Behandeling van het verslag van een algemeen overleg met de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de SER-scan van de jaarverslagen van bedrijfslichamen 2008 en de SER-monitor financiële relaties 2008 en 2009 (32123 XV, nr. 54)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 75
 
 
 
 SER-scan
 Aan de orde is de behandeling van: het verslag van een
algemeen overleg met de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over
de SER-scan van de jaarverslagen van bedrijfslichamen 2008 en de SER-monitor
financiële relaties 2008 en 2009 (32123 XV, nr. 54).
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Voorzitter. Zeer tegen mijn gewoonte in zal ik het kort houden en vrijwillig
het kerstregime toepassen, omdat ik collega Aptroot vanavond vervang bij het
indienen van een tweetal moties. Voor de achtergrond daarvan en de beraadslagingen
daarover verwijs ik kortheidshalve naar het AO dat eerder heeft plaatsgevonden.
De eerste motie luidt als volgt.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 constaterende dat de meerderheid van de product- en bedrijfschappen in
de jaarverslagen niet de vereiste informatie vermeldt, waaronder de hoogte
en de samenstelling van de vergoedingen van de voorzitters en andere bestuurders
en de financiële relaties met organisaties waaraan bestuursleden zijn
verbonden;
 voorts constaterende dat het toezicht door de SER op de schappen niet
verder gaat dan het aandacht vragen voor, en gesprekken voeren over deze "aandachtspunten";
 verzoekt de regering, het toezicht op de schappen te versterken waardoor
jaarverslagen die niet aan de eisen voldoen niet worden goedgekeurd en de
bestuurders dus geen decharge wordt verleend;
 verzoekt de regering, strikte termijnen te stellen waarbinnen de schappen
de jaarverslagen die niet aan de eisen voldoen, moeten aanpassen opdat zij
alsnog aan alle eisen voldoen;
 verzoekt de regering, met passende sancties te komen indien jaarverslagen
ook na de hersteltermijn niet aan de eisen voldoen;
 verzoekt de regering, voorstellen hiertoe voor 15 juni 2010 aan de
Kamer voor te leggen,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Weekers en Aptroot. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 56(32123 XV).
 
 
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Ik heb een informatieve vraag. Waarom zou de minister de product- en bedrijfschappen
decharge moeten verlenen voor de goedkeuring van de jaarverslagen? Dat is
toch niet de positie die de minister heeft ten opzichte van product- en bedrijfschappen?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Dat klopt, maar in de motie wordt ook niet gevraagd om de minister decharge
te laten verlenen. In de motie wordt gezegd dat het toezicht op de schappen
moet worden versterkt en dat jaarverslagen die niet aan de eisen voldoen,
niet worden goedgekeurd. Daardoor kan bestuurders ook geen decharge worden
verleend. Het gaat er in elk geval om dat de jaarverslagen moeten deugen.
Zij moeten de informatie bevatten die in de code door de schappen zelf is
afgesproken. Als de schappen daaraan niet voldoen, hebben zij gemankeerde
jaarverslagen, die we ook in de Europese Unie kennen. Dan roepen wij over
het algemeen ook onze minister van Financiën op om in Europa het advies
te geven om geen decharge te verlenen. Daar is het niet de Raad van Ministers
die decharge verleent, maar uiteindelijk het Europees Parlement.
 
 
 De heer Van Dijk, afrondend.
 
 
 
 De heer
 Jan Jacob van Dijk
 CDA
 
 Ik snap dat de heer Weekers probeert om eruit te komen, maar hij komt
er niet uit. Is het niet merkwaardig dat wij de minister opdragen om in te
grijpen op iets wat de schappen zelf moeten gaan doen? Volgens mij is dat
een inmenging die niet kan. In Europa kan het wel, omdat daar twee wetgevende
machten zijn, namelijk de Raad van Ministers en het Europees Parlement. Beide
verlenen decharge. Om die reden is de analogie die u probeert aan te halen,
niet deugdelijk.
 
 
 Wilt u via de voorzitter spreken?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Dan moet ik het toch op een andere manier proberen in de richting van
de heer Jan Jacob Van Dijk. Product- en bedrijfschappen voeren een aantal
wettelijke taken uit, waarop vervolgens geen democratische controle door het
parlement plaatsvindt. De schappen mogen ook aan degenen die verplicht zijn
aangesloten bepaalde heffingen opleggen, zonder dat het parlement daaraan
te pas komt. Wij hebben daar sowieso grote moeite mee. Daarom kom ik straks
nog met een motie waarin wordt gevraagd om de schappen op te heffen. Wij vinden
namelijk dat er juist een democratische legitimatie moet zijn voor degenen
die een recht hebben om belasting of premie te heffen. Zolang die schappen
nog bestaan, zullen zij in elk geval ten minste aan de eisen moeten voldoen.
Daarom Weekerswordt aan de minister gevraagd of hij een aantal sancties kan
invoeren en of het toezicht dat de SER op dit moment uitoefent, aangescherpt
kan worden op die schappen, zolang zij nog bestaan, in elk geval naar behoren
functioneren en naar behoren verantwoording afleggen.
 
 
 
 De heer
 Ulenbelt
 SP
 
 Wat de heer Weekers of wat de heer Weekers en de heer Aptroot in de motie
voorstellen, is toch een nieuw systeem van toezicht zodat daarin dechargeverlening
aan de orde kan zijn?
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Als wij zeggen dat wij het toezicht op de schappen willen versterken,
is dat een ander toezicht dan het huidige toezicht. Daarin
heeft de heer Ulenbelt gelijk.
 
 
 
 De heer
 Ulenbelt
 SP
 
 Dat is dan ook een antwoord op de vraag van de heer Van Dijk, dat een
nieuw systeem wordt voorgesteld. Ik help u gewoon, want ik ben het hier helemaal
mee eens.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik ben zeer erkentelijk voor de hulp uit onverdachte hoek.
 Dat brengt mij tot de tweede motie.
 
 
 De Kamer,
 gehoord de beraadslaging,
 overwegende dat de ondernemers bij de product- en bedrijfschappen nog
steeds geen zeggenschap hebben maar wel verplicht zijn aangesloten en heffingen
krijgen opgelegd;
 constaterende dat de schappen ondanks de afspraken, waaronder hun code
goed bestuur, in hun jaarverslagen niet de vereiste informatie geven;
 spreekt als haar mening uit dat de schappen moeten worden opgeheven en
de wettelijke taken zodanig moeten worden ondergebracht dat democratische
controle mogelijk is;
 verzoekt de regering, daartoe voorstellen aan de Kamer voor te leggen
voor 15 oktober 2010,
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Weekers en Aptroot. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
 Zij krijgt nr. 57(32123 XV).
 
 
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 Ik begreep dat ik zojuist gezegd zou hebben "voor 15 april". Dat
lijkt mij erg kort dag. Ik heb bedoeld te zeggen "voor 15 oktober".
 
 
 Dat hebt u ook gezegd.
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 Minister
 Donner
 
 Voorzitter. Ik weet niet of de heer Weekers, die invalt voor de heer Aptroot,
een geheel juiste perceptie heeft van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie.
Ik hoorde hem namelijk zeggen dat zij taken uitvoeren, zonder dat er democratische
controle plaatsvindt. Dat is wat merkwaardig in het licht van het feit dat
het hierbij om grondwettelijke organen gaat, waarvoor de grondwetgever heeft
geregeld hoe de democratische controle plaatsvindt. De heer Weekers moet dus
komen met voorstellen om de Grondwet te wijzigen of hij moet zich neerleggen
bij het uitgangspunt van de grondwetgever dat het hierbij gaat om autonome
bestuursorganen met een zelfstandige taak. Die bestuursorganen zijn niet in
medebewind geroepen, maar hebben zelfstandige bestuurlijke taken en een eigensoortige
democratische controle.
 Daarnaast verwart de heer Weekers volgens mij twee dingen in het geheel
van de wettelijke regeling, namelijk het jaarverslag en de jaarrekening. De
jaarrekening wordt opgesteld door het bestuur. Daarop wordt toezicht gehouden
door de SER. Decharge vindt plaats op de jaarrekening. Het jaarverslag is
geen wettelijk document, maar slechts een verantwoording voor de leden. Daar
zijn ook regels voor opgesteld door de SER. Daarbij vindt een nog verregaander
democratische controle plaats, namelijk door de onder andere op voorstel van
de VVD ontwikkelde gedachte van het draagvlakonderzoek. Dat draagvlakonderzoek
zal in 2011 onder alle leden plaatsvinden om te weten te komen of men nog
behoefte heeft aan het bestuursorgaan als zodanig. Het jaarverslag zal een
belangrijke rol spelen bij die verantwoording.
 Voor het overige berust ook de motie van de heer Weekers op een miskenning
van het gegeven dat de voorliggende jaarverslagen voldoen aan de eisen die
daaraan worden gesteld. De heer Weekers wil verdergaande eisen stellen, maar
ze voldoen aan de eisen die in de wet zijn gesteld. Die eisen zijn nader gepreciseerd
door een verordening van de SER over de jaarverslagen. De SER heeft een scan
opgesteld van de verschillende jaarverslagen. De SER neemt ook meer dan de
heer Weekers weergeeft contact op met de productschappen als men bij deze
eerste exercitie meent dat niet is voldaan aan de code. Ook de code heeft
geen wettelijke status, maar de status en de erkenning van een code. Derhalve
gaat de heer Weekers abusievelijk uit van de vooronderstellingen dat er ten
aanzien van de jaarverslagen wettelijke eisen bestaan waaraan niet wordt voldaan
en dat jaarverslagen het instrument zijn op basis waarvan wordt gedechargeerd.
Beide vooronderstellingen zijn onjuist. Daarom is ook de vooronderstelling
van de heer Weekers dat er geen democratische controle plaatsvindt onjuist.
De grondwetgever heeft de democratische controle geregeld zoals die is geregeld,
namelijk door de besturen van de productschappen met de daarin bestaande vertegenwoordiging.
Daarom wil ik de Kamer beide moties ontraden, omdat de regering uiteindelijk
niet aan het onmogelijke kan worden gehouden.
 In zijn eerste motie vraagt de heer Weekers mij om te komen tot een geheel
andere wettelijke regeling van het toezicht. Die regeling is onlangs juist
door de wetgever vastgesteld. Wij zijn nu bezig met de eerste toepassing van
de wettelijke regels. Als de heer Weekers van mening is dat niet wordt voldaan
aan de eisen zoals die gesteld zouden moeten worden, dan moeten wij daarover
een debat voeren. De wet luidt zoals de wet luidt en daar wordt aan voldaan.
Als de heer Weekers dat wil veranderen, dan verwacht hij van de regering voorstellen
tot wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie. Dat is wat vreemd in het
licht van de tweede motie van de heer Weekers, waarin hij de regering om opheffing
van de PBO's verzoekt. Verder moet ik vaststellen dat de vooronderstelling
waarop de tweede motie berust, namelijk dat er geen democratische controle
zou zijn op de wettelijke taken van deze uitvoerende instanties, onjuist is.
Het is een keuze: of de heer Weekers wil de wet wijzigen om het toezicht beter
te regelen, of hij wil de PBO's opheffen, maar beide tegelijk lijkt mij een
enigszins onzinnige exercitie. Dit zou erop neerkomen dat de Kamer uitspreekt
dat de wet die onlangs is vastgesteld nu zou moeten worden
ingetrokken.
 
 
 
 De heer
 Weekers
 VVD
 
 De minister stelt dat het aannemen van beide moties tot een onzinnige
exercitie zou leiden. Dat ben ik met hem eens. Ik vraag de voorzitter dan
ook om, wanneer wij hierover stemmen, eerst de tweede ingediende motie in
stemming te laten komen, omdat deze de meest vergaande is. Zou die motie worden
aangenomen en zouden de schappen worden afgeschaft, dan hoef je niet aan een
versterking van het toezicht te beginnen. Ik denk dat ik de minister hiermee
voor een deel tegemoet ben gekomen.
 De minister zegt dat de democratische controle in de Grondwet is geregeld.
Daarmee heb je echter de democratische controle zoals wij die bedoelen nog
niet geëffectueerd. Het gaat de VVD-fractie erom dat groepen van mensen
met een bepaald bedrijf worden gedwongen zich aan te sluiten bij een bepaald
schap. Vervolgens moeten zij zich richten naar de regels die dat schap opstelt
en moeten zij de heffingen betalen die dat schap hun oplegt, zonder dat de
Tweede Kamer, het echte democratische lichaam, zich daarover kan buigen. Wij
zien het liefst dat de wettelijke taken die nu door deze schappen worden uitgevoerd,
op een andere wijze worden belegd, zodat hierover in de Kamer volledige democratische
verantwoording kan worden afgelegd.
 
 
 Ik stel voor dat wij niet de hele termijn van de Kamer uit het AO overdoen.
Heeft de minister nog een concluderende opmerking naar aanleiding van de interruptie
van de heer Weekers?
 
 
 
 Minister
 Donner
 
 Op zichzelf ben ik het eens met de heer Weekers dat de tweede motie verdergaat
dan de eerste. Ik ben echter wel van mening dat de Kamer niet kan uitspreken
wat daarin wordt gevraagd van de regering, omdat de controle zoals die is
geregeld in de Wet op de bedrijfsorganisatie volgens de Grondwet wel degelijk
wordt beschouwd als democratische controle. De heer Weekers stelt nu dat de
enige geldige democratische controle in dit land door de Tweede Kamer geschiedt.
Dan vooronderstel ik dat wij binnenkort moties kunnen verwachten over de intrekking
van de Gemeentewet, de Provinciewet en de Waterschapswet. Die hebben immers
ook allemaal een andere vorm van democratische controle dan de Tweede Kamer.
Er is niet slechts één vorm van democratische controle. De Grondwetgever
is wat dat betreft subtieler dan de VVD.
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 Ik dank de minister voor deze staatkundige explicatie. Aanstaande dinsdag
zullen wij over de ingediende moties stemmen, waarbij wij acht zullen slaan
op de volgorde.