader onderzoek dat zich zou richten
op criminele antecedenten van beide verdachten, binnen de voor de inverzekeringstelling
beschikbare termijn resultaat zou opleveren. Daar zijn vragen bij te stellen,
ook gelet op het vervolg. Waarom was er op voorhand al de verwachting dat
men daarin niet verder zou komen? Ik kan dat niet goed begrijpen. Die beslissing,
afgezet tegen de overwegingen van het OM om in beroep te gaan tegen de afwijzing
van de inbewaringstelling, vind ik niet goed te begrijpen. Ik wil dat toch
maar duiden als een onderschatting door het OM van de ernst van het incident.
Die onderschatting vond ik nu juist niet aanwezig bij het in beroep
gaan tegen de afwijzing van de inbewaringstelling. Die twee beslissingen kan
ik niet goed met elkaar rijmen. Ik krijg daarop graag een nadere toelichting
van de minister.Ook ik heb de vraag of er op dit moment voldoende mogelijkheden zijn om
de identiteit van verdachten vast te stellen. Zijn die toereikend en zijn
er evidente knelpunten? Is er aanleiding om de reikwijdte van het niet meewerken
aan de eigen veroordeling nog eens goed met elkaar te bezien? Ik verwijs op
dit punt naar de discussie over de identificatieplicht, waarbij hetzelfde
aan de orde is. De vraag is of wellicht een aanvulling van dwangmiddelen denkbaar
of noodzakelijk is.Er is gesproken over geblunder van het openbaar ministerie. Ik wacht even
de beantwoording van de minister hierover af. Van mijn fractie is bekend dat
wij vaak kritisch zijn over het openbaar ministerie. Het afgelopen jaar is
dat een groot aantal keren voorgekomen. Tegelijkertijd voel ik er niet veel
voor om bij de beoordeling van deze situatie, van dit incident te gaan doen
aan stapeling en te concluderen dat er sprake zou zijn van geblunder. Ik wil
graag antwoord op de vragen die ik heb gesteld. Het openbaar ministerie heeft
op goede gronden besloten in appel te gaan, maar het valt niet goed te begrijpen
waarom het openbaar ministerie meende dat de termijn van inverzekeringstelling
ontoereikend zou zijn voor het vereiste nader onderzoek.De heer Dittrich (D66):Mijnheer de voorzitter. Vorige week sprak ik Arjan Erkel. Hij vertelde
mij hoe het was om na een jarenlange ontvoering terug te keren in Nederland.
Toen ik de aanhef van de brief van beide ministers aan de Kamer las, moest
ik weer even aan Arjan Erkel denken. Hoe zou iemand die een tijd uit Nederland
is weggeweest en geen nieuws heeft kunnen volgen, deze kwestie beoordelen?
De brief begint met de zinsnede dat beide ministers betreuren en scherp veroordelen
een incident in Amsterdam, waarbij de minister voor Vreemdelingenzaken en
Integratie met ketchup is besmeurd. Ik kan me voorstellen dat iemand die een
tijdlang is weggeweest en dit leest, zich afvraagt waar wij ons druk om maken.
Een minister wordt met ketchup besmeurd. Terecht heeft de rechter-commissaris
beide verdachten naar huis gestuurd. Ik kan me heel goed voorstellen dat iemand
zo denkt.Er is in de afgelopen twee jaar in Nederland echter wel wat gebeurd. Pim
Fortuyn werd vermoord en we zien dat de agressie in de samenleving toeneemt.
Er is ook onverdraagzaamheid tegenover mensen die een andere mening hebben
of keuzes maken die niet in de smaak vallen. Tekenend voor het verharde klimaat
is de wijze waarop Dick Advocaat, de bondscoach van het Nederlandse voetbalelftal,
in de media door sommige mensen wordt neergesabeld vanwege een wissel die
verkeerd is uitgepakt. Deze commentatoren worden dan weer door een grote massa
mensen gevolgd.Ook in de zaak van minister Verdonk zijn de verdachten agressief en onverdraagzaam.
Het beleid van de minister bevalt hen niet. In plaats van zich in een publiek
debat met argumenten te begeven en zich te laten horen, kiezen zij voor de
fysieke aanval. Een man ontleent daar telefonisch weer inspiratie aan en bedreigt
via de radio de minister met de dood. De ketchupactie lokt weer andere acties
uit.D66 vindt dat de overheid en de overheidsorganisaties goed doordrongen
moeten zijn van de ernst van de situatie. Dat betekent dat politie, openbaar
ministerie en rechters heel alert moeten handelen. Ik sluit me aan bij de
vraag die vorige sprekers hebben gesteld aan de minister over de termijn van
inverzekeringstelling. Ik begrijp niet dat het openbaar ministerie in de vordering
inbewaringstelling het bedreigingsartikel niet heeft opgenomen, maar alleen
openlijke geweldpleging, vernieling en een ander artikel. Het past mij niet
om kritiek te uiten op de beslissing van de rechter-commissaris. Ik vind het
goed dat het openbaar ministerie appel heeft aangetekend. Ik vind de beslissing
van de Raadkamer van de rechtbank hoopgevend.Voorzitter. Ik wil verder het punt aan de orde stellen dat de twee verdachten
geweigerd hebben hun identiteit prijs te geven. D66 vindt dat elke verdachte
het recht heeft om te zwijgen en zichzelf niet te belasten. Dat moet zo blijven.
Dat is een grondrecht. Dat staat in allerlei internationale verdragen. Een
verdachte moet echter wel met open vizier in het justitiële proces optreden.
Anders wordt de samenleving die door politie en justitie wordt beschermd op
achterstand gezet. De fractie van D66 vindt daarom, mede naar aanleiding van
dit incident, dan ook dat goed gekeken moet worden of de gronden voor de voorlopige
hechtenis in artikel 67 en 67a van de wet niet kunnen worden aangevuld. De
grond voor deze voorlopige hechtenis zou kunnen zijn dat een verdachte die
van een misdrijf wordt verdacht, weigert zijn identiteit prijs te geven. Dit
is een andere constructie dan die van het amendement van het CDA. Ik moet
achteraf toegeven dat ik me, toen ik het amendement van het CDA las, afvroeg
waarom D66 hiertegen heeft gestemd. De constructie van artikel 67 lijkt mij
echter ook een begaanbare weg. Ik wil in elk geval de vraag neerleggen of
de wet toereikend is en of we in een samenleving waarin verharding optreedt
en verdachten zich verschuilen achter anonimiteit, de wet niet moeten aanpassen,
zodat hier adequater tegen kan worden opgetreden.Mevrouw Griffith (VVD):Hoe lang wil de heer Dittrich mensen vasthouden in voorlopige hechtenis,
ook al weigeren ze hun identiteit vrij te geven? Is dat eindig of oneindig?De heer Dittrich (D66):Ik hoorde u tegen de heer Herben zeggen dat u geen college strafrecht
en strafvordering wilt geven. U bepleitte ook de trias politica. Dat is aan
de rechter, daar ga ik niet over.Mevrouw Griffith (VVD):U wilt voorlopige hechtenis mogelijk maken, met als achtergrond om te
zorgen dat de verdachten hun identiteit gaan prijsgeven. Dat is het doel wat
u wilt bereiken, neem ik aan. Dat is al mogelijk op basis van de huidige wet.
De minister geeft aan: drie dagen, vijftien uur. Als voorlopige hechtenis
mogelijk wordt, zal de rechter altijd weer na 30 dagen oordelen. Hoe lang
vindt u dat iemand vastgehouden mag worden voor het delict van het niet prijsgeven
van de identiteit?De heer Dittrich (D66):Dat hangt af van de ernst van het misdrijf waarvan de persoon wordt verwacht.
Bij een heel gering misdrijf is dat anders dan bij een serieus misdrijf. Ik kan mij heel goed voorstellen dat het openbaar ministerie gedurende
de voorlopige hechtenis doorgaat met het strafrechtelijk onderzoek, ook naar
die identiteit. Als dat via het openbaar ministerie is opgelost, omdat men
erachter is gekomen, vervalt die grond en dan blijft het aan de rechter om
te kijken of er nog andere gronden voor voorlopige hechtenis overblijven.Mevrouw Griffith (VVD):U wilt er een zelfstandig delict of strafbaar feit van maken.De heer Dittrich (D66):Nee, geen zelfstandig strafbaar feit. Ik wil het zelfstandig in het artikel
67a opnemen, als grond voor voorlopige hechtenis. Dan maak ik niet een apart
strafbaar feit, maar dan geef ik de rechter een instrument in handen om in
combinatie met die andere gronden te kijken of verlenging van de voorlopige
hechtenis mogelijk is, en die kan natuurlijk altijd opgeheven worden.Mijn laatste vraag is hoe het staat met die man die via de radio de minister
met de dood heeft bedreigd. Ik lees in de krant dat hij is opgepakt. Kan de
minister vertellen wat het openbaar ministerie tegen deze mijnheer onderneemt?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Laat ik mij allereerst excuseren dat ik vanmorgen te laat
was. Mijn trein kon niet tegen de wind op. Dat gebeurt wel vaker, geloof ik.Wij praten vandaag over het ketchupincident en de reactie van het openbaar
ministerie daarop. De minister heeft naar aanleiding van het ketchupincident
gezegd dat het haar angst aanjoeg; de angst dat het om een bijtende stof zou
kunnen gaan, de angst niet te weten wat er zou kunnen volgen, de angst niet
te weten met hoeveel zij zijn. Wij begrijpen dat allemaal. Wij begrijpen hoe
angstig je in die situatie kunt zijn.De advocaat van beide verdachte vrouwen zei in reactie dat het om een
ludieke actie ging. Laat ik daarover zeggen dat het lachen ons jaren geleden
is vergaan, als er al ooit reden was om te lachen. Ik moet zeggen dat deze
reactie van een advocaat begrijpelijk is, maar in de politiek past ons een
hard moreel oordeel. Wij hebben dat afgelopen dinsdag bij monde van Marijke
Vos al gegeven en ik herhaal het hier. In een democratische rechtsstaat kan
er geen sprake zijn van fysieke bedreiging van politici, op welke manier dan
ook. Vindt deze wel plaats, dan moet er hard, snel en adequaat worden opgetreden.Ook het openbaar ministerie had zich bewust moeten zijn van de angst bij
de betrokkene. Het had zich veel meer bewust moeten zijn van het gewijzigde,
dikwijls intimiderende maatschappelijke klimaat waarin wij functioneren. Er
geldt natuurlijk altijd dat het openbaar ministerie niet modieus mag zijn,
maar wij mogen wel verwachten dat het openbaar ministerie de temperatuur van
het water kent.Het openbaar ministerie heeft niet adequaat gereageerd door de verdachten
te laten lopen. Vanzelfsprekend teken ik hierbij aan, net als de heer Dittrich,
dat voor mijn fractie een belangrijk grondrecht is dat verdachten nooit gedwongen
mogen zijn om mee te werken aan hun eigen veroordeling.Wat ik cruciaal vind in dit debat, is dat beide vrouwen binnen de bevoegdheden
die wij kennen in de wet, niet de straat opgestuurd hadden hoeven te worden.
Ook na de afwijzing van voortzetting van inverzekeringstelling door de rechter-commissaris
had het openbaar ministerie kunnen besluiten om deze voort te zetten. Daar
ligt de blunder wat mij betreft. Er had moeten staan: er is een fout gemaakt
door het openbaar ministerie en deze fout is gerepareerd. Mij ergert het dat
de minister dat niet gewoon opschrijft. Daarmee zou hij en dat is in dit geval
van belang, een duidelijk signaal afgeven aan het openbaar ministerie hoe
in dit soort situaties gereageerd behoort te worden.Een aantal sprekers heeft het al gehad over nieuwe of aanvullende bevoegdheden.
Eerlijk gezegd vind ik dat in dit debat niet zo op zijn plaats. Voor mij is
de crux van het debat dat met de bestaande bevoegdheden een andere reactie
mogelijk was geweest. Als je over nieuwe bevoegdheden spreekt, relatieveer
je ongewild de bestaande bevoegdheden als inadequaat. Mijn fractie wil dat
niet doen, omdat wij de overtuiging zijn toegedaan dat met de huidige bevoegdheden
er beter opgetreden had kunnen worden. De heer Herben heeft vanochtend op het NOS-journaal al aangekondigd, eventueel
een motie van wantrouwen in te dienen. Ik heb begrip voor de emoties die leven
bij de LPF-fractie. Ik spreek er ook mijn bedenkingen bij uit. Die betreffen
de snelheid waarmee aangekondigd wordt dat men eventueel de minister naar
huis wil sturen, zonder dat men de reactie van de minister kent, zonder dat
wij in debat hebben kunnen vaststellen wat precies de situatie is. Ik zeg
dat hier nadrukkelijk, omdat ik van mening ben dat de motie van wantrouwen
het belangrijkste instrument is dat de Kamer heeft. Met zo'n belangrijk instrument
dien je uitermate zuinig om te gaan, want anders wordt het bot.De heer Van Haersma Buma (CDA):Deze vraag zou ik niet gesteld hebben als u de LPF-fractie dit verwijt
niet had gemaakt. U trekt nu ook al conclusies. U komt weliswaar niet met
een motie van afkeuring, maar u zegt: er is een fout gemaakt door het OM en
er is niet adequaat gehandeld door de verdachten te laten lopen. Heeft u nog
behoefte aan het antwoord van de minister?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Vanzelfsprekend. Ik wil graag dat de minister aangeeft of hij het met
mij eens is of niet. Het lijkt mij dat je heel goed het eigen politieke oordeel
in deze Kamer kunt geven en vervolgens met de minister in debat kunt gaan.
Het is jammer dat de CDA-fractie sinds zij deel uitmaakt van de regering,
meent geen politieke opvattingen meer te mogen hebben, maar die heb ik nog
steeds wel.De heer Van Haersma Buma (CDA):Dank u wel. Uw conclusie staat vast?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mijn conclusie is gebaseerd op de brief. De minister geeft aan dat het
openbaar ministerie zelf had kunnen besluiten de inverzekeringstelling voort
te zetten na de afwijzing door de rechter-commissaris. Op basis daarvan ben
ik van mening dat er is geblunderd. Als het anders ligt, hoor ik dat graag,
maar dit is mijn voorlopige politieke conclusie.De heer Van Haersma Buma (CDA):Die laatste zin had u beter in eerste termijn kunnen zeggen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nee, u dwingt mij nu te concluderen. In mijn eerste termijn had ik nog
geen conclusie getrokken. Ik heb alleen mijn politieke opvatting gegeven.De vergadering wordt van 11.21 uur tot 11.30 uur geschorst.Minister Donner:Voorzitter. Aan de orde is de actie tegen minister Verdonk, die een week
geleden bij het uitstappen van haar auto werd besmeurd met tomatenketchup.
Ik betreur en veroordeel dat voorval scherp. Andere sprekers hebben dat ook
in uiteenlopende bewoordingen gedaan. Wij zijn ons er allen van bewust dat
wij de verkeerde kant uitgaan in Nederland indien ministers ter zake van beleid
dat gedragen wordt door de Kamers van de Staten-Generaal worden bedreigd en
aangevallen. Dat is een directe aanval op de democratie en op de vrije meningsvorming.
Niemand hoeft het met een ander eens te zijn. Wie met geweld andere meningen
tot zwijgen wil brengen of beleid wil veranderen, tast echter de vrijheid
in de kern aan.Ik besef dat er mensen zijn die menen dat dit soort acties niet te zwaar
moeten worden opgenomen. De heer Dittrich heeft er ook op gewezen. Die zien
het als een onschuldige en ludieke uiting van onvrede. Anderen zien, met een
beroep op het verleden, in het gooien van ketchup terecht een voorbode van
ergere vormen van politiek geweld.De gepleegde actie stond, voor zover na te gaan valt, op zichzelf. Er
is echter sprake van meer dan een incident als binnen 48 uren na het voorval
de betrokken minister in een radio-uitzending met de dood wordt bedreigd indien
zij niet op korte termijn haar beleid wijzigt. In die zin zijn de feiten met
elkaar verbonden. Ieder incident lijkt immers een volgend incident uit te
lokken. In de kern is dat het probleem van dit moment. De heer Dittrich heeft
erop gewezen. Het gaat niet alleen om politici. De uitzendingen naar aanleiding
van de commotie over de heer Advocaat laten eenzelfde verschijnsel zien. Niemand
voelt zich meer geremd in Nederland om mensen met de dood te bedreigen, zelfs
als het gaat om een wissel in een voetbalwedstrijd. Het wordt allemaal uitgezonden
en valt vervolgens in vruchtbare aarde bij mensen die menen daarop te moeten
reageren. Dat is fout. Daaraan wordt ook bijgedragen door de toon in het publieke
debat. Daar moet wat aan gedaan worden. In die zin is er sprake van een keten
van oorzaak en gevolg.Deze zaak moet niet lichtvaardig opgenomen worden. De zaak is ook niet
lichtvaardig opgenomen. De heer Herben meent dat er een aanwijzing naar het
openbaar ministerie moet uitgaan. Hij meent dat er weer geblunderd is door
het openbaar ministerie. Hij heeft afgelopen dinsdag een aantal vragen gesteld,
die ik in een brief heb beantwoord. Ik beluister in zijn interventie van vandaag
precies dezelfde woorden. Ik vraag mij dan ook af wat de zin is van het beantwoorden
van vragen. Hij spreekt van een aanwijzing. Ik vermoed dat hij wil dat het
openbaar ministerie duidelijk maakt dat mensen na de moord op Pim Fortuyn
met hun handen van politici af moeten blijven. Fysieke aanvallen in de vormen
van taarten, kogelbrieven of een incident zoals het inrijden op de heer Van
Aartsen, moeten worden gestopt. Men mag niet pogen om politici buiten de democratische
orde te beïnvloeden. Dat is naar ik vermoed de teneur van de aanwijzing.De heer Herben (LPF):Dat is wel het minste!De wat badinerende toon van de minister bevalt mij in genen dele. Ik heb
hem nadrukkelijk geconfronteerd met de inhoud van zijn brief, die de Kamer
gisteravond laat is geworden. Hij kan wel zeggen dat er geen formele aanwijzing
is gegeven en dat hij dat ook niet gaat doen, maar dan verwacht ik wel dat
hij komt met argumenten om dat niet te doen. Ik heb uiteraard mijn argumenten
van afgelopen dinsdag herhaald. Het is misschien plezierig voor de minister
om ze nog een keer te horen, maar ik heb er ook nieuwe argumenten aan toegevoegd.
Ik wil dat hij daar inhoudelijk op ingaat en ervan afziet om de discussie
te verbreden door Dick Advocaat en Jan en alleman erbij te halen.Er moet een signaal worden gegeven dat dit soort zaken niet kan. Dat signaal
moet van bovenaf worden gegeven, door de overheid dus. De minister moet dat
signaal aan de samenleving geven en niet het balletje terugspelen naar de
andere kant. Voetbal bekijk ik wel op de televisie!Minister Donner:Ik citeerde zojuist de woorden waarmee het openbaar ministerie de zaak
voor de rechter heeft aangebracht. Het openbaar ministerie heeft heel duidelijk
gemaakt dat het wat hem betreft geen ludieke actie is en dat deze zaak, gezien
de gebeurtenissen rond Pim Fortuyn, niet lichtvaardig opgenomen mag worden.
Het openbaar ministerie heeft dus precies die woorden gebruikt die u zou willen
horen. Ik zie niet in wat de meerwaarde van een aanwijzing is als het openbaar
ministerie zo duidelijk laat zien dat het zich ten volle bewust is van de
ernst van de zaak.Er is dus met voortvarendheid gebruikgemaakt van de mogelijkheden die
de wet biedt. Ik heb u dat ook in de brief uiteengezet. Als u daaraan voorbij
gaat en spreekt over blunders van het openbaar ministerie, terwijl daar helemaal
geen sprake van is, en over onvoldoende actief optreden, terwijl men wel voortvarend
is opgetreden, herhaalt u echt alleen maar wat u al eerder heeft gezegd. Ik
vind dat gevaarlijk.De heer Herben (LPF):Eén van mijn collega's sprak over onderschatting. Het openbaar
ministerie is op een later moment in hoger beroep gegaan. Ik begrijp niet
dat men dat op zo'n laat moment heeft gedaan, want men had al eerder de mogelijkheid
om dat te doen. Het is mijn inschatting dat men pas een hoger beroep heeft
ingesteld, nadat er commotie in de maatschappij was ontstaan. Ik kan dat niet
hard maken, maar ...Minister Donner:U kunt dat niet hard maken, omdat het niet waar is!De heer Herben (LPF):Dat kunt u ook niet hard maken.Minister Donner:Dat kan ik wel! Kijkt u maar naar de datum op het appel.De heer Herben (LPF):Om misverstanden te voorkomen: hoe vaak ziet u de heer De Wijckersloot?
U ziet hem wekelijks. Hebt u dit onderwerp toen aan de orde gesteld en, zo
nee, bent u dan van plan om het aan de orde te stellen?Minister Donner:Het openbaar ministerie heeft in deze zaak volstrekt in uw geest gehandeld.
Zie de woorden die het heeft gebruikt en de acties die het heeft genomen.
Maar afgezien daarvan, moet ik u er toch op wijzen dat de minister van Justitie
niet zo dicht op het vervolgingsbeleid zit. Dat is ook niet nodig, omdat het
openbaar ministerie dat uit zichzelf doet. U stelt nu eigenlijk voor om een
politieke justitie in het leven te roepen. U wilt dat de vervolging een besluit
van de politiek wordt. Als wij die richting op willen, komt inderdaad de rechtstaat
in het geding.De rechtstaat is hier niet aan de orde. Er is gedaan wat er gedaan kon
worden. Wij lopen nu op tegen een besluit van de rechter. Dat besluit zullen
wij in de Kamer moeten respecteren. Strikt genomen zouden wij dat besluit
niet eens moeten bespreken. Dat is wat de scheiding der machten inhoudt. Als
die scheiding wordt aangetast, komt de rechtstaat in het geding.De heer Herben (LPF):Zoals verwacht dwaalt de minister af door een exposé over de rechtstaat
te houden. Waarom beantwoordt hij niet gewoon de vragen van mij en mijn collega's?
Waarom is bijvoorbeeld de inverzekeringstelling niet adequaat uitgevoerd?De voorzitter:De minister zal die vragen uiteraard beantwoorden. Daar is geen interruptie
voor nodig.Minister Donner:De verdachten zijn in verzekering gesteld. Zij kunnen op grond van art.
61 zes uur worden vastgehouden. Die periode kan 's nachts worden uitgebreid
met negen uur. Als deze periode is afgelopen, kunnen zij in verzekering worden
gesteld op basis van art. 58. De rechter-commissaris constateert in zijn oordeel
dat de inverzekeringstelling terecht en legitiem was. Tijdens de inverzekeringstelling
moet de zaak worden voorgelegd aan de rechter-commissaris. Dat is op het juiste
moment gedaan. De driedagentermijn liep af in het weekend en daarom diende
de zaak uiterlijk vrijdag aan de rechter-commissaris te worden voorgelegd.
Dat is, mede in verband met de zittingscapaciteit, op donderdag gebeurd. De zaak kon een dag eerder aan de rechter-commissaris worden voorgelegd,
omdat het openbaar ministerie tot de conclusie was gekomen dat men op dat
moment over voldoende informatie beschikte. Overigens beschikte de rechtbank,
die in de raadkamer het besluit van de rechter-commissaris heeft veranderd,
over dezelfde informatie als de rechter-commissaris. Op dat moment had de
rechter-commissaris de zaak moeten beoordelen, ook in het geval van een onbekende
verdachte. Wie de uitspraak van de rechter-commissaris leest, zal zien dat
hij mede rekening gehouden heeft met het feit dat het hier ging om iemand
zonder bekende woon- of verblijfplaats. Kortom: het ging om iemand van wie
de identiteit niet vaststond. Het oordeel van de rechter-commissaris was dat
er in deze zaak geen vrijheidsstraf zou worden opgelegd als straf. Dat was
de grond om bewaring af te wijzen.Inverzekeringstelling kan met het oog op onderzoek. Dat onderzoek zou
in dit geval gediend hebben om inbewaringstelling te vorderen. Het onderzoek
had geen verder nut omdat de gegevens die nodig waren en op basis waarvan
uiteindelijk inbewaringstelling is bevolen, er al waren. De rechter-commissaris
heeft alleen in deze geoordeeld dat daar geen grond voor was. Als men het
dus niet eens is met de gang van zaken, dan is men het niet eens met het oordeel
van de rechter.Het openbaar ministerie heeft onder andere artikel 141 Wetboek van Strafrecht
ten laste gelegd, namelijk openlijke geweldpleging. Specifieke bedreiging
kon hier niet worden bewezen omdat er zonder enig woord van bedreiging te
spreken met ketchup is gegooid. Bovendien biedt artikel 141 de mogelijkheid
een zwaardere straf te vorderen, en biedt het mogelijkheden met het oog op
voorlopige hechtenis. In dit geval heeft het openbaar ministerie het zwaarst
mogelijke ten laste gelegd.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik geloof dat de minister een beetje langs het punt heen gaat. Ik heb
heel precies aangegeven waarom de argumentatie die in de brief wordt gegeven,
naar mijn stellige overtuiging tekort schiet. Het gaat mij om de reden waarom
de inverzekeringstelling is afgebroken. Waarom heeft de officier van justitie
de verdachten na de zitting bij de rechter-commissaris niet gewoon onder zijn
arm meegenomen en gezegd: luister, die IVS staat nog en daarom houden wij
u nog vast?Minister Donner:Omdat dat in dit geval détournement de pouvoir geweest zou zijn.
Inverzekeringstelling kan in het belang van het onderzoek. Dat onderzoek had
in eerste instantie geleid tot een vordering tot inbewaringstelling. Deze
was ingediend bij de rechter-commissaris en is vervolgens door hem afgewezen.
Om dán desondanks door te gaan met inverzekeringstelling zonder dat
dit met het oog op het onderzoek nodig zou zijn geweest of iets anders had
opgeleverd, zou in strijd zijn geweest met de geest van het Wetboek van Strafvordering.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Dat kunt u niet waarmaken en het staat ook anders in de handboeken. Ik
kan ze erbij pakken als u daar prijs op stelt. U gaat ook voorbij aan de specifieke
casus. Uw stelling is dat er geen nader onderzoek meer nodig was. In uw eigen
brief staat dat de vordering op de zeventiende is ingesteld, terwijl op de
achttiende de identiteit bekend werd van één van de verdachten
en dus niet eens van beide verdachten. Hoezo is er geen nader onderzoek ingesteld?
Uw stelling is toch niet vol te houden?Minister Donner:De identiteit was in dezen geen factor meer. Daar voorziet het Wetboek
van Strafvordering in. Als de rechter-commissaris had geconcludeerd dat er
hechtenis had kunnen worden toegepast, dan was het zelfstandige gegeven dat
de naam niet bekend was, grond geweest om inbewaringstelling te bevelen.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):U kunt toch niet menen dat identiteit geen factor meer was! Zij zijn gewoon
losgelaten, terwijl dat niet had gekund!Minister Donner:Identiteit was geen factor meer omdat dit geen probleem opleverde. Bovendien
is de identiteit kort daarna nagetrokken.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Kort daarna waren zij op vrije voeten.Minister Donner:Identiteit doet er niet toe. Het Wetboek van Strafvordering
voorziet erin dat inbewaringstelling bevolen kan worden ómdat de naam
van een persoon niet bekend is. Ook daarbij geldt evenwel de beperking dat
het kan als de rechter verwacht dat er vrijheidsstraf opgelegd kan worden.
Ten aanzien van het onderzoek deed dit er verder niet toe, omdat op basis
van de vingerafdrukken bekend was dat de persoon antecedenten had. Ook dat
gegeven lag voor bij de rechter-commissaris.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Daarom laten wij ze lopen?Minister Donner:Dat mevrouw Kalsbeek het niet eens is met het oordeel van de rechter-commissaris,
is voor haar rekening. Het gaat in dezen om de vraag of het openbaar ministerie
alle feiten heeft voorgelegd. Het openbaar ministerie heeft volstrekt in het
belang van de zaak gehandeld, rekening houdend met de urgentie ervan.Mevrouw Kalsbeek loopt tegen een oordeel van de rechter-commissaris op.
Die is tot de conclusie gekomen dat betrokkenen niet in bewaring konden worden
gesteld. Daardoor heeft het openbaar ministerie geen reden meer om ze vast
te houden op basis van de inverzekeringstelling. De inverzekeringstelling
dient het onderzoek en dient de vordering tot inbewaringstelling namelijk.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik heb geen kritiek op de rechter-commissaris, want tot inverzekeringstelling
is de officier van justitie bevoegd. Was de zaaksofficier in persoon aanwezig
op de zitting bij de rechter-commissaris?Minister Donner:Dat gegeven zal ik na laten gaan. Ik neem aan van wel.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik vraag dit omdat dit soort zaken in grote hoeveelheden bij de rechter-commissaris
passeren. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat hier iets tussendoor
is geglipt doordat de zaaksofficier er niet bij was. Ik hoop dat het niet
waar is, maar ik wil de vraag gesteld hebben, want ik vrees het.De voorzitter:De minister heeft u gezegd dat u daar nog antwoord op krijgt.Minister Donner:Ik zal hierop antwoord geven. Ik wijs er wel op dat wederom wordt uitgegaan
van de veronderstelling dat het wel fout zal zijn gegaan. Daarvan neem ik
afstand.De heer Dittrich (D66):Ik neem afstand van de woorden van de minister van Justitie dat geen bedreiging
kon worden opgenomen omdat de twee verdachten niets hadden gezegd. Uit de
jurisprudentie blijkt dat het feit en de omstandigheid dat een persoon van
twee kanten door twee verdachten wordt aangevallen ook al zeggen zij er niets
bij, wel degelijk een bedreiging tegen de veiligheid van een persoon vormen.
Ik begrijp om die reden de argumentatie van de minister niet. Het openbaar
ministerie had behalve openlijke geweldpleging de dreiging tegen de veiligheid
van een persoon ten laste kunnen leggen. Waarom is dat niet gebeurd?Minister Donner:Dan was het in die situatie toch een dreiging met geweldpleging geweest?
Als je geweldpleging, dus het zwaardere delict ten laste kunt leggen, dan
ga je toch niet dreiging ten laste leggen? Dat is het mindere delict ingevolge
artikel 141. Dit had geen andere maximumstraf opgeleverd. Dat heeft de rechter-commissaris
beoordeeld. Hij heeft geconstateerd dat er geen ernstige bezwaren bestonden
uit hoofde van artikel 141. Hij heeft voorts geoordeeld dat er geen reden
is om te verwachten dat een vrijheidsstraf zal worden opgelegd. Dat had dus
ook niet voor het mindere delict gegolden.De heer Dittrich (D66):Ik keer mij tegen de woorden van de minister dat er geen bedreiging kan
worden opgelegd als twee verdachten bij die bedreiging niets hebben gezegd.
Dat is niet waar.Minister Donner:Bedreiging met wat?De heer Dittrich (D66):Door de actie die ze hebben gevoerd, door het feit en de omstandigheid
dat zij op straat op de minister zijn gesprongen en ketchup op haar hebben
gespoten. Dat is bedreigend. Dat is conform het artikel inzake bedreiging.Minister Donner:Het was dreigen als er niet ook sprake was geweest van geweldpleging.
Het openbaar ministerie heeft nu juist de geweldpleging zelf ten laste gelegd.De heer Dittrich (D66):Het gaat mij om de argumentatie van de minister. Bedreiging blijkt ook
uit feiten en omstandigheden, al worden de kiezen erbij op elkaar gehouden.Minister Donner:Dan moet het dreigen zijn met iets anders dan waarvoor de tenlastelegging
geldt. In dit geval is geweldpleging ten laste gelegd. In de zaak met de taarten
is artikel 141 gebruikt. Er is toen ook veroordeeld op basis van artikel 141.
Er was dus reden te over om het strafbare feit waarvan sprake is in artikel
141 ten laste te leggen. In de raadkamer is op die grond de bewaring gelast.
De heer Dittrich heeft het dus over het oordeel van de rechter-commissaris.De heer Dittrich (D66):Waarom heeft OM er niet voor gekozen om de inverzekeringstelling langer
te laten duren ondanks het oordeel van de rechter-commissaris?Minister Donner:Dat heb ik al gezegd. De inverzekeringstelling zou in dit geval gerechtvaardigd
zijn geweest als zij in het belang van het onderzoek was. Op dat moment liet
zich niet aanzien dat de dag erna, op vrijdag – dat was de uiterste
termijn geweest waarop de inverzekeringstelling als inverzekeringstelling
aan de rechter had voorgelegd moeten worden – andere informatie beschikbaar
was dan die donderdag en deze wás er ook niet. Derhalve was er op dat
moment ook geen reden om de inverzekeringstelling te verlengen.De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp één punt nog niet. Aan de ene kant zegt de minister
dat het openbaar ministerie zich terecht heeft gericht naar de uitspraak van
de rechter-commissaris en daarmee de inverzekeringstelling heeft beëindigd.
De rechter-commissaris had gesproken en daar heeft het OM zich naar gevoegd.
Tegelijkertijd geldt dat het OM juist niet heeft berust in de uitspraak van
de rechter-commissaris en daartegen appel heeft ingesteld.Minister Donner:Dat klopt, maar dat is nu net wel zoals wij in wezen de keuze als wetgever
gemaakt hebben, namelijk dat hechtenis voorgelegd wordt aan
de rechter. Als een rechter, in de persoon van de rechter-commissaris, tot
de conclusie komt dat er geen grond is voor het in bewaring nemen, dan kun
je daartegen in beroep gaan maar dan is het nog niet terecht om betrokkene
vast te houden. Daar was in dit geval ook geen reden voor omdat, zoals bekend,
vrij kort daarna de identiteit bekend was.De heer Van der Staaij (SGP):Het OM bleef nog steeds vinden dat het nodig was om appel aan te tekenen
tegen die uitspraak van de raadkamer. Uiteindelijk was dus de wens van het
OM erop gericht het wel door te laten gaan en te voorkomen dat betrokkenen
op vrije voeten zouden komen. Dan is het toch heel logisch als je vanuit het
belang van het onderzoek zou zeggen: juist omdat wij niet berusten in het
oordeel van de rechter-commissaris zullen wij in ieder geval de mogelijkheden
die wij hebben, namelijk om de inverzekeringstelling te verlengen, ook gebruiken?Minister Donner:Wat voor rechtsstaat wilt u nu? Hier is het de rechter die vaststelt dat
voorlopige hechtenis niet terecht is; wij hebben in de wet dit soort controles
in handen van de rechter, de rechter-commissaris, gelegd. Het is een eerste
essentie van de rechtsstaat dat hechtenis in beginsel gecontroleerd wordt
door de rechter. Daar hebben wij een aantal procedures voor. De inverzekeringstelling
is een aparte vorm van vrijheidsbeneming die wij hebben, in het belang van
het onderzoek. Als het openbaar ministerie tot de conclusie komt dat men over
kan gaan tot de vordering van inbewaringstelling en daar de feiten voor heeft,
en als op basis van die feiten de rechter in tweede instantie tot de conclusie
komt dat inbewaringstelling gerechtvaardigd is, dan is het toch in beginsel
volstrekt in strijd met de geest van de rechtsstaat zoals wij die hebben ingericht,
dat het openbaar ministerie desondanks zegt: ik heb nog een paar foefjes op
basis waarvan ik de mensen wel gevangen houdt?De heer Van der Staaij (SGP):Dat begrijp ik volstrekt niet. De minister suggereert nu bijna alsof de
rechter-commissaris had gezegd dat die inverzekeringstelling afgelopen moest
zijn. Dan zou de minister gelijk hebben, want dan zou het inderdaad raar zijn
uit rechtsstatelijk oogpunt als men vervolgens wel de inverzekeringstelling
verlengde. Daar ging het echter niet over. De uitspraak van de rechter-commissaris
ging over de vordering tot inbewaringstelling. Daar kwam een uitspraak uit
waar het OM op goede gronden niet in wilde berusten. Dan zie ik niet in dat
het in strijd met de rechtstaat zou zijn, als je de mogelijkheden en bevoegdheden
hebt om in het belang van het onderzoek de inverzekeringstelling te hanteren,
dit niet te doen.Minister Donner:De rechter overweegt uitdrukkelijk dat hij er kennis van heeft genomen
dat de identiteit niet bekend is. Desondanks meent hij dat er geen grond is
voor bewaring, omdat hij meent dat er geen straf opgelegd zal worden. Dan
is het langer vasthouden met het oog op een onderzoek dat niet kan leiden
tot bewaring, toch détournement de pouvoir?De heer Van der Staaij (SGP):Dat begrijp ik volstrekt niet, want dat is volgens mij een rare logische
kronkel. Aan de ene kant zegt u dat het OM zich helemaal moet voegen naar
datgene dat de rechter-commissaris heeft gezegd, ook als het gaat over de
bevoegdheden in andere procedures, terwijl het aan de andere kant het OM volstrekt
vrijstond appel aan te tekenen tegen de uitspraak van de rechter-commissaris.Minister Donner:Natuurlijk, bij iedere uitspraak, ook bij een vrijspraak door een rechtbank,
kan het openbaar ministerie appel aantekenen. Dat is echter toch geen reden
om een betrokkene die dan vrijgesproken is, vast te houden? Zo hebben wij
toch het rechtssysteem niet ingevoerd?De heer Van der Staaij (SGP):Hier waren betrokkenen toch niet vrijgesproken? Dat is iets heel anders.Minister Donner:Hier constateert de rechter – wij kunnen het daarmee oneens zijn,
maar ik meen dat dit niet hier aan de orde moet komen – dat er, alles
overziende, geen reden is om betrokkenen vast te houden. In appel komt de
rechter tot een ander oordeel. Zo is het systeem ingericht. Wij kunnen niet
in de tussentijd betrokkenen vasthouden op gronden die daar niet voor bestemd
zijn. De inverzekeringstelling dient het onderzoek. Als het openbaar ministerie
gemeend had dat het onderzoek nog niet afgerond was, dat men nadere feiten
moest hebben voor die vrijdag, dan had de inverzekeringstelling doorgezet
kunnen worden, maar dan had uiterlijk die vrijdag de vraag aan de rechter-commissaris
voorgelegd moeten worden. Op dat moment lagen precies dezelfde feiten voor
als die donderdag. Dan had er waarschijnlijk precies hetzelfde oordeel gekomen.
In beroep lagen die feiten ook voor.Mevrouw Griffith (VVD):De minister van Justitie zegt dat het langer vasthouden van de verdachten
in het kader van de inverzekeringstelling détournement de pouvoir,
misbruik van bevoegdheden, is. Voor de inbewaringstelling zou geen grond zijn.
Dat betekent dat vanaf heden in de praktijk geen enkele verdachte in het kader
van de inverzekeringstelling langer vastgehouden mag worden als een inbewaringstelling
is afgewezen. In de praktijk komt het voor dat officieren van justitie, ondanks
een uitspraak van de rechter-commissaris dat inbewaringstelling niet mogelijk
is, mensen langer vasthouden, omdat de termijn van de inverzekeringstelling
doorloopt. Ik kan ver meegaan in de redenering van de heer Van der Staaij.
Als de minister zegt dat er geen belang meer was om betrokkenen langer vast
te houden, vraag ik mij af waarom de identiteit van de tweede verdachte dan
nog steeds niet bekend is. Waarom heeft het openbaar ministerie dan toch hoger
beroep ingesteld? Daar klopt dus iets niet in de redenering.De minister zegt dat hij met het weekend zat. Dat vind ik een valide argument.
Woensdag zijn de mensen opgepakt. Zittingstechnisch gezien konden de mensen
alleen maar donderdag worden voorgebracht. Daarom zijn ze ook eerder in vrijheid
gesteld. Dat kan ik volgen, maar dan nog vind ik dat het openbaar ministerie
alles in het werk had moeten stellen om tot en met de laatste dag te trachten
de identiteit te achterhalen.Minister Donner:Het ontbreken van de identiteit van betrokkene had grond
kunnen zijn voor voortzetting, ook van inbewaringstelling, indien de rechter-commissaris,
zoals later de raadkamer, tot de conclusie was gekomen dat het ten laste gelegde
kon leiden tot hechtenisstraf. In die situatie kan de bewaring doorlopen.
In die situatie is er ook geen gat in onze wetgeving. Vanwege het gegeven
dat de naam onbekend is, kan er vastgehouden worden. In eerste termijn kan
dat voor 10 dagen. Onlangs hebben wij een wetswijziging besproken om daar
14 dagen van te maken. Vervolgens kan dat uitgebreid worden tot uiterlijk
90 dagen. Mits de rechter tot de conclusie komt dat er gevangenisstraf opgelegd
kan worden, kan er vastgehouden worden bij gebrek aan identiteit. De rechter
is echter tot de conclusie gekomen dat er geen grond voor inbewaringstelling
is, gelet op de ten laste gelegde feiten. Het gebrek aan identiteit was die
vrijdag ook niet opgelost. Als er op vingerafdruk gezocht moet worden, gaat
dat op heel andere wijze. Dat duurt dagen.Mevrouw Griffith (VVD):Ik wijs op de zelfstandige bevoegdheid van de officier van justitie. Tot
wanneer had de officier van justitie de verdachten uiterlijk kunnen vasthouden?Minister Donner:De eerste driedagentermijn was in het weekend afgelopen.Mevrouw Griffith (VVD):Ze hadden dus tot vrijdag vastgehouden kunnen worden.Minister Donner:Voor de verlenging van de inverzekeringstelling had de zaak aan de rechter-commissaris
voorgelegd moeten worden. De uiterlijke termijn was dus vrijdag.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind de redenering van de minister een beetje lollig. Wij verwijten
de minister vaak dat hij de rechtsstaat in gevaar brengt als hij de bevoegdheden
van het openbaar ministerie weer eens uit wil breiden. Nu zegt hij zelf dat
de rechtsstaat in gevaar komt bij een gewoon gebruik van bevoegdheden. Als
ik het goed begrijp, liep de termijn voor de eerste periode van inverzekeringstelling
af op vrijdag. Dan had er zonder inmenging door de rechter-commissaris een
rechtmatigheidtoets in het weekend plaats kunnen vinden door de officier van
justitie en dan had op maandag in het kader van het lik-op-stukbeleid een
veroordeling uitgesproken kunnen worden.Minister Donner:Dat zou het geval zijn geweest als de officier van justitie had gemeend
dat hij die maandag meer gegevens had gehad, dus dat er in het belang van
het onderzoek verdere inverzekeringstelling nodig was. Zijn conclusie, die
is bevestigd door de uitspraak in raadkamer, was dat er voldoende informatie
was om over te gaan tot bewaring. Dat is wat de rechter in tweede instantie
heeft geconcludeerd. Dat was de inschatting van het openbaar ministerie in
eerste instantie. De rechter in tweede instantie billijkt dus volstrekt het
oordeel van het OM in eerste instantie dat er die donderdag bewaring gevraagd
kon worden. Dat is ten tweeden male bevestigd door de politierechter die,
hoewel hij de zaak verdaagt naar de 23ste juli, de voorlopige hechtenis door
laat lopen. Derhalve is in twee instanties het oordeel van het openbaar ministerie
in eerste instantie bevestigd. Waar men het hier over heeft, is de vraag of
als de rechter concludeert dat inbewaringstelling niet gerechtvaardigd is,
alsnog inverzekeringstelling gebruikt kan worden in het belang van het onderzoek.
En dat is niet het geval. Dat zou namelijk détournement de pouvoir
zijn. Het zou ook niet stroken met mijn opvattingen over de rechtsstaat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan moet u uw brief herformuleren, want daarin staat die mogelijkheid
wel degelijk genoemd. Ik opper evenwel een andere mogelijkheid die ook had
gekund. Dat is een kwestie van inschatting. Die mogelijkheid is om zonder
vordering tot inbewaringstelling over te gaan tot verlenging van de inverzekeringstelling
op vrijdag. Na de rechtmatigheidstoets door de officier van justitie had er
op maandag een rechtszaak kunnen plaatsvinden.Minister Donner:Mevrouw Halsema, dat had allemaal gekund, maar ik constateer dat het oordeel
van het openbaar ministerie in eerste instantie juist was. De rechter heeft
tot tweemaal toe bevestigd dat die gronden er waren. Men had het kunnen vertragen
als er reden voor was, maar die was er niet. Achteraf is ook bevestigd dat
die er niet was. Punt is dat de rechter-commissaris in eerste instantie een
andere inschatting geeft van de feiten die ten laste gelegd worden, althans
van wat de consequentie is, dan de rechters in twee instanties daarna. Dat
is inherent aan de rechtsstaat. Wij hebben ons neer te leggen bij een rechterlijk
oordeel. Het zou détournement de pouvoir zijn om in het onderhavige
geval in het belang van het onderzoek formeel de inverzekeringstelling door
te zetten. Ik vermoed dat dan in korte tijd betrokkenen de zaak hadden voorgelegd
aan dezelfde rechter-commissaris om alsnog de beëindiging ervan te gelasten
omdat er geen grond meer voor was. Mevrouw Halsema moet nu dus niet proberen
om toch nog ergens een fout te vinden. In twee instanties heeft de rechter
bevestigd dat het openbaar ministerie die donderdag tot een juiste conclusie
is gekomen. Alleen, de rechter-commissaris constateert in eerste instantie
dat dit niet zo is. En dan brengt het respect voor het rechterlijk oordeel
met zich, dat men de consequenties daaruit trekt.Toen er op basis van de evaluatie met betrekking tot de situatie van mevrouw
Verdonk tot de conclusie was gekomen dat er beveiliging nodig was, is adequaat
gehandeld in het licht van de gegevens die voorhanden waren. Daarom was er
die woensdag beveiliging. Daarom konden betrokkenen vastgenomen worden. Daarom
is de zaak door het openbaar ministerie zo snel mogelijk voorgelegd aan de
rechter-commissaris vanwege de onrust die er over het verschijnsel bestond,
mede in het licht van het feit dat die bedreiging vervolgens ook via de radio
werd geuit. Ik kan bevestigen dat betrokkene is vastgenomen. Dat is twee dagen
geleden al gebeurd. Deze mededeling is in het belang van het onderzoek, vanwege
de vraag of dit het enige feit was, niet eerder gedaan, ook gisteravond in
de brief niet. Het openbaar ministerie en ik zijn tot de conclusie gekomen
dat dit feit nu meegedeeld kan worden. De twee verdachten zijn wederom vastgenomen
en in hechtenis, mede op basis van het oordeel van de rechter. Er zitten nu
al drie personen in deze zaak vast. De identiteit van de tweede persoon staat
inderdaad ook nu nog niet vast.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Voorzitter. Ik heb in eerste termijn gevraagd of de twee verdachten, voordat
de inverzekeringstelling begon, gedurende de 21 uur die je daarvoor mag benutten,
zijn opgehouden ter identificatie.Minister Donner:Ze zijn in verzekering genomen.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ze zijn dus niet opgehouden ter identificatie?Minister Donner:Daar was in dit geval geen aanleiding voor. Er was onmiddellijk op heterdaad
betrapt. Men kan dan overgaan tot inverzekeringstelling. Er is dan geen reden
meer tot identificatie.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):De identiteit van een van hen is niet bekend. De 21 uur had op die grond
benut kunnen worden. Vervolgens had de inverzekeringstelling kunnen plaatsvinden.
Ik begrijp dus dat dit niet is gebeurd.Minister Donner:Daar was geen aanleiding voor. Willen we op een gegeven moment de politie
en de instanties laten functioneren zoals we ze hebben, dan moeten ze de bevoegdheden
gebruiken waar dat nodig is. Er had opgehouden kunnen worden in verband met
de identiteit. Daar was echter geen aanleiding voor, omdat hier rechtstreeks
vanwege vastneming op heterdaad in verzekering werd gesteld. Je kunt de vraag
stellen op welke wijze de politie alles zo lang mogelijk kan rekken. Bij andere
situaties hebben we het erover dat er niet te lang gerekt mag worden. Als
bij betrapping op heterdaad duidelijk is dat er in verzekering gesteld kan
worden, dan moet tot inverzekeringstelling worden overgegaan.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Het is heel merkwaardig dat u het niet gebruiken van bevoegdheden, als
het wel kan, op deze wijze diskwalificeert. Ik vind dat onbegrijpelijk, juist
in deze casus.Minister Donner:Het gaat mij niet om deze casus. Er is aanleiding tot het ophouden ter
identificatie als ik eerst de identiteit moet vaststellen om te weten of ik
de juiste verdachte voor me heb. Bij het betrappen op heterdaad wegens een
dergelijk misdrijf is daar geen aanleiding voor. De rechter-commissaris en
de Raadkamer kunnen de voorlopige hechtenis gelasten van iemand van wie ook
nu de identiteit nog niet vaststaat. Dat loopt gewoon door. Dat kan volgens
het huidige systeem doorlopen, zolang de rechter van oordeel is dat hechtenis
en gevangenisstraf opgelegd kan worden. Er is daarom vanuit een oogpunt van
voortvarendheid opgetreden, zoals opgetreden kon worden. U kunt zeggen dat
u ongelukkig bent met het feit dat de rechter-commissaris in eerste instantie
tot zijn oordeel is gekomen, zoals dat oordeel luidde. Terugredenerend, kunt
u zich afvragen of het niet anders had gekund om het nog wat te rekken. Het
openbaar ministerie had daartoe geen aanleiding, omdat de feiten volledig
duidelijk waren: het was op heterdaad betrappen. Het openbaar ministerie meende
dat daarvoor inbewaringstelling gevorderd kon worden. De rechter in twee instanties
heeft nu vastgesteld dat het openbaar ministerie op dat punt juist was. Het
is dan nu niet aan de orde om achteraf te zeggen: ik weet nog een aantal andere
trucjes. Deze zijn, ook als ze mogelijk waren, zonder meer in strijd met datgene
waarvoor de bevoegdheden gegeven zijn. Dat heet détournement de pouvoir.Mevrouw Griffith heeft gevraagd wanneer de beslissing is genomen om appel
in te stellen tegen het bevel tot bewaring. Deze is afgelopen maandag genomen,
nadat de uitspraak van de rechter-commissaris bekend was. Eerst was het weekend.
Vervolgens is het OM bij de eerste de beste mogelijkheid in beroep gegaan.
De zaak heeft gisteren al gediend. Maandag konden de termijnen daarvoor vastgesteld
worden. Om die reden stel ik dat het besluit is genomen, voordat er in de
Kamer is gesproken over deze zaak.Mevrouw Griffith vroeg naar de communicatie. Daar kan zij mij op aanspreken.
De Kamer heeft een wat wisselvallig beleid wat betreft de communicatie door
het openbaar ministerie. Het openbaar ministerie wordt verweten dat het wat
ongelukkig is als het communiceert. Als zij het niet doen, wordt hen ook verweten
dat zij niet communiceren. Mede naar aanleiding van de zorg die in de Kamer
werd uitgesproken, heb ik gezegd dat ik de voorlichting daarover centraal
wil hebben. Ik heb er gisteren bewust voor gekozen om te zeggen dat ik voorlichting
wil op basis van de brief en dat ik de communicatie niet stukje bij beetje
naar buiten wil hebben. Daarover is duidelijkheid.Strikt genomen gaat het om beslissingen die door de rechter zijn genomen.
Daarom neem ik afstand van de stelling van de heer Herben dat de minister
van Justitie zich verschuilt achter de rechter-commissaris. Ik heb gezegd
wat de motieven zijn voor het openbaar ministerie om dit te besluiten. Ik
meen dat dit terecht is besloten. De rechter heeft achteraf ook geconstateerd
dat die besluiten terecht waren. In die zin is het niet een verschuilen achter
de rechter-commissaris, maar wordt gewoon het volgende geconstateerd. Als
wij hierover willen praten, als wij in de wet willen vastleggen wat de procedures
zijn, moeten wij niet zeggen dat wij nog tien andere trucs weten om de zaak
anders op te lossen, als de bevoegde instantie, in dit geval de rechter, tot
een oordeel komt.Mevrouw Griffith (VVD):Nog even over de communicatie. Je merkt keer op keer dat de media berichten
over strafzaken, maar dat de feiten net iets anders liggen, als je later de
informatie krijgt van de minister. Dat is vorige week ook gebeurd. Mijn zorg
is op welke manier wij daar beter mee om kunnen gaan. Deze zaak wordt onder
een vergrootglas geplaatst, dat ben ik met de minister eens. Wij hebben een
persrechter en een persofficier van justitie. Op welke manier kan de overheid,
justitie of het openbaar ministerie, ervoor zorgen dat de feiten worden weergegeven
en dat wij niet alleen afhankelijk zijn van datgene wat de kranten uit een
uitspraak halen? Daar zit ik mee. De beeldvorming is heel belangrijk voor
justitie.Minister Donner:Dat ben ik met u eens. In eerlijkheid, ik kan niet voorkomen dat zaken
op deze wijze worden voorgesteld in de media. Vorige week hebben wij daar
een duidelijk voorbeeld van gehad. De hele Kamer constateert dat iets niet
in de brief staat, maar volgens de media staat het wel in de brief. Zij houden
nog steeds vol dat er iets in een brief staat.Mevrouw Griffith (VVD):Er is een rectificatie gekomen in de NRC.Minister Donner:Zelfs een discussie in deze Kamer is niet in staat om de beeldvorming
weg te nemen die men wil geven. Ik ben gaarne bereid om erover te praten hoe
de Kamer op effectievere wijze kan worden ingelicht, zodat zij bij de oordeelsvorming
niet afgaat op verkeerde beelden in de media. Dat zal primair informeel zijn.
De formele weg is dat de Kamer mij informatie vraagt, zoals in dit geval,
en dat die informatie via een brief wordt gegeven. Dat zal altijd zijn nadat
er eerst verkeerde beeldvorming in de media heeft plaatsgevonden, want dat
is de aanleiding. Als de feiten vanaf het begin duidelijk zijn, is er ook
geen aanleiding voor de opwinding.De heer Dittrich (D66):Om welke reden kon de politierechter de zaak niet afdoen? Waarom moest
hij de zaak een maand aanhouden, tot 23 juli? Waren er onvoldoende gegevens
op de zitting aanwezig?Minister Donner:Daar kan ik op dit moment nog geen oordeel over geven. Misschien had de
advocaat de zaak onvoldoende geprepareerd; daar kan het ook mee samenhangen.De heer Dittrich (D66):Als een verdachte geen vaste woon- of verblijfplaats heeft is dat volgens
artikel 67 een grond voor voorlopige hechtenis. Er zijn echter ook mensen
die in een kraakpand wonen, maar van wie de identiteit niet bekend is. Omdat
je wel weet waar zij wonen, kun je artikel 67 niet gebruiken. Is dat geen
reden om van het weigeren van het prijsgeven van de identiteit een grond voor
voorlopige hechtenis te maken? Dan kan de rechter daarmee rekening houden
en wel een inbewaringstelling, of langer, gelasten.Minister Donner:Ik heb geprobeerd duidelijk te maken wanneer dat soelaas biedt. Ik breng
in herinnering dat dit een zelfstandig delict wordt door de besluitvorming
van afgelopen dinsdag in de Eerste Kamer, waarbij de Wet op de identificatie
is aangenomen. Dat neemt niet weg dat nu al volgens het Wetboek van Strafvordering
inverzekeringstelling mogelijk is bij gebrek aan identiteit of gebrek aan
een woon- of verbijfplaats. Dat loopt door bij de bewaring. Dat heb ik ook
aangegeven. Dat alles ligt echter wel onder het beslag van het oordeel van
de rechter over de vraag of dat kan leiden tot gevangenisstraf. Dat is hier
bepalend geweest. De rechter-commissaris heeft dan ook uitdrukkelijk aangegeven
dat de identiteit niet vaststond. Omdat hij tot het oordeel komt dat geen
gevangenisstraf zal worden opgelegd, was er geen aanleiding meer. En dat werkt
naar mijn mening op dat moment door in het besluit over de inverzekeringstelling.De heer Herben (LPF):De minister zegt dat de zaak op donderdag de zeventiende is voorgelegd
aan de rechter-commissaris. Wanneer is hoger beroep aangetekend? Is dat onmiddellijk
gebeurd?Minister Donner:Dat is maandag gebeurd.Voorzitter. Ik hoop dat ik duidelijk heb gemaakt dat het openbaar ministerie
in dit geval gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheden. Daarom ben ik van
oordeel dat op dit punt bij individuele gevallen al helemaal geen aanwijzing
gegeven moet worden en dat er ook in het algemeen geen aanleiding is om tot
een aanwijzing over te gaan. Ik heb geciteerd uit de woorden waarmee het openbaar
ministerie de zaak heeft voorgelegd aan de rechter. Daarin klinkt juist het
besef door dat het in dit soort zaken niet meer gaat om het eenvoudig gooien
met ketchup, maar dat er door de voorgeschiedenis sprake is van een totaal
andere context. Dat rechtvaardigt dat er met de grootst mogelijke voortvarendheid
tegen wordt opgetreden. Diezelfde woorden, die ik heb geciteerd in de brief,
klinken door in het oordeel van de rechter in de raadkamer. Die zijn later
overgenomen door de politierechter, althans in zoverre impliciet dat hij de
bewaring door laat lopen. Ik meen daarom dat mijn conclusie dat adequaat is
opgetreden, juist is.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Kan de minister mijn vraag beantwoorden over de zaaksofficier en zijn
persoonlijke aanwezigheid bij de rechter-commissaris?Minister Donner:Hij is in dit geval niet persoonlijk bij de rechter-commissaris aanwezig
geweest. Hij heeft de rechter-commissaris telefonisch geïnformeerd over
de reden van voorgeleiding en het bijzondere karakter van deze zaak.Minister Remkes:Mijnheer de voorzitter. Ik kan kort zijn, omdat ik afgelopen dinsdag al
het genoegen had in de Kamer aanwezig te zijn, zodat men mij vragen kon stellen.
Als ik dit debat tot mij laat doordringen, ben ik blij dat ik toen niet op
de zoete verleidingen van de Kamer ben ingegaan.Er zijn mij enkele vragen gesteld. De heer Herben heeft gevraagd waar
de nota Dierenrechtenactivisme blijft. Deze nota is inderdaad toegezegd. Zij
zal op zeer korte termijn naar de Kamer worden gestuurd. Daaraan zal een nota
worden toegevoegd van het Korps landelijke politiediensten, zodat het beeld
zeer compleet kan zijn van wat het wel en niet voorstelt in onze samenleving
en wat er wel en niet aan de orde is.De heer Herben vroeg voorts of er structureel onderzoek gedaan wordt naar
links politiek activisme. Onderzoek naar politiek gewelddadig activisme, links
en rechts, is een van de aandachtsvelden van de AIVD. Dat aandachtsveld heeft
de afgelopen tijd een hogere prioriteit gekregen in het zicht van het Europese
voorzitterschap. Zijn vraag kan ik dus bevestigend beantwoorden.In individuele gevallen kan ik geen mededeling doen over het actuele kennisniveau
van de AIVD. In dit geval gaat het om een heimelijk voorbereide actie. In
een open democratische rechtsstaat als de Nederlandse is het onmogelijk om
iedere activist permanent te controleren. Dat moeten wij ook niet willen.
De AIVD heeft gewaarschuwd voor de mogelijkheid van acties, zelfs gericht
tegen de fysieke integriteit van collega Verdonk vanuit links activistische
hoek. Dat heeft geleid tot de evaluatie door de driehoek op grond waarvan
is besloten tot persoonsbeveiliging. Bovendien heeft de AIVD op zeer korte
termijn een van de daders geïdentificeerd. Hij was in de gelegenheid
om de tweede dader te herkennen als een bekende NN'er.De heer Van Haersma Buma zei dat de minister er als de kippen bij was
om aan te geven dat naar zijn oordeel de diensten goed hadden gefunctioneerd.
De Kamer had daarnaar gevraagd. Ik heb daar een bevestigend
antwoord op gegeven. Het is nog steeds mijn beeld. Ik wijs de heer Van Haersma
Buma erop dat de brief mede namens mij is verstuurd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Remkes zegt blij te zijn dat hij afgelopen dinsdag de verleiding
van de Kamer heeft kunnen weerstaan. Ik begin dat nu toch wel een beetje gek
te vinden. Volgens minister Donner is er op alle momenten correct en juist
geopereerd. Als dat de opvatting van het kabinet is, waarom kon minister Remkes
zijn mening dan niet geven?Minister Remkes:Het ligt niet op mijn weg het beleid van het ministerie van Justitie in
de Kamer te behandelen. Dat is de verantwoordelijkheid van collega Donner.
Ik heb dat dinsdag al gezegd. De Kamer bleef doorvragen. Ik vond het zelf
ook geen gelukkige gang van zaken. Achteraf ben ik blij dat ik niet in de
verantwoordelijkheid van collega Donner ben getreden. Hij kan dat echt op
een veel betere manier dan ik dat ooit zou kunnen, zoals zojuist weer is gebleken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het gaat niet om de inhoud van het justitieel beleid, maar om uw mening.
Wat is naar uw mening geen gelukkige gang van zaken?Minister Remkes:Ik heb al gezegd dat collega Donner de brief mede namens mij heeft gestuurd.
Er zit geen licht tussen ons beider standpunt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Minister Donner maakt helemaal niet de indruk het een ongelukkige gang
van zaken te vinden. Hij maakt duidelijk dat er wat hem betreft juist is gehandeld.Minister Remkes:Volgens mij vraagt mevrouw Halsema naar de bekende weg. Ik ben tijdens
het vragenuurtje bevraagd op de verantwoordelijkheden van een collega. De
Kamer moet niet verwachten dat de problematiek dan uitputtend kan worden behandeld.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik hecht aan een antwoord op de vraag waarom de minister dinsdag tot drie
keer toe heel duidelijk heeft aangegeven een persoonlijke mening te hebben
over het gebeurde maar die niet te willen geven uit reden van collegialiteit.
De minister heeft ontzettend duidelijk de suggestie gewekt het ook allemaal
niet te begrijpen. Ik wil weten of de minister dat nog steeds vindt. Of begrijpt
hij intussen wel wat er is gebeurd?Minister Remkes:Ik sprak toen niet over het openbaar ministerie.De heer Van Haersma Buma (CDA):Alle vragen hadden betrekking op het openbaar ministerie en Justitie.
Ik heb de vragen bij me. De minister draait om het antwoord heen. Dat vind
ik slecht. De regering praat immers met één mond. De minister
kan niet de suggestie wekken het ook allemaal niet te snappen, maar er niets
over te willen zeggen. Ik wil een antwoord.Minister Remkes:De pot verwijt de ketel dat die zwart ziet. De Kamer stelt eindeloos veel
vragen en vraagt ook of de minister niet zijn eigen opvatting kan geven. Dat
heb ik toen niet gedaan. Ik heb gezegd wel een opvatting te hebben. Dat was
zo en dat is zo.De voorzitter:Omdat u allen in eerste termijn de gelegenheid hebt gehad om langer dan
de afgesproken twee minuten te spreken en omdat er veel geïnterrumpeerd
is, wil ik een eventuele tweede termijn beperken tot diegenen die wellicht
een motie willen indienen. Ik zie aan de fysieke reactie van de Kamerleden
dat men hiermee niet instemt. Ik stel voor de tweede termijn te beperken tot
precies een minuut per spreker. Dan is het ook echt afgelopen.Aldus wordt besloten.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Na dit debat lijkt het alsof het allemaal correct is verlopen,
terwijl het toch fout is gegaan. Dat kan niet. Wij willen dat het voortaan
goed gaat. Er is stelselmatig sprake van onderschatting van de ernst van de
situatie. Ik kan het niet anders uitdrukken. Die gedachte hoorde ik ook bij
collega Rouvoet in de vergadering. Ik hoorde een juiste opmerking van collega
Halsema, die zei dat er bij aanvallen op politici hard, snel en adequaat moet
worden opgetreden. Het is een routinezaak. De behandeling werd naar voren
gehaald door de rechter-commissaris in verband met het weekend. Het is telefonisch
afgehandeld. De rechter-commissaris schatte in dat er wel geen gevangenisstraf
zal volgen. Vandaag krijgen wij een heel breed verhaal over de rechtsstaat
te horen, met als strekking dat de politici hun mond moeten houden. Wij mogen
wel wetten maken, maar wij mogen kennelijk niet over toepassing van de bestaande
instrumenten enige opmerking maken.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat er geen formele aanwijzing bestaat voor het openbaar ministerie
hoe om te gaan met aanvallen op politici en dat een dergelijke aanwijzing
ook niet wordt overwogen;constaterende dat voornoemde handelwijze heeft geleid tot zeer onwenselijke
gevolgen, namelijk het vrijlaten van twee verdachten nadat zij een aanslag
hadden gepleegd op de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie;verzoekt de minister van Justitie, ervoor zorg te dragen dat het openbaar
ministerie inzake aanvallen op politici in de toekomst hard, snel en adequaat
optreedt en daarbij, vanaf het moment van aanhouding, gebruikmaakt van alle
tot zijn beschikking gestelde instrumenten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Herben. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 2(29663).Mevrouw Griffith (VVD):Voorzitter. Ik dank beide ministers voor de antwoorden. Mijn fractie heeft
er vertrouwen in dat Justitie dit soort betreurenswaardige incidenten en zaken
voortvarend oppakt. Wij delen de mening van de minister dat dergelijke incidenten
een aanval vormen op de democratie en de vrijheid van meningsvorming. Blijft over het punt van de communicatie. Wij hechten veel waarde aan
een formele communicatie. Het moet niet altijd gaan om informele informatieverstrekking.
Ik vraag de minister om na te denken over een betere regie op communicatie
en publieke informatieverstrekking over strafzaken en om de Kamer daarover
te informeren. Juist omdat de media zo ontzettend veel berichten en feiten
geven over strafzaken, vraag ik de minister om de bronnen, de persofficier
en de persrechter, te betrekken bij een onderzoek naar de vraag op welke wijze
duidelijke informatie kan worden gegeven over de beweegredenen bij uitspraken
en de redenen om hoger beroep in te stellen.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Voorzitter. De minister van Justitie heeft mij niet overtuigd.Zijn redenering is onbegrijpelijk in het licht van zijn eigen uitspraak
dat het een buitengewoon ernstig delict is. Nog onbegrijpelijker wordt het
als wij daarbij betrekken dat twee verdachten binnen twee etmalen op vrije
voeten staan en dat zij nog steeds op vrije voeten zouden zijn als zij zich
niet zelf hadden aangemeld. Het is al met al buitengewoon ernstig.De minister verdedigt zich door te stellen dat het openbaar ministerie
niet van alle voorhanden zijnde bevoegdheden gebruik heeft gemaakt. Ik maak
er bezwaar tegen dat hij die bevoegdheden trucs noemt. Het zijn gewoon bevoegdheden.
Het appel is verder pas maandag ingesteld en niet vrijdag, zoals de minister
zegt. De zaaksofficier was niet persoonlijk bij de rechter-commissaris aanwezig,
want hij dacht het wel met een telefoontje af te kunnen doen. Deze drie feiten
laten maar ruimte voor één conclusie: het openbaar ministerie
heeft deze zaak aanvankelijk onderschat. Ik betreur het dat de minister dat
niet wenst in te zien.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik ben het eens met de minister dat het openbaar ministerie
wel adequaat heeft opgetreden door een inbewaringstelling te vorderen en vervolgens
een appel in te stellen tegen de uitspraak van de rechter-commissaris. Daarmee
heeft het openbaar ministerie recht gedaan aan de ernst van deze zaak.De minister heeft mij niet overtuigd met zijn argumenten waarom de inverzekeringstelling
vervolgens niet is verlengd. Ook indien onmiddellijk na de uitspraak van de
rechter-commissaris bij het openbaar ministerie de overtuiging had postgevat
dat tegen deze in zijn ogen foute beslissing appel moest worden ingesteld,
zou het dan werkelijk onrechtmatig zijn geweest om de inverzekeringstelling
te verlengen. Dat is in feite de stelling van de minister. Kan hij dat echt
hard maken? Overigens vond ik zijn opmerking over trucjes en foefjes eerder
prikkelend dan verhelderend.Deze zaak roept bij mij ten slotte de vraag op of er geen leemte in de
wet zit. Ook zo'n ketchupincident is immers in meerdere of mindere mate een
misdrijf tegen het openbaar gezag. Dit aspect, het tegen het openbaar gezag
gericht zijn, is wel verdisconteerd in de beledigingsbepalingen, maar voor
dit incident is geen specifieke bepaling opgenomen. Is dat geen omissie in
de wet?De heer Van Haersma Buma (CDA):Voorzitter. De heer Herben gaf in tweede termijn de politieke portee van
dit debat goed weer toen hij zei: het lijkt alsof het goed is gegaan, maar
toch is het fout gegaan. Wij spreken over beelden. Ik steun de heer Herben
hier zeker niet, want wat hij doet, is zeggen: ze kunnen zeggen wat ze willen;
de minister kan praten wat hij wil, maar wat ik vind, vind ik toch. Dat is
geen debat. Ik heb daar moeite mee. Nog veel meer moeite heb ik met de bijdrage
van mevrouw Kalsbeek. Zij doet niet veel meer dan zeggen: linksom of rechtsom,
gelijk heb ik toch.Het is mijn stelling dat wij geen politiek oordeel kunnen hebben over
een zaak wanneer het openbaar ministerie de rechter volgt. Het openbaar ministerie
mag van mij doen wat het wil, maar als de rechter-commissaris oordeelt dat
iemand in vrijheid moet worden gesteld, dan moet het openbaar ministerie dat
doen. Wij kunnen dat vervelend vinden; wij kunnen denken dat wij dan maar
wat meer trucjes moeten verzinnen, maar het is nu eenmaal niet anders. Als
wij het wel anders willen, komt de rechtstaat zelf in het geding. Hoe zij
die willen veranderen, heb ik van deze woordvoerders echter niet gehoord.
Het OM had volgens sommigen via een omweg toch verzekering moeten toepassen.
Die anderen wil ik dan in andere zaken ook nog wel eens horen. Vinden zij
dan ook dat het OM vaker trucjes moet toepassen? Ik geloof er niets van.De heer Herben (LPF):Ik wil nog een opmerking maken omdat ik mij persoonlijk aangesproken voel
op de portee van mijn betoog. De portee van mijn betoog was dat het openbaar
ministerie de zaak kennelijk heeft onderschat. Uit de feiten blijkt dat de
zaak routineus is behandeld. Dat blijkt ook uit het feit dat men het nodig
vond om hoger beroep aan te tekenen.De heer Van Haersma Buma (CDA):Dat laatste snap ik niet. Routineus hoger beroep aantekenen?De heer Herben (LPF):Mijn stelling blijft dat de rechter-commissaris wel eens anders had kunnen
beslissen als het OM de zich beter had voorbereid en een betere zaak had gepresenteerd.
Het kan natuurlijk zijn dat een rechter-commissaris denkt dat er in een zaak
wel geen gevangenisstraf zal worden opgelegd. Iedereen heeft de ernst van
deze zaak onderschat. Het is nu geredresseerd in de brief van de minister
van Justitie. Daar kan ik genoegen mee nemen, zeker met mijn motie in gedachten.
U kunt mij alleen niet wijsmaken dat deze zaak vorige week werkelijk op zijn
merites is behandeld en beoordeeld.De heer Van Haersma Buma (CDA):Wat zijn nu de feiten? Blijken de feiten uit de brief of uit datgene wat
wij vorige week begrepen uit de media? Als u zegt dat het helder is na de
brief, dan snap ik het helemaal niet meer. Wij hadden dit debat dan überhaupt
niet hoeven voeren.De heer Herben (LPF):De vrucht van dit debat en alle stampij die er afgelopen week is geweest,
is dat wij nu met elkaar en de minister tot oordeel zijn gekomen dat dit ontoelaatbaar
is en dat wij dit gaan aanpakken. Minister Remkes had vorige week weinig tijd
nodig voor dit oordeel. Ik zou graag voor de toekomst vastgelegd zien dat
het openbaar ministerie dergelijke zaken niet meer routineus
behandelt.De voorzitter:Wij houden er nu mee op. U hebt beiden uw mening gegeven en elkaar niet
overtuigd.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik heb in mijn eerste termijn gezegd dat mijn belangrijkste
vraag was of het openbaar ministerie anders had kunnen handelen. "Ja", zegt
de minister, "denkbaar was geweest dat"... De vraag is nu of het openbaar
ministerie ook anders had moeten handelen. Wat mij betreft is het antwoord
van de minister, vooral met betrekking tot de verlenging van de inverzekeringstelling,
niet in alle opzichten overtuigend en bevredigend. Ik heb er al in eerste
termijn op gewezen dat de juiste argumentatie die het openbaar ministerie
heeft doen beslissen om in beroep te gaan tegen de afwijzing, ook voldoende
was om de bevoegdheid te gebruiken die men had, namelijk verlenging van inverzekeringstelling.
Het is een kwestie van taxatie geweest of dat toereikend was om te bereiken
wat men daarmee zou willen bereiken.Ik wil gezegd hebben dat het mij een beetje irriteert dat de minister
niet alleen zegt: alles overziende vind ik dat het openbaar ministerie adequaat
heeft gehandeld. Dat mag hij vinden want dat is zijn goed recht. Hij redeneert
echter zodanig dat het beeld wordt geconstrueerd – ik gebruik dit woord
bewust – dat er werkelijk geen andere mogelijkheid was. Dat spoort niet
met zijn eigen conclusie in de brief dat een andere oplossing denkbaar was
geweest. Ik ben het met een aantal collega's eens dat het niet correct is
om in dat verband woorden als "trucjes" te gebruiken. Het gaat om instrumenten
en bevoegdheden die het openbaar ministerie niet voor niets ter beschikking
zijn gesteld.Ik handhaaf mijn conclusie dat er sprake is geweest van onderschatting.
Ik zeg erbij dat het openbaar ministerie in zijn handen mag knijpen dat de
zaak, ondanks zijn handelen, kan worden voortgezet. De verdediging van de
minister vind ik teleurstellend. Ik kan mij niet voorstellen – en dat
is wel de implicatie van de verdediging van de minister – dat de minister
echt zegt: als het morgen onverhoopt weer gebeurt, dan zullen wij op precies
dezelfde wijze handelen. Dat moet ik hem nog in deze Kamer horen uitspreken.De heer Van Haersma Buma (CDA):Nu sluit u zich ook aan bij degenen die zeggen dat het OM niet had moeten
luisteren naar de uitspraak van de rechter-commissaris. De zaak had kunnen
slagen. Dat bleek ook in tweede instantie. Dat gebeurde niet omdat de rechter-commissaris
het niet goed vond. Met het oog op de rechtstaat kunnen wij als Kamer toch
niet anders dan concluderen dat het OM een uitspraak moet volgen?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik ben dat niet met u eens. Ik zou het verhaal van de minister zeer logisch
en sluitend hebben gevonden als het openbaar minister had gezegd: gehoord
de uitspraak, heeft de rechter-commissaris wel een punt want er zijn onvoldoende
mogelijkheden en daarom laten wij de zaak lopen. Dat heeft men niet gedaan.
Men had goede gronden om in hoger beroep te gaan. Als de ernst van de situatie
was ingeschat zoals dat moest en zoals wij dat nu doen, dan had het openbaar
ministerie volgens mij in dit geval moeten zeggen: dit is zo ernstig dat wij
niet het risico nemen dat die mensen op vrije voeten komen, wij verlengen
de inverzekeringstelling en wij gaan in beroep. Wij verschillen dus van mening.De heer Dittrich (D66):Mijnheer de voorzitter. Ik blijf het zorgelijk vinden dat politici en
andere mensen die een bepaalde mening hebben, bedreigd kunnen worden en dat
zij zich niet meer onbeschermd op straat kunnen begeven. Het is dan ook extra
belangrijk dat overheidsorganisaties, zoals politie, openbaar ministerie en
rechters, alert en adequaat optreden.Eerlijk gezegd, vond ik, in tegenstelling tot sommige collega's, de beantwoording
door de minister ter zake van de rechter-commissaris overtuigend. Als de rechter-commissaris
aangeeft dat er geen gevangenisstraf kan volgen en dat hij of zij op grond
daarvan iemand wegstuurt, wordt daarmee inderdaad de vordering van inbewaringstelling
afgewezen. Alleen als het openbaar ministerie het daar niet mee eens is, moet
het in appel gaan. Wij hebben evenwel gezien dat de raadkamer daar anders
over denkt. Daar heb ik dus geen kritiek op.Het enige punt dat ik nog niet helemaal kan volgen, betreft de volgende
vraag. Waarom heeft het openbaar ministerie niet meteen ter plekke, toen de
rechter-commissaris op die donderdag de vordering onvoldoende vond en op grond
daarvan de mensen wegstuurde, appel ingediend? Waarom heeft men daarmee gewacht
tot maandag? Als het openbaar ministerie namelijk zo overtuigd was van de
eigen gegevens en de eigen vordering, had het direct appel kunnen instellen.
Dat is niet gebeurd. Het lijkt erop dat men in het weekeinde, toen er allerlei
commotie was, zich heeft afgevraagd of er wel zo alert en zorgvuldig is gehandeld.
Men zal toen gedacht hebben: laten wij op maandag gauw appel instellen. Hierop
verneem ik nog graag de reactie van de minister.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Zou de verklaring hiervoor kunnen zijn dat de zaaksofficier er niet eens
was?De heer Dittrich (D66):Nee, want ik heb de minister horen zeggen dat er telefonisch contact is
geweest. Er is uitdrukkelijk gezegd dat dit een bijzondere zaak is; ook is
aangegeven waarop gelet moet worden. Het maakt niet uit of je dat ter plekke
doet dan wel telefonisch. De rechter-commissaris is mans of vrouws genoeg
om op basis van de argumenten na te denken. Nogmaals, de rechter-commissaris
is overruled door de raadkamer. Uiteindelijk hebben wij hierbij te maken met
een ongelukkige uitspraak van een rechter-commissaris, ook al mogen wij dat
hier eigenlijk niet zeggen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Het is lang geleden dat ik de minister het woord "rechtsstaat"
heb horen gebruiken. De minister heeft namelijk in verschillende debatten
die ik met hem heb gevoerd, altijd de voorkeur gehad voor het begrip "bruikbare
rechtsorde" op basis van de gedachte dat strafrechtelijke bevoegdheden en
de uitbreiding daarvan redelijk gemakkelijk geïntroduceerd moesten kunnen
worden uit een oogpunt van criminaliteitsbestrijding en -beheersing.Ik kan mij dan ook niet aan de indruk onttrekken dat, nu plotseling het
begrip "rechtsstaat" opkomt, de minister gebruik maakt van een gelegenheidsredenering,
vooral vanwege de behoefte om de Kamer te overbluffen. Daarbij worden ook
gemakkelijke kwalificaties, zoals "trucs", niet geschuwd. Dit neemt bij mij
niet het beeld weg van een minister die in de verdediging zit.Ik blijf de handelwijze van het openbaar ministerie onbevredigend vinden.
De minister verdedigt hier namelijk de volgende nieuwe beleidslijn: er is
geen voortzetting mogelijk van inverzekeringstelling na de afwijzing van inbewaringstelling
door de rechter-commissaris. Volgens de minister zou dit détournement
de pouvoir zijn. Als dat het geval is, verwacht ik dat de minister het Wetboek
van Strafvordering wijzigt. Het is namelijk een bestaande bevoegdheid. Doet
de minister dit niet, dan heeft hij mij er niet van overtuigd dat het openbaar
ministerie geen fout heeft gemaakt.Ik kan het niet laten om nog een opmerking te maken over het CDA. Het
kan het CDA meestal niet boud genoeg zijn: chemische castratie, verlagen van
de strafrechtelijke leeftijd en uitbreiding van fouillerings- en identificatiebevoegdheden.
Nu staat de eigen minister echter ter discussie en nu wordt het CDA rechtstatelijk!
Neemt u mij niet kwalijk, maar dat grenst aan hypocrisie.Minister Donner:Voorzitter. Enkele Kamerleden waren ook in de tweede termijn van mening
dat zij anders zouden hebben gehandeld. Op die wijze wordt het beleid van
het openbaar ministerie echter niet beoordeeld. Dat gaat ervan uit dat de
wetgever de bevoegdheden van het OM niet aan de officier van justitie heeft
toegekend, maar dat het OM handelt in naam van de minister. Ik betreur de
wijze waarop wordt geprobeerd om linksom of rechtsom te constateren dat het
wel weer fout zal zijn gegaan. Ik acht dit schadelijk en zo langzamerhand
ook gevaarlijk. Het is niet fout gegaan. Er is snel en adequaat opgetreden
conform de wens die de heer Herben in een motie wil vaststellen. De Kamerleden
zeggen dat dit ook blijkt uit de brief. In de brief staat wat er is gebeurd.
Ik snap ook niet dat zij na lezing van die brief nog zeggen wat zij hebben
gezegd. De rechter is tot de conclusie gekomen dat de inbewaringstelling niet
kon worden bevolen omdat er geen gevangenisstraf zal kunnen worden bevolen
en niet omdat de zaak onduidelijk is. Er is sprake van détournement
de pouvoir als wordt beslist om de inverzekeringstelling te laten voortduren
in het belang van het onderzoek, terwijl alle feiten voor het onderzoek zijn
neergelegd. Mevrouw Halsema zegt dat ik stel dat het niet kan, maar dat is
niet zo. In dit geval echter, bij dit oordeel kon het niet. Het OM is voorts
niet ter plekke in appel gegaan omdat het eerst moest weten wat de motivering
van de rechter-commissaris was. Die wordt niet per definitie ter plekke gegeven;
die moet eerst op schrift worden gesteld, zodat je die ook kunt overwegen.
Die is dus eerst bestudeerd.Mevrouw Kalsbeek wil uit het feit dat de officier van justitie niet lijfelijk
aanwezig was, afleiden dat de zaak is onderschat. Er is juist specifiek opgebeld.
Dacht zij dat dit in alle zaken gebeurde? Er is gewezen op het specifieke
karakter van de zaak. Uit de verschillende handelingen is juist gekozen voor
het zo snel mogelijk in bewaring stellen om er duidelijkheid over te hebben
en om niet het risico te lopen dat door het verloop van termijnen in het weekend
men inderdaad personen moest laten gaan. Daarom is er juist gekozen voor de
veilige weg.De Kamer acht alleen onbevredigend dat de rechter-commissaris in eerste
instantie heeft geoordeeld dat er naar verwachting geen gevangenisstraf zou
worden opgelegd. Dat is het bepalende element. Noch de heer Herben, noch iemand
anders heeft mij duidelijk kunnen maken wat het openbaar ministerie anders
had kunnen doen dan wat het heeft gedaan, terwijl de rechter tot twee maal
toe heeft bevestigd dat het tot het juiste oordeel over de inbewaringstelling
is gekomen.Men stelt de bestaande organisatie van de rechtsstaat aan de orde. Dat
is niets anders dan wat ik "de bruikbare rechtsorde" noem. Het gaat in wezen
om de vraag of wij ons neerleggen bij het oordeel van de rechter. Wij laten
in ons bestel het oordeel over de vraag of iemand in hechtenis kan worden
genomen over aan de rechter en niet aan het openbaar ministerie, tenzij het
in het belang van het onderzoek is. Daarvoor was in deze zaak echter geen
aanleiding. De feiten lagen op tafel, ook de feiten op grond waarvan de raadkamer
later heeft geconcludeerd dat er in bewaring kon worden gesteld. In die zin
is het dus niet zo dat het daardoor anders wordt. Als u dat niet wilt en als
u meent dat dit zo nodig ook terzijde gesteld moet worden en dat het openbaar
ministerie boven alles, ook als de rechter tot de conclusie komt dat er geen
zaak voorligt die tot gevangenisstraf kan leiden, door moet gaan met het gevangen
houden, dan hebben wij er een verschillend oordeel over hoe lichtvaardig de
hechtenis van mensen bevolen moet worden. Ik betreur het dan dat wij op dat
punt van mening verschillen, maar ik ben niet van oordeel dat het op dit punt
anders had gekund.De heer Herben legde de vraag voor of, als er donderdag een betere zaak
was voorgelegd, er een ander oordeel was gekomen. Er is die donderdag geen
andere zaak voorgelegd dan er afgelopen woensdag is voorgelegd; die heeft
geleid tot een ander oordeel, dat ik u geciteerd heb. Hij stelt dat iedereen
de zaak heeft onderschat, maar dan vraag ik: geef mij alsjeblieft aan waar
dat in dit geval uit zou moeten blijken. Immers, dit blijkt er niet uit. Het
blijkt uiteindelijk gewoon een mening te zijn. De heer Herben stelt dat de
zaak routineus is behandeld. Er is, zoals gezegd, specifiek met de rechter-commissaris
hierover gecommuniceerd. Juist om reden van de feiten die er waren, is er
niet routineus gehandeld. De heer Herben vraagt maar steeds om een aanwijzing,
maar er is in dezen gehandeld met gebruikmaking van de bevoegdheden waarvan
men meent – naar mijn oordeel is dit nog steeds terecht – dat
die gebruikt kunnen worden. Een aanwijzing verandert daar niets aan en zal
het openbaar ministerie op dit punt niet harder laten lopen of effectiever
laten handelen dan er nu gehandeld is.Als men het niet eens is met het gegeven dat de twee actievoersters op
basis van een besluit van de rechter-commissaris op vrije voeten zijn gesteld,
dan vecht men in wezen het functioneren van de rechtsstaat aan. Ik denk dat
dit een ernstig gegeven is. Ik weet dat de heer Eerdmans eerder,
in een interview, over mij heeft laten optekenen dat de minister op zichzelf
best hard werkt maar één nadeel heeft, namelijk dat hij zich
aan het Wetboek van Strafrecht houdt. Dat is echter waar ik een eed op heb
afgelegd en ik dacht dat dit ook geldt voor alle Kamerleden, maar daar kun
je verschillend over denken.De heer Van der Staaij (SGP):Ik heb er behoefte aan om bezwaar te maken tegen de toonzetting van de
minister aan het begin van de beantwoording, waar hij suggereert dat iedereen
die het met hem niet eens is, probeert om linksom of rechtsom als het ware
op het OM te schieten. Daarmee trekt de minister in feite de integriteit van
de manier waarop wij hier in het debat staan, in twijfel. Daar heb ik bezwaar
tegen.Minister Donner:Het is zeker niet het geval dat ik die integriteit in twijfel wil trekken.
Ik wil er wel op wijzen dat het nu week in, week uit zo is dat hier gediscussieerd
wordt over het openbaar ministerie en dat iedere keer de constatering is –
mevrouw Griffith heeft dit ook aangegeven – dat het daarbij meer een
kwestie is van de wijze waarop een en ander wordt weergegeven. Dan zeg ik
dat dit gevaarlijk is, omdat daarmee het vertrouwen in de organen wordt ondergraven.
Dat is een constatering die ook gesteund zou moeten worden.De heer Van der Staaij (SGP):Het gaat hier niet over peanuts. Er is een serieuze kwestie aan de orde.
Als er een spanning is tussen aan de ene kant het je voegen naar de uitspraak
van de rechter-commissaris en aan de andere kant het binnen diezelfde rechtsstaat
beschikken over de mogelijkheid om rechtsmiddelen aan te wenden tegen een
bepaalde uitspraak, dan is er de vraag of onze rechtsregels en de organisatie
van onze rechtsstaat zodanig zijn dat wij die mogelijkheden ook benutten,
opdat er niet allerlei dingen gebeuren, zoals mensen die voortvluchtig kunnen
zijn, die juist schadelijk zijn voor onze rechtsstaat. Dat is wat mij betreft
het serieuze punt dat hier aan de orde is.Minister Donner:De bevoegdheden – dat ben ik geheel met u eens – worden gebruikt
daar waar dat nodig is ter bescherming van de rechtsstaat. Zoals echter is
aangegeven, ging het in deze zaak om een oordeel van de rechter die constateerde
dat er geen straf zou worden opgelegd. In dat geval, zo heeft het Wetboek
van Strafvordering aangegeven, houdt de bewaring op en is er geen grond voor
bewaring. Een inverzekeringstelling met het oog op het onderzoek is wat anders;
dan gaat men ervan uit dat met het onderzoek verder kan worden gekomen. De
zaak lag er die donderdag en men is tot een conclusie gekomen. In dat geval
kan men in beroep gaan; dat is het instrument dat de wetgever heeft voorzien.
Men kan niet zeggen: nu ga ik andere bevoegdheden gebruiken. In andere situaties
waar het belang van het onderzoek dat vergt, kan het wel. Het kan niet als
de rechter constateert dat hiervoor geen gevangenisstraf gegeven zou worden.De heer Herben (LPF):Ik dacht dat ik de minister een heel eind tegemoet was gekomen door het
openbaar ministerie niet te betichten van falen. Ik heb alleen gezegd dat
de zaak routineus is behandeld. Inmiddels heb ik er spijt van dat ik zo coulant
tegen de minister ben geweest. Hij begint namelijk nu daarover te steigeren.
Ik moet tevreden zijn met het feit dat zowaar de telefoon is gebruikt als
teken van urgentie. Geweldig!De minister heeft tegen mevrouw Halsema gezegd: dát zou betekenen
dat wij heel lichtvaardig tot hechtenis van mensen besluiten. Dat is precies
waar het om gaat. Als het openbaar ministerie de zaak goed had voorbereid,
als er een aanwijzing had gelegen, als de informatie van de AIVD goed gebruikt
was – een compliment voor de voortreffelijke collega Remkes –
dan had de rechter-commissaris geweten dat het hier gaat om geharde activisten.
Dan was voorlopige hechtenis op zijn plaats geweest.Minister Donner:Die informatie lág die donderdag ter tafel, met de lijst van eerdere
gegevens. Die informatie ís niet aangevuld met AIVD-gegevens. De zaak
lag er. Die donderdag is ten laste gelegd wat er later ook ten laste is gelegd,
artikel 141, en er had niets anders ten laste gelegd kunnen worden. De heer
Herben heeft zelf aangegeven dat er vier jaar op staat. Ik zie niet wat het
openbaar ministerie die donderdag anders of meer had moeten doen. Het gegeven
blijft dat op basis van informatie een rechter tot het oordeel komt dat de
bezwaren die er zijn, niet zullen leiden tot gevangenisstraf. De rechter komt
dan tot een oordeel. Dan is er geen reden om tot bewaring over te gaan. De
heer Herben kan het met dat oordeel oneens zijn, maar dat past in ons bestel
niet aan de Kamer.De heer Herben (LPF):En dat allemaal in een telefoongesprek!Minister Donner:In het telefoongesprek was gewezen op de bijzondere aard van het geval.
Meer kan dan niet gedaan worden. Het telefoongesprek is juist een bevestiging
van de aandacht die hieraan besteed is.De heer Herben (LPF):Ik heb geen expliciet oordeel over de motie gehoord.Minister Donner:Met de motie wordt de minister opgeroepen ervoor zorg te dragen dat het
openbaar ministerie in dit soort zaken hard en snel optreedt. Ik heb geconstateerd
dat het openbaar ministerie dat heeft gedaan. Daar heeft men geen oproep van
mij voor nodig, nog minder een aanwijzing. Vanwege de overwegingen, waarin
staat dat de Kamer tot de conclusie is gekomen dat niet adequaat is opgetreden,
ontraad ik aanneming van de motie.De heer Herben (LPF):Ik had gehoopt dat u de motie als ondersteuning van uw beleid zou zien.Minister Donner:Non tali auxilio.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag over de motie te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 13.03 uur tot 13.45 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-5621-5642.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl