Behandeling van: de Voorjaarsnota 1999 (26500)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 5249-5292

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-07-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 92, pagina 5249-5292

23-06-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26500Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (26551)Pagina 5298-5306
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 23 juni 1999)Pagina 5311-5311
Behandeling van: de Voorjaarsnota 1999 (26500)Pagina 5249-5292
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (26501); - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (26502); - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (26503) en tien andere wetsvoorstellenPagina 5292-5292
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (26509)Pagina 5306-5309
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (26533)Pagina 5310-5311
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (26548)Pagina 5292-5294
Voortzetting van de behandeling van: het rapport van de tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden (26269) (debat met de commissie)Pagina 5237-5249
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (26549)Pagina 5294-5298
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1999 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (26507)Pagina 5309-5310
Regeling van werkzaamheden (woensdag 23 juni 1999)Pagina 5236-5237
Voortzetting van de behandeling van: het rapport van de tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden (26269) (debat met de commissie)Pagina 5217-5236
Presentie en opening (woensdag 23 juni 1999)Pagina 5217-5217

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 234 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: de Voorjaarsnota 1999
(26500).De beraadslaging wordt geopend.De heer Balkenende (CDA):Mijnheer de voorzitter! Het afgelopen weekeinde schreef een redacteur
van Het Financieele Dagblad: "Het zondagskind ontspringt opnieuw de dans."
Het CPB heeft de inflatieraming voor dit en volgend jaar bijgesteld en daardoor
zou de minister van Financiën verlost zijn van een dreigend gat in zijn
begroting. Kortom, zo besloot de redacteur, het geluk lacht Zalm toe.De CDA-fractie kan zich voorstellen dat de minister heel wat minder gelukkig
was met het opinieartikel van fractievoorzitter Melkert van de PvdA in NRC
Handelsblad van jongstleden vrijdag. De eerder dit jaar door minister Zalm
gedane financiële waarschuwingen werden in dat artikel afgedaan als:
"Hoe serieus zijn deze inzichten geweest en welke andere motieven hebben een
rol gespeeld?". Gerept werd van "ondoordachte kabinetsafspraken over de systematiek
van aanpassing van begrotingscijfers aan de prijsontwikkeling", "ongefundeerde
somberheid" met als klap op de vuurpijl de mededeling dat "de
routine van het beheer zal moeten plaatsmaken voor initiatief in beleid".Toen het huidige kabinet na alle politieke trammelant van de laatste weken
werd gelijmd, merkte PvdA-fractievoorzitter Melkert op dat de coalitie er
versterkt uit was gekomen. Wel, als deze toonzetting in een debat tussen de
coalitiepartners kan worden vastgehouden – wat de oppositiepartijen
alleen maar toejuichen – moet we maar zien wat er nog overblijft van
die versterking. Het politieke debat zal er in ieder geval niet saaier worden.Maar met de beeldvorming van het huidige kabinet wil het nog steeds niet
erg vlotten. Het begint dus tijd te worden voor een meevaller en die meevaller
lijkt eraan te komen, als we de jongste berekeningen van het CPB mogen geloven.
De CDA-fractie wenst de regering en de coalitie daarmee geluk: de financiële
pijn lijkt te worden verzacht. Met die gelukwens zijn wij dan ook niet kinderachtig.De positieve signalen vormen echter allerminst een reden voor een cultuur
van tevredenheid. De meevallers mogen immers niet de aandacht afleiden van
enkele wezenlijke aspecten. Ik zal in mijn bijdrage stilstaan bij vier punten:
de schimmig wordende financiële besluitvorming en de rol van het parlement,
het twijfelachtige wondermiddel dat inflatie heet, de aard van het economisch
herstel en de gevolgen voor het begrotingsbeleid en, ten slotte, de idealen
en toekomstoriëntaties in het financieel-economisch beleid.Allereerst de besluitvorming en de rol van het parlement. Wanneer de regeringscoalitie
koerst op het kompas van behoedzaam, bestendig en vertrouwenwekkend financieel
beleid, krijgt zij de steun van de CDA-fractie. Maar soms schiet dat beleid
tekort. Het regeerakkoord vonden wij kwetsbaar en dat is – zie de waarschuwingen
van minister Zalm – het afgelopen jaar ook gebleken. Het beleid ten
aanzien van de lastendruk noemden wij een jojobeleid. Dat klonk misschien
niet aardig, maar het dekte wel de werkelijkheid. De mensen in het land ervaren
niets van lastenverlichting; zij lopen op tegen een lastenverzwaring. Ondanks
alle verkiezingsbeloftes wordt dit kabinet steeds meer een kabinet van lastenverzwaring.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Kan de heer Balkenende nu voor eens en voor altijd uitleggen
hoe dat nu allemaal zit? In het regeerakkoord wordt lastenverlichting aangekondigd.
Dat is van het begin af aan gezegd en dat doen wij in het tweede deel van
het kabinetsperiode. Dat had niet alleen budgettaire redenen, maar ook vooral
belastingplan- en conjuncturele redenen. Vervolgens zakt de conjunctuur terug
en de lasten dalen gewoon door, want er zijn minder belastinginkomsten. De
tarieven gaan niet omhoog. Dus waar heeft de heer Balkenende het over als
hij het over belastingverzwaring spreekt en over het niet nakomen van beloftes?
Wij beloven de kiezers een beleid voor vier jaar en niet voor één
jaar. Het komt allemaal keurig op zijn pootjes terecht. Maar ik geef toe dat
hij geen belofte heeft gedaan over lastenverlichting en dat kunnen we hem
ook niet aanrekenen.De heer Balkenende (CDA):Het gaat nu even niet over de belofte van het CDA. Het ging om het feit
dat vorig jaar een beeld is geschetst over lastenverlichting. Dat werd wenselijk
geacht en dat is ook nadrukkelijk in de verkiezingscampagne aan de orde geweest.
Als de burger nu vergelijkt wat er vorig jaar is gezegd over lastenverlichting
en de extra lasten die hij moet betalen voor BTW op water, stijgende lokale
lasten en de oplopende inflatie, blijkt dat zijn koopkracht steeds meer wordt
aangetast. Voorlopig heeft de burger helemaal niets te maken met lastenverlichting;
hij ziet alleen lastenverzwaring. Ik krijg daar ook veel brieven over. U zegt:
aan het eind van de kabinetsperiode komt er een belastingplan en dan zal lastenverlichting
ontstaan. Maar wij weten helemaal niet of daarvoor tegen die tijd ruimte zal
zijn. Met de opstelling van het regeerakkoord is men er bijvoorbeeld van uitgegaan
dat de lonen met 1,5% zouden groeien, maar dat is veel meer geworden. Daarom
is de vraag: hoe zal alles uitpakken? Bovendien vind ik dat je ook niet steeds
moet zeggen: later wordt het beter. De burger heeft nu gewoon te maken met
lastenverzwaring. Daarover moeten wij helder zijn.De heer Crone (PvdA):U heeft niet begrepen hoe het zit. De BTW-verhoging die u noemt, is bijvoorbeeld
een lastenverschuiving. Elders gaan de lasten namelijk omlaag. U kunt ook
aan de koopkrachtplaatjes zien dat er geen sprake is van lastenverzwaring
en dat de koopkracht gewoon in de plus blijft. Wat nu gebeurt, is beloofd.
Er is dus geen sprake van lastenverzwaring, maar van lastenvermindering. Ik
vraag u daarom de stukken er nog eens goed op na te zien en niet de retoriek
te houden die ik nu al meer dan een jaar hoor. U noemt dan steeds geen cijfers
of geeft de verkeerde cijfers.De heer Balkenende (CDA):Dit verwijt moet u niet aan mijn adres maken. In de loop van het jaar
zullen wij moeten nagaan hoe het zit met de koopkracht van de burger. Ik meen
dat uw fractie andere brieven krijgt dan wij. Wij ontvangen in toenemende
mate brieven waarin wordt gezegd: mijn koopkracht gaat er wel iets op vooruit,
maar het voordeel gaat geheel op aan allerlei lasten. Dat is de realiteit
waarmee de mensen te maken krijgen. Dat is ook zichtbaar. In de loop van het
jaar zal wel blijken wat de inflatie betekent en wat de lastenverzwaring voor
de koopkracht van de burger betekent. U weet ook wat die zal zijn.De heer Crone (PvdA):Wij beantwoorden die brieven altijd. Het is evenwel lastig dat mensen
reageren naar aanleiding van één rekening. Dat is de rekening
die omhooggaat. Er is evenwel een complex van lastenverhogingen en lastenverzwaringen.
Er zijn ook verschuivingen en de effecten zijn bij verschillende rekeningen
terug te vinden. Ik sprak al over de BTW. Er is dus sprake van een uitlegprobleem,
maar wij proberen de mensen goed uit te leggen hoe het zit. U bent hier evenwel
niet om weer te geven wat in de brieven staat. U moet op basis van de stukken
aangeven waar die koopkrachtlek zich voordoet. U moet dat lek weten te traceren
en vervolgens actie voeren, maar u moet niet met generieke verhalen komen
en die voortdurend herhalen. Bij u leiden die verhalen niet tot concrete acties.
Dat is overigens prettig: u komt nooit met acties.De heer Balkenende (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik stel voor dat de heer Crone en ik bij de behandeling
van de begroting voor het jaar 2000 nog eens terugkomen op
het punt van de koopkrachtontwikkeling. Ik voorspel u dat ten opzichte van
alle ramingen de koopkracht zich dit jaar steeds negatiever zal ontwikkelen
en dat de lastenverzwaring voor de burger zichtbaar wordt.Voorzitter! We hadden het over de besluitvorming, ook over de aard van
de besluitvorming. Wat hebben we de laatste tijd gezien? Een beeld dat niet
erg beantwoordt aan de gewenste voorspelbaarheid en transparantie. Er is gespeculeerd
over de vragen: wat gebeurt er met de inflatie, wat gebeurt er met de economische
groei? Steeds hoorden wij verschillende cijfers noemen. Het kabinet vult ombuigingen
in april in met potlood en besluiten worden tot juli uitgesteld. De omvang
van de ombuigingen, ook voor dit jaar, is lange tijd onduidelijk geweest en
zelfs nu is die nog onduidelijk.Vandaag kunnen we niet over alles spreken, want er zijn ook vertrouwelijke
stukken. De indruk van onze fractie is dat de besluitvorming over de overheidsfinanciën
op deze manier er niet inzichtelijker op wordt. Het is dan ook niet verwonderlijk
dat toen de Voorjaarsnota verscheen, de ene krant, De Telegraaf, de Voorjaarsnota
afdeed als half werk, omdat bijvoorbeeld niet duidelijk was wat de gevolgen
zijn van de beperkte prijscompensatie voor de ministeries. Een andere kant,
NRC Handelsblad, stelt dat het kabinet zich arm rekent, omdat men onvoldoende
rekening houdt met allerlei meevallers. Weer een andere krant, de Volkskrant,
komt met de geruststellende mededeling dat minister Zalm altijd wel ergens
een potje heeft.De slotsom is dat deze gang van zaken niet goed is voor de controlerende
taak van het parlement. Wij lopen tegen tussentijdse besluiten aan en als
wij op deze manier verdergaan, krijgen wij een beleid dat met zich brengt
dat wij elke maand moeten nagaan hoe de zaak er voor staat. Dit komt de transparantie
en de voorspelbaarheid niet ten goede. Dit is dus een verkeerde weg.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Het is plezierig dat wij allerlei krantencitaten nog eens
horen, maar wij hebben destijds ook gezien wat er in de krant stond. Hoe zou
evenwel de heer Balkenende gehandeld hebben, gelet op de vooruitzichten die
er waren?De heer Balkenende (CDA):Er was een economischegroeiveronderstelling, maar ook een veronderstelling
ten aanzien van de inflatie. Wij kunnen constateren dat wij de laatste maanden
voortdurend moeten stilstaan bij de vraag: hoe ontwikkelt alles zich? Daarom
worden besluiten uitgesteld. Mijn kritiek is dat je op deze manier bezig bent
het beleidsproces steeds lastiger te maken. Je weet namelijk niet waarover
je het hebt. Dat betekent dat je er allereerst voor moet zorgen dat je uitgavenkader
niet zodanig is dat je risico's loopt. Dat was vorig jaar onze kritiek op
het regeerakkoord. Dat is ook onze kritiek geweest op de Miljoenennota. Wat
hebben we vorig jaar gezien? We spraken over de financiële plannen van
het kabinet, maar na enkele maanden moest minister Zalm al zeggen: we zouden
tegen miljardenbezuinigingen op kunnen lopen. Dan zit de zaak niet goed in
elkaar. Vervolgens moesten wij hopen dat alles beter zou gaan. Ik meen nu
dat het kabinet te riant bezig is geweest met het uitgavenbeleid. Als het
even tegenvalt, krijgen wij ombuigingen. Je moet dan hopen dat het beter gaat
met de inflatiebestrijding. Deze ontwikkeling nemen wij nu waar en deze gang
van zaken duidt er niet op dat het mechaniek in financieel opzicht overtuigend
is.De heer Van Beek (VVD):Naar mijn gevoel gaat de inflatie, als wij ervan zeggen dat het goed gaat,
naar beneden. Voor de heer Balkenende geldt het blijkbaar andersom. Stel dat
wij alle gegevens die de afgelopen maanden door anderen dan het kabinet zijn
gepubliceerd, buiten beschouwing laten. Dan denk ik dat sprake is van een
heel ordelijk proces. In de Voorjaarsnota vindt een kleine bijsturing plaats
en daarvoor is die nota ook.De heer Balkenende (CDA):Mijnheer Van Beek, wij zijn nu beiden ruim een jaar Kamerlid. Laten we
eens kijken hoe het met de inflatie gegaan is. Op een gegeven moment werd
van de zijde van het kabinet gezegd: omdat er een lagere inflatie zal zijn,
kan meer geld voor de infrastructuur beschikbaar komen. Een aantal maanden
geleden zei minister Jorritsma: de looneisen kunnen omlaag, omdat de inflatie
zo laag is. Weer een aantal maanden later krijgen wij te horen dat de ombuigingsproblematiek
van het kabinet verzacht wordt door de hogere inflatie. De cijfers veranderen
dus steeds. Het is moeilijk om er een vinger achter te krijgen waar wij werkelijk
staan. De inflatie wordt beleidsinstrumenteel gehanteerd en dat vinden wij
onjuist.De heer Van Beek (VVD):Ik begrijp dat de heer Balkenende het liefst zou afzien van wijzigingen
in de Voorjaarsnota. Hij zou het liefst een eenmaal vastgestelde begroting
onder alle omstandigheden ongewijzigd continueren.De heer Balkenende (CDA):Wij moeten behoedzaam zijn in ons uitgavenbeleid. Het is beter om in het
geval van evidente meevallers bij te plussen. Deze keer is de omgekeerde weg
gehanteerd. Er is gekozen voor riante uitgaven en bij tegenvallers moeten
wij maar hopen dat het beter gaat. Dat is een kwetsbaar mechaniek, zoals wij
thans zien.De heer Van Beek (VVD):Ik zal daarop terugkomen. De Voorjaarsnota geeft een kleine bijstelling
te zien. Zo hoort het ook. Ik ben het met de heer Balkenende eens dat het
makkelijker is om meer uit te geven dan om een stapje terug te doen. Wij moeten
de methodiek handhaven. Tussentijds, als externe gegevens daartoe aanleiding
geven, moeten wij de kans hebben om kleine bijstellingen te realiseren.De heer Balkenende (CDA):Het is belangrijk dat u spreekt van kleine bijstellingen. Eind vorig jaar,
begin dit jaar, kregen wij van de minister te horen dat de economie niet goed
draaide en dat er een aantal miljarden bezuinigd zou moeten worden. Kort daarna
hoorden wij dat de problemen kleiner waren als gevolg van een stijgende inflatie.
Daarmee ontstaat een weinig overzichtelijk beeld. Ik hoop dat wij dit soort
discussies niet te vaak hoeven te voeren. Zij komen de overzichtelijkheid
en transparantie niet ten goede.De heer Bakker (D66):De heer Balkenende kan dit niet menen. Hij zegt dat wij met ons uitgavenkader
geen risico's moeten lopen. Op zichzelf ben ik dat graag met hem eens. Vandaar
dat sinds de start van Paars I in 1994 met deze minister gewerkt
wordt met een behoedzaam uitgavenkader. Dat is het uitgangspunt. Ik stel vast
dat de heer Balkenende helemaal geen uitgangspunt heeft. Immers, hij heeft
geen alternatieve begroting opgesteld. In de zomer en het najaar van vorig
jaar hebben zich echt onvoorziene externe ontwikkelingen voorgedaan. Het was
derhalve verstandig om in de aanvang van dit jaar en dus ook bij de Voorjaarsnota
een voorzichtige koers te varen. Gelukkig vallen de effecten op de Nederlandse
economie mee. Gelukkig kunnen de hoge ambities van het kabinet, reden waarom
het af en toe scherp aan de wind vaart, worden waargemaakt. Ik zou tegen de
heer Balkenende willen zeggen: wees daar blij om in plaats van een beeld van
chaos op te roepen, waar geen enkele sprake van is.De heer Balkenende (CDA):Het verkiezingsprogramma van het CDA biedt een helder uitgangspunt. In
mijn financiële beschouwingen van vorig jaar heb ik bovendien de ijkpunten
aangegeven. Belangrijker is dat de heer Bakker spreekt van onvoorziene ontwikkelingen
in het vorig najaar. Toen dit kabinet vorig jaar zomer begon, kwam er van
vele zijden de kritiek dat het bewust een risico nam. Het was het bekende
beeld van de riskante gok, het kabinet zou het "strijkje op de Titanic" zijn.
Wat was de ratio van deze kritiek? Er was een aantal negatieve signalen, maar
het kabinet kwam toch met plannen. De heer Van Wijnbergen, de secretaris-generaal
van het ministerie van Economische Zaken, kwam met een forse waarschuwing.
Het is niet juist om te spreken van plotselinge, onvoorziene ontwikkelingen.
Nee, in de zomer waren er al negatieve signalen.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Datgene waarvan het kabinet uitging, daar gingen alle partijen
van uit, ook het CDA. Vervolgens heeft het kabinet, samen met de regeringsfracties
in de Kamer, verstandige stappen gezet, rekening houdend met die ontwikkelingen,
ook waar het gaat om het eventueel tot aanpassing komen van een en ander.
Voor een deel is dat met het potlood gebeurd. Dat is geen schande, maar verstandig
beleid. Het enige wat de heer Balkenende doet, is verwarring scheppen over
hoe het zit wat dit betreft en over hoe het met de lastenverlichting zit.
Het CDA had helemaal geen lastenverlichting in haar verkiezingsprogramma!
De strekking van mijn opmerking is dat het kabinet dit begrotingsjaar, waarbij
wij met een aantal bijzondere situaties te maken hadden, buitengewoon goed
heeft aangepakt. Ik zou willen dat de heer Balkenende daar waardering voor
heeft. Dan kunnen wij vervolgens van mening verschillen over de gemaakte keuzen.
Hij moet niet doen alsof het een zooitje is. Het tegendeel is het geval.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De heer Bakker husselt de zaken wat door elkaar. Dat is jammer.
Een aantal problemen dat in de tweede helft van vorig jaar is ontstaan, was
voorzienbaar. Er is kritiek geweest op het riante uitgavenkader, met name
voor 1999. De minister sprak op een zeker moment zelfs over miljardenombuigingen.
Dat gaf aan dat er problemen dreigden. Daar hebben wij voor gewaarschuwd.
Met die kritiek hebben wij gelijk gekregen. Kijk naar het beleidsproces van
de afgelopen tijd: er worden met potlood ombuigingen ingevuld en er worden
besluiten uitgesteld, omdat de inflatie wel eens hoger zou kunnen zijn. Ik
zeg dan dat het parlement het steeds lastiger heeft om een beeld te krijgen
over hoe de financiële kaders in elkaar zitten en hoe hecht het financiële
bouwwerk is. Ik hoop werkelijk dat wij voortaan niet meer worden geconfronteerd
met de situatie dat zaken bij voortduring moeten worden aangepast, in de hoop
dat het wat beter wordt. Wij praten nu over de inflatie, maar volgend jaar
wellicht over de economische groei.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Ik hoop dat wij in het vervolg van het betoog van de heer
Balkenende nog te horen krijgen wat het CDA wil.De heer Balkenende (CDA):Dat zal gebeuren.Nog een laatste opmerking over het besluitvormingsproces. Wij hebben kritiek
op de transparantie en de voorspelbaarheid. Dat bleek ook uit de verslaglegging
van de financiële besluitvorming van de Eurotop in Berlijn. Daar hebben
wij kritische kanttekeningen bij geplaatst. Dat geldt ook voor de Varkenswet.
Wat staat ons wat dat betreft nog te wachten? Is dat een zwaard van Damocles?
Hoe bereidt het kabinet zich daarop voor? Hoe zit het met de gevolgen van
de naar onze mening niet realistische inschatting van de loonontwikkeling
van 1,5%? Graag een reactie van de minister.Dan kom ik op de inflatie. De heren Crone en Bakker zeiden in april dat
de besluitvorming zou moeten worden uitgesteld, omdat de inflatie wel eens
zou kunnen toenemen. Hun boodschap was dat 1% inflatie betekent dat er grosso
modo zo'n 3 mld. extra te besteden is. Zij hebben met die waarneming gelijk
gehad. Inflatie werkt voor de overheid op de korte termijn beter uit. Je uitgavenkader
staat vast, maar de inkomsten kunnen toenemen op grond van die hogere inflatiecijfers.
De belastinginkomsten en andere inkomsten nemen toe. Toch maak ik hier een
kritische kanttekening bij. Het CDA is niet overtuigd van de geldigheid van
een dergelijke redenering. Inflatie kan op korte termijn wel een voordeel
opleveren, maar op langere termijn is er een flink aantal schaduwzijden. Ik
citeer wat dat betreft Jelle Zijlstra, oud-minister en oud-president van De
Nederlandsche Bank. In een rapport uit 1989 van het Wetenschappelijk instituut
van het CDA over de economische groei schreef hij: "Inflatie vervuilt altijd,
soms zelfs de berekeningen. Het lijkt inderdaad alsof inflatie de financiële
problematiek verlicht. Men bedenke echter wel dat het toelaten van inflatie
in de ruimteberekeningen niet slechts aan de inkomsten- maar ook aan de uitgavenkant
werkt." Om elk misverstand weg te nemen, zei hij vier jaar later, opnieuw
in een publicatie van het WI: "Daarbij moet men zich niet rijk rekenen via
de inflatietruc. Dit soelaas is bedrieglijk."De heer Bakker (D66):Voorzitter! Ik wil graag een misverstand wegnemen. Op dit verhaal van
de heer Balkenende heb ik niet veel af te dingen als het gaat om de benadering
van het begrip inflatie. De heer Balkenende haalde de heer Crone en mij aan
op het punt van onze uitlatingen in april. Wat toen aan de orde was, was dat
men zich in het Centraal economisch plan had gebaseerd op de vooruitzichten,
zoals die aan het begin van dit jaar aan de orde waren. De feitelijke ontwikkelingen
tot en met maart gaven echter te zien dat de inflatie hoger
zou uitpakken, als gevolg van de stijgende dollar- en de olieprijs. Daarom
was het verstandig van het kabinet dat het de definitieve besluitvorming over
een aantal zaken uitstelde. Dat doet niets af aan de principiële opmerkingen
over de inflatie die de heer Balkenende heeft gemaakt. Ik deel die over het
algemeen.De heer Balkenende (CDA):Dat is helder. Uw boodschap was dat het beter zou zijn om te wachten met
de onderhandelingen, omdat je eerst moet weten waarover je praat bij de ontwikkeling
van de inflatie. Mijn punt is echter dat inflatie op korte termijn zekere
voordelen op kan leveren, maar op iets langere termijn grote risico's met
zich kan brengen. Wat betekent een hogere inflatie namelijk? Dat betekent
dat de koopkracht van de burger wordt teruggedrongen, dat het spaargeld minder
waard wordt, dat de bestedingen terug kunnen lopen, dat er hogere looneisen
kunnen komen van de zijde van de vakbeweging, omdat men ziet dat de koopkracht
slinkt. Hogere loonkosten kunnen weer ten koste gaan van de concurrentiepositie.
Zelfs de renteontwikkeling kan daarmee samenhangen. Kortom, die inflatie is
niet beperkt tot de inkomstenkant, maar zal zich op een gegeven moment ook
richten op de uitgavenkant. Daar zit het risico.De heer Crone (PvdA):Hier wordt een erg originele economische theorie ten beste gegeven: als
de inflatie daalt, komen er extra looneisen.De heer Balkenende (CDA):Als de inflatie stijgt.De heer Crone (PvdA):Dan heb ik niets gezegd.De heer Balkenende (CDA):Op langere termijn kan die inflatie dus leiden tot negatieve effecten.
Daar moeten wij ons bewust van zijn. Er doet zich verder iets typisch voor.
Het is de overheid zelf die op het ogenblik in belangrijke mate bijdraagt
aan die inflatie. President Wellink van De Nederlandsche Bank heeft gezegd
dat de Nederlandse overheid de laatste vijf jaar voor zo'n 1,2 procentpunt
per jaar verantwoordelijk is voor de inflatie. Hij zegt dan ook dat wij zouden
moeten werken aan een inflatienorm die erop neer komt dat de overheid voor
niet meer dan eenderde deel bijdraagt aan de inflatie. In concrete getallen
mag dat maximaal zo'n 0,75% zijn. Deelt de minister de zorgen van de heer
Wellink en die van de CDA-fractie? Zou het niet nuttig zijn als wij een keer
een gedachtewisseling kregen over de gevolgen van deze inflatie en de suggestie
van de president van De Nederlandsche Bank om te komen tot zo'n normering?
Wij overwegen op dit punt een motie in te dienen.Een punt dat hier nog bij genoemd moet worden, betreft de koopkracht.
Verleden jaar hebben wij gesproken over de lastenverlichting. De burger ziet
een andere werkelijkheid. Wat ons nu bezighoudt, is de vraag wat, als de inflatie
dit jaar gaat stijgen, terwijl de loononderhandelingen zijn afgerond, dat
precies gaat betekenen voor de koopkracht van mensen. Volgens ons ontstaat
nu het beeld dat de overheid tijdelijk baat heeft bij die stijgende inflatie,
maar dat de mensen in het land te maken zullen krijgen met een dalende koopkracht,
in ieder geval dalend ten opzichte van de eerdere ramingen. Wij zouden graag
de opvatting van de minister daarover horen. Wat wordt er overigens gedaan
aan de inkomenspositie van de jonggehandicapten? Daar zijn toezeggingen over
gedaan.Over de aard van het economisch herstel en de gevolgen voor het begrotingsbeleid
het volgende. De minister van Financiën was destijds hoogleraar aan de
vrije universiteit. Ik neem aan dat hij voldoende vertrouwd is met het beeld
van de zeven vette en de zeven magere jaren. Ook kent hij het beeld dat de
schuren in goede tijden moeten worden gevuld, opdat er een reserve is voor
slechtere tijden. Verleden jaar leek het of de magere jaren waren aangebroken,
maar zelfs in april – nog maar twee maanden geleden – overheerste
de somberheid. Als je de krantenknipsels hebt bewaard, dan lees je in april
koppen als "CPB: Nederland wacht scherpe vertraging groei", "Economen voorzien
voortgang daling conjunctuur", "Europese Commissie verwacht lagere economische
groei". Een landelijk ochtendblad schreef in een hoofdredactioneel commentaar:
"God zegene nu de greep, want als de groei in de Verenigde Staten en Europa
onverhoopt nog sterker mocht dalen dan nu wordt voorzien, staan de beleidsmakers
praktisch met lege handen. Wie denkt dat het zo'n vaart niet lopen zal, geeft
blijk van even aanstekelijke als onverantwoorde blijmoedigheid." Wij zijn
nu twee maanden verder. Wat zeggen de krantenkoppen nu? "Economische groei
ver boven verwachting", "Terugslag economie blijft uit", "Analisten en IMF
zijn nog vrolijker dan het CPB". Het beeld van de economische groei is radicaal
veranderd.Nu is de vraag hoe dit economisch herstel moet worden gewogen en beoordeeld.
De heer Melkert is bijna euforisch. Hij heeft het over repeterende meevallers
en speculeert opnieuw over een begrotingsoverschot. De minister van Sociale
Zaken, zijn partijgenoot, doet het iets rustiger. Hij is blij dat de zwarte
wolken zijn overgetrokken, maar maant wel tot behoedzaamheid, omdat onze concurrentiepositie
verslechtert en de economische groei vooral wordt gedragen door de toenemende
consumptie. Laat het duidelijk zijn, de CDA-fractie is verheugd met de omslag.
Het is goed voor het begrotingsbeleid. De groei trekt aan, de financiële
problematiek van de overheid tekent zich minder scherp af en het optimisme
komt terug. Maar er zijn wel onzekerheden. Wat gebeurt er als de economische
groei in de Verenigde Staten zou terugvallen? Wat gebeurt er als de dollar
in waarde zou zakken? Wat betekent dat voor onze exportpositie? Het vertrouwen
van de consument zit in Nederland op het ogenblik goed, maar wat gebeurt er
als de prijzen van de huizen en de aandelen zich anders gaan ontwikkelen?
Hoe zit het met de contractlonen? Het percentage zal geen 1,5 worden, volgend
jaar niet en ook de rest van de kabinetsperiode niet. De arbeidsinkomensquote
stijgt en de investeringen laten nog steeds op zich wachten. Gezien deze ontwikkelingen,
moeten wij ervoor waken dat er lichtzinnigheid op financieel-economisch gebied
optreedt. Soliditeit moet steeds worden bewaakt omdat in een open economie
kwetsbaarheid bestaat. Wij moeten ook toekomstgericht bezig zijn. Dan denk
ik onder meer aan een AOW-fonds en aan het op orde brengen van zaken als vermogenstekorten
bij de sociale fondsen. Ik maak drie korte opmerkingen, in de eerste plaats over het financieringstekort.
Volgens de Voorjaarsnota is er nog steeds sprake van een stijging van het
tekort. Nu zou het ook mijn fractie niet verbazen dat die ontwikkeling zich
dit jaar wat zal gaan keren, maar wat staat ons het komend jaar te wachten?
Hoe kijkt de minister aan tegen de ontwikkeling van het tekort dit jaar? Hoe
kijkt hij aan tegen het perspectief van een begrotingsevenwicht, tegen het
"close to balance or in surplus"-perspectief? Ik merk nog wel op dat er kritiek
op Nederland is gekomen omdat de stijgende inflatie zich niet goed verdraagt
met de criteria van het stabiliteitspact.De tweede opmerking betreft de euro. Wij hebben regelmatig gezegd dat
die euro hard moet zijn, maar de laatste tijd blijft de euro in waarde dalen.
Dat is aanvankelijk gezien als een uitdrukking van de krachtsverschillen tussen
de Amerikaanse en de Europese economie. Maar inmiddels zien wij dat de Europese
Centrale Bank gaat interveniëren. Elke stap die kan leiden tot een uitholling
of vermindering van het vertrouwen in de euro, moet worden tegengegaan. In
die zin blijven wij er kritisch over dat akkoord is gegaan met een hoog financieringstekort
van Italië, ook door onze minister. Heeft de minister overigens nog de
indruk dat hij in Italië nog steeds "il duro" wordt genoemd?De derde opmerking gaat over de zorg die wij hebben over de woning, waarbij
het gaat over de hertaxatie van woningen en de hypotheekrenteaftrek, waarover
een niet aflatende discussie gaande is. Op het ogenblik zien wij dat de waarde
van woningen fors toeneemt.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Mijn Italiaans is niet meer wat het geweest is; kan de heer
Balkenende voor vertaling zorgen?De heer Balkenende (CDA):Mijn Italiaans is waarschijnlijk nog slechter dan dat van de heer Van
Dijke. Mijn kennis houdt zo'n beetje op bij "lavoro in corso", wat zoiets
betekent als "werk in uitvoering". Ik heb begrepen dat "il duro" iets betekent
in de zin van "de harde", dus degene die niet lichtzinnig optreedt op financieel-economisch
gebied.Voorzitter! Wij maken ons zorgen over de voortdurende waardestijging van
de woning. Op zichzelf is die mooi, maar de hertaxatie zal behoorlijk groot
zijn. Dit betekent dat de burger straks te maken krijgt met aanzienlijke lastenverzwaringen
in verband met het huurwaardeforfait, de overdrachtsbelasting en de onroerendezaakbelasting.
Wij zouden het goed vinden als wij een kritische discussie zouden aangaan
over het niet automatisch incasseren van deze voordelen door de overheid.
Wij denken dat het beter is om over te gaan tot het verminderen van het huurwaardeforfait
en het aanpassen van de tarieven.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik begrijp van de heer Balkenende dat hij pleit voor een verlaging van
het huurwaardeforfait. Hoe kijkt het CDA aan tegen de budgettaire kloof tussen
enerzijds de opbrengst van het huurwaardeforfait en anderzijds de kosten van
de hypotheekrenteaftrek. Deze kloof was in 1995 ongeveer 7 mld. en die kloof
groeit naar, laten wij zeggen, 10 mld. in 1998. Hierover krijgen wij nog nadere
gegevens van de minister. Nu wil de heer Balkenende de hypotheekrente ongemoeid
laten, maar het huurwaardeforfait verlagen. Die kloof wordt dus nog groter.
Waar moeten wij dat vandaan halen?De heer Balkenende (CDA):Wij willen goed kijken naar de taxaties en de gevolgen die deze hebben
voor de inkomsten van de overheid, gezien het volgende. Als wij dit mechanisme
ongeclausuleerd laten doorgaan, zal dit leiden tot een forse lastenverzwaring
voor de burger. Er moet natuurlijk worden gekeken naar de aftrek van de hypotheekrente
en de situatie van het huurwaardeforfait, maar niet iedereen heeft te maken
met een 1 op 1-situatie. Sommige mensen hebben een hoge hypotheek, met een
hoog huurwaardeforfait, andere mensen hebben een lage of geen hypotheek en
wel te maken met het huurwaardeforfait. Voor de laatste groep is het dan onbillijk.
Als je te maken hebt met deze ontwikkelingen, is de principiële vraag
of de overheid erin moet berusten dat die lastenverzwaring op de automatische
piloot maar doorgaat. Daar hebben wij grote moeite mee. Wij vinden dat je
die discussie moet voeren. Ik weet dat er in uw kring anders over wordt gedacht,
maar wij vinden dat wij stil moeten staan bij de lastenverzwaring die voortvloeit
uit de hertaxaties. Wij accepteren deze lastenverzwaring niet, want wij vinden
dat deze te ver gaat.De heer Vendrik (GroenLinks):Hoe kunt u nu spreken van een lastenverzwaring? Ik heb net aangetoond
dat er per jaar 1 mld. extra naar de groep eigenwoningbezitters in Nederland
gaat. Ik zie geen lastenverzwaring, maar een lastenverlichting die wij niet
in de hand hebben en die u wilt versterken.De heer Balkenende (CDA):U vergelijkt nu appels met peren. U praat over de macrokaders die toenemen.
Dat hangt samen met het feit dat er meer eigenaren van huizen komen. Er worden
meer hypotheken afgesloten. Het gaat ons erom dat die lastenverzwaringen in
de microsituatie behoorlijk vervelend kunnen uitpakken. Wij vinden dat wij
daar niet zomaar aan voorbij mogen gaan. Dat is onze oproep.In de PvdA is gesuggereerd dat de hypotheekrenteaftrek zijn langste tijd
heeft gehad in verband met de Europese ontwikkelingen. Wij dachten dat een
dergelijk besluit een nationale competentie is. Wij zouden graag zien dat
de minister dit bevestigt.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Afgelopen weekend was een leuk weekend. Eindelijk is de hypotheekrenteaftrek
weer bespreekbaar, desnoods via Europa, wat maakt mij dat uit. Als ik de heer
Balkenende hoor, gaat de deur weer helemaal dicht, maar misschien gebeurt
het zonder het CDA, wie weet.Cijfers, cijfers, cijfers en nog eens cijfers. Ik zag afgelopen zondag
een gesproken column bij Buitenhof. Die mevrouw had een heel leuk beeld. Zij
zei dat je ontzettend moet opletten met cijferfetisjisten, want dan moet je
denken aan iemand die in de auto zit en constant naar de metertjes op het
dashboard kijkt in plaats van door de voorruit. Dat loopt niet goed af. In
de Volkskrant stond vandaag ook een zeer lezenswaardig artikel van iemand
die morgen promoveert op cijfers en economie. Waarom zeg ik dit? Omdat de sinterklaasrede van minister Zalm van vorig
jaar nog in mijn oren nasuist. Hij zei toen dat hij dit voorjaar zou terugkomen
als een zwartepiet. De Voorjaarsnota gaat dan ook uit van sobere, zo niet
sombere verwachtingen. Inmiddels blijkt dat de minister zich arm heeft gerekend.
In tegenstelling tot de heer Balkenende heb ik daar helemaal geen moeite mee.
Ik heb net al aangegeven hoe relativerend wij moeten denken over cijfers.
Omstandigheden kunnen veranderen en cijfers ook. Als cijfers goed zijn, zijn
wij vooral heel blij. Direct zal duidelijk worden waarom wij blij zijn.Terwijl het Centraal economisch plan nog rekende met bijna 12 dollar voor
een vat olie, is die prijs inmiddels 17 dollar. Het CEP dacht dat wij gemiddeld ƒ
1,90 voor een dollar op tafel moesten leggen, maar dat is al geruime tijd
meer dan ƒ 2, en nu zelfs ƒ 2,13. Dat wordt dus een forse meevaller
voor de aardgasbaten. Zoals iedereen weet, zijn deze sinds Den Uyl aan elkaar
gekoppeld. Bovendien schijnt een dure dollar goed voor de export en dus voor
de groei te zijn.De inflatie is groter dan de aanname in het CEP en dat is ook een voordeel
voor de minister van Financiën. De uitgavenkaders kunnen worden opgerekt
en de inkomsten worden groter, denk aan de BTW. De raming voor belasting op
personenauto's en motorrijwielen is met 0,5 mld. verlaagd, omdat er lagere
autoverkopen werden verwacht. Maar wat blijkt? In plaats van een volumedaling
is er tot en met april van dit jaar sprake van een stijging met maar liefst
20%. Waar moeten die mensen allemaal rijden?De groei van de economie was in het eerste kwartaal niet 2 maar 3% en
het financieringstekort komt niet uit op 1,7 maar op 0,7%. Dat is een nogal
florissant beeld vergeleken met het beeld dat eerder werd geschetst. De wereld
ziet er in juni heel anders uit dan in de donkere dagen voor Sinterklaas of
in het voorjaar. Daarmee komt de Voorjaarsnota naar mijn mening een beetje
in de lucht te hangen en kan deze niet langer uitgangspunt voor beleid zijn.
Intussen ben ik wel heel erg benieuwd naar de gevolgen van de jongste feiten,
zowel voor de inkomsten- als voor de uitgavenkaders. Zou de minister een tipje
van die sluier kunnen oplichten? Krijgt de Kamer ook de junipublicatie van
het CPB op basis waarvan de minister zijn conclusies trekt?Inmiddels vraag ik de minister het zwartepietenpak maar vast uit te trekken
en de mijter weer op te zetten. Ik vraag dat, omdat ik enkele knelpunten naar
voren wil brengen die naar mijn mening spoedig opgelost moeten worden en waarvoor
bovendien een breed draagvlak in de Kamer aanwezig lijkt. Ik vraag met name
de aandacht van de PvdA-fractie voor deze punten. Ik doe dat naar aanleiding
van uitlatingen van de heer Melkert in NRC Handelsblad van vorige week vrijdag.
Ik zal het artikel niet helemaal voorlezen, maar ondanks de vaagheid in de
conclusies heb ik wel letterlijk gelezen dat hij vindt dat de verschillen
in kansen nu kunnen worden verminderd, dat er weer ruimte is voor ambitie
en dat het regeerakkoord niet langer heilig is. Hij zegt namelijk: wij moeten
ons niet tevreden stellen met het slechts uitvoeren van het regeerakkoord.Ook de heer Crone kan er wat van. Ik lees vandaag in de krant dat hij
vermoedt dat wij nog in de Gouden Eeuw verkeren. Tegen de heer Van Dijke zou
ik willen zeggen: een soort la dolce vita. Dat is wat de heer Crone nog ziet
voor ons. Die verwijzing naar de Gouden Eeuw is hartstikke mooi. Ik neem aan
dat hij niet bedoelt: toen was armoede normaal, dat moet nu ook normaal zijn.
Ik neem aan dat hij met die opmerking bedoelt: wij zijn een rijk land, een
stinkend rijk land, net zo rijk als relatief gesproken in de Gouden Eeuw en
dat moet toch betekenen dat wij de grote tegenstellingen in dit land oplossen
en belangrijke knelpunten op belangrijke terreinen weten weg te nemen.Ik wil er meteen een noemen. Dat gaat over die 8300 ouderen in ons land
die op een wachtlijst staan voor een plaats in een verpleeghuis. 14% van hen
wordt gerekend tot de zeer urgente gevallen. Wij praten dan over zo'n 1200
ouderen die acuut geholpen moeten worden, omdat er geen mantelzorg meer voor
hen is – er zijn geen familieleden meer die voor hen zorgen –
en omdat de reguliere zorg, om welke reden dan ook, tekortschiet. Natuurlijk
moet er een structurele oplossing komen voor dit probleem. Maar omdat de uitwerking
van een structurele oplossing nog wel eens even op zich kan laten wachten,
is mijn fractie er voorstander van dat er 50 mln. beschikbaar komt voor een
noodfonds om op die manier de huidige noodsituatie waarin deze mensen verkeren
acuut te kunnen oplossen.Deze problemen zijn zo acuut en zo omvangrijk dat wij niet kunnen wachten
op die toegezegde structurele oplossing. In het gunstigste geval wordt het
dan bij de begroting voor 2000 geregeld, maar dan zijn wij inmiddels weer
een halfjaar verder. Ik reken erop dat de minister en de Kamer serieus naar
deze zaak willen kijken. Een bedrag van 50 mln. moet afdoende zijn om de ergste
nood te lenigen. Wellicht – ik verwijs nu naar een eerdere uitspraak
van de minister – vindt hij dat geld in de plooien van zijn mantel,
zijn sinterklaasmantel. Mijn fractie overweegt hierover in tweede termijn
een motie in te dienen.Het tweede punt betreft de jeugdzorg. Volgens het regeerakkoord is een
bedrag van 60 mln. nodig om de knelpunten in de jeugdzorg op te lossen. Men
moet dan denken aan de wachtlijsten voor de jeugdhulpverlening, het meldpunt
kindermishandeling en bureaus jeugdzorg. Wij spreken over 7000 kinderen die
van de huidige problemen het directe slachtoffer zijn. Wij vragen van de regering
eraan mee te werken dat de maximale wachttijd van twee maanden voor alle vormen
van jeugdzorg mogelijk wordt.Volgens mij vindt een dikke meerderheid in deze Kamer dat het geld om
met mevrouw Arib van de PvdA te spreken, er linksom of rechtsom moet komen,
dus ook onafhankelijk van het antwoord op de vraag of de fiscalisering van
de inning van de omroepbijdrage doorgaat of niet. Misschien kan de minister
van de gelegenheid gebruik maken eens uit te leggen wie nou zo'n koppeling
bedenkt tussen de fiscalisering van de omroepbijdrage en 60 mln. voor de oplossing
van knelpunten in de jeugdzorg. Mij is dat absoluut onduidelijk. Ik heb er
echt over geprakkizeerd: zou het iets met televisieprogramma's te maken hebben?
Ik kom er niet uit. Misschien kan de minister dat nu eens uitleggen.Ik vermoed dat dit voorstel op brede steun kan rekenen. Aangezien het
rode lampje al brandt, hetgeen betekent dat mijn spreektijd op is, kan ik
mevrouw Örgü niet meer citeren, noch mevrouw Van Vliet. Tijdens
het algemeen overleg heb ik begrepen dat zij mijn voorstel om nu echt iets
te doen aan de jeugdzorg van harte ondersteunen.Mijnheer de voorzitter! Ik zal proberen om het vervolg van mijn betoog
zo kort mogelijk te houden. Ik wil nog iets zeggen over de sociale advocatuur
in verband met de gefinancierde rechtsbijstand. De vergoeding is zo laag dat
er nu al sprake is van leegloop. Het gevolg is dat minder draagkrachtigen
steeds moeilijker een beroep kunnen doen op gefinancierde rechtsbijstand.
Deze tweedeling in het recht zou voor iedereen onaanvaardbaar moeten zijn.
En wij zitten al helemaal niet te wachten op een vergroting van die tweedeling.
Een uurvergoeding van ƒ 180 lijkt mijn fractie alleszins redelijk in
vergelijking met de huidige ƒ 125 die wel erg laag is en in relatie
tot hetgeen nu in de commerciële sector betaald wordt. Het is mij inmiddels
duidelijk geworden dat een meerderheid in deze Kamer voorstander is van een
verdergaande verhoging dan inmiddels door de regering is toegezegd. Die komt
dan uit op een vergoeding van ƒ 150 per uur. Mijn fractie kan dat steunen,
mits wij kunnen vaststellen dat dit een tussenstap is, zodat wij op termijn
kunnen kijken naar een verder doorgroeien van het uurtarief om op die manier
de leegloop van de sociale advocatuur tegen te gaan. Mijn fractie overweegt
ook daarover in tweede termijn een motie in te dienen.Ik wilde nog iets zeggen over de SPAK en de verspilling van al die miljarden.
Misschien kan ik daarover bij een andere gelegenheid nog even de degens kruisen
met de minister.De heer Van Dijke (RPF):Mijnheer de voorzitter! Wij beleven een merkwaardige Voorjaarsnota. Wij
herinneren ons allemaal nog de gang van zaken bij de Najaarsnota. Alom lagen
de financiële, economische en begrotingstechnische tegenvallers in het
verschiet, maar het kabinet zag geen aanleiding om tot al te grote bijstellingen
van de begroting over te gaan. Dat zou dan wel komen bij de Voorjaarsnota.Wij zijn nu een halfjaar verder en wie de Voorjaarsnota beziet en de cijfers
van het CPB en het CEP tot uitgangspunt neemt, constateert dat allerlei tegenvallers
waarvoor onze fracties toen waarschuwden, daarin inderdaad bewaarheid zijn
geworden. De groei is geen 2,25% maar 2%. De raming voor de wereldhandel ligt
lager, de inflatie ligt lager en er zijn lagere dollarkoersen en olieprijzen,
en dus gasprijzen. En inderdaad rollen daaruit de tegenvallers zoals wij in
het najaar al schetsten. Dat zijn tegenvallers bij belastingontvangsten, ambtenarensalarissen,
aardgasopbrengsten, enzovoorts.Maar heel serieus worden deze cijfers uit het CEP, die nota bene goeddeels
terugkeren in de Voorjaarsnota, niet genomen. Je zou op dit punt een constante
lijn verwachten, maar dat is helemaal niet zo. Er zijn slechts beperkte aanpassingen,
zoals 300 mln. door toepassing van budgetdiscipline en 500 mln. uit beleidsmatige
aanpassing, en voor het overige laat de minister het tekort onbekommerd oplopen
tot maar liefst 1,7%. Wij kunnen ons moeilijk voorstellen dat als de minister
echt veronderstelde dat het tekort tot dat niveau zou oplopen, het hierbij
gebleven zou zijn.Het waarom is dan ook niet moeilijk. Kennelijk hecht het kabinet niet
veel waarde aan het CEP, maar meent het op basis van de allerjongste inzichten
dat het uiteindelijk allemaal best wel mee zal vallen. De minister komt er
zelfs rond voor uit dat het inflatiecijfer zoals dat in de junipublicatie
van het CPB naar voren komt, de feitelijke basis zal vormen voor de uiteindelijke
cijfers. Dat komt begrotingstechnisch gezien natuurlijk wel goed uit. En daarbij
lijkt het kabinet impliciet een aantal andere meevallers reeds in het achterhoofd
te hebben: het groeicijfer voor de economie komt wellicht toch nog op die
2,25%, de olie- en gasprijzen blijken hoger, de dollar wordt duurder, het
aantal asielzoekers valt lager uit en de werkgelegenheidsgroei valt mee. Ook
wijst er niet zoveel op dat wij inderdaad moeten rekenen met tegenvallende
belastingopbrengsten als gevolg van bijvoorbeeld lagere autoverkopen, enzovoorts.Voorzitter! Het kabinet heeft dus geluk. Ik ben de laatste die het kabinet
het geluk misgunt, maar waarom wordt dan toch dit begrotingstechnisch inconsistente
beleid gevoerd? Waarom zijn in december niet de meest recente inzichten tot
uitgangspunt genomen en nu in feite wel? Als het kabinet de lijn uit de Najaarsnota
wel had doorgetrokken, had het nu tot een veel ingrijpender bezuiniging dienen
te komen. Overigens, veel zaken lijken mee te vallen, maar 2,25% is nog altijd
precies het behoedzame scenario. De relatief geringe aanpassing betekent dat
als het CEP en de cijfers uit de Voorjaarsnota wel serieus worden genomen,
het EMU-tekort gevaarlijk aan het oplopen is.Misschien zal de minister op dit punt wederom selectief gaan winkelen
door erop te wijzen dat het allemaal wel meevalt. Toch kun je in het licht
van het begrotingsbeleid moeilijk stellen dat euroland Nederland alles doet
om ervoor te zorgen dat men binnen de eisen van het stabiliteitspact blijft.
En dan mag ook de gang van zaken rond Italië geen verbazing wekken. Wat
mij betreft, is dat dus een voorbeeld van hoe het niet moet. Het is niet geloofwaardig
dat ondanks de versoepeling die Italië vooralsnog is toegestaan, de middellangetermijndoelstelling
toch haalbaar zal zijn. Al met al lijkt dit op politieke plooibaarheid van
begrotingen. Komt dit niet in de buurt van: "zo de wind waait, waait mijn
jasje"?Ik zal een aantal onderdelen van de Voorjaarsnota en de voorjaarsbrieven
langslopen. Tegenvallende belastingopbrengsten hebben onder meer te maken
met de gestegen huizenprijzen en in relatie daarmee met de toegenomen hypotheken.
De omvang van de aftrek overstijgt de gestegen overdrachtsbelasting. Steeds
meer economen wijzen op de gevaren van deze zeepbel. Het zal duidelijk zijn
dat we vroeg of laat tegen vragen over deze zaak aanlopen. Voor onze fractie
wordt de vraag steeds klemmender of het niet tijd wordt om op dit punt in
den brede met elkaar in discussie te gaan, los van alle overwegingen die je
op dat punt kunt hebben. Ik verzoek de regering daarom om ons een notitie
te zenden waarin zij deze problematiek integraal aan de orde stelt en de diverse
gepresenteerde oplossingen te bespreken en van een oordeel te voorzien. Dan
kan daar in dit huis een debat over plaatsvinden, dan doorbreken we hier dat
geweldige dogma en dan voorkomen we dat allerlei losse plannetjes voor voortdurende,
telkens terugkerende onrust in de samenleving zorgen. Ik overweeg
om in tweede termijn op dit punt een motie in te dienen; ik hoop overigens
dat dat niet nodig zal zijn.De heer Balkenende (CDA):Op zichzelf is het heel goed dat er helderheid ontstaat, want er worden
nu steeds luchtballonnen opgelaten, zeker binnen de PvdA en recent ook binnen
D66; vervolgens zegt iemand die hoger staat in de politieke hiërarchie
dat de mensen zich geen zorgen hoeven te maken. In die zin begrijp ik uw verzoek
om helderheid. Het enige wat u echter vraagt, is een reactie op het kabinet
op deze plannen. Vorig jaar hebt u gezegd dat er op het punt van de hypotheekrenteaftrek
iets zou moeten gebeuren. Ik herinner mij dat wij daarover met elkaar hebben
gedebatteerd bij de financiële beschouwingen. Is uw verzoek nu volstrekt
neutraal of geeft u het kabinet een bepaalde oriëntatie mee?De heer Van Dijke (RPF):U kunt weten dat mijn fractie weinig politieke problemen neutraal tegemoet
treedt en over veel zaken een opvatting heeft. In de loop der jaren zijn op
dit punt onevenwichtigheden gegroeid die aangepakt moeten worden. Het baart
mij zorgen dat het kabinet dit punt onbesproken laat, zeker bij de presentatie
van de belastingplannen voor de komende eeuw; het is een dogma waar je niet
aan mag komen en dat baart mij zorgen. Wij vinden dat de op dat punt gegroeide
onevenwichtigheden nader moeten worden bekeken, overigens in samenhang met
alle andere beleidsmaatregelen en niet geïsoleerd. Het is echter evident
dat hier iets aan gedaan moet worden.De heer Balkenende (CDA):Vorig jaar hebt u ingebracht dat er aanpassingen zouden moeten plaatsvinden;
dat wordt nu dus ook binnen de PvdA en D66 gezegd. Bent u het daar, los van
de modaliteiten, inhoudelijk nog steeds mee eens? Houdt u dus staande dat
er iets moet gebeuren en houdt u dat het kabinet voor?De heer Van Dijke (RPF):U houdt hier toch niet staande dat er niets moet gebeuren? De zich aftekenende
en zojuist door de heer Vendrik naar voren gebrachte scheefgroei moet ook
u zorgen baren. U kunt niet weg blijven lopen voor het agenderen van dit onderwerp.
Als u zegt dat men absoluut niet aan de hypotheekrente mag komen en dat men
daar zelfs niet over mag spreken, merk ik op dat ik ook geen gas terugneem
ten opzichte van datgene wat ik de vorige keer tegen uw collega hebt gezegd,
namelijk dat dat getuigt van een grenzeloos conservatisme.De heer Balkenende (CDA):Discussiëren is altijd goed en wij zijn uiteraard graag bereid tot
een debat; dat moet ook. Het belangrijke punt bij de hypotheekrenteaftrek
is dat we alles in het werk moeten stellen om de zeker bij de huidige huizenmarkt
noodzakelijke stabiliteit te handhaven. Op dat punt hebben wij best wel eens
zorgen over al die ballonnen.De heer Van Dijke (RPF):Ik ben het hartgrondig eens met uw opmerking over het handhaven van de
stabiliteit; dat doe je echter niet door dit punt als onbespreekbaar thema
te kwalificeren, zoals de CDA-fractie doet.Voorzitter! De tegenvaller als gevolg van de waterschade is opnieuw groter
dan gedacht. Het gaat om maar liefst 1 mld. aan te verwachten uitkeringen.
Vorig jaar heb ik al gevraagd of er geen aanleiding is om hier een structurele
voorziening voor te treffen. Volgens mij is dat nog steeds een relevante opmerking.
Ik vraag de minister om daarop in te gaan.In de AOW is sprake van een meevaller als gevolg van een aantal goedkope
uitkeringen; die meevaller is groter dan verwacht. Gelet op de aard van de
uitkering, lijkt mij dat deze bijstelling op een tijdiger moment in beeld
had kunnen komen. We spreken immers over een demografische uitkering en daar
is nu eenmaal veel van bekend. Daarom krijg ik op dit punt graag een toelichting
van de minister.Er is een onderschrijding bij Sociale Zaken, die zal worden aangewend
om mogelijke tegenvallers in 2000 op te vallen; daarbij gaat het om 400 mln.
Ook dat acht ik een merkwaardige gang van zaken, temeer omdat het nog maar
de vraag is of die tegenvallers zich in 2000 inderdaad zullen voordoen, zeker
in de mate waarin zij worden gepresenteerd. Ik wijs daar met name op, omdat
verhoogde reïntegratie-inspanning en versterking van de poortwachtersfunctie
bij de WAO vruchten zullen afwerpen; dat moet althans onze ambitie zijn en
wij hebben die verwachting ook zeker. Waarom vloeit deze meevaller dan niet
gewoon in het tekort?De onderbesteding van diverse posten in de sociale zekerheid geeft nog
steeds aanleiding tot zorg. Evenals bij de Najaarsnota is er nog steeds een
onderuitputting bij de WIW. Juist als de werkgelegenheidsgroei dreigt af te
nemen is dat toch onacceptabel?Vermeldenswaard zijn de sluitende cijfers bij het onderdeel zorg. Toch
valt er wel iets aan op te merken, namelijk dat tal van Paarse maatregelen
tot kostenbesparing niet werken of in ieder geval grote tegenvallers laten
zien, zoals bij de geneesmiddelen, de hulpmiddelen, de eigen bijdrage inzake
Ziekenfondswet en de centrale inning van de eigen bijdragen. De ontoereikendheid
van dergelijke maatregelen geeft weinig vertrouwen dat de maatregelen die
worden ingezet om de cijfers van 1999 sluitend te krijgen, zoals de herziening
van de maximumprijzen, de crawl back van de apothekers, de afremming van het
snel groeiende gebruik van geneesmiddelen, afdoende zullen zijn.Ik rond mijn bijdrage, die ik mede namens het GPV uitspreek, af. De tegenwind
die het kabinet aanvankelijk leek te krijgen, lijkt wat te draaien, maar het
opportunisme waarmee het kabinet van deze draaiende wind gebruik maakt, doet
vragen rijzen over de koersvastheid van het financiële beleid.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Ik ga een erg saai en voorspelbaar verhaal houden. Ik zal
iets zeggen over het algemene beeld en ik zal afsluiten met een paar boodschappen.Ik denk dat er geen jaar is geweest waarin vrolijke en sombere vooruitzichten
elkaar zo sterk hebben afgewisseld. De geforceerde toerekening van de macro-economische
effecten van het regeerakkoord en de groei in 1999 bleken al snel te rooskleurig
ingeschat. Sindsdien zijn de internationale voorspellers elkaar in de haren
gevlogen, waarbij het optimisme van het kabinet in het vroege najaar plaatsmaakte
voor diepe somberheid van de zijde van het Centraal planbureau
bij gelegenheid van het Centraal economisch plan. De verwachte groei voor
1999 werd een vol procentpunt neerwaarts bijgesteld, van 3% naar 2%, en de
ramingen voor de inflatie daalden eveneens, met 0,5 procentpunt van 1,75%
naar 1,25%.Het kabinet nam de groeibijstelling wel over, maar de inflatieraming niet.
Dat doet bij mij grote vragen rijzen. Waarom is dit zo? Bovendien werd het
inflatieniveau hoger bijgesteld dan de BBP-deflator. Dat wordt van belang.
Het vigerende inflatieniveau voor 1999 bedraagt nu 1,6%, de BBP-deflator,
gehanteerd voor de aanpassing van de uitgavenkaders, bedraagt 1,45%. Het is
onhelder waarom dit zo moet. Ik heb hierover wel een vermoeden, maar daar
kom ik zo op terug. Ik wil de minister uitnodigen om hierover maximale helderheid
te bieden.Wat de situatie bizar maakt, is dat de dans om het inflatiecijfer nog
niet definitief is beslecht. Alsof er nooit een hoofdbesluitvormingsmoment
heeft bestaan, wordt de Voorjaarsnota definitief in de zomer vastgesteld.
Maar waar praten wij nu dan over? Is deze Voorjaarsnota een spooknota? Wat
is eigenlijk de waarde van dit document? Via de kranten bereiken ons de laatste
tijd berichten dat de laatste inschattingen van inflatie en BBP-deflator hoger
uitvallen. De inflatie zou rond de 2% uitkomen en de BBP-deflator rond 1,5%.
Kloppen deze cijfers? Is dat de actuele stand en praten wij daarover? Maakt
de minister van Financiën deze cijfers tot de zijne en, zo ja, waarom
wordt het verschil tussen prijsinflatie en deflator opnieuw groter?De heer Balkenende (CDA):Ik onderschrijf uw analyse dat de inflatie een behoorlijke betekenis begint
te krijgen en u geeft ook de goede argumenten. Maar u gebruikte zonet het
woord "vermoeden". Komt u daar nog op terug?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik kom daar nog op terug.Dit soort manoeuvres hebben volgens mij een betekenis. Als de prijsinflatie
voor 1999 wordt aangepast naar 2%, dan scheelt dat ten opzichte van deze Voorjaarsnota
ongeveer 0,5 mld. aan prijsbijstelling. Maar uit de berichtgeving valt op
te maken dat de BBP-deflator nauwelijks wordt aangepast. In de huidige plannen
van het kabinet komt deze uit op 1,5%; ten opzichte van deze Voorjaarsnota
is dat een stijging met 0,05%. Waarschijnlijk heeft de ophoging van de aanvullende
post prijsbijstelling indexering WSF met 0,5 mld. nauwelijks enige betekenis,
want het reële uitgavenkader gaat heel snel knellen. De overigens beperkte
bezuinigingen in het kader van de Voorjaarsnota blijven dan goeddeels in stand,
hoewel dat misschien helemaal niet nodig is. Als de deflator wel zou mogen
stijgen tot 2% wordt het kader verruimd tot 1,6 mld. Dat is niet gering. Ik
zei al: dit soort manoeuvres hebben hun betekenis. Het belang van deze keuzen
kan moeilijk onderschat worden.Voorzitter! Er zijn ook gevolgen voor de ontvangsten van het Rijk want
door de stijgende inflatie nemen waarschijnlijk de inkomsten toe. Voor de
ijklatten heeft dat weinig betekenis want die staan al sinds de Miljoenennota
van 1999 vast en worden dit jaar niet meer gewijzigd. Wat nu? Waar blijft
straks precies de niet gerealiseerde prijsstelling in het scenario dat ik
zo-even schetste? Gaat het kabinet die opnieuw niet of niet geheel uitkeren?
Dan blijft er voor mij maar een conclusie over. De minister van Financiën
heeft een nieuwe manier gevonden om het tekort te drukken. Het is mogelijk
dat ik het verkeerd zie. De reguliere route waarbij de ijklatten bepalen of
er sprake is van een meevaller die vervolgens met de bekende spelregels voor
aanwending wordt benut heeft een broertje gekregen: tekortreductie via een
te laag vastgestelde BBP-deflator. Heeft de veroordeling van het Nederlandse
tekort door de Europese Commissie zoveel indruk gemaakt? Ik heb de minister
toch vrij zelfverzekerd horen betogen dat hij in alle rust deze kritische
bejegening uit hoofde van het stabiliteits- en groeipact naast zich neer legt.
Of wil hij druk op de ketel houden? Moeten wij constateren dat vijf jaar na
het ministerschap van de heer Kok het tekortbeleid eigenlijk weer terug is
in de politieke arena?Voorzitter! De vooruitzichten voor 2000 blijven door deze dans rond de
inflatie met meer dan gemiddelde mist omhuld. Ik zou bijna zeggen: ik heb
geen flauw idee wat er gaat gebeuren. Wie het weet mag het zeggen. De minister
van Financiën misschien. Wat wordt de deflator in 2000? In de Miljoenennota
1999 is gewerkt met een deflator van 2% voor het jaar 2000. Is deze dan zoals
sommige berichten suggereren tussentijds verlaagd met 0,5% om de boel onder
druk te zetten? Is die nu weer verhoogd naar 2% zoals onlangs weer te beluisteren
viel? Is de CEP-raming van 1,25% nog actueel? Hoe ziet de verhouding tussen
prijsinflatie en BBP-inflator er dan uit? Ook hier is het belang evident:
hoe reëler en in dit geval hoger de deflator hoe meer ruimte, hoe minder
geforceerde bezuinigingen die beleid bemoeilijken.Voorzitter! Ik sprak reeds over een vermoeden. Als deze berichten kloppen
en mijn analyse niet ver bezijden de waarheid is, dan speelt deze minister
van Financiën een spelletje met andere departementen en dus ook met ons.
De rust op het begrotingsfront die het trendmatig begrotingsbeleid –
dat onze steun heeft – met zich mee zou moeten brengen heeft dus plaats
gemaakt voor onrust over het uitrekenen, zo niet hanteren van de BBP-deflator.
Ik kan geen vaste verhouding tussen de inflatieraming en de deflator ontdekken.
Misschien wordt het tijd dat de minister van Financiën een beetje paal
en perk stelt aan de door hemzelf gecreëerde beleidsruimte op dit punt.
Misschien is het ook verstandig om vast te houden aan dat ene hoofdbesluitvormingsmoment.
Dat maakt ook dit gesprek een stuk zinvoller. Bij gelegenheid van de Najaarsnota
werd de hele Kamer door de minister met reden het kerstbos ingestuurd omdat
de minister dat hoofdbesluitvormingsmoment niet wilde aantasten. Ik hoor het
hem nog zeggen. Hij ging rustig op winterslaap en alles zou helder worden
bij gelegenheid van de Voorjaarsnota. Dat is helaas niet het geval.Door zo te handelen maakt de minister het mijn fractie moeilijk een definitief
oordeel uit te spreken over de inhoud van deze Voorjaarsnota. Wat ik hierna
uitspreek gaat uitdrukkelijk onder de voorwaarde en de wetenschap dat in de
komende zomer veel meer helderheid ontstaat over de vraag waar wij precies
aan toe zijn.De heer Balkenende (CDA):Ik treed niet in de techniek van deflator en inflatie. De heer Vendrik
heeft dat helder gezegd. Ik ben benieuwd naar het antwoord.
De politieke betekenis van zijn opmerking is dat op deze manier de rol van
het parlement in het gedrang komt. Wij hebben te maken met allerlei veronderstellingen,
verschillende weegmomenten in het jaar, verschillende definities en ruimteberekeningen.
Het is erg lastig om een vinger achter de cijfers te krijgen. Is dat wat hij
bedoelt? Als hij die vraag bevestigend beantwoordt, dan hebben wij de vraag
aan de orde of het parlement op deze manier goed genoeg kan functioneren.De heer Vendrik (GroenLinks):Mijn persoonlijk functioneren staat onder druk omdat ik er letterlijk
hoofdpijn van gekregen heb. Ik begreep het op een gegeven moment bijna niet
meer. Het is echt heel lastig om het goed te volgen. Ik ben het verder eens
met uw opmerkingen. Meer helderheid, het liefst in dit debat.De conjunctuurontwikkeling in opinies en voorspellingen leek het afgelopen
jaar aanmerkelijk heftiger dan de werkelijke veranderingen die de Nederlandse
economie doormaakt. Bij gelegenheid van de behandeling van de Najaarsnota
1998 hebben wij al stilgestaan bij mogelijke tegenvallers voor het lopende
jaar. Ik wil mijn eigen bijdrage aan dat debat zeker niet uitvlakken, maar
nu, een halfjaar later, zijn wij allemaal van een koude kermis thuisgekomen,
want er is eigenlijk nauwelijks sprake van een omvangrijk probleem. Ik loop
de belangrijkste mutaties even langs.Tot ons genoegen heeft het kabinet ervoor gekozen 1,2 mld. te reserveren
voor de kosten van asiel en dit bedrag toe te voegen aan de begroting van
Justitie. Dit heeft onze steun. Daartegenover staat echter dat er onmiddellijk
weer 200 mln. op moet worden bezuinigd. Ik zal daar later op deze dag nog
nader over spreken met een van de bewindslieden van Justitie, maar deze bezuiniging
vinden wij eerlijk gezegd onverstandig. Wij nemen niet alleen de onderliggende
maatregelen niet voor onze rekening, wij vinden ook dat dit soort ingrepen
niet thuishoren bij de Voorjaarsnota, want daarvoor staat er toch te veel
op het spel. Ook is het de vraag of dit allemaal wel haalbaar is, bestuurlijk
en uitvoeringstechnisch. Een herhaling van verleden jaar – ik heb hierover
bij gelegenheid van de behandeling van de Najaarsnota indringend over gesproken –
waarbij te krappe budgetten de indruk wekken dat het ons bij de asielproblematiek
opnieuw over de schoenen loopt, moet echt worden voorkomen. Ik roep de minister
van Financiën met het oog op de komende herziening van deze Voorjaarsnota
op – ik neem aan dat het een Voorjaarsnota-plus zal worden – deze
voorgenomen bezuiniging opnieuw te overwegen en haar minimaal uit te stellen
tot volgend jaar.Voorzitter! Wij steunen het kabinet in zijn keuze om 1 mld. uit te trekken
voor waterschade, en dat geldt uiteraard ook voor de 100 mln. die is uitgetrokken
voor Kosovo. Wij hebben wel moeite met de bezuiniging van 100 mln. op het
OS-budget. Het blijft een problematische begroting, want ze ligt voortdurend
onder vuur. Zie bijvoorbeeld de extra kosten van de opvang van asielzoekers
en de onduidelijkheid omtrent de inpassing van de Indonesiëfaciliteit
in ODA. Wij pleiten ervoor om de bezuiniging van 100 mln. op het ODA-budget
terug te draaien.Voorzitter! Een opmerking over de budgetsector met de nieuwe naam: sociale
zekerheid en arbeidsmarkt. Mijn fractie zet vraagtekens bij de verhoging van
het budget voor uitvoeringskosten met 75 mln. en voor doelmatigheidsprojecten
met 120 mln. Waar zijn deze verhogingen nu eigenlijk voor nodig? Dapper worden
de kosten van de laatste intensivering verhaald op latere jaren, via intertemporele
compensatie, maar gaat dat ook werkelijk lukken? Het is mijn indruk dat de
UVI's toch niet echt te beroerd zijn om voortdurend geldproblemen te hebben.
Wat betekent overigens in dit verband de onlangs uitgestelde privatisering
voor deze kostenpost? Het gaat om nogal wat geld.Voorzitter! Dan nog enkele boodschappen die ik de minister voor 1999 zou
willen meegeven. Over de sociale advocatuur is al breeduit gesproken. Ik pleit
er namens mijn fractie voor, reeds dit jaar een extra budget beschikbaar te
stellen voor de sociale advocatuur door zo snel mogelijk de vergoeding voor
sociale advocaten op te trekken tot ƒ 150 per uur. Het gaat om een
bedrag van ongeveer 50 mln., dat bovenop de 15 mln. zou moeten komen die de
staatssecretaris van Justitie reeds heeft toegezegd. Wil het kabinet hiervoor
ruimte maken bij de vaststelling van de komende Voorjaarsnota-plus?Een tweede punt, op het gebied van de volkshuisvesting. Over het ongedaan
maken van de versnelde afschaffing van het Besluit woninggebonden subsidies
is bij de begrotingsbehandeling mede door de heer Duivesteijn een belangrijk
amendement ingediend, dat onze sympathie had. Het zou gaan om een ophoging
van het verplichtingenbedrag met ongeveer 170 mln., waarbij de kasuitgaven
zouden neerslaan in 2001 en 2002. De staatssecretaris heeft op dat punt een
onderzoek toegezegd. Wat gaat de regering nu doen? Dit lijkt me ook een punt
voor dit debat, want het gaat om een fors bedrag, ook al betreft het "slechts"
verplichtingen.Voorzitter! Het kabinet heeft besloten om het bedrag van 60 mln. dat vrijkomt
door de fiscalisering van de omroepgelden, te besteden aan de jeugdzorg. Het
is ons niet helder hoe het kabinet nu precies gaat varen met deze fiscalisering,
maar het zou niet goed zijn de problemen in de jeugdzorg daarvan afhankelijk
te maken. Daarom pleiten wij ervoor dit bedrag nu reeds toe te voegen aan
de begroting van VWS voor 1999. Wil de minister hieraan meewerken?Voorzitter! Mijn tijd is om, dus ik moet mij nu helaas tot een slotopmerking
beperken. Ik heb bij verschillende gelegenheden een pleidooi gevoerd om voor
het jaar 2000 en zo mogelijk nog voor 1999 – maar dat zal niet meer
lukken – iets te doen aan de problemen in het algemeen maatschappelijk
werk en de schuldsanering. Ik herhaal het pleidooi dat ik eerder gehouden
heb, bij gelegenheid van de Miljoenennota 2000 geld te vinden voor dit werk.
Het gaat om een bedrag van ongeveer 60 mln. en de inverdieneffecten liggen
voor het oprapen. Schuldsanering is op het moment het belangrijkste obstakel
op de weg naar betaald werk.De heer Bakker (D66):Mijnheer de voorzitter! De tijd is soms behulpzaam. Moest het kabinet
zich bij zijn besluitvorming over de Voorjaarsnota nog baseren op het Centraal
economisch plan van april, thans zijn er weer nieuwe inzichten die door het
planbureau in de zogenaamde Koninginne-MEV zijn opgenomen. Die
is weliswaar vertrouwelijk, maar in de kranten hebben wij daar voldoende van
kunnen meenemen.Terecht – naar het idee van mijn fractie – heeft het kabinet
in april in afwijking van de normale gang van zaken gemeend een definitieve
besluitvorming over 1999 te moeten uitstellen totdat de inzichten uit de Koninginne-MEV
konden worden meegenomen. Terecht, omdat de onzekerheden in april nog erg
groot waren, evenals de aanwijzingen dat het anders zou kunnen uitpakken dan
op dat moment kon worden geraamd. Met name de prijsontwikkeling en de economische
groei laten nu een wezenlijk ander beeld zien. Dat is goed nieuws. Dat geldt
zeker voor de meevallende economische groei, waarbij overigens moet worden
opgemerkt dat de bijstelling van de raming van 2 naar 2,25% de CPB-cijfers
in overeenstemming brengt met de eerdere verwachting van het IMF, het OESO
en het Nijenrode-instituut Nyfer. Hetzelfde geldt voor de ontwikkeling van
de prijzen. Ik wil daarom toch de minister vragen nog eens in te gaan op de
achtergronden van die verschillen in die verwachtingen. Zijn IMF en OESO beter
en sneller in staat om de dynamiek van de internationale economie te verwerken
dan het CPB? Of maakt ons planbureau wellicht toch meer deel uit van de jaarlijkse
beleidscyclus dan wel wenselijk zou zijn, op grond waarvan men zou moeten
veronderstellen dat de schommelingen die zich in de CPB-verwachtingen voordoen –
dat is niet alleen dit jaar – mede worden beïnvloed of veroorzaakt
door wat op dat moment als politiek meest wenselijk wordt gezien. Het zou
interessant zijn om niet alleen de opvatting van de minister van Financiën
daarover te horen, maar om ook de schommelingen in die verwachtingen in de
loop van de jaren eens te vergelijken met de uitkomsten over een aantal jaren.
Zou de minister zo'n analyse eens willen doen uitvoeren?De heer Van Dijke (RPF):Als ik de bijdrage van collega Bakker beluister, deelt hij toch de analyse
die door de heren Vendrik, Balkenende en ondergetekende is gemaakt, namelijk
dat er een beetje sprake is van regeren bij krantenbericht. Dat wil zeggen
dat het wisselende beeld – de ene maand is het somber en de andere maand
schijnt de zon – ertoe aanleiding geeft dat wij onze koers door die
krantenberichten laten bepalen en dat dit een heel zwabberige koers tot gevolg
heeft.De heer Bakker (D66):Nee. Ik dacht even na of ik het woord krantenbericht had laten vallen,
maar dat was naar aanleiding van de Koninginne-MEV. Die is nog wel vertrouwelijk,
maar wij hebben een en ander in de kranten gelezen.Het gaat mij erom dat in de planbureaucijfers van april heel andere verwachtingen
zitten dat in de planbureaucijfers voor juni. Dat is het punt. Hoe kan dit
nu zo snel veranderen? Daar ging mijn analyse over. Het lijkt soms wel dat
de conjunctuur van de economie niet zo heel veel te maken heeft met de conjunctuur
van het planbureau. Dat kan ik niet verklaren. Daar sloeg mijn vraag dus op.Hoe het ook zij, die bijgestelde verwachtingen zijn voor het kabinet althans
goed nieuws. De inflatie beweegt zich wel aan de bovenkant van wat nog voldoet
aan het uitgangspunt van prijsstabiliteit, maar er is ook geen overdreven
reden tot zorg op dit punt. Er is wel reden om de waarschuwingen van de bank
dat de overheid terughoudend moet zijn in die bijdrage aan de inflatie, serieus
te nemen. De dreigende toename van de arbeidsinkomensquote op grond van de
contractloonstijgingen waarin de inflatie weer een belangrijke rol speelt,
zou toch niet voor een groot deel het gevolg moeten zijn van door de overheid
veroorzaakte prijsstijgingen. Dit is overigens niet van vandaag of gisteren.
Dit is al gedurende een lange reeks van jaren het gevolg. Dat is behalve voor
de arbeidsinkomensquote ook nog eens bezwaarlijk voor de koopkracht.De heer Balkenende (CDA):Ik denk dat de heer Bakker een belangrijk punt aan de orde stelt. Op het
moment dat de overheid zelf medeverantwoordelijk is voor de inflatieontwikkeling,
heeft dit weer gevolgen voor de loononderhandelingen. Het is natuurlijk ook
een beetje typisch als minister Jorritsma zegt dat de lonen laag moeten zijn
vanwege de lage inflatie, om dan vervolgens te zien dat de inflatie zich anders
ontwikkelt. Als de overheid zelf bijdraagt aan een hogere inflatie, leidt
dat tot bepaalde problemen. Nu is het de vraag welke consequentie wij daaraan
verbinden. De heer Wellink heeft gezegd dat wij niet zouden moeten berusten
in een situatie die de laatste vijf jaar gangbaar is geweest, namelijk dat
de overheid 1,2 procentpunt per jaar toevoegt aan de inflatie. Hij zegt dat
je naar een maximale waarde zou moeten van 0,6 tot 0,75. Ik heb de minister
ook om een reactie gevraagd. Vindt de heer Bakker dat wij in die richting
zouden moeten denken?De heer Bakker (D66):Wat de invloed op de arbeidsinkomensquote betreft is het zo dat deze natuurlijk
niet alleen maar wordt bepaald door de ontwikkeling van de prijs, door alleen
het inflatiecijfer op zich, maar ook door de lastenontwikkeling. Als de overheid
daarnaast lagere lasten in het vooruitzicht stelt c.q. realiseert, heeft dat
op zichzelf weer een dempende invloed op die arbeidsinkomensquote.Ik vind de opmerking van de heer Wellink dat dit een derde moet zijn,
een wat rigide uitgangspunt. Dat vind ik ook geen wet van Meden en Perzen.
Dat een zekere terughoudendheid verstandig is, ben ik graag met de heer Balkenende
eens.De heer Balkenende (CDA):Als de overheid medeverantwoordelijk is voor de stijgende inflatie moet
ook de vraag aan de orde komen in hoeverre dat spoort met het idee van lastenverlichting.
Is het dan toch niet een verkapte vorm van lastenverzwaring en zouden we daar
toch niet wat terughoudend in moeten zijn?De heer Bakker (D66):Dat hangt er een beetje vanaf, want de ene inflatie is de andere niet.
Het is wel één cijfer maar het hangt er een beetje vanaf wat
je precies doet en met welk oogmerk, wat je met de opbrengst daarvan doet
en hoe die worden teruggesluisd. Dat die relatie er is, ben ik op zichzelf
met de heer Balkenende eens.Voorzitter! De stijgende arbeidsinkomensquote lijkt weliswaar niet meteen
te leiden tot slechtere verwachtingen voor de werkgelegenheid, maar ik vind
het toch een factor die wij scherp in de gaten moeten houden. Overigens is
die mede toe te schrijven aan de lastenontwikkeling, want aan de jarenlange
daling van de lasten op arbeid is in ieder geval op dit moment een zeker halt
gekomen, waarbij overigens ogenblikkelijk moet worden erkent
dat er in de loop van deze kabinetsperiode nog een zekere lastenverlichting
te verwachten is. Pas bij de Miljoenennota 2000 kunnen we beoordelen hoe de
lastenontwikkeling, ook in het komende jaar, zal uitpakken. Het lijkt mij
wel van belang dat de overheid blijvend een bijdrage levert aan het bieden
van ruimte voor verdere groei van de werkgelegenheid.Voorzitter! Op dat punt ben ik ook wel van mening dat de ambitie die het
kabinet aan de dag legt, niet in alle opzichten even overtuigend is. We moeten
er wel een beetje voor oppassen dat we ons niet in slaap laten sussen door
de teruglopende werkloosheidscijfers. Die komen op 4,5% uit. De vlag uit,
want dat is ongekend laag. We zien wel op de arbeidsmarkt ook tal van spanningen,
waardoor meer dan 100.000 onvervulbare vacatures bestaan. Dat is 100.000 keer
misgeschoten en 100.000 keer verliezen en wel economisch, financieel maar
vooral ook sociaal. Aan de andere kant zijn er 100.000 mensen die niet in
dat werkloosheidspercentage zijn meegeteld maar die we wel zouden moeten willen
betrekken bij die arbeidsmarkt: arbeidsongeschikten, ouderen en dergelijke.
Het gaat om mensen die niet meetellen in de statistiek maar die dat wel moeten
doen in de samenleving en die, als het gaat om moeilijk vervulbare vacatures,
kennelijk onvoldoende onder de aandacht komen. Als je vervolgens ziet wat
er gebeurt, is het toch een beetje business as usual. Er komt wat extra geld
voor de sluitende aanpak, er zijn wat afspraken over het in beeld brengen
van CAO-afspraken, we zijn allemaal bezorgd over de hoge werkloosheid onder
allochtonen, maar het kabbelt me allemaal een beetje te veel voort. Mijn fractie
is van mening dat de Miljoenennota toch een heel goede gelegenheid zou zijn
om op dit punt een doorslaggevende trendbreuk hoog op de agenda te zetten.Voorzitter! Mijn fractie gaat ervan uit dat het kabinet de in april voorgenomen
beperking van de prijsbijstelling voor de ministeries met 321 mln. –
310 op de rijksbegroting – als gevolg van de gewijzigde inflatieverwachting
op zichzelf weer ongedaan zal maken, nu blijkt dat die prijsontwikkeling een
heel andere is. De vraag is overigens wel wat dat vervolgens weer betekent
voor het jaar 2000, waarin immers ook rekening wordt gehouden met beperking
van die prijsbijstelling.Voorzitter! Op enkele punten ziet mijn fractie te weinig terug van opvattingen
die de Kamer eerder naar voren heeft gebracht. Dat geldt om te beginnen voor
de rampbestrijding. Wij vinden dat daar toch te mondjesmaat aan tegemoet is
gekomen en dat het zou moeten gebeuren conform de motie-Wagenaar.Het tweede punt betreft de sociale advocatuur, een essentieel onderdeel
van onze rechtstaat. Wat ons betreft, is inderdaad een hoger tarief aan de
orde en in overeenstemming ook met de lijn die het vorige jaar naar aanleiding
van de motie-Dittrich/Van der Burg is ingezet. De huidige voorstellen van
het kabinet gaan ons niet ver genoeg en een verhoging naar een tarief van ƒ
150 is wat ons betreft aan de orde. Wij zien dat dan ook als tussenstap.De heer Vendrik (GroenLinks):Moet naar de mening van de heer Bakker de verhoging naar ƒ 150
al voor dit jaar plaatsvinden en moet er voor 1999 extra budget uitgetrokken
worden of spreekt hij over de situatie vanaf 2000, die bij de bijbehorende
Miljoenennota gerealiseerd moet worden?De heer Bakker (D66):Nee, dan hebben we het over volgend jaar. Het gaat over 2000.Voorzitter! Mijn fractiegenoot Lambrechts heeft, breed ondersteund door
de Kamer, bij de behandeling van de voortgangsrapportage wetenschapsbeleid
op 15 december 1998 een motie ingediend om bij de Voorjaarsnota eenmalig een
financiële impuls te realiseren voor het voortbestaan van pinetum Blijdesteijn.
Dat is de coniferencollectie die uit een oogpunt van biodiversiteit van groot
belang. In de antwoorden op de vragen schrijft de minister: Ik zal zo spoedig
mogelijk contact opnemen met mijn collega's van LNV en VROM om de gezamenlijke
uitvoering van de motie te bespreken. Dat gebeurt dus een halfjaar na dato
van de motie. Daarom vraag ik de minister ervoor te zorgen dat inderdaad sprake
is van "zo spoedig mogelijk". Ik zie aan de gebaren van de minister dat hij
zeer verheugd is. Dat is beter dan de reactie: we voeren de motie niet uit.
Zo'n reactie hebben we ook wel eens meegemaakt. Nu ben ik benieuwd naar het
vervolg.Voorzitter! Ook ik wil een opmerking maken die aansluit op hetgeen de
heer Vendrik zei over het budget voor de UVI's. Ik zie dat extra geld moet
worden uitgetrokken voor investeringen. Kennelijk maken die later efficiencywinst
mogelijk. Ik stel vast dat op dit punt afspraken zijn gemaakt en dat het de
taakstelling van het kabinet is om 500 mln. op de uitgaven in dit kader te
bezuinigen. Wij weten allemaal dat er in de wereld van de uitvoeringsinstanties
veel overlap zit. Er is daar langzamerhand veel efficiency te behalen. Als
dan eerst investeringen nodig zijn, heb ik mijn zorgen en vraag ik mij af
al hetgeen wordt beoogd ook kan worden gerealiseerd.Voorzitter! Vanochtend is gesproken over de middelen voor inburgering.
Ik wil nu de discussie van vanochtend over het grotesteden- en integratiebeleid
niet overdoen. Ik merk wel op dat ik heb horen verluiden dat elk jaar bij
de gemeenten geld over blijkt te zijn. Zowel naar aanleiding van het regeerakkoord
als naar aanleiding van de begroting wordt voortdurend gemeld, dat er voor
de integratie te weinig geld is. Wil de minister het mogelijk maken dat, als
dit jaar zich weer een onderuitputting voordoet, de inzet van de middelen
wordt versterkt. Daarmee zouden wij allemaal zeer gebaat zijn.Voorzitter! Ik kom toe aan mijn afrondende opmerkingen. Ik heb al gezegd
wat onze ambities zouden moeten zijn bij de bestrijding van de werkloosheid
en de inactiviteit. Ik wil in dit verband een vraag stellen over de verdeling
van de middelen van het Europees sociaal fonds. In de komende jaren komt 1,7
mld. euro beschikbaar. Dat is nog eens wat anders dan een miljoen voor de
coniferen. Het lijkt mijn fractie de moeite waard om te bezien op welke manier
dat geld ingezet kan worden voor het waarmaken van de ambities en om de kansen
te benutten die de arbeidsmarkt biedt. Het kabinet zou zo snel mogelijk moeten
zien te komen tot een programmatisch beleid waarmee het zich vooral richt
op de problemen van langdurig werklozen, de integratie op de Nederlandse arbeidsmarkt
van nieuwe groepen Nederlanders en de concentratie van problemen in de grote
steden. Het zou onverstandig zijn meer van hetzelfde te bieden en weer
te komen met datgene waarmee niet echt succes wordt verkregen bij de aanpak
van de hardnekkige problemen op de arbeidsmarkt. Ik ben er dus niet voor dat
de middelen zonder meer worden toegevoegd aan allerlei bestaande budgetten.
Juist als het om bepaalde groepen gaat, moeten wij tot creativiteit zien te
komen, tot een programmatische aanpak en tot ruimte voor de gemeenten. Als
dat mogelijk is moeten er rechtstreeks contracten met bedrijven worden gesloten.
Ik vraag het kabinet dus wat creatiever te zijn en om wat minder vast te houden
aan de rituelen van voor- en najaarsoverleg. Die schieten immers op dit punt
vaak tekort.Mijn tweede afrondende opmerking betreft de sociale infrastructuur. Er
wordt veel geïnvesteerd in de harde infrastructuur: in wegen en in openbaar
vervoer. Op de rol staan ook nieuwe initiatieven voor de industrie en voor
de digitale delta. Dat is allemaal prima.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De heer Bakker sprak zojuist over de rituelen van voor- en
najaarsoverleg. Meent hij werkelijk dat er alleen maar sprake is van rituelen?
Heeft dit iets te maken met ons poldermodel, met de strategie of de gemeenschappelijke
activiteiten? Waarom spreekt hij in deze termen?De heer Bakker (D66):Voorzitter! Ik denk aan het verslag van het voorjaarsoverleg, maar ook
aan de agenda daarvan en ik vind dan, dat noch de leden van het kabinet noch
de werkgevers en de werknemers iets van een ambitieuze aanpak uitstralen.
Het is allemaal maar: gut, gut, het is toch wat. Tja, problemen met de allochtonen,
we maken afspraken in de CAO's. Maar of die afspraken in de CAO's van een
paar jaar geleden ooit wat hebben opgeleverd, dat hoor ik nooit. Ik heb dan
ook de neiging te veronderstellen dat juist op dat punt ons poldermodel ernstig
tekortschiet. Wat goed is, is de gematigde loonontwikkeling. Wat we goed doen
is misschien ook het maken van CAO-afspraken in bedrijfstakken. Maar wat we
niet goed doen – dat blijkt als je de cijfers van Nederland vergelijkt
met die van het buitenland – is het voeren van beleid voor bestrijding
van arbeidsongeschiktheid, het voeren van beleid voor ouderen op arbeidsmarkt
en het voeren van een beleid ten aanzien van allochtonen. Op die punten is
er sprake van te veel lippendienst en van te weinig resultaat.Voorzitter! Ik sprak over de harde en de sociale infrastructuur. Voor
iedereen is waarneembaar dat met alleen die harde infrastructuur de sociale
problemen van onze samenleving niet vanzelf worden opgelost. De budgettaire
problemen worden gelukkig steeds kleiner. De werkloosheid daalt ook, maar
er komt nog geen lucht aan de onderkant, bij de maatschappelijke opvang, bij
de dak- en thuislozen en noem maar op. Ik zou willen dat het kabinet de ambitie
heeft om ook hier wat meer soelaas te bieden, om creativiteit en ontkokering
op de agenda van de Miljoenennota te zetten.Mijn laatste opmerking betreft de berekeningen van het Centraal planbureau,
waarin ervan wordt uitgegaan dat de omroepbijdrage wordt gefiscaliseerd. Dat
gaat mij erg snel. Het wetsvoorstel is nog niet eens bij de Kamer ingediend.
Ik wil er een voorbehoud bij maken. Wij zullen daarover discussiëren
in een ander, omroeppolitiek verband. Ik wil niet uitsluiten dat zowel overwegingen
van omroeppolitiek als financiële overwegingen ons tot de conclusie doen
komen dat het verstandig is om af te zien van deze fiscalisering. Ik zeg dat,
omdat in het regeerakkoord een op zichzelf volstrekt oneigenlijke koppeling
is gemaakt met geld voor de jeugdzorg. Ik wil hier gezegd hebben dat dat geld
er natuurlijk moet zijn – dat is ook een kwestie van sociale infrastructuur –
maar dat het niet ondenkbaar is dat er andere bronnen aangewezen moeten worden.
Het is mij overigens onduidelijk of die fiscalisering wel het benodigde geld
zal opleveren.De heer Vendrik (GroenLinks):Bij monde van de heer Van Zijl heeft de PvdA in het afgelopen weekend
een interessant voorstel gedaan om minima met kinderen de komende jaren wat
extra te ontzien. Er ligt een plan op tafel dat 350 mln. zal kosten. In Trouw
las ik een reactie van de heer Bakker: tien gulden uitgeven zodra je er één
op straat ziet liggen! Is dat een correcte weergave van zijn politieke reactie
op dit voorstel?De heer Bakker (D66):Ik ben nog nooit met de auto naar Italië gegaan, maar wel met de
trein en daarin staat: "I pericoloso sporgersi". Je moet niet te ver uit het
raam leunen. Ik vind het prima om naar buiten en vooruit te kijken, maar te
ver uit het raam leunen is niet verstandig. Wij moeten de ontwikkeling van
de koopkracht voor het jaar 2000 beoordelen naar aanleiding van Prinsjesdag.
Ik zie in de huidige cijfers, die gelukkig iets positiever zijn dan twee maanden
terug, nog geen grote ruimte om te zeggen: dat doen we effe. Ik wil echter
ook niet op voorhand zeggen dat het helemaal ondenkbaar is.De heer Vendrik (GroenLinks):Neemt u nu afstand van deze uitspraak of niet? Wat u nu allemaal zegt,
staat hier niet. Hier staat: tien gulden uitgeven zodra je er één
op straat ziet liggen! Kortom, men geeft 350 mln. uit nu men kennelijk 35
mln. op straat ziet liggen.De heer Bakker (D66):Met mijn uitspraak heb ik willen aangeven dat ik vind dat je moet oppassen.
Ik zal een voor de heer Vendrik wellicht vertrouwder gezegde bezigen: één
zwaluw maakt nog geen zomer. Ik zie wel een paar zwaluwen, ik zie een aantal
positieve ontwikkelingen, maar ik zie ook een aantal bedreigingen. Eerlijk
gezegd vind ik het onverantwoord om anno juni 1999 allerlei plannen op tafel
te leggen en verwachtingen te wekken, terwijl het volstrekt onzeker is of
je daaraan tegemoet kunt komen als puntje bij paaltje komt en als wij het
hebben over de begroting voor 2000. Daar slaat mijn opmerking op.De heer Vendrik (GroenLinks):Als het zou gaan om een plan van 6 mld., dan kan ik mij zoiets wel voorstellen,
maar het gaat om een betrekkelijk bescheiden plan. Een bedrag van 350 mln.
is een schijntje op het totaal van de rijksbegroting. De heer Bakker komt
zelf ook met plannen en ideeën; hij heeft een agenda voor wat de minister
van Financiën deze zomer allemaal moet doen. De PvdA mag geen plan van
350 mln. indienen, maar de heer Bakker mag wel plannen ter waarde van enige
tientallen miljoenen bij het kabinet aanhangig maken. Wat is het verschil?De heer Bakker (D66):Uit de krant begreep ik dat de heer Crone met een timmermansoog wel 1
of 2 mld. ruimte in de begroting voor volgend jaar zag. Het
kan zijn dat hij beter kan kijken of een beter timmermansoog heeft. Ik hoor
dat graag van hem. Ik zie die ruimte nu althans nog niet en ik vind het voorbarig
om op voorhand met een plan van 350 mln. te komen. Wij weten niet hoe de koopkracht
zich volgend jaar zal gaan ontwikkelen. Het voorstel van de heer Van Zijl
was in eerste instantie gericht op toeters en bellen in het belastingplan.
Het belastingplan betreft een herstructurering en verheldering van onze belastingen.
Daar moeten wij het voorlopig maar bij houden.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Ik houd de heer Bakker voor dat wij gezamenlijk een motie
hebben ingediend bij de behandeling van de begroting Sociale Zaken. Daarin
gaven wij aan dat dit een zwak punt was in het Belastingplan. De dekking zou
daar in eerste instantie ook uit kunnen komen. Het verbaast mij dat de heer
Bakker daar afstand van neemt. De discussie daarover in het kader van het
belastingplan komt nog. Ik was terzake optimistisch, omdat ook D66 die motie
heeft ondersteund; alle partijen overigens, behalve de VVD.Wat betreft de korte termijn het volgende. Als de inflatie oploopt, met
alle positieve budgettaire gevolgen van dien, dan wil dat niet zeggen dat
dit voor de koopkracht van de mensen goed is. Dat is niet het geval. De heer
Bakker weet niet hoe het gaat lopen, maar het kan niet anders dan dat de koopkrachtplaatjes
een tikje krijgen. Ik voeg daarbij de effecten van de ecotaks die voor gezinnen
met kinderen altijd iets zwaarder wegen. Ik vraag de Bakker met ons mee te
doen en om, als daarvoor ruimte is, een en ander met voorrang aan te wenden.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Ik bewonder het timmermansoog van de heer Crone nu nog meer,
want hij voorziet dat de koopkracht volgend jaar weer een tikje krijgt. Ik
weet dat niet. Laten wij eerst afwachten wat dan de uitgangspositie is en
welke voorstellen het kabinet mede in de overwegingen wil beschouwen. De heer
Crone doet er verstandig aan niet op voorhand allerlei verwachtingen te wekken,
want wij moeten afwachten of die kunnen worden waargemaakt. Als de heer Crone
een blik in de toekomst kan werpen, dan kan hij ons daar zo meteen in laten
delen. Misschien heeft hij een overtuigend verhaal. Dat zullen wij zien.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Het is toch evident! Voor het lopende jaar staan de inkomens
zo ongeveer vast, zowel in de collectieve als in de marktsector. De inflatie
wordt inmiddels weer hoger. Dit heeft toch negatieve koopkrachteffecten! Het
werkt ook door in de koppeling. Als de inflatie hoger is, dan neemt de koopkracht
af. Daar heb je geen timmermansoog voor nodig. Daar hoef je zelfs geen kastje
voor te timmeren. Die verwachting is echt niet zo bijzonder. Ook in de pers
kun je erover lezen. Mijn vraag aan de heer Bakker is, dit zo zijnde, of hij
met ons meedoet. Dat is de enige vraag die ik heb.De heer Bakker (D66):Neen. Het voorstel van de heer Crone had betrekking op volgend jaar. Die
afweging maken wij pas als die volgend jaar aan de orde is. Dan de koopkracht
voor dit jaar. Natuurlijk zie ik dat een aantal risico's en bedreigingen aan
de orde is. Ik stel echter ook vast dat dit ieder jaar het geval is. Het ene
jaar valt de inflatie ten opzichte van de verwachtingen mee. Dat is een voordeel
voor de mensen, als je het vergelijkt met de koopkrachtcijfers die waren voorgespiegeld.
Het andere jaar valt de inflatie tegen. Het is ondoenlijk om, bij het eerste
het beste geluid over een tegenvaller op dit punt, ogenblikkelijk met beleidsreacties
te komen. De vraag is of dat wel noodzakelijk is. Voorts is het de vraag of
die wel mogelijk zijn. Dat moeten wij niet doen. Ik vind dat in ieder geval
onverstandig.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Waarom heeft de fractie van D66 onze motie dan gesteund? Daarin
ging het over precies hetzelfde! Toen was die zwakke ontwikkeling voor gezinnen
met kinderen aan de onderkant al zichtbaar. Toen hebben wij het kabinet gezamenlijk
gevraagd om daar wat voor te vinden in het kader van het belastingplan. Wij
vragen nu om dit naar voren te trekken als daar ruimte voor is. Dat kan wat
mij betreft voor het laatste kwartaal gaan gelden als de heer Bakker het nu
nog een probleem vindt. Wij praten nu over de koopkrachtcijfers van 1999,
maar wij geven uiteraard schoten voor de boeg als het gaat om de Miljoenennota.
Het lijkt echter wel of de heer Bakker niet voor de boeg wil schieten en dat
hij een en ander wil afwachten. Ik vind het prettig als hij aangeeft dat zijn
fractie die motie niet voor niets heeft gesteund en dat zij, als het kan,
daaraan meedoet.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Dan komen wij in de rituelen terecht. Ieder jaar loopt in
dit huis, als het een beetje tegenzit, in juni een discussie over een voorstel
van de PvdA om per 1 juli weer eens wat te doen of in de loop van het jaar
iets aan te passen. De laatste jaren doe ik er zelf aan mee, maar ik heb het
ook vele jaren zien gebeuren. Ik vind dat onverstandig. Op een goed moment,
ook wat dit betreft, heb je een hoofdbesluitvormingsmoment. Als de fractie
van de PvdA met voorstellen komt, dan wil ik die op hun merites bezien –
ik neem dus ook geen afstand van die eerdere motie – maar laten wij
het wel een beetje ordelijk houden.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Als ik een klomp zou hebben, dan zou die nu breken. In mijn
eerste termijn heb ik aangegeven dat de koopkracht onder druk komt door de
stijging van de tarieven en door de stijging van de inflatie. De heer Crone
zei toen dat ik dit verkeerd zie, dat ik veel te somber ben en dat ik een
verkeerde voorstellen van zaken geef. De heer Crone stelt nu een vraag aan
de heer Bakker, maar feitelijk komt hij met exact dezelfde analyse die ik
eerder maakte.De voorzitter:Hier maak ik bezwaar tegen, want u richt zich niet tot heer Bakker, maar
tot de heer Crone. Dat kan niet.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Dit lijkt mij een vraag die de heer Balkenende straks aan
de heer Crone moet stellen. Het is overigens wel een opvallende observatie.De heer Crone (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ik ben blij dat wij nu over de Voorjaarsnota spreken.
Als ik de sprekers zo hoor, wordt er erg veel teruggekeken naar hoe het gegaan
is. Dat is logisch, want de zomer is begonnen en het voorjaar is voorbij. Ik heb ook wel wat opmerkingen over hoe het is gegaan. Het was voor
ons enigszins verrassend en teleurstellend dat minister Zalm met zijn zwartepietrede
en later nog enkele keren, maar toen werd er campagne gevoerd, uit zijn beloofde
winterslaap ontwaakte. Er zou sprake zijn van forse tegenvallers. Paars zou
moeten bezuinigingen, vanwege de asiel- en waterschadeproblematiek, maar ook
vanwege de tegenvallende economische ontwikkeling. Het bezuinigingsbedrag
liep snel op tot zelfs 4, 5 en 6 mld. Dat vond ik heel jammer, omdat het regeerakkoord
zeer behoedzaam was. Er was een reserve ingebouwd en er waren andere buffers,
zoals de hoge renteveronderstelling en er werd al gerekend met hogere uitgaven
voor zorg, onderwijs en andere sectoren, zodat wij daar minder ingebakken
tegenvallers hadden.Een belangrijker bezwaar vind ik nog dat het zicht werd ontnomen op het
degelijke en behoedzame regeerakkoord en dat het leek alsof Paars ook het
begrotingsbeleid niet meer in de hand had. Waarom had minister Zalm niet gewoon
vertrouwen in zijn eigen reële uitgavenkader? Zolang de groei niet structureel
onder de 1% zakt, is er toch geen enkele reden om aan het reële uitgavenkader
te komen? De minister van Financiën kan dus heel rustig achteroverleunen,
want de vakdepartementen mogen hun budgetplafond toch niet overschrijden en
moeten het probleem zelf oplossen. Minister Zalm heeft zich nu echter als
een ouderwetse minister van Financiën opgesteld – een beetje als
Ruding en Van der Stee – en was veel te klagelijk en heeft veel te veel
via de publiciteit onrust gezaaid in plaats van dat hij vertrouwt op zijn
eigen kracht. Daarmee heeft de minister zichzelf onrecht aangedaan. Zie de
Voorjaarsnota, waaruit blijkt dat de problemen inderdaad, zeker vanwege de
tegenvallende economische ontwikkeling, niet veel blijken voor te stellen.
De begroting voor 1999 sluit zelfs zonder veel pijnlijke bezuinigingen. De
sector sociale zekerheid sluit zelfs met een overschot van 400 mln., een goede
reservering voor volgende jaren. Eigenlijk heeft alleen de nominale problematiek
wat speciale aandacht gevraagd.De heer Balkenende (CDA):De kritiek van de heer Crone in de richting van de minister verbaast mij.
Het zijn nogal veel wijsheden achteraf. Het is altijd gemakkelijk om achteraf
te zeggen dat de minister anders had moeten handelen. Op het moment dat de
signalen slechter werden, dat gebeurde in de tweede helft van verleden jaar,
hebben wij de politieke conclusie getrokken – dat was ons recht als
oppositiepartij – dat de kaders van het regeerakkoord kwetsbaar zijn
gebleken. Wat u nu doet, is achteraf deze minister bekritiseren. Wat had de
minister anders moeten doen? Op dat moment was de wijsheid geen andere, dan
dat er behoorlijke tegenvallers zouden komen. Ik vind het wat goedkoop dat
u nu ineens zegt dat de minister heel anders had moeten opereren. Volgens
mij kon de minister op dat moment niet veel anders, gegeven de financiële
consequenties van een tegenzittende economie. Ik vind dus dat de kritiek van
u is gebaseerd op achterafwijsheden. Ik vraag mij ook af wat u beoogt met
deze kritiek.De heer Crone (PvdA):Er is geen sprake van kritiek achteraf. Ik heb in het debat over de Najaarsnota
op 15 december al hetzelfde gezegd wat ik nu zeg. Wij hebben een uitgavenkader,
wij hebben een behoedzaam economisch scenario, wij hebben uitgavenbuffers
in het regeerakkoord ingebouwd en er is dus nog geen sprake van endogene,
slechte economische ontwikkelingen, zodanig dat wij dramatisch in het regeerakkoord
moeten gaan hakken. Ik heb dat gezegd in het debat over de Najaarsnota. Er
is geen sprake van dat ik hier met achterafwijsheden kom. Ik heb een- en andermaal,
ook via de pers, laten weten dat het wat ons betreft – wij staan voor
het uitgavenkader en wij staan voor het compenseren van extra kosten, zoals
voor de waterschade en het asiel, maar die hebben niets met de economische
ontwikkeling te maken – als het om de economische ontwikkeling gaat,
er hooguit om ging om de daling van 3% naar 2% voor 1999 op te vangen. Die
liep in het totale beeld echter al binnen één of twee jaar weer
weg. Dat stond allemaal in de gepubliceerde kwartaalrapportage van het Centraal
planbureau van eind november. U moet dan ook terugnemen dat ik achterafwijsheid
praat. Kijkt u maar even naar de Handelingen van 15 december. Ik heb het toen
letterlijk zo gezegd.De heer Balkenende (CDA):Ik wasCrone geen woordvoerder, maar ik ben de hele tijd bij het debat
geweest. Ik weet dus wat u heeft gezegd. Dat was echter uw analyse op dat
moment. Dat had ook heel anders uit kunnen pakken, want er waren tal van analyses die wezen op een ander financieel-economisch perspectief.De heer Crone (PvdA):Ik ben blij dat u het terugneemt. U zegt dat het ook anders had kunnen
lopen. De groei had terug kunnen vallen tot 1% structureel. Dan nog had minister
Zalm niet aan het reële uitgavenkader hoeven te komen. Dan had hij tegen
alle bewindslieden kunnen zeggen dat zij onder hun plafond moesten blijven.
Dat zou intern een stevig debat zijn geweest. Het gaat mij niet om zijn rol
als il duro in het kabinet, maar om il duro in het openbaar. Dat vond ik een
ouderwetse politiek. Ik bedoel er niet te veel mee, laten wij niet overdrijven,
maar het wekt een verkeerd beeld. Ik heb dat maand na maand in alle debatten
gezegd, ook hier.De heer Balkenende (CDA):Feit is dat er in het regeerakkoord en de Miljoenennota is gekozen voor
een behoorlijk expansief uitgavenkader in 1999. Daarmee loop je risico's.
In de tweede helft van vorig jaar was bekend dat de economische ontwikkeling
slechter werd, met de nodige financiële consequenties. Als zo'n ontwikkeling
zich aftekent, is het verstandig dat de minister van Financiën aangeeft:
wees voorzichtig. Achteraf is de economische ontwikkeling beter geweest, maar
dat neemt niet weg dat het verstandig is om op dat moment te kijken waar je
financiële risico's loopt. Daarom blijf ik staande houden dat het met
de kennis van dit moment heel anders is dan toen. Eind vorig jaar moest behoedzaamheid
in acht worden genomen en dat heeft de minister gedaan, dus uw kritiek verbaast
mij nog steeds.De heer Crone (PvdA):Natuurlijk hadden wij een expansief uitgavenkader. Wij investeren met
dit kabinet 10 mld. en 9 mld. daarvan was al toegedeeld. Dat is naar evenredigheid
iets meer in het eerste jaar. Ook nu blijkt weer dat het geen probleem is
om die intensivering overeind te houden. Dat is niet omdat het economisch
beter gaat dan wij in november dachten. Toen hadden wij het over een groeiverwachting
van 2% en deze is nu 2,25%. Dat is niet het grote verschil.Ik heb net al gezegd dat het slechter zou worden. Gelukkig is het niet
slechter geworden, maar het had best nog slechter kunnen worden. Dan hadden
wij nog steeds niet veel tegenvallers gehad, omdat er een evenwicht zat in
de formule voor mee- en tegenvallers van het kabinet, achteraf gezien. De
rente is sterk teruggevallen. Door de internationale conjunctuurteruggang
was er een overschot aan kapitaal op de markt en ging de rente omlaag. Dat
was een zekere compensatie voor een eventueel minder snelle daling van de
werkloosheid, achteraf gelukkig, maar dat hebben wij in oktober al tegen elkaar
gezegd.Er is dus geen sprake van dat ik de reële economische ontwikkeling
niet aan de orde heb gesteld. Integendeel. Ik heb gezegd dat je pas moet ingrijpen
op het moment dat je het echt weet. Op dat moment konden wij zien dat het
eerder niet zo zou gaan dan wel. De feiten hebben mij achteraf gelijk gegeven.
Daar hoef ik geen credits voor, maar dan moet men geen hoge toon aanslaan
dat ik het pas achteraf heb gezegd. Dat geldt wel voor de heer Balkenende,
die maar blijft roepen dat wij te veel uitgeven.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik herinner mij dat debat heel goed en ik kan mij herinneren dat hij bij
de Najaarsnota, in de publiciteit voor het debat of in het debat zelf, een
inschatting heeft gemaakt van de problematiek die dit jaar zou ontstaan, in
de orde van grootte van 2 of 3 mld. Wij hebben daar nog wat bijgedaan. Er
zijn speculaties van 5, 6 of 7 mld. aan toegevoegd. Wij moeten allemaal constateren
dat het de andere kant op is gegaan. Niemand heeft gelijk, want het is allemaal
nog rooskleuriger.De heer Crone zegt dat het anders had gemoeten, omdat de minister van
Financiën minder met zijn publieke stem had moeten spreken. Ik heb hier
een stuk van zijn fractievoorzitter, de heer Melkert, over een onrealistische
voorspelling van 1% inflatie. Dat zou anders moeten. Ik ben heel benieuwd
wat er nu precies anders moet.De heer Crone (PvdA):Het hoofdpunt in dat debat was dat ik zei dat wij ons aan het reële
uitgavenkader zouden houden. Ik herinner mij nog dat de minister toen zeer
enthousiast knikte. Met een tegenvaller van 2 of 3 mld. zat ik aan de ondergrens
in deze Kamer, want anderen rekenden al op 10 mld. door de tegenvallers bij
de uitgaven en de inkomsten bij elkaar op te tellen. Dat doet er niet toe
in het reële uitgavenkader. De waterschade en asiel waren bij elkaar
ongeveer 2 à 3 mld., zoals de minister toen door zijn oogharen verwachtte.
Toen moesten wij ook nog wachten op de definitieve optelling en aftreksom.
De minister heeft tot de zwartepietrede gezegd dat hij in winterslaap ging,
omdat hij het totaal pas kon opmaken in de Voorjaarsnota of de kaderbrief.
Ik heb hiermee slechts bedoeld dat hij rustig zijn winterslaap had moeten
voltooien. Dan had hij ons op het goede moment kunnen informeren. De nominale
problematiek is dan nog aan de orde en daar zal ik nog wat over zeggen, maar
ik vind dat een sterke stuurman het roer iets rechter had kunnen houden in
de procedure.De heer Vendrik (GroenLinks):Uw fractievoorzitter spreekt van een onrealistische raming en heeft daarmee
voor enige onrust gezorgd, u weet hoe het werkt. Wat is de boodschap van de
Partij van de Arbeid? Had de raming anders gemoeten?De heer Crone (PvdA):Ik zal straks uitvoerig ingaan op de systematiek van het ene besluitvormingsmoment
en de vraag of dat anders moet.De voorzitter:Ik wijs u erop dat er vanavond ook nog het een en ander op het programma
staat. Ik verzoek u daarmee rekening te houden bij de interrupties.De heer Balkenende (CDA):Dat zal ik doen, voorzitter. Wat de heer Crone zegt, is de bevestiging
van hetgeen de heer Melkert afgelopen vrijdag in NRC Handelsblad heeft gezegd.
Als de heer Melkert zich afvraagt hoe serieus de inzichten waren van deze
minister van Financiën en welke andere motieven een rol hebben gespeeld,
dan vind ik dat suggestieve kritiek. Wat wordt beoogd met deze kritiek op
de minister van Financiën? Waarom wordt deze kritiek zo geventileerd?
Er wordt een beeld geschetst als zou diens opstelling ondoordacht zijn geweest.
De term was: ongefundeerde somberheid. Waarom wordt deze retoriek gebruikt?
Waarom wordt deze aanval gedaan op de minister van Financiën?De heer Crone (PvdA):Ik hoef de heer Balkenende niets meer te leren op het gebied
van suggestief formuleren. Er is geen sprake van dat er iets suggestiefs gebeurt.
Er is enorm veel twijfel in het land geweest toen het CPB kwam met de raming
van de prijsontwikkeling, bijvoorbeeld bij de Rabobank en De Nederlandsche
Bank. Beide hadden hogere cijfers. Ik heb het dan nog niets eens over de internationale
instituten. Die hadden nog hogere cijfers. Dat die raming niet realistisch
was, is achteraf natuurlijk duidelijk, maar was op dat moment ook onderwerp
van discussie. Het kabinet heeft toen zelf besloten de raming aan te houden,
maar bij te plussen: de prijs BBP met 0,2%, de prijs consumptie met 0,33%.
De raming zou definitief afgekaart worden in juni. Dat het een te betwisten
raming was, is op zichzelf niet erg. Bijna alle ramingen zijn te betwisten,
want zij komen nooit uit. Ik vind het heel leuk dat het CPB daarvan een analyse
heeft gemaakt. Het CPB stelt dat de gemiddelde afwijking van de prijsraming
BBP en de economische groei nogal fors is. Zij is voor de korte termijn, dus
voor het jaar waarin wij ons bevinden, gemiddeld zelfs 0,6%. Dat is nogal
wat op een inflatiegemiddelde van 2%. Het is dus helemaal niet raar dat je
over de raming met elkaar twist.Voorzitter! Inmiddels lijkt het met de economische groei wat beter te
gaan. Die bedraagt 2,25% waardoor er meevallers ten opzichte van de raming
zijn te verwachten, met name in het volume sociale zekerheid. De inflatiecijfers
komen ook weer wat hoger uit, zodat de uitgavenplafonds minder verlaagd behoeven
te worden. Ook aan de inkomstenkant ziet het er kennelijk zo goed uit dat
het financieringstekort niet meer van 0,9% naar 1,7% zal gaan, maar kennelijk
onder de 1% kan blijven. De verwachte problematiek zal dus voor een groot
deel wegvallen. Anders gezegd: de geplande bezuinigingen kunnen worden geschrapt.
Ik zou de minister willen vragen die prijsbijstelling alsnog volledig uit
te betalen. Wil hij de potloodbezuinigingen, die ik niet ken, eveneens uitgummen?
Dan ontstaat er vanzelf onder het uitgavenplafond ruimte voor de geplande
uitgaven en misschien zelfs voor nieuwe uitgaven. Voor het jaar 2000 worden
ook weinig tegenvallers verwacht. De groei daarvan zal minder dan 2% worden,
de geraamde ondergrens in het regeerakkoord.Het hoofdpunt is dat de groeiterugval van 3% naar 2% in 1999 nu wordt
opgevangen met een constant financieringstekort zonder grote endogene economische
tegenvallers en daardoor veroorzaakte bezuinigingen en zonder erg tegenvallende
belastinginkomsten. Kennelijk zat er heel veel lucht in de raming van de Miljoenennota,
die van 3% naar 2% ging. Ik vraag mij af of in de geraamde groei van 2% in
2000 – nog helemaal volgens het regeerakkoord – ook niet wat lucht
zit en of in dat jaar niet ook meevallers moeten komen. Wij hebben immers
te maken met aanhoudende groei van de werkgelegenheid, minder sociale lasten
en meer inkomsten. Wij hebben dan voor het zevende achtereenvolgende jaar
te maken met een groei van meer dan 2%. Ik heb het de Gouden Eeuw genoemd.
Dat is leuk, omdat je dan leuke dingen voor de mensen kunt doen. Ik vind het
zeker zo belangrijk dat er dan ook ruimte is, te blijven investeren in de
toekomst.De heer Bakker (D66):Is dat het timmermansoog van de heer Crone? Ziet hij lucht in de begrotingen
voor het komende jaar?De heer Crone (PvdA):Misschien vindt de heer Bakker het ook belangrijk te reageren op mijn
argumenten.De heer Bakker (D66):Voorlopig vind ik het een luchtballon.De heer Crone (PvdA):Wat vindt hij dan verkeerd in mijn redenering?De voorzitter:Wij gaan elkaar niet over en weer vragen stellen. Ik verzoek de heer Crone
zijn betoog te vervolgen.De heer Crone (PvdA):Als de terugval in de economische groei in de raming van 3% naar 2% zonder
bezuinigingen en zonder tegenvallende economische endogene ontwikkelingen
in de begroting wegloopt – geen lagere belastinginkomsten – dan
is het evident dat daar erg veel ruimte in zat. Ik zal het woord "lucht" niet
meer gebruiken. Het was gelukkig allemaal in harde euro's aangegeven.Voorzitter! Het gelukkige probleem voor de toekomst is dat de werkgelegenheid
doorgroeit en de werkloosheid afneemt. Zelfs de langdurige werkloosheid is
in vier jaar gehalveerd. Maar die krappere arbeidsmarkt betekent ook moeilijker
vervulbare vacatures. Wat gaat het kabinet daar dan aan doen? Wat levert op
dat punt het voorjaarsoverleg op? Wij bepleiten nieuwe impulsen voor scholing
en onderwijs, om ook op dit punt de Nederlandse achterstand goed te maken.
Het gaat daarbij speciaal om zaken zoals de internetrevolutie, waarover zojuist
een nota van minister Jorritsma is verschenen. Verder vinden wij de aanzwellende
tekorten aan leerkrachten op alle niveaus en de haperende invoering van computers
in het onderwijs beangstigend. Kan het kabinet ons met betrekking tot het
lerarentekort in de Miljoenennota inzicht geven in de consequenties van het
vertrekken van de "grijze prop"? Dat zijn de babyboomers die nu leraar zijn
in het onderwijs en die binnen vijf tot tien jaar met pensioen of vut gaan.
Hun vertrek geeft financiële ruimte, omdat zij gemiddeld hoger gesalarieerd
zijn dan nieuwe instromers.Kan de overheid wel concurrerend blijven op de arbeidsmarkt? Is er ook
voor 2000 voldoende loonruimte voor de primaire loonontwikkeling, maar zeker
ook voor het aantrekkelijker maken van het werk, via een redelijke werkdruk
en secundaire arbeidsvoorwaarden?In die krappe arbeidsmarkt is voorts een extra inzet nodig voor een betere
afstemming van zorg en arbeid; ik denk daarbij aan zaken zoals kinderopvang
en zorgverlof, omdat veel productiviteit vooral bij vrouwen nu niet tot haar
recht komt, zodat wij hier ook nog steeds een Europese achterstand hebben.
De groei zal meer mobiliteit en milieuvervuiling met zich brengen en zal ook
op dat punt een extra prioriteit in openbaar vervoer, beheerste mobiliteit
en schone technologie vergen. Dat is overigens conform het regeerakkoord.Een specifiek punt is de toenemende zorgbehoefte van de deels vergrijzende
bevolking. Daar wordt veel geld voor uitgetrokken in het regeerakkoord, maar
met de afspraak dat cure en care apart zouden worden gehouden, zodat tegenvallers
in de medicijnen en de hulpmiddelen niet rechtstreeks worden afgeboekt op
de zorgsector of op meer handen aan het bed. Nu wordt de medicijnentegenvaller
in de Voorjaarsnota in feite opgevangen met een vertraging in het bouwprogramma,
wat op zichzelf natuurlijk ook een beetje care is, maar wat in ieder geval
slechts eenmalig kan zijn. Wij mogen er toch van uitgaan dat de minister erop
zal toezien dat de afspraak uit het regeerakkoord over een evenwicht tussen
cure en care niet in gevaar komt? Kan de minister de garantie geven dat nieuwe
tegenvallers niet het werken aan de wachtlijsten zullen uithollen?Ik kom ten slotte te spreken over de koopkracht. Het lijkt mij logisch
dat, als ten opzichte van de verwachtingen waarop CAO's, de koppeling en dergelijke
zijn gebaseerd, de inflatie wat hoger uitkomt, dat dan juist bij een aantal
groepen wat harder kan aankomen. Ik noemde daarbij ook al de volgende stap
in de ecotaks. In dat perspectief past ons plan om niet pas bij de invoering
van het belastingplan maar zo mogelijk al veel eerder die belastingaftrek
van ƒ 250 per kind in te voeren. Dat zou dus per 1 januari al kunnen.
Dat zou een belangrijke stap zijn die in het totale inkomensbeeld een rol
zou spelen. Het kabinet stelt dat, zoals gebruikelijk, in augustus vast.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Ik sluit niet uit dat wij voor het jaar 2000 iets zouden moeten
doen aan koopkrachtherstel voor bepaalde groepen. Ik zou mij ook nog kunnen
voorstellen dat dit gezinnen met kinderen betreft. Waarom kiest de heer Crone
voor het fiscale middel? Dat is immers in wezen een aantal jaren geleden afgeschaft.
Als er op het gebied van kinderen iets gedaan moet worden, dan gebruiken wij
daar, normaal gesproken, de kinderbijslag voor.De heer Crone (PvdA):Wij hebben dit bedacht in het perspectief van het Belastingplan. Zoals
bekend, hebben wij daar zaterdag een discussie over gevoerd. In het belastingplan
past de systematiek van belastingkortingsbedragen heel goed. Ik zei abusievelijk
"kinderaftrek", maar ik bedoelde inderdaad niet de oude kinderaftrek maar
de belastingkorting. Voor de burger is dat hetzelfde als kinderbijslag. Dat
is immers ook gewoon een bedrag, ongeacht het inkomen. Ik vind de techniek
derhalve minder belangrijk dan het resultaat. Als wij het resultaat in ieder
geval zouden kunnen verzilveren, dan kunnen wij altijd nog beslissen langs
welke weg dat gebeurt.De heer Van Beek (VVD):Met die laatste opmerking ben ik in ieder geval heel blij, want het zou
het fiscale systeem aanzienlijk ingewikkelder maken als wij deze kant weer
zouden opgaan. Als de ingang is dat er iets moet gebeuren voor gezinnen met
kinderen, dan is de kinderbijslag op zichzelf het meest geëigende middel.
Dat zou ik een fatsoenlijke conclusie vinden. Ik vind overigens dat wij dat
pas kunnen bepalen wanneer alle stukken voor het volgend jaar voorliggen en
wij een afweging kunnen maken; ik hoop dat u dat ook vindt.De heer Crone (PvdA):Ja, maar ik voeg daar iets aan toe. In de Voorjaarsnota is, nog afgezien
van de hogere groei en de hogere inflatiecijfers, al sprake van een structurele
ruimte bij de sociale zekerheid van 400 mln. als gevolg van nog veel hogere
structurele meevallers in dat budget; zelfs in het uitgavenkader van de sociale
zekerheid is de omvang van het bedrag dus niet het probleem. Het probleem
is hooguit de techniek: hoe vullen wij dit in? Dat laten wij graag aan het
kabinet over. Zo'n bedrag is overigens geen schijntje; het is voor de schijntjes
en ik denk daarom dat de minister zeer positief over ons voorstel is, maar
hij zal nooit erkennen dat het een schijntje is.De heer Balkenende (CDA):De heer Crone heeft gezegd dat de inflatie een neerwaarts effect op de
koopkracht heeft. Ik vind het opvallend dat hij, toen ik aan het woord was
en dezelfde analyse maakte, een hoop kritiek had. Mijn stelling was dat de
inflatie tot een lagere koopkracht leidt, omdat zaken op een gegeven moment
duurder worden terwijl je inkomen voorlopig niet stijgt. Bovendien moet je
niet alleen kijken naar de inflatie, maar ook naar zaken zoals de hogere premies
voor de ziektekostenverzekeringen, de hogere milieulasten en de hogere lokale
lasten. Daarom hebben wij van mensen brieven gekregen over hun reële
koopkracht. Ook de heer Crone heeft gezegd dat de inflatie een negatief effect
op de koopkracht heeft; ik neem daarom aan dat hij het toch eens is met mijn
analyse. Hij heeft ook gesproken over het instrument dat moet worden gehanteerd.
Op dat punt is mij opgevallen dat hij een voorstel doet dat zal gelden in
het kader van het nieuwe belastingplan. Als het hem echter ernst is om iets
te doen aan de positie van gezinnen met kinderen, waarom heeft de PvdA-fractie
vorig jaar dan geen instemming betuigt met het amendement-Rosenmöller/Bijleveld-Schouten
over de positie van gezinnen met kinderen? Waarom heeft de PvdA-fractie eerdere
pleidooien van de CDA-fractie voor verhoging van de kinderbijslag niet gesteund?
Waarom wordt de zaak nu verschoven naar 2001, wanneer – als alles goed
gaat – het nieuwe belastingplan zal worden ingevoerd?De heer Crone (PvdA):Om te beginnen: toen zagen wij daar geen ruimte voor. Als ik mijn voorstel
toen had gedaan, had u nu waarschijnlijk gezegd dat ik de kinderbijslag toen
ten onrechte heb verhoogd en dat ik het financieringstekort niet had mogen
laten oplopen. U realiseert zich toch wel dat u er steeds voor pleit om minder
uit te geven en om de belastinginkomsten terug te laten lopen? Het serieuze
antwoord is echter: als de meeste inkomens en de premies al vastliggen –
u zegt dat de premies stijgen, maar die stijgen dit jaar helemaal niet; ook
de belastingtarieven stijgen niet, want alle tarieven staan vast – en
als de prijzen dan onverwachts sneller stijgen, zie je dat natuurlijk in het
koopkrachtbeeld terug. Ik verwacht overigens dat bijna geen groepen daardoor
in de min terechtkomen, maar dat vernemen we nu of in de Miljoenennota wel
van de minister. Er was ruimte, want de plus was voldoende om deze inflatie,
die overigens weer terugkomt op het verwachte niveau, goed te maken. Daarom
blijft de bij de begrotingsbehandeling ingediende motie-Van Zijl van toepassing:
het slechte koopkrachtbeeld voor kinderen met gezinnen moet structureel en
in relatie tot de ecotaks worden verbeterd. Het enige wat u ons kunt verwijten,
is dat wij dat naar voren halen, maar dat zal u juist bevallen.De heer Balkenende (CDA):Er blijft nu toch een bepaald beeld hangen. Wanneer heeft de Nederlandse
burger lastenverlichting gekregen? Dat was met name in het jaar 1997-1998,
in de periode voor de verkiezingen. Nu krijgt de burger lastenverzwaring.
U komt nu met een voorstel om iets te doen aan de positie van gezinnen met
kinderen, maar wanneer moet dat voorstel in werking treden? In 2001-2002;
er is dus een merkwaardig jojo-effect. U kunt best kritiek hebben op de onderbouwing
van plannen van de oppositie; daar kunnen we best over discussiëren –
hoewel ik denk dat wij goede argumenten hadden – maar het is opvallend
dat deze zaak pas over enige tijd wordt geïmplementeerd, terwijl u eerder
kansen hebt gehad om iets aan deze problematiek te doen. Die kans laat u lopen.De heer Crone (PvdA):Ik deel uw opvatting niet. Het koopkrachtbeeld zag er goed uit. Natuurlijk
hadden wij op onderdelen meer kunnen doen, maar dan hadden wij andere prioriteiten
moeten schrappen, zoals de investeringen in de kinderopvang en in de zorg.
Dit voorstel zat er, gelet op de vorige Miljoenennota, toen niet in, maar
nu zie ik een aantal meevallers in de loop van 1999, zelfs al in de nog sombere
Voorjaarsnota. Dan mag ik zeggen dat die meevallers onder het uitgavenplafond
niet automatisch naar het tekort hoeven te vloeien. Wij kunnen die meevallers
verzilveren. U zegt dat ik dit nog niet had beloofd, maar wij hebben wel die
motie ingediend. Daaraan houden wij ons: zodra wij er de kans voor zouden
zien, zouden wij het kabinet vragen om hier serieus naar te kijken.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Natuurlijk lees ook ik de kranten. Daarin staat – en
in dit debat wordt dit bevestigd – dat er binnen de VVD en D66 grote
bedenkingen bestaan tegen het plan van de heer Crone. Begrijp ik hem goed
dat hij bereid is tot een pact met de oppositie om zijn fantastische plan
erdoor te krijgen?De heer Crone (PvdA):Ik zie geen enkele reden waarom ik niet eerst zou afwachten wat de minister
en het kabinet over het plan te zeggen hebben. Daarna zullen wij wel zien
of wij er nog eens met het kabinet in het debat over de Miljoenennota over
moeten praten. Ik vind dit trouwens wel een beetje de omgekeerde wereld, want
er bestaat een grote steun voor dit plan, zowel in de Kamer als in het kabinet.
Het kabinet heeft gezegd dat het serieus zal bezien hoe de compensatie in
het kader van het belastingplan en de ecotaks rechtvaardig kan worden ingevuld.
Het kabinet kan niet zeggen dat op beide gebieden geen probleem bestaat; als
het zelf een andere oplossing voor dit probleem heeft, dan is dat ook goed.
Maar ik zie geen enkele reden om te zeggen dat het kabinet naar huis moet,
omdat wij het met de oppositie beter kunnen vinden.De heer Marijnissen (SP):Het was nog niet eens in mij opgekomen om te roepen dat het kabinet naar
huis moet, maar het is een goed idee en wij zullen het onthouden.Toch ga ik erop door, want anders blijft het een luchtballonnetje. Wij
hebben gelezen wat de heer Melkert hierover heeft geschreven en wij weten
precies wat er in de PvdA met betrekking tot dit onderwerp aan de hand is.
Toch ontstaat de vraag hoe dit politiek moet worden opgevat; als dit iets
is wat aan de vooravond van de Voorjaarsnota even wordt ingebracht en vervolgens
via de achterdeur verdwijnt om in een volgend voorjaar misschien weer eens
terug te komen, dan is dit natuurlijk wel een beetje een vage vertoning. Uit
de interruptie van de heer Balkenende leid ik af dat het CDA aardig geporteerd
is van uw plan, omdat het ook iets wil doen voor gezinnen met kinderen. Mijn
fractie, GroenLinks en de PvdA kunnen zich er ook in vinden. Daarmee zijn
wij al een heel eind. VVD en D66 vormen in de Kamer echt een minderheid.De heer Crone (PvdA):D66 was ook erg voor de motie en de VVD was niet tegen het principe, maar
zag op dat moment geen urgentie om de motie te steunen. Maar iemand die de
cijfers ziet, zal het probleem moeten erkennen: in het belastingplan gaat
iedereen erop vooruit, maar juist deze groep het minst. Van de ecotaks is
dit probleem ook bekend. De door ons voorgestelde oplossing heeft een groot
draagvlak, dus het kabinet heeft de bal slechts voor het inschieten.De heer Marijnissen (SP):Het is natuurlijk wel aardig om te veronderstellen dat de PvdA de bal
van linksbuiten voorzet en dat een VVD-minister in de spits hem inkopt. Maar
ik voorspel u dat hij hem gegarandeerd tegen de paal kopt; in ieder geval
gaat hij er niet in. Ik denk dat het kabinet, of uw geestverwanten aldaar,
het erg op prijs zouden stellen als de Kamer uitspreekt dat dit plan door
een meerderheid wordt gesteund.De heer Crone (PvdA):Laten wij eerst het antwoord van het kabinet op de eerste termijn afwachten.
Zo hoort dat nu eenmaal. Daarna zien wij wel verder.Voorzitter! Gezien de hoofdprioriteiten voor de toekomst en de inschatting
van mijn timmermansoog, die mij zegt dat er bij een aanhoudende groei van
minstens 2% een reële kans is op meevallers onder het uitgavenplafond
en boven de ijklijn van de belastinginkomsten, ben ik van mening dat het kabinet
eigenlijk al in de Miljoenennota kan laten zien welke intensiveringen mogelijk
en wenselijk zijn. Daarmee zou het investeringskarakter van dit kabinet nog
eens extra kunnen worden aangezet. Natuurlijk kunnen wij de meevallers pas
uitgeven als zij er zijn, maar zo liggen de plannen om ze te besteden in ieder
geval alvast op de plank. Ik zou haast zeggen: nieuwe intensiveringen in potlood
in de Miljoenennota en de potloodbezuinigingen eruit. Als het kabinet in die
richting zou denken, dan lijkt mij dat een goed resultaat.Ik wil nog een paar concrete prioriteiten langslopen. Gelukkig trekt het
kabinet al 85 mln. extra uit voor de ongevallen- en rampenbestrijding: 35
mln. voor het geneeskundige deel en 50 mln. voor de brandweer. Overigens vervult
de brandweer een belangrijke, veel algemenere functie bij de rampenbestrijding
dan alleen branden blussen. Die 50 mln. is volstrekt onvoldoende en verdient
verdubbeling. Het gaat hierbij om veel vrijwillige brandweerlieden, die veel
in deze functie investeren en niet alleen tijd: zo zullen zij bijvoorbeeld
hun zaak op slot moeten doen als hun assistentie ergens nodig is. Deze mensen,
en de mensen die door een ramp worden getroffen, hebben recht op de broodnodige
modernisering, op een professionele opleiding en op meer oefenmogelijkheden.
Daarvoor is echt meer nodig dan 50 mln. Wij willen het kabinet zeer indringend
vragen om ervoor te zorgen dat er een hoger bedrag komt.De tarieven voor de sociaal advocaten blijven ook nog steeds achter,
uiteraard bij de commerciële tarieven, al is het doel natuurlijk niet
om hun tarieven daaraan gelijk te stellen. Het is overigens jammer dat de
commerciële sector steeds minder pro Deo-zaken doet. Maar de sociale
advocatuur blijft ook achter bij andere sociaal getinte instellingen, zoals
de vakbondsjuristen. Om de uitstroom en het gebrek aan instroom van nieuwe
sociaal advocaten een halt toe te roepen, moet het uurtarief zo snel mogelijk
omhoog naar ƒ 150 per uur. Wij zouden graag zien dat het kabinet beter
zoekt en hiervoor een bedrag van circa 60 mln. vindt.Voor Kosovo en de omringende Balkanlanden is veel geld nodig vanwege de
wederopbouw. Het zal vooral Europees worden aangepakt. Het is niet zo zuinig
als de ministers in de Ecofin-raad hadden bedacht. De minister van Financiën
wilde alleen maar putten uit de buitenlanduitgaven, categorie 4, maar de ministers
van buitenlandse zaken hebben dat iets verruimd. Zij spraken over de onderuitputting
uit andere begrotingen, uit het opvullen van de ruimte tussen werkelijke uitgaven
en de perspectievennota en wellicht zelfs het lichtelijk verhogen daarvan,
al zal dat niet nodig zijn. Nederland moet zijn bijdrage leveren en in die
volgorde. Aanvullend bilateraal kan Nederland ook een bijdrage leveren. Zoals
premier Kok heeft gezegd is er een kabinetsbrede verantwoordelijkheid voor.
Zeker gelet op de betere perspectieven en het mee stijgen van de OS-begroting
met hogere statistische ramingen van het BNP is er ruimte om dat onder de
vaste formules af te spreken. Wij willen het politiek vooraf even markeren.Onze fractie verzet zich nog steeds tegen de overplaatsing van het CBS
naar Voorburg. De verschuiving binnen de begroting van Economische Zaken kan
niet worden geaccepteerd als invulling van deze bezuinigingen. Minister Jorritsma
heeft toegezegd dat zij nog met materiaal terugkomt en geen onomkeerbare besluiten
neemt.Ik kom te spreken over de nieuwe procedure van de prijsbijstelling. Voor
het lopende jaar wordt die voor het eerst in deze kabinetsperiode definitief
vastgesteld bij Voorjaarsnota op basis van de CEP-raming. Nieuw is dat er
nu geen nacalculatie plaatsvindt in het volgende jaar. De prijsontwikkeling
voor 1999 is nu in principe vastgesteld bij Voorjaarsnota en wordt volgend
jaar niet meer betaald of gekort. Dat heeft tot gevolg dat er misschien snelle
budgettaire zekerheid is, maar er zijn ook nadelen. Als de raming van de inflatie
te laag is, zoals iedereen verwacht, dan wordt het uitgavenkader ten onrechte
verlaagd. Dat is voor het lopende jaar vervelend, maar het werkt bovendien
door in de basis van alle volgende jaren. De belangen zijn groot. Een te lage
prijscompensatie werkt in alle meerjarencijfers door. Eentiende ramingsverschil
kost al vele honderden miljoenen. Daarmee wordt impliciet het aandeel van
de collectieve sector in de reële economische groei verlaagd en wordt
het financieringstekort onbedoeld extra verlaagd. De prioriteiten uit het
regeerakkoord komen niet meer tot hun recht. Bij een te hoge raming gebeurt
het omgekeerde.Het lijkt bestuurlijke rust, maar er ontstaat juist bestuurlijke onrust.
Ministers zullen tot hun uiterste proberen de prijsraming zo hoog mogelijk
vastgesteld te krijgen, want het verhoogt hun uitgavenkader. Zij kunnen dit
zonder risico's doen want het wordt later toch nooit meer verlaagd. De minister
van Financiën zal altijd een zo laag mogelijke raming in willen zetten
omdat hij anders op de blaren zit met een hoog financieringstekort. Beide
is onwenselijk. Het is onwenselijk om op deze manier al het Centraal planbureau
bij ramingen tot speelbal van politiek gekrakeel te maken. Die kans sluipt
erin. Verder is het wonderlijk. Een raming is niet eens een reëel economisch
cijfer dat gemeten kan worden. De prijs-BBP is een eindsaldo van een breed
scala aan cijfers. Het is vrij oncontroleerbaar of een raming wel of niet
geloofwaardig is.Er zijn twee oplossingen voor: de nacalculatie weer invoeren of overgaan
van een reëel op een nominaal vast uitgavenkader. Tevens zou dan moeten
worden bekeken of de prijsindexatie niet meer op basis van het macro gemiddelde
wordt vastgesteld, maar op de specifieke prijsontwikkeling per sector kan
worden geënt. De Studiegroep begrotingsruimte had het kabinet geadviseerd
om de nieuwe naar ons idee ongelukkige procedure in te voeren. Dat is nu gebeurd.
Zij vond het voordeel groter dan het nadeel. Toch willen wij de minister vragen
ook hier meer te kiezen voor een rustig en realistisch beleid en geen beleid
dat alleen gebouwd is op ramingen en daarmee per definitie in sterkere mate
betwistbaar dan een beleid dat is gebaseerd op uiteindelijk gerealiseerde
cijfers.De heer Balkenende (CDA):Het lijkt erop dat sprake is van een bepaald patroon in de opstelling
van de heer Crone. Mijn analyse van de koopkracht wordt door hem onderschreven,
als het gaat om de methodiek van financiële besluitvorming. Nu heb ik
in mijn eerste termijn een hoop kritiek van hem gekregen, want ik zag het
te somber en ik zag het niet goed. Wat de heer Crone hier doet, is aangeven
dat de huidige methodiek leidt tot onrust. En dat is nu precies de kritiek
die de heer Vendrik, de heer Van Dijke en ik naar voren hebben gebracht. Waarom
bejegent hij ons eerst kritisch als het gaat om de wijze van handelen, om
vervolgens zelf met een alternatief te komen omdat deze methodiek niet volstaat?
Hij is het dan toch met ons eens dat het verre van optimaal is zoals wij bezig
zijn en zoals het parlement functioneert? Ik begrijp zijn suggestie wel. Er
is dan toch iets wat op het ogenblik niet goed zit? Wees dan zo ruiterlijk
om dat te erkennen.De heer Crone (PvdA):Volgens mij begon ik te zeggen dat ik het jammer vond dat de minister
zo onrustig was geworden vanaf de zwartepietrede. Ik ben geëindigd met
iets wat rustiger zou kunnen in de toekomst. Ik heb op de momenten dat u en
de heer Vendrik spraken over onrust, niet geïnterrumpeerd dat ik het
daar niet mee eens was. Ik heb alleen zelf gezegd dat ik door al die periodes
heen, vanaf de herfst, steeds heb gezegd dat wij niet onrustig hoeven te zijn,
dat er geen grote structurele tegenvallers zijn, economisch geïndexeerd,
dat wij een behoedzaam scenario hebben enzovoort. Ik ben dus rustig gebleven.
U was erg onrustig, want u had het over de koopkracht en allerlei andere zaken.
U wilt nu weer de onrust oproepen over het huurwaardeforfait en weet ik wat
allemaal. Dat mag, maar ik ben toen rustig blijven zitten.De voorzitter:Mijnheer Balkenende, u interrumpeert zeer veelvuldig. Dat moet minder.De heer Balkenende (CDA):Nee, je interrumpeert als daartoe aanleiding bestaat. Die aanleiding is
volop aanwezig.De voorzitter:Die kans krijgt u niet elke keer, hoeveel aanleiding er ook wordt gegeven.De heer Balkenende (CDA):Dan is de politieke conclusie toch dat de methode van werken die op het
ogenblik bestaat, die leidt tot onrust in het begrotingsbeleid, iets is waar
wij vanaf moeten. Op dat punt zijn wij het dan kennelijk eens. Gelukkig.De heer Crone (PvdA):Ja, waarbij ik overigens niet verheel dat er ook onrust was bij de systematiek
die er vroeger was. In 1985 en 1986 gebeurde het omgekeerde. Toen viel de
inflatie achteraf tegen en moest een jaar na dato flink bezuinigd worden.
Alleen, hoe nauwkeurig zijn nu die ramingen in het Centraal economisch plan?
Ik wees zojuist al op een afwijking van 0,5 tot 1%. Er staat alleen niet bij
of op lange termijn die ramingsfouten in nul accumuleren, doordat de plussen
en minnen tegen elkaar wegvallen. Als dat zo is, kun je vragen waar je over
zeurt. Als het altijd afwijkingen naar boven of altijd afwijkingen naar beneden
zijn – en die analyse zou ik best eens willen zien van het kabinet –
dan heb je een reëel probleem, want dan hol je de begroting uit. Het
is toch ons gemeenschappelijke belang, ook van het kabinet, om te weten hoe
dat zit.De heer Van Beek (VVD):Maar wie heeft er nu eigenlijk onrust veroorzaakt, als je de afgelopen
maanden bekijkt? Ik heb het gevoel dat wij behoorlijk wat gedebatteerd hebben,
meestal via de krant, maar als je kijkt naar de feitelijke gegevens die wij
van het kabinet hebben gekregen, viel dat wel mee. Als je de Voorjaarsnota
neemt en ziet dat het kabinet al voelt aankomen dat een aantal gegevens van
Centraal planbureau onjuist zijn, daar zelf correcties op aanbrengt en een
deel van die onrust wegneemt, waar praten wij dan nog over? Wij praten dan
over enkele honderden miljoenen verschil over een periode van een heel jaar.
En dan komt u met het voorstel om een heel andere systematiek in te voeren
voor een incident dat zich dit jaar voordeed. Zou het niet verstandiger zijn
om eens in alle rust een paar jaar te werken met deze systematiek en vervolgens
te beoordelen of dit op zichzelf niet een heel fatsoenlijke manier van werken
is?De heer Crone (PvdA):Het gaat om 300 mln. in de rijksbegroting, maar ook nog 200 mln. in de
sociale zekerheid en nog eens 100 mln. in de sector zorg.De heer Van Beek (VVD):Op 700 mld.De heer Crone (PvdA):Daarnaast is er een prijsstijging die hoger is dan de CPB-raming, want
het kabinet heeft zelf al 0,25 bijgeplust. Wij spreken dan al gauw over 800
mln. Ik vind dat een nogal groot bedrag, zelfs voor één jaar.
Dit werkt ook structureel door. In alle volgende jaren krijg je het niet terug,
want er komt geen nacalculatie. Dat is voor mij ook het cruciale punt. Je
mag best zeggen dat wij het op een moment voor 1999 doen en dat wij nog één
nacalculatie doen. Het hoeft voor mij dus niet zes keer per jaar. Ik leg het
echter naast elkaar. Het zijn de voor- en de nadelen van twee systemen. In
de Verenigde Staten hebben ze gewoon een nominaal uitgavenkader. Daar wordt
vier jaar van tevoren aangegeven hoeveel reële groei en hoeveel prijsstijging
er zal zijn. Dan kun je als minister ook op de blaren zitten dan wel geluk
hebben. Alles is denkbaar. De minister heeft vaste uitgavenkaders ingevoerd
en ik zou het vaste willen houden. Alleen is er nu iets heel wiebeligs gekomen
rond het vaste. Het kabinet gaf zelf ook al aan dat het dit keer niet is toegepast
zoals het eigenlijk moet, omdat twee nieuwe besluitvormingsmomenten zijn gecreëerd.
Er is namelijk bijgeplust en er is in juni een besluitvormingsmoment ingevoerd.
Het kabinet was er dus ook van overtuigd dat het niet kon zoals het eigenlijk
moest.De heer Van Beek (VVD):Met die laatste conclusie wordt toch aangegeven dat wij heel verstandig
omgaan met de methodiek, namelijk daar waar nodig de methodiek niet heilig
verklaren, maar naar het resultaat kijken? Dat is in de Voorjaarsnota gebeurd
en het blijkt uit de afspraak dat er in juni nog eens naar gekeken wordt.
Dat is toch een zeer fatsoenlijke en werkbare manier?De heer Crone (PvdA):Maar het moet niet ieder jaar zo gaan, dus dat ieder jaar de "spending"
ministers stellen dat het CPB te laag zit en dat de minister van Financiën
dan al dan niet door zijn collega's wordt gedwongen om een tweede besluitvormingsmoment
in juni te creëren. Als beleid moet worden wat u nu zegt, moeten wij
dat ook tot een regel maken en dat zou ik helemaal niet willen. Nu hebben
wij voor één jaar eigenlijk het slechtste van alles, maar er
is het risico dat dit een eigen leven gaat leiden. Als de verschillen voortdurend
0,2 of 0,3% blijken te zijn, is dat zelfs voor de begroting van Defensie een
enorm bedrag.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik zal graag horen waar de heer Crone de voorkeur aan geeft om uit deze
impasse te geraken. Verder zei hij zojuist in een bijzin dat hij optimistisch
is gestemd over het beeld voor dit jaar, dat het inhouden van de prijsbijstelling
ongedaan gemaakt moet worden. Daarbij gaat het om een bedrag van 320 mln.
Geldt dat optimisme ook voor de bezuinigingen van 200 mln. op de asieluitgaven
en van 100 mln. op ontwikkelingssamenwerking? Worden die in de optiek van
de heer Crone ook ongedaan gemaakt?De heer Crone (PvdA):Als de nominale plafonds weer omhooggaan, ontstaat er natuurlijk speelruimte
voor het kabinet. Ik neem aan dat dan de urgentie voor asieluitgaven en ontwikkelingssamenwerking
weer op tafel komt. Overigens zijn de asielcijfers nu in de raming veel hoger
geworden. Het zou gaan om een instroom van 50.000 en daar zat een aanhoudende
stroom van Kosovaren in, ook in het tweede, derde en vierde kwartaal, maar
die stroom komt gelukkig niet meer. Ook hier zit dus ruimte voor meevallers.
De bezuinigingen hebben trouwens een beleidsmatig doel. Die zijn niet zozeer
bedoeld om te korten, maar om een beleidsmatige verbetering in de opvang te
realiseren. U denkt daar anders over dan wij, maar dit is wel de achtergrond.
Voor ontwikkelingssamenwerking geldt dat, als de groei 0,25% hoger wordt gesteld,
dit automatisch extra ruimte geeft.Ik vind het moeilijk om nu aan te geven waar ik zelf voor kies. Daarom
is het plezierig dat wij nog met het kabinet kunnen debatteren. Aan alles
zitten voor- en nadelen. Een nominaal vast kader, zoals in
de Verenigde Staten, oogt mooi en stabiel, maar als de inflatie sterk gaat
afwijken, ontstaan ook discussies zoals wij hier in maart hebben gehad. Dan
ga je waarschijnlijk toch weer inbouwen dat je tussentijds nog eens kijkt
als het meer dan 0,5 of 1% afwijkt. Het gebruik van een specifieke deflator
per hoofdsector, in plaats van één prijs-BBP, is theoretisch
ideaal, maar daartegenover staat de stelling dat ministers dan worden uitgelokt
om niet langer meer moeilijk te onderhandelen met bijvoorbeeld de bonden,
omdat ze de hogere prijzen toch later weer terugkijken. Ook de Stuurgroep
begrotingsruimte zegt niet dat het systeem dat nu is gevolgd, het ideale systeem
is, maar dat het in een afweging van belangen het minst slechte is. Dat laatste
onderschrijf ik niet. Ik vind dat in ieder geval een nacalculatie moet terugkeren
en de andere genoemde punten wil ik graag ook serieus bezien hebben.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Bij de behandeling van de Voorjaarsnota gaat het vooral om
de bijstelling van de begroting van het lopende jaar. Daar zal ik dan ook
het meeste aandacht aan besteden.Er is sprake van een golfbeweging: eerst is er oplopend pessimisme, dat
vervolgens weer omslaat in optimisme. Het is begonnen in de periode rond sinterklaas,
waarna in de voorbereiding naar de Voorjaarsnota toe de bedragen die bezuinigd
zouden moeten worden, steeds hoger werden. Overigens kwam die informatie niet
van het kabinet, maar via de media en in een discussie tussen de partijen.
Als de cijfers terecht zijn die nu in de kranten worden genoemd over de uitkomsten
van de Koninginne-MEV, ziet het beeld er weer gunstiger uit.Als je let op de publicaties, lijkt het alsof het beter gaat met de economische
groei en met een groot aantal belangrijke factoren. Toch heb ik het gevoel
dat het niet zo is. Er is iets mis tussen de beweging in de werkelijkheid
en de beweging in de prognoses. Afhankelijk van wat je vergelijkt, blijkt
of iets gunstiger dan wel ongunstiger is. De economische groei is nog steeds
aan het dalen, maar de prognoses zijn aan het stijgen. De vraag is: gaat het
beter of slechter met de economie? Ik denk dat dit het probleem is waarvoor
wij bij de beoordeling van een aantal punten staan. Dit heeft ook een heel
duidelijke rol gespeeld bij de opstellen van de maatregelen die voorliggen
in de Voorjaarsnota in relatie tot hetgeen wij nu weten.Op zichzelf ben ik er niet ongelukkig mee dat er, zij het als uitzondering
op de regel, een tweede moment met betrekking tot de Voorjaarsnota is ingebouwd
om te bezien hoe de zaken er echt voorstaan. In juli zal het kabinet zich
daarover buigen.Voorzitter! Wij gaan akkoord met een aantal analyses, bijvoorbeeld terzake
van een aantal kosten die de asielproblematiek meebrengt. Wij realiseren ons
ook dat zaken rond waterschade moeten worden afgewikkeld. Aan de uitgavenzijde
is de Voorjaarsnota wat dit betreft duidelijk. Wat de dekkingsmaatregelen
betreft, constateren wij dat wij dit jaar te maken hebben met een positief
saldo van 500 mln. qua EU-afdrachten. Dat is niet helemaal een natuurverschijnsel.
Het is het eerste effect van de afspraken die door het kabinet in Berlijn
zijn gemaakt. Verder werkt de renteontwikkeling positief uit.De afwijkende inflatieveronderstellingen, door het kabinet genoemd, lijken
als de cijfers in de krantenartikelen inzake de Koninginne-MEV juist zijn –
maar ook uit andere cijfers valt dit af te leiden – extra bezuinigingen
niet nodig te maken. Mijn verzoek aan het kabinet is om bij de besluitvorming
die in juli zal plaatsvinden heel nadrukkelijk te bezien of het mogelijk is
om de maatregel ten aanzien van de departementen ad ruim 300 mln. geheel dan
wel grotendeels terug te draaien. Op het moment dat het nodig was, vond ik
het een goede maatregel, maar als het niet nodig blijkt te zijn, lijkt het
mij een goed gebaar die maatregel terug te draaien. Dit heeft, zoals collega
Crone terecht zei, meerjareneffecten.Ik wil een paar opmerkingen maken over de ontwikkeling van de inflatie.
Er wordt een beeld gecreëerd, ook in de diverse publicaties, alsof het
goed zou zijn dat wij meer inflatie hebben, omdat wij daardoor dan budgettair
een probleem minder hebben. Dit heeft puur met de budgetteringstechniek te
maken. Uiteindelijk is een hogere inflatie voor onze economie helemaal niet
goed. Wij maken ons daarover met de heer Wellink enige zorgen. Uit de laatste
publicaties blijkt bij vergelijking van de inflatiecijfers van Nederland met
die van de andere West-Europese landen dat wij aan de bovenkant zitten en
dat wij behoorlijk boven het gemiddelde zitten. Wij zijn de limiet in het
stabiliteitspact aan het naderen. Dit houdt in dat alle aandacht aan dit onderwerp
moet worden gegeven. Door de president van De Nederlandsche Bank wordt suggereert,
en niet ten onrechte denk ik, dat een niet onaanzienlijk deel van onze inflatie
wordt veroorzaakt door het kabinetsbeleid. Ik verzoek het kabinet dit bij
de totstandkoming van de begroting voor 2000 extra te bezien en daaraan extra
aandacht te besteden in de toelichting, opdat wij beter kunnen beoordelen
wat de effecten van het beleid zijn op de begroting voor 2000 en volgende
jaren.De heer Van Dijke (RPF):Vindt collega Van Beek het een verstandige suggestie om de overheidsinvloed
op het inflatiecijfer aan een maximum te binden, van bijvoorbeeld eenderde?De heer Van Beek (VVD):Ik heb er moeite mee om in dit verband een vast criterium in te voeren;
ik wil de elementen uit elkaar houden. Er zijn bewegingen die invloed hebben
op de inflatie. Als wij de BTW verhogen of de ecotaks invoeren, werkt dat
negatief uit op de inflatieontwikkeling, maar dit wordt gecompenseerd door
factoren die op de beoordeling van het inflatiecijfer sec geen invloed hebben;
plus en min zitten niet op dezelfde regel. Ik vind dat wij in elk geval moeten
blijven binnen de grenzen van de afspraken die met de Europese landen zijn
gemaakt. Ik vraag het kabinet met nadruk om hieraan meer aandacht te geven.
Of dat nu uiteindelijk moet resulteren in een afspraak over 0,75% of eenderde,
dat gaat mij wat ver omdat wij dan te maken met een niet onderbouwbaar criterium.De heer Van Dijke (RPF):Maar een hogere ambitie van de overheid om op dit punt zelf matiging te
betrachten, vindt u wel gewenst.De heer Van Beek (VVD):Dat vind ik zeker gewenst, maar in de politiek moet altijd worden nagegaan
wat de consequenties zijn van te nemen maatregelen. Je kunt
hier niet vrijblijvend handelen. Er zijn maatregelen die, wanneer ze worden
teruggedraaid, weer andere consequenties oproepen. Het blijft altijd een politieke
afweging, maar kijkend naar de economische effecten, ben ik huiverig voor
een hogere inflatie die afwijkt van die in de ons omringende landen waarmee
wij in concurrentie verkeren. Ik ben zorgelijk waar het gaat om de effecten
van die hogere inflatie die als vliegwiel kan werken in relatie met de loonontwikkeling,
de prijsontwikkeling, de exportpositie enz.De heer Van Dijke (RPF):Wat is nu op dit punt de boodschap van de VVD aan de minister?De heer Van Beek (VVD):Die boodschap is dat wij van mening zijn dat er een betere analyse moet
worden gemaakt van het cijfermateriaal betreffende de komende periode opdat
in het kader van de begroting voor 2000 goede keuzemogelijkheden aan ons kunnen
worden voorgelegd.Voorzitter! Het financieringstekort heeft blijvend een hoge prioriteit.
Het is echt te gek dat de voorzitter van de grootste fractie suggereert dat
er binnenkort geen financieringstekort meer is en dat dat probleem dan dus
niet meer bestaat. In de komende jaren, in elk geval gedurende deze beleidsperiode,
moeten wij hiermee serieus omgaan. Door de gekozen methodiek lopen wij het
risico dat het financieringstekort tussentijds oploopt wanneer het aan de
inkomstenzijde wat tegenzit. Dat past overigens in het totaal van de afspraken
die wij met elkaar hebben gemaakt. In die zin accepteert mijn fractie het
feit dat wij in de Voorjaarsnota zien dat het tekort oploopt tot bijna 1,7%.
Echter, tegelijkertijd moeten wij ons realiseren dat Nederland, wanneer iets
dergelijks in andere landen aan de orde is, de eerste is om daarover kritische
opmerkingen te maken. Italië mocht zich daar alweer in verheugen.Mijn analyse op grond van de laatste groeicijfers is dat het tekort van
600 mln. snel zou moeten wegsmelten. Wellicht kan er zelfs sprake zijn van
een klein overschot. Ik heb dit niet echt becijferd, maar ik timmer ook wel
eens. De doelstelling blijft in elk geval om zo snel mogelijk weer in de buurt
of onder het niveau van 1% te komen. Ik vraag de minister of hij meent dat
dit in het komende jaar tot de mogelijkheden behoort.Voorzitter! De ontwikkelingen betreffende de staatsschuld die daarmee
direct te maken hebben, worden mijns inziens in de voorliggende stukken nogal
pessimistisch ingeschat. Rekening houdend met de ontwikkeling van het financieringstekort
en de verkopen van staatsdeelnemingen, heb ik het gevoel dat er sprake kan
zijn van een positiever resultaat. Als de minister ons daarover nadere informatie
kan geven, hoor ik die graag.Voorzitter! Ik heb steeds gezegd, ook de afgelopen dagen, dat wij niet
vooruit moeten lopen door al of niet beschikbare middelen voor de begroting
2000 nu al weg te geven, zeker niet bij schattingen van belastinginkomsten.
Er moet een evenwichtige afweging plaatsvinden. De discussie na Prinsjesdag
over de begroting 2000 is daarvoor het geëigende moment. Wij moeten ons
realiseren dat in de dekking voor het belastingplan voor de 21ste eeuw een
gaatje geslagen is door het niet doorgaan van de ontwikkelingen op het gebied
van het rekeningrijden. Wij hebben al eerder gezegd dat een meer evenwichtige
verdeling van de voordelen van die systematiek voor de middengroepen aandacht
vraagt. Natuurlijk moeten wij bij de komende begrotingsbehandeling het koopkrachtplaatje
voor het komende jaar bekijken. Afhankelijk van hetgeen dan voorligt willen
wij tot een eindafweging komen. Wij sluiten absoluut geen enkele suggestie
van collega's – ook vandaag zijn die gedaan – uit. Wij willen
echter pas tot een eindafweging komen als alle gegevens bekend zijn.Ik vraag nog aandacht voor twee puntjes bij de opstelling van de begroting
2000. De komende dagen wordt ongetwijfeld een motie aangenomen om in een aantal
termijnen hogere vergoedingen voor de sociale advocatuur te realiseren. Dat
moet worden ingepast in de begroting voor volgende jaren. Om grote bedragen
gaat het niet. Voorts hebben wij bij de algemene beschouwingen al aandacht
gevraagd voor de rampenbestrijding door de brandweer. Dat punt is nu gedeeltelijk
opgelost. Ik verzoek de minister daar samen met zijn collega van Binnenlandse
Zaken aandacht aan te besteden bij het opstellen van de begroting 2000.De ontwikkeling van de dollarkoers, de olieprijzen, daaraan gekoppeld
de gasprijzen en de vervreemdingen van staatsdeelnemingen werken op het ogenblik
gunstig uit. De effecten daarvan, ook rente-effecten, komen ook in het FES.
Wil de minister kijken of er aanleiding is om een extra aanzet voor investeringen
te doen? Er wordt gesproken over de ambities van een investeringskabinet.
Dan moet kritisch worden onderzocht of het mogelijk is het komend jaar tot
extra investeringen in infrastructuur te komen, want die zijn heel hard nodig.De heer Bakker (D66):Een gat in de FES-uitgaven van zo'n 800 mln. was nog niet gedekt, juist
vanwege een aantal veronderstellingen over de aardgasbaten. Ik neem aan dat
de heer Van Beek die toch eerst wil dekken.De heer Van Beek (VVD):Ik geloof dat ik de enige was die dat gat vooruit wilde dekken. De anderen
wilden het aan het eind van de periode gedekt hebben. De heer Bakker mag erop
rekenen.De positie van de sociale fondsen vraagt ook aandacht. De werkgelegenheid
ontwikkelt zich positief. Werkgelegenheid is echt een zaak waar wij het allemaal
voor doen. Een daling met 5000 werklozen per maand is een fantastische ontwikkeling,
maar dit moet uiteindelijk doorwerken in de sociale fondsen. De cijfers uit
de Voorjaarsnota stellen ons op dat punt niet gerust. Wij wijzen op de afspraak
dat de vermogensinhaal in een beperkt aantal jaren moet worden gerealiseerd.
De VVD-fractie wil graag dat zo spoedig mogelijk de tijdelijke verhoging wordt
ingetrokken, zodat deze bedragen weer aan de koopkracht kunnen worden toegevoegd.Wij kunnen met de voorliggende Voorjaarsnota leven, zij het met het nadrukkelijke
verzoek om een belangrijke post die erin opgenomen is terug te draaien, omdat
die volgens ons op dit moment niet nodig is. Over de zaken na 2000 willen
wij graag met de collega's discussiëren op het moment waarop een integrale
benadering mogelijk is.De heer Balkenende (CDA):Ik deel uw opvatting over de onzekerheden in de economie,
maar neemt u met uw signaal afstand van de inschatting van de heer Crone?
U sprak tevens over verbetering van de middeninkomens, maar langs welke weg
kan die worden bereikt?De heer Van Beek (VVD):Er is niet veel verschil tussen de inschatting van de heer Crone en mij;
ons doel is wel verschillend. Ik zoek naar financiële soliditeit en hij
zoekt naar mogelijkheden om een aantal extra uitgaven te kunnen realiseren.
Het gaat daarbij om het moment waarop zo'n afweging wordt gemaakt. Ik kies
graag een moment waarop zichtbaar is dat overschotten gerealiseerd zijn, maar
hij probeert overschotten voor het jaar 2000 te prognotiseren en ze onmiddellijk
tot besteding te brengen.Binnenkort wordt over het belastingstelsel gediscussieerd. Toen wij het
regeerakkoord bespraken, kwamen de lage en de hoge inkomens er goed vanaf.
De groep daar tussenin had wel een voordeel, maar dat was minder groot dan
verwacht. Het is dan een kwestie van uitwerking om ervoor te zorgen dat het
voordeel voor de gehele bevolking even groot wordt. Wat mij betreft is iedere
maatregel bespreekbaar. De oplossing is puur een technische aangelegenheid.
Het doet mij plezier dat deze gedachtegang steeds bredere steun krijgt. Het
is overigens niet het enige probleem dat bij het belastingstelsel moet worden
opgelost. Daarom pleit ik ervoor de bedragen die de komende tijd beschikbaar
komen, zoveel mogelijk op één moment structureel te besteden.
Op deze wijze kan het gehele pakket een zo evenwichtig mogelijke uitwerking
krijgen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede, dat de wijziging van de Mediawet en van de
Tabakswet van de agenda zijn afgevoerd en volgende week zullen worden behandeld.Dit betekent niet dat de Kamer de rest van de dag in ledigheid doorbrengt,
want er staat een heel aantal suppletore begrotingen voor vanavond gepland.
Ik verzoek de minister daarmee bij zijn beantwoording rekening te houden.
Dat verzoek geldt ook de Kamer.Minister Zalm:Mevrouw de voorzitter! Ik moet mij nog één keer verspreken
ter compensatie van het feit dat ik een keer "mijnheer de voorzitter" heb
gezegd toen ik "mevrouw de voorzitter" had moeten zeggen. Dan heb ik mijzelf
weer in evenwicht gebracht.De heer Van Dijke (RPF):Maar nu is het een freudiaanse verspreking, of niet?Minister Zalm:Nu was het een beetje gepland, moet ik eerlijk zeggen.Laat ik beginnen met het punt van de onzekerheid en de beelden die in
de loop der tijd steeds wisselen. Ik koppel daaraan de begrotingssystematiek
en de manier waarop besluitvorming totstandkomt.Sinds de laatste Miljoenennota zijn wij ons misschien sterker dan in andere
jaren bewust van het feit dat prognoses sterk kunnen wisselen. Bovendien wil
de realisatie – een andere grootheid – ook nog wel eens afwijken
van de prognose. Dat maakt het extra gecompliceerd. Dit keer zijn na het verschijnen
van de Miljoenennota de prognoses behoorlijk verslechterd, met name onder
invloed van de Aziëcrisis. Bovendien speelden invoerprijzen en wisselkoersen
een rol.Ook bij een systeem van een reëel uitgavenkader is het begrotingsbeleid
niet geheel onafhankelijk van macro-economische prognoses, wel veel onafhankelijker
dan in het verleden het geval was. De inkomstenkant van de begroting laat
je namelijk rustig op zijn beloop zolang de 3%-grens van het tekort niet in
gevaar komt. Tegen de heer Crone zeg ik dat ik nooit heb gerept over tegenvallende
belastingopbrengsten als ik sprak over dreigende begrotingsproblemen. In december
dreigden begrotingsproblemen, gebaseerd op die prognoses van het CPB van december.
Die waren tweeërlei: macro-economische zaken en een versombering van
het economisch perspectief; niet alleen een verlaging van de economische groei,
maar ook gevolgen voor met name de werkloosheidsuitgaven en een dreigende
hogere reële loonstijging. Die hogere reële loonstijging werd dan
weer veroorzaakt door een lagere inflatie. Daarmee kom je in de paradox dat
lage inflatie slecht lijkt te zijn voor het budget. Het is niet zo dat de
regering streeft naar een hoge inflatie. De heer Balkenende heeft prachtig
pleidooien gehouden over de kwalijke effecten van inflatie. Ik ben dat geheel
met hem eens. Ook het streven van de regering is gericht op een lage inflatie.Als je in reële termen praat, is er toch sprake van een hoger reëel
loon als een loonstijging zich niet aanpast aan een lagere inflatie en daarmee,
wanneer je dit doorvertaalt naar uitkeringen en overheidssalarissen, een hoger
reëel beslag van de collectieve uitgaven en daarmee een overschrijding
van het reële uitgavenkader met zich brengt.Vervolgens heeft in maart en april besluitvorming plaatsgevonden aan het
eind van de winterslaap. Ik heb de winterslaap niet onderbroken, ik heb wel
wat gebromd maar geen activiteiten ondernomen in de richting van het kabinet
om nieuwe besluiten te nemen, hoewel sommigen in de Kamer daartoe eind vorig
jaar wel aandrang voelden. Ik heb dat keurig gedaan op het geëigende
moment: maart, april. Het is natuurlijk wel nuttig om, als er bepaalde verwachtingen
leven waarvan ik meen dat die niet helemaal kunnen worden waargemaakt, wel
reeds enige indicatie te geven dat het verwachtingspatroon wat bijgesteld
moet worden. De informatie die in maart, april nieuw was ten opzichte van
die in december was tweeërlei. Allereerst hadden wij realisaties voor
de inflatie die duidelijk afweken van de CPB-prognose, voor januari, februari
en maart. Bovendien waren de olieprijzen en de koers van de dollar inmiddels
duidelijk hoger dan de CPB-prognose. Het tot stand komen van een sociaal-economisch
plan is een bewerkelijk proces, zo weet ik uit eigen ervaring. Er zijn allerlei
stadia. En voordat het plan was gepubliceerd, moesten wij al constateren dat
het met name op deze punten was achterhaald. Wat moet je dan doen? Dan kun
je het CPB terugsturen en zeggen: die je werk maar over aan de hand van de
nieuwste realisaties. Dat is vervelend, dat houdt op. Je kunt natuurlijk elke
maand zo'n procedure doen. Maar ik heb nog nooit meegemaakt dat het zo evident
was dat de prognose op een onderdeel zeer waarschijnlijk niet uit zou komen. Wat hebben wij toen gedaan? Het CPB was er zelf inmiddels ook van overtuigd
dat dit een wat onwaarschijnlijke prognose was geworden, zij het dat het bureau
weinig zin had om de hele boel opnieuw uit te draaien en alle teksten aan
te passen. Ik heb toen in het kabinet voorgesteld om de zaak in twee delen
te splitsen, om de reële problematiek op te lossen en de besluitvorming
over de nominale problematiek in juni te houden, juist omdat evident was dat
de inflatie verkeerd werd geraamd. Wij moesten natuurlijk wel voor het lopende
jaar iets doen. Immers, de Voorjaarsnota moest worden uitgebracht. Die moest
aan de Kamer gepresenteerd worden. Wij hebben toen met de hand enige bijstellingen
gepleegd van de prijsstijging ten opzichte van de CPB-prognose. Ik vond dat
verantwoord. Uit de nieuwste CPB-cijfers, die eind deze maand, begin volgende
maand gepubliceerd zullen worden, blijkt dat ook het CPB dit inmiddels verantwoord
vindt. Het CPB gaat nog ietsje verder dan de bijstelling zoals nu in de Voorjaarsnota
opgenomen.Ik denk dat wij er verstandig aan gedaan hebben het dit keer zo te doen.
Je bent dan wel enigszins de charme van dat ene besluitvormingsmoment kwijt.
Immers, de besluitvorming vindt eigenlijk in twee delen plaats. Maar wij hadden
al een afspraak binnen het kabinet over de vraag hoe in juni moest worden
gehandeld als dan de nominale problematiek nog voor een groot deel zou bestaan.
In de richting van de heer Balkenende merk ik op dat het parlement hiervan
geen last heeft gehad. De heer Balkenende bedrijft blijkbaar graag politiek
aan de hand van krantenberichten. Maar nogmaals, wij hebben het parlement
niet lastiggevallen. Wij hebben keurig een Miljoenennota uitgebracht. Er ligt
nu een Voorjaarsnota. En wij komen straks weer met een Miljoenennota. De besluitvormingsprocedure
richting parlement was zo ordelijk als wat. Ik ben wel blij dat de heer Balkenende
meeleeft met de besluitvormingsperikelen die wij in het kabinet hadden. Uit
eigen ervaring weet ik dat het ook in het kabinet vrij vlot gelopen is. Het
is niet als een groot probleem ervaren dat wij de zaak ietsje anders hebben
aangepakt dan te doen gebruikelijk. Van die wisselende prognoses is het beleid
dus niet op hol geraakt.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De minister heeft aange- geven dat het kabinet te maken kreeg
met onzekerheden op het gebied van de inflatie. Dat begrijp ik. Ik ben het
ook met de minister eens dat je dan verstandig moet handelen. Het punt is
dat er het laatste jaar een systematiek is ontstaan waarbij scherp wordt geopereerd
met de ruimte die er is, met een toch tamelijk expansief uitgavenbeleid. Wij
kregen eerst te maken met een minister die zei: er moet voor een aantal miljarden
worden omgebogen. Daarna werden ombuigingen ingevuld met het potlood. En daarna
kwamen er inflatieveronderstellingen. De situatie veranderde maand na maand.
De minister kan zeggen: het parlement had er geen last van. Maar het is voor
ons werk wel lastig om zo te handelen.Minister Zalm:Voorzitter! Ik heb het parlement, bij mijn weten, niet lastig gevallen
met ombuigingen die zijn ingevuld met het potlood. Daarover kan wellicht iets
in de krant hebben gestaan, maar ik heb nooit iets met potlood aan het parlement
geschreven. Dat lijkt mij dus niet het punt. Het parlement krijgt in september
gewoon de voorstellen voor de begroting 2000 en kan daarover dan een oordeel
geven. De Voorjaarsnota die wij nu bespreken, is een correctie – die
wij elk jaar plegen – op de begroting. Dit is wat mij betreft niet een
groot debat over allerlei nieuwe prioriteiten en wensen die nog niet waren
ingewilligd bij de Miljoenennota. Wij bekijken nu of de begroting op koers
ligt en of de correcties die het kabinet heeft aangebracht terecht zijn. Inmiddels
kunnen wij zeggen, aan de hand van de nieuwe cijfers, dat het waarschijnlijk
is dat wij ook in de Miljoenennota nog voor de lopende begroting, dus voor
1999, enige bijstellingen kunnen plegen. Ik hoop dat wij in staat zijn om
die heel lelijke ombuiging – heel lelijk, omdat het een soort sluipmoordenaar
is – terzake van de prijsbijstelling, die in vorige kabinetten al zeer
frequent werd toegepast, kunnen terugdraaien. Ik kan nog geen garantie geven,
niet alleen omdat het kabinet nog daarover moet beslissen, maar ook omdat
moet worden bekeken of het in het totale beeld past dat het in belangrijke
mate of volledig wordt teruggedraaid. Over het jaar 2000 is nog niets gemeld
aan de Kamer. In de Miljoenennota zal blijken wat het kabinet voor dat jaar
voorstelt.Dan komen wij bij de systematiek. De heer Crone zegt naar aanleiding van
deze ervaring dat het eigenlijk verkeerd is geweest om die nacalculatie te
schrappen. Als je, zoals de afspraak in de Miljoenennota luidde, wel op grond
van de CEP-cijfers had besloten, dan had je jezelf geweldig in de vingers
gesneden en onnodig ombuigingen gerealiseerd; vervolgens zit je dan op de
blaren. In deze concrete casus heeft hij gelijk, maar het kan ook anders uitpakken.
Je denkt dat je besluitvorming keurig is geweest, maar vervolgens krijg je
bijvoorbeeld te maken met nieuwe CBS-cijfers en stelt het CPB in augustus
de ramingen voor het lopende jaar bij. Als je daaruit structurele consequenties
moet trekken voor de begroting, dan leidt dat tot veel onrust. Als wij na
het hoofdmoment van besluitvorming in maart, april opnieuw prijzen voor het
lopende jaar bezien, dan betekent dat bijkans een systeem van twee besluitvormingsmomenten.
Dan moet je in juni en augustus ook voor het lopende jaar bekijken of de prijs
BBP niet is veranderd en of daaruit nog consequenties voor de begroting moeten
worden getrokken. Ik sta hier betrekkelijk open tegenover, behoudens dat wij
in de Miljoenennota het systeem zo hebben beschreven, dat ik nu for the time
being dan ook verdedig. Het is natuurlijk geen dogma. Het reële uitgavenkader
is het hoofduitgangspunt; de rest is een bestuurlijke uitwerking, waarbij
je moet uitgaan van praktische oplossingen. Op een bepaald moment kun je nog
nacalculeren, maar dan moet het een keer ophouden. Je moet niet ook nog op
grond van CBS-revisies hele uitgavenplanningen veranderen. Dat is een betrekkelijk
praktisch oplossing, waarbij de bestuurlijke rust een niet onbelangrijk aspect
is. Ik ben er nog niet echt voor om die nacalculatie veel langer te laten
lopen dan nu in de Miljoenennota staat. Overigens zou zo'n moment in juni
een compromis kunnen zijn, zoals wij het nu hebben gedaan.In ieder geval vind ik dat de besluitvorming en de presentatie aan het
parlement uiteindelijk moeten zijn gebaseerd op cijfers die niet door het
kabinet zelf zijn gemaakt. Dat is het kwetsbare punt van de huidige Voorjaarsnota,
als dat het einde van het verhaal zou zijn. Er staat allemaal
keurig en openhartig dat wij 0,2% bij de prijs BBP hebben gedaan en dat wij
ons daarmee enige budgettaire ruimte hebben verschaft, maar op grond van een
cijfer van het CBS dan wel in dit geval van het CPB moet natuurlijk wel blijken
of dat gerechtvaardigd is. Het lijkt mij gerechtvaardigd, maar voor dergelijke
gegevens moet wel gelden dat het kabinet die cijfers niet zelf fantaseert.De heer Crone (PvdA):Als het geen cijfer van het kabinet en ook niet alleen een raming mag
zijn, dan is toch de enige oplossing dat je het cijfer van het CBS neemt dat
in de nationale rekening komt. Dat is dan het laatste moment. De vraag is
of je het dan niet alleen moet doen bij het CEP en de Voorjaarsnota, maar
ook in juni en bij de Miljoenennota. Dat zou je niet moeten doen. Je kunt
uitgaan van één moment, het CEP en dan is het afgelopen. Er
is dan nog slechts een nacalculatie, omdat de doorwerking in de meerjarencijfers
anders zo groot is. Dat is wat mij betreft het belangrijkste punt.Minister Zalm:Voorzitter! Nu gaat de heer Crone rampzalig ver in het nacalculeren. Zover
zijn wij in de vorige kabinetsperiode gelukkig nooit gegaan. Wij krijgen nu
de nationale rekening over 1998. In de prijs BBP kun je rustig een afwijking
van 0,2% hebben. Weliswaar wordt de consumptieprijs rechtstreeks gemeten,
maar ook de investeringsprijs, de exportprijs en de invoerprijs spelen een
rol. Dat kan ook in de verdeling tussen volume en prijs nogal wat uitmaken.
Dan moet ik naar het kabinet gaan en op grond van het gegeven dat het CBS
over het afgelopen jaar met een nieuw cijfer komt nog 600 mln. aan ombuigingen
vragen. Ik zie mijzelf een hoop doen, maar dat niet.De heer Crone (PvdA):Of voor 600 mln. aan meevallers.Minister Zalm:Daarvoor is in de ministerraad wel enthousiasme te wekken, zo kan ik u
verzekeren.De heer Crone (PvdA):Zo ziet u maar weer dat wij allebei gelijk krijgen. De vraag is wat nu
de ervaringspraktijk is. Het CPB geeft de afwijking wel aan, maar niet of
de plussen en minnen op lange termijn per saldo tegen elkaar wegvallen. Dat
is natuurlijk wel interessant, want anders heb je toch een feitelijke uitholling
van je reële uitgavenverdeling.Minister Zalm:Dat is de conclusie die mij voor ogen staat ten aanzien van de fouten
in de ramingen van het CPB. Er is door het CPB zelf ook vrij veel gepubliceerd.
In de groeiraming zat een kleine onderschatting, maar in de inflatieraming
niet. Overigens kan de verkeerde raming voor 1999 het gemiddelde behoorlijk
scheeftrekken, want men zit natuurlijk behoorlijk mis met de raming in het
Centraal economisch plan in vergelijking met zoals het waarschijnlijk gaat
aflopen. Dat geldt zeker als wij de consumptieprijs bekijken, waarbij de voorspellingsfout
nog groter lijkt te zijn dan bij de BBP-prijsraming. Maar je moet een keer
ophouden en als kabinet een keer de boeken kunnen sluiten. Onder normale omstandigheden
is de CPB-raming voor het lopende jaar het laatste moment dat je echt nog
iets kunt doen. Deze raming van maart of april is normaal gesproken redelijk
accuraat. Nu is het echt een bijzondere uitzondering, want ik denk niet dat
het CPB ooit zover mis heeft gezeten of in zo korte tijd zo sterk de prijsraming
moest aanpassen. Je gaat dan voor het daaropvolgende jaar natuurlijk nog wel
een tijdje door, met de MEV en daarna weer het CEP. Dan sluit je dat weer
af. Dat lijkt mij een vrij ideale procedure, die bestuurlijk enige rust brengt.
Als je tot en met augustus in zowel het lopende als het komende jaar nog allerlei
neerwaartse of opwaartse bijstellingen in ruimtes krijgt op grond van prijsramingen
die weer anders zijn geworden, dan heb je een soort permanent begrotingsoverleg.
Dat was ook de charme van de verbetering die de studiegroep dacht aan te brengen
ten opzichte van de manier waarop wij daarmee de vorige keer omgingen. Toen
hebben wij nog wel eens vervelende toestanden gehad, doordat de prijsraming
lager bleek. Dan zat je in augustus nog met een ombuigingsprobleem, terwijl
je dacht in maart, april keurige besluiten te hebben genomen. Dat is natuurlijk
ook niet prettig. Ik ben er nog niet uit. In ieder geval dreigde men dit jaar
zo verkeerd te gaan met de BBP-prijsraming, dat ik het niet verantwoord vond
om op grond daarvan de definitieve besluitvorming te plegen. Ik wil mij er
graag nog eens over beraden of wij dat tot de uitzondering van dit jaar moeten
verheffen dan wel of wij in de systematiek nog aanpassingen moeten plegen.
Het werkt twee kanten op. Het is wel duidelijk dat de begrotingsprocedure
onrustiger wordt naarmate je langer nacalculeert. Dat is wel zeker.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik luister zeer aandachtig, maar het wordt mij niet helder. Je zou het
prettig kunnen vinden dat het Centraal planbureau de minister een raming levert,
maar hij is vervolgens toch degene die zegt of die wel of niet accuraat is.
Dit jaar heeft hij geoordeeld dat de raming niet accuraat is. Hij spreekt
zelfs van een handmatige bijstelling. Dat roept de vraag op wie nu precies
de ramingen maakt. Dit jaar mag het wel een uitzondering zijn, maar toch is
het daardoor nog verrekt lastig om de Voorjaarsnota goed te beoordelen. Er
komt deze zomer nog een nacalculatie op een raming; dan gaat het kader nog
weer wat glijden. Het wordt wel erg lastig op deze manier. Als dit een uitzondering
is, is het de vraag hoe het volgend jaar gaat.Minister Zalm:Ik ben het helemaal met de heer Vendrik eens dat dit ongelukkig is, want
normaal gesproken nemen wij altijd de CPB-ramingen over. Wij hebben in de
Voorjaarsnota wel vastgelegd hoe de ruimte voor 1999 definitief zal worden
vastgesteld, namelijk op grond van het junicijfer van het CPB. Dat is een
te publiceren cijfer dat ook iedereen kan narekenen. Het is, geloof ik, een
percentage van 1,6. Dat is nog iets hoger dan in de handmatige bijstelling
van het kabinet het geval was. Dat is het dan ook. Wij hebben van te voren
gezegd dat het junicijfer van het CPB maatgevend zal zijn. Eigenlijk zou ik
in het vervolg het liefst weer over willen stappen op de CEP-raming van het
CPB, tenzij het evident is, zoals dit jaar, dat men echt grootschalig fout
zit. Ik noemde al de prijsstijging consumptiecijfers over januari, februari
en maart die wij van het CBS kregen en die iets boven de 2 zat. Er was geen
sprake van enigerlei daling. De prijs van de dollar en de olieprijs gingen
ook net de andere kant op. Het was dus een combinatie van externe gegevens
en de feitelijke inflatiecijfers van het CBS die het evident
maakten dat het CPB dit keer echt behoorlijk fout zat, los van het feit dat
de internationale instituten hoge inflatie voorspelden. Kortom, er waren wel
erg veel bewijzen dat het dit keer mis was. Ik vond het derhalve niet verantwoord
om op grond daarvan een grootschalige ombuigingsoperatie definitief af te
sluiten.De heer Balkenende (CDA):De minister heeft helder uiteengezet dat op dit punt het CPB ten aanzien
van de inflatieraming wat ongelukkig heeft geopereerd en dat het kabinet een
correctie moest toepassen. In het verlengde daarvan vraag ik de minister hoe
hij achteraf aankijkt tegen de analyse van het CPB over de loonveronderstelling
van 1,5% over de gehele kabinetsperiode. Als wij nu al zien hoe die zaak zich
ontwikkelt en wat er volgend jaar waarschijnlijk aan zit te komen, dan is
natuurlijk de vraag of je moet werken met zo'n norm van 1,5%. Dat is toch
van belang voor de ruimteberekening in het kader van het begrotingsbeleid.Minister Zalm:Het is heel erg belangrijk hoe de loonraming zich verhoudt tot de prijsraming,
in het bijzonder de prijsraming van het BBP die de ruimte voor de uitgaven
bepaalt. Als de loonraming wordt verhoogd, wat volgens geruchten het geval
schijnt te zijn voor de raming 2000, en dit wordt gevolgd door een navenante
en zelfs wat hogere prijsraming van het BBP, dan levert dat geen enkel probleem
op. Het gaat om de reële loonontwikkeling. En daar zit een zeker knelpunt
in, dat geef ik de heer Balkenende toch toe, omdat er in de laatste twee jaar
volgens de CPB-analyse dankzij de omvangrijke lastenverlichting sprake zou
zijn van een reële loondaling. De contractloonstijging zou achterblijven
bij de prijsontwikkeling. Uiteraard moet nog blijken of dat gerealiseerd wordt.
Voorzover ik nu kan overzien, hebben wij geen problemen van betekenende mate
met de ruilvoet in 1999 en 2000. Wat betreft de jaren 2001 en 2002 zal dat
nog moeten blijken. Daar staat tegenover dat in de renteveronderstelling die
in de cijfers zit en die door het CPB is aangeleverd, waarbij uitgegaan is
van een gemiddelde rente van 6% op de kapitaalmarkt in deze kabinetsperiode,
enige ruimte zit tot compensatie. Het is niet louter risico dat in de macro-economische
veronderstellingen besloten ligt.De heer Balkenende (CDA):Nu de minister aangeeft dat de loonontwikkeling volgend jaar hoger kan
zijn dan die 1,5%, is relevant de vraag wat dan nog overblijft aan begrotingsruimte.
Ik stel die vraag omdat met name van de zijde van de PvdA op het ogenblik
allerlei ambities naar voren komen.Minister Zalm:Wij zullen in de Miljoenennota van september aangeven hoe het beeld voor
2000 eruitziet. Voor het overige raad ik iedereen af om grote fantasieën
te hebben over leuke dingen die wij allemaal nog zouden kunnen doen bovenop
de leuke dingen van het regeerakkoord. Maar dat is een ietwat klassieke mededeling
die ik altijd doe. Het lijkt er overigens op dat de begrotingsbesprekingen
redelijk afgerond kunnen worden, zo meld ik uit de binnenkamer van het kabinet.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Ik begrijp heel goed dat de minister er niet veel voor voelt
om iedere keer de begroting aan te passen. Vroeger was er echter sprake van
een nacalculatie als de prijsdeflator afweek van de raming. Kan de minister
aangeven hoe dit in het verleden werd gedaan? Ik ben overigens blij dat de
minister de huidige systematiek nog eens wil overdenken.Minister Zalm:In het verleden werden in september op grond van de Macro-economische
verkenningen de ramingen van het voorjaar op twee manieren bijgesteld, namelijk
door de nieuwe prijzen voor het lopende jaar en voor het komende jaar door
te berekenen. Er was dus sprake van cumulatie. Soms leidde deze methode ertoe
dat het toekomstige uitgavenbeleid op basis van realisaties of pseudo-realisaties
van het lopende jaar aangepast moest worden. Als in beide gevallen tot een
neerwaartse bijstelling besloten moest worden, ontstond er een gecumuleerd
probleem. Voor mijn collega's was het destijds lastig om uit te leggen dat,
ondanks dat het jaar al bijna was verstreken, andere inzichten in de prijsontwikkeling
tot nadere ombuigingen noopten. Mede naar aanleiding daarvan is de Studiegroep
begrotingsruimte tot de conclusie gekomen dat het beter is om op het hoofdbesluitvormingsmoment
af te sluiten. Dan wordt voor het laatst nagecalculeerd op grond van de nieuwe
prijsinzichten van het lopende jaar ten opzichte van de MEV.Dat heeft op zichzelf een zekere charme. Alleen dit jaar kwamen wij van
een koude kermis thuis omdat het evident was dat het CPB behoorlijk mis zat.
Het komt niet zo vaak voor dat je er zo sterk van overtuigd bent dat het CPB
ernaast zit. Wij zijn ons er altijd van bewust dat de berekeningen nooit uitkomen,
maar dat het zo duidelijk is dat wij op een hogere prijsstijging BBP en gezinsconsumptie
zouden uitkomen dan het CPB beweert, heb ik nog nooit meegemaakt. Ik houd
het er maar op dat dit jaar een uitzondering is. Wij hebben de nacalculatie
naar juni verschoven, dus een kwartaal later dan volgens de Miljoenennota
het geval moet zijn, maar een kwartaal eerder dan in het verleden. Wellicht
kan gesproken worden van een gulden middenweg om dit lelijke begrip eens te
gebruiken.Volgens de Voorjaarsnota zal het financieringstekort oplopen. Dat kan
ook bij het trendmatig begrotingsbeleid. Als het uitgavenkader wordt gehandhaafd
en er zijn lagere aardgasbaten en lagere belasting- en premieopbrengsten omdat
de economische ontwikkeling wat tegenzit, moet daar niet moeilijk over gedaan
worden. Dat geldt ook voor een afwijking van 0,1% in het begrotingstekort
van Italië. Het systeem van de automatische stabilisatoren past bij het
trendmatig begrotingsbeleid.De recente Nederlandse cijfers geven een wat positiever beeld. De aardgasbaten
zullen minder sterk tegenvallen en de belastingopbrengsten zullen gunstiger
zijn. Het uitgavenkader wordt gehandhaafd. De berichten dat het tekort onder
1% uitkomt, lijken mij wat overtrokken. Overigens bestaan er verschillen van
opvatting over de definitie van het financieringstekort. Eén van de
elementen die meetellen voor het EMU-tekort is het overschot in de VUT-fondsen
vanwege de overstap op het kapitaaldekkingssysteem. Dit overschot wordt geschat
op een kleine 2 mld., dus ongeveer 0,25% BBP. In de komende revisie van het
CBS zullen deze fondsen geen rol meer spelen bij het EMU-tekort.
Dat houdt in dat in ieder geval het kwartpunt voordeel dat in de VUT-fondsen
optreedt, zich niet meer zal tonen in de EMU-tekortdefinitie nieuwe stijl.
Het zou ook wat vreemd zijn om daar nu nog een voordeel voor in te boeken,
wetend dat de definitie straks wordt gewijzigd en dit voordeel dan toch weer
verdwijnt. Verder is de 1,7% natuurlijk wel het maximum in de prognose geweest,
zo is mijn schatting. Ik heb goede hoop dat wij zeer dicht in de buurt kunnen
komen van de oorspronkelijke tekortraming in de Miljoenennota van 1,3%.Het is wel aardig om te zien welke verschillen er in dit huis bestaan
als het gaat om de eigen woning. Bijna iedereen wil iets met de woning. De
één wil iets met de hypotheekrenteaftrek, de ander wil de andere
kant opgaan door niet alleen te stellen dat wij moeten afblijven van de hypotheekrenteaftrek,
maar ook te stellen dat het huurwaardeforfait moet worden verlaagd als een
waardestijging van woningen optreedt. Ik zou namens het kabinet geen van beide
willen aanraden. Over de hypotheekrenteaftrek hoef ik niet lang te argumenteren;
dat hebben wij bij andere gelegenheden al gedaan. De stelling van CDA-zijde
is wel nieuw, dus dat bij een waardestijging van woningen een verlaging van
het tarief van het huurwaardeforfait ter hand zou moeten worden genomen. In
de eerste plaats is het niet conform de regels die gelden voor het trendmatig
omgaan met de belastingopbrengsten, om endogene ontwikkelingen in de belastinggrondslag
te gebruiken voor tariefwijzigingen, dus Zijlstra zou dat nooit geaccepteerd
hebben. In de tweede plaats zou deze gedachtegang met zich meebrengen dat
wij het huurwaardeforfait gaan verhogen als de woningprijzen zouden instorten.
In dat geval zie ik de heer Balkenende echter alweer bij de interruptiemicrofoon
staan met de opmerking: nu storten de prijzen van woningen in en dan gaat
ook nog eens het huurwaardeforfait omhoog! Ik zou dus ook hier de rust en
de stabiliteit voorop willen stellen.In dit verband wijs ik op het systeem dat wordt gehanteerd bij de OZB:
gemeenten werken hier met de feitelijke opbrengst. Dat betekent dat, als de
opbrengst van de OZB gegenereerd wordt bij een hoger draagvlak van de woningen,
de gemeenteraad automatisch het tarief lager zal stellen. Het punt kan dus
alleen spelen bij het huurwaardeforfait. Welnu, dan zeg ik: als wij ons niet
druk maken over het feit dat hypotheekrenteaftrek een behoorlijke post is
in termen van belastingderving, dan zouden wij ons ook niet druk moeten maken
over het feit dat daar enig tegenwicht tegen geboden wordt door een wat hogere
opbrengst bij het huurwaardeforfait.De heer Van Dijke (RPF):De minister zal het met mij eens zijn dat het in toenemende mate een versmalling
van de belastinggrondslag met zich brengt. Verder wordt het tijd dat wij in
de Kamer eens over dit onderwerp debatteren en dan breder dan alleen over
een eventuele beperking van de hypotheekrenteaftrek. Het gaat om de bredere
vraag hoe wij omgaan met het eigenwoningbezit in ons fiscale stelsel, dus
niet alleen toegespitst op dat ene punt.Minister Zalm:Ik moedig discussies over de hypotheekrenteaftrek altijd zeer aan als
die in andere partijen plaatsvinden, dus niet in het kabinet en ook niet in
mijn partij.De heer Van Dijke (RPF):De dogmaticus pur sang, voorzitter!Minister Zalm:Nee, hier ligt een regeringsstandpunt. Ook in het regeerakkoord ligt vast
dat de hypotheekrenteaftrek tijdens dit kabinet niet ter discussie is. Ik
kan dus wel met u gaan filosoferen over de vraag wat wij allemaal met de hypotheekrenteaftrek
zouden kunnen doen als wij er iets mee zouden willen doen, maar wij zijn niet
van plan om er iets mee te doen.De heer Van Dijke (RPF):Maar de minister kan niet toch niet heen om het feit dat de versmalling
van de belastinggrondslag aan het toenemen is?Minister Zalm:Zeker. Dat geldt trouwens voor meer onderdelen. Er worden ook nieuwe belastinggrondslagversmallers
voorgesteld, zoals kinderaftrek. Dat wil niet zeggen dat iedere versmalling
van de belastinggrondslag die op goede gronden plaatsvindt, verwerpelijk zou
zijn. Er zijn in het verleden bewuste keuzen gemaakt om het eigenwoningbezit
te bevorderen en een van de instrumenten daarbij is de aftrekbaarheid van
de hypotheekrente.De heer Van Dijke (RPF):Dus de minister is er niet van overtuigd dat hier een onevenwichtigheid
aan het groeien is waar wij op z'n minst eens naar moeten kijken, om na te
gaan of de mate waarin die onevenwichtigheid nu optreedt, niet gecorrigeerd
zou moeten worden?Minister Zalm:Het staat iedereen vrij om het hiermee oneens te zijn en te stellen dat
er een beperking moet komen in de hypotheekrenteaftrek. Ik kan de heer Van
Dijke desgewenst ook allerlei berekeningen aanleveren waaruit blijkt hoeveel
dat zou kunnen opbrengen. Dat wil echter niet zeggen dat ik er een voorstander
van zou zijn om hier iets mee te doen. Het kabinet is van oordeel dat de hypotheekrenteaftrek
zoals wij die nu kennen, moet blijven bestaan. Als de belastingtarieven worden
verlaagd, neemt de betekenis van die aftrek overigens ook al iets af. Dat
is het, wat mij betreft. Verder moedig ik die discussie bij anderen gaarne
aan, want dat legt degenen die er niet over praten geen windeieren.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan is het aan ons om u daarover zolang mogelijk aan het woord te zien
krijgen.De gekte op de woningmarkt is massaal en kost de schatkist bakken met
geld. Dat is de laatste jaren wel duidelijk geworden, mede op basis van cijfers
die u heeft aangereikt. Het kost misschien wel te veel geld en het gaat ook
heel hard. Het is een ontwikkeling die wij niet in de hand hebben. Er zijn
veel posten op de rijksbegroting die een minder gelukkig leven beschoren zijn.
Het zou u als minister van Financiën iets waard moeten zijn, dat probleem
te willen signaleren. Uw gat in de schatkist loopt met 1 mld. per jaar op.
Dat is nogal een probleem! Dat moet u toch ook tot het uwe willen maken?Minister Zalm:Voorzitter! Het is het succes van de bevordering van het eigenwoningbezit.
Overigens is het niet zo dat het sluiten van hypothecaire leningen ten behoeve
van consumptie tot voordeel leidt. Op dit punt hebben wij de aanpak gewijzigd.
Er wordt gecheckt of een hypotheek wordt aangegaan ten behoeve
van de aanschaf van een woning of ten behoeve van een grote verbetering in
de eigen woning. Anders is de hypotheekrente niet aftrekbaar. Daarnaast betekent
de daling van het rentepercentage dat de aftrek van de hypotheekrente in individuele
gevallen de schatkist wat minder zwaar belast. Daartegenover staat dat het
eigenwoningbezit aan populariteit wint, dat steeds meer mensen een eigen woning
hebben en dat zij daardoor een hypotheekrenteaftrek kunnen claimen. Wij hebben
de bevordering van het eigenwoningbezit altijd gewild. Daar zitten veel positieve
aspecten aan. Dat heeft tot gevolg dat een grotere aftrekpost te zien is in
de laatste jaren.De heer Vendrik (GroenLinks):Wij verkeren nog in de gelukkige omstandigheid dat de rente laag is en
de afgelopen jaren is gedaald. Desondanks was het volume-effect, het aantal
afgesloten hypotheken en de maat van de hypotheken, zo omvangrijk dat dit
effect meer dan is gecompenseerd. Daardoor zijn wij per jaar 1 mld. extra
kwijt. Als de rente stijgt, gaat dat probleem zich verdubbelen. Ik weet niet
precies hoe het uitpakt, want ik kan de toekomst niet voorspellen, maar ik
heb bange vermoedens. Dat kunt u toch niet negeren en afdoen als: het is het
succes van ons eigen beleid? Het gaat om een geweldig groot budgettair probleem.Minister Zalm:Nou, alleszins hanteerbaar. In de afgelopen jaren hebben wij het tekort
weten te verkleinen, de lasten weten te verlagen en een aantal intensiveringen
weten te doen, ondanks het feit dat de hypotheekrenteaftrek bestaat. Het is
dus een hanteerbaar probleem. Ik geef u natuurlijk recht op uw opvattingen,
maar uit uw voorstel inzake hypotheekrenteaftrek kwam geen geweldig groot
bedrag. Ik geloof dat u er 1 of 2 mld. aan overhield per saldo. Ik hoef daar
als minister van Financiën niet op te wachten om vervolgens een revolutie
af te kondigen. Het gaat om een bescheiden bedrag. Ik lok nu uit, voorzitter.De heer Vendrik (GroenLinks):Er is zeer zorgvuldig gerekend. Het bedrag is in 2000 misschien niet spectaculair,
maar op lange termijn waarschijnlijk wel. Enkele effecten zijn niet meegenomen
in de berekeningen van het CPB. De verwachting dat het plan dat wij onlangs
hebben ingebracht iets doet aan de sterke stijging die ik voorzie als wij
niks doen, lijkt mij toch wel gerechtvaardigd.Minister Zalm:Voorzitter! De heer Vendrik heeft recht op zijn eigen budgettaire degelijkheid
op het gebied van de hypotheekrenteaftrek. Dat wil ik hem ook niet ontzeggen.
De afweging die het kabinet heeft gemaakt, is een andere. Wij nemen dit budgettaire
bezwaar voor lief ten behoeve van het goede doel van het eigenwoningbezit.De heer Marijnissen heeft enkele relativerende opmerkingen gemaakt over
de cijfers die ik graag deel. De entree van zijn verhaal kon ik mij goed voorstellen.
Daarom is het ook juist dat wij als kabinet niet al te nerveus zijn geworden.
Wij hoeven niet al te grote bijstellingen in het beleid te plegen nu de cijfers
er weer wat anders uitzien. Wat dit betreft, is de stabiliteit in het beleid
redelijk goed gewaarborgd.Hij vroeg naar de junipublicatie van het CPB: De Tweede Kamer zal die
ook krijgen. Het betreft het Engelstalige periodiek van het CPB, waarvan de
naam mij even ontschoten is. Een keer per halfjaar, in juni en in december,
geeft het CPB een bijgestelde prognose. Binnenkort kan de Kamer kennisnemen
van de gewijzigde inzichten van het CPB. Als je in het kabinet zit, heb je
het voordeel dat je eerder vertrouwelijke cijfers krijgt maar in het kader
van de nieuwe openheid die sinds mijn vertrek daar is doorgevoerd, wordt het
allemaal gepubliceerd.Voorzitter! Veel plooien heb ik niet meer in mijn mantel. Wij zitten met
het probleem dat wij al een taakstelling hebben. Ik denk dat het kabinet prioriteit
geeft aan het zo mogelijk ongedaan maken van de prijsbijstellingskorting die
op veel terreinen doorslaat, justitie, onder- wijs, defensie, wegen, infrastructuur,
en ook een structureel karakter heeft. Ik vrees dat er verder niet al te veel
overblijft.Wat de sociale advocatuur betreft, ben ik wat verrast. Bij een loonontwikkeling
van 2,5 tot 3% is er sprake van een verhoging van het uurloontarief van ƒ
125 naar ƒ 131, hetgeen neerkomt op 5%. Ik verbaas mij erover dat dit
als een schijntje wordt afgedaan. Blijkbaar – het wordt net gesuggereerd –
is alleen een 50% uurloonverhoging een redelijke vergoeding. Dat verbaast
mij rekenkundig. In politieke zin mag iedereen natuurlijk van alles vinden,
maar dat men alleen met een 50%-verhoging iets fatsoenlijks zou doen en niet
met 5%, wil er bij niet zo snel in. Overigens zou ik graag ƒ 125 per
uur verdienen.De heer Crone (PvdA):Dan zouden wij, zoals ook voor de sociale advocaten geldt, al uw bureaukosten,
de kosten van uw staf enz. met dat uurloon moeten dekken. Als u dat goed vindt,
mag u meteen uw naam bij het kruisje zetten. Het gaat hier niet om een netto-uurloonverhoging
en zelfs niet om een bruto-uurloonverhoging. Alle kosten, bureaukosten, pensioenvoorziening
enz. moeten daarmee worden gedekt. Het is niet voor niets dat ook andere sociale
adviseurs op ƒ 180 uitkomen. Daar gaan wij nog niet eens naar toe.
Ik spreek dan maar niet over de commerciële sector. Bovendien is een
en ander geënt op een serieuze studie over de achterstanden in deze groep.
Er zit meer achter dan: goh, ze krijgen 2% meer dan anderen.Minister Zalm:Wij kennen op vele terreinen achterstanden en er zijn veel onderzoeken
die achterstanden laten zien. Bij elk onderzoek dat je ergens naar laat uitvoeren,
vind je wel een achterstand. Dat is nu eenmaal zo in een welvaartsstaat. Het
gaat erom dat men tot de conclusie komt dat daar iets aan moet worden gedaan.
Welnu, dat doen wij op veel terreinen. Ik denk aan de wachtlijsten in de gezondheidszorg,
de klassenverkleining enz. Dat gaat allemaal stapsgewijze en geleidelijk.
Tegen die achtergrond vind ik een eerste stap met 5% – dat is het dubbele
van de gemiddelde loonstijging – heel redelijk. Als u gelijk heeft dat
er in dat tarief veel onkosten zitten, is het op het inkomensdeel weer méér
dan die 5%. Immers, die onkosten stijgen niet met 5%. Ik vind het dus helemaal
niet zó benepen. Maar goed, de boodschap is duidelijk, al probeer ik
natuurlijk wat tegengas te geven; daar ben ik voor ingehuurd. In het kabinet
zal dit worden besproken. Echter, tot nu toe waren de middelen hiervoor in
de prioriteitenstelling niet meteen voorhanden.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik ben altijd gecharmeerd van deze minister wanneer hij relativerend
weet te spreken, maar in dit geval kan ik dat niet waarderen. Ik geloof niet
dat één fractie heeft gezegd dat die verhoging van ƒ
125 naar ƒ 131 een schijntje is. Wél is blijkbaar een meerderheid
van deze Kamer van mening dat het niveau van ƒ 150 nodig is, eigenlijk ƒ
180, om een gesignaleerd probleem op te lossen. Dat is geen probleem dat men,
zoals de minister gekscherend zegt, overal tegenkomt als men onderzoek doet.
Het gaat om een serieus politiek-maatschappelijk probleem dat betrekking heeft
op de toegang tot het recht voor mensen die niet of weinig vermogend zijn.
Ik vind echt dat het niet aangaat, deze zaak af te doen als "een van vele
probleempjes". De Kamercommissie en de mensen die dit hebben onderzocht, hebben
een serieus probleem gesignaleerd en ik zou het waarderen wanneer de minister
serieus zou ingaan op de suggestie om in het jaar 2000 over te gaan op het
uurbedrag van ƒ 150.Minister Zalm:Voorzitter! Wij hadden in het kader van de voorbereiding van de begroting
voor 2000 al een verhoging opgenomen die aanzienlijk meer is dan wat de gemiddelde
loontrekker aan verhoging krijgt. Nogmaals, wij zullen in het kabinet bezien
hoe hiermee in het daaropvolgende jaar moet worden omgegaan c.q. of deze stap
niet wat groter kan worden gemaakt. In het kader van de prioriteitenstelling
is tot nu toe gebleken dat wij daar de middelen niet voor hadden. Het onderwerp
is wel degelijk in het kabinet aan de orde geweest. Uiteindelijk is een verhoging
met 5%, tot ƒ 131 in 2000, het compromis geweest. Als wij er meer aan
willen doen zijn een nieuwe prioriteitenstelling en een nieuwe inpassing nodig.
Dat het onderwerp door vele fracties naar voren is gebracht, is politiek niet
irrelevant. Bijna Kamerbreed wordt dit naar voren gebracht als een serieus
probleem, waaraan iets gedaan moet worden. Dat neem ik mee naar het kabinet.
De Kamer zal op Prinsjesdag merken wat wij ermee doen.De heer Marijnissen vroeg hoe de koppeling tussen de fiscalisering van
de omroepbijdrage en de jeugdzorg tot stand is gekomen. Ik geef hem graag
toe dat daar weinig logica in steekt. Dat is een zaak van chronologie. Doordat
een probleem en een oplossing tegelijk opkwamen, zijn de twee in het regeerakkoord
gekoppeld. De heer Bakker vroeg kritisch of de fiscalisering van de omroepbijdrage
überhaupt wel iets zou opleveren. Het hangt ervan af hoe je fiscaliseert.
De beste fiscalisering is het gewoon opheffen van de omroepbijdrage. Die hoef
je dan niet meer te innen. Dat is ook mijn inzet. Ik geef graag toe dat het
laten innen van de omroepbijdrage door de belastingdienst weinig oplevert,
want dat is een heel andere tak van sport, waarbij de belastingdienst vrijwel
dezelfde uitvoeringskosten zal hebben als de huidige dienst omroepbijdragen.De heer Bakker (D66):Dat laat onverlet dat er ook nog een omroeppolitieke discussie over te
voeren valt. Er is het vorig jaar wel een koppeling gemaakt tussen een probleem
en een oplossing, maar het probleem blijft als de oplossing vervolgens niet
beschikbaar blijkt te zijn, namelijk als wij tot de afweging komen dat fiscalisering
uit omroeppolitieke overwegingen geen goede gedachte is. Dan is het probleem
van de jeugdzorg nog groter, want dan is er geen geld.Minister Zalm:Wij moeten de discussie te zijner tijd voeren. Ik vind het geen schande
als de publieke omroep uit publieke middelen wordt gefinancierd, maar dat
schijnt men in omroepland heel erg te vinden.De heer Bakker (D66):Het lijkt mij dat wij die discussie niet nu moeten voeren.Minister Zalm:D'accord, maar omdat u een voorschotje nam, nam ik er ook nog even een.
Ik hoop vurig dat wij de 60 mln. die nu aan inning opgaat voor een goed doel
kunnen bestemmen.De heer Vendrik (GroenLinks):Aan de 60 mln. is de intensivering van jeugdzorg gekoppeld. Blijft die
afhankelijkheid of gaat het kabinet sowieso aan de gang met die 60 mln. en
ontkoppelt het de dossiers? Dat zou mijn grote voorkeur hebben.Minister Zalm:Dat begrijp ik. Ik heb daar in de afgelopen kabinetsperiode leergeld mee
betaald. Toen hadden wij een cultuurintensivering die gedekte zou worden.
Nou, ik heb mij vijf jaar lang het vuur uit de sloffen gelopen en uiteindelijk
kreeg ik die dekking ook nog niet. Aan dat soort grappenmakerij, het geven
van voorschotten op dekkingen die nog komen, begin ik niet meer. Wat ons betreft
wordt gewoon in de begroting 2000 besloten tot het opheffen van de omroepbijdrage.
Het kabinet gaat daarover binnenkort spreken. Dat ligt in de lijn van het
regeerakkoord. Wij kunnen de vrijkomende middelen dan gefaseerd ter beschikking
stellen voor het doel dat ook in het regeerakkoord aangewezen is. Dan is dat
met boter bij de vis in één keer, in één begroting,
besloten. Hopelijk is iedereen dan blij. Het is niet zo dat wij zonder die
maatregel niets doen voor de jeugd. Er is al een intensivering van 50 mln.
structureel vanaf 2002 voor de jeugdzorg, los van deze kwestie. Het zou daar
bovenop kunnen komen.De heer Marijnissen (SP):Deze minister toont elke keer in laatste instantie de minste affiniteit
met de inhoud van het probleem. Dat was zojuist, toen het over de sociale
advocatuur ging, ook al het geval. Hij let op de penningen. Natuurlijk zegt
hij dat hij al zo vaak voorschotten heeft gegeven. Hij heeft vijf jaar over
dekking moeten zaniken en er kwam niets. In die zin is het moeilijk discussiëren
met de minister. Dat moeten wij misschien maar niet te lang doen. Wij moeten
gewoon vandaag veel moties indienen. Als de Kamer over dergelijke zaken geen
uitspraken doet, is het slecht aardappelen eten met hem.Minister Zalm:De Miljoenennota die u in september krijgt, zal wel meevallen. Ik hoop
dat wij deze kwestie snel kunnen regelen en de middelen daarvoor ter beschikking
hebben. Ik laat het overigens geheel aan de Kamer over als zij meent consequenties
uit mijn optreden te moeten trekken!De heer Van Dijke sprak over de waterschade. Dit bedrag was pas in september
bekend en wat in de Voorjaarsnota als bedrag genoemd staat, was van meet af
aan de taxatie. Binnenkort ontvangen wij realisatiecijfers zodat een nauwkeuriger
schatting mogelijk is.De AOW-meevaller was al bij de Najaarsnota bekend. Omdat deze nota
geen meerjarige doorwerking bevat, is dit bedrag voor het eerst in de meerjarencijfers
terecht gekomen.In verband met de sociale zekerheid is opgemerkt dat de onderschrijding
in latere jaren kan worden weggestreept tegen een eventuele overschrijding.
Op dit moment wordt het tekort ingelopen, ook in de saldi van de sociale fondsen,
voorzover het sociale verzekeringen betreft. Het geld wordt dus niet ergens
op een spaarbankboekje gezet. Het voordeel werkt door in de fondsen of in
het begrotingstekort.De opmerking "zo de wind waait, waait mijn jasje" vind ik geen fraaie
karakterisering van ons begrotingsbeleid. Ik probeer een consequent en consistent
begrotingsbeleid te voeren met een vast uitgavenkader en de belastingopbrengst.
Dit laatste laten wij inderdaad een beetje waaien – en dan waait misschien
mijn jasje ook die kant op – maar dat is bewust beleid dat oorspronkelijk
van Zijlstra afkomstig is en dat door mij met graagte opnieuw is geïntroduceerd.
Soms betekent dit dat er mooiere tekorten worden getoond en een andere keer
betekent het dat er slechtere tekorten tevoorschijn komen. Dit alles is onderdeel
van het systeem. Nu het eens een keer slechter lijkt uit te vallen, vind ik
het jammer dat dit dan denigrerend wordt bejegend.De heer Vendrik gaf een beschouwing over de prijsstijging BBP en de prijsstijging
van de consumptie. De prijsstijging BBP is een weging van de prijsstijging
consumptie, de prijsstijging investeringen en de prijsstijging export minus
de prijsstijging import. Beide soorten prijsstijging worden door het CPB geraamd.
U kunt ze in de confrontatie van middelen en bestedingen terugvinden. De consumptie
weegt ongeveer tweederde. De Voorjaarsnota heeft deze redenering gevolgd.
Het enige waarover wij actuele informatie hebben, betreft de prijsstijging
gezinsconsumptie. Het CPB geeft daarover maandelijks publicaties. Gelet op
die weging van tweederde, past bij 0,33% meer prijsstijging consumptie, 0,2%
prijsstijging BBP. Beide getallen zijn geprikt, maar daar komt het verhoudingsgetal
vandaan. Het is dus niet zo willekeurig als het op het eerste gezicht leek.
Ik zei al dat in de Miljoenennota een afrekening plaatsvindt op basis van
de cijfers van juni die door het CPB worden gepubliceerd. Wellicht kan dit
de heer Vendrik geruststellen. De manipulaties die hij mij toedicht, zijn
niet mogelijk, zo kan ik hem verzekeren.Reagerend op een interruptie van de heer Balkenende merk ik op dat hiermee
de rol van het parlement glashelder is. Het parlement kan het proces narekenen.
De cijfers worden op basis van gepubliceerd materiaal vastgesteld. Het is
belangrijk dat de bedragen kunnen worden nagerekend. Overigens, als u over
dit soort technische kwesties eens voorlichting wilt hebben, zijn mijn ambtenaren
graag bereid om zowel de nationalerekeningenmethodiek en de prijsindexmethodiek
als allerlei andere zaken door te nemen. Het is natuurlijk wel jammer als
u mij van manipulatie beschuldigt en dit op een misverstand berust. Als het
echt waar was, zou dat nog aardig zijn.Een aantal zaken in de sfeer van de intensiveringen zijn nog aangeroerd.
Kosovo zal natuurlijk in de Miljoenennota 2000 een belangrijke plaats moeten
krijgen, ook de financiële aspecten ervan. De heren Crone en Van Beek
gaven al wat handvatten hoe die Kosovo-uitgaven in ruime zin zouden kunnen
worden ingepast. Wij zijn daar nu volop mee bezig en krenterigheid zal daarbij
niet het kenmerk van het regeringsbeleid zijn. Het is niet alleen de Europese
Unie die daarin een bijdrage moet leveren, waarvoor wij ook de begroting voor
2000 aan het doorvlooien zijn. Ook bilateraal zal door Nederland een en ander
moeten worden gedaan. In de eerste plaats zal de continuering van de KFOR-troepen
daar moeten worden gefinancierd. Dat leidt natuurlijk wel tot additionele
kosten ten opzichte van het legeren van dezelfde soldaten in Nederland. In
de tweede plaats zullen wij ook aan de wederopbouw ons steentje moeten bijdragen.
Dit zal moeten worden ingepast in de begroting. De heer Crone heeft al aardig
aangegeven in welke richting wij denken qua financiering.De heer Bakker en anderen hebben gesproken over de inflatie en de bijdrage
aan de inflatie door de overheid. De vraag was wat wij daarmee aan moeten,
of wij dat eventueel moeten normeren en wat ik vind van De Nederlandsche Bank.
Vergroening van het belastingstelsel, wat door grote delen van deze Kamer
wordt gedragen, betekent dat je aan de ene kant indirecte belastingen verhoogt,
bijvoorbeeld energieheffingen en accijnzen, en dat je aan de andere kant dit
teruggeeft via de loon- en inkomstenbelasting. Dat betekent dat het gemeten
prijsindexcijfer hoger wordt. Het ene telt wel mee in de prijzen en het andere
niet. Voor de koopkracht maakt het niet uit, want wat men kwijt is bij de
pomp of op de gasrekening, krijgt men terug in het loonzakje via de verlaging
van de loon- en inkomstenbelasting. Toch meet je dan een hogere prijsstijging
gezinsconsumptie. Dit soort beleidsmatige wijzigingen in de mix van belastingen
vind ik goed verdedigbaar. Zij beïnvloeden ook niet de loon- en prijsspiraal.
Wat men aan de ene kant kwijt is, krijgt men namelijk aan de andere kant terug.
Ik vind de analyse van De Nederlandsche Bank ook iets te kort door de bocht.
Dat men dit allocatieve aspect en die wijziging in de belastingmix een beetje
op één hoop gooit met de andere inflatiemakers lijkt mij niet
goed. Ik vind dat wij niet een soort ex ante inperking moeten hebben van de
overheidsbijdrage.Overigens is die overheidsbijdrage ook een mix van allerlei zaken. In
dat regeltje "niet markt" van het CPB zitten ook de kosten van de gezondheidszorg.
Dit zit weliswaar niet in de prijsindex gezinsconsumptie, maar wel in de prijsstijging
consumptie zoals die onderbouwd wordt door het CPB in consumptieprijsstijging.
Dus voor eenderde zitten daar zaken in, zoals de quartaire sector en de huren,
die onder het motto "overheid" door het leven gaan. Als wij extra kosten maken
in de gezondheidszorg en de tarieven in de gezondheidszorg verhogen, waar
de heer Balkenende in bepaalde opzichten een groot voorstander van is, komt
dat ook in dat regeltje bij het CPB terecht, wat door de heer Wellink gemakshalve
wordt gekwalificeerd als bijdrage van de overheid aan. Het is wel all in the
game. Bij de huren is de invloed van de overheid geleidelijk aan het dalen.
De rol van de overheid op dat gebied is in de loop der tijd ook steeds minder
geworden. Ik vind het dubieus om dat nog tot de overheid te rekenen.Wat je overhoudt, zijn eigenlijk de indirecte belastingen. Het is evident
dat het een rechtstreekse invloed op het prijsindexcijfer heeft als wij in
die sfeer iets doen. Ik zeg dan opnieuw dat je dit op zijn
eigen merites moet beoordelen. Voorzover het een verhoging van indirecte belastingen
is die ook wordt teruggegeven via de directe belastingen – dus een verschuiving
van direct naar indirect – vind ik het helemaal niet erg dat het prijsindexcijfer
iets hoger uitvalt. Door die verschuiving in het beleid naar indirecte belastingen
zullen wij een wat hoger indexcijfer tonen dan landen die dat niet hebben,
zonder dat het overigens voor de concurrentiepositie, de loonontwikkeling
of de arbeidsinkomensquote negatieve gevolgen heeft.De voorzitter:Ik zou graag de tweede termijn nog vóór de avondpauze willen
behandelen, maar dan kan ik nu eigenlijk geen interrupties meer toestaan.Minister Zalm:Velen hebben gesproken over de rampbestrijding annex brandweer. Ik heb
mij daarover enigszins verbaasd, niet over de belangstelling voor dit onderwerp
hoewel bij het regeerakkoord iedere partij dit vergeten was, maar omdat in
de vorige nota niets daarover staat. Dit onderwerp is echter wel besproken
in het kader van de voorbereiding van de begroting 2000. Er is structureel
145 mln. nodig, waarvan de gemeenten inmiddels zelf 60 mln. hebben besteed
aan die zaken die de kwaliteit van de brandweer op gemeentelijk niveau betreffen.
Door het Rijk moet 85 mln. per jaar structureel worden bijgelegd. Het is de
bedoeling dat wij dat regelen in de begroting 2002. Volgens mij hebben wij
dan een redelijke oplossing voor dit punt gevonden. Laten wij ervan uitgaan
dat dit in de Miljoenennota bevredigend kan worden opgelost. Het is nooit
de bedoeling geweest dat het kabinet alle verbeteringen in de sfeer van brandweer
en rampbestrijding volledig zou financieren. Het is ook een gemeentelijke
verantwoordelijkheid. Voorzover het geen bovenregionale zaken betreft, gaan
wij ervan uit dat de gemeenten zelf daarvoor geld op tafel leggen. De gemeenten
zitten in deze regeerperiode aanzienlijk ruimer in de algemene uitkering van
het Gemeentefonds dan in het verleden. Zij hebben dus ook middelen daarvoor.De heer Crone (PvdA):In de Kamer heerst een andere opvatting over de cijfers: het kabinet geeft
85 mln., de gemeenten geven 60 mln. en dan blijft er nog een gat over van
60 mln.; die 60 mln. van de gemeenten zitten in onze beleving boven het bedrag
van 145 mln. Dat is wel cruciaal. Het is namelijk niet zo dat wij het bedrag
dat de gemeenten hebben toegezegd, willen gaan compenseren.Minister Zalm:Als ik het goed heb, krijgt u hierover nog een aparte notitie van de staatssecretaris.
Misschien is het het beste om dan de discussie te vervolgen. Het betreft überhaupt
1999 niet. In die zin zitten wij niet op hete kolen. Het moet wel zodanig
worden geregeld dat geen sprake is van misverstanden. Er is overleg gevoerd
met de gemeenten en naar mijn weten denken zij hiermee aan de slag te kunnen,
hoewel zij het natuurlijk graag wat royaler hadden gehad. De 145 mln. is bij
mijn weten gefinancierd. Maar misschien dat die discussie verder uitgediept
kan worden met staatssecretaris De Vries?Dit in tegenstelling tot het belangwekkende onderwerp van de coniferen.
Daarop moet ik onmiddellijk antwoord geven. Het gaat tenslotte om een enorm
bedrag: 1 mln. per jaar! Daarmee zijn nog drie departementen bezig. De minister
van Onderwijs zal de Kamer binnenkort verslag doen hoe dat is afgelopen. Ik
heb het vermoeden dat ook in tijden waarin het allemaal niet zo royaal is,
1 mln. altijd te vinden is.Voorzitter! Als koele rekenaar zie ik bij bepaalde zaken wel graag onderuitputting
en bij andere niet. Bij de bijstand zie ik graag onderuitputting, omdat dat
duidt op meevallende werkgelegenheidsontwikkelingen, maar bij de inburgering
en de WIW bijvoorbeeld zie ik dat liever niet. Het is een aanmoediging om
de zaak nog wat forser aan te zetten. Overigens bestaat de mogelijkheid om
via de eindejaarsmarge geld wat overgebleven is, opnieuw voor hetzelfde doel
te bestemmen.De heer Bakker (D66):Of het nu via de eindejaarsmarge gebeurt of op een andere manier, het
gaat erom dat het geld voor inburgering ter beschikking blijft.Minister Zalm:Dat is mogelijk als de desbetreffende minister die opvatting van de Kamer
deelt. Hij heeft natuurlijk ook de mogelijkheid om het geld weer ergens anders
voor te bestemmen. Maar alles moet gebeuren onder het goedkeurend oog van
de Kamer.De verdeling van de ESF-middelen zal ook onderwerp uitmaken van de begroting
2000. Dat is het eerste jaar van de nieuwe reeks. De heer Bakker mag erop
rekenen dat hij daarover nog een en ander te zien krijgt.Veel punten die de heer Crone naar voren heeft gebracht, heb ik al besproken.
Hij heeft een nominaal uitgavenkader als suggestie gedaan. Ik zou echter een
nominaal uitgavenkader niet willen aanraden, tenzij de heer Crone met mij
een wet wil ontwerpen waarin de uitkeringen en de ambtenarensalarissen voor
de eerstkomende vier jaar nominaal worden vastgelegd, dus ongeacht het verloop
van de inflatie. Dan heb je een mooi stabiel begrotingsbeleid. Maar ik vrees
dat dat niet het geval is. Het reële uitgavenkader – wat tot mijn
genoegen nu overigens ook in Frankrijk is geïntroduceerd – is beter
dan het nominale kader dat in Zweden en Duitsland wordt gehanteerd. Het nominale
uitgavenkader is dus niet onbekend. Maar er is altijd één partij
die dan moet huilen. Of de minister van Financiën huilt, omdat hij bij
een lagere inflatie dan was verwacht te maken krijgt met enorme oplopende
tekorten en veel meer reële publieke uitgaven dan wenselijk wordt geacht.
Of de vakministers huilen, omdat bij een hogere inflatie dan was verwacht
hun feitelijke bestedingsmogelijkheden worden uitgehold. Ik heb daarom altijd
veel gezien in het reële systeem dat wij nu hebben. Ik wil het graag
zo houden. Als het meezit, zal er geen grote stijging zijn in het tekort van
1998 op 1999. Dat duidt er overigens niet op dat er veel lucht in de ramingen
zat. Hetzelfde verschijnsel deed zich al voor in de Miljoenennota. Er was
een stabiel tekort van 1998 op 1999. Het zal nu wat oplopen. De lucht die
er was, zat in de belastingopbrengst 1998 en de structurele doorwerking daarvan.
Maar die hebben wij, zoals bekend, gereserveerd voor een lager tekort. Daar
hadden wij namelijk al een beetje lucht van bij het opstellen van het regeerakkoord.
De heer Crone zal zich dat ongetwijfeld nog herinneren.Ik neem kennis van de langetermijnbeschouwingen van de heer Crone
over de arbeidsmarkt en het onderwijs. Het is een belangwekkend onderwerp,
zowel voor de minister van Onderwijs als voor de minister van Sociale Zaken.
Hetzelfde geldt voor de beschouwingen van de heer Crone over zorg en arbeid
en de connectie tussen groei en milieu. Hij heeft gesteld dat wij cure en
care apart moeten houden. Dat is inderdaad primair een zorg van de bewindslieden
van Volksgezondheid. Zij zijn hierop als eersten aanspreekbaar. Mijn eerste
invalshoek is natuurlijk: ervoor zorgen dat de sector binnen de gestelde financiële
kaders blijft. De subverdeling is primair aan de desbetreffende bewindslieden.
Maar als wij het goed gescheiden kunnen houden, ben ik de eerste die dat zal
toejuichen.Dan kom ik bij de fiscale aspecten van de kinderen. Het is duidelijk,
mijnheer de voorzitter, dat ik gek op kinderen ben. Ik heb er vijf! Mij kan
dus niet verweten worden dat ik dit geen interessante groep vind. Toen ik
25 jaar geleden op Financiën kwam, was een van de eerste dingen die ik
meemaakte de afschaffing van de kinderaftrek. Een en ander werd gefuseerd
tot één kinderbijslagsystematiek. Als je de twee zaken naast
elkaar wilt laten lopen, zou je de klok dus 25 jaar terugdraaien, ook al gaat
het om een nieuwe titel van een belastingkorting voor kinderen. Maar als ik
de heer Crone goed heb begrepen, kan het hem niet eens zoveel schelen met
welk vehikel het gaat. Als er maar iets gebeurt. Ik ben het eens met degenen
die hebben gezegd dat mede aan de hand van het actuele koopkrachtbeeld moet
worden bezien of hiertoe aanleiding is en of hiervoor in budgettaire zin ruimte
te vinden is. Dit onderwerp moet worden beschouwd als te zijn meegegeven voor
het kabinetsberaad over de afronding van het belastingplan en het koopkrachtbeeld
2000.De meeste punten die de heer Van Beek naar voren heeft gebracht, heb ik
besproken. Ik heb toegezegd dat het ongedaan maken van de prijsbijstelling
een hoge prioriteit heeft, niet alleen voor mij, maar ook voor mijn collega's
en zeker voor de directeuren FEZ, die dergelijke ombuigingen beschouwen als
een politiek gemakkelijke, maar feitelijk slechte oplossing. Toen ik ambtenaar
was, was ik diezelfde mening toegedaan. Als die bijstelling kan worden teruggedraaid,
zou dat zeer plezierig zijn.Er zijn geen afspraken in het kader van het stabiliteitspact over de inflatie
per land. Wij kunnen op dat punt dan ook nooit in strijd komen met het stabiliteitspact.
Er zijn wel afspraken over het budgettaire beleid, waaraan grenzen zijn gesteld.
Geredeneerd wordt dat het uniforme monetaire beleid de inflatie tussen de
landen zal egaliseren, behoudens verschijnselen zoals directe versus indirecte
belastingen, wat na een aantal jaren achter elkaar ook kan leiden tot permanente
inflatieverschillen. Bovendien kan een land zich uit de markt concurreren,
maar dan kom je vanzelf van een koude kermis thuis: je raakt je exportpositie
kwijt en je werkgelegenheidsgroei verslechtert. Er zijn echter geen verplichtingen
aangegaan door individuele landen wat de inflatie betreft.De heer Van Beek spreekt zijn voorkeur uit voor de investeringen. Wij
hebben wat dat betreft inderdaad nog een gaatje te dichten. Dat zal er heel
sterk van afhangen of wij nog verder scoren met PPS. Met de verkoop van deelnemingen
liggen wij in ieder geval op schema voor 1999, nadat de NIB met succes van
de hand is gedaan. Wij hebben nog de common-areabaten als potentiële
bron. Wij hopen daarover binnenkort een uitspraak van de arbitrage te krijgen,
zodat wij er ook in kwantitatieve zin iets meer over weten. Verder hebben
wij mogelijkheden om delen van geplande infrastructuur mede met behulp van
private middelen te financieren respectievelijk infrastructuur die nog niet
is gepland of op de reservelijst staat mede dankzij PPS-constructies te realiseren.
Dat kan allemaal bijdragen tot een verhoging van het investeringsvolume tot
heil van het land.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! De opmerkingen in eerste termijn waren gericht op een viertal
punten.Het eerste punt betrof de rol van het parlement en de procedure. Op dat
punt hebben meerdere fracties hun aarzelingen en twijfels naar voren gebracht,
waaronder de fractie van de PvdA. Ook de minister heeft gezegd dat sommige
aspecten ongelukkig zijn geweest.Het tweede punt van kritiek betrof de lastenverzwaring. Ik heb gezegd
dat dit kabinet een kabinet van lastenverzwaring begint te worden. Na de discussie
is gebleken dat de koopkracht dit jaar zeker achteruit zal gaan, mede als
gevolg van de inflatie. Naar mijn mening is dit een belangrijke politieke
vaststelling.Het derde punt was de inflatie. Het lijkt er soms op dat er wordt gekeken
naar de zegeningen van de financiële effecten voor het begrotingsbeleid.
Ik heb een aantal negatieve kanten aangegeven die niet zijn weersproken, maar
waarmee je ook risico's loopt. De minister heeft een analyse gegeven van de
inflatie: het prijsopdrijvend effect kan ook een kwestie zijn van verandering,
verschuiving of vergroening van belastingen. Niettemin hebben wij te maken
met een stabiliteitspact, dat daaraan bepaalde grenzen stelt. Als lidstaat
kun je daarin niet individueel handelen, geïsoleerd van anderen. Het
kan ook leiden tot concurrentie-effecten. Ik heb de eer op dit punt een motie
in te dienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de inflatie in ons land momenteel tot de hoogste behoort
in de Europese Unie;overwegende, dat het overheidsaandeel in de inflatie de afgelopen vijf
jaar gemiddeld 1,2 procentpunt per jaar bedroeg;overwegende, dat de overheid daarmee de belangrijkste prijsopdrijver is;overwegende, dat de president van De Nederlandsche Bank het overheidsaandeel
in de inflatie normeert op maximaal 0,75 procentpunt per jaar;verzoekt de regering een notitie op te stellen waarin de voor- en nadelen
van een dergelijke norm worden afgewogen, en deze aan de Kamer te doen toekomen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door Balkenendehet lid Balkenende. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3 (26500).De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Mijn vierde en laatste punt betrof de aard van het economisch
herstel en de onzekerheden waarmee wij te maken hebben. In de eerste plaats
ging het om het financieringstekort. De minister heeft daarover een aantal
geruststellende mededelingen gedaan. Wel houdt ons nog bezig wat de komende
kabinetsperiode precies de financiële ruimte zal zijn. Wij wachten de
Miljoenennota af.Dan wil ik nog kort ingaan op de euro. Gelet op de opmerkingen van onder
anderen president Duisenberg van de ECB en de heer Meister van de Bundesbank
over de toestemming die is gegeven aan Italië en gezien een aantal andere
signalen, hebben wij de indruk dat de gang van zaken met betrekking tot Italië
toch twijfels oproept. Dat leidt tot de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de stabiliteit en waardevastheid van de euro gewaarborgd
moeten worden en dat daartoe tijdens de top van Amsterdam goedkeuring is gehecht
aan het stabiliteitspact;constaterende, dat onlangs de in het Italiaanse stabiliteitsprogramma
1999-2002 opgenomen tekortdoelstelling opwaarts is bijgesteld (1999: 2,4%
BBP tekort in plaats van 2% BBP) met goedkeuring van de Europese partners;van oordeel, dat een dergelijke gang van zaken niet bijdraagt aan de geloofwaardigheid
en de stabiliteit van de euro;roept de regering op in het vervolg niet meer akkoord te gaan met afspraken
die afbreuk doen aan de letter en/of geest van het stabiliteitspact,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Balkenende. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 4 (26500).De heer Balkenende (CDA):Mijn laatste punt betreft de hertaxatie van woningen. Ook daarover hebben
wij van gedachten gewisseld. De minister heeft een aantal argumenten gegeven;
ook andere politieke partijen hebben zich hierover uitgelaten. De komende
hertaxatie zal leiden tot evident hogere lasten voor de burgers. Wij vinden
dat wij daarin toch een zekere matiging zouden moeten betrachten. Dat leidt
in dit stadium tot het indienen van de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de huizenprijzen de laatste jaren explosief zijn gestegen
en dat dit zich bij de nieuwe taxatieronde voor de Wet WOZ vertaalt in aanzienlijk
hogere taxatiewaarden;constaterende, dat dit zal leiden tot een forse lastenverzwaring voor
burgers in het kader van het huurwaardeforfait en diverse belastingtarieven;verzoekt de regering de hoogte van het huurwaardeforfait en de betreffende
belastingtarieven zodanig te verlagen dat de te verwachten lastenverzwaring
zoveel mogelijk teniet wordt gedaan,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Balkenende. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 5 (26500).De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Ik ben in eerste termijn begonnen met de opmerking dat de
minister de dans is ontsprongen, want het gaat allemaal erg goed. Eerder dit
jaar hebben wij gehoord dat deze minister ook wel eens wilde bewijzen dat
hij kwaliteiten als minister heeft als het economisch tegenzit. Dat is dan
misschien de enige teleurstelling bij alle meevallers en het ontspringen van
de dans.De heer Marijnissen (SP):Mijnheer de voorzitter! Deze minister praat liever niet over de hypotheekrenteaftrek.
Hij heeft heel graag dat iedereen erover praat, behalve het kabinet en zijn
partij. Dat legt zijn partij namelijk geen windeieren. Dat moge zo zijn, maar
ik vind die opmerking ook wel weer een beetje stereotiep voor deze minister
van Financiën. Hij calculeert wel erg, en ook in een heel bepaalde richting.
Het is namelijk niet alleen de Wiarda Beckmanstichting van de PvdA die grote
vraagtekens zet bij de hypotheekrenteaftrek. Wat lees ik in de krant? Ook
Michiel Scheffer, voorzitter van de permanente programmacommissie van D66,
doet dat. Hij is net een SP'er. Wat zegt hij? "Hoe meer iemand verdient, des
te lager worden in verhouding zijn woonlasten". Ja, dat heeft hij echt gezegd.
En hij zegt nog veel meer: "Je kunt objectief vaststellen dat het Nederlandse
belastingstelsel progressief bedoeld is, maar zo werkt het niet". "Dit is
subsidiëren van luxe wonen", zegt mijnheer Scheffer van D66. Dat komt
dus van de PvdA en van D66. De VVD raakt op dit punt steeds verder geïsoleerd,
mijnheer Zalm. Maak uw borst maar nat, want ik denk dat de discussie hierover
zal doorgaan, of deze minister dat nu wil of niet. Er zal een moment komen
waarop hij zal moeten erkennen dat de praktijk van de hypotheekrenteaftrek
niet alleen heel bijzonder in Europa is, maar ook uit sociale overwegingen
ongewenst is omdat daarmee de rijken worden bevoordeeld en de armen benadeeld.Mijnheer de voorzitter! Ik heb van de minister geen enkele reactie gehad
op mijn suggestie rond het oplossen van de wachtlijsten in de ouderenzorg.
Gezien de crisissituatie waarin zo'n 8300 oudere Nederlanders verkeren, van
wie er bijna 20% in een zeer urgente toestand leven, vraag ik de minister
er in tweede termijn alsnog op in te gaan. Omdat ik helaas niet kan wachten
op zijn betoog, dien ik bij dezen de volgende motie in.De Kamer,Marijnissengehoord de beraadslaging, constaterende, dat ouderen geconfronteerd worden met lange wachtlijsten
voor zowel de thuiszorg als de verzorgings- en verpleeghuiszorg;overwegende, dat een aantal zeer urgent wachtende ouderen in een onhoudbare,
onverantwoorde en onaanvaardbare leefsituatie verkeren;verzoekt de regering een noodfonds in te stellen waarop door nog op te
richten crisisteams een beroep kan worden gedaan, zodat in noodsituaties direct
overbruggingszorg geboden kan worden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Marijnissen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 6 (26500).De heer Marijnissen (SP):Mijnheer de voorzitter! Dan de sociale advocatuur. Het is uit meerdere
onderzoeken gebleken dat de omzetcijfers van de sociale advocatenkantoren
dramatisch zijn gedaald. Er vindt een leegloop plaats bij de sociale advocatuur,
simpelweg omdat de commerciële praktijken lokken waar uurtarieven gelden
die van een totaal andere orde zijn. Indien ook onder dit kabinet de toegang
tot het recht nog echt iets betekent, dan moet er iets gebeuren. De minister
zegt dan dat het kabinet toch iets heeft gedaan, namelijk een stijging bewerkstelligen
van ƒ 125 naar ƒ 131. Ik ben erg blij dat de meerderheid van
deze Kamer daar anders over denkt. Vandaar de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de gemiddelde uurvergoeding in het kader van de gefinancierde
rechtsbijstand een bedrag van ƒ 125 bedraagt;overwegende, dat als gevolg van de reeds jarenlange te lage uurvergoeding
de sociale advocatuur te kampen heeft met dramatische omzetcijfers en er een
leegloop plaatsvindt uit de sociale advocatuur;overwegende, dat de sociale advocatuur een maatschappelijk belangrijke
functie vervult in het verlenen van kwalitatief goede rechtsbijstand aan minder
draagkrachtigen;overwegende, dat een verhoging van de uurvergoeding dringend noodzakelijk
is;verzoekt de regering de vergoeding in het kader van de gefinancierde rechtsbijstand
te verhogen naar ƒ 150 per uur en daar geld voor vrij te maken in de
begroting voor het jaar 2000,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Marijnissen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7 (26500).De heer Marijnissen (SP):Mijnheer de voorzitter! Tot slot nog een punt en dat betreft de 7000 kinderen
die rechtstreeks slachtoffer worden van de problemen in de jeugdzorg. De minister
heeft zojuist al iets gezegd over de koppeling met de fiscalisering van de
omroepbijdragen. Hij kon ook niet uitleggen waarin die inhoudelijke koppeling
precies was gelegen. Ik kan mij wel iets voorstellen bij de systematiek, maar
ik vind niet wij tegen die 7000 kinderen kunnen zeggen: jullie zoeken het
verder maar uit. Zeker als wij als goede liberalen tegen elkaar zeggen dat
iedereen verantwoordelijk is, dan moeten ook zij een eerlijke kans krijgen.
Het nadeel is dus onevenredig groot waar het gaat om de vergelijking met het
budgettair nadeel van de minister. Ik teken erbij aan dat in meerdere algemene
overleggen en bij andere omstandigheden reeds is gebleken dat een overgrote
meerderheid van de Kamer van mening is dat dit dringende probleem om een snelle
oplossing vraagt. Ik dien hierover de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat in de jeugdhulpverlening circa 7000 kinderen wachten
op opname of behandeling;overwegende, dat extra middelen nodig zijn voor de bureaus jeugdzorg,
de meldpunten kindermishandeling en het terugbrengen van de wachtlijsten;verzoekt de regering het beschikbaar stellen van 60 mln. desnoods los
te koppelen van de fiscalisering van de omroepbijdrage en dit bedrag zo spoedig
mogelijk, doch in ieder geval in de begroting voor het jaar 2000, ter beschikking
te stellen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Marijnissen. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 8 (26500).De heer Van Dijke (RPF):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor de beantwoording. De
discussie over de hypotheekrenteaftrek en de grondslag van ons belastingstelsel
is teleurstellend. De minister weigert categorisch hierover te spreken. Hij
komt niet verder dan bezweringsformules, terwijl het probleem blijft. Als
dat de manier is waarop over dit belangrijke probleem gesproken wordt, constateer
ik dat er sprake is van een ernstige tekortkoming. Er is een gebrek aan moed
en dan gaat angst reageren. Wij weten dat angst bij het electoraat een slechte
raadgever is. Met het oog daarop dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat door de hoge huizenprijzen en de daarmee samenhangende
groei van de hypotheekrenteaftrek de belastinggrondslag geleidelijk aan versmalt;overwegende, dat het van belang is tot een zo stabiel mogelijk fiscaal
beleid ten aanzien van de eigen woning te komen;Van Dijkeverzoekt de regering de Kamer een notitie te doen toekomen waarin
het vraagstuk van de fiscus en de eigen woning integraal aan
de orde komt, en de diverse modaliteiten, waaronder een duurzaam en stabiel
fiscaal klimaat ten opzichte van de eigen woning binnen bereik komt, van een
oordeel te voorzien,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Dijke. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9 (26500).De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Na de eerste termijn van Kamer en regering moet ik in ieder
geval constateren dat het debat over de hypotheekrenteaftrek nu dan echt geopend
is. De minister van Financiën heeft erover gesproken. Bij de PvdA is
men erover bezig en D66 volgt. Het gaat de goede kant op. Wij zullen er nog
vaak en langdurig over praten.Ik kom terug op de relatie tussen de BBP-deflator en de prijsbijstelling.
Ik dicht de minister zeker geen suspecte handelingen toe. Ik begrijp alleen
niet hoe het mogelijk is dat er verschillende verhoudingen mogelijk zijn.
De minister zei dat de consumptie voor ongeveer tweederde meeweegt. In de
onderscheiden stukken ben ik dat cijfer niet tegengekomen. Het probleem daarbij
is dat ik mij voor een deel moet baseren op krantenberichten, zoals een recent
artikel in Het Financieele Dagblad. Ik ben overigens zeer bescheiden geweest
in het toedichten aan de minister van allerlei onzuivere manoeuvres. Het enige
wat ik constateer, is dat er kennelijk iets aan de hand is, als mijn analyse
klopt. Ik hoop dat de minister mij niet misverstaan heeft. Het blijft voor
mij een onduidelijk punt. Als buitenstaander – ik heb namelijk het idee
dat de regeringspartijen steeds net iets eerder over belangrijke informatie
beschikken – vond ik het geen heldere Voorjaarsnota. Ik hoop dat het
de volgende keer beter gaat, want het wordt wel lastig.Ik heb nog geen reactie gekregen op mijn opmerking over de minister van
Justitie, die 200 mln. moet bezuinigen op het asielbeleid, hoewel hij er 1,2
mld. bij krijgt. Wellicht gunt de minister mij deze alsnog.Ik heb begrepen dat meerdere fracties sympathiek staan tegenover het idee
om 60 mln. extra beschikbaar te stellen voor het algemeen maatschappelijk
werk. Ik dien op dit punt de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de GGZ de komende jaren met een toenemende vraag naar
psychische hulp te maken krijgt;constaterende, dat het maatschappelijk werk een belangrijke taak heeft
in de hulp aan mensen met psychische problemen die zich lenen voor behandeling
in de eerste lijn;constaterende, dat de gemeentelijke financiering van het maatschappelijk
werk vooral gericht is op het bevorderen van welzijn en sociale redzaamheid;verzoekt de regering vanaf het jaar 2000 structureel een bedrag van 60
mln. beschikbaar te stellen om het maatschappelijk werk te versterken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Vendrik. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 10 (26500).De heer Bakker (D66):Voorzitter! Dank voor de antwoorden van de minister. Ik zal kort nog op
een aantal punten ingaan.De minister heeft gezegd dat er een notitie over de rampbestrijding komt.
Die zullen wij dan moeten afwachten, zo denk ik. Punt is wel dat er in de
Kamer een wat ander beeld van de situatie bestaat dan de minister nu uiteen
heeft gezet, en dat beeld van de Kamer is volgens mij weer mede gebaseerd
op mededelingen van staatssecretaris De Vries. Maar goed, hoe het ook zij,
wij wachten die notitie af. De zorg hiervoor is aanwezig, maar wij zullen
het zien in de Miljoenennota.Hetzelfde geldt voor de sociale advocatuur. De minister zegt dat het kabinet
tot dusver in het kader van zijn prioriteitenstelling het geld niet beschikbaar
heeft weten te krijgen, maar hij geeft ook aan goed te hebben gehoord wat
in de Kamer allemaal naar voren is gebracht. Ik heb er dan ook wel enig vertrouwen
in dat dit punt in de Miljoenennota wel goed komt.Ik heb de coniferencollectie niet aan de orde gesteld omdat het om zo'n
groot bedrag zou gaan, of omdat ikzelf zo opgewonden zou worden van coniferen,
maar omdat half december al een motie is ingediend met het verzoek om daar
bij de Voorjaarsnota een voorstel voor te doen. Dit voorstel ontbreekt echter.
Ik ben best bereid om de brief van de minister van OCW af te wachten, waarover
deze overigens nog moet overleggen met de ministers van LNV en VROM, maar
punt voor mij was dat wij op dat punt nog weinig beweging zagen.Ik heb geen antwoord van de minister gehad op de zorg die ik heb geuit –
ook anderen hebben dat gedaan – over de realisatie van de bezuinigingen
op de uitvoeringsorganisatie sociale zekerheid. Op dat punt is nu zelfs nog
meer onzekerheid ontstaan dan een paar weken geleden het geval was.Wat de gezinnen met kinderen betreft, begrijp ik eerlijk gezegd niet zo
goed meer waar het nu om gaat. Er is een voorstel om er in het kader van het
belastingplan 2001 iets aan te doen, er is de gedachte om dat kennelijk al
in 2000 te doen en het ging op een gegeven moment ook al over 1999. Ik wacht
maar af welke voorstellen er eventueel komen, ofwel van het kabinet ofwel
van de PvdA-fractie, en wij zullen er op dat moment dan een verstandig oordeel
over geven.Ik wil nog een opmerking over de fiscalisering van de omroepbijdragen
maken. De discussie hierover gaan wij nu niet scherpslijpen, maar ik heb het
wel willen noemen omdat ik niet het verwijt wil krijgen dat de jeugdzorg mij
niet zou interesseren als ik straks tot de conclusie zou komen dat er toch
wel veel haken en ogen aan deze fiscalisering zitten. Jeugdzorg interesseert
mij namelijk wel en dat geldt evenzeer voor het maatschappelijk werk, waarover
de heer Vendrik nu een motie heeft ingediend. Die heb ik overigens nog niet
goed kunnen lezen.De vragen die de heer Marijnissen heeft gesteld over de ouderenzorg, ondersteun ik. Die vragen zijn ook bij ons in de fractie opgekomen.De heer Marijnissen (SP):Ik ga nog even terug naar de jeugdzorg. Ik heb het verslag nagelezen van
het algemeen overleg waar dit punt aan de orde is geweest en daar heeft uw
woordvoerster, mevrouw Van Vliet, gezegd dat het moet worden opgelost, linksom
of rechtsom. Ook woordvoerders van andere regeringsfracties hebben dat gezegd.
Ik vind uw opmerking hierover niet duidelijk. Zegt u nu dat u bereid bent
het desnoods los te koppelen van de fiscalisering van de omroepbijdragen,
zodat de jeugdzorg met spoed de 60 mln. kan krijgen, in ieder geval in de
begroting voor 2000?De heer Bakker (D66):Het antwoord is "ja". Ik zeg dat dus inderdaad, althans met het oog op
de begroting voor 2000.De heer Marijnissen (SP):Dus de motie die ik heb ingediend op dit punt, kunt u steunen?De heer Bakker (D66):Nu, u zegt "zo spoedig mogelijk". Ik heb uw motie nog niet kunnen lezen,
dus ik weet nog niet of ik die zal steunen. Als uw vraag aan mij is of ik
vind dat die koppeling oneigenlijk is en dat jeugdzorg een belangrijke prioriteit
is die in het kader van de begroting voor 2000 moet worden opgelost, is het
antwoord daarop "ja".De heer Marijnissen (SP):Ik begrijp dat u de motie nog wilt lezen. Dat raad ik u ook zeer aan.
Acht u het denkbaar dat u het met de inhoud van de motie eens bent en dat
u er toch tegen gaat stemmen?De heer Bakker (D66):Wij praten wat mij betreft over voorstellen voor het begrotingsjaar 2000.
Die krijgen wij straks. U hebt mijn opvatting gehoord. Ik kan misschien nog
wel zeven moties bedenken die ik voor het begrotingsjaar 2000 ook op de agenda
zou willen plaatsen. Ik weet niet of ik daaraan in dit stadium van de discussie
behoefte heb. Dat is de reden waarom ik het antwoord heb gegeven inzake de
jeugdzorg dat ik heb gegeven. Ik ondersteun uw vragen. Of wij nu een en ander
via moties regelen of dat wij het kabinet de ruimte geven om een verstandige
Miljoenennota aan ons aan te bieden, is een afweging die ik wil maken als
de stemmingen aan de orde zijn.De heer Marijnissen (SP):Wij wachten dat met spanning af, voorzitter.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn als altijd heldere antwoorden.
Op één punt was het anders, zoals straks zal blijken.Wat een andere systematiek voor de prijsbijstelling betreft, heeft de
minister gezegd: ik zal mij daarop beraden. Intussen houdt hij wel vast aan
de nieuwe regels, die overigens het eerste jaar niet zijn toegepast. Ik wijs
op een artikel in Openbare uitgaven waarin het CPB stelt dat een andere prijsdeflator,
beter toegesneden op de drie hoofdsectoren, zou kunnen worden gebruikt. Daarop
heeft de minister nog niet gereageerd. Ik ben wel blij dat hij over beide
zaken nadenkt. Ik neem aan dat hij zal laten weten waar dat nadenken toe heeft
geleid en of het kabinet duidelijk maakt dat het hieraan vasthoudt of iets
anders doet. Ik ben er nog niet van overtuigd dat het nog niet iets anders
en beter kan, ook al zitten aan andere systemen ook nadelen.Over de uitgavenkaders wil ik maar simpelweg zeggen: timmermansoog of
niet, onderschrijding van de uitgavenkaders is natuurlijk niet het doel. Je
rekent je niet rijk als je zegt: wij zitten op het behoedzame scenario van
het regeerakkoord, dus in de orde van grootte van 2,25% dit jaar, volgend
jaar misschien ook en daarna ook. Het is dan niet gek om te spreken over onderschrijdingen.
Immers, de rente is laag en met de werkloosheid en de werkgelegenheid gaat
het veel beter dan wij dachten. Ik geef toe dat een deel van de meevallers
van nu het gevolg is van een naijlingseffect van het heel mooie jaar 1998.
Dat er per saldo meevallers zijn en geen tegenvallers is het karakter van
het behoedzame scenario. Het moet dus kunnen zonder dat wij ons tevoren rijk
rekenen. Ik wil het ook pas uitgeven als het er is. Ik zou zeggen: zet alvast
met potlood in de Miljoenennota een aantal dingen waarvan je zegt: daar zitten
echte knelpunten waaraan wij wat kunnen doen. De PvdA zal in elk geval niet
streven naar onderschrijding, zoals duidelijk zal zijn.Wat de sociale advocatuur betreft, ben ik blij met de toezegging dat er
serieus naar wordt gekeken. Ik weet zeker dat volgende week in een voortgezet
algemeen overleg er brede Kamersteun zal blijken te zijn om dat gevoel duidelijk
te maken.Ten aanzien van de brandweer is de analyse wat mij aangaat niet helemaal
goed. De minister heeft gezegd dat een en ander is opgelost. In de brief van
staatssecretaris De Vries en in de brief van de burgemeester Pop van Haarlem
namens de brandweerverenigingen staat nadrukkelijk dat, hoewel hiermee het
gezamenlijk berekende bedrag van 145 mln. nog niet is bereikt, alvast moet
worden begonnen. De minister zegt dat dit bedrag wel is bereikt. Laten wij
uitgaan van het optimistische, maar vooral ook zuivere boekhouden van de minister.
In de Miljoenennota lezen wij wel hoe het geregeld is. Het bedrag is er kennelijk.
Dan heb ik dus meer binnen dan een toezegging. Ook dit is trouwens een zaak
die breed ligt in de Kamer.Ten aanzien van de kinderaftrek en dergelijke merk ik op dat ik over de
techniek nu niet meer zal spreken. Onze voorkeur gaat uit naar een korting,
maar het gaat om de inhoud en om het zo snel mogelijk bereiken van resultaat.
Wij zien wel in welk koopkrachtbeeld iedereen dat kan verantwoorden. Ook dat
hopen wij in de Miljoenennota terug te zien.Mijn laatste opmerking betreft cure and care: de extra hulpmiddelen mogen
niet de zorg, meer handen aan het bed en het verkorten van de wachtlijsten
wegdrukken. Natuurlijk betreft het de primaire zorg van Verkeer en Waterstaat,
maar het staat ook als opdracht in het regeerakkoord en overstijgt daarmee
het belang van één departement. Wij willen in de Miljoenennota
zeer precies zien aangegeven hoe het contract met de burger, meer handen aan
het bed en het verkorten van de wachtlijsten daadwerkelijk vorm krijgen en
hoe voorkomen wordt dat dit wordt opgevreten door meer hulpmiddelen en andere
tegenvallers.De heer Marijnissen (SP):Ik begrijp dat u in verband met de positie van mensen met kinderen geen
motie indient. Is dat nou niet ontzettend jammer?De heer Crone (PvdA):Het is een kwestie van toeval dat wij de vorige week die
belastingconferentie hadden en nu dit debat. Dit is geen zaak waarvan we zeggen
dat er nu met geweld in het lopende jaar een wijziging voor moet worden doorgevoerd.
Het hoeft niet per se nu. Het is een evident probleem maar er is ook een evidente
oplossing in het kader van de koopkracht. Dat moet gebeuren in het raam van
de Miljoenennota. Dan zit het allemaal bij elkaar. Daarmee is niets afgedaan
aan de politieke kracht waarmee wij hieraan willen vasthouden.De heer Marijnissen (SP):Dat die conferentie er afgelopen zaterdag was, zal wel betrekkelijk toevallig
zijn, maar het zal niet toevallig zijn dat de PvdA een goed idee heeft. Nou
ligt er een goed idee en is er een afgetekende meerderheid in deze Kamer die
u wil steunen. Ze staan bij de microfoons te popelen om te zeggen dat ze achter
u staan. Er zijn twee coalitiepartners die het anders zien, maar wij vormen
een dualistisch opererende Kamer. Wat let u nu om te incasseren wat u kunt
incasseren? Anders komt het zo in de lucht te hangen en je weet maar nooit...
Het kabinet kan zó vallen.De heer Crone (PvdA):Ik heb nog vele andere prioriteiten genoemd. Ik weet zeker dat het de
inzet van het kabinet is om die zaken te realiseren. Als ik op al die punten
een motie moet indienen om te laten zien dat er een meerderheid voor is en
dan vergeet om op één van die punten een motie in te dienen,
zegt Zalm: hé, daar is geen motie over ingediend. Onze kracht is dat
wij én hier zitten én in het kabinet en dat wij uiteindelijk
hier de beslissing nemen. Dat komt echt wel goed, maar ik ben blij dat u al
die Kamermeerderheden ziet. Dat helpt alleen maar.De heer Balkenende (CDA):Het is vermakelijk dat de heer Marijnissen steeds ook namens het CDA spreekt
als het om meerderheden gaat...Voorzitter! De gedachte waarover wij nu spreken, is sympathiek. Het gaat
nu vooral om de logica. De heer Crone zegt dat je ziet dat er iets met de
koopkracht aan de hand is als gevolg van de toenemende inflatie. Daarover
zijn wij het eens. Hij vindt dat er tegen die achtergrond iets moet worden
gedaan aan de positie van gezinnen met kinderen. Door zijn coalitiegenoot
is erop gewezen dat de lastenverlichting er tegen het einde van de kabinetsperiode
aankomt. Ik meen dat de urgentie nu hoger zou kunnen zijn dan later in die
periode. Waarom wacht de heer Crone met zijn voorstel?De heer Crone (PvdA):Het kabinet heeft zelf al gezegd, ook bij de behandeling van de regeringsverklaring,
dat – wanneer de ruimte het toelaat – bezien zal worden of de
lastenverlichting voor een gedeelte naar voren kan worden gehaald. In het
kader van de vergroening hebben wij te maken met een combinatie van verzwaring
en verlichting; daarbij doet zich een "kinderprobleem" voor, zoals uit analyses
blijkt. Er zijn redenen genoeg om het een en ander naar voren te halen, maar
als wij met het huurwaardeforfait omgaan zoals u het wil, hebben wij weer
een overschrijding van de eindlijnen. Dat moeten wij ook niet doen. Het door
u bepleite beleid slaat gaten in de begroting; dat is niet logisch.De heer Balkenende (CDA):Wij moeten deze discussie scherp houden. U moet nu niet terugkomen op
hertaxatie en dergelijke toestanden. Het punt is dat, als u spreekt over de
inkomenssituatie van gezinnen met kinderen en duidelijk is dat die lastenverzwaring
zich nú aftekent – terwijl er voor het einde van de kabinetsperiode
een lastenverlichting is voorzien – de conclusie moet zijn dat er eerder
moet worden gehandeld. Dat is veel logischer, omdat de nood waarschijnlijk
nu veel groter is dan over enige jaren. Waarom wordt die lastenverlichting
doorgevoerd in een tijd dat de verkiezingen in het vizier komen?De heer Crone (PvdA):Collega Van Beek heeft al gezegd dat bij de lastenverlichting in het kader
van het belastingplan moet worden bekeken wat verstandig is. Wat kunnen we
doen voor de middeninkomens? Wij hebben wat dat betreft de kinderen bijgevoegd;
dat is een van de meest effectieve manieren om iets voor de middeninkomens
te doen. Dat is punt één, langetermijnbeleid. Daarnaast heb
ik aangegeven dat er onderschrijdingen in de uitgaveneindlijnen zijn te verwachten.
In elk geval is er met betrekking tot de uitgaveneindlijn sociale zekerheid
door het kabinet al een meevaller gereserveerd in 1999. Dat is gebeurd in
het kader van de Voorjaarsnota, zelfs bij een somber beeld. Daar kan het dus,
technisch gezien, zonder problemen uitkomen. Op die manier hebben wij nu wat
én later. Dan doen wij het dus op twee momenten; dat is niet erg.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Het wordt er niet duidelijker op. De heer Crone doet het voorkomen
alsof het om een los ideetje gaat. Je kunt er bij gelegenheid van de Voorjaarsnota
over praten, of misschien bij de Miljoenennota, of op een ander moment. Waarom
maakt hij de politieke betekenis van zijn opmerkingen niet helder door aan
het kabinet mee te delen dat hij een en ander geregeld wil zien. Als het vervolgens
niet gebeurt, kan hij ons uitnodigen om het, gelet op de meerderheid die er
voor dit onderdeel is, bij de eerstvolgende begrotingsbespreking te realiseren.De heer Crone (PvdA):Volgens mij volgen wij een keurige dualistische route. Wij doen een voorstel
aan het kabinet. Het kabinet reageert niet afwijzend en vraagt ons de Miljoenennota
af te wachten. Het zegt nu nog niets toe. Als het kabinet niets doet, kunnen
wij vragen om, gelet op het totale plaatje, het alsnog te realiseren. Dan
heeft de Kamer alsnog een taak. Ik kan het echt niet anders zien. Wij hoeven
toch niet alles dat wij in de Miljoenennota willen nu bij motie vast te leggen?De heer Vendrik (GroenLinks):Deze uitspraak is helder. Als het kabinet niet over de brug komt, praten
wij verder.De heer Crone (PvdA):Dan praten wij zeker verder. Dan zullen wij, met u, alle afwegingen maken
die op dat moment relevant zijn.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn uitgebreide antwoord en vooral
voor zijn toezegging, de suggestie die van verschillende kanten is gedaan,
om de prijsbijstelling opnieuw te bekijken, positief in het kabinet te brengen.
Ik denk dat velen daar een goed gevoel bij zullen hebben, zeker de
mensen op de ministeries die financieel verantwoordelijk zijn.Ik heb de minister gevraagd of hij het probleem van de inflatie en de
uitwerking daarvan wil meenemen in de stukken bij de begroting 2000. Collega
Balkenende vraagt in een motie om een aparte notitie. De minister heeft een
aantal elementen al genoemd. Als hij de toezegging die ik heb gevraagd doet,
zou de motie van collega Balkenende overbodig kunnen zijn.Wij hebben over de problematiek van de sociale advocatuur gesproken, overigens
zonder die inhoudelijk helemaal uit te werken. De SP heeft een motie ingediend
die afwijkt van concepten die ik heb gezien en die voortkomen uit een vervolgoverleg
tussen de minister en de commissie, dat op dit moment plaatsvindt. In de motie
is sprake van ƒ 150, te behalen in het jaar 2000 zelf. Ik meende dat
er een traject zou worden uitgezet gespreid over een aantal jaren. Dat moet
nog eens even goed worden bekeken. De VVD-fractie vindt dat de ontwikkeling
in ieder geval moet worden ingezet, maar wij hebben niet uitgesproken dat
die in het jaar 2000 vast op dit bedrag moet uitkomen.De heer Marijnissen (SP):Ik vrees hier voor een misverstand. De heer Crone zei al dat ƒ
150 voor de fractie van de PvdA een tussenstap is naar een verdere ophoging.
Ik meende dat er intussen consensus over was dat het tarief zo spoedig mogelijk ƒ
150 moest worden, in ieder geval in 2000.De heer Van Beek (VVD):Daar is dan een verschil van opvatting over. De komende week moet maar
even blijken hoe het precies zit, want men is nog bezig. Er zal op teruggekomen
worden.Het antwoord van de minister over de rampbestrijding is anders dan de
informatie die een aantal fracties hadden. Ik gun de minister zijn gelijk,
want daarmee zou het probleem meteen opgelost zijn. Ik ga akkoord met de toezegging
dat hij dat punt nog even goed bekijkt met zijn collega. Mocht er een probleem
overblijven, dan moeten wij ons er maar even over buigen. Er kan bij de behandeling
van de begroting 2000 op teruggekomen worden. Tot nu toe was mijn informatie
dat ondanks de 85 mln. en ondanks de bijdragen van de gemeenten er nog een
probleem over was.Ik zou gewenst hebben dat de minister met betrekking tot investeringen
in de infrastructuur en de stand van zaken met het FES niet alleen had gesproken
over de PPS-constructie, als voorbeeld. Wij staan daar heel positief tegenover.
Onder allerlei randvoorwaarden is het voor ons: hoe meer hoe liever. Het ging
mij om de positie van het FES, overigens rekening houdend met het gaatje dat
er nog was. Het kabinet zou op alle momenten veel ambitie tot het doen van
investeringen mogen uitstralen.Wij hebben met elkaar gediscussieerd over de inkomenssituatie van specifieke
groepen in het jaar 2000, waarbij tevens gekeken werd naar het belastingplan
voor de jaren daarna. Ik ben er blij om dat wij consensus op dit punt hebben
bereikt. Er moet pas een volle afweging worden gemaakt op het moment waarop
alle stukken en cijfers bekend zijn. Afgesproken is dat er tussentijds niet
iets gedaan wordt dat alleen als een gebaar kan worden beschouwd omdat dan
nog niet bekend is hoe dit in de totale afweging uitwerkt. De discussie daarover
voer ik graag over enkele maanden.Minister Zalm:Voorzitter! De heer Balkenende heeft op stuk nr. 3 een motie ingediend.
Wat daarin staat is feitelijk onjuist. Het overheidsaandeel bedraagt geen
1,2%, tenzij hij de gezondheidszorg – die in dit land puur in private
handen is – tot de overheid rekent. De huurwoningen zijn overigens ook
niet van de overheid. Als hij mij vergeeft dat ik kritisch over de tekst ben,
zeg ik over dit onderwerp een notitie aan de Kamer toe. Wij kunnen dit dan
buiten de begroting voor 2000 om behandelen, terwijl ook voorkomen wordt dat
wij ruzie maken over de precieze tekst van de motie.Ik raad aanvaarding van de motie op stuk nr. 4 van de heer Balkenende
af. Helaas kan ik daar niet zo'n mooie geste als daarnet tegenoverstellen.
Het gaat niet om het bijstellen van doelstellingen voor het tekort van Italië.
Door de nieuwe aantredende minister van financiën van Italië is
geconstateerd dat de doelstelling voor het tekort in dit jaar 2% is, hetgeen
zo blijft. Door de tegenvallende conjunctuur kon hij niet garanderen dat geen
enkele "slippage" zal plaatsvinden. Ik kon dit ook voor Nederland niet garanderen,
dus was dat voor mij ook niet verrassend. Tegelijkertijd werd door de Ecofin-raad
geconstateerd dat het van belang is dat deze slippages zo beperkt mogelijk
worden gehouden en dat wordt vastgehouden – en dat is toegezegd –
aan de doelstelling voor 2001 van een tekort van 1%. Ook dit laatste is toegezegd.
Ik vind dit alleszins acceptabel en daarom meen ik dat een dergelijke beoordeling
geen afbreuk doet aan de letter of de geest van het stabiliteitspact.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Ik ben erkentelijk voor de toegezegde notitie in verband met
motie op stuk nr. 3. Hierdoor is de motie overbodig geworden.De voorzitter:Aangezien de motie-Balkenende c.s. (26500, nr. 3) is ingetrokken, maakt
zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.De heer Balkenende (CDA):Ik begrijp de argumenten van de minister wat mijn motie op stuk nr. 4
betreft heel goed, maar wat hebben wij de laatste tijd gezien? Toen deze situatie
zich, met deze toestemming, in Italië voordeed, leidde dat tot een dalend
vertrouwen in de euro. President Duisenberg zei over die verleende toestemming
dat, als dit de algemene trend wordt, dit de euro geen goed doet en de president
van de Bundesbank zei dat dit een dolkstoot in de rug van de euro is. Je vraagt
je dan af of dit wel een verstandige zet is geweest. Ontstaat door het verlenen
van deze toestemming aan Italië niet een precedentwerking die leidt tot
de conclusie dat onzekerheid wordt gecreëerd waardoor het vertrouwen
in de euro niet toeneemt? De gedachte achter deze motie is natuurlijk dat
wij ons afvragen of wij ons meer zorgen moeten maken over deze gang van zaken.Minister Zalm:Er is geen sprake van toestemming verlenen. Ik vraag ook geen toestemming.
Als mijn tekort in de Miljoenennota 1,3% is en in de Voorjaarsnota 1,7%, vraag
ik geen toestemming aan Europa. Er is een beoordeling geweest die erop neerkwam
dat de doelstelling 2% blijft voor Italië. Er dreigen
afwijkingen te ontstaan. Die moeten zo klein mogelijk worden gehouden. In
alle omstandigheden, zo heeft de Italiaanse collega toegezegd, zal het in
elk geval nooit meer zijn dan 2,4%. Zoiets heb ik nooit aan iemand toegezegd.
En voor het overige is herbevestigd dat het begrotingstekort 2001 ongewijzigd
1% blijft als doel. Men zal ook de begroting en het begrotingsbeleid daarvoor
aanpassen.Het is dus geen kwestie van toestemming verlenen. Het is ook geen kwestie
van het doorbreken van het stabiliteitspact, want dat legt de grens op 3%
en niet bij 2%. Door daar veel over te spreken, kun je inderdaad een sfeer
creëren zoals gecreëerd is. En dat nu vind ik slecht voor de euro.De heer Balkenende (CDA):Dat betekent dat u afstand neemt van de kritiek van Duisenberg en anderen
op de handelwijze van de betrokken regering?Minister Zalm:Ja. En dit beschouw ik dus als een motie van afkeuring. Wat dat betreft
is het interessant om haar te handhaven. Dus stem rustig voor!De voorzitter:Over moties van afkeuring moet eigenlijk meteen worden gestemd. Dat is
dus wel een probleem. Misschien dat u dat weer wilt intrekken.Minister Zalm:Ik beschouw haar wel zo. Heb ik er eindelijk ook eens een!Over het huurwaardeforfait hebben wij van gedachten gewisseld. Ik vind
het fundamenteel een verkeerde benadering dat je endogene ontwikkelingen partieel
bekijkt en ook tot tariefswijzigingen laat leiden. Ik heb erop gewezen dat
in deze systematiek het huurwaardeforfait omhoog moet, als de huizenprijzen
dalen. Die logica heb ik de heer Balkenende nog niet horen uitspreken. Ik
vind het dus een onverstandige benadering. Ik denk dat wij het eigen huis
in alle opzichten met rust moeten laten en dat wij de systematiek die wij
in het regeerakkoord hebben afgesproken, moeten continueren, for better and
for worse.De heer Balkenende (CDA):Ik zal deze woorden van de minister op mij laten inwerken. Ik heb nog
wel een vraag.Er is recent een rapport "De WOZ gewaardeerd" van de Waarderingskamer
uitgekomen. Daarin wordt op die zaak ingegaan. Is het nu zo dat over enige
tijd een reactie van het kabinet op dit rapport kan worden verwacht? Dan zouden
wij te zijner tijd op die zaak kunnen terugkomen.Minister Zalm:Dat zou best kunnen. Ik zal dit bekijken. Als de Kamer een reactie op
een rapport wil hebben, krijgt de Kamer altijd een reactie. Het wordt mij
nu gevraagd. Ik zeg dus toe dat de Kamer een reactie krijgt op dat rapport,
dat ik nog niet ken.De heer Marijnissen heeft een motie ingediend die heel specifiek ingaat
op de verzorgings- en verpleeghuiszorg. Ik vind het moeilijk om daar inhoudelijk
met hem de degens over te kruisen. Dat ligt uiteraard meer op het terrein
van mijn collega. Ik weet ook niet precies wat ik erop moet zeggen, behalve
dan dat ik weet dat in de voornemens van de regering het bekorten van de wachtlijsten
zit. Dat is een van de redenen dat wij tamelijk veel extra geld hebben uitgetrokken
bij het regeerakkoord. Dat dit niet in één keer is weggewerkt,
is natuurlijk ook evident. Ik vind het dus moeilijk. Het lijkt mij dat ik
aanvaarding van deze motie niet mag aanraden. Ik vermoed dat het de bedoeling
is om bovenop de middelen in het regeerakkoord nog extra middelen te doen
of het moet een herschikking zijn binnen de zorgsector. En dan is de heer
Marijnissen bij mij aan het verkeerde adres. Misschien dat ik mij er iets
te gemakkelijk vanaf maak, maar ik kan ook niet anders.De heer Marijnissen (SP):Integendeel, ik heb zelfs begrip voor uw reactie. Ik zal mij met andere
leden van mijn fractie beraden hoe hiermee verder om te gaan. Vandaag is er
ook een algemeen overleg geweest waarin dit aan de orde is geweest. Misschien
dat een VAO een oplossing kan bieden, zodat de staatssecretaris zich erover
kan uitspreken. Ik laat dit de voorzitter nog wel weten.Minister Zalm:Ik ben de heer Marijnissen in elk geval zeer erkentelijk dat hij zoveel
souplesse met mij betracht, voor één keer op één
onderwerp.Het volgende onderwerp hebben wij al uitvoerig besproken. Aanvaarding
van die motie kan ik ook niet aanraden. Het gaat om ƒ 150 in één
keer in 2000. Afgezien van de vraag of dit niet stapsgewijs zou moeten, moet
het kabinet zich überhaupt nog beraden of meer middelen daarvoor worden
vrijgemaakt. Binnen de begroting van Justitie, zo is mij geworden, is dat
niet eenvoudig te vinden. Het zou dus een kabinetsbrede afweging moeten worden.
Bovendien concurreert het met de rampbestrijding door de brandweer alsook
met het alsnog uitdelen van de prijsbijstelling. Er zijn tijdens dit debat
nogal wat wensen naar voren gekomen op diverse terreinen.De heer Marijnissen (SP):Ik heb gehoord dat de verantwoordelijke staatssecretaris tijdens het algemeen
overleg, de handen ten hemel heffend, heeft gezegd: Ik heb geen geld. Dan
is het automatisch een kabinetszaak. De politieke urgentie dat de Kamer zich
hierover aanstaande dinsdag uitspreekt, neemt daardoor alleen maar toe!Minister Zalm:Voorzitter! Hij heeft natuurlijk wel geld maar niet voor dit doel. Hij
wil ook de gevangenen allemaal vasthouden en verzorgen en daarvoor heeft hij
geld nodig. Ik erken dat het niet zonder echte beleidsbijstellingen op de
begroting van Justitie te vinden is. Daar ligt geen 50 mln. extra in een laatje
voor de sociale advocatuur. Het betekent dus dat de staatssecretaris het niet
verantwoord acht dit bedrag binnen zijn begroting te vinden. Dan kom je automatisch
bij het kabinet terecht en zal het moeten concurreren met allerlei andere
zaken. Ik heb in ieder geval geconstateerd dat dit onderwerp breed leeft,
misschien wel het breedste, hoewel de rampenbestrijding zich ook in een grote
populariteit mag verheugen.Ik denk te moeten vaststellen dat mijn interpretatie een andere is dan
de uwe. Dat leidt mij niet tot de dezelfde conclusie als de heer Crone, namelijk
dat men automatisch dat geld krijgt. Ik heb begrepen dat in de periode 1997-1999
de gemeenten al zo'n 60 mln. extra hebben uitgetrokken voor rampenbestrijding
door de brandweer. Het kabinet heeft 85 mln. gereserveerd voor dit doel, dat
is samen 145 mln. Daarmee kan men aan de slag. Als het het dubbele bedrag
was geweest, had men daarmee ook uitstekend aan de slag gekund.
Mij is echter geworden dat dit een werkbare oplossing voor het probleem is.
De Kamer kan natuurlijk de wens uitspreken dat er een schepje bovenop moet.
Dan hebben wij echter een probleem. Overigens was dit een van de weinige claims
die bij de begrotingsvoorbereiding op de agenda zijn gekomen. Het is vrij
bijzonder dat, ondanks alle krapte, voor dit doel 85 mln. afgezonderd is.
Dat was een vrij uniek gebaar.Voorzitter! Ik hoop dat wij in de begroting 2000 structureel 60 mln. extra
kunnen uittrekken voor de jeugdhulpverlening. Dat is in ieder geval mijn inzet.
Ik vind dat een goed doel. Ik stel mij daarbij het volgende tempo voor: 35
mln., 40 mln., 60 mln., omdat daaruit ook gedeeltelijk de kosten van het inningsapparaat
gedekt moeten worden. Misschien dat wij elkaar dan vinden. Ik houd natuurlijk
wel vast aan de afspraak in het regeerakkoord, waarbij de bron voor de financiering
is aangewezen. Hoewel ik het ermee eens ben dat dit een belangrijk onderwerp
is, is het mij iets te gemakkelijk om te zeggen: laten wij die financiering
maar even vergeten; doe maar 60 mln. Als wij dat zouden doen, hebben dit soort
afspraken geen waarde meer.Aanvaarding van de motie van de heer Van Dijke, waarin gevraagd wordt
om een notitie over het eigen huis en de hypotheekrente, wil ik van harte
ontraden. De opvattingen van het kabinet zijn betrekkelijk simpel: wij veranderen
helemaal niets. Het huurwaardeforfaitsysteem blijft zoals het is. Dat geldt
ook voor de aftrek van de hypotheekrente. Dat is het voor deze periode. Het
is een beetje zonde om daar papier aan te wijden.De heer Vendrik heeft een motie ingediend over het maatschappelijk werk.
Er gaat mij niet meteen een licht op, maar ongetwijfeld hebben wij daarover
eerder gesproken. Ik moet onmiddellijk denken aan de spoortunnel te Delft.
Daarover hebben wij dit keer echter geen motie. Ook dit lijkt mij een onderwerp
dat primair met de bewindslieden van Volksgezondheid moet worden besproken.
Er is natuurlijk een jaarlijkse ruimte in termen van volumegroei van de uitgaven
van ruim 2% afgesproken. Als daarbinnen andere prioriteiten moeten worden
gesteld, moet daarover in het bijzonder met de bewindslieden van Volksgezondheid
de discussie worden aangegaan. Ik neem aan dat in hun prioriteitenstelling
de wensen van de heer Vendrik nog onvoldoende tot uitdrukking komen. De afspraken,
neergelegd in het regeerakkoord, zijn op dit punt vrij helder. Wij hebben
extra budgetten in tamelijk grote omvang ten behoeve van de zorg beschikbaar
gesteld. Daarmee moet de zorg het dan ook wel doen. Dat is een verschil met
de vorige periode, waarin wij wat te krap gebudgetteerd hadden en de minister
regelmatig werd toegestaan het budget te overschrijden. Dat is nu in principe
afgelopen. De prioriteiten binnen de zorg zullen ook binnen dat kader moeten
worden gesteld. Daarom kan ik moeilijk iets met de motie. Ik vind dat mijn
collega van Volksgezondheid primair degene is die moet reageren op de bewering
dat de prioriteiten verkeerd zijn gesteld.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Het probleem is dat deze kwestie al twee keer met de heer
Peper en ook minimaal twee keer met mevrouw Borst is besproken. Beiden zeiden
hetzelfde als u, mijnheer Zalm. Zij verwezen allebei naar een ander departement.
Niemand heeft geld. Iedereen erkent, zeker de heer Peper en ook zeker mevrouw
Borst, dat het een probleem is. En elke keer wordt verwezen naar een ander.
Dat maakt het voor de Kamer wel erg lastig om dit probleem bij iemand neer
te leggen die de kwestie vervolgens serieus neemt. Ik begrijp dat u zegt:
ik ga er inhoudelijk niet over. Maar bij herhaling is gebleken dat anderen
het niet kunnen c.q. niet willen oplossen. Daar sta ik verder buiten. Zij
zeggen in ieder geval dat zij geen geld hebben. Het probleem blijft dus bestaan.
Dat maakt het erg onbevredigend.Minister Zalm:Puur procedureel zou ik zeggen dat de Kamer eerst eens moet besluiten
wiens probleem het is. Als de Kamer heeft aangegeven wiens probleem het is,
moet betrokkene daarvoor verantwoordelijk afleggen. Ik denk dat dát
de eerste stap moet zijn, wil het niet blijven zweven. Het probleem kan ook
verdeeld worden. Maar dan kan er dus een discussie plaatsvinden. De heer Vendrik
zucht nu, maar ik zucht graag terug! Laat de heer Vendrik maar één
van de twee bewindslieden daarvoor aansprakelijk stellen, met wie vervolgens
de discussie kan worden gevoerd.De heer Vendrik (GroenLinks):Het punt is dat zij zich niet echt laten aanspreken, omdat zij voortdurend
naar een ander verwijzen. Ieder heeft – dat is namelijk het vervelende
van dit vraagstuk – een verhaal. Dat zal ik niet nader uitleggen. Maar
ieder heeft wel een reden om te zeggen: dit is even niet mijn toko. Zo heeft
u ook een reden om te zeggen: daar ga ik even niet over. Dat is precies het
probleem. Wij zijn er al bijna een jaar mee bezig. Ik hoor almaar hetzelfde
verhaal van het kabinet. Mijn verzoek aan u is niet zozeer om de motie over
te nemen maar om daarover in het kabinet eens breed een gesprek te voeren.Minister Zalm:Ik zal mij dit aantrekken, anders wordt u van het kastje naar de muur
gestuurd. Mijn lijn is dan als volgt. Er zijn blijkbaar al uitgaven voor.
Ik neem dat aan. Ik kijk waar die uitgaven plaatsvinden, onder welke categorie
zij vallen. En dan is duidelijk bij wie u terecht moet met uw problemen, als
ik in die termen mag spreken. Ik zal het met de collega's opnemen. Ik zal
eens kijken of ik daarin enigszins kan bemiddelen. Het moet in ieder geval
duidelijk zijn tot wie de Kamer zich moet richten. U dreigt zich nu al voor
de derde keer tot iemand te richten die zegt: het is mijn probleem niet. Dat
kan ik u niet aandoen. Ik probeer het wel eens, maar dat kan niet te vaak.Voorzitter! De heer Vendrik heeft gesproken over aanpassingen in de sfeer
van het asielbeleid. Dit punt is in de Voorjaarsnota maar heel globaal aangeroerd.
De inhoudelijke discussie over de aanpassingen in het beleid moet natuurlijk
worden gevoerd met de staatssecretaris van Justitie aan de hand van de terugkeernotitie.
Als een aantal aanscherpingen in het beleid gepland zijn, hoewel nog niet
precies uitgeschreven, is het zonde om daarvoor in de Voorjaarsnota geen bedragen
in te boeken en vervolgens andersoortige ombuigingen te moeten zoeken. Je
weet echter dat het eraan zit te komen! Dat is een dilemma geweest. Ik erken
aan de ene kant dat de Kamer op grond van de Voorjaarsnota niet het debat
kan voeren over het asielbeleid en over de maatregelen ter beperking van de
kosten van de opvang van asiel zoekers. Aan de andere kant
is het onbevredigend voor het kabinet om budgettaire problemen anderszins
te moeten oplossen, terwijl je weet dat er op een later tijdstip iets komt.
Al zou hij de Voorjaarsnota goedkeuren, wat niet het geval is – het
stuk geeft alleen maar een overzicht – dan nog heeft hij zich niet gecommitteerd
aan de inhoudelijke oplossingen die door Justitie zullen worden voorgesteld
op het gebied van het asielbeleid.De heer Vendrik (GroenLinks):Mijn punt is niet alleen beleidsinhoudelijk dat wij het niet eens zijn
met de maatregelen die 200 mln. moeten opleveren, maar ook bestuurlijk-uitvoeringstechnisch
van aard dat het risico groot is dat u de 200 mln. niet krijgt die u van de
collega van Justitie verwacht. Dan hebben wij allemaal een probleem. Het vervelendste
probleem is dat dan de indruk ontstaat dat er weer onvoldoende geld is bij
Justitie en dat er weer overschrijdingen zijn. In dit debat kunnen wij vaststellen:
laten wij het even niet doen, laten wij het verlagen, laten wij met nog maar
een paar maanden te gaan niet onmiddellijk dat heel ingewikkelde vraagstuk
belasten met een taakstelling van 200 mln. waarvan onzeker is of die wordt
gehaald, gelet op datgene wat de collega's mij op dat punt hebben te melden.
Dan dreigt een herhaling van 1998. Dat lijkt mij zeer onwenselijk.Minister Zalm:Voorzitter! Ik kan de heer Vendrik misschien enigszins geruststellen.
Uit de beschikbare cijfers over de instroom van asielzoekers tot en met mei
krijg ik de indruk dat wij geen risico lopen dat wij door de raming heen schieten
waarop wij de Voorjaarsnota hebben gebaseerd, te weten een instroom van 50.000
inclusief beleid. Ik verwacht dat het probleem dat de heer Vendrik schetst
zich niet zal voordoen. Misschien is dat een kleine verlichting van zijn zorgen.De heer Bakker heeft de rampbestrijding en de sociale advocatuur genoemd.
De Miljoenennota zal daarover helderheid moeten geven. Ik hoop dat de coniferen
tegen die tijd ook zijn geregeld.Hij heeft gesproken over bezuinigingen bij de uitvoeringsorganisatie sociale
zekerheid. Daar ligt inderdaad een taakstelling. Soms gaan de kosten voor
de baten uit. Er zijn financiële behoeften, ook in het kader van automatiseringswijzigingen.
Het LISV is bevoegd om dergelijke budgetten uit te delen, als er aantoonbare
doelmatigheidswinsten tegenover staan. Dat is gebeurd.De gezinnen met kinderen mogen zich in een grote populariteit verheugen.
Daarbij is sprake van twee dimensies. De eerste is de algemene discussie rond
het belastingplan voor de 21ste eeuw. Die kwestie speelt in 2001. In 2000
of andere jaren kun je wel eens met een koopkrachtbeeld worden geconfronteerd
dat niet lekker loopt, waardoor je misschien toch iets moet doen in de zin
van kindergerelateerde zaken. Dat hebben wij in het verleden ook gedaan. In
de afgelopen kabinetsperiode hebben wij iets gedaan met de kinderbijslag wat
goed paste in het algemene inkomensbeeld. Ook in fiscale zin hebben wij wel
eens iets gedaan. Als ik het mij goed herinner, hebben wij in de afgelopen
Miljoenennota een aanzienlijke fiscale verbetering aangebracht voor alleenstaande
ouders. Wij zullen die discussie voeren wanneer dat nodig is en in ieder geval
bij het belastingplan voor de 21ste eeuw. Ik wijs wel op het dilemma dat in
het plan dat in het regeerakkoord is vastgelegd een aantal voetnootjes is
aangebracht: wij moeten nog eens kijken naar middengroepen, naar de kleine
baantjes en naar de kindertjes, hoewel het "kindergebeuren" in de fiscale
sfeer van latere datum is dan het regeerakkoord. Ondertussen was met dat plan
in het regeerakkoord al 5 mld. gemoeid. Sindsdien vallen de belastingopbrengsten
weliswaar wat minder tegen dan wij dachten, maar voorlopig zitten wij nog
wel onder de ijklat met de belasting- en premieopbrengsten die wij nodig hebben
om het regeerakkoord uit te voeren. Het kan ook wel eens een beetje gaan wringen.
Nu is 2001 nog ver weg. Laten wij hopen dat ik een zondagskind mag blijven,
want daar hebben wij allemaal pret van. Op een gegeven moment gaan al deze
goede doelen echter met elkaar concurreren. Ik was de 50% even vergeten: de
kwestie van de kleine baantjes, waarover het kabinet al heeft aangegeven iets
royaler te werk te willen gaan dan in het regeerakkoord is vastgelegd. Dat
kost ook 200 tot 300 mln. Zoals de heer Van Beek heeft opgemerkt, hebben wij
een gaatje gekregen doordat het rekeningrijden ons is ontvallen, althans voor
het grootste deel. Wij moeten dus nog maar even zien hoe wij uiteindelijk
financieel zullen varen. Daarom ben ik ook ietwat terughoudend om nu al toezeggingen
te doen over het naar voren halen van een deel van de lastenverlichting. De
discussie daarover moet in het kabinet nog worden gevoerd. Het is bepaald
niet verboden om die discussie te voeren. Tenslotte hebben wij in 1999 ook
al een lastenverzwaring gehad. Maar ik vind het wel heel belangrijk dat de
invoering van het belastingplan voor de 21ste eeuw in 2001 zoveel mogelijk
probleemloos verloopt. Mijn hoofddenklijn is: even de adem inhouden om dat
goed te kunnen voorzien van de bijbehorende lastenverlichting. Daarmee zeg
ik niet dat er voordien geen cent lastenverlichting kan plaatsvinden.Het onderschrijden van uitgavenkaders is geen doel en overschrijding is
dat zeker niet. Dat kan ik de heer Crone verzekeren. Het gaat om plafonds,
maar het is niet verboden om die geheel in te vullen. Ik wijs er wel op dat
wij in de Miljoenennota over macro-economische meevallers hebben gezegd dat
wij moeten weten of ze beklijven, voordat wij ze gaan bejubelen. Dan komen
wij aan het probleem dat de heer Balkenende mij met grote regelmaat inwrijft,
namelijk dat wij met de veronderstelling van de loonontwikkeling misschien
in 2001-2002 een vuiltje hebben weg te werken. Dat moeten wij meewegen voordat
wij onderschrijdingen waarvan wij hopen dat zij duurzaam zijn, inzetten voor
doelen in de andere sfeer. Die discussie zullen wij ongetwijfeld voeren bij
de behandeling van de Miljoenennota. Tot nu toe zijn wij redelijk gevaren,
ook in de vorige kabinetsperiode. Maar je kunt ook wel eens in echt zwaarder
weer terechtkomen. Dat is overigens ook voor 2001-2002 niet uit te sluiten.
Dat blijkt ook al uit de zwenkingen tussen optimisme en pessimisme van het
afgelopen halfjaar, althans afgaande op de krantenkoppen die de heer Balkenende
zo graag als maatgevend ziet. Het is dus mogelijk dat wij over drie maanden
van de huidige optimistische golf in een pessimistische golf terechtkomen,
bijvoorbeeld als het in de Verenigde Staten wat slechter gaat.De heer Balkenende (CDA):De minister zegt dat wij ook rekening moeten houden met
zwaar weer, omdat je nooit weet hoe het precies loopt. Daar heeft hij volstrekt
gelijk in. Betekent dit dat hij impliciet zegt dat de heer Melkert een beetje
een scheve schaats heeft gereden met zijn analyse? Begrijp ik dat de minister
niet zoveel boodschap heeft aan dit soort erg optimistische verhalen?Minister Zalm:Ik lees altijd graag en met veel belangstelling wat mijn ex-collega Melkert
over het begrotingsbeleid meldt. Ik verheug mij zeer over het feit dat hij
zich niet geneert voor een sluitende begroting of een overschot. Dat steek
ik dan maar weer in mijn zak onder het motto "daar heb ik toch fijn steun
aan". De onzekerheden zijn inderdaad groot, niet alleen neerwaarts maar ook
opwaarts. Het enige wat wij zeker weten, is dat het gemakkelijker is om met
opwaartse bewegingen te werken dan met neerwaartse bewegingen. Dat is een
volkswijsheid die iedere minister van Financiën kan onderschrijven.Voorzitter! De heer Crone heeft gezegd dat de scheiding tussen cure en
care ook een kabinetsverantwoordelijkheid is. Ik ben het daarmee eens. Ik
probeer natuurlijk ook op dit punt die scheiding aan te houden. Ik heb overigens
de indruk dat ook de Kamer zeer alert is op dat onderscheid.De heer Van Beek heeft de wens geuit dat iets meer ambitie wordt getoond
op het gebied van de infrastructuur. Ook dat gaat pas een rol spelen als wij
los van de private financieringsmogelijkheden, los van extra gasbaten en los
van common area, weer extra geld te verdelen hebben. Ik ben er verheugd over
dat de extra ombuigingsoperaties toch een wat bescheidener omvang hebben,
hetgeen natuurlijk niet betekent dat daarmee alle problemen weg zijn. Ik ben
al blij als ik een begroting weet te presenteren die binnen de uitgavenkaders
blijft en die de eerder gestelde prioriteiten zo goed mogelijk intact houdt.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag over de moties te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 19.50 uur tot 21.20 uur geschorst.Voorzitter: Van Nieuwenhoven 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-5249-5292.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl