Behandeling van:  - het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet van de bepalingen over het binnentreden in woningen (25442)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 1114-1125

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-03-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 23, pagina 1114-1125

10-03-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25442Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 10 maart 1998)Pagina 1146-1147
Behandeling van: - het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet van de bepalingen over het binnentreden in woningen (25442)Pagina 1114-1125
Presentie en opening (dinsdag 10 maart 1998)Pagina 1113-1113
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van het Burgerlijk Wetboek en van de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen (gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het terrein van de bovenwettelijke sociale zekerheid) (20890); - Wijziging van wetsvoorstel 20890, houdende wijziging van het Burgerlijk Wetboek en van de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen (implementatie Barber-richtlijn) (22695); - en acht andere wetsvoorstellenPagina 1113-1114
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet openbaarheid van bestuur in verband met de implementatie van de richtlijn nr. 90/313/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 7 juni 1990 inzake de vrije toegang tot milieu-informatie (24613)Pagina 1125-1128
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet van de bepalingen over het binnentreden in woningen (25442)Pagina 1128-1146
Lijst van besluiten (dinsdag 10 maart 1998)Pagina 1146-1146

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 64 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Verklaring
dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in
de Grondwet van de bepalingen over het binnentreden in woningen (25442).De voorzitter:Twee leden van de Kamer hebben verleden week gevraagd om de aanwezigheid
van de minister van Justitie. Mij is gebleken dat de minister van Justitie
vandaag in China zou verblijven. Vervolgens hebben deze leden van de Kamer
zich ermee verenigd dat de minister van Binnenlandse Zaken de vragen op het
terrein van Justitie zal beantwoorden in zijn hoedanigheid van minister van
Justitie ad interim. Onder die omstandigheden heb ik ervan afgezien, de minister
van Justitie in overweging te geven haar reis uit te stellen tot een volgende
ambtsperiode.De beraadslaging wordt geopend.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! De CDA-fractie voert dit debat – en heeft trouwens haar
schriftelijke bijdrage aan de behandeling van dit wetsvoorstel in onze Kamer
geleverd – vanuit de overtuiging dat voor de belangrijke, zinvolle en
ook in de gewijzigde verhouding noodzakelijke taak van de BVD en andere inlichtingen-
en veiligheidsdiensten een grondwettelijk en wettelijk deugdelijke grondslag
dient te bestaan. Juist daarom zijn wij er ongelukkig mee, dat een op het
laatst in de Tweede Kamer nog ingrijpend gewijzigd wetsvoorstel ons bereikt
op een tijdstip dat er nog maar zo weinig tijd rest tot het moment waarop
de Tweede Kamer ontbonden zou moeten worden om de Kamerverkiezingen te doen
gelden als verkiezingen na welke de tweede lezing van grondwetsherziening
kan plaatsvinden.Het is belangrijk dat die grondwettelijke en wettelijke grondslag van
het werk van de Binnenlandse veiligheidsdienst en andere diensten deugdelijk
is geregeld, in overeenstemming met de opvattingen die daarover thans gelden;
een onderwerp dat thans anders wordt benaderd dan toen in 1976 de voorstellen
werden ingediend voor de grondwetsbepaling die nu artikel 12 van de Grondwet
is opgenomen, anders dan toen in 1987 de huidige Wet op de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten tot stand kwam en ook anders dan toen in 1994 de Algemene
wet op het binnentreden voorzag in een regeling op grond waarvan het uitreiken
van een verslag kan worden uitgesteld en de verplichting om een verslag te
bewaren na zes maanden niet meer geldt.De minister van Binnenlandse Zaken heeft nu een dringend beroep op ons
gedaan, dit voorstel op zo'n tijdstip af te handelen dat de komende verkiezingen
voor de Tweede Kamer kunnen worden gehouden als verkiezingen na Kamerontbinding,
conform artikel 137, derde lid, van de Grondwet. Collega Jurgens heeft twee
weken geleden, toen een ander wetsvoorstel betreffende de grondwetsherziening
aanhangig was, gewezen op de risico's van een overhaaste afhandeling van voorstellen
tot wijziging van de Grondwet. Dat doet zich hier nog meer gevoelen, nu twijfel
is gerezen of de voorgestelde bepaling in haar uiteindelijke redactie na behandeling
in de Tweede Kamer werkelijk voldoende doordacht is. Wij hopen dat op dit
punt in de een of de andere richting dit debat meer helderheid zal brengen.
Zoals vaker is de tijdsdruk nu mede het gevolg van gebrek aan voortvarendheid
eerder. Waarom is het voorstel pas ingediend toen nog maar tien maanden tot
de volgende verkiezingen restten en bovendien op een tijdstip – het
was 5 juli 1997 – waarop de Tweede Kamer net met zomerreces ging?Twee weken geleden was hier ook de minister van Defensie,omdat het ging
om de grondwetsbepalingen inzake de defensie. De minister van Justitie, hoewel
medeondertekenaar van het wetsvoorstel dat nu voorligt en eerstverantwoordelijke
voor de Algemene wet op het binnentreden en voor de in dit voorstel uitdrukkelijk
speciaal geregelde strafvordering is bij de hele behandeling van deze wijziging
van de Grondwet opvallend afwezig. Aanvankelijk had zij het wetsvoorstel zelfs
niet medeondertekend, dit in tegenstelling tot de gang van zaken bij eerdere
wijzigingen van deze bepaling, die medeondertekend werden door de toen in
functie zijnde staatssecretaris, later minister, van Justitie. Pas op aandringen
van de Raad van State bracht zij haar medeverantwoordelijkheid voor dit onderwerp
door medeondertekening van het wetsvoorstel tot uitdrukking. Wij vonden het
te ver gaan – de voorzitter van de Kamer heeft dat zo-even gereleveerd –
van de minister van Justitie te verlangen dat zij wegens de behandeling van
dit wetsvoorstel niet naar China zou vertrekken, maar anders hadden wij deze
kritiek hier in persoon aan de minister van Justitie willen richten. Wij vragen
nu, in de hoop op voldoende inlevingsvermogen van de zijn kant, de minister
van Justitie ad interim deze en andere opmerkingen die Justitie betreffen,
te beantwoorden.De verplichting tot uitreiking van een schriftelijk verslag van het binnentreden
was een nieuw punt in het wetsvoorstel betreffende de grondwetsbepalingen
inzake de grondrechten, dat op 2 april 1976 – bijna 22 jaar geleden
dus – onder verantwoordelijkheid van de toenmalige bewindslieden Den
Uyl, De Gaay Fortman en Zeevalking, de laatste als staatssecretaris van Justitie,
werd ingediend. Het daaruit voortgekomen nieuwe artikel 12 van de Grondwet,
in werking getreden in het kader van de algehele grondwetsherziening van 1983,
was in 1987 al eens herzien. Deze derde ronde van grondwetsherziening inzake
het binnentreden vergt daarom nog meer zorgvuldigheid dan altijd al bij grondwetsherziening
mag worden verlangd. Zou een vierde revisie binnen enkele decennia nodig blijken,
dan kan moeilijk worden volgehouden dat de Grondwet met gepaste zorgvuldigheid
wordt bejegend. De hoofdvraag in eerste termijn is voor onze fractie dan ook
of de Kamer er verstandig aan doet, het wetsvoorstel nu af te handelen. Mede
aan de hand van het antwoord van de minister zullen wij onze afweging hieromtrent
maken.De minister van Binnenlandse Zaken heeft ons in een brief voorgehouden
dat er ernstige risico's aan verbonden zijn als de wijziging in tweede lezing
pas na de Kamerverkiezingen van uiterlijk 2002 kan worden afgehandeld. Hij
schrijft dat de Binnenlandse veiligheidsdienst als gevolg van zijn toezegging
"dat artikel 12 volledig zal worden gerespecteerd" er nu "van
moet afzien in een woning gesprekken af te luisteren indien de staatsveiligheid
zich blijvend tegen het verstrekken van een verslag verzet. Daardoor zal het
niet mogelijk zijn om bij voorbeeld terroristische activiteiten tijdig te
ontdekken en te voorkomen, waardoor de veiligheid van de Staat gevaar kan
lopen."Deze mededeling van de minister van Binnenlandse Zaken baart ons om een
aantal redenen zorgen. Ik heb er drie vragen over. De eerste is of het staatsrechtelijk
eigenlijk wel nodig was, deze vergaande toezegging te doen. Op grond van de
uitleg van artikel 140 van de Grondwet door de Hoge Raad was dit niet het
geval. Artikel 140 van de Grondwet wordt op verschillende manieren uitgelegd.
Door de regering bij de algehele grondwetsherziening en in rechtsgeleerde
publicaties, ook van mijn hand, is er een andere uitleg aan deze grondwetsbepaling
gegeven dan die van de Hoge Raad. Wie uiteindelijk bepaalt welke rechtsgevolgen
aan artikel 140 zijn verbonden, is echter niet de regering in de toelichtende
stukken van indertijd en zijn niet rechtsgeleerde auteurs die erover schrijven,
maar is de Hoge Raad. Deze heeft in zijn arresten van 4 maart en 27 mei 1986,
Nederlandse Jurisprudentie 1986, 612, en 1987, 298, het standpunt ingenomen
dat de in artikel 12, tweede lid, neergelegde vereisten bij het binnentreden
niet gelden in weerwil van wetten van voor de grondwetswijziging. Artikel
140 voorziet dus in eerbiedigende werking ten aanzien van oudere wetten op
grond waarvan kan worden binnengetreden zonder een verslag uit te reiken.
Een juridische noodzaak voor de toezegging van de minister van Binnenlandse
Zaken was er dus niet. Ik wijs ook op datgene wat mr. C. Riezebos, een van
de adviseurs van de minister, in het commentaar op de Grondwet onder redactie
van P.W.C. Akkermans en A.K. Koekkoek op blz. 284 schrijft: "Indien een vóór
1983 al bestaande wet echter de in art. 12, tweede lid, bedoelde eisen niet
stelt, is de beperkingsclausule niet van toepassing. Zo'n wet is dan in strijd
met art. 12 en wordt via art. 140 Gw gesauveerd. (...) In nieuwe wetgeving
daarentegen zullen de vereisten niet mogen ontbreken."Ik heb een tweede vraag naar aanleiding van de toezegging waarop de minister
zich tegenover onze Kamer beroept in zijn aandrang om het wetsvoorstel nu
te behandelen en af te handelen. Met alle klem vragen wij of het eigenlijk
wel verantwoord is, zo'n situatie te laten voortduren totdat een grondwetswijziging
in tweede lezing is aanvaard en in werking is getreden. Ook als de tweede
lezing na de komende Kamerverkiezingen mogelijk is, doet deze vraag zich voor.
In gevallen waarin blijvend geen verslag van het binnentreden kan worden uitgereikt,
situaties die zich nogal eens voordoen, juist in de taakvervulling van de
Binnenlandse veiligheidsdienst, leidt de huidige toezegging van de minister
er blijkbaar toe dat er niet wordt binnengetreden om de bevoegdheden uit te
oefenen die bestaan op grond van artikel 139a van het Wetboek van Strafrecht.
Deze situatie vinden wij hoogst zorgwekkend. Wij doen dan ook een beroep op
de minister, zich bij de uitleg van artikel 140 van de Grondwet te richten
naar de Hoge Raad. Dit misstaat de regering, in dit geval de minister van
Binnenlandse Zaken, niet. Verder vragen wij hem, hier bij deze gelegenheid,
nu wij er in deze Kamer over spreken, duidelijk te maken dat die situatie,
die eigenlijk ondraaglijk is, niet zal voortduren en dat de Binnenlandse veiligheidsdienst
met machtiging van de ministers van Algemene Zaken, van Justitie en van Binnenlandse
Zaken conform artikel 139a van het Wetboek van Strafrecht zijn taken ter bestrijding
van het terrorisme zal uitoefenen en ook andere taken waarvoor de Binnenlandse
veiligheidsdienst bestaat. Het internationaal terrorisme gaat niet op reces.
Wij denken dus dat, ongeacht of deze toezegging geldt tot na een pas veel
latere tweede lezing van de grondwetsherziening, of alleen maar voor een half
jaar of langer – dat is afhankelijk van de duur van een kabinetsformatie –
er reden is voor de minister om zijn toezegging in heroverweging te nemen,
en hier in het parlement daarvan terug te komen. Een toezegging is tenslotte
geen wet.De derde vraag die wij naar aanleiding van deze toezegging hebben, is
of de situatie in alle opzichten beter wordt van de nu voorliggende wijziging
van de Grondwet, die in een aantal opzichten niet helemaal gelukkig is geredigeerd.
Dat is een reden om hier nu ook het debat aan te gaan over de tekst van het
herziene artikel 12 van de Grondwet, zoals het door de regering wordt verdedigd.Waarom gaat het bij dat gewijzigd artikel 12? Inzake de nu voorliggende
tekst zien wij drie problemen. Het eerste is dat de opvatting van de wetgever,
die ook op blz. 2 van de memorie van toelichting bij het voorliggende wetsvoorstel
tot uitdrukking is gebracht, is dat een eventueel zelfs langdurig uitstel
van de uitreiking van het verslag niet ongrondwettig is. Die opvatting delen
wij. Uitstel wordt nu echter beperkt tot twee situaties. De opvatting van
de wetgever, neergelegd in de Algemene wet op het binnentreden en de memorie
van toelichting op het nu voorliggende wetsvoorstel dat eventueel zelfs langdurig
uitstel van de uitreiking van het verslag niet ongrondwettig is, wordt echter
ingeperkt door de grondwetswijziging die nu voorligt, door die te richten
op de situaties van binnentreden in het belang van de nationale veiligheid
en dat van de strafvordering. Maar de vraag is, of die twee uitzonderingsgronden
toereikend zijn, gelet op de omschrijving in artikel 139a van het Wetboek
van Strafrecht, en in het onlangs ingediende wetsvoorstel inlichtingen- en
veiligheidsdiensten, een wetsvoorstel dat op 7 februari bij de Tweede Kamer
is ingediend. Wij zien met name het risico dat een onderzoek, gericht op het
voorkomen van terroristische activiteiten, gericht tegen een derde staat,
niet tot de belangen van de nationale veiligheid zal worden gerekend, terwijl
het toch wel degelijk een taak van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
is en moet zijn, hun medewerking te geven aan de internationale bestrijding
van het terrorisme. Zeker, wij zien er niet aan voorbij dat artikel 8 van
het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden naast een reeks andere beperkingsgronden spreekt van het belang
van de nationale veiligheid. Maar de woordkeus van de Nederlandse wetgever
is in het bestaande artikel 139a van het Wetboek van Strafrecht een iets andere –
"de veiligheid van de Staat" – terwijl in het onlangs ingediende wetsvoorstel
inlichtingen- en veiligheidsdiensten de veiligheid van de Staat, ogenschijnlijk
wellicht synoniem aan nationale veiligheid, nevengeschikt is aan het voortbe staan van de democratische rechtsorde en andere gewichtige belangen
van de Staat, en dus blijkens die nevenschikking die belangen niet mee omvat.
Gelet op de nieuwe binnentredingsbevoegdheden in het wetsvoorstel dat mede
onder verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken onlangs
is ingediend, is het dus de vraag of de grondwetsbepaling zoals hij die nu
verdedigt, de nieuwe wetgeving voldoende draagt. Uiteraard weten wij dat pas
zeker op het moment dat de Tweede Kamer het wetsvoorstel heeft afgehandeld,
en dus weten wij in de Eerste Kamer het ook dan pas zeker. Overeenkomstige
vragen zijn er over het in het belang van de nationale veiligheid blijvend
achterwege laten van het verstrekken van een verslag. Daar geldt uiteraard
hetzelfde als wat ik net zei over het begrip "nationale veiligheid", dat niet
spoort met huidige en aanhangige wetgeving.Ten slotte kom ik toe aan de vraag, of de gevallen van afstel eigenlijk
wel adequaat worden omschreven met "indien het belang van de nationale veiligheid
zich tegen verstrekking blijvend verzet". De vraag bij die omschrijving in
het wetsvoorstel, artikel 12, derde lid, is deze. Als bijvoorbeeld de relaties
met andere staten worden geschaad door het openbaren van een inmiddels overbodige
of niet langer nodig gebleken afluisteractie, kun je dan eigenlijk wel volhouden
dat de nationale veiligheid zich verzet tegen het alsnog uitreiken van een
verslag?Wij twijfelen er dus niet aan dat een grondwetsherziening gewenst is ten
aanzien van de mogelijkheid van afstel. Naar de huidige rechtsopvattingen
is die zelfs nodig. Wij twijfelen wel aan de noodzaak om dat nu te doen, gelet
op artikel 140 van de Grondwet, in relatie tot artikel 139a van het Wetboek
van Strafrecht. Wij twijfelen voorts aan de wenselijkheid om dat te doen op
basis van de bestaande tekst, waarvan de woordkeus kennelijk onvoldoende voorwerp
van overweging, discussie, afweging en vergelijking met de wetgeving is geweest
bij de behandeling in de Tweede Kamer. Dat is althans de situatie wat betreft
de relatie tussen de nu geldende bepaling in het Wetboek van Strafrecht en
artikel 12 van de Grondwet. Wel zien wij een complicatie in de verhouding
tussen de huidige grondwetsbepaling en de in wetsvoorstel 25877 voorgestelde
nieuwe regeling van de taken van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Daarin treffen wij immers – ik denk aan de artikelen 20 en 22 van het
wetsvoorstel – bepalingen aan die voorzien in het binnentreden in woningen,
buiten de situatie van artikel 139a van het Wetboek van Strafrecht. Het wetsvoorstel
bevat dus nieuwe, in elk geval expliciete en verruimde binnentredingsbevoegdheden,
terwijl de wetgever er in 1987 nog van uitging dat kon worden volstaan met
een algemene taakomschrijving en bevoegdheidstoekenning aan de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten. Gaat het de minister er wellicht mede om deze nieuwe
wetgeving, die uiteraard niet door artikel 140 van de Grondwet wordt gedekt,
mogelijk te maken? Als dat zo is, dan is dat voor ons een relevant punt. Dan
zouden wij dat graag horen, zodat er op dat punt duidelijkheid is. Of is er
ook een probleem met niet door artikel 139a van het Wetboek van Strafrecht
bestreken gevallen van binnentreden door de BVD op grond van die algemene
taakomschrijving in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten van
1987? Is de wijziging van artikel 12 van de Grondwet soms nodig om grondwettelijk
en wettelijk het binnentreden te legitimeren in andere gevallen dan de in
artikel 139a van het Wetboek van Strafrecht bedoelde? Wij kunnen ons voorstellen
dat dit het geval is, maar dan zou dat ook in dit debat moeten worden uitgesproken.Dan nog enkele vragen betreffende Justitie. Wetsvoorstel 25403 tot Wijziging
van het Wetboek van Strafvordering in verband met de regeling van enige bijzondere
opsporingsbevoegdheden en de wijziging van enige andere bepalingen, het wetsvoorstel
bijzondere opsporingsbevoegdheden, kent mogelijkheden tot opslag van gegevens
in het politieregister zware criminaliteit. Wanneer het afluisteren in woningen
overeenkomstig de opvatting van de meerderheid in de Tweede Kamer, waar de
minister van Justitie zich inmiddels bij heeft aangesloten, mogelijk wordt
gemaakt, zal dan in alle gevallen kunnen worden voldaan aan artikel 12, derde
lid, tweede volzin van de Grondwet, zoals nu wordt voorgesteld? Kan onder
strafvordering in de zin van het voorgestelde artikel 12 ook de medewerking
worden verstaan aan strafrechtelijke onderzoeken van andere staten? Wij stellen
deze vraag, omdat de grondwetsbepaling, zoals die nu wordt voorgelegd, met
zich meebrengt dat er op het gebied van de strafvordering in elk geval op
enig moment een uitreiking van het verslag zal moeten plaatsvinden, dus ook
in gevallen waarin wellicht opneming van gegevens in het register zware criminaliteit
ten behoeve van andere mogelijke onderzoeken plaatsvindt.Een laatste vraag, eveneens aan de minister van Justitie ad interim. Volgens
artikel 13 van de Algemene wet op het binnentreden moet de minister van Justitie
vóór 1 oktober 1999 verslag doen aan de Staten-Generaal over
de doeltreffendheid en de effecten van de in artikel 1 en 2 van die wet neergelegde
verplichtingen, de legitimatieplicht en het vereiste van een schriftelijke
machtiging. Wat is er inmiddels in gang gezet, opdat deze verplichting tijdig
en helder kan worden nagekomen? Voorzitter! Wij zien meer dan gemiddeld uit
naar het antwoord van de regering op deze vragen. Het antwoord zal beslissend
zijn als het gaat om de afhandeling van dit wetsvoorstel.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter! De voorgeschiedenis van de behandeling van het wetsvoorstel
dat voorligt is een bijzondere. De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
had reeds beslist, dit onderwerp pas op 7 april te behandelen. Toen de minister
daarvan kennis nam heeft hij erop aangedrongen toch nog de kans te krijgen
in de vergadering van deze Kamer uiteen te zetten waarom hij van mening is
dat dit wetsvoorstel moet worden afgehandeld, zodat het nog meegenomen kan
worden bij de behandeling van de lopende ontwerpen van grondwetsherzieningen.
Vandaag is daarvoor de laatste gelegenheid. Het leek mij beter het ontwerp
nu niet te behandelen, maar ik vind dat de Kamer altijd bereid moet zijn om
aan zo'n verzoek van de minister te voldoen. Om die reden vindt dit debat
vandaag plaats. Ik moet zeggen dat mijn fractie dit debat wel ingaat met een
buitengewoon kritische instelling. Het voorstel is om verschillende redenen
onvoldoende gerijpt voor een materie die betrekking heeft
op het randgebied van de rechtsstaat. Dat is een heel gevoelig gebied, waarop,
zeker bij grondwetsbepalingen, voorzichtig moet worden getreden. Een gelegenheid
om dit te corrigeren is er niet meer, nu de Kamer dit alles voor 10 maart
moet afhandelen. Bron van dit tijdgebrek – collega Hirsch Ballin wees
er al op – is de late indiening op 5 juli 1997. Als er inderdaad behoefte
is aan uitzondering van een bepaling die het verplicht maakt om een schriftelijk
verslag na afloop in te dienen, dan zou de gedachte kunnen opkomen dat die
bepaling al 15 jaar in de Grondwet staat. Waarom wordt er pas in 1997 een
wetsvoorstel ingediend waarin wordt voorgesteld hier een uitzondering op te
maken? Bij de grondwetswijziging van 1987 werden wij al geconfronteerd met
een pijnlijk gebrek in de tekst van artikel 12, namelijk de uitzonderingsmogelijkheid
op de legitimatieplicht bij het binnentreden. Graag verneem ik van de minister
waarom dit niet in 1987 reeds is aangepakt, als het, zoals hij stelt, een
zaak is die al langere tijd speelt.Eind november heeft de minister nog een belangrijke nota van wijziging
aan de Kamer gestuurd. Toen pas is de "nationale veiligheid" als grond voor
uitzondering op het grondrecht geformuleerd. Op 20 januari werd in de Tweede
Kamer op hetzelfde punt een ingrijpend amendement ingediend, waarna voor het
openbaar debat en voor deze Kamer slechts ruim zes weken over bleken te zijn.
Nu geeft de minister in de memorie van antwoord aan dat de grond voor de indiening
van het wetsvoorstel is: een gebleken probleem bij de taakuitoefening van
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, die mede verband houdt met het streven
om het optreden zo precies mogelijk te regelen. Waar doelt de minister op
als hij het heeft over een "gebleken probleem bij de taakuitoefening van de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten"? Wanneer is dit voor het eerst naar
voren gekomen? Een verband met de datum van indiening van het wetsvoorstel
is dan voor de hand liggend.Waarom komt het wetsvoorstel de PvdA-fractie als onvoldoende gerijpt voor?
Zij ziet daarvoor de volgende redenen. Ten eerste krijgt de regering een uitzonderingsgrond
op de verplichting neergelegd in het voorgestelde derde lid van artikel 12
om de bewoner na het binnentreden zonder zijn toestemming een schriftelijk
verslag van het binnentreden te verstrekken. De formulering "het belang van
de nationale veiligheid" kent de Grondwet niet. Wat betekent dit begrip?Ik heb daarop de memorie van antwoord nagezocht, die verschillende omschrijvingen
geeft: 1. afbreuk doen aan goed functioneren van de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten;2. indien de taakuitvoering van de diensten
zich daartegen blijvend verzet;3. indien dit de betrekkingen met
andere landen blijvend zou verstoren;4. gewichtige belangen, zoals
die van de internationale rechtsorde.Dat is nogal een opsomming. Wij hebben hier vorige week gesproken over
het wetsvoorstel tot wijziging van de Grondwet op het punt van de verdediging.
Toen spraken wij ook al over de internationale rechtsorde. Die wordt blijkbaar
overal bijgehaald. Die nationale veiligheid hangt, naar ik begrijp, vooral
samen met het goed functioneren en de taakuitvoering van de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten, de betrekkingen met andere landen en de internationale
rechtsorde. Ik wil deze taakomschrijving niet bestrijden, maar ik vraag de
minister hoe hij dit alles weet te vatten binnen het begrip "nationale veiligheid".De omvang van die bevoegdheid blijkt niets anders te zijn dan het belang
van het goed functioneren van de BVD, om het kort samen te vatten. Als dat
de beperking is, dan is deze nauwelijks een grondwettelijke vastlegging waard,
want dan spreek je van een tautologie. Datgene is in het belang van de dienst
wat in het belang van de dienst is.Dit slaat ook op de terreinen die niet tot de nationale veiligheid behoren,
maar terecht wel tot de taken van de BVD, zoals voorbereiding van terroristische
acties tegen vreemde mogendheden. De relatie die wordt gelegd met de term
"sécurité nationale" uit het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens, artikel 8, levert onvoldoende meerwaarde. Dat verband is gelegd
in de discussie met de Tweede Kamer, omdat ook deze term zeer breed ingezet
pleegt te worden. Een waarborg dat daarmee de bevoegdheden van de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten zouden worden beperkt, kan niet in die term worden
gezocht, noch in Nederlandse verhoudingen, noch in de Franse of Engelse betekenis
van die term binnen het EVRM.De tweede reden: deze formulering is tot stand gekomen tijdens een nachtelijk
beraad in de slotfase van de behandeling in de Tweede Kamer op 20 januari.
Dit biedt geen garantie voor de doordachtheid ervan. Haastige spoed is zelden
goed, zeker bij een herziening van de Grondwet. Ik begrijp niet waarom op
zo'n gevoelig punt niet ruim van tevoren, bijvoorbeeld aan het begin van deze
kabinetsperiode, aan een ministeriële commissie of een staatscommissie
is gevraagd om op dit punt en dat van artikel 13, die twee gevoelige grondrechten
betreffen, met adviezen bij de regering te komen. Tegen het moment dat de
regering een wetsvoorstel indient, zou dan een zodanige consensus onder de
bevolking zijn ontstaan dat het ook in dit huis zonder enig probleem kon worden
aanvaard.Het gaat mij om de wijze waarop Binnenlandse Zaken dit soort wezenlijke
grondwetsherzieningen aanpakt. Dan heb ik het niet over het referendum, waar
wij enige weken geleden over spraken, want dat heeft een heel lange voorgeschiedenis.
Een beraad waaraan vele denkers en anderen in de samenleving hadden kunnen
meedoen, had ervoor kunnen zorgen dat ook op dit punt een afgerond voorstel
was voorgelegd. Bij grondwetsherzieningen zou ik de minister van Binnenlandse
Zaken en zijn opvolger willen aanraden om deze traditionele weg te bewandelen.
In 1983 is het ook zo gegaan. Dat lijkt mij een goede weg.Wij zijn, ten derde, ook van mening dat het wetsvoorstel onvoldoende gerijpt
is, omdat op 7 februari het wetsvoorstel inzake de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
is ingediend (nr. 25877). Ik stel voorop dat ik de minister zeer prijs voor
het indienen van dit wetsvoorstel, ook al vindt mijn fractie het niet in alle
opzichten een gelukkig wetsvoorstel. Ik denk dat het nog moet worden aangescherpt
op het punt van het toezicht. Er is voor het eerst gepoogd om een omvattend
wetsvoorstel in te dienen waarin ook de bevoegdheden van de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten worden omschreven. Sommige mensen zullen
schrikken, als zij de tekst lezen, maar als er wordt aangegeven hoe die bevoegdheden
worden omgrensd, kan hun schrik afnemen. Een buitengewoon voordeel van dit
wetsvoorstel is dat het geschreven recht gaat worden, en daardoor beter toetsbaar.Ik begin dus met de minister te prijzen. Hij weet dat als je geprezen
wordt, onmiddellijk daarna de zweepslag komt. Het is merkwaardig dat, omdat
dit wetsvoorstel zo laat is ingediend, de Tweede Kamer heeft moeten delibereren
over artikel 12 en 13 van de Grondwet zonder de inhoud van deze uitvoeringswet
te kennen. Het zou verstandig geweest zijn, dat pas later te doen zoals bij
zeer veel artikelen van de Grondwet die de codificatie zijn van praktijk en
wetgeving. Zo zijn de sociale grondrechten pas in de Grondwet opgenomen nadat
zij een rustig bezit van de samenleving zijn geworden.Aan de uitzondering voor de veiligheidsdiensten is nimmer een grondig
debat gewijd om de simpele reden dat in de tijd van de Koude Oorlog het spreken
over de diensten die deze soort veiligheid van het land verdedigden sterk
in de taboesfeer lag. Elk gesprek daarover gaf de vijand munitie. Dat is begrijpelijk.
Uit de indiening van het wetsvoorstel blijkt dat wij nu gelukkig een periode
beleven waarin wij met dat soort taboes geen rekening behoeven te houden.
Ik herhaal dat ik daarom blij ben met het wetsvoorstel. Maar de behandeling
van het wetsvoorstel zou ons materiaal hebben gegeven om te bekijken hoe wij
in de Grondwet de waarborgen hadden moeten formuleren. Nu doen wij dat uit
de losse pols. Deze Kamer heeft nog de kans, rekening te houden met het wetsvoorstel,
maar niet met het debat daarover want dat moet nog plaatsvinden.De tekst van artikel 12 Grondwet is al in 1983 en 1987 gewijzigd. Daarna
bleken bij de uitvoeringswetgeving nieuwe vragen op te komen. Daarom is het
verstandig, eerst die uitvoeringswetgeving onder handen te nemen, inclusief
de Algemene wet op het binnentreden, die nog maar vier jaar oud is. Deze wet
is overigens ingediend in 1985 met als eerste ondertekenaar de heer F. Korthals
Altes, minister van Justitie. Hij heeft het wetsvoorstel in 1985 ingediend,
maar pas in 1994 is het voorstel wet geworden. Het is dus een slepende zaak
geweest.Ik zou mij kunnen voorstellen dat men zodanige ervaring had opgedaan met
de voorbereiding van de Algemene wet op het binnentreden dat bijvoorbeeld
al in 1985 een wijziging zoals vandaag wordt voorgesteld op de een of andere
wijze was doorgevoerd. Ik zou graag van de minister iets van die achtergronden
vernemen. Waarom is dit niet eerder gebeurd? Is het probleem echt pas nu opgekomen?
Ik kan mij dat nauwelijks voorstellen.De vierde reden waarom wij de tekst van dit wetsvoorstel onvoldragen achten,
is het feit dat de uitzondering zoals is geformuleerd ten aanzien van de nationale
veiligheid identiek is aan die voor het wetsvoorstel betreffende artikel 13
van de Grondwet over het briefgeheim. Deze Kamer heeft niet voor niets besloten
dit wetsvoorstel niet tijdig verder te behandelen: de onvolkomenheden konden
niet meer tijdig gecorrigeerd worden. Dat betreft onder andere de verwijzing
naar de nationale veiligheid. Als er bij artikel 12 een probleem is voor inlichtingen-
en veiligheidsdiensten zoals de minister stelt – dat is tevens de aanleiding
voor ons debat van vandaag – dan zouden die problemen ook moeten gelden
voor artikel 13. Ik zou hem die discrepantie willen voorhouden. Ik herinner
hem eraan dat exact dezelfde uitzonderingsbepaling wordt geformuleerd. Die
zal straks wellicht gelden in de discussie over het binnentreden, maar niet
voor de schending dan wel bescherming van het briefgeheim.Het vijfde en laatste punt waaruit naar de mening van mijn fractie de
onrijpheid blijkt, is dat bij het toezicht op diensten als de BVD de principiële
keuze moet worden gemaakt of wij proberen, de bevoegdheden daarvan te omgrenzen
via doelomschrijvingen in de Grondwet. Dat doe je bijvoorbeeld als je het
begrip nationale veiligheid introduceert. De waarborg die dat begrip biedt,
is zeer gering. Je kunt dat ook doen of via een doelomschrijving in de Grondwet
of via vastlegging – het liefst ook in de Grondwet – van een vorm
van intensief onafhankelijk toezicht zoals in artikel 13 Grundgesetz BRD is
gebeurd.Dat artikel gaat over het briefgeheim en niet over binnentreden, maar
het is een soortgelijke materie. Op die plaats wordt in de Grondwet een onafhankelijk
toezichtsmechanisme gecreëerd dat uitgewerkt wordt in de betreffende
wet. Ik denk dat bij dit soort subtiele zaken zoals de taken van inlichtingen-
en veiligheidsdiensten waarschijnlijk een nadruk op een goed doorgevoerd onafhankelijk
toezicht meer waarborgen biedt dan een formulering in een doelomschrijving.
Ik heb daarom voorshands een voorkeur voor die tweede methode en wil van de
minister horen of het niet denkbaar zou zijn om de uitkomst van het debat
over de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in de Grondwet vast
te leggen. Zo'n procedure van toezicht is immers waarschijnlijk de belangrijkste
waarborg die wij kunnen hebben. Die moet dus in de Grondwet. Hij heeft in
zijn wetsvoorstel overigens al iets in die richting voorgesteld. Wij moeten
de discussie over wetsvoorstel 25877 echter nog voeren.Voorzitter! Er zijn nog een paar kleinere punten van kritiek. Het is natuurlijk
aardig dat de minister ruimhartig toegeeft dat het gebruik van de term "notificatie"
voor het kennisgeven van een schriftelijk verslag een barbarisme is. Wij hebben
er nog een verschil van mening over of het een anglicisme of een gallicisme
is. Maar de Franse teksten spreken meestal van "information" en "informer".
Een enkele keer wordt daarin ook gesproken over "notification", terwijl de
Engelsen consequent "notification" schrijven. Gezien de zwakke kennis van
Nederlandse ambtenaren van het Frans denk ik dat de kans groter is dat het
uit het Engels komt dan uit het Frans. Ik hoop overigens dat ik daar niemand
oneer mee aandoe, omdat hij of zij op het gymnasium juist hoge cijfers voor
Frans heeft gehaald.Ik heb de minister gevraagd waarom deze materie niet al in 1987 is aangepakt.
Nu komt er toch een wezenlijke vraag waarvan de beantwoording misschien moeilijkheden
zal opleveren. De vraag in staatsrechtelijke zin luidt immers voortdurend,
waar het optreden van de BVD op gebaseerd is. Het gaat daarbij natuurlijk
niet over het verzamelen van inlichtingen in algemene zin, maar over het plegen
van bepaalde handelingen die, als die door een burger zouden worden gepleegd,
volgens het Wetboek van Strafrecht zonder meer als een strafbaar feit zouden
moeten worden omschreven. Het aardige is dat wij dankzij de
minister en zijn wetsvoorstel inzake de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
een overzicht hebben van de soort bevoegdheden die de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
menen nodig te hebben. Ik denk dat dat in overwegende mate terecht is. Ik
geef een opsomming: het gaat over de inzet van volgmiddelen, de inzet van
natuurlijke personen als agenten, het spoorloos binnendringen van besloten
plaatsen, het openen van post, het binnendringen in computers, het aftappen
van gesprekken, het ongericht ontvangen en opnemen van niet-kabelgebonden
telecommunicatie en allerlei zaken die, als ik mij daar persoonlijk aan zou
wijden, ertoe zouden leiden dat ik terecht met justitie in aanraking zou komen.
De inlichtingendiensten hebben die bevoegdheden blijkbaar nodig en ik neem
aan dat deze bevoegdheden ook voortdurend zijn gebruikt. De vraag is waarop
die tot nu toe gebaseerd waren. Ik moet aannemen dat die voor 1987 alleen
gebaseerd zijn op de AMvB waarin een soort interne regeling van het bestaan
van die verschillende soorten inlichtingen- en veiligheidsdiensten is opgenomen.
De bestaande Wet op de binnenlandse veiligheidsdiensten is in 1987 tot stand
gekomen. De bevoegdheden zouden vanaf 1987 dus op die wet gebaseerd moeten
zijn, maar in die wet wordt, in tegenstelling tot de wet die de minister ons
heeft voorgesteld, niets gezegd over bevoegdheden. Waarop waren die bevoegdheden
dus gebaseerd? De minister zegt daarvan nu dat hij problemen zal krijgen met
bijvoorbeeld het behoorlijk opsporen van mogelijke terroristische acties als
wij het voorliggende wetsvoorstel niet aannemen.Ik kom daarmee op het punt waar collega Hirsch Ballin mee begonnen is.
Dat is de vraag waarom de minister zo heeft aangedrongen op het nu behandelen
van deze zaak. Hij heeft ons met een brief van 26 februari onder druk gezet.
Hij dringt daarin aan op afhandeling, omdat hij de genoemde uitzondering op
de verplichting tot kennisgeving dringend nodig zegt te hebben. Dat is de
uitzondering op grond van de nationale veiligheid. Deze Kamer heeft vorige
week besloten om de minister die ruimte te geven. Ik heb de behoefte om van
de minister te horen wat de grondslag is van zijn gedachte. Ik kan mij voorstellen
dat hij deze bevoegdheid nodig heeft. Het gaat mij echter om de gedachte dat
hij die nu niet meer zou hebben en pas zou terugkrijgen op het moment dat
dit wetsvoorstel wordt aanvaard. Naar de mening van mijn fractie probeert
de minister op onjuiste gronden de Kamer te beïnvloeden. Dat vind ik
althans voorshands. Hij kan mij misschien nog overtuigen.De minister doet dat bovendien door het huidige functioneren van de BVD
op het punt van het verschaffen van een schriftelijk verslag aan de bewoner
na heimelijk binnentreden op een naar ons idee onverantwoorde wijze ter sprake
te brengen. Ik benadruk dat dit op onverantwoorde wijze gebeurt, want de minister
roept de vraag op waar ik nu mee kom. De huidige praktijk van de BVD op dit
punt zou volgens de minister op gespannen voet staan met artikel 12 van de
Grondwet. De heer Hirsch Ballin heeft al geciteerd uit de Handelingen van
de Tweede Kamer. Die opmerking van de minister lijkt mij niet verstandig en
ik zal proberen om mij voorzichtiger uit te drukken dan de minister. Het is
immers van tweeën één: of die spanning tussen de praktijk
van wat de BVD op dit punt doet, en artikel 12 van de Grondwet, bestaat –
als dat zo is, zal die spanning nog minstens een jaar blijven bestaan totdat
dit voorstel en de uitvoering bij de wet hun beslag hebben gekregen en dus
totdat wij dit bij de wet hebben gecorrigeerd – of die spanning bestaat
misschien, maar wordt gedekt door hetzij het door collega Hirsch Ballin uitvoerig
besproken artikel 140 van de Grondwet met betrekking tot de eerbiedigende
werking, hetzij de Algemene wet op het binnentreden. Het is immers de wetgever
die als eerste geroepen is om de Grondwet uit te leggen; dat is gebeurd in
artikel 11 van de Algemene wet op het binnentreden.De vraag is of men bij het maken van de algemene wet in gedachten heeft
gehad dat dit ook zou gelden voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Uit de wetsgeschiedenis is dat niet op te maken. Ik vermoed dat het toen nog –
wij waren nog in de periode van de Koude Oorlog – niet bon ton was om
in dit kader over de inlichtingen- en veiligheidsdiensten te spreken en dat
men van mening was dat de bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
in die periode – eigenlijk vanaf de grondwetsherziening van 1983, maar
ook voor die grondwetsherziening – op een soort durend staatsnoodrecht
was gebaseerd. Ik heb al gezegd dat er daarvoor een AMvB was die de organisatie
van de diensten regelde en dat na 1987 een wet de organisatie van die diensten
regelde, maar dat er geen wet was waar de bevoegdheden in stonden. Het werd
dus ofwel begrepen in artikel 11 van de Algemene wet op het binnentreden,
dat naast de strafvordering ook de BVD daaronder viel, en dus het recht had
om de kennisgeving uit te stellen; ofwel het werd daar niet onder begrepen
en het werd geacht onder staatsnoodrecht te vallen. Ik verneem graag de gedachten
van de minister daarover, hoewel ik misschien het antwoord krijg dat ook hij
dit niet weet, omdat daar buitengewoon weinig over geschreven is. Er is misschien
wel over gedacht, maar dat is niet op papier gezet.Artikel 12 van de Grondwet laat al sinds 1983 inderdaad alleen uitstel
en geen afstel toe. Zoals gezegd, kan dat zijn omdat men dat artikel wel van
toepassing achtte, maar voldoende uitgewerkt zag in artikel 11 van de Algemene
wet op het binnentreden, omdat langdurend uitstel zich als vanzelf omzet in
afstel. Terecht zegt de minister dat dit eigenlijk niet moet. Ik gebruik met
opzet het woordje "eigenlijk". Er is een beroemde anekdote uit de oorlogsperiode:
een pastoor die werd gevraagd door een verzetsman of het ethisch toelaatbaar
was om een verklikker om te leggen, antwoordde: "eigenlijk niet". Dat toont
aan dat het woordje "eigenlijk" in het Nederlands een zeer geladen betekenis
heeft. De minister zegt terecht dat dit "eigenlijk" niet moet. Hij zegt dat
gevallen waarin je van tevoren weet dat je niet zult kennisgeven, bijvoorbeeld
ten aanzien van het observeren van leden van de geheime dienst van een vreemde
mogendheid, inderdaad beter moeten worden geregeld. Het gaat er mijn fractie
echter om dat het niet hap snap gebeurt en dat is wat de minister ons nu probeert
te laten doen.Namens mijn fractie mag ik dus concluderen dat de minister de Tweede Kamer
inderdaad op verkeerde gronden heeft toegezegd dat artikel 12 volledig zou
worden gerespecteerd. Als hij dat heeft gedaan, heeft hij
in het voorgaande voor zijn beurt gesproken en het functioneren van de BVD
daarmee potentieel belemmerd. Hij heeft het bijvoorbeeld zelf gehad over het
tijdig voorkomen en ontdekken van terroristische activiteiten. Waarom heeft
hij dat dan zelf belemmerd? Omdat de BVD op bevel van de minister moet afzien
van het afluisteren van gesprekken in een woning. Dat heb ik begrepen uit
de tekst, maar de minister heeft de gelegenheid om dat te corrigeren. Mijn
stelling is dat hij die toezegging aan de Tweede Kamer in het geheel niet
had hoeven te doen omdat hij op grond van het bestaande overgangsrecht –
ook staatsnoodrecht valt onder artikel 140 van de Grondwet – bevoegd
is om daarmee verder te gaan, zeker als daar een acute noodzaak voor aanwezig
is, zoals tot nu altijd het argument was. Ik zie niet in waarom het nodig
is om a. toe te zeggen om het na te laten en b. vervolgens deze toezegging
aan de Tweede Kamer te gebruiken om deze Kamer onder druk te zetten. Het is
dus niet deze Kamer die via het tegenhouden van dit wetsvoorstel problemen
schept. Het is de minister die via een eigenzinnige toepassing van de wet
problemen schept.Mijn fractie wenst dit debat dan ook niet te voeren onder druk van deze
onjuiste opvatting over het geldend recht. Zij wil het debat voeren op de
inhoud van het wetsvoorstel. Daarom wacht zij de reactie van de minister op
de vijf bovengenoemde twijfelpunten gaarne af.De heer Rensema (VVD):Mijnheer de voorzitter! Het huisrecht is altijd heel belangrijk geweest.
Nog in het begin van deze eeuw kwam het wel voor dat in het Drents-Groningse
veengebied op een zondag door mensen die wilden trouwen of moesten trouwen
een plaggenhut gebouwd werd op het land van de veenbaas met behulp van de
buren, familie en vrienden. Dat moest op die ene dag gebeuren. De volgende
ochtend, op maandagmorgen, verscheen de veenbaas in het veld en dan moest
er rook komen uit de plaggenhut. Dan was het een woning geworden die onschendbaar
was. Zo heeft ook dit huisrecht temidden van een onvoorstelbare armoede een
functie gehad. Ik denk dus dat er toen al sprake was van toepassing van het
grondwetsartikel, aangevuld met plaatselijk gewoonterecht.Mijnheer de voorzitter! De leden van de VVD-fractie zijn geen voorstanders
van het veelvuldig wijzigen van de Grondwet. Als een wijziging van de Grondwet
nodig is, dient zij zeer zorgvuldig te worden voorbereid door wetenschappelijk
onderzoek en discussie, een maatschappelijk debat en ten slotte een politieke
beraadslaging. Wij kunnen ons daarom wel vinden in de opmerkingen die daarover
door de andere fracties en woordvoerders zijn gemaakt.Er bestaat inderdaad geen behoefte aan een flexi-Grondwet die steeds moet
worden aangepast aan de rechtsontwikkeling. De tien geboden uit de Bijbel
hebben een grote invloed gehad op onze beschaving. Het is heel goed dat zij
nimmer konden worden gewijzigd. Het is ook van veel belang om de Grondwet
kort en krachtig te houden met normen die wij als het ware uit het hoofd kunnen
citeren. Als een nieuw inzicht of een voortschrijdende rechtsontwikkeling
meebrengt dat wetten die gebaseerd zijn op de Grondwet moeten worden aangescherpt,
hoeft dat niet te betekenen dat ook de Grondwet moet worden gewijzigd. Het
is voldoende dat de Grondwet ruim genoeg is om het nieuwe criterium of de
nieuwe regelgeving toe te laten.In dit verband hebben wij wel begrip voor de opmerkingen van de leden
van de fractie van de Partij van de Arbeid dat de traditionele tekst "tegen
de wil van de bewoner" in artikel 12 van de Grondwet ongewijzigd had kunnen
blijven. Een ambtenaar en een rechter zullen immers aanstonds moeten beseffen
dat dit moet worden uitgelegd als "zonder toestemming van de bewoner". Wie
heimelijk insluipt, kan niet met het verhaal komen dat hij geen bewoner heeft
ontmoet die hem de toegang heeft geweigerd.De wetswijziging, de wijziging van de gewone wet, is voor alle zekerheid
nuttig, maar de wijziging van de Grondwet kan op dit punt worden gezien als
een overbodig perfectionisme. Zij kan echter gemakkelijk worden aanvaard omdat
zij geen kwaad kan doen.Er is nog een ander bezwaar tegen het veelvuldig wijzigen van de Grondwet,
zoals dat ook in het verleden veelvuldig heeft plaatsgehad. Door dit veelvuldige
wijzigen ontstaat vanzelf de opvatting dat de Grondwet zeer strikt geïnterpreteerd
moet worden. Dat verschijnsel speelt ook een rol bij het probleem dat wij
vandaag moeten oplossen.Het voorstel dat wij thans behandelen, is voor wie aan lange wetsteksten
gewend is, heel simpel. Het telt slechts enkele regels en is voor iedereen
in enkele ogenblikken te lezen en te begrijpen. De belangrijkste wijzigingen
die de regering voorstelt, zijn enkele uitzonderingen op de verplichting om
aan de bewoner een verslag van het binnentreden uit te reiken. Het gaat daarbij
uitsluitend om het binnentreden in het belang van de nationale veiligheid
of de strafvordering. De kennisgeving – dat is het verstrekken van het
verslag – kan worden uitgesteld en zelfs geheel achterwege gelaten als
de nationale veiligheid in het geding is. Dat laatste kan dus niet als het
alleen om de strafvordering gaat.Deze bepalingen zijn nodig omdat onze veiligheidsdiensten niet uit de
voeten kunnen met de huidige tekst van de Grondwet. De vraag is nu of deze
bepalingen die op het eerste gezicht heel redelijk lijken, verworpen zouden
moeten worden omdat ze te weinig rechtsbescherming zouden bieden. De leden
van de VVD-fractie kunnen dat niet inzien. De rechtsbescherming van illegale
wapenhandelaren, terroristen en andere criminelen mag niet zo ver gaan dat
daaraan de nationale veiligheid wordt opgeofferd. Wij zitten hier als volksvertegenwoordigers
en in de maatschappij leeft een aanzienlijke verontrusting dat wapenhandelaren,
terroristen en vergelijkbare criminelen zich te vaak kunnen verschuilen achter
de gordijnen van de rechtsbescherming. Wij moeten de rechtsbescherming handhaven,
maar zoals en altijd overal geldt ook hier, dat alles met mate moet geschieden.
Voor de verontrusting van de burgers van dit goede land moeten wij begrip
hebben. Een aantal jaren geleden viel uit vele kranten op te maken dat de
allerzwaarste criminelen van dit land, dat misschien te goed is, elkaar niet
ontmoetten in de gevangenis, zoals toch redelijk zou zijn, maar in de bar
van een beroemd hotel in Amsterdam. Zo zou het beeld kunnen ontstaan van een
democratie die tandeloos is en daardoor gevaren oproept.In het tv-programma Buitenhof van zondag jongstleden heeft de heer Van
Hulst, directeur van de BVD, gezegd dat er een omvangrijke illegale handel
in massavernietigingswapens is en dat Nederland daarin een rol speelt. Dat
laatste ligt ook voor de hand, want wij hebben de grootste haven ter wereld.
Nederland is al lang een draaischijf in de internationale wapenhandel, maar
dat er nu sinds 15 jaar sprake is van een toenemende handel in wapens gericht
op massale vernietiging, is uiterst verontrustend. De BVD behoort alle middelen
te hebben om deze handel tegen te gaan. Het binnentreden in een woning zonder
daarvan kond te doen is tegenover deze gevaarlijke praktijken toch stellig
een geoorloofd en zelfs beschaafd middel. Het gaat hier om de bescherming
van onze democratische rechtsstaat.De leden van de CDA-fractie hebben in het voorlopig verslag opgemerkt
dat het belang van de nationale veiligheid moeilijk kan worden ingeroepen
als bijvoorbeeld op Nederlands grondgebied voorbereidingen worden getroffen
voor militaire of terroristische actie uitsluitend gericht tegen andere staten.
Het CDA is kennelijk bezorgd dat het criterium nog te beperkend is voor de
praktijk. Wij zien dit evenwel anders. Tegen acties van deze aard moeten onze
veiligheidsdiensten zeker optreden, want anders zouden de veiligheidsdiensten
van andere staten dit doen op ons grondgebied. Dat zou onaanvaardbaar en ook
gevaarlijk zijn. Wij denken daarom dat de nationale veiligheid hier rechtstreeks
in het geding is en twijfelen er niet aan dat de rechter, ware hij tot een
oordeel geroepen, dat ook zou vinden.De heer Hirsch Ballin (CDA):Ter verduidelijking merk ik op dat er absoluut geen verschil van inzicht
is tussen ons en de heer Rensema dat dit wenselijk is. Waar het ons om gaat
is, dat naar onze mening wetgeving en Grondwet op dit punt helder zijn.De heer Rensema (VVD):Ik heb het ook niet anders opgevat. Daarom heb ik gezegd dat het CDA op
dit punt kennelijk bezorgd is. Ten gronde is er inderdaad geen verschil van
mening tussen ons en de CDA-fractie. Onze opvatting sluit ook geheel aan bij
artikel 107 van het Wetboek van Strafrecht.In de Tweede Kamer heeft de heer Van Heemst, sprekend namens de PvdA-fractie,
gezegd: "Ik zou willen vragen: is de praktijk van alledag een praktijk die
feitelijk in een aantal opzichten in strijd is of kan zijn met de Grondwet?
Als het antwoord op deze vraag 'ja' luidt, kan worden gezegd dat deze wijziging
van de Grondwet extra hard nodig is." Vervolgens heeft de minister, niet alleen
uitgedaagd door de heer Van Heemst maar ook door een of meer andere sprekers,
toegegeven dat de praktijk op gespannen voet staat met de Grondwet. De PvdA
heeft vervolgens consistent gehandeld door met alle andere leden van de Tweede
Kamer voor het voorstel te stemmen. Toen stond immers voor de PvdA vast dat
het voorstel "extra hard nodig was". Het is te hopen dat deze consistentie
in het standpunt van de PvdA zich ook zal uitstrekken tot de Eerste Kamer.
Als de fractie van de PvdA tot een andere afweging zou komen, heeft zij wel
wat uit te leggen.De heer Jurgens (PvdA):De heer Rensema daagt mij uit door mij een onvolledig citaat van collega
Van Heemst uit de Tweede Kamer voor te houden. Deze zei niet dat wij dus dit
voorstel moesten aannemen. Er moesten maatregelen worden genomen om aan die
strijdigheid met de Grondwet een einde te maken. Tevens is de vraag aan de
orde of er wel strijdigheid is met het geldend recht. Er is verschil tussen
strijdigheid met de Grondwet en strijdigheid met het geldend recht. De wet
moet worden gevolgd en niet de tekst van de Grondwet. Wij hebben met wetsteksten
te maken. De heer Van Heemst zat niet op de lijn van de heer Rensema.De heer Rensema (VVD):Ik heb een uitvoerig citaat gegeven. De heer Van Heemst heeft natuurlijk
meer gezegd. Ik meen dat ik hem volstrekt correct heb geciteerd. Hij heeft
het ook zo bedoeld.De heer Jurgens (PvdA):Er is een amendement aangenomen, dat de heer Van Heemst niet had medeondertekend.De heer Rensema (VVD):Hij heeft uiteindelijk wel voor het voorstel gestemd.Voorzitter! Indien het wetsvoorstel niet wordt aanvaard staat de regering
voor de onmogelijke keuze tussen de Grondwet en de nationale veiligheid. Beide
moet zij handhaven. Er kan op z'n minst worden gezegd, dat bij verwerping
gedurende een periode van minstens vier jaar een zeer verwarrende situatie
zal ontstaan. De heer Hirsch Ballin sprak daar ook over: er zal gedurende
anderhalf jaar een gecompliceerde situatie ontstaan. Bij verwerping zal die
situatie echter veel langer duren. Het debat in de Tweede Kamer en ook in
deze Kamer kan op zich zelf juridische gevolgen hebben. Dat is de minister
niet kwalijk te nemen, want hij kon niet anders doen dan de gestelde vragen
naar waarheid te beantwoorden. De erkenning dat de praktijk op gespannen voet
staat met de Grondwet zal gevolgen hebben voor de praktijk en schept misschien
een nieuwe en gecompliceerde situatie. Denkbaar is bijvoorbeeld dat in strafgedingen
waarin de BVD op de achtergrond een opsporingsrol zou kunnen hebben gespeeld,
advocaten de minister of zijn ambtenaren dagvaarden met het verzoek om nog
eens aan te geven welke handelingen van de BVD in strijd met de Grondwet zijn
uitgevoerd. Dat zou bizar zijn, maar het is niet geheel onmogelijk. Indien
wij het onderhavige voorstel aannemen, kan volgehouden worden dat er weinig
aan de hand is omdat de oude situatie werd gedekt door het rechtsinzicht van
dat moment en de Algemene wet op het binnentreden niet getoetst kan worden
aan de Grondwet.Voorzitter! Voor ons ligt thans een voorstel tot wijziging van de Grondwet
dat alleszins fatsoenlijk is te achten en dat aan de overzijde met algemene
stemmen is aangenomen. Het voorstel kan grote problemen helpen voorkomen.
Het is te zien als reparatiewetgeving. Reparatiewetgeving is zelden heel fraai,
maar ze is wel noodzakelijk. Het voorstel is in de Tweede Kamer aangescherpt
op het punt van de constitutionele rechtsbescherming. Het vage begrip "belang
van de Staat" is immers vervangen door het engere begrip "belang van de nationale
veiligheid". De goede rechtsbescherming die wij bieden aan de burgers is niet
in gevaar. De nationale veiligheid is dat wellicht wel. Wij
zullen niet anders kunnen doen dan dit voorstel aan te nemen.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Niet omdat wij het onderwerp niet belangrijk vonden, maar
wegens tijdgebrek heeft de fractie van GroenLinks niet deelgenomen aan de
schriftelijke voorbereiding van dit wetsvoorstel. Artikel 12 van de Grondwet
regelt de bescherming van het huisrecht. Binnentreden in een woning zonder
toestemming van de bewoner is in principe verboden. Uitzonderingen worden
bij of krachtens de wet bepaald.Het is blijkbaar moeilijk om een sluitende tekst voor dit artikel te formuleren.
Er waren herzieningen in 1983 en in 1987 en nu weer in 1998. Waarom is deze
voorgestelde wijziging niet eerder aangebracht? Waren er bij de vorige wijzigingen
geen parlementariërs of anderen die kritiek hadden op de toen voorgestelde
teksten? Of waren die er wel, maar werden ze genegeerd? Collega's voor mij
hebben hier ook al aandacht aan besteed.Artikel 12, lid 1, wordt veranderd in "zonder toestemming van" in plaats
van "tegen de wil van de bewoner". Naar mijn mening is dit een betere formulering.
Volgens lid 2 is voorafgaande legitimatie en mededeling van het doel van het
binnentreden vereist, behoudens bij de wet gestelde uitzonderingen. En lid
3 van het voorstel bepaalt dat een schriftelijk verslag van het binnentreden
wordt verstrekt. Dit dient zo spoedig mogelijk te gebeuren. In het belang
van de nationale veiligheid of dat van de strafvordering kan volgens bij de
wet te stellen regels de verstrekking van het verslag worden uitgesteld. En
verstrekking van het verslag kan achterwege worden gelaten, indien het belang
van de nationale veiligheid zich tegen verstrekking blijvend verzet.Voorzitter! Over de laatste bepaling van het achterwege laten van een
verslag heb ik een vraag aan de minister. De toelichting op het aangenomen
amendement stuk nr. 11 vermeldde als laatste zin: "Een overeenkomstige uitzondering
geldt voor het belang van de strafvordering." De strafvordering is echter
in de wettekst niet terug te vinden. Wat is nu de relatie tussen de toelichting
op het aangenomen amendement en de wettekst over het achterwege laten van
verstrekking van een verslag inzake de strafvordering? Geldt het belang van
strafvordering nu wel of niet bij het achterwege laten van het verstrekken
van een verslag?Volgens de brief van de minister aan deze Kamer van 26 februari jongstleden
is de noodzaak voor deze grondwetswijziging gelegen in het feit dat zonder
die wijziging de BVD in de praktijk of haar werk niet kan doen, of in strijd
komt met de Grondwet, omdat in de huidige tekst van de Grondwet de mogelijkheid
van het achterwege van het verslag niet is geregeld.De BVD heeft blijkbaar verstrekking van het verslag nogal eens achterwege
gelaten en dus de Grondwet aan haar laars gelapt. De minister vindt dat aan
dat handelen in strijd met de Grondwet nu maar eens een einde moet komen.
Dat is toch op zijn zachtst gezegd uiterst merkwaardig, voorzitter. Niet dat
de minister vindt dat dit nu maar eens afgelopen moet zijn, maar dat de BVD
het zich kon permitteren – met volle medewerking van achtereenvolgende
kabinetten – om zich herhaaldelijk jarenlang niets aan te trekken van
de Grondwet. Deze praktijk wordt de eerstkomende jaren nog voortgezet. De
uitzonderingsgevallen van zowel lid 2 als lid 3 worden bepaald in het voorstel
voor een nieuwe wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, de WIV, die
in behandeling is bij de Tweede Kamer.Mijn partij heeft een nogal moeizame relatie tot de BVD. Opmerkingen daarover
zal ik opschorten tot de WIV hier in de Eerste Kamer op de agenda staat. Ik
heb mij nu beperkt tot dit voorstel tot wijziging van de Grondwet. De hamvraag
is of we na de vergeefse pogingen in het verleden nu wel de goede tekst te
pakken hebben. Ik ben benieuwd of de minister mijn fractie hiervan kan overtuigen.De heer Hessing (D66):Mijnheer de voorzitter! In de reeks voorstellen tot herziening van de
Grondwet vormt het voorstel tot wijziging van de bepalingen inzake het binnentreden
in woningen de laatste in de reeks die in deze tranche meegenomen kan worden.In de vorige vergadering is gesproken over de bepalingen inzake de verdediging
en daarbij is het gekomen tot enkele stekelige opmerkingen over en weer. Mijn
fractie stelt er prijs op daar toch nog even op in te gaan, omdat hetzelfde
euvel zich voordoet ten aanzien van het onderhavige wetsvoorstel en wel het
gegeven dat de voorstellen ons in een laat stadium hebben bereikt.De voorstellen die strekken tot wijziging van de Grondwet dienen met bijzondere
zorg bejegend te worden. De Grondwet bevat immers de belangrijkste rechtsregels
die onder meer de ordening van onze overheidshuishouding bepalen en de gezagsfuncties
duiden die daarin plaatshebben, en geeft voorts aanwijzingen voor hun onderlinge
verhoudingen. Dit plechtanker van onze rechtsstaat kan dan ook niet zomaar
gewijzigd worden. Tegen deze achtergrond is geen andere conclusie denkbaar
dan dat deze Kamer voor de eerste lezing van de voorgenomen grondwetsherziening
weinig tijd is toebemeten. In juli 1997 is het onderhavige wetsvoorstel ingediend,
inderdaad vlak voor het zomerreces van de Tweede Kamer, en pas in januari
dit jaar is het in de Tweede Kamer behandeld, waarbij het beslissend amendement
voor artikel 12, lid 3, pas op 20 januari formeel het licht heeft gezien.Ik haast mij te zeggen dat de minister van Binnenlandse Zaken het zijne
heeft gedaan om een spoedige behandeling in deze Kamer mogelijk te maken,
maar alle goede bedoelingen ten spijt wast dat niet weg het feit dat deze
Kamer per saldo toch in een strak keurslijf terecht is gekomen. En dat betreurt
mijn fractie.In het verlengde van deze opmerking wil mijn fractie direct een opmerking
maken over de brief van de minister van Binnenlandse Zaken van 26 februari
jongstleden, waarin hij aandringt op een tijdige behandeling van dit wetsvoorstel.
Dat wil zeggen: voor 18 maart. De redengeving daarvoor – het is door
andere fracties uiteraard ook aan de orde gesteld – is dat artikel 12
van de Grondwet nu bepaalt dat indien tegen de wil van de bewoner wordt binnengetreden
in de woning, een verslag van het binnentreden moet worden verstrekt aan de
bewoner. De BVD heeft tot dusverre notificatie achterwege gelaten, maar deze
handelwijze staat in ieder geval op gespannen voet met de huidige tekst van
de Grondwet. De minister heeft inmiddels aan de Tweede Kamer
de toezegging gedaan dat artikel 12 van de Grondwet volledig zal worden gerespecteerd.
Een en ander heeft volgens de minister tot gevolg, dat de BVD er thans van
moet afzien in een woning gesprekken af te luisteren indien de staatsveiligheid
zich blijvend tegen het verstrekken van een verslag verzet. De minister wijst
in dit verband op het gevaar van eventuele terroristische activiteiten.Dat zijn uiteraard overwegingen waaraan niet zonder meer voorbij kan worden
gegaan. Op zich kan de minister van Binnenlandse Zaken niet worden tegengeworpen
dat hij pogingen onderneemt om naleving van wetten in het algemeen en naleving
van de Grondwet in het bijzonder te bewerkstelligen. Maar de vraag kan wél
gesteld worden om welke reden de minister op dit moment nu juist deze toezegging
aan de Tweede Kamer gedaan heeft. Heeft het functioneren van de BVD vanaf
1983 in de praktijk daartoe wellicht aanleiding gegeven? Is het bijvoorbeeld
zo dat de noodzaak voor de BVD om af te luisteren de laatste jaren is toegenomen?
Naarmate deze behoefte zou zijn toegenomen en dus in de praktijk in toenemende
mate de letter van de Grondwet niet is gevolgd, is er inderdaad genoegzaam
reden om met voorrang de Grondwet bij te stellen. Kan de minister een beeld
schetsen van de praktijk en dus de mate waarin sedert 1983 de grondwettelijke
notificatieplicht niet is gevolgd?Maar los van de praktijk is er nog een probleem. Mijn fractie gaat ervan
uit dat de toezegging aan de Tweede Kamer min of meer onmiddellijk rechtskracht
heeft verkregen en dat de BVD in principe nu reeds tegen deze beperking kan
aanlopen. Die beperking duurt dus in ieder geval voort totdat de grondwetsherziening
een feit zal zijn. En dat kan nog wel even duren. Als de tijdsduur van de
behandeling in eerste lezing daarvoor een indicatie vormt, dan zijn wij inderdaad
nog wel even bezig. Dan laten wij maar even buiten beschouwing dat de minister
met zijn toezegging toch enigszins voorbarig een voorschot heeft genomen op
aanvaarding van de grondwetsherziening. Want wat moet er gebeuren wanneer
de herziening sneuvelt? Die situatie kan toch niet jaren voortduren, zo schrijft
de minister zelf in zijn brief van 26 februari. En wat doet de minister wanneer
zich bijvoorbeeld volgende week een situatie aandient waarbij in het belang
van de nationale veiligheid een bijzondere last tot afluisteren verstrekt
dient te worden aan de BVD? Hoe treedt hij dan op? Het zal duidelijk zijn
dat mijn fractie graag ziet dat de minister ingaat op de aard van de toezegging
gedaan aan de Tweede Kamer en op de complicaties die hieruit voortvloeien.
Mijn fractie ziet ook graag de antwoorden tegemoet op de vragen die de heer
Hirsch Ballin op dit punt heeft gesteld, in het bijzonder over de werking
van artikel 140 van de Grondwet.Mijn fractie kan zich vinden in de opvatting van de regering dat in zijn
algemeenheid de Grondwet de normen behoort te bevatten die in organieke wetgeving
verder moeten worden uitgewerkt. Dit betekent dat hiervoor in aanmerking komende
uitvoeringswetten zich in principe hebben te voegen naar de letter en de geest
van de Grondwet. Hierover kan geen misverstand bestaan. Dit wordt anders wanneer
blijkt of althans redelijkerwijs kan worden aangenomen dat de praktijk zo
weerbarstig en in ontwikkeling is, dat niet dan met de grootste moeite een
grondwettelijke norm kan worden geformuleerd of, sterker nog, dat reeds bij
het formuleren van de grondwettelijke norm met een redelijke mate van zekerheid
kan worden aangenomen dat de vruchten van uitvoeringswetgeving op enig moment
zullen nopen tot bijstelling van de Grondwet. In deze gevallen is het prudent,
de bijstelling van de Grondwet op te schorten. Ik haal de woorden van de fractie
van het CDA in het voorlopig verslag aan: "Uiteraard dient de Grondwet uitdrukking
te geven aan weloverwogen belangrijke veranderingen in de grondslagen van
onze rechtsstaat, maar een flexi-Grondwet waarvan de bepalingen voortdurend
worden bijgeschaafd doet afbreuk aan het bijzondere karakter van constitutionele
wetgeving." Bij deze woorden sluit mijn fractie zich gaarne aan.De vraag dringt zich op of deze situatie zich niet voordoet op het onderhavige
terrein. De roerige geschiedenis van artikel 12 wijst in deze richting en
hierbij komt dat een omvangrijke Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
op 7 februari is ingediend. Het is op voorhand niet uitgesloten dat de behandeling
van dit wetsvoorstel leidt tot nieuwe inzichten op het terrein van het binnentreden
die het waard zijn om een vertaling in de Grondwet te krijgen. Kan de minister
aangeven waarom deze weg niet is bewandeld of niet alsnog bewandeld zou moeten
worden?Ik kom bij de tekst van het voorstel. De wijziging in lid 1 van artikel
12 heeft brede, zij het niet algemene instemming ontmoet. Ook mijn fractie
acht het een verbetering dat expliciet gesproken wordt van toestemming van
de bewoner. Dit vereist een onmiskenbare wilsuiting van die strekking, wat
een verduidelijking ten opzichte van de huidige tekst is, hoewel er in de
praktijk geen misverstand over zou behoeven te bestaan.De leden van de fractie van het CDA hebben in de schriftelijke gedachtewisseling
gevraagd of het criterium "nationale veiligheid" wel zo ruim kan worden uitgelegd,
dat hieronder bijvoorbeeld militaire of terroristische activiteiten gericht
tegen andere staten gebracht kan worden. In de memorie van antwoord wordt
naar het oordeel van mijn fractie geen sluitend antwoord hierop gegeven. Gesteld
wordt dat de BVD wettelijk tot taak heeft, gegevens te verzamelen over personen
en organisaties die een gevaar voor de democratische rechtsorde, de veiligheid
of andere even gewichtige belangen van de Staat vormen, en dat het er hierbij
niet toe doet vanuit welke motieven de activiteiten worden ontplooid dan wel
tegen welk land de aanslagen zich richten. Dit is op zich juist, maar geeft
geen antwoord op de vraag in hoeverre de nationale veiligheid in het geding
is wanneer snode plannen tegen andere landen worden beraamd. Op het gevaar
af enige verwarring te scheppen, merk ik op dat misschien wel gezegd kan worden
dat in dit soort gevallen eerder het criterium "belang van de Staat" van toepassing
is, maar dit staat er nu juist niet. Immers, het belang van de Staat is ermee
gediend dat vanaf Nederlandse bodem geen aanslagen tegen bevriende naties
worden voorbereid. Kan de minister nog eens hierop reageren? Is het begrip
"nationale veiligheid" per saldo wellicht niet te krap om recht te doen aan
de belangen die wij beogen te dienen?Op zich kan mijn fractie zich vinden in de gedachte dat er gevallen zijn
te duiden waarin het effectief functioneren van de veiligheidsdiensten zich
blijvend verzet tegen het doen van een kennisgeving aan de bewoner. Wel is
het merkwaardig dat de grondwetgever in 1983 blijkbaar geen rekening met deze
mogelijkheid heeft willen houden. De vraag is nu of de grondwetgever in 1983
deze mogelijkheid wel heeft onderkend maar niet heeft willen ondervangen,
dan wel in het geheel geen rekening heeft gehouden met de mogelijkheid van
afstel voor het doen van een kennisgeving. Het laatste komt mijn fractie onwaarschijnlijk
voor, omdat de inlichtingendiensten, de BVD voorop, toch ook al in 1983 en
zeker in 1987 konden bogen op een rijke ervaring met afluisteren en dus ook
toen reeds de wenselijkheid van het achterwege laten van een kennisgeving
konden motiveren. Niettemin heeft de grondwetgever in klare bewoordingen notificatie
verplicht gesteld. De vraag is dus concreet waarom die uitzondering nu wel
gemaakt moet worden, terwijl dit in 1983 en in 1987 blijkbaar nog niet het
geval was. De opmerking van de regering dat er in de praktijk behoefte aan
bestaat, vindt mijn fractie vooralsnog weinig bevredigend. Nogmaals, deze
behoefte zal er in eerdere jaren, in 1983 en in 1987, ook zijn geweest. Mijn
fractie ziet een toelichting van de minister op dit punt dus graag tegemoet.Uitstel van notificatie kan ook geschieden om redenen, ontleend aan het
belang van de strafvordering. De vraag is, hoe ruim deze uitstelmogelijkheid
moet worden gezien. Hoewel we ervan uitgaan dat in 1983 is vastgelegd dat
uitstel van notificatie in het geheel niet mogelijk was, wordt die mogelijkheid
nu wel geschapen, en ook met dit doel. Is er steeds wanneer de noodzaak bestaat
om heimelijk binnen te treden, per definitie in principe ook een titel om
tot uitstel van notificatie over te gaan? Mijn fractie kan zich namelijk voorstellen
dat er gevallen zijn, waarbij het wél noodzakelijk is om heimelijk
binnen te treden, maar waarbij nog niet direct gezegd kan worden dat uitstel
van notificatie steeds geboden is. Om de gedachten maar eens te bepalen: stel
dat er wordt binnengetreden in het kader van vermeende handel in harddrugs.
In deze omstandigheid lijkt mij eerder een reden liggen om notificatie uit
te stellen dan wanneer wordt binnengetreden bij een geval van vermeende handel
in softdrugs, om maar eens een voorbeeld te noemen. Kan de minister met andere
woorden nu reeds categorieën van strafbare feiten duiden, waarbij het
minder voor de hand ligt dat notificatie wordt uitgesteld, uitzonderingen
uiteraard daargelaten? Of is dat niet mogelijk?De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Vooraf deel ik mede dat mijn deelname aan deze gedachtewisseling
plaatsvindt namens de fracties van SGP, RPF en GPV.Voorzitter! Gelukkig zijn wij het er allen over eens dat wetgeving, en
zeker grondwetgeving, een zaak is die grote zorgvuldigheid verdient. Dat geldt
des te sterker als, zoals in het onderhavige voorstel, een grondrecht, in
casu het huisrecht, in het geding is; beter gezegd, als het gaat om de mogelijke
beperkingen van dat grondrecht.Wij belijden verder allen dat zorgvuldigheid en voortvarendheid niet per
se elkaars vijanden hoeven te zijn, al onderkent iedereen de spanning die
tussen beide doelstellingen kan optreden. De minister heeft vanuit deze Kamer
via de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken het signaal gekregen dat die
spanning tussen zorgvuldigheid en voortvarendheid wat deze commissie betreft
te hoog werd opgevoerd. Dat betrof overigens niet alleen het wetsvoorstel
inzake het binnentreden, maar eveneens het ten dele daarmee nauw verbonden
wetsvoorstel inzake het briefgeheim. Ook wat het laatste voorstel betreft,
heeft de commissie de minister laten weten dat wat haar betreft een zorgvuldige
afhandeling van dat voorstel, uiterlijk vandaag, niet mogelijk was. De minister
heeft zich blijkbaar, zij het ongetwijfeld node, bij dat gegeven neergelegd.Anders ligt dat kennelijk voor de minister wat betreft wetsvoorstel 25442,
de verandering van de grondwetsbepalingen over het binnentreden in woningen.
Zie zijn brief aan de voorzitter van deze Kamer van 26 februari jongstleden,
op stuk nr. 231c. Zo is, ondanks het advies van de commissie, het wetsvoorstel
op de plenaire agenda van vandaag terechtgekomen. De vraag die wat onze fracties
betreft in deze gedachtewisseling in de allereerste plaats beantwoord moet
worden, luidt of dit een gang van zaken is die wij ons als medegrondwetgever
kunnen veroorloven. Allerwegen wordt erkend dat, ook al is geen algehele heroverweging
van artikel 12 Grondwet aan de orde, deze beperkte verandering een gecompliceerde
materie betreft, en dat de tijdsdruk ook voor deze Kamer buitengewoon hoog
is. Over beide aspecten, complexiteit en tijdsdruk, zou ik één
en ander willen opmerken.In de eerste plaats, de minister valt nauwelijks een verwijt te maken
over de tijdsdruk. Het wetsvoorstel is redelijk op tijd ingediend bij de Tweede
Kamer, ook al heeft de heer Hirsch Ballin daar kritische kanttekeningen bij
gemaakt, en ook al moet opgemerkt worden dat het moment van indiening, 5 juli
1997, allesbehalve gunstig te noemen is: in de tweede week van het zomerreces
van de Tweede Kamer. Het heeft geen zin de data van de opeenvolgende stappen
in het proces verder te memoreren. Belangrijker is dat de Tweede Kamer onder
de nodige tijdsdruk eerst in de tweede helft van januari tot afhandeling is
gekomen en pas op 21 januari jongstleden over het voorstel heeft gestemd.
De Eerste Kamer heeft de voorbereiding vervolgens binnen de officieuze driewekentermijn
ter hand genomen en – het moet gezegd – de minister en zijn ambtenaren
hebben buitengewoon hun best gedaan om het voorlopig verslag zo snel mogelijk
te beantwoorden. In een korter aantal dagen kan het niet. De keerzijde van
deze prijzenswaardige snelheid is uiteraard dat de memorie van antwoord ook
onder buitengewone tijdsdruk tot stand is gekomen. Aan een tweede schriftelijke
voorbereidingsronde zijn wij niet toegekomen in dit huis.Het was een te waarderen hoffelijkheid van de voorzitter van de Tweede
Kamer dat hij zijn Kamer op een gegeven moment herinnerde aan de datumafspraken
die met de Eerste Kamer waren gemaakt over de afhandeling van de grondwetsvoorstellen,
maar dit vormde als zodanig natuurlijk geen bijdrage aan een grotere zorgvuldigheid
van behandeling.Wat die zorgvuldigheid betreft valt het op, de Handelingen van de Tweede
Kamer lezend over het debat aldaar, dat er gaandeweg met meer klem
en zorg aandacht voor dit aspect is gevraagd. In de discussie in de Tweede
Kamer werd door verschillende fracties aangedrongen op opschorting van de
behandeling. De onduidelijkheid aan het slot van de eerste termijn was bij
vele fracties kennelijk groot, terwijl men, om aan de verplichtingen tegenover
de Eerste Kamer te voldoen, eigenlijk de volgende dag al zou moeten stemmen.
Dat was op 15 januari jongstleden.Om een indruk van die onduidelijkheid in de Tweede Kamer te geven, noem
ik slechts de vraag of het begrip "nationale veiligheid", een nieuw begrip
in onze Grondwet, nu ruimer of beperkter is dan het belang van de Staat. Daarover
heerste grote verwarring. Zo meende de heer Rouvoet dat van een verbreding
sprake was en – zo voegde hij eraan toe – hij meende begrepen
te hebben dat de PvdA-woordvoerder dat ook zo zag. Doch toen de heer Van Heemst
even later zelf aan het woord kwam, zei deze dat zijn fractie veronderstelde
dat nationale veiligheid een verenging is ten opzichte van het belang van
de Staat. De heer Rabbae van GroenLinks was daarentegen van mening, evenals
de heer Rouvoet, dat nationale veiligheid breder is dan het belang van de
Staat. Vervolgens bleek weer onduidelijkheid te bestaan over de consequentie
van de overstap van het oorspronkelijke wetsvoorstel, waarin het belang van
de Staat wordt genoemd, naar het begrip nationale veiligheid als het gaat
om de reikwijdte van de verslagverplichting en de beperking daarop. Dit is
slechts één voorbeeld van de onduidelijkheid die de Tweede Kamer
parten speelde.Ook de opstelling, en de wijziging daarin, van de minister was opmerkelijk.
Hij hield tot het laatst van zijn eerste termijn vol, zelfs in zijn brief
van 19 januari jongstleden aan de Tweede Kamer, dat er helemaal geen amendement
zou moeten worden ingediend. Ik citeer slechts één zin van hem:
"Welk amendement er ook komt, ik raad het in ieder geval af." Duidelijk is
dan al dat het in discussie zijnde amendement om een nadere regeling vraagt
wat betreft de verslagleggingsplicht in het zojuist ingediende wetsvoorstel
met betrekking tot de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.In tweede termijn, op 20 januari jongstleden, zijn de wetsvoorstellen
25442 en 25443 gezamenlijk behandeld, voorafgegaan door de al genoemde brief
van de minister van 19 januari jongstleden. Echter, dan komt – als ik
het goed zie – het voorstel inzake het binnentreden van woningen nauwelijks
meer zelfstandig aan de orde. Enkele woordvoerders uit de eerste termijn,
onder wie de heer Van Heemst van de PvdA-fractie, doen dan niet eens meer
mee. Zijn plaats is ingenomen door een ander die in het bijzonder belast is
met de behandeling van het wetsvoorstel nr. 25443. Toch gebeurt er veel in
deze termijn. Men wordt het onder andere eens over het amendement-Scheltema-de
Nie/Koekkoek. Ook de minister gaat daarmee per saldo akkoord. Alleen onze
drie fracties stemmen tegen het amendement, hetgeen hen uiteindelijk niet
belet heeft voor het wetsvoorstel te stemmen.Voorzitter! Met deze schets van de gang van zaken rondom de behandeling
van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer heb ik aan willen geven dat mij dit
niet de ideale procedure voor een grondwetsherziening schijnt te zijn. Niet
alleen om procedurele, maar ook om inhoudelijke redenen lijkt mij deze wijze
van totstandkoming van een grondwetswijziging niet de meest wenselijke. Bij
die inhoudelijke redenen denk ik aan het feit dat de voorgestelde grondwetswijziging,
het amendement daarbij uiteraard inbegrepen, een aantal consequenties voor
de uitvoeringswetgeving, met name voor de Algemene wet op het binnentreden
en de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, zal hebben die nog niet
of slechts ternauwernood te overzien zijn. Daarom de vraag: had het niet veel
meer voor de hand gelegen om eerst meer ervaring op te doen met de algemene
wet, die immers in een evaluatiebepaling voorziet, en om de Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten verder uit te werken en ten slotte de Grondwet, voorzover
nodig, te wijzigen? Dat is toch een beproefde en zorgvuldige wijze van grondwetsherziening
te noemen, zeker in die gevallen waarin de normontwikkeling niet eenvoudig
is, zoals in dit geval? Dat lijkt mij in elk geval een betere weg dan in 15
jaar tijd de betreffende grondwetsbepaling drie maal te herzien.De minister blijkt, als gezegd, zeer te hechten aan de totstandkoming
van dit wetsvoorstel in eerste lezing. De tijdsdruk waaronder wij geplaatst
worden doet zelfs aannemen dat hij het wetsvoorstel zeer urgent acht. Mij
is niet duidelijk geworden waarin die urgentie is gelegen. Voorzover ik heb
kunnen zien, voert de minister aan dat niet aanpassing van artikel 12 tot
gevolg heeft dat de BVD ervan moet afzien in een woning gesprekken af te luisteren
indien de staatsveiligheid zich blijvend tegen het verstrekken van een verslag
verzet. Vraag is dan hoe lang deze situatie reeds bestaat en welke urgentie
vergt dat daar op zo kort mogelijke termijn verandering in komt. Vragen die
door andere woordvoerders in allerlei nuances hier reeds gesteld zijn.Voorzitter! Ik ga in deze fase van de discussie niet verder diep inhoudelijk
op de merites van het voorstel in. Wat onze fracties betreft moet ik meedelen
dat de gang van zaken bij ons grote bezwaren oproept, vooral om inhoudelijke,
niet zozeer politieke als wel wetgevingstechnische redenen. Het karakter van
het in geding zijnde grondrecht brengt mee dat inperkingen naar hun aard restrictief
behoren te worden toegepast, ook door de wetgever. Nu zullen inperkingen mogelijk
gemaakt worden in bij de wet te bepalen gevallen. Alle leden van artikel 12
kennen één of meer delegatieclausules. Naar mijn overtuiging
kan het niet anders dan dat zeer algemeen in die wetgeving zal worden aangegeven
in welke gevallen verslaglegging niet behoeft plaats te vinden. Dat past mijns
inziens niet bij een restrictieve interpretatie van de beperking van het grondrecht.Voorzitter! Ten slotte, mij aansluitend bij de woorden van de heer Schutte
uit de Tweede Kamer, zeg ik: het is niet goed, dit voorstel aan te nemen.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 15.05 uur tot 15.30 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-1114-1125.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl