Debat naar aanleiding van de regeringsverklaring.
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 6215-6276

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-09-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 92, pagina 6215-6276

25-08-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van de regeringsverklaring.Pagina 6215-6276
Het afleggen van de regeringsverklaringPagina 6204-6214
Presentie en opening (dinsdag 25 augustus 1998)Pagina 6201-6204
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 25 augustus 1998)Pagina 6214-6215
Rapportage van de Commissie voor de geloofsbrieven; noot behorende bij Handelingen, bladzijde 6204Pagina 6285-6287
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 25 augustus 1998)Pagina 6276-6284

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 308 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat naar aanleiding van de regeringsverklaring.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Mevrouw de voorzitter! Welkom onzerzijds aan oude en aan nieuwe bewindslieden,
sommigen op onvermoede posten. Welkom aan twee nieuwe collega-fractievoorzitters.
Welkom aan de nieuwe Kamerleden die vanmorgen zijn beëdigd. Welkom aan
Otto Vos die na veel gedoe ook weer onder ons is.Laat ik bij het begin beginnen. Het regeerakkoord van het tweede kabinet-Kok
waaraan toch lang is gewerkt, heeft geen behoorlijke titel meegekregen, geen
doeltreffend motto, geen wervende ambitie. Ik wil aan de eerstverantwoordelijke
vragen of dit toeval is of dat hiervoor bewust is gekozen. Volgens geruchten
in de media tijdens de formatie, is er binnenskamers intensief nagedacht over
zo'n wervende ambitie – "werk, werk, werk", wij herinneren het ons nog
allemaal van de vorige keer – maar is men er niet uitgekomen en dat
 terwijl iedereen in de campagne toch de mond vol had over
de kwaliteit van de samenleving. Tijdens het tussentijdse debatje over de
kabinetsformatie heeft de fractie van het CDA dan ook de helpende hand geboden
en gesuggereerd het werkstuk te schrijven onder de titel "Tijd voor kwaliteit".
Die suggestie is niet overgenomen. Omdat ik ervan uitga dat zij niet is afgewezen
omdat het CDA met deze suggestie kwam – de minister-president, dat weet
ik zeker, staat boven dit soort kleingeestigheden – zou ik hierover
wel eens wat meer willen weten. Het lijkt een kleinigheid, maar de titel van
een werkstuk is zoals zo vaak van meer dan symbolische betekenis en het ontbreken
ervan dus ook. Symbolisch is in dit geval dat het hele regeerakkoord welhaast
een document van anti-bevlogenheid lijkt. Vier jaar geleden heerste in de
Paarse gelederen nog de euforie eindelijk eens alles anders te gaan doen,
sneller, opener, dualistischer en verlost van vermolmde structuren; voortaan
zou alles anders, beter worden in ons goede vaderland. Vier jaar later bieden
de regeringspartijen ons een betrekkelijk technocratisch stuk aan. Het elan
is verdronken in de brij van plussen en minnen waarmee de diverse beleidsverlangens
tot compromissen zijn gesmeed. Belangrijke keuzen worden doorgeschoven naar
de toekomst, terwijl de vraag moet zijn waaraan wij de kwaliteit van onze
samenleving eigenlijk afmeten. Waar moet het naar toe? Wat stellen wij ons
ten doel?Voorzitter! Ik denk dat het begrip duurzaamheid, maar dan in bredere zin
dan het wordt gebruikt in het milieudebat, hier een grote rol speelt. Zijn
wij met z'n allen in staat een samenleving te organiseren waar besluiten langer
houdbaar zijn dan een week of een maand, waar kwaliteit niet alleen wordt
bepaald door of afgemeten aan een groter volume? De vraag is waar wordt beslist
en door wie: dicht bij mensen – de minister-president maakte daarover
een opmerking vanmorgen – of veraf, steeds verder van hen af, en laten
wij die mensen of hun organisaties dan ook hun eigen verantwoordelijkheid
waarmaken of blijft de discussie beperkt tot óf overheid óf
markt? Is een grotere gemeente per definitie een betere gemeente? Is een grotere
school een betere school? Draait het alleen om betaalde arbeid of heeft de
bijdrage van vrijwilligers op talloze terreinen juist niet alles met kwaliteit
te maken? Durven wij politici het nog aan om bij de afweging van belangen
zelf te beslissen of schuiven wij steeds meer hete aardappels op de weegschaal
van een toch al veel geplaagde vrouwe justitia? Is een veiliger Nederland
alleen synoniem met meer agenten of gaat het evenzeer om de opvoeding en scholing
van onze kinderen? Wij weten allemaal dat je zinloos geweld niet oplost door
politie alleen. Elkaar blijven aanspreken is noodzakelijk om te voorkomen
dat wij allemaal een andere kant opkijken of zoiets normaal gaan vinden. Zien
wij de patiënt nog achter de wachtlijst in de zorg? Is er alleen tijd
om het ontbijt naast het ziekbed van de patiënt neer te zetten of heeft
de verpleger ook nog tijd om bij het eten te helpen? Heeft de burger tijd
voor de kwaliteit van zijn bestaan, voor zijn kinderen, voor zijn vrienden
of voor de sportvereniging? Kan hij of zij werk combineren als men dat wil?
Ik wijs hier uiteraard op de zeer complete voorstellen die het CDA op dit
punt heeft gedaan. Ik acht het positief dat ook de regering pleit voor een
kaderwet, maar ik zie toch nog aarzelingen om er echt werk van te maken. Kwaliteit
is ook alleenverdiener kunnen zijn als men in die positie verkeert of als
men ervoor kiest in die positie te verkeren. Kwaliteit is ook de keuze kunnen
maken naar welke school men zijn kinderen wil laten gaan. 14 plus 1 is weliswaar
altijd 15 – is het niet, minister Van Boxtel? – maar op die school
wordt meer overgedragen dan de tafel van vier of "d" of "dt". Pluriformiteit
is en blijft een groot goed, ook in de media, wat ons betreft.Voorzitter! Uit dit soort kwalitatieve noties, uiteraard gesneden naar
christen-democratische snit, blijkt in ieder geval dat er veel te kiezen blijft.
Het CDA zal zijn partij meeblazen. Begrijp mij goed, ik bepleit hier niet
allerlei visionaire slogans die de nuchterheid van ons politieke bedrijf en
van onze manier van doen overstijgen. Nee, ik had simpelweg wat meer passie
en ideaal teruggezien in een document dat toch mede richting geeft aan wat
de Nederlandse samenleving wil verwezenlijken. Dit kabinet wil Nederland het
volgende millennium binnenleiden en het presenteert ons een document alsof
Nederland af is.Dit gezegd zijnde wil ik in mijn reactie op de regeringsverklaring een
aantal elementen aan de orde stellen. Ten eerste een aantal opmerkingen meer
in detail over de inhoud van het regeerakkoord en de regeringsverklaring,
ten tweede een plaatsbepaling van ons, het CDA als oppositiefractie in dit
huis en ten slotte enige opmerkingen over de totstandkoming van het regeerakkoord,
het kabinet en de ministersploeg.De regering noemt het als haar voornaamste opgave om een verantwoord evenwicht
te vinden tussen economische kracht en kwaliteit van het leefmilieu, tussen
economische dynamiek en sociale rechtvaardigheid. Dit uitgangspunt delen wij.
Meer in detail nu enkele punten waar wij van mening verschillen over de voorgestelde
aanpak of waar wij vragen hebben. Ik begin met de financiële uitgangspunten.
Hoe riskant zijn deze? Het is goed dat het trendmatig begrotingsbeleid gehandhaafd
wordt. Wij hebben het dan vaak over de Zalmnorm, al zegt de minister zelf
in antwoord op schriftelijke vragen van het CDA dat die niet bestaat. Bestaat
die nu en kan de minister-president beschrijven wat hij er dan onder verstaat?
Het was immers een belangrijk baken van het eerste kabinet-Kok. Nu is die
Zalmnorm wel opgerekt en rijst de vraag of die ook overeind zal blijven bij
onverhoopte tegenvallers of niet gerealiseerde inverdieneffecten. Voor alle
duidelijkheid: het CDA is van dit trendmatig begrotingsbeleid een krachtig
voorstander en wij zullen dat ook blijven. Duurzaamheid betekent immers ook
het niet doorschuiven van lasten naar de toekomst.Mevrouw de voorzitter! Niet risicovrij noemt het Centraal planbureau de
loonraming van 1,5% die als basis is genomen. Stel nu, zoals het zich nu laat
aanzien, dat de gemiddelde loongroei van de afgelopen jaren van 3,25% bij
komende CAO-onderhandelingen als ondergrens gaat dienen. Wat zijn dan de gevolgen
in budgettair opzicht en wat zijn de gevolgen voor de Zalmnorm? Als ik dan
ook kijk naar de verhouding tussen ombuigingen en intensivering die toch een
onbalans vertoont, dan rijst de vraag aan de op dit punt als zeer degelijk
 bekend staande premier wat te doen met tegenvallers. Wordt
er dan omgebogen en, zo ja, volgens welke regels, aannemende dat oprekking
van het financieringstekort uit den boze is omdat de ambities van het kabinet
op dat punt toch ook al niet zo verschrikkelijk hoog zijn. Ik geef een klein
voorbeeld, de Betuwelijn. Hoe groot is het tekort op dit punt? Kloppen de
aannames ten aanzien van private financiering? Dat laatste is overigens ook
een onderwerp waarover wij graag wat meer willen vernemen.Voorzitter! Als ik kijk naar de onderwerpen "lastenverdeling" en "lastenverlichting"
staat mij de campagne weer helder voor de geest. Zonder daarop terug te willen
komen, constateer ik dat van al die grote woorden slechts 5,4 mld. voor een
belastingherziening resteert. Ik maak daarbij de opmerking dat ik denk dat
wij voor de komende kabinetsperiode scherp zullen moeten letten op de positie
van de middeninkomens. In het belastingplan dat nu voorligt en dat wij later
zullen bespreken, lijken op het eerste gezicht de middeninkomens het kind
van de rekening te worden. Nu tevens blijkt dat de ruimte voor algemene lastenverlichting
geheel wordt opgesoupeerd door het belastingplan en wij in 1999 beginnen met
een lastenverzwaring, sterkt dit onze opvatting dat ons CDA-plan "De moeite
waard", dat zoals bekend uitgaat van maximering van de lasten voor wonen,
zorg, studie en kinderen, zeker niet op de plank mag blijven liggen, maar
door het CDA in de debatten over deze onderwerpen moet worden ingebracht.
Als ik dat zeg, past de vraag hoe de minister-president in het kader van sociaal
en sterk het element "sociaal" invult wanneer hij constateert dat de afstand
tussen werkenden en uitkeringsgerechtigden aanmerkelijk wordt vergroot. Geldt
dit ook bijvoorbeeld voor de AOW na de woorden van de minister-president van
hedenmorgen over een welvaartsvaste AOW? Het voorwoord van het regeerakkoord
en ook de regeringsverklaring spreken immers zo nadrukkelijk – en ik
denk terecht – over sociale cohesie. Hoe staat het met de ideeën
door de minister-president in de campagne geventileerd rond de koppeling-plus?Mevrouw de voorzitter! Het is verleidelijk, maar niet zinnig bij een eerste
per definitie algemeen oordeel over een nog niet gerealiseerd beleid ieder
beleidsonderdeel de revue te laten passeren. Ik doe dat nu niet – de
algemene beschouwingen staan immers op korte termijn voor de deur –
maar ik merk wel op dat wij een aantal punten in het regeerakkoord missen.
Vreemd is daarin de afwezigheid van de Europese en ook de internationaal-politieke
inbedding van het beleid.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Ik wil de heer De Hoop Scheffer graag een vraag
stellen nu hij, merk ik, afstapt van het hoofdstuk "lastenverlichting en lastenverdeling".
Ik kan mij heel goed de discussie herinneren die wij daarover in de campagne
met elkaar hebben gehad en ook zijn positie, die volstrekt helder was, namelijk:
geen geld uittrekken voor algemene lastenverlichting en meer investeren in
kwaliteit van de samenleving.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Juist.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wij hebben te maken, of wij het willen of niet, met een regeerakkoord
dat onder andere zegt: als er sprake is van inkomstenmeevallers in de sfeer
van belastingen en premies dan gaan die naar twee componenten, het financieringstekort
en lastenverlichting. Mijn vraag aan u is: zouden wij zaken met elkaar kunnen
doen om die lastenverlichting, als daar sprake van is – het gaat om
een situatie van een hogere economische groei – zo gericht mogelijk
aan de onderkant te laten neerslaan, dus bij de mensen met de laagste inkomens
tot bijvoorbeeld modaal? Dit lijkt mij perfect aan te sluiten bij uw algemene
aversie tegen algemene lastenverlichting.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Ik begrijp de vraag van de heer Rosenmöller is, maar
wat nog perfecter is – dit staat in ons plan "De moeite waard"; als
hij het gelezen heeft, beveel ik hem herlezing aan en als hij het niet gelezen
heeft, moet hij dat toch echt nog doen – is dat uitvoering van ons plan,
waaraan hij en ook collega Wallage van de PvdA indertijd een aantal constructieve
opmerkingen hebben gewijd – naar onze opvatting ervoor zorgt dat de
lastenverlichting echt terechtkomt waar zij terecht moet komen. De Hoop SchefferWij
zijn van mening dat door de maximering in ons plan waarbij wij uitgaan van
huishoudinkomens, de lastenverlichting, die overigens in de campagne zeker
bij de VVD veel groter was dan er nu is uitgekomen – maar goed, daarover
is onderhandeld en dat heeft de VVD verloren, zou je kunnen zeggen –
precies neerslaat waar zij moet neerslaan. Wij zijn verder
van mening dat – en ik denk dat wij in dat opzicht met elkaar van mening
verschillen – als het gaat om het financieringstekort en dus om de afspraken
die dit kabinet heeft gemaakt, waarbij wij de ambitie te mager vinden zoals
ik net heb gezegd, het begrip "duurzaamheid" inhoudt dat lasten niet onnodig
naar volgende generaties worden verschoven. Als de groei meevalt, zoals wij
allemaal hopen, zullen wij in belangrijke mate wat moeten doen aan het financieringstekort.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mijn vraag ging niet over het financieringstekort, maar over het element
lastenverlichting. U hebt daarop antwoord gegeven. Ik ken uw plan. Alles wat
in de verkiezingscampagne is gezegd, komt daarin weer helder voor het voetlicht,
ook bij mij. Ik zou mij kunnen voorstellen dat juist de maximering die u in
uw plan voor een aantal lasten voorstelt, of het nu gaat om studiefinanciering...De heer De Hoop Scheffer (CDA):Wonen, zorg, kinderen!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat soort onderwerpen! Die maximering zou kunnen aansluiten bij een meer
gerichte lastenverlichting, als het kabinet daar niet mee komt. Wij zouden
dan zaken kunnen doen, om het kabinet daartoe te bewegen. Het regeerakkoord
zwijgt. Het laat dus de mogelijkheid open om bij grotere economische groei
tot algemene lastenverlichting te komen. U hebt daar afstand van genomen.
Uw verkiezingsprogramma biedt daar geen ruimte voor. Als het kabinet dan niet
open zou staan voor die meer specifieke invulling uwerzijds, is het interessant
om te kijken of wij, met andere partijen, ervoor kunnen zorgen dat die lastenverlichting,
als die mogelijk is, zoveel mogelijk aan de onderkant, tot modaal zou neerslaan.
Ik zeg dit in het algemeen, rekening houdend met uw opvattingen. Dit is toch
een punt van politieke betekenis.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik bijt nog niet in uw haakje. Op dit moment hebt u wat mij betreft geen
beet. Om te beginnen zijn de plannen die wij hebben ingediend en bediscussieerd
tijdens de campagne zeer uitdrukkelijk en vanzelfsprekend gericht op de onderkant,
maar juist ook op de positie van middeninkomens. Ik heb daarvan niet voor
niets net een punt gemaakt. Je kunt best ƒ 75.000 of ƒ 80.000
verdienen, maar twee of drie studerende kinderen hebben en het buitengewoon
krap hebben. Onze soort lastenverlichting slaat uiteraard neer aan de onderkant,
maar ook wel degelijk bij middeninkomens, in onze definitie. Als u bereid
bent in de debatten die wij ongetwijfeld zullen gaan hebben met ons van gedachten
te wisselen over dit plan, dan ben ik uw man. De leden van het CDA zijn dan
uw vrouw en uw man, in overdrachtelijke zin. De heer Rosenmöller moet
zich wel realiseren dat ook in ons verkiezingsprogramma, alleen bij een meevallende
groei, ruimte is vrijgemaakt voor algemene lastenverlichting. Vandaar dat
ik daarover een vraag stelde aan de minister-president. Wij zijn geen grote
strijders tegen generieke lastenverlichting, maar vinden alleen dat wat eerst
moet komen eerst moet komen. Dat is het verhaal. Ik bijt dus niet in zijn
haakje, maar ik ben bereid dat te doen op het moment dat de heer Rosenmöller
zegt dat GroenLinks het op basis van dat plan de moeite waard vindt om met
het CDA te discussiëren.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik vis niet zozeer naar antwoorden en ik probeer vragen ook
niet op een zodanige manier te stellen dat de heer De Hoop Scheffer in het
haakje bijt. Dat maakt mij eerlijk gezegd niet zoveel uit. Het gaat mij om
hetgeen de heer De Hoop Scheffer gezegd heeft over het sociale profiel van
het kabinet en om zijn uitspraken in de verkiezingscampagne over een algemene
lastenverlichting. Als hij nu uitwijkt naar inkomens van ongeveer ƒ
80.000 dan komt hij wel heel dicht in de buurt van een algemene lastenverlichting.
Ook de heer De Hoop Scheffer en zijn partij zullen moeten kiezen. Als de economie
inderdaad op een hoger niveau uitkomt dan waarvan bij de ramingen van het
regeerakkoord is uitgegaan, kiest hij dan voor een meer algemene lastenverlichting
of wil hij de vrijgekomen ruimte meer specifiek inzetten? Ik dacht dat hij
het laatste zou willen doen, indachtig de rapportage die hij vlak voor de
verkiezingen heeft uitgebracht.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Mevrouw de voorzitter! De heer Rosenmöller verraadt zichzelf in het
tussenzinnetje: de CDA-fractie wijkt uit naar ƒ 80.000. Ik heb uitdrukkelijk
gezegd dat het het CDA zowel om mensen aan de onderkant gaat als om de mensen
die ik zojuist beschreef. Los van welke beeldspraak dan ook, ik ga op het
verzoek zoals de heer Rosenmöller dat nu formuleert niet in, maar ik
denk wel dat er mogelijkheden zijn om elkaar in debatten te vinden. Als hij –
en ik heb de heer Rosenmöller daar nooit in negatieve zin over horen
praten – dat lastenverlichtingsplan, gericht op de plaats waar het terecht
moet komen, accepteert, hoeven we elkaar niet te bekampen. Ik wil hem nogmaals
wijzen op mensen met een middeninkomen en drie studerende kinderen. Ik zeg
er wel, met een opgeheven vinger – waarvoor excuus – bij dat op
het moment dat de economie beter gaat draaien, ook het CDA voorstander is
van algemene lastenverlichting. Ook dat hebben we in de campagne keer op keer
uitgedragen. Maar ook wij zijn uitgegaan van het behoedzame 2%-scenario waar
ook het kabinet van uitgaat.Voorzitter! Ik had het over de Europese inbedding, die wij in het regeerakkoord
node hebben gemist. Vanmorgen is die in de regeringsverklaring gelukkig wel
aan de orde geweest. Kennelijk heeft het kabinet zelf ook het gemis in het
regeerakkoord gevoeld, want er is vanmorgen uitgebreid aandacht aan besteed,
uiteraard terecht.In de regeringsverklaring wordt alleen, ook over Europa, wel veel geconstateerd,
maar ik had ook graag gezien dat er iets meer een richting was aangegeven.
Wat zijn nu de implicaties van de euro op politiek terrein? Wat betekent de
euro voor de Europese integratie? Zal er een vliegwieleffect ontstaan? Worden
er andere beleidsterreinen meegezogen? Wanneer zal dat gebeuren? Wat betekent
dat voor Nederland? Is het Verdrag van Amsterdam, waar de minister-president
vanmorgen over sprak, voldoende om de Unie in institutioneel opzicht gereed
te maken voor de uitbreiding? Wij hebben daar grote twijfels over. Hoe gaan
verbreding en verdieping samen, als zij samengaan?Terecht spreekt het kabinet zorg uit over het gebrek aan democratische
controle op het Europese eenwordingsproces. Ik denk dat niemand
in de Kamer daarover van mening verschilt. Laat ik nu om de eigen verantwoordelijkheid
van de Kamer te onderstrepen de collegae, die ik hierbij in eerste instantie
aanspreek, en niet het kabinet, vragen om samen met de fractie van het CDA
plannen uit te werken voor het opzetten van een zogenaamde gemengde commissie
in dit huis. In die commissie zouden leden van het Europees Parlement recht
van spreken hebben in onze debatten met de vele bewindslieden die verantwoordelijk
zijn voor Europees beleid. Wij komen zonder enige twijfel op de daarvoor bestemde
plaats met nadere voorstellen daarover.De heer De Graaf (D66):Is de heer De Hoop Scheffer vergeten dat dit voorstel al meerdere keren
door andere fracties is gedaan en dat het CDA daar nooit voor was?De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat klopt, en uit het feit dat ik het hier met enige prominentie naar
voren breng, kunt u afleiden dat u in ons in plaats van een tegenstander,
een medestander zult vinden. Ik weet niet of dit voorstel ook opgenomen is
in de brief die u hebt laten ronddelen over een aantal zaken die deze Kamer
betreft, maar dit punt had erbij kunnen staan.De heer De Graaf (D66):Voorstellen die ik al een keer heb gedaan, herhaal ik niet, maar twee
jaar geleden is dit door de fractie van D66 voorgesteld.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Prima, des te beter. Wij vinden elkaar op dit punt. Ik hoop dat dit ook
voor andere fracties geldt.Ook op terreinen als kennis, infrastructuur, vitaliteit, bereikbaarheid
van steden, mobiliteit, de inrichting van de groene ruimte, plattelandsvernieuwing
en leefbaarheid van het platteland hadden wij graag enigszins uitgewerkte
aanzetten gezien in het regeerakkoord. Wij wachten met grote spanning nadere
vormgeving van de Agenda 2000. Ook op dit soort terreinen dient het woord
"kwaliteit" met een hoofdletter te worden geschreven en de vijfde nota kan
wat ons betreft onmiddellijk worden geschreven. Men kan daar, bij wijze van
spreken, vandaag mee beginnen. De tijd dringt. Nederland staat stil en op
het platteland gaat steeds meer van de leefbaarheid verloren. Voor de CDA-fractie
is de tijd van houtskool echt voorbij.Iedere Nederlander heeft of krijgt te maken met zorg. In politieke zin
was het tobben voor mevrouw Borst tijdens het eerste kabinet-Kok. Wanneer
wij nu naar het regeerakkoord kijken, blijkt dat er gelukkig meer geld is.
De prioriteitenstelling lijkt goed. Het is alleen de vraag of mevrouw Borst
het in deze kabinetsperiode allemaal wel zal halen. Het wegwerken van wachtlijsten
klonk in de campagne nog krachtig, maar nu lezen wij: "het tot een aanvaardbare
lengte terugbrengen van wachtlijsten". Aanvaardbaar voor wie? Voor de medische
wereld? Voor de politiek of voor de patiënt? Ik denk dat ik het antwoord
al weet.Durft de minister-president de stelling te verdedigen dat in de curatieve
zorg, in de ouderenzorg en bij de voorzieningen voor gehandicapten de wachtlijsten
inderdaad kunnen worden weggewerkt? Hoeveel zorgen moeten wij ons maken over
de kosten van de genees- en hulpmiddelen? Daar zit, als ik goed ben geïnformeerd,
nog een hinderlijk gat van 600 mln. En wij hebben, eveneens als ik goed ben
geïnformeerd, nog een lijk in de kast van 1,7 mld., zoals bij de Voorjaarsnota
is geconstateerd. De getallen buitelen over elkaar heen. Ik moet u eerlijk
zeggen dat wij door de bomen nauwelijks het bos kunnen zien. En bij al die
overschrijdingen bestaat bij onze fractie nog steeds de behoefte aan een duidelijk
overzicht. Ik heb hierom overigens al eerder gevraagd. Kunnen wij dat overzicht
snel krijgen?Hoe gerust kunnen wij zijn over de terechte ambitie die dit kabinet in
de paragraaf zorg uitspreekt? En om bij de les te blijven: we hebben het hier
over die alleenstaande bejaarde vrouw die in het ziekenhuis ligt, thuis niet
verzorgd kan worden en te horen krijgt dat het nog wel maanden kan duren voordat
er een plaats in het verpleeghuis vrijkomt. Een rijke samenleving die dit
soort situaties laat voortbestaan, moet zich schamen.De heer De Graaf (D66):Ik begrijp dat de heer De Hoop Scheffer een beetje zenuwachtig wordt van
al die getallen, maar als hij het regeerakkoord goed had gelezen, had hij
over die 1,7 mld. en 600 mln. geen vragen hoeven stellen. Hij doet alsof dit
twee getallen zijn die naast elkaar moeten worden gelegd, maar als hij de
gestencilde versie van het regeerakkoord, pagina 37, leest, ziet hij dat het
er keurig uitgewerkt staat. Het is een kwestie van eenmaal lezen en dan weet
hij het.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik weet dit. We kunnen nu een technische discussie voeren, maar het gaat
niet over hetzelfde bedrag van 1,7 mld. dat in de Voorjaarsnota staat. Bovendien
is er een onderscheid tussen het bedrag waarover we gesproken hebben toen
we op de totalen van het Jaaroverzicht zorg 1997 wezen en het bedrag dat in
het regeerakkoord staat. Als het mijn schuld of verantwoordelijkheid is dat
ik door de bomen het bos niet meer zie, hoor ik dat wel van de minister-president.
Ik heb het goed gelezen. Ook heb ik de CPB-analyse van het regeerakkoord goed
gelezen, maar ik kan het niet meer volgen. Maar nogmaals, ik houd de mogelijkheid
open dat het probleem bij mij ligt.Uitgaande van zijn opgeruimde natuur zal mijn collega Dijkstal niet vaak
van politieagenten dromen. Ik zie aan zijn lichaamstaal dat ik dit juist heb
geformuleerd. Wij hopen dat minister Peper wel in staat zal zijn uit te voeren
wat het kabinet zich voorneemt, althans, als hij geen ruzie met korpschefs
krijgt.Wij zien nogal wat beren op de weg, zoals de tegenvallers – structureel –
bij de zogenoemde normvergoeding. Ik wijs op de vraag of het mogelijk is om
naast de voorgenomen extra 3000 mensen nog 2000 agenten uit efficiencymaatregelen
aan te stellen. Hierbij moet men tevens de invoering van een 36-urige werkweek
betrekken. 400 mln. voor 5000 extra agenten. Zou ik de minister-president,
ter voorkoming van al het gedoe onder zijn eerste kabinet, mogen vragen of
wij hem hieraan mogen houden?Mevrouw de voorzitter! Met de Rijnlander Melkert aan het hoofd van de
PvdA-fractie, het recente verleden van de nieuwe minister van Sociale Zaken
en het iets minder recente verleden van de minister-president zelf kan de
vraag niet uitblijven waarom deze taaie polderjongens de SER-afspraken over
de uitvoering van de werknemersverzekeringen niet voor hun politieke rekening
willen nemen. Voor de duidelijkheid: ook het CDA vindt dat
de zogenaamde claimbeoordeling moet worden uitgevoerd zonder winstoogmerk,
onder publieke regelgeving en onder onafhankelijk toezicht. Het is een publieke
taak, die in onze visie echter niet per se door de overheid hoeft te worden
uitgevoerd. Maar ook los van deze elementen zeg ik met CNV: geen cohesie in
de samenleving zonder visie en overleg. Is de minister-president niet bang
voor het door werkgevers en werknemers voorspelde isolement waarin het kabinet
zal komen te verkeren? Waarom op dit zo cruciale punt geen maatschappelijke
verantwoordelijkheid en zelfregulering in een volwassen civil society? Zou
de minister-president alsnog een poging willen doen om hier met de sociale
partners uit te komen? Hij zal het toch met mij eens zijn dat sociale zekerheid
zeker evenveel van doen heeft met solidariteit en verantwoordelijkheid van
alle betrokkenen als met financiële risicodekking en marktwerking? We
komen er wel uit, zo vat ik de opvatting van de voormalige SER-voorzitter
bij zijn afscheid samen. De SER-voorstellen – zo zou ik het kabinet
willen voorhouden – liggen gereed om uitgevoerd te worden! De CDA-fractie
wenst, zoals bekend, die verantwoordelijkheid van sociale partners te erkennen
en dus ook de uitkomsten serieus te nemen van hetgeen door sociale partners
wordt afgesproken.Mevrouw de voorzitter! Er resten mij nog een tweetal zorgpunten voordat
ik, zoals beloofd, nog iets zeg over onze plaatsbepaling en over de formatie
zelf. Als ik kijk naar het eminente belang van beleid voor jeugd en jongeren –
opvang, begeleiding, integratie van minderheden, onderwijs – moet mij
iets van het hart. Als er ergens sprake is van een grote urgentie, dan is
dat bij het beroepsonderwijs. Als één op de drie leerlingen
het beroepsonderwijs zonder diploma verlaat, is er echt iets mis! Dan heb
je dropouts, met alle maatschappelijke problemen van dien! Ook hier bestaat
voor het kabinet een concreet doel om de kwaliteit van de samenleving aan
af te meten. Ik roep dan ook de minister-president en de verantwoordelijk
minister Hermans op, de Kamer – kan het zijn heel snel – te informeren
wat zij aan deze situatie willen gaan doen en het desbetreffende beleid te
laten zien.Voorzitter! Dan Defensie, een departement in moeilijk vaarwater. Allereerst
het politieke en maatschappelijke onverwerkte verleden van Srebrenica. Eenieder
die denkt dat het veelvuldig uitspreken van de bezweringsformule "einde discussie"
deze wond heelt, vergist zich deerlijk. De nieuwe minister van Defensie heeft
dat reeds ervaren. In sommige media worden de vrouwen en mannen van Dutchbat
gemakshalve reeds in de beklaagdenbank gezet, zelfs de minister-president
verloor zichzelf even op dit punt. Een parlement dat wél onderzoek
doet naar visfraude en het maken van een paspoort, maar het niet aandurft
zichzelf en de politiek en ambtelijk verantwoordelijken te onderzoeken, is
geen knip voor de neus waard. En, waarde collega's, laten wij onszelf niet
tekortdoen: wat wij in dit huis doen of laten, maken wij zélf uit en
niet het Rijksinstituut voor oorlogsdocumentatie.Defensie: enorme bezuinigingen. Er zijn zoveel citaten van VVD'ers voorhanden
die hebben gezegd dat dit nooit zou gebeuren, dat ik er niet één
zal noemen. Maar ja, die waren van vóór 6 mei en toen was immers
alles anders!Mevrouw de voorzitter! Dit is ernstig en dat verwijt geldt niet alleen
de VVD, omdat een overheid betrouwbaar behoort te zijn en geen beleid mag
voeren dat geldig is tot aan de hoek van de straat. Hadden wij niet met z'n
allen de krijgsmacht toegezegd dat de Prioriteitennota zou moeten worden uitgevoerd
zonder tussentijdse aanslagen?Pas in 2000 komt er een nieuwe Defensienota die de onderbouwing voor deze
exercitie moet bieden. Als minister De Grave een kerel is – en dat is
ie – dan gaat hij aan het schrijven en doet hij een uiterste poging
om ons die nota begin volgend voorjaar te presenteren, zeker nu hijzelf spreekt
over het afstoten van taken. Ik meen dat hij daarin ook gelijk heeft, gezien
de taakopdracht waar hij voor staat. Ik roep het kabinet in ieder geval ertoe
op om de Defensienota op het tijdstip dat ik voorstel aan ons uit te brengen.Mevrouw de voorzitter! Nu ik u diverse punten van zakelijke kritiek heb
geschetst, wil ik meer in het algemeen iets zeggen over onze plaatsbepaling
als oppositiefractie. In zijn algemeenheid lijkt het mij een faire vaststelling
dat er door de regeringspartijen op een aantal punten compromissen zijn gesloten
die niet zo vreselijk ver verwijderd zijn van ons eigen verkiezingsprogramma.
Daarnaast zijn er kritiekpunten en verschillen. Wij hadden bijvoorbeeld duidelijkheid
gewild over beslissingen zoals Schiphol. Wij hadden het halfbakken burgemeesterscompromis
kunnen missen als kiespijn. Wij verschillen met het kabinet van mening inzake
euthanasie. Wij hadden zeker wat meer budgettaire voorzichtigheid bepleit.
Natuurlijk hadden wij het beleidsadvies van SER-voorzitter Klaas de Vries
krachtiger ondersteund om sociale partners hun rol te geven in de nieuwe arbeidsongeschiktheidsregelingen.
Zoals gezegd, zoekt onze partij van nature oplossingen meer in het sociale
middenveld dan bij de overheid of de naakte markt. Kortom, er zijn zowel duidelijke
verschillen als overeenkomsten. Een frontale oppositie tegen een regeerakkoord
dat compromissen tussen twee grote partijen bevat, die op punten soms verder
van elkaar staan dan van ons, zou dan ook ongeloofwaardig zijn. Het past niet
bij onze stijl; het past niet bij ons als democratische en van oudsher constructieve
partij. Voor het radicaal andere alternatief en de daarbij passende oneliners
zal men bij de anderen moeten zijn, niet bij ons. Publicitair gezien mag dat
voor ons een handicap zijn, maar wij willen onszelf niet ontrouw worden. Het
zij zo.Een geloofwaardige en herkenbare oppositie stellen wij ons ten doel vanuit
een visie op de maatschappij en samenleving die anders is, een visie die niet
de of-of-discussie van overheid of markt voert, maar die al die mensen en
hun organisaties daartussenin ook hun verantwoordelijkheid wil geven en laten:
zelfregulering, eigen verantwoordelijkheid steunen en beleven en elkaar op
die verantwoordelijkheid ook volop aanspreken.Is onze rol in de Nederlandse politiek daarmee uitgespeeld? Sommigen menen
van wel, maar voor die waan van de dag zou ik willen waarschuwen. Dat is net
zo'n irreële fixatie als een aantal jaren geleden de fixatie dat wij
van het CDA het hier in dit land destijds voor het zeggen hadden. Dat laatste
was onjuist en dat is ook gebleken. Dat eerste is onjuist en dat zal ook blijken.
Het is slordige sociologie van de koude grond om te menen
dat het gedachtegoed en de cultuur van het CDA geen wortels hebben in de moderne
samenleving. De thema's waarmee wij ons identificeren op het vlak van de postmaterialistische
waarden, op het vlak van de ethiek en op het vlak van de sociaal-economische
en culturele cohesie zijn tenslotte de thema's van de toekomst. Dat neemt
echter niet weg dat wij ons consciëntieus zullen kwijten van de taak
die voor ons ligt, te weten die van constructieve oppositie.Betekent dit een zwijgzame oppositie? Neen, geenszins, want op dit moment
kunnen wij alleen de woorden van dit kabinet aan een oordeel onderwerpen,
straks datgene waar het natuurlijk pas echt op aankomt, te weten de daden.
De daden van dit kabinet zullen wij kritisch volgen, want daar gaat het om.
Als oppositie hebben wij hier een belangrijke verantwoordelijkheid, want het
dualisme heeft ook bij het eerste kabinet-Kok nauwelijks enige inhoud gekregen.
Dus is het onze dure plicht als oppositiepartij om het debat over regeringshandelen
toch zoveel mogelijk dit huis binnen te trekken en de politiek daarmee zo
transparant mogelijk te houden, niet omwille van de demagogie, maar omdat
het tot de taken van een oppositie hoort.De Paarse bestuurscultuur deugde niet in de afgelopen vier jaar. Het nemen
van politieke verantwoordelijkheid voor falen, zo schijnbaar krachtdadig aangekondigd
aan het begin van het eerste kabinet-Kok, werd al snel een cultuur van elkaar
de hand boven het hoofd houden. Mag ik de minister-president en ook mijn collega-fractievoorzitters
van de regeringspartijen vragen of zij met mij vinden dat het dit kabinet
en henzelf zou sieren indien Kok II in dit opzicht anders wordt?Voorzitter! Bij een oordeel over het regeerakkoord hoort ook een conclusie
of het beantwoordt aan de verwachting; een verwachting die door de vele weken
die er in het schrijven ervan is geïnvesteerd natuurlijk tot steeds grotere
hoogte bij ons was gestegen. De wens om samen verder te gaan was in de campagne
tenslotte al zo evident gebleken dat de benodigde tijd onmogelijk zou kunnen
worden toegeschreven aan grote meningsverschillen. Aan het economisch tij
zou het ook niet kunnen liggen, want ook daar bleken tijdens de onderhandelingen
geen grote tegenstellingen. De conclusie kon dan ook niet anders zijn dan
dat het regeerakkoord veel uitgewerkte voorstellen zou bevatten over de uitdagingen
waarmee wij worden geconfronteerd. Hoe richten wij Nederland in qua wonen,
werken en verkeer? Hoe geven wij gestalte aan een veiliger samenleving? Op
welke manier verbeteren wij de toegankelijkheid en de bereikbaarheid van de
zorg? Hoe bieden wij jongeren perspectief in gezin, school en arbeidsmarkt?Mijn hiervoor genoemde kritiekpunten geven aan dat wat ons betreft die
verwachting niet is voldaan. Vanwaar dan toch die lange duur van de formatie?
Had het allemaal niet veel sneller gekund? Waarom zoveel in detail uitgewerkt
voor de korte termijn, als de bereidheid om samen verder te gaan zo groot
was en is? Waarom minister-president Kok niet meteen tot formateur benoemd?
Waarom gekozen voor de constructie van drie ministers als informateur? Vragen
die terugkijkend op deze formatie nog steeds onbeantwoord blijven. De teneur
van het WK voetbal, dat werd gespeeld tijdens een deel van de formatie, dringt
zich op: veel behoudend spel.Vragen over het slot van de formatie: de ministersposten en de personele
invulling. Extra aandacht voor grote steden en minderheden. Prima, zeggen
ook wij, maar zo snel bedacht en dan nog zonder financiële invulling.
Krijgt de minister voor het grotesteden- en integratiebeleid een eigen budget,
waarover hij kan beschikken en niet eerst bij anderen te biecht moet gaan?
De komende jaren zullen leren of dat wijs is geweest. In ieder geval lijkt
het gebrek aan tactisch inzicht voor de lange termijn gedeeltelijk te worden
gecompenseerd door het aantrekken van enkele geprofileerde spelers. Op soms
opmerkelijke spelposities, maar toch.Voorzitter! Een kritische noot over deze formatie valt in ieder geval
te maken bij het vertrek van een aantal spelers die zeer zeker spelbepalend
kunnen worden genoemd. Het is buitengewoon jammer – ik meen dat oprecht –
dat dit debat over het regeerakkoord en de terugblik op de formatie wordt
gevoerd zonder twee van de belangrijkste architecten daarvan direct te kunnen
aanspreken en met hen te kunnen spreken. Uiteraard heb ik het over de collegae
Bolkestein en Wallage. Collega Bolkestein vertrok naar de backbench –
hij zit er – en de heer Wallage vertrekt naar Groningen. Dat wisten
wij allemaal niet toen wij, kiesgerechtigde Nederlanders, op 6 mei naar de
stembus gingen. Daarover was niets verteld. Begrijp mij goed: er zijn verschillen.
Collega Bolkestein blijft volksvertegenwoordiger en ik ga ervan uit dat wij
hem dan hier in die kwaliteit zeer vaak zullen zien. Het was hooguit jegens
de kiezer wat hoffelijker geweest om het tevoren te zeggen.En dan "nog net" collega Wallage. Ik hoop en verwacht dat Jacques Wallage
een goede burgemeester zal worden van een stad die dat dubbel en dwars nodig
heeft. Maar toch: hier is toch wel erg slordig omgesprongen met de plichten
en verantwoordelijkheden van het hoogste ambt dat een democratie te vergeven
heeft, namelijk dat van volksvertegenwoordiger.Naast vragen over vertrek hebben wij ook een vraag over een blijver, namelijk
de nieuwe minister van Milieubeheer en Ruimtelijke Ordening. Uit krantenberichten
heb ik begrepen dat die bewindsman van belang is voor de linkervleugel van
de Partij van de Arbeid. Nu zal dat allemaal best waar zijn, maar als ik mij
niet vergis, wilde de heer Pronk niet meer naar Ontwikkelingssamenwerking,
of kon daar althans niet meer geloofwaardig heen, nadat hij zich zo openlijk
tegen bezuinigingen op dat departement had uitgesproken. Die bezuinigingen
kwamen er vervolgens toch, en voilà, nu zit de heer Pronk hier als
minister van VROM. Als persoon, zo heb ik begrepen, steunt hij het kabinetsbeleid
op zijn oorspronkelijke terrein van Ontwikkelingssamenwerking niet, als lid
van het kabinet weer wel. Wat is dat voor gedraai? Wat is dat voor verslaving
aan het pluche om dan toch weer gewoon aan te schuiven? Ik begrijp ook wel
dat milieu, net als ontwikkelingssamenwerking, zich leent voor morele gedrevenheid –
dat is lang niet altijd slecht – maar zuivere koek is het politiek noch
staatsrechtelijk om je eerst uitdrukkelijk te distantiëren van dat deel
van het kabinetsbeleid waar je onomstreden de meeste autoriteit hebt verworven,
en vervolgens gewoon lid van dat kabinet te worden.Voorzitter! De voortgang die u, als nieuw kabinet, boekt bij het verminderen
van de wachtlijsten, de resultaten die u boekt bij meer veiligheid, het bestrijden
van de uitval in het beroepsonderwijs, het mogelijk maken van de combinatie
van arbeid en zorg, de deugdelijkheid van uw financiële beleid, zijn
onderwerpen waarmee wij u namens de bevolking alleen maar succes kunnen wensen.
Wij zullen echter steeds opnieuw bij u aankloppen met de vraag: hoe staat
het ermee? Doet u het goed? Houdt u uw belofte?Voorzitter! Tot slot veroorloof ik mij een verzuchting – ik heb
het eerder in andere woorden gezegd – als uiting van teleurstelling:
wat is het allemaal flets, wat is het allemaal lauw. Bescheidenheid is een
grote deugd, maar een beetje ambitie, een beetje aspiratie heeft een kabinet
dat ons land het komende millennium binnen moet leiden nodig. Het moet gezegd
worden: een kabinet met een regeerakkoord dat bijna leest als een Paarse potpourri
van plichtmatigheden, noem ik voorlopig geen Paars – dat is aan de minister-president –
maar simpelweg Paars zonder pit.De heer Melkert (PvdA):Mevrouw de voorzitter! "Samen vol vertrouwen de toekomst tegemoet", als
motto van het regeerakkoord had het gekund, maar het was de titel van een
rapport om de perspectieven voor jongeren van Marokkaanse afkomst in de Nederlandse
samenleving te schetsen, dat twee dagen na de verkiezingen verscheen; een
aansprekend, maar daarom nog geen vanzelfsprekend vooruitzicht. Het zal de
proef op de som zijn van hetgeen de coalitie de samenleving te bieden heeft.
Hoezo samen? Op grond waarvan vertrouwen? Over welke toekomst hebben wij het
eigenlijk? Die van werk, werk en nog eens werk?Bij de spectaculaire verbetering van de werkgelegenheid krijgt intussen
de werkloosheid steeds meer kleur. Juist in deze periode van gunstige ontwikkeling
van de groei is het van groot belang niet alleen tevredenheid uit te stralen
over de groeicijfers van het beleid. Wij weten inmiddels dat deze coalitie
tot heel wat in staat is, moeilijke keuzes niet uit de weg gaat, financiële
discipline weet te handhaven en sterk en sociaal onverbrekelijk met elkaar
weet te verbinden.Dat mag niet alleen een boodschap van het CPB zijn of een signaal aan
beleggers. Iedere burger heeft er recht op te ervaren dat er op beheerste
wijze wat meer kan dan voorheen; in de eigen portemonnee of door kleinere
klassen, kortere wachtlijsten, meer openbaar vervoer, in de leefbaarheid van
de steden of in de balans van milieu en natuur. Dit kan omdat er meer economische
ruimte is ontstaan, maar ook omdat wij het debat over markt en overheid van
vooroordelen hebben ontdaan. Tussen de polen van blind neoliberalisme en eenzijdig
verzorgingsdenken streven wij naar de emancipatie van talent, zijn wij meer
gaan inzien dat investeringen in kennis en betrokkenheid en in ontwikkeling
en maatschappelijke deelname zich vroeger of later uitbetalen in productief
en innovatief vermogen. Sociaal beleid is een investering in economische kracht.In de herkenning van deze onverbrekelijke samenhang ligt het unieke kenmerk
van de Nederlandse maatschappij. Die samenhang groeit echter niet zomaar,
zij zal overal moeten worden gevoed. Ik noem de alleenstaande moeder in de
bijstand die de kans krijgt in deeltijd een opleiding te volgen of te werken.
De werkende ouders die kunnen rekenen op betaalbare kinderopvang waar en wanneer
zij daaraan behoefte hebben. De kinderen met een taalachterstand die op school
de kans krijgen aan het eind van de rit een diploma op niveau te veroveren.
De werknemer die serieus genomen wordt bij het bepalen van arbeidstijden en
arbeidsomstandigheden en in staat wordt gesteld door middel van verlof- en
opleidingsfaciliteiten bij de tijd en dus hoogproductief te blijven. Hoezeer
blauwdrukken van beleid ook kunnen uitspreken dat we dit allemaal als sociaal-wenselijk
en economisch belangrijk erkennen, toch zal het steeds noodzakelijk zijn na
te gaan of in de wijken, op de scholen en in de bedrijven zelf deze maatschappelijke
ambitie ook op individueel niveau wordt waargemaakt. Het beleid is vanaf 1975
gepreoccupeerd geweest met het weer in de juiste koers brengen van een ernstig
uit het lood geslagen economie. Het centrale modeldenken heeft veel beleidsenergie
gevergd en met zeer waardevol resultaat. Het kan en mag ook niet overboord
worden gezet nu de koers bestendiger is, maar er is een verderreikende ambitie
nodig, omdat we ons zeker bij meer voorspoed de vraag moeten stellen waar
de vruchten van economische groei terechtkomen. Wie profiteert meer of minder?
Wat betekent de groei voor onze wijze van samenleven, voor onze omgeving,
voor de kwaliteit van ons bestaan? Alleen als de burger ziet wat de economen
zeggen, zijn we echt verdergekomen. Daarom is niet alleen de macro-economische
verkenning van straks, maar ook dat rapport over de perspectieven voor de
Marokkaanse jeugd in de Nederlandse samenleving een toetssteen voor de beoordeling
van het regeringsbeleid. Alleen in die samenhang mogen we spreken over "samen"
vertrouwen in de toekomst.Over onze samenleving van hier kom ik nog uitgebreid te spreken, maar
ik kan het niet zonder naar buiten te kijken. Het is zwaar weer in de internationale
verhoudingen: de oorlogsverklaring van de Verenigde Staten aan het terrorisme;
de chaos in Rusland die sommigen herinnert aan Duitsland tussen beide wereldoorlogen;
de tuimelingen in de internationale financiële wereld; China en India
als wereldmachten naast de VS; de onverantwoorde stagnatie tussen Israël
en de Palestijnen; de ongecontroleerde aspiraties van Irak en Iran, en Afrika.
We kijken om ons heen en begrijpen vaak niets.En in Europa? De euro en zijn nog onvermoede ingrijpende gevolgen voor
de positie van de Europese Unie in de wereld; de historische uitbreiding naar
het oude centrum van het continent. We mogen ons in ons optimisme niet achter
de dijken verschansen. We willen ook verantwoordelijkheid blijven dragen voor
verbetering van de verhoudingen en versterking van de internationale rechtsorde.
We willen het vurig en het is ook in ons eigen belang.Mevrouw de voorzitter! Het is een goede traditie bij het aantreden van
een nieuw kabinet de uitgaande leden te danken voor hun inzet bij het dragen
van zware verantwoordelijkheid. Ik sluit me bij die traditie aan, persoonlijk
met gepaste en ongekende terughoudendheid, vanuit mijn functie overigens ongeremder
positief. Het eerste kabinet-Kok heeft ons land grote diensten bewezen. Hoewel –
ik zeg het maar weer eens – vele belangrijke stappen om de Nederlandse
economie en samenleving in evenwicht te brengen reeds door voorgaande kabinetten
van uiteenlopende samenstelling zijn gezet, heeft toch Kok II in meerdere
opzichten toegevoegde waarde geleverd. Werk, werk en nog eens werk is tot
stand gebracht op basis van de nieuwe consensus tussen regering en sociale
partners. De economie is sterker en moderner geworden, met inzet van inzicht
dat sociale voorwaarden ook als economische productiefactor kunnen fungeren.
En er is geleidelijk meer ruimte gemaakt om sociale achterstanden te bestrijden
en alle burgers de groei van welvaart te doen ervaren, een markante trendbreuk
na dertien jaar van saneren en toenemende ongelijkheid in inkomen en kansen.
De coalitiesamenwerking heeft ook het naoorlogse politieke landschap voorgoed
gewijzigd. Paars heeft bruggen geslagen die de agenda van het beleid en de
patronen van macht en invloed hebben gewijzigd.Ten slotte hebben de kiezers de coalitie in totaal sterker gemaakt en
daarmee het signaal gegeven dat een poging tot voortzetting het eerste was
dat partijen na de verkiezingen te doen stond: een gewoon kabinet met ongewone
toegevoegde waarde, onder breed gewaardeerde en in binnen- en buitenland gerespecteerde
leiding. Later, na ons, zal de geschiedschrijving oordelen. Aan de Paarse
doorbraak zal niet worden voorbijgegaan.Maar die geschiedenis kan zich niet herhalen. In de nieuwe verhoudingen,
onder gewijzigde omstandigheden, ligt er een nieuwe opgave, op basis van een
ander regeerakkoord, dat echter niet mogelijk zou zijn geweest zonder de inspanningen
uit de vorige periode.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Ik snap dat op dit gedenkwaardige moment de fractievoorzitter
van de Partij van de Arbeid er behoefte aan heeft zichzelf te complimenteren
met de successen van het eerste Paarse kabinet. Ik vind echter dat het, op
straffe van gesanctioneerde geschiedvervalsing, toch zaak is om de ex-minister,
nu fractievoorzitter, uit te nodigen om ook de negatieve kanten van Paars
I even voor het voetlicht te halen. Ik vraag dat met name ook omdat wij hier
aan de vooravond staan van de introductie van een nieuw kabinet. Ik wil graag
van de voormalige minister weten of hij van mening is dat er van Paars I ook
iets te leren valt, bijvoorbeeld op het punt van de vergroting van de inkomensverschillen
onder Paars I, de enorme aanslagen op de sociale zekerheid, waar hij alles
van af weet, en de structurele tekorten in de zorg en in het onderwijs. Ik
verneem graag ook op die punten enige evaluerende woorden.De heer Melkert (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Een interruptie van ons zonnetje in huis!De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Deze reactie kwam zo snel dat zij voorbereid moet
zijn.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik zal in het vervolg van mijn betoog aangeven waarin wat
ons betreft meer geïnvesteerd kan worden. Er zijn in de samenleving natuurlijk
nog zaken die te wensen overlaten. Ik sprak over het moment – het zou
mij verbazen als dit in de bijdrage van de heer Marijnissen zou figureren –
waarop in het afgelopen jaar een daling van de werkloosheid is genoteerd die
de grootste was van deze eeuw. Dat mag misschien heel even in het zonnetje
gezet worden voordat wij op calvinistische wijze weer gewoon doorgaan met
te onderzoeken op welke wijze het beter kan. Dat kan op een heleboel punten.
Ik dacht dat ik daarover in mijn aanloop een en ander heb gezegd. Ik heb namelijk
gesproken over de Marokkaanse jongeren, waarvan ik ook vind dat zij, net zo
goed als alle andere jongeren in Nederland, de vruchten moeten kunnen plukken
van werk, welvaart en inkomen. Het zal ook voor de heer Marijnissen een opluchting
zijn dat de geschiedenis zich dus niet kan herhalen!In de nieuwe verhoudingen, onder gewijzigde omstandigheden, ligt er een
nieuwe opgave. Stond het eerste kabinet-Kok voor de opdracht het economisch
herstel te voltooien, economische dynamiek aan werkgelegenheid te verbinden
en de cohesie in de samenleving te vergroten, voor Kok II staat voorop de
ruimte uit de groei met voorrang in te zetten voor een investeringsimpuls
in de kwaliteit van onze samenleving: de kwaliteit van het onderwijs, de service
in de zorg, de beschikbaarheid van politie, de groei en de kwaliteit van de
kinderopvang en ieders toegang tot werkervaring en scholing. Investeren ook
in de kwaliteit van de steden en hun vitaliteit, de integratie van alle burgers
in één samenleving, in schoon en slim vervoer, in kennis, in
milieu en natuur. Dat zijn voor de PvdA-fractie de toetsstenen voor de beoordeling
van dat tweede kabinet-Kok.Voorrang voor een kwaliteitssprong is geen vrijblijvende ambitie. Enkele
ervaringen in de afgelopen jaren zijn aanleiding voor extra voorzorg. De verwarrende
berichten over het gerealiseerde aantal extra agenten of de onduidelijkheid
over de toewijzing van extra gelden voor het jeugdbeleid lenen zich wat ons
betreft niet voor herhaling. Wij willen weten of er straks daadwerkelijk minder
kinderen in één klas zitten. Is het geld niet aan andere onderwijsdoelen
besteed? Hoeveel computers staan er straks in de klas en kunnen leerlingen
ermee werken? Wij vragen een nieuw plan van aanpak nu de budgettaire ruimte
vaststaat. Lukt het met de Kaderwet arbeid en zorg een stijgende arbeidsdeelname
gepaard te laten gaan met meer tijd voor bijscholing en zorgtaken en met vermindering
van de arbeidsdruk? Kunnen de aanspraken van gehandicapten op wettelijke voorzieningen
echt worden waargemaakt met het nu gereserveerde geld? Wanneer zullen de wachtlijsten
in de ouderenzorg en thuiszorg binnen de grenzen van redelijkheid zijn gebracht?
Wordt de politie zichtbaarder en is zij ook op het platteland bereikbaar?
Voelt de stad veiliger?De PvdA vraagt het kabinet straks bij de begrotingsbehandelingen boter
bij de vis. De 9 mld. aan ruimte die nu is meegegeven, moet worden vertaald
in streefdoelen en termijnen van inzet van middelen. Er moet een contract
met de burger worden aangegaan. Dat heeft verscheidene voordelen. De burger
kan de politiek aanspreken op het nakomen van het contract. De Kamer is ervan
verzekerd dat extra geld niet door andere noden of hobby's wordt verzwolgen.
Ambtelijke diensten en uitvoerders worden gedwongen de resultaten van de inzet
van extra middelen consequent te meten en nieuwsgieriger te zijn naar resultaten.
Als er één ding is wat ikzelf de afgelopen jaren geleerd heb,
is het dat wij, beleidsmakers, ambtenaren en uitvoerders,
niet nieuwsgierig genoeg zijn naar de feiten. Zo hoort de overheid zich te
verantwoorden. Van de minister-president zou ik graag de toezegging krijgen
dat het kabinet zich zo zal voorbereiden op de begrotingsbehandelingen.Overigens heeft dit ook voor de werkwijze van de Kamer zelf gevolgen.
Onlangs heeft een werkgroep onder verantwoordelijkheid van de commissie voor
de Rijksuitgaven een aantal aanbevelingen op dit vlak gedaan. Kernvoorstellen
betreffen een jaarlijkse algemene verantwoording en verbetering van het toezicht
op de Europese besluitvorming. Het lijkt mij goed dat het Presidium voortvarend
aan de slag gaat om te bezien op welke wijze deze en wellicht ook andere voorstellen
een vaste plaats kunnen krijgen in het constitutioneel proces. Dat geldt ook
voor de suggestie van collega De Hoop Scheffer.Mevrouw de voorzitter! Het regeerakkoord biedt, gemeten naar de mogelijkheden
van dit moment, een solide draagvlak voor constructieve samenwerking. Een
regeerakkoord is een bindmiddel, geen spoorboekje. De actualiteit zal voortdurend
nieuwe inzichten vragen ten opzichte van de letter van dit moment. Op enkele
cruciale vraagstukken is het kabinet voor bijzondere opgaven geplaatst die
in de komende tijd van iedere fractie een nadere beoordeling zullen vragen.In de eerste plaats is er de aansluiting tussen opleiding en arbeidsmarkt.
Scholing, werk en nog eens scholing, daar zijn wij intussen beland. De afspraken
bieden erkenning en ruimte voor een impuls aan het beroepsonderwijs, maar
het belang van MBO en HBO voor de arbeidsmarkt vereist een grondige verdere
analyse van verwachte tekorten in het aanbod, zeker gezien de voorrang die
het regeerakkoord geeft aan mensenwerk in zorg, onderwijs en bij de politie.
Met de instellingen zal gesproken moeten worden over de mogelijkheden van
verwerking van de groeiende studenteninstroom. Goedkoop nú is echt
duurkoop later. Bij de behandeling van de onderwijsbegroting verwachten wij
van het kabinet nadere inzichten en, zo nodig, voorstellen.In de tweede plaats is er de integratie in de steden. Het gevoel van veiligheid
moet teruggeven worden: in de tram, op straat of aan de balie van de sociale
dienst. Ook moet men de angst om gediscrimineerd te worden kwijtraken en werk
kunnen vinden, net zo gemakkelijk als witte Nederlanders. Geaccepteerd moet
worden dat kleur in de stad het land kleurrijk maakt. Ik ben ervan overtuigd
dat wij hier in deze Kamer intens aan willen werken, voor het eerst sinds
jaren weer met alle 150. Het zijn echter de moeilijkste vragen waar onze samenleving
voor staat. In het stedenbeleid is de afgelopen periode een behoorlijke basis
gelegd. Nu de oplossingsrichtingen genoegzaam bekend zijn, zal bestuurlijke
daadkracht de doorslag moeten geven. De minister voor grotesteden- en integratiebeleid
zal hier een sleutelrol kunnen vervullen. De minister van Binnenlandse Zaken
zal toch wel snel gevolg willen geven aan de bevindingen van de commissie-Etty
en zeker die van de commissie-Peper over de lokale sociale infrastructuur.
In goed overleg met de gemeenten verwachten wij spoedig een plan van aanpak.
Nog dit najaar willen wij horen hoe de gelden voor de broodnodige versterking
van de jeugdzorg worden gecollecteerd. Daarbij koesteren wij bijzondere verwachtingen
ten aanzien van de bijdrage van de staatssecretaris voor de media en de omroepbijdragen.Mijn volgende punt is de inpassing van de infrastructuur. De trend van
ontkoppeling van milieudruk en groei moet worden voortgezet. De belangrijke
infrastructuurbeslissingen die ons wachten, staan in het teken van de inpassing
in milieu en natuur. Daarbij zal natuurbeleid meer dan excuusgroen moeten
zijn. Het realiseren van grootschalige aaneengesloten natuurgebieden zal in
de komende jaren zichtbaar moeten en kunnen worden. Bij het reserveren voor
onze ruimtelijke inrichting is een omslag tot stand gebracht: in geld waardoor
openbaar vervoer en kennis eindelijk de plaats hebben gekregen die ze verdienen,
en in de procedure, omdat mogelijk is geworden dat de wijze van uitbreiding
van de nationale luchthavencapaciteit wordt afgewogen in het bredere verband
van de houtskoolschets, vooruitlopend op de vijfde nota ruimtelijke ordening.
Als trouwens en passant de naam "houtskoolschets" kan worden vervangen door
iets eigentijdsers, dan zou ik dat als een belangrijke beleidsdaad van de
nieuwe minister van VROM en ook als een kwalificatie voor zijn nieuwe ambt
beschouwen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! MelkertIk denk dat het heel simpel is: laat de houtskoolschets
 gewoon vervangen worden door die vijfde nota. Is de heer Melkert
het niet met mij eens dat de tijd van houtskoolschetsen een beetje voorbij
is? Ik heb dat al gezegd en hij zei dit net eigenlijk ook.De heer Melkert (PvdA):Ik kan wel zien dat u nu wat langere tijd van het bestuur afstaat, want
zo'n vijfde nota produceer je natuurlijk niet zomaar.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Neen, maar ik heb ook gezegd dat er begonnen moest worden met schrijven.
Van het bestuur sta ik inderdaad heel lange tijd af, want ik heb er nooit
in gezeten. Dat is een ervaring waarmee u mij mijlenver voor bent. De vraag
is nu evenwel of u niet vindt dat de houtskoolschets moet worden overgeslagen
en dat men moet beginnen aan de vijfde nota. Waarom zouden we daarmee wachten?
Voordat je het weet, zijn er namelijk weer vier jaar voorbij.De heer Melkert (PvdA):Dat is mijn bezwaar: beginnen met schrijven. Weet u wanneer de laatste
punt dan namelijk gezet wordt? Dan is het al 2000. Over de nationale luchthavencapaciteit
moet echter wel eerder worden besloten. Daarom hebben wij een paar hoofdlijnen
en houvast nodig om daar een verantwoorde beslissing over te kunnen nemen.
Ik verzet mij dus hevig tegen het woord, maar qua procedure is het zo dik
in orde.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Daar zijn wij het over eens. Als wij beginnen met een houtskoolschets,
dan zal dat het jaar 2000 naar 2005 kunnen verschuiven. En dat willen wij
geen van beiden. Dus geen houtskool!De heer Melkert (PvdA):Neen, wij moeten het inderdaad doen zoals het is afgesproken.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Doen zoals wij het net hebben voorgesteld?De heer Melkert (PvdA):Nou ja, u was het eens met wat nu de benadering is. Dus niet nu gaan schrijven
en pas in het jaar 2000 klaar zijn, maar wel aan het eind van het jaar hoofdlijnen
hebben. Het kabinet noemt dat nu een houtskoolschets, maar dat moet het zelf
weten, als wij dat stuk maar hebben.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Neen, wel schrijven en in 2000 klaar zijn.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Extra ruimte voor vervoersinfrastructuur zal gevonden moeten
worden in een slimme combinatie van innovatieve investeringen in het openbaar
vervoer en selectieve sturing van het wegverkeer. De PvdA-fractie stelt voor,
de nog niet bestemde 400 mln. bij voorrang te investeren in hoogwaardig openbaar
vervoer. Wij vragen de regering langs deze lijn voorstellen voor te bereiden.
Daarnaast zal meer werk moeten worden gemaakt van het uitlokken van private
investeringen. Ook voor de contracten met de regio's is dat van belang, bijvoorbeeld
bij de samenwerking tussen Rotterdam en Den Haag. Niet Financiën, maar
EZ behoort daarin het voortouw te pakken. Het ging dus over de private publieke
samenwerking. Wij gaan ervan uit dat langs natuurlijke weg minister Jorritsma
haar collega zonder moeite over de streep zal weten te trekken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb aan de heer Melkert gemerkt dat het bij een interruptie niet zozeer
gaat om het antwoord, maar om de kwalificatie die je om de oren krijgt. Toch
heb ik een vraag. Toen hij sprak over de milieuparagraaf had hij het over
de "ontkoppeling". Dan doet zich op een aantal terreinen, maar in ieder geval
op één terrein, een heel groot probleem voor met betrekking
tot de uitstoot van CO2. De vorige minister van Milieubeheer heeft
wel eens gezegd: op het moment dat wij spreken over extra economische groei
zullen wij ook voor de toekomst extra geld moeten reserveren als gevolg van
de milieuschade die die economische groei op dat moment veroorzaakt. Zijn
daar de komende periode met de fractie van de PvdA zaken over te doen? Dat
is namelijk niet als ambitie in het regeerakkoord opgenomen.De heer Melkert (PvdA):Of het niet in het regeerakkoord als ambitie is opgenomen, staat nog maar
te bezien. Er is namelijk wel naar verwezen. U heeft natuurlijk wel gelijk
dat het niet geconcretiseerd is, maar overigens is er nog wel ruimte om bij
meevallende ontwikkelingen, naar de mate dat er financiële ruimte ontstaat,
nader te bezien waar die aan besteed zou moeten worden. Dan heb ik het uiteraard
niet over de reservering voor tekorten en lastenverlichting, maar over wat
overigens nog voor extra uitgaven eventueel beschikbaar zal komen. Ik vind
de vraag van de heer Rosenmöller een redelijke. Wij zouden daar bij die
gelegenheid verder over moeten spreken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Waarom is het dan niet zo redelijk dat daar bijvoorbeeld in de onderhandelingen
de afgelopen periode afspraken over zijn gemaakt? Dit is toch een onderwerp
waarvan je niet kunt zeggen dat het een kleinigheid is, dat wij op een nader
moment zullen regelen. Juist de vorige minister van Milieubeheer heeft gezegd:
bij 3% economische groei, in plaats van 2%, hebben wij in een periode van
vier jaar zo'n 500 mln. extra nodig om de milieuschade te financieren. Als
wij dan echt willen investeren in kwaliteit, als dit echt een investeringskabinet
is bij hogere economische groei, lijkt mij dit een punt dat bij de behandeling
van de regeringsverklaring een punt moet zijn waar wij zaken over zouden moeten
kunnen doen.De heer Melkert (PvdA):Op zichzelf is het begrijpelijk dat u daarover doorvraagt. Er zijn volgens
mij twee redenen dat dat niet tot een nadere afspraak heeft geleid. In de
eerste plaats ziet niet iedereen de redelijkheid van die samenhang in, maar
dat is bij de fractie van de PvdA geen punt waar wij heel erg van mening over
verschillen. In de tweede plaats past een kritische kanttekening bij dat bedrag
dat door de vorige minister van VROM inderdaad wel eens is genoemd: die 500
mln. Het is namelijk maar de vraag of die 500 mln. voor de overheid zijn,
want het gaat ook om kosten die aan tal van participanten in de samenleving
zijn toe te schrijven. Het kan om bedrijven gaan, om burgers, om elektriciteitsbedrijven
en het kan op terreinen zitten waar de overheid zelf een verantwoordelijkheid
zou moeten nemen. Het is echter niet zo dat je meteen kunt zeggen: X% meer
economische groei, leidt tot Y% meer guldens die door de overheid zelf zouden
moeten worden opgebracht. Dat laat zich nader analyseren. Wij zullen zeker
straks bij de algemene beschouwingen – dan is de begroting voor 1999
aan de orde en het vooruitzicht van meer economische groei –
aan de regering vragen om de gevolgtrekking van die economische groei voor
het milieu en de daarmee verbonden kosten goed in beeld te brengen. Dat lijkt
mij redelijk.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De financieringskwestie is een tweede punt. Het gaat in dit debat over
het meer algemene beleidsuitgangspunt. Zou de voorzitter van de fractie van
de PvdA het onacceptabel vinden dat in een periode van hogere economische
groei de milieuschade toeneemt, omdat wij er beleidsmatig te weinig geld voor
hebben uitgetrokken, dan wel omdat wij een regering hebben die ervoor heeft
gezorgd dat er onvoldoende geld is om die hogere milieuschade als gevolg van
die wat hogere economische groei te kunnen financieren?De heer Melkert (PvdA):Nu zegt de heer Rosenmöller dat hij geld niet als hoofdpunt ziet
en vervolgens stelt hij twee vragen die juist met dat geld te maken hebben.
Ik wil dit punt bij het kabinet terugleggen. Het kabinet moet aangeven wat
de gevolgen – eventueel ook de schadelijke gevolgen – voor het
milieu zijn van een economische groei van 3% of 4% en het moet tevens aangeven
op welke wijze eventuele schadelijke gevolgen gecompenseerd of voorkomen kunnen
worden. Die discussie gaan wij natuurlijk met elkaar voeren, zij aan zij wat
mij betreft.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Een laatste opmerking mijnerzijds hierover. Er waren twee
interessante punten in de reactie van de heer Melkert. Enerzijds vond de PvdA
dat hier eigenlijk afspraken over gemaakt moesten worden, maar dat dit niet
voor iedereen aan de onderhandelingstafel even belangrijk was. Daarmee zou
hij kunnen doelen op D66 of op de VVD. Dat merken wij dan wel in de loop van
de middag. Anderzijds het feit dat de minister van Milieubeheer dat bedrag
van 500 mln. in de vorige kabinetsperiode niet voor niets heeft genoemd. Ik
vind dat een kabinet ervoor zorg moet dragen, beleidsmatig en in financiële
zin – het kabinet heeft namelijk ook een financiële verantwoordelijkheid
op dit punt – dat een toenemende economische groei niet leidt tot meer
milieuschade. En dat is een absolute omissie in het regeerakkoord en in de
regeringsverklaring van vanmorgen. Ik wil daar een stap verder in gaan.De heer Melkert (PvdA):Ik ben het er niet mee eens dat het een absolute omissie is. Juist de
ontkoppeling van milieuconsequenties van economische groei – minder
milieudruk bij meer economische groei – heeft dat mechanisme al in zich.
De heer Rosenmöller moet niet de denkfout te maken dat het per se gaat
om 500 mln. aan overheidsbijdragen. Het gaat om de "algemene schade" en vervolgens
staat te bezien wie waarvoor opdraait naarmate er sprake zou zijn van de noodzaak
van compensatie. Ik stel voor dat wij daar samen kritisch en constructief
naar kijken op het moment waarop het kabinet met een nadere analyse komt naar
aanleiding van die economische groei. Dat ligt simpelweg vandaag niet voor.
Maar ik zeg daarmee niet dat ik het een irrelevante discussie vindt. Integendeel.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Het mag ook de heer Rosenmöller duidelijk zijn dat de
PvdA en D66 op dit punt gelijk zijn opgelopen tijdens de formatie, maar ik
vond het antwoord van collega Melkert toch wat abstract en vaag, terwijl het
regeerakkoord heel concreet is op dit punt. In de paragraaf milieu staat met
zoveel woorden dat meer dan behoedzame groei zal moeten leiden tot zoveel
mogelijk compensatie voor de eventuele extra milieulasten die ontstaan. Het
is dus een verplichting voor de coalitiepartners, maar zeker ook voor het
kabinet om bij meer dan 2% groei daadwerkelijk meer ruimte te reserveren voor
milieu-uitgaven. Dat is ook een antwoord op de vraag van de heer Rosenmöller,
lijkt mij.De heer Melkert (PvdA):Maar zegt u nu iets anders dan wat ik gezegd heb?De heer De Graaf (D66):Ik vond niet dat helder overkwam wat u bedoelde. Daarnaast wijs ik erop
dat in het budgettaire kader bij het regeerakkoord uitdrukkelijk wordt aangegeven
dat zowel meevallers aan de inkomstenkant als meevallers aan de uitgavenkant
zullen worden aangewend in lijn met de prioriteiten van het regeerakkoord,
en het milieu is één van die prioriteiten.De heer Melkert (PvdA):Misschien kan de heer De Graaf bij de behandeling van volgende passages
de teksten uit het regeerakkoord als illustratiemateriaal leveren bij wat
ik te zeggen heb.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wat de heer De Graaf zegt, klopt echt niet. Hij komt in feite met een
amendement op het regeerakkoord. De meevallers aan inkomstenkant bij een hogere
economische groei gaan namelijk naar twee componenten: lastenverlichting en
financieringstekort. Daar gaat niets van naar milieu, ook niet bij een hogere
economische groei. Als de heer De Graaf dat varkentje met de PvdA had willen
wassen, dan had hij dat beter moeten doen en dan had hij zich niet door de
heer Bolkestein – mijn complimenten hiervoor – in de luren moeten
laten leggen.De voorzitter:Het lijkt mij dat de heer De Graaf hierop moet reageren.De heer De Graaf (D66):Dat kan heel kort, voorzitter! Ook de heer Rosenmöller nodig ik uit
om dat boekwerk nog eens te lezen. Dan zal hij zien dat er, ook wanneer het
gaat over de aanwending van gelden voor lastenverlichting, sprake kan zijn
van keuzes en dat zijn politieke keuzes. Er kan dus ook via de fiscale instrumenten
iets worden gedaan aan milieubeleid. Dat is de ene kant van de zaak. De andere
kant is dat wanneer het gaat over de uitgaven, er heel gericht kan worden
geïnvesteerd in het milieu. Ten slotte verwijs ik nogmaals naar de passage
waarin staat dat de meer dan behoedzame economische groei ook verplichtingen
voor het kabinet schept om eventuele extra milieulasten te compenseren.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nog één opmerking. Een paar weken geleden schreef u het
Hollands dagboek. Daarin haalde u de heer Van Boxtel, nu minister, aan, die
zei: dit boekwerk moet je eigenlijk maar één keer lezen. Dat
heb ik dus gedaan. Ik dacht dat wel vaak gevraagd zou worden of ik het nog
een keer wou lezen, maar ik heb het één keer heel goed gelezen.
U sprak net over meevallers in de inkomsten- en in de uitgavensfeer,
waarmee extra dingen gedaan kunnen worden, maar dat kan dus niet. Meevallers
in de inkomstensfeer, zoals belastingen en premies, zijn voor twee doeleinden
inzetbaar: lastenverlichting en het financieringstekort. Meevallers in de
uitgavensfeer, zoals de aardgasbaten, kunnen voor goede doelen worden ingezet.
Dat zijn nu precies de twee inbreuken op de Zalmnorm. Moet ik het nu uitleggen?
Waar hebben wij het nu over?De heer De Graaf (D66):Als je een boek leest, is het nuttig om het goed te lezen. Het is toch
een beetje zonde van de tijd als ik nu moet citeren uit het regeerakkoord?
Er staat nadrukkelijk: bij de invulling van de lastenverlichting zal in lijn
worden gewerkt met de prioriteiten van dit regeerakkoord. Dat betekent dat
het niet per se een generieke lastenverlichting hoeft te zijn. Het kunnen
fiscale maatregelen zijn, gericht op de bevordering van het milieubeleid.De voorzitter:Het lijkt mij dat u dit op een nader tijdstip kunt uitvechten.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Ik geloof dat de heer De Graaf niet helemaal ongelijk heeft
dat de lastenverlichting nader ingevuld moet worden, maar interessanter is
waar hij die passage over de uitgaven nu precies vindt. Misschien kan hij
deze even voorlezen.De voorzitter:Misschien kan de heer De Graaf dat straks in zijn eigen termijn meenemen.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Het gaat om de exegese van een zin die al een paar
keer is genoemd. De heer Melkert is nu aan het woord. Ik denk dat het belangrijk
is om te weten wat hij nu precies onder die zin verstaat. Die zin op pagina
52 luidt: bij meer dan behoedzame groei zal de extra milieudruk zoveel mogelijk
worden gecompenseerd. Is die formulering, met "zoveel mogelijk" erin, voor
hem een opdracht tot compensatie als die meerdere groei plaatsvindt? Of zijn
die woorden "zoveel mogelijk" bewust gekozen om een afwegingsmogelijkheid
tegen andere voorzieningen te hebben?De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik geloof dat daar nog een afweging aan voorafgaat, en dat
wil ik de heer Rosenmöller ook duidelijk maken, als het gaat om de precieze
implicatie voor de overheid en de discussie waar je het geld vandaan haalt.
Je moet eerst weten waar de schade te meten valt en wie daarop moet worden
aangesproken. Als je vervolgens hebt vastgesteld in welke mate dat met inzet
van overheidsmiddelen zou moeten worden gedaan, kom je aan een afweging met
ruimte voor andere prioriteiten, die je graag zou betrekken bij het aanwenden
van meevallers uit economische groei. Wij zien het dan als een opdracht om
daar zoveel mogelijk aan tegemoet te komen.De heer Schutte (GPV):In de opvatting van de PvdA-fractie kan zich de situatie voordoen dat
de economische groei meevalt, maar dat de grotere milieudruk die mede daardoor
ontstaat, niet volledig wordt gecompenseerd, al dan niet door de overheid?De heer Melkert (PvdA):De woorden "zoveel mogelijk" geven aan dat dit een punt is van afweging
met de mogelijkheden en eventueel andere prioriteiten. Naar mijn bescheiden
mening is het probleem een beetje dat het bedrag van 25 mln. een eigen leven
is gaan leiden. Ik blijf onderstrepen dat de samenstelling van dat bedrag
het allerbelangrijkste is, omdat de overheid heel veel mogelijkheden heeft
om burgers of bedrijven aan te spreken op hun aandeel in de compensatie, die
eventueel tot een tamelijk maximaal niveau zou kunnen plaatsvinden.De heer Schutte (GPV):Het gaat om het doel, dat blijkt ook uit deze zin. Wie het brengt, is
het tweede punt, maar de overheid is wel verantwoordelijk om te zorgen dat
het rechtstreeks dan wel via derden wordt gecompenseerd. Mag ik hieruit afleiden
dat de PvdA zegt: het is goed dat daar "zoveel mogelijk" staat, want als wij
in een afweging terechtkomen, kan dat betekenen dat wij toch voorrang geven
aan andere overwegingen.De heer Melkert (PvdA):Nee, want dat zou toch afbreuk doen aan wat ik als een doorbraak beschouw,
namelijk dat voor het eerst in een belangrijk beleidsstuk van een kabinet
is erkend dat er een opdracht ligt of een inspanningsverplichting ontstaat,
zodra er sprake is van meer economische groei. Hoe dan ook, het kabinet zal
zich steeds moeten verantwoorden over de wijze waarop die compensatie plaatsvindt.Voorzitter! Ik kom te spreken over het onderwerp "de modernisering van
het bestuur". Daarbij spreek ik nog steeds over een aantal bijzondere opgaven
die niet allemaal zomaar in het regeerakkoord zijn geregeld en dus ook een
nadere beoordeling vragen van fracties, inclusief de onze. In het regeerakkoord
is op dit punt gekozen voor praktische vernieuwing. Wij vragen het kabinet
om een bevestiging van de inzet van het instrument van gemeentelijke herindeling
teneinde de versterking van de centrumfuncties in de kaderwetgebieden langs
die weg te realiseren. Door een offensief bestuursakkoord kan een nieuwe impuls
tot stand komen in de ontwikkeling van bestuurlijk partnerschap met de gemeenten.
Voor het kiesrecht van niet-Nederlanders zal de Partij van de Arbeid zich
blijven inzetten. Wij vragen een inspirerende inzet om een vergroting van
de betrokkenheid van burgers en maatschappelijke organisaties bij overheidsbesluiten
mogelijk te maken. Wanneer komt het kabinet met voorstellen om de maatschappelijke
inbreng bij besluiten over infrastructuur en milieu tijdig en adequaat te
regelen?Intussen kan geweeklaag over juridisering ontaarden in de verkeerde belangenbehartiging.
Ook niet direct belanghebbenden moeten naar onze mening kunnen opkomen voor
bijvoorbeeld de natuurwaarden in het Waddengebied. Wij vragen het kabinet
op dit punt toch echt voorzichtigheid te betrachten bij alles wat de teksten
over juridisering suggereren.Voorzitter! Bij de samenstelling van dit kabinet is een bijzondere bijdrage
geleverd aan de doorstroom van burgemeesters. Zij laten natuurlijk zonder
uitzondering een grote leemte achter, maar weten zich getroost door de uitgelezen
mogelijkheid om nu in hun gemeenten het regeerakkoord met onmiddellijke ingang
recht te doen. Dat wil zeggen: voorrang voor de voorkeur van gemeenten. In
afwachting van de afhandeling van de aangekondigde wijziging van de Gemeentewet
dient dit naar onze stellige opvatting te betekenen: het respecteren van het
oordeel van de vertrouwens commissies. Ik vraag het kabinet
toe te zeggen hiernaar te zullen handelen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Een discussie die na het verschijnen van het regeerakkoord
ook buiten deze zaal al gevoerd is, betreft de vraag in hoeverre bijvoorbeeld
in een stad als Rotterdam niet alles op alles gezet zou moeten kunnen worden
om die stad en de bevolking van die stad in de gelegenheid te stellen om hun
stem, weliswaar in raadplegende zin, uit te brengen over de burgemeester die
daar zou moeten komen. Als Rotterdam daartoe bereid is, zou het kabinet dan
alles op alles moeten zetten om dat mogelijk te maken in Rotterdam?De heer Melkert (PvdA):Ik vind dat het kabinet snel moet handelen en heb mij georiënteerd
op de mogelijkheden voor het kabinet om dat zo snel mogelijk te doen. Het
moet dus precies datgene doen wat in het regeerakkoord is afgesproken. Als
ik alle stappen in aanmerking neem, dan kan ik niet anders dan tot de conclusie
komen dat het op z'n vroegst aan het eind van het volgend voorjaar kan zijn
afgehandeld. Ik heb het daarbij dus over de wijziging van de Gemeentewet.
Die is naar onze mening nodig, omdat het omkleden van waarborgen voor de optie
van een volksraadpleging door gemeenten wettelijk moet worden vastgelegd en
ook hier in de Kamer moet worden besproken. Als je dat zo ziet en je hebt
het over het eind van het volgend voorjaar, dan lijkt het mij niet verantwoord
om daar nu in Rotterdam of in Leeuwarden of waar dan ook op te wachten of
op vooruit te lopen, omdat wij die wettelijke behandeling, inclusief de daarbijbehorende
waarborgen, nu juist willen bespreken voordat die optie daadwerkelijk mogelijk
wordt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb mij ook op deze kwestie georiënteerd en met de
betrokkenen gesproken. Er is een procedure zonder raadplegend referendum denkbaar,
waarbij er een burgemeester zou kunnen worden benoemd in de loop van februari
1999. Met een raadplegend referendum zou dat inderdaad aan het eind van het
voorjaar mogelijk zijn. Voorwaarde daarbij is dat artikel 61 van de Gemeentewet
wordt gewijzigd. Daartoe zouden dan inderdaad de nodige activiteiten moeten
worden verricht c.q. versneld. Wij spreken dus over een verschil van ongeveer
twee maanden. Nuanceert dat niet de onverantwoord lange periode dat Rotterdam
of een andere stad geen burgemeester heeft en het met een locoburgemeester
zal moeten doen? Als dit tenminste een belangrijk element van bestuurlijke
vernieuwing in het regeerakkoord is? Ik zou daar positief tegenaan willen
kijken. Maar dan moeten wij het ook wel gebruiken!De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Het kabinet moet zelf maar zeggen wat de termijnen zijn waarmee
het denkt te gaan werken in het geval van de onderhavige benoemingen. Ik beschouw
het in ieder geval als zeer gewenst dat de vacatures, in die steden waar dankzij
de gelukkige situatie die zich in de zomer heeft voorgedaan een vacature is
ontstaan, zo snel mogelijk worden opgevuld en wat mij betreft het liefst dit
najaar.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! De heer Melkert staat bekend om zijn zorgvuldige formuleringen,
dus de vraag is misschien overbodig. Hij spreekt over het respecteren van
de mening van de gemeenteraad. Ik neem aan dat hij opzettelijk niet gesproken
heeft over het uitvoeren van de aanbevelingen.De heer Melkert (PvdA):Ik heb gezegd wat ik heb gezegd.De heer Dijkstal (VVD):Dat is voldoende. Dank u wel.De heer Melkert (PvdA):Oké.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Betekenen deze warme omarming en uitwerking van
de ideeën van het regeerakkoord op dit punt dat de PvdA-fractie vindt
dat afgestapt moet worden van de gegroeide praktijk dat de politieke kleur
van de burgemeester van de grootste steden op enigerlei wijze bij voorbaat
gestuurd wordt? Wil dat ook zeggen dat elk resultaat dat uit het plaatselijke
proces komt, ook al betekent het bijvoorbeeld dat er voor het eerst geen PvdA-burgemeester
in Rotterdam komt, acceptabel is voor de fractie van de PvdA?De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik heb ook op dit punt gezegd wat ik heb gezegd. De vertrouwenscommissie
beoordeelt de sollicitanten en de sollicitanten beslissen zelf waar zij hun
brief naartoe sturen. Op het moment dat de vertrouwenscommissie tot een oordeel
komt, vinden wij dat het kabinet er in de regel goed aan doet om dat oordeel
te volgen.De heer Schutte (GPV):Het gaat mij nu even om de visie die erachter ligt, want daar praten wij
vandaag toch vooral over. Die visie is door mij zo geïnterpreteerd dat
wij af zijn van de situatie die wij lang gekend hebben, dat er zodra er een
vacature ontstond in een grote stad, gekeken werd naar het evenwicht tussen
de andere grote steden en dat er gezegd werd dat er een burgemeester van die
kleur paste. Dat hoor ik bijvoorbeeld niet meer als gerealiseerd wordt wat
het regeerakkoord wil en wat door u wordt ondersteund.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Nu overvraagt de heer Schutte in zoverre dat wij natuurlijk
lang niet altijd in de hand hebben – tenslotte staat de sollicitatie
voor iedere burger open – hoe en door wie wordt gereflecteerd op een
advertentie.De heer Schutte (GPV):Dat is de volgende vraag, maar het gaat mij om de praktijk dat de verdeling,
misschien niet openlijk maar toch wel feitelijk, zeker bij de vier grote steden,
al gemaakt was voordat de sollicitanten bekend werden. De heer Melkert zegt
nu dat dit nu niet meer past, voorzover dit in het verleden gebeurde. Als
het betekent dat in Rotterdam – om eens een buitenplaats te noemen –
een D66'er wordt benoemd, dan moet het kunnen.De heer Melkert (PvdA):De beste kandidaat kiezen, is naar mijn mening het beste dat een vertrouwenscommissie
kan doen. Wij zeggen in het regeerakkoord dat de afweging op lokaal niveau
moet worden gemaakt. Wij moeten hier dus geen setje van criteria maken waaraan
men zich vervolgens moet gaan houden.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! De heer Melkert heeft zojuist een aantal punten
opgesomd waar de PvdA-fractie een min of meer onafhankelijke positie claimt
 ten opzichte van het kabinet en waar bijzondere aandacht voor
is want, zegt hij, het regeerakkoord is geen spoorboekje. Dat is maar goed
ook, want die treinen rijden toch nooit op tijd. Maar, zo zegt hij, het regeerakkoord
is een bindmiddel. Nu waren er in de afgelopen periode onder Paars nogal wat
bewindspersonen die gebonden waren aan hun stoel. De heer Wallage heeft vier
jaar geleden bij deze gelegenheid, de presentatie van Paars I, gezegd dat
zijn fractie zich dualistisch zou opstellen op het punt van het beoordelen
van falende bewindslieden. Maar, zoals gezegd, Paars I heeft juist een reputatie
opgebouwd op het punt van de "sorrydemocratie" en het blijven zitten van falende
bewindslieden. Nu heeft deze fractievoorzitter al eerder in de pers laten
weten dat hij voor een sterk dualistische opstelling van zijn fractie is.
Mag ik de fractievoorzitter van de PvdA vragen of er op het punt van het beoordelen
van bewindslieden ook een onafhankelijker positie van de PvdA verwacht mag
worden dan in de vorige periode?De heer Melkert (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik zie met uw welnemen even af van het corrigeren
van de weergave van de heer Marijnissen van wat ik hier en daar beweerd zou
hebben. Het blijven dus altijd mijn eigen woorden. Op dit punt kan ik hem
alleen maar zeggen dat wij het kabinet zullen beoordelen zoals het elke fractie
in deze Kamer betaamt, inclusief de opstelling en het functioneren van individuele
bewindslieden. Als er klachten zijn, dan hoort men daarvan.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! De heer Melkert zegt dus eigenlijk dat hij het beleid van
de fractie van de PvdA in de afgelopen periode om een motie van wantrouwen
van de kant van het CDA, GroenLinks of de SP niet te steunen alsnog goedkeurt,
dat wij op dat punt een voortzetting van het beleid mogen verwachten en dat
wij ook geen dualistische opstelling mogen verwachten van zijn fractie.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik heb er eerlijk gezegd geen behoefte aan het ratjetoe van
conclusies dat de heer Marijnissen mij nu voorschotelt van commentaar te voorzien.
Dat lijkt mij echt niet zinnig.Voorzitter! Kwaliteit voor de gemeenschap staat voorop; daar gaat het
ons om. Maar niet zonder de samenhang met de voorwaarden voor gezonde sociaal-economische
verhoudingen en voortgezette budgettaire discipline uit het oog te verliezen.
En bij een aanhoudende gunstige ontwikkeling moet het inderdaad mogelijk zijn
nog in deze kabinetsperiode evenwicht in de begroting te bereiken. Wij zien
uit naar dat moment, een belangrijk moment voor de belastingbetaler, de consument
en de investeerder. Een moment ook dat logisch leidt tot een nieuwe afweging
voor het verdelen van de meevallers uit de economische groei. Dan immers kan
bij consolidatie van de sluitende begroting meer ruimte ontstaan voor een
verdere versterking van kwaliteit voor de gemeenschap en sociaal gerichte
lastenverlichting. Tot dat moment biedt het regeerakkoord aanknopingspunten
voor de bij meevallende ontwikkelingen aan de orde zijnde afwegingen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Begrijp ik nu goed dat de heer Melkert indien het begrotingsevenwicht
eerder dan het formele eind van de rit van dit kabinet wordt bereikt, wat
wij allen wensen, over wat er nu in het regeerakkoord is neergeslagen, nieuwe
onderhandelingen in de coalitie zou willen openen?De heer Melkert (PvdA):Het is eigenlijk andersom; volgens de tekst van het regeerakkoord gaan
wij daarbij uit van iedere situatie waarin er nog sprake is van een tekort.
De logica gebiedt ons om indien er geen tekort meer zou zijn – gelukkig
hopen wij allemaal dat wij dat moment snel bereiken – na te gaan wat
de gevolgen daarvan zouden moeten zijn. Dat is namelijk nu niet ingevuld.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat is inderdaad niet ingevuld, maar mijn vraag was iets concreter. Als
ik de heer Melkert goed begrijp, is dan het moment aangebroken om, zoals de
heer Bolkestein onder het kabinet-Kok I wel eens heeft gezegd, te gaan heronderhandelen
en met elkaar te bespreken wat er bij dat evenwichtscenario zou moeten worden
gedaan. Dat klopt toch?De heer Melkert (PvdA):Ik geloof dat uw woordkeuze niet correct is, want met de term "heronderhandelen"
suggereert u dat er al over onderhandeld zou zijn, terwijl dat op dit punt
nu juist niet het geval is.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat is wel het geval, want de coalitiepartijen hebben bij de formatiebesprekingen
uitgebreide afspraken gemaakt. Die afspraken gelden wat u betreft vier jaar;
voor ons is het uiteraard wat anders. Maar u schetst nu een situatie waarin
er eerder sprake zou zijn van evenwicht in de begroting, wat ook wij hopen.
En dan spreekt u een zin uit die ik maar even uitleg als "dan gaan wij formeel
nieuwe besprekingen openen".De heer Melkert (PvdA):Het punt is dat er onderhandeld is over een situatie waarin er nog steeds
sprake is van een financieringstekort. Stel nu dat – het staat ook in
de regeringsverklaring – door meevallende ontwikkelingen het tekort
verdwijnt. Ik moet gewoon constateren dat er over zo'n situatie geen nadere
afspraken zijn gemaakt. En vanzelfsprekend zullen wij er met het kabinet en
met coalitiepartners graag verder over overleggen, want ons dan te doen staat.
Ik heb nu aangegeven wat er dan voor de Partij van de Arbeid in de rede zou
liggen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Is dat dan ook het moment voor het toepassen van de koppeling-plus of
komt dat eerder?De heer Melkert (PvdA):Oh, veel eerder! Daarover straks nog meer.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Hoeveel eerder?De heer Melkert (PvdA):1 januari 1999.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Wat de meevallers bij de inkomsten betreft is dit natuurlijk
wel een nieuw voorstel, want ik heb in het regeerakkoord gelezen dat die meevallers
exclusief moeten worden besteed aan vermindering van het financieringstekort
en aan lastenverlichting. Als er nu een evenwicht is bereikt waarmee wij tevreden
zijn, kunnen zulke meevallers dan ook aan andere dingen dan aan verlaging
van de lasten worden besteed?De heer Melkert (PvdA):Het nieuwe is dat er een situatie kan ontstaan waarin geen reservering
meer nodig is voor het tekort. En de verdeling van meevallers bij de belastinginkomsten
is natuurlijk sterk gebaseerd op het uitgangspunt dat wij verschillende doelen
tegelijk willen dienen: reductie van het tekort aan de ene kant en structuurversterking
door middel van lastenverlichting aan de andere kant. Zodra een van die twee
zeer belangrijke opdrachten vervuld is, ontstaat er een nieuwe situatie.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb precies nog een vraag over de situatie dat economische groei tot
inkomstenmeevallers leidt en er inderdaad lastenverlichting plaatsvindt, en
in een vaste verhouding ook verlaging van het financieringstekort. Vindt u
dat er dan sprake moet zijn van een algemene lastenverlichting of vindt u,
zoals wij het vinden, dat deze lastenverlichting gericht moet zijn op de onderkant
van het inkomensgebouw? Je kunt dan spreken van mensen op het minimum of een
uitstapje maken naar modaal. Enfin, ik verwijs naar de interruptie van de
heer De Hoop Scheffer.De heer Melkert (PvdA):Daar was de vraag van de heer De Hoop Scheffer inderdaad op gericht. Met
het aangeven van 1 januari 1999 verwees ik naar de passage over 1999 in het
regeerakkoord zelf. Daarin staat de inzet van de koppeling-plus, dus het naar
voren halen van de wijziging in het belastingstelsel die een tarief voor mensen
met lage inkomens introduceert, waardoor zij iets minder belasting gaan betalen
en dus netto wat meer erop vooruitgaan. Afhankelijk van de ruimte die door
economische groei ontstaat, zal dit voor ons een prominent punt zijn bij de
aanwending van meevallers die voor lastenverlichting beschikbaar zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mijn laatste opmerking, mevrouw de voorzitter, als het mag.Wij moeten wel uitkijken voor woordvervuiling. Wij weten allemaal dat
de koppeling-plus een extra verhoging van het wettelijk minimumloon en de
hieraan gekoppelde uitkeringen is. Dit is iets anders dan lastenverlichting.
Ik ben de laatste die u dit moet uitleggen. U moet het er gewoon met mij over
eens zijn dat wij hierover geen debat met elkaar hebben.Het gaat nu om geld voor mensen. Dat is primair wat mij bezighoudt en
wat ook u zal bezighouden. Wat dit debat kenmerkt, is niet de begroting voor
1999, want die behandelen wij over drie weken. Het gaat er meer om hoe dit
kabinet in algemeen beleidsmatige zin met lastenverlichting omgaat. Waarom
is bij het verhaal over de lastenverlichting bij inkomstenmeevallers niet
opgenomen dat deze gericht wordt op mensen die van een laag inkomen moeten
rondkomen? Dat staat er niet en ik wil weten waarom niet.De heer Melkert (PvdA):Ik kan mij uw vraag zeer levendig voorstellen en u weet dat, als u de
vraag aan mij stelt, het antwoord voor de hand ligt. Natuurlijk is de Partij
van de Arbeid van opvatting dat je lastenverlichting bij voorrang voor de
ondersteuning van mensen met lage inkomens en met lage middeninkomens moet
inzetten. Dit is niet nieuw; het staat in ons verkiezingsprogramma. U kunt
zich voorstellen dat wij dit punt uit ons programma op tafel hebben gezet
tijdens de besprekingen van de afgelopen zomer. Daarvan is in onderscheiden
mate van belangstelling kennisgenomen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat vind ik een eerlijk antwoord. U hebt er dus in de onderhandelingen
een punt van gemaakt. Dit debat is ook een reflectie op het formatieproces,
dat heeft geleid tot het regeerakkoord en de regeringsverklaring van vandaag.
Net als van het punt van de kosten voor milieu-investeringen bij hogere economische
groei waren uw partners er kennelijk minder van gecharmeerd en u hebt het
niet kunnen realiseren op de wijze die u eigenlijk had gewild. Dat is een
heldere conclusie.De heer Melkert (PvdA):Daarover ben ik het niet met u eens. Dat staat nu precies te bezien. Ik
hoop dat het gevolg van mijn opmerkingen is dat het kabinet nadenkt over de
wijze waarop de lastenverlichting kan worden vormgegeven. U gaat voorbij aan
de passage over de begroting voor 1999, waarin wel degelijk staat dat wij
in de onderhandelingen over het regeerakkoord hebben stilgestaan bij het aanwenden
van extra ruimte voor extra ondersteuning van mensen met lage inkomens.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik ga daar niet aan voorbij. Omdat u mij net verwees naar het debat over
die begroting, is het merkwaardig dat u nu ineens die begroting ten tonele
voert. Daar gaat dit debat niet over. Als wij alles door elkaar halen, weten
wij over drie weken helemaal niet meer wat wij moeten zeggen.De voorzitter:Misschien mag ik u beiden interrumperen. Ik constateer dat de heer Rosenmöller
zei dat hij voor de laatste keer interrumpeerde, maar het blijkt van het antwoord
af te hangen of hij nog een keer erop terugkomt. Dat moet hij dus niet meer
zeggen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dank u voor deze tip.De voorzitter:Verder moet u elkaar laten uitspreken. Anders kan de rest van ons niet
horen waarover u praat. Ook dat moeten wij goed in acht nemen. Ik stel voor
dat de heer Van Dijke nu met zijn interruptie begint, want de heer Rosenmöller
had al voor de laatste keer geïnterrumpeerd, zoals hij zei.De heer Melkert (PvdA):Mag ik dan voor de laatste keer de heer Rosenmöller een antwoord
geven?De voorzitter:Eh ja. Maar dat leidt misschien weer tot een volgende interruptie. Ga
gerust uw gang.De heer Melkert (PvdA):Mijn punt is dit. Het gaat mij nu niet om de begroting 1999; daar moeten
we over een paar weken over spreken, als de Prinsjesdagstukken er zijn. Het
gaat mij wel om de passage in het regeerakkoord die ook gewijd is aan 1999,
met inbegrip van het bedrag van 500 mln. dat extra is uitgetrokken voor mensen
met lagere inkomens. Dat is wat ons betreft het type invulling ten aanzien
waarvan u verzekerd kunt zijn dat wij daar elk jaar weer op terug zullen komen
en ten aanzien waarvan wij verwachten dat het kabinet daar zelf ook, met veel
aanvoelingsvermogen voor wat er in de Kamer leeft, eigen keuzes zal maken.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Collega Melkert doet, evenals het kabinet,
aan het schetsen – of dat nu met houtskool is of anderszins –
van fraaie vergezichten voor wat betreft de situatie als het allemaal heel
erg mee gaat vallen, namelijk wat we dan met de meevallers gaan doen.Kunt u nu ook aangeven, mijnheer Melkert, waar uw prioriteiten liggen,
bijvoorbeeld ten aanzien van de meest kwetsbare groepen in de samenleving,
als we niet te maken krijgen met een situatie dat het allemaal erg meevalt,
maar als bijvoorbeeld de Aziëcrisis ook hier zijn sporen nalaat en er
een situatie aan de dag treedt die minder is dan het behoedzame scenario?De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! In algemene zin is het zo dat de hoofdkeuzes die we in het
regeerakkoord hebben gemaakt – kijk ook naar de intensiveringen, de
extra uitgaven, zoals die zijn opgesomd – aangeven waar onze prioriteiten
liggen. Het zou op zichzelf heel redelijk zijn om daar, bij meer ruimte, in
eerste instantie naar te kijken, maar dat sluit andere voorkeuren niet uit,
omdat je dat moeilijk voor vier jaar allemaal vast kunt leggen.De heer Van Dijke (RPF):Het gaat erom wat dán je keuzes zijn. Ik heb begrepen dat er, voorzover
ik het regeerakkoord begrijp, niet over die situatie is gesproken: de situatie
dat de economische groei lager dan 2% zal zijn. Over die situatie is niet
of nauwelijks nagedacht. Ik kan me voorstellen dat u nu zegt: als die situatie
zich voordoet, moeten we heronderhandelen, want daar is nu niet over gesproken
en dus moet het dan plaatsvinden.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik vind op zichzelf de vraag heel begrijpelijk, in het kader
van de systematiek en de afspraken die je maakt. Maar hou me nu ten goede:
we hebben op dit moment een economische groei van meer dan 4%; het behoedzame
scenario is gebaseerd op 2% per jaar. We zitten niet op de korte termijn in
een situatie zoals door de heer Van Dijke geschetst.De heer Van Dijke (RPF):Dat valt nog te bezien, voorzitter. Ten aanzien van dat behoedzame scenario,
die Zalmnorm, valt veel te zeggen. Als je de bezuinigingen tegen het licht
houdt, is het maar zeer de vraag of die ook allemaal gerealiseerd gaan worden.
Er zijn bij een aantal van die bezuinigingsposten in elk geval krasjes te
zetten, in de zin van: dat valt nog te bezien.Als die 2% groei binnen beeld komt, dan verzeker ik u, mijnheer Melkert,
dat u grote moeite hebt om al uw prioriteiten vorm te geven. Dan zullen er,
met andere woorden, opnieuw keuzes moeten worden gemaakt, omdat die bezuinigingen
niet gerealiseerd kunnen worden.De heer Melkert (PvdA):Maar, voorzitter, dat is een andere vraag. Ik vind dat die vraag in eerste
instantie bij het kabinet thuishoort, want het kabinet weet natuurlijk hoe
het die ombuigingen gaat invullen in de komende tijd.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Nog één keer, voor de duidelijkheid. Ik begrijp
de heer Melkert nog steeds niet helemaal goed. Als wij praten over de koppeling-plus,
dan praten wij niet, wat hij net even deed, over het belastingplan en over
het iets naar voren halen van het belastingplan. Dat zou ook raar zijn, want
in het belastingplan wordt de afstand tussen uitkering en loon juist vergroot.Wat is nu de koppeling-plus per 1 januari 1999, mijnheer Melkert? Is dat
die 1 mld. die uw partij voor inkomensondersteuning in het verkiezingsprogramma
heeft uitgetrokken? Dat was, dacht ik, toch wat de premier bedoelde in de
campagne, toen hij sprak over de koppeling-plus. Of is de koppeling-plus slechts
datgene wat er door het kabinet, op basis van het regeerakkoord, is uitgetrokken
aan bijzondere bijstand, enz.? Ik ben reuzebenieuwd of u straks in de begroting
1999 voor de koppeling-plus in zijn geheel het bedrag gaat uittrekken dat
zal moeten voortvloeien uit de stelling die u nu betrekt.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Daarin zit, geloof ik, een misverstand. Er wordt één
element uit de belastingherziening naar voren getrokken. Dat is het introduceren
van een nieuw, laag tarief voor mensen met lagere inkomens in de loon- en
inkomstenbelasting. Dat zit in het geheel van die belastingherziening, maar
dat trekken we naar voren, naar 1999, zo luidt de afspraak in het regeerakkoord.
Vervolgens – want dat is nog alleen maar een instrument – moet
je er natuurlijk ook geld bij leggen, en ook daar is een afspraak over gemaakt:
dat is de 500 mln. waar ik het over had. Dat laat onverlet – dat moet
het kabinet zeggen over, zo denk ik, een aantal weken – dat de ruimte
voor 1999 breder bemeten kan zijn. Dat zien we dan wel.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik kan mij niet voorstellen dat u met 500 mln. de koppeling-plus kunt
organiseren. Ik heb het ook aan de regering gevraagd; ik hoor daar morgen
wel een antwoord op. Maar wat u nu precies wilt, is mij niet duidelijk.De heer Melkert (PvdA):Misschien moet u even goed zien wat met de term koppeling-plus bedoeld
wordt. Het enige wat die term betekent, is in feite dat mensen met een sociaal
minimum er netto wat meer aan overhouden, doordat zij wat meer profiteren,
naar verhouding, van belastingverlaging. Overigens profiteren zij niet alleen,
ook andere mensen met bescheiden inkomens profiteren daarvan. Hoeveel geld
je daarvoor beschikbaar hebt – ik praat nu even vanuit het PvdA-verkiezingsprogramma –
is afhankelijk van de extra ruimte die de economische groei biedt. Mijn partij
heeft daarvoor destijds voorstellen gedaan en die zijn voor een deel terug
te vinden in het regeerakkoord nadat wij er zeer stevige gesprekken over hebben
gevoerd. Wij vinden dat die op een acceptabele wijze tot afspraken hebben
geleid, maar het kabinet moet die nu gaan invullen en wij zien daarnaar uit.Overigens vraag ik aan het kabinet of wij er daarnaast – misschien
is dat ook nog een verduidelijking voor de heer De Hoop Scheffer – van
mogen uitgaan dat met het geld voor extra inkomensondersteuning ook het bredere
beleid ten behoeve van armoedebestrijding wordt voortgezet en dat over de
voortgang van dat beleid jaarlijks zal worden gerapporteerd.Voorzitter! Ik wil nog iets zeggen over de belastingherziening, want in
die herziening is een "granieten basis" gelegd voor de ondersteuning van werk,
milieu en een rechtvaardiger inkomensverdeling. Wij kunnen met de uitgangspunten
die er nu liggen goed uit de voeten. Wel zal voor deeltijdarbeid van mensen
die daardoor uit een uitkering kunnen groeien, nog een nadere
oplossing moeten worden gevonden. Ook willen wij ons inspannen om de ruimte
voor de middeninkomens te vergroten omdat zij bij een te eenzijdige keuze
voor verlaging van het toptarief tussen de wal en het schip terecht kunnen
komen. Wij gaan ervan uit dat de regering hiermee in redelijkheid rekening
zal willen houden.Meer in het bijzonder zal de PvdA kritisch de uitwerking beoordelen van
de voorstellen voor het belasten van vermogens. Ik verwijs naar de waarschuwing
van het CPB: "afgewacht moet worden of de theoretische opbrengst van de heffing
op vermogen onder het nieuwe regime ook daadwerkelijk inbaar is". Erkend moet
worden dat effectiviteit en rechtvaardigheid met elkaar op gespannen voet
kunnen staan. Bij het zoeken naar een balans is veel inventiviteit nodig die
bij staatssecretaris Vermeend overigens verzekerd is.Verder wil ik bij het financiële kader nog enkele kanttekeningen
plaatsen. Het voornemen tot verandering van de systematiek en, wat de PvdA
betreft, ook de reikwijdte van de Wet Fonds economische structuurversterking
zal op eigen merites worden getoetst. Een ander punt betreft de verwerking
van het inmiddels bekende vooruitzicht van economische groei in 1999 van 3%.
Graag krijg ik een bevestiging van de veronderstelling dat de projectie van
2,25% groei per jaar, uitgaande van het behoedzame scenario, onveranderd blijft
voor de jaren vanaf 2000. Ook is het van belang om vast te stellen wanneer
het kabinet verduidelijking zal geven over de in het regeerakkoord gebleken
verschillen van inzicht over de kosten van de sluitende aanpak, de 20.000
extra, voorheen, Melkertbanen en de vooruitzichten voor de volumeontwikkeling
in de bijstand. Tenzij er overtuigend bewijs van het tegendeel wordt geleverd,
zullen wij in onze beoordeling blijven uitgaan van de opvatting van de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hij moet het werk tenslotte doen.Verder dreigen er nog enige schoonheidsvuiltjes neer te dalen op het nog
ongeschonden financiële blazoen. Het zou goed zijn om die nu al weg te
blazen voordat het kabinet de stukken voor Prinsjesdag afsloot. Het betreft
twee punten. Het eerste is de ruimte voor cultuur. 60 mln. is toch wel echt
netto 60 mln. extra in 2002? Het tweede betreft de verwerking van het advies
van de commissie-Van Voorden over de arbeidskostenontwikkeling in de zorgsector
in 1998. Acht het kabinet dit advies ten minste materieel bindend? Zo ja,
is het kabinet het dan eens met de PvdA-fractie dat het financiële gevolg
hiervan niet ten koste mag gaan van de voor "cure and care" gereserveerde
intensiveringen?Mevrouw de voorzitter! Uit onze bijdrage en uit die van anderen blijkt
vanmiddag dat grote inspanningen nodig zijn om Nederland op koers te houden.
Hoeveel gecompliceerder is dan niet de oriëntatie op het buitenlands
beleid dat steeds meer vervlochten raakt, met name in het verband van de Europese
Unie, met het binnenlands beleid? Wij zullen ons moeten inspannen om onze
Europese missie recht te doen waaraan het vorige kabinet, in het bijzonder
de minister-president, staatssecretaris Patijn en de ministers Van Mierlo
en Zalm, heel belangrijke bijdragen heeft geleverd, tot en met het Verdrag
van Amsterdam. Dit vraagt met het oog op de financiële perspectieven
voor de komende jaren ook aandacht voor een evenwichtige verdeling van lasten
en lusten. Het is onze wens dat het kabinet meer evenwicht weet te bereiken.
Dat zal alleen kunnen als ook de binnenlandse coördinatie beter wordt.
Niet alle bewoners van de apenrots van Buitenlandse Zaken achten zich hiervoor
in de wieg gelegd, zo lijkt het. Dat moet toch echt effectiever. Ik heb het
natuurlijk niet over de hoofdbewoner van de rots!Minstens zo belangrijk is de inspanning om het financiële beheer
in de Unie op een hoger peil te brengen. Daar liggen nog vele mogelijkheden
voor besparing. De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken zou veel baat kunnen
hebben bij een soufflerende minister van Financiën, die op dit punt een
binnenlandse reputatie te verliezen heeft. Dat zou ook nog een ander voordeel
hebben. Het zou namelijk deze minister van de Brusselse straat houden als
het gaat om de noodzakelijke visie op de toekomst van de Unie. De uitbreiding
naar Midden-Europa en de werkgelegenheid van Dublin tot Boedapest laten zich
niet bij voorrang in de Ecofin-raad regelen. Ik val Hans van Mierlo bij, die
bij zijn afscheid in Brussel terecht waarschuwde voor scheve verhoudingen
op dit punt. De Europese Raad zal zich hieraan ook meer gelegen moeten laten
liggen.Van de minister van Buitenlandse Zaken verwachten wij exportpromotie van
Paars elan naar Europa. Vanuit de mond van een van zijn geestverwanten zijn
in dit verband veelbelovende opvattingen genoteerd, onlangs nog in de Volkskrant.
Dat betrof allereerst het pleidooi, dat besluitvorming veel meer bij meerderheid
in plaats van bij unanimiteit moest geschieden, met uitzondering van zaken
betreffende veiligheid. "Een interessant idee bij de suggestie dat verkiezingen
voor het Europees Parlement worden gekoppeld aan een referendum over de nieuwe
voorzitter van de Commissie." En als klap op de vuurpijl: "Er zijn vier grensoverschrijdende
terreinen waar de burgers zich druk over maken: internationale veiligheid,
economie en werkgelegenheid, criminaliteit en politiesamenwerking en het milieu.
Daar liggen dan ook de taken voor de Unie." Dit zijn citaten van een echte
liberaal. Wie zou dat nou kunnen zijn, zo vraag ik minister van Aartsen?A. Frans Weisglas, aan het begin van zijn tweede jeugd?B. Frits Bolkestein, na een afmattende tennispartij?C. Gijs de Vries, in een sollicitatie naar het staatssecretariaat voor
Koninkrijksrelaties?Hoe het antwoord ook luidt, er zijn dus nog dromen. Daarom in de komende
jaren graag de hieropvolgende daad eraan toegevoegd.Voorzitter! De Europese missie kan niet los worden gezien van de toekomst
van Oost-Europa. Zo dichtbij, maar in menig opzicht nog een andere wereld.
Verantwoordelijkheid willen dragen voor een bijdrage aan humaniteit en de
internationale rechtsorde is voor de PvdA een vanzelfsprekend beginsel. Maar
de praktijk is weerbarstig, verscheurend zelfs, zoals onze ervaringen in Bosnië
tot op de dag van vandaag leren. Hierover zal nog veel worden gezegd en geschreven.
En dat moet ook, totdat we onszelf echt in staat achten de feiten te beoordelen.
In deze Kamer zullen wij daarover binnenkort verder spreken. Intussen blijft
de PvdA-fractie ook na de harde lessen van mening dat Nederland bereid moet
zijn, zo nodig, nieuwe taken op zich te nemen. Het bestaande
toetsingskader biedt daarvoor voldoende houvast. Afstemming in internationaal
verband is cruciaal, waarbij we ons moeten realiseren dat zelfs voor leden
van een Contactgroep van eerstbetrokken landen het woord "afstemming" een
wel erg losse betekenis kan krijgen in de harde Amerikaanse praktijk, zoals
de recente terugblik van de Amerikaanse onderhandelaar Holbrooke de wereld
duidelijk maakt.Overigens kan ook op andere wijze Nederland een rol spelen. De start van
het Internationaal Strafhof is een historische doorbraak. En de bereidheid
van de regering om het Lockerbie-proces in ons land mogelijk te maken, wordt
door de PvdA voluit ondersteund, al moeten we de ermee verbonden veiligheidsrisico's
geen moment uit het oog verliezen.Onze verantwoordelijkheid houdt niet op bij de grenzen van Europa. Voor
mijn fractie geldt als onvervreemdbaar beginsel dat de groei van de welvaart
hier tot een groter aandeel van onze bijdrage aan directe armoedebestrijding
in de wereld moet leiden. Versterking van de internationale rechtsorde moet
ook langs economische en sociale weg worden bevorderd. De Partij van de Arbeid
kiest hiervoor: op historische en morele gronden en uiteindelijk ook uit welbegrepen
eigenbelang. Daarbij zal steeds moeten worden gewerkt aan versterking van
het draagvlak in eigen land, want de andere kant van een volgehouden grote
beleidsinspanning is gewenning of zelfs scepsis bij mensen die zich minder
verbonden voelen met dit deel van het beleid: een belangrijke opdracht voor
de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, die wij haar zeer toevertrouwen.
Zij kan op onze steun rekenen bij het apart op de begroting houden van de
uitgaven voor Aruba en de Antillen.De fractie van de Partij van de Arbeid vraagt de regering te willen overwegen
de al genoemde herziening van het Fonds economische structuurversterking ook
te benutten voor het onderbrengen van programma's in het kader van, zoals
dat heet, clean development.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! In de veronderstelling dat de heer Melkert de belangrijkste
onderdelen van zijn passage over ontwikkelingssamenwerking heeft weergegeven,
zou ik...De heer Melkert (PvdA):De belangrijkste zin komt eraan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan wacht ik één zin.De heer Melkert (PvdA):Als we spreken over clean development, hebben we het over ontwikkelingslanden
die worden gesteund bij het terugdringen van de uitstoot van CO2,
waarover afspraken zijn gemaakt in Kyoto. Wij zouden graag weten of de regering
overweegt om in het kader van het Fonds economische structuurversterking dat
in de toekomst ook tot de in aanmerking komende uitgavencategorieën te
laten gaan behoren.De heer Rosenmöller (GroenLinks):En niet, zoals nu het geval is, dat het geld ten laste komt van het budget
voor Ontwikkelingssamenwerking.De heer Melkert (PvdA):U kent de afspraken die op dat punt in het regeerakkoord zijn gemaakt.
Daar kunnen wij heel goed mee leven. Als het goed is gaat dat zogeheten clean
development mechanism, dus die schone ontwikkeling, ook voor ontwikkelingslanden
in de komende jaren – dat zal zeker niet op de korte termijn het geval
zijn – een hogere vlucht nemen en dan zou het belangrijk zijn als wij
een discussie konden voeren over de vraag: zien wij dat nu ook als het type
structuurversterking dat niet alleen in het eigen land, maar ook elders ten
behoeve van het milieu noodzakelijk is?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is een duidelijk verhaal, mevrouw de voorzitter. Over de paragraaf
over ontwikkelingssamenwerking wil ik één vraag stellen en dat
is de volgende. Het is bekend geworden dat u, mijnheer Melkert, in de onderhandelingen
voor het tweede Paarse kabinet gestreefd heeft naar een hoger budget voor
Ontwikkelingssamenwerking. Die verhoging is niet gelukt. Ook dat is bekend
geworden. U heeft vervolgens gezegd: het aanwenden van een deel van die extra
welvaartsgroei voor de arme landen is niet zozeer alleen een politieke keuze,
maar ook een mentaliteitskwestie. Hoe beoordeelt u nu een kabinet dat die
mentaliteit op dat punt niet heeft?De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik heb er toen ook bij gezegd: het gaat om de mentaliteit
die wij zelf wensen en die wij willen uitdragen. Het gaat ons niet aan om
anderen de maat te nemen. Dat doe ik dus ook niet, of het nu gaat om andere
partijen, partijen die er anders over denken, of om het kabinet. Het kabinet
maakt zijn eigen afwegingen. Het enige wat ik wil zeggen is: van de kant van
de Partij van de Arbeid zal er steeds met nadruk op worden gewezen dat wij
met ontwikkelingssamenwerking en in solidariteit met landen in ontwikkeling
verder willen gaan en zeker ook verder willen komen naarmate onze eigen economische
ontwikkeling ons daartoe ruimere mogelijkheden biedt, of we nu wel of niet
een minderheid vormen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maar tussen de regels door beluister ik eigenlijk een bepaalde mate van
teleurstelling over die paragraaf in het regeerakkoord. Als ik u op de man
af vraag of u tevreden bent – dat heb ik gevraagd – dan zegt u:
wij kunnen leven met deze passage. Het is iets anders als je die passage zou
gebruiken als argument om het regeerakkoord niet te steunen. Echter, in dit
debat zou je wel in alle openheid kunnen zeggen: deze passage spreekt ons
aanmerkelijk minder aan en gelet op de economische ontwikkeling in Nederland
en Europa had dit anders gemoeten en anders gekund.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik heb er geen enkele moeite mee om te zeggen dat de teleurstelling
van Jan Pronk de teleurstelling van alle mensen van de Partij van de Arbeid
was.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! De heer Melkert sprak over het onderbrengen van programma's
van het clean development mechanism bij het FES. Uit zijn nadere toelichting
naar aanleiding van de vraag van collega Rosenmöller begrijp ik dat het
hem erom gaat in de toekomst nog meer uitgaven voor het clean development,
waarvoor de uitgaven volgens het regeerakkoord thans voor rekening van het
OS-budget komen, uit het FES te betalen.De heer Melkert (PvdA):Ik pleit vanzelfsprekend niet voor een verandering van de gemaakte afspraken,
ook de financiële, maar ik voorzie wel – dat is ook ons politieke
doel – dat die schone ontwikkeling en de ondersteuning van ontwikkelingslanden
een hogere vlucht gaat nemen. Volgens mij is het een van de meest effectieve
manieren om het terugdringen van de hoeveelheid kooldioxide ter hand te nemen.
Als dat meer budgettaire druk bij ons terugbrengt – het potentiële
effect is heel groot – dan moet dat betrokken worden bij de discussie
over de herziening van het fonds. Ik hoop dat wij daar een goede dialoog over
kunnen hebben.Mevrouw de voorzitter! Ik kom tot een afronding. Een multiculturele samenleving
kent niet alleen een heden en een toekomst, maar ook een verleden. Het Nederlandse
verleden is niet alleen maar mooi. Wij treffen er koloniale uitbuiting en
slavernij. Nederland mag daar niet van weglopen, ook omdat slavernij volgens
rapporten van de Internationale arbeidsorganisatie nog schrikbarend veel voorkomt.
Het past ons aandacht aan dat verleden te blijven geven en open te staan voor
initiatieven die onze steun vragen. Ook daarin moeten wij burgers van één
land zijn. Met een monument, een museum of anderszins een herinnering aan
de periode van slavernij en de Nederlandse rol daarin en de gevolgen daarvan
voor veel nieuwe Nederlanders en hun voorouders zou dat kunnen. De PvdA-fractie
vraagt het kabinet om overleg te openen met degenen die zich hierbij betrokken
weten.De PvdA-fractie aanvaardt vandaag opnieuw verantwoordelijkheid voor het
bestuur van ons land. Niet uit gewoonte, maar uit overtuiging, gestoeld op
de vastbeslotenheid om Nederland steeds weer sterker en socialer te maken
in een evenwicht dat alle burgers kansen biedt op ontplooiing, deelname, welvaart
en geluk. Al het talent een eerlijke kans. Dat gaat niet vanzelf. Er is geen
onzichtbare hand die kansen en talenten op maat met elkaar verbindt. Daar
is een onwrikbare politieke wil voor nodig om de vrijheid van de één
niet ten koste te laten gaan van het onvervulde verlangen van de ander, om
de toegang voor de bevoorrechten niet tot slagboom te maken voor de uitgeslotenen,
om de overvloed hier niet de schaarste daar te laten zijn. Op die politieke
wil steunt de sociaal-democratie bij het dragen van soms zware en altijd te
verantwoorden verantwoordelijkheid. Gedeeld binnen een coalitie die in een
land van minderheden verschillende belangen met elkaar samenbrengt, verzoenend
waar het kan, maar kiezend wanneer het moet, wanneer opgekomen moet worden
voor degenen die het minst in de positie verkeren om het zelf wel te regelen.De PvdA voelt de dure plicht om de politieke inspiratie recht te doen
van waaruit wij voor deze samenwerking hebben gekozen. Voor minder zal het
niet gaan, voor meer gaan wij graag!De heer Marijnissen (SP):Omdat wij in dit debat natuurlijk ook spreken over het formatieproces
en de bewindslieden, heb ik een vraag aan de heer Melkert. De heer Duivesteijn
heeft in de Volkskrant van 8 augustus jl. een boekje opengedaan over zijn
visie op het formatieproces en met name de keuze van de bewindslieden. Hij
zegt onder meer: "De benoemingen zijn dan ook een exclusieve, besloten en
grotendeels ad hoc vormgegeven activiteit van de politiek leider en fractievoorzitter
(...) Er zijn keuzes gemaakt die nog het meest lijken op personeelsbeleid
of op de uitkomst van intern politiek-strategische overwegingen, waarbij een
relatie tussen inhoud van de portefeuille en achtergrond van de bewindspersoon
niet vanzelfsprekend is". Onderschrijft de heer Melkert deze indruk van de
heer Duivesteijn?De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! De heer Duivesteijn gaat in deze analyse voorbij aan het mandaat
dat de fractievoorzitter op dit punt door de fractie was verleend. Zo werkt
dat bij ons. Voor het overige heeft hij een opvatting. Daar heb ikzelf ook
met belangstelling kennis van genomen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Dat begrijp ik, maar ik mag toch wel van de heer Melkert vernemen
of hij de opvatting van de heer Duivesteijn deelt dat er geen relatie is gelegd
tussen de bijzondere kennis of affiniteit van bewindspersonen met de portefeuille
die zij hebben gekregen.De heer Melkert (PvdA):Als feit is dat in een aantal gevallen onloochenbaar, maar de vraag is
wat je appreciatie van dat feit is. Het klinkt volgens mij een beetje door
dat dit niet in de haak zou zijn. Dat zal ook de reden zijn waarom de heer
Marijnissen de heer Duivesteijn citeert. Als ik zo rondkijk, moet ik zeggen
dat ik in een aantal gevallen het tegendeel van die mening ben toegedaan.De heer Marijnissen (PvdA):De heer Duivesteijn spreekt er in dat artikel vervolgens over dat dit
soort benoemingen leidt tot een makelaardij tussen opvattingen of tot het
bedrijven van symboolpolitiek door die bewindslieden. De prangende vraag is
dan ook hoe een lid van uw fractie dit kan schrijven, terwijl u daar schouderophalend
kennis van neemt.De heer Melkert (PvdA):Nou ja, ik ben het niet eens met die opvatting. Ik geef u echter op een
briefje dat het de komende vier jaar nog heel vaak zal gebeuren dat opvattingen
van de leden van mijn fractie niet helemaal sporen met mijn eigen opvatting.
Als fractie komen wij daar evenwel altijd weer uit.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Wij zullen het de komende vier jaar of –
wat zeg ik? – twee jaar wel zien.De heer Melkert (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik zie daarnaar uit.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Voor de tweede keer hebben wij een paars gekleurd
vak K, maar dat is niet echt de grootste verrassing van de afgelopen maanden.
Voor het eerst hebben wij wel een Kamer waarin de progressieve zijde niet
onderdoet voor wat wel de rechterkant heet te zijn. En dat is een grote verandering
na 6 mei jl. Aan de politieke gevolgen voor de Nederlandse samenleving die
dat volgens GroenLinks behoort te hebben, uiteraard in internationaal verband,
wil ik mijn bijdrage in belangrijke mate besteden.Eerst wil ik echter nog enige kanttekeningen plaatsen bij de totstandkoming
van dit op zichzelf weinig verrassende kabinet. De belofte
van een vernieuwing van de politieke cultuur die Paars I nog inhield, is met
de formatie van dit tweede Paarse kabinet vervlogen. Meer dualisme en het
vervangen van falende ministers: de regeringsverklaring zwijgt er dit jaar
over. Dat was vier jaar geleden anders. De euforie die bij de geboorte van
Paars I bestond, ontbreekt dit keer. De gevolgde formatieprocedure was zo
traditioneel als het maar kan. Het is een al te gewoon kabinet geworden.Er was dit keer dan ook in brede kring kritiek te horen op de geslotenheid
van de formatie in de periode mei, juni en juli. Omwille van democratische
verantwoording en helderheid kan en moet dit volgens mijn fractie anders.
Dualisme behoort ook gedurende de formatie een rol te spelen. GroenLinks vindt
het gewenst dat in de toekomst de Kamer na de verkiezingen debatteert over
de verkiezingsuitslag. Het debat kan dan afgerond worden met de keuze van
de te benoemen formateur. Die wordt vervolgens door het staatshoofd benoemd.
Dat zou in ieder geval een eerste verbetering zijn. Ik verneem graag de reactie
van de minister-president en van de collega's.Ik wil nog een tweede voorstel doen. Ik wil namelijk pleiten voor het
houden van hoorzittingen van de vaste commissies met de nieuwe bewindslieden
van het tweede Paarse kabinet. Dan kunnen wij gelijk wat wennen aan de soms
fantasievolle combinaties van departement en bewindspersoon. Laat ik het zo
maar formuleren. Anderen hebben dat de afgelopen dagen en weken op hun eigen
manier gedaan, maar zo wil ik mij ervan afmaken. In die hoorzittingen kunnen
drie punten centraal staan.1. Wat is de visie en de ambitie van de desbetreffende bewindspersoon,
waar het gaat om de uitvoering van het regeerakkoord op zijn of haar terrein?2. Zijn er nog aanvullende wensen of verlangens die hij of zij de komende
vier jaar zou willen realiseren?3. Wat is de opvatting van die bewindspersoon over de ministeriële
verantwoordelijkheid? Ook daarmee hebben wij de afgelopen jaren de nodige
ervaring opgedaan.Het houden van zulk een hoorzitting zou naar mijn idee een goede start
zijn voor zowel de Kamer als de desbetreffende bewindspersoon. Beide zouden
er voordeel van kunnen hebben, want het schept helderheid aan het begin. Dat
mooie begin zou dan vervolgd kunnen worden door een serie van debatten en
algemene overleggen over kleine en grote onderwerpen die wij bij honderdtal
in de Tweede Kamer zullen hebben. Graag hoor ik een reactie van de collega's,
omdat als zij geïnteresseerd zijn in deze suggestie, de bewindslieden
ongetwijfeld zullen komen opdagen.De heer Schutte (GPV):Dit is een interessante poging tot vernieuwing, maar waartoe moet zoiets
leiden? Het is natuurlijk goed om informatie te krijgen van nieuw aantredende
bewindslieden en de hoorzitting zal, als ik het zo hoor, vooral het karakter
krijgen van informatieverstrekking op een wat spontane wijze, maar is dat
in de verhouding tussen regering en Kamer iets waar je een gesprek voor aangaat?
Die informatie kun je toch ook schriftelijk krijgen en dan kan dat de basis
vormen voor een confrontatie, een discussie, een vorm van verantwoording.
Waartoe moet dit nu leiden?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Waar het toe zou moeten leiden is helderheid over wat de diverse bewindspersonen
in hun mars hebben en wat zij aan visie en ideeën hebben, over wat zij
de afgelopen weken bij het inwerken of het continueren van hun werkzaamheden
aan ideeën hebben opgedaan om dat regeerakkoord uit te voeren en over
de ideeën die zij hebben over de ministeriële verantwoordelijkheid.
U zult het toch met mij eens zijn dat wij daar de afgelopen vier jaar veel
over hebben gesproken, op een manier die misschien niet u en mij, maar dan
toch anderen en mij en u verdeeld houdt. Kortom, het is volgens mij van belang
om in de staatsrechtelijke verhouding tussen Kamer en kabinet, in dit geval
commissie en bewindspersoon, die helderheid van het begin af aan te krijgen.
Ik denk dat dat goed is en dat dat een meerwaarde is, in plaats van dat wij
straks spreken over de eerste notitie van een bepaald bewindspersoon over
een heel klein deelonderwerp van wat hij of zij de komende jaren in bestuurlijke
zin zal behartigen.De heer Schutte (GPV):Maar zo'n eerste notitie – de feiten vallen wat dat betreft goed
samen – zal in heel veel gevallen de begroting van de desbetreffende
minister zijn. Wat is de meerwaarde om voorafgaand aan de begrotingsbehandeling –
ik neem aan dat dat de bedoeling zal zijn – een hoorzitting te houden
met een minister om die beleidselementen eruit te krijgen? Het aantrekkelijke
van deze situatie is toch juist dat wij kort na het aantreden van deze ministers
met hen tot in de grond in debat kunnen gaan bij de behandeling van hun eigen
begroting. Dan zal wel blijken wat zij waard zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is een terecht punt. Wij hebben dat natuurlijk ook afgewogen, want
de diverse begrotingsbehandelingen vinden in het najaar plaats. De ervaring –
u loopt nog langer mee dan ik, maar ik voel mij zeker in dit gezelschap ook
een behoorlijk oude rot – is echter dat die begrotingsbehandelingen
zich vaak laten kenmerken door één specifiek element dat een
dag of twee dagen daarvoor in de krant heeft gestaan en dat dan ineens het
debat bepaalt. Dat laat onverlet je eigen bijdrage, maar ik zou over de specifieke
elementen van die ministeriële verantwoordelijkheid, van die visie van
de minister aan het begin – wat mij betreft voordat wij het debat voeren
met de minister-president over de begroting voor 1999, het debat over de algemene
en politieke beschouwingen – willen spreken, opdat daarmee een lacune
van de afgelopen jaren wordt hersteld.De heer De Graaf (D66):Ik verklaar mij voorstander van de gedachte van de heer Rosenmöller.
Ik denk ook dat het op zichzelf aardig zou zijn om datgene wat wij nu met
de minister-president wisselen over het hele kabinetsbeleid, met individuele
bewindslieden te wisselen. Ik neem echter aan dat de heer Rosenmöller
niet bedoelt dat wij direct na het aantreden van ministers hen de oren van
het hoofd vragen. Stel dat de nieuwe minister Rosenmöller voor Defensie
zou optreden, dan zou hij waarschijnlijk ook enige maanden willen hebben –
in ieder geval een paar weken – om zich grondig in te werken. Dat kan
betekenen dat het soms samenvalt met de begrotingsbehandeling. Dan moeten
wij niet dubbelop gaan werken, maar het in één keer doen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De nieuwe minister van Defensie – hij heet in dit geval De Grave –
is iemand die, door de omstandigheden ingegeven, behoorlijk ingewerkt is geraakt,
zeker in onderdelen van zijn pakket. Alle bewindslieden zijn inmiddels drie
weken in functie. Daar kunnen wat mij betreft nog één of twee
weken bijkomen. Het lijkt mij dus interessant om, zoals de heer De Graaf het
zei, het debat dat wij met de minister-president over het totale beleid voeren,
te voeren met de diverse bewindspersonen. Wat mij betreft moet dat op korte
termijn gebeuren. Het kan namelijk echt een meerwaarde hebben. Ik werd geïnspireerd
door het Europees Parlement. Het Europees Parlement heeft een bevoegdheid –
overigens is het een beperkte bevoegdheid – als het gaat om de benoeming
van eurocommissarissen. Daar zijn heel positieve ervaringen mee opgedaan.
Je kunt als Kamerlid natuurlijk van alles vragen, maar je zou jezelf tekortdoen
als je een nieuwe bewindspersoon in zo'n hoorzitting op heel kleine onderdelen
zou bevragen. Dan ben je verkeerd bezig.De heer De Graaf (D66):Ik wil niet dat de suggestie gewekt wordt dat de Kamer, zoals de Amerikaanse
senaat doet, hoorzittingen houdt met kandidaat-bewindspersonen. Dat was ook
niet de bedoeling, denk ik. Je moet bewindspersonen in de gelegenheid stellen
om zich in te werken in de materie. Het kan zijn dat iemand een uitstekend
bestuurder is, maar zich nog niet de materie heeft eigen gemaakt. Zo iemand
moet je een paar weken de tijd geven en het lijkt mij niet goed om dan een
soort sollicitatiegesprek af te nemen. Die suggestie wordt wel gewekt als
u verwijst naar het Europees Parlement.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb niet voor niets gezegd dat ik geïnspireerd ben door het Europees
Parlement. Het is niet mijn bedoeling om te kopiëren. Als ik de Kamer
een formele bevoegdheid zou willen toekennen als het gaat om de benoeming
van bewindslieden, had ik mij anders uitgedrukt. Die formele bevoegdheid heeft
de Kamer niet. Dat is ook niet de bedoeling van mijn voorstel. Ik ben wel
blij dat u deze gedachte steunt. Misschien kan er een andere invulling aan
gegeven worden. Wij zouden bijvoorbeeld met een aantal commissies kunnen starten.
Wat mij betreft hoeft er niet tussen nu en over twee weken met alle veertien
bewindslieden gesproken te worden. De commissies zouden daar in experimentele
zin mee kunnen beginnen. Uiteraard beslissen de commissies zelf of zij dat
willen doen. Bevalt het goed, dan doen wij het volgende keer breder. Bevalt
het minder goed, dan doen wij het de volgende keer niet.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Het lijkt mij niet verstandig om zoiets in experimentele zin te doen.
Ik vraag mij echter af of collega Rosenmöller zichzelf en ons niet een
beetje tekortdoet. Wij zijn toch meester over onze eigen interventies en inbrengen
in het parlement. Hij kan toch nu bij dit debat en later wanneer hij wil zo
breed mogelijk bevragen? Een begrotingsbehandeling hoeft toch niet over kleine
onderdeeltjes te gaan? Het kan wel, maar dat hebben wij toch zelf in de hand?De heer Rosenmöller (GroenLinks):In formele zin heeft u volstrekt gelijk, zoals u er ook volstrekt gelijk
in heeft dat je goed moet nadenken voordat je met iets gaat experimenteren.
Dat wil echter niet zeggen dat je er van tevoren niet goed over nagedacht
hebt als je met iets experimenteert. U schetst een tegenstelling. Die is er
niet. Wij hebben er goed over nagedacht. Wij hebben gekeken naar hoe het in
Europa gaat en hoe het in Amerika gaat. Wij hebben ook een relatie gelegd
met de beleidsvoornemens van het kabinet in bestuurlijke zin met de algemene
bestuursdienst: het rouleren van topambtenaren en de vraag of de ministeriële
verantwoordelijkheid bijvoorbeeld op een andere wijze versterkt kan worden.
Natuurlijk, op dat gebied zijn allerlei initiatieven te nemen en ik neem het
initiatief om met een aantal commissies te bezien of voorzien kan worden in
een lacune als het gaat om het vraagstuk van de ministeriële verantwoordelijkheid.
Ook u hebt kritiek geuit. U had het over een kabinet zonder pit en over een
kabinet zonder visie. Laat de bewindslieden die al aan de beleidsterreinen
gesnuffeld hebben daar eens iets over zeggen. Dan kunnen wij een aantal vragen
stellen en iets meer vernemen over hun ambities. Ik geloof dat dit initiatief
een toegevoegde waarde heeft.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik wil het idee van collega Rosenmöller niet onmiddellijk in de vuilnisbak
gooien, maar wij moeten ons wel realiseren dat wij in een bepaalde staatsrechtelijke
en politieke verhouding tot bewindslieden staan. Ik ben geen voorstander van
het houden van hoorzittingen met bewindslieden. Ik ben er wel voor om dat
met ambtenaren te doen, maar ook dat moet nader besproken worden. Maar nogmaals,
ik wacht de nadere voorstellen van de heer Rosenmöller af. Het is niet
mijn intentie om van zijn voorstellen meteen een prop te maken en die in een
grote prullenmand te gooien.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat doet mij deugd. Wij moeten onze zegeningen tellen. Die zijn iets groter
bij de heer De Graaf, maar de heer De Hoop Scheffer houdt toch een mogelijkheid
open. Wij zullen een aantal vaste commissies een concreet voorstel doen. Ik
wil op geen enkele wijze iets wijzigen in de staatsrechtelijke verhouding
tussen het parlement en vak K. Ik heb mijn voorstel gemotiveerd en ik hoop
en verwacht dat hiermee – overigens geldt dat ook voor een aantal voorstellen
van de D66-fractie die ons aanspreken – op dat terrein een aantal stappen
vooruit kunnen worden gezet. Dat zal de kracht van het parlement en misschien
ook de kracht van de individuele bewindspersonen kunnen versterken.Tot zover het formatiespel en dan nu de Paarse knikkers: het regeerakkoord
en de regeringsverklaring. Een akkoord op hoofdlijnen is het bepaald niet
geworden, zeg ik met een gevoel voor understatement. Het eindresultaat is
een vermoeiende brij van bespiegelingen, voornemens, afspraken en verwachtingen.
Als er sprake is van concrete afspraken, binden de fracties zich meer dan
volgens mij nodig is. Waarom moet er in een regeerakkoord staan hoe laat je
's nachts naar huis mag en hoe hard je dan mag rijden?Zoals ik bij interruptie al zei, typeerde de heer Van Boxtel het wel aardig
in het Hollands dagboek van de heer De Graaf in NRC Handelsblad. Hij zei dat
dit een boekwerk is dat je maar één keer moet lezen. Zoals gezegd,
wij hebben ons daaraan gehouden.De visie, voorzover aanwezig, en de voorstellen uit het regeerakkoord
zijn niet het gevolg van een echte Paarse missie of een analyse
van de problemen in deze samenleving. De vraag waarom het dat niet is geworden,
is wel buitengewoon interessant. Het antwoord is volgens ons dat het hier
vooral gaat om drie rivaliserende strategische wensen.1. De wens van de Partij van de Arbeid om de grootste partij te worden
en vooral te blijven, en de opkomst van GroenLinks en de SP zoveel mogelijk
tegen te houden.2. De wens van de VVD om een dam op te werpen tegen de progressieve meerderheid
die af en toe dreigt in de Kamer, en zoveel mogelijk in het regeerakkoord
vast te leggen.3. De meer bescheiden wens van de fractie van D66 om in ieder geval in
beeld te blijven. Dat lijkt wat gemakkelijker te gaan door iets meer over
te hellen naar de VVD dan door het getalsmatige overwicht dat de Partij van
de Arbeid al heeft, nog te versterken.De rivaliteit tussen deze drie strategische wensen heeft de formatie naar
ons oordeel gedomineerd. Gevolg is een nivellering van ambities. Pragmatisme
wint het zo van overtuiging. Oud-collega Wöltgens noemt dit de politiek
van het permanente compromis. Een halve gekozen burgemeester voor D66, extra
aardgasinkomsten voor goede doelen voor de Partij van de Arbeid en extra asfalt
per strekkende meter voor de VVD, ziedaar de rijke oogst! Het permanente compromis
maakt zo van het tweede Paarse kabinet te veel een status-quokabinet met voor
iedere coalitiepartner een loopgraaf.Een wervend Paars vergezicht voor het derde millennium bleek een te zware
opgave. Zelfs in de regeringsverklaring, waar wij wekenlang reikhalzend naar
uitkeken, ontbreekt een missie. De aanhef van het regeerakkoord spreekt dan
ook boekdelen: "Ons land kan de volgende eeuw met vertrouwen binnengaan. Nederland
heeft een sterke economie, een hoogwaardig sociaal stelsel en een cultuur
van vrijheid, verantwoordelijkheidszin, tolerantie en solidariteit". Dat wordt
dus vier jaar met de benen op tafel in de Treveszaal, dacht ik. Een paar zinnen
later spreekt men zichzelf nog wel even vermanend toe: kijk uit voor gezapigheid
en zelfvoldaanheid. Deze woorden vinden echter geen weerklank in het vervolg.Paars II lijkt uit te gaan van de calculerende burger en doet nauwelijks
een beroep op mensen om gezamenlijk democratisch vorm te geven aan vitale
waarden zoals sociale rechtvaardigheid, ecologische duurzaamheid, internationale
solidariteit en culturele openheid.Mevrouw de voorzitter! Alle tevredenheid kan voor GroenLinks niet verbloemen
dat er op de drempel van de eeuwwisseling voor Nederland in internationaal
verband een aantal urgente maatschappelijke kwesties zijn, waarvoor krachtig
overheidsoptreden is vereist. Ik denk dan aan een offensief bij de bestrijding
van armoede. Alles uit de kast om iedereen, zowel allochtonen als autochtonen,
te laten deelnemen aan het maatschappelijk leven. Ik denk aan het afrekenen
met de beschamende zorgtekorten. Ik denk aan het bestrijden van het milieutekort
en nu echt een keer investeren in vitale en duurzame economische ontwikkeling.
Ten slotte denk ik aan de versterking van de internationale solidariteit.
Mag er ook iets extra's van onze huizenhoge welvaartsgolf aanspoelen op de
verre stranden?Ondanks alle welvaart is Nederland anno 1998 ook: verhuizen als de huur
boven de ƒ 1085 komt, omdat je geen huursubsidie meer krijgt; onvoldoende
personeel voor couveusekinderen, en wantoestanden in verpleeghuizen. Als het
drie dagen mooi weer is, hebben veel mensen last van de smog.Als Paars II met het huidige economische tij voor al deze vraagstukken
en dringende kwesties niet echt een trendbreuk weet te realiseren, moeten
wij een eerlijke conclusie trekken. Deze zou moeten zijn: nu niet en nooit
niet, in slecht Nederlands.Voorzitter! Ik kom te spreken over het financiële kader. Het financiële
kader is naar de mening van de fractie van GroenLinks onevenwichtig. Te dominant
is de aandacht voor het duo lastenverlichting en financieringstekort. De bezuinigingen
zijn boterzacht en investeringen in collectieve voorzieningen krijgen bij
meevallers een veel te lage prioriteit, terwijl er bij die collectieve voorzieningen
ook al heel wat bezuinigd is en wordt. In de jaren tachtig was er een hele
discussie over de vraag hoe hoog de overheidsuitgaven als percentage van het
nationaal inkomen zouden moeten zijn. De toenmalige CDA-fractievoorzitter
Bert de Vries legde de ideale lat bij 60%, maar bij het begin van de derde
ronde van Kok – de eerste ronde was hij vice-premier – zitten
wij inmiddels op 50%. Wij noemen dat een cultuur van publieke armoede. Hoe
laag wil de minister-president die lat uiteindelijk leggen?Opmerkelijk bij de bezuinigingen zijn de grote risico's van realisatie.
Ik denk aan de bezuinigingen op de bijdrage aan Europa en op de organisatie
en het volume van de sociale zekerheid. Maar ik denk ook aan de onrust bij
overheidspersoneel over met name de al ingeboekte bezuinigingen terwijl de
onderhandelingen nog moeten beginnen. Alleen al op de arbeidsvoorwaarden en
via het op straat zetten van 5% van de rijksambtenaren wordt 1,4 mld. bezuinigd.
Wie, mijnheer De Graaf, wie was het ook al weer die van GroenLinks zei dat
er onrust onder ambtenaren werd gecreëerd met voorstellen rondom een
32-urige werkweek? Ik denk dat hij een koekje van eigen deeg krijgt.De onvermijdelijke vraag aan de minister-president is: wat gebeurt er
met de uitgaven voor nieuw beleid als de bezuinigingen niet gerealiseerd worden?
Moeten wij dan hopen op uitgavenmeevallers om nieuwe bezuinigingen te voorkomen?
Of ziet Paars de aardgasbaten – naast de uitgavenmeevallers de tweede
ontsnapping aan de heilige Zalmnorm – in de toekomst toenemen? De olieprijs
staat echter op een historisch dieptepunt. Volgens de vakbeweging rekent Paars
zich rijk door van een te lage gemiddelde loonstijging uit te gaan. Ook daar
liggen tegenvallers op de loer. Ik hoor graag een reactie.Dat alles steekt schril af tegen de spijkerharde 5 mld. voor een omvangrijke
lastenverlichting als gevolg van het belastingplan. De obsessie van dit kabinet
kennende met betrekking tot het verlagen van de lasten, zal er aan dat bedrag
niet getornd worden. De investering is immers strategisch gepland: een jaar
voor de verkiezingen. Maar ook meevallende belastinginkomsten bij een hogere
economische groei worden aan lastenverlichting en verlaging van het financieringstekort
besteed en niet aan collectieve voorzieningen. De private rijkdom gaat zo
voort.Voorzitter! Privatisering en marktwerking waren kernbegrippen van het
eerste Paarse kabinet. De Ziektewet, de WAO, delen van de
zorg, het openbaar vervoer, zij kwamen allemaal aan de beurt, met steeds hetzelfde
recept: meer ruimte voor private partijen, het stimuleren van concurrentie
en een terugtredende overheid. Paars II zet die koers voort, ook al zijn de
schaduwzijden zichtbaar en wordt bijvoorbeeld de kritiek op de Ziektewet harder
en harder. In de komende periode is de uitvoering van de sociale zekerheid
een onderdeel. Tegen de adviezen van werkgevers en werknemers in wordt begonnen
aan een hachelijke onderneming voor een ingewikkeld en kwetsbaar onderwerp.
De claimbeoordeling blijft publiek en komt in handen van de Centra voor werk
en inkomen. De verdere uitvoering wordt een zaak van concurrerende marktpartijen.
Wordt dit de klantvriendelijke en efficiënte uitvoering waar wij al zo
lang op zitten te wachten? Of dreigt een slepende reorganisatie die de betrokken
werknemers demotiveert en door alle dossieroverdrachten garant staat voor
bureaucratie en afstemmingsproblemen?Waarom negeert het nieuwe kabinet het CTSV-advies, waarin staat dat veel
aspecten van de uitvoering "problematisch" zijn en dat het hele systeem zo
gauw mogelijk geheel publiek – wat op zichzelf onze voorkeur zou hebben –
of geheel privaat zou moeten worden gemaakt? Alles is beter dan dit duale
stelsel, aldus het CTSV. Wij komen daar nog over te spreken.Voorzitter! Armoede agenderen en armoede bestrijden, daartussen zit een
wereld van verschil. Waar er al jarenlang een offensief is van kerken, vakbonden,
gemeenten en sociale diensten om van alles te doen om de armoede zichtbaar
te maken en te bestrijden, blijft Paars mijlenver achter en wordt een brede
maatschappelijke consensus rond dit vraagstuk genegeerd. Armoedebestrijding
is zeker meer dan een centenkwestie, maar hier wordt inkomensbeleid bepaald.
De 150 mln. extra voor de bijzondere bijstand vind ik dan een druppel op een
gloeiende plaat.Waarom heeft het kabinet de wens om de uitkeringen structureel te verhogen
naast zich neergelegd? Waarom is de belofte van een koppeling-plus in de economisch
betere tijden in rook opgegaan, vraag ik de minister-president. Wil de minister-president
toezeggen dat lastenverlichting als gevolg van inkomstenmeevallers in eerste
instantie ten goede komt aan de mensen met de laagste inkomens?Het groeiende ongenoegen over de verrijking in dit land heeft bij de minister-president
tot veel morele verontwaardiging geleid. Wij kennen zijn uitspraak over de
exhibitionistische verrijking. Waar blijven de daden? Niet alles kan naar
het belastingplan worden verschoven. Dat wordt echt de volgende eeuw, hoe
dichtbij die ook is. En wie alle doelstellingen van die operatie optelt, zal
enige scepsis krijgen of dat ook allemaal nog kan onder het beslag van een
evenwichtige inkomensverdeling. Wij hebben tenslotte de ervaringen van de
Oortoperatie.Dat het kabinet nu ook wil werken aan een Kaderwet arbeid en zorg stemt
ons positief. Begrijpen wij het kabinet goed dat er eerst, en wel voor 1 januari
a.s., een wetsvoorstel betreffende het geclausuleerd recht op deeltijd wordt
ingediend en pas later de overige onderdelen van de kaderwet? Zo ja, vanwaar
deze opsplitsing en waarom is niet nu al de keuze gemaakt voor een wettelijk
recht op betaald zorgverlof als noodzakelijk onderdeel van die kaderwet?Ten slotte steunt mijn fractie de uitbreiding van het aantal Melkertbanen
met 20.000 en de verhoging van de maximale beloning naar 130%. Dat kan ook
niet anders, want wij hebben daarvoor geknokt. Toch blijft hier iets fundamenteel
wringen en knagen. En dat is dat er, als het hier gewone banen betreft, waar
ik met minister Melkert vaak over gesproken heb, dus ook een gewone beloning
tegenover moet staan en op z'n minst de jaarlijkse periodiek waar men recht
op heeft binnen de loonschaal van de functie. Wie denkt dat men zich op die
wijze uit de markt prijst, heeft het mis. Zie de problemen bij het Gemeentelijk
Vervoerbedrijf Amsterdam. Daar wordt geroepen om een betere beloning, want
dat maakt de functie aantrekkelijker.Meer nog dan bij de aanpak van het sociale tekort, blijft Paars in gebreke
bij het milieutekort. Mooie woorden staan er in het akkoord over "een verantwoord
evenwicht tussen economische kracht en behoud van de kwaliteit van ons leefmilieu".
"De lat steeds iets hoger leggen", zei de minister-president, maar dat kan
echt niet voor 350 mln. extra. Dan zul je er echt iets meer voor moeten uittrekken.
Dat stelt die kwalificatie en ambitie in een iets ander daglicht. Ik sprak
ook bij interruptie over de extra milieukosten als gevolg van de economische
groei. Afgezet tegen de 5 mld. voor lastenverlichting oogt dit ronduit schraal.
Heeft het RIVM eigenlijk een doorrekening gemaakt van het milieudeel in het
regeerakkoord? Zijn deze cijfers beschikbaar, vraag ik de minister-president.Bij het CO2-beleid is dat gebrek aan groene ambitie genadeloos
zichtbaar. De 6% reductie in 2010 waar Nederland zich internationaal uiteindelijk
toe verplicht heeft, wordt van tal van vluchtroutes voorzien. Met de maatregelen
in het regeerakkoord kan deze 6% nooit worden gehaald. Als de economische
groei hoger uitvalt – en dus de CO2-uitstoot – raakt
het doel nog veel verder uit beeld.De Zalmnorm laat geen enkele ruimte om bij hogere economische groei ook
meer geld voor CO2-reductie te besteden. De vorige minister van
Milieubeheer heeft er een behartigenswaardig pleidooi voor gehouden om bij
iedere procentpunt extra economische groei 500 mln. extra te reserveren in
een kabinetsperiode. Wij steunen dat pleidooi nog steeds. Wil de regering
toezeggen dat er geen milieuschade als gevolg van extra economische groei
plaatsvindt? Ik wil daar een harde "De Boernorm" voor introduceren, met ode
aan onze huidige collega.Voor de verkiezingen toonde de minister-president zich voorstander van
een groen poldermodel. Ik heb daar een jaar geleden, bij de algemene beschouwingen,
een pleidooi voor gehouden. Mooi, dacht ik, dat schept een band. Maar in het
regeerakkoord ontbreekt dat. Er wordt nog gesproken over betrokkenheid van
maatschappelijke organisaties bij nut-en-noodzaakdiscussies, maar dat is toch
echt niet wat wij, en ook de minister-president niet, met een groen poldermodel
voor ogen hebben. Het gaat om meer dan dat.Het regeerakkoord gaat wel uitgebreid in op het gevaar van juridisering
van het openbaar bestuur. Inspraak en beroep worden beperkt en aan nog striktere
termijnen gebonden. De GroenLinks-fractie verzet zich tegen deze voorstellen.
Uit alle analyses blijkt dat niet inspraak en beroep de vertragende factor
zijn, maar dat juist politiek en bestuur vertragend werken op die besluitvorming.
Ik heb daar vaak met de vroegere minister van Verkeer en Waterstaat over gesproken.
Ook staan deze afspraken haaks op de gedachte dat het serieus betrekken van
maatschappelijke organisaties bij projecten in de groene hoek, het besluitvormingsproces
kan verbeteren en versnellen en daarmee juridische procedures kan voorkomen.
Ik vraag de minister-president uit de grond van mijn hart of hij wil toezeggen
dat het kabinet nog dit jaar met uitgewerkte voorstellen komt rondom het groene
poldermodel, natuurlijk in samenhang met de organisaties. En, deelt hij de
mening dat maatschappelijke organisaties alleen een volwaardige gesprekspartner
kunnen zijn als voor hen de toegang tot beroeps- en bezwaarprocedures gewaarborgd
wordt?De afspraken over de grote investeringen van het vorige kabinet neemt
dit kabinet grosso modo over. Een vrij willekeurig pakket, zo oordeelde het
CPB. Noch een maatschappelijk, noch een politiek debat heeft hierover plaatsgevonden,
en dat terwijl deze investeringen de economische en ruimtelijke ontwikkeling
vastleggen voor de toekomst. De besluitvorming over deze investeringen is
toch bij uitstek een zo breed mogelijk debat waard, in ieder geval met maatschappelijke
organisaties, in alle openheid?Bij de fysieke infrastructuur blijft Nederland distributieland het mainconcept.
Er is er een onevenwichtig compromis gebakken tussen de wegenbouwers van de
VVD en de PvdA met haar voorkeur voor het openbaar vervoer. Gezien het forse
aandeel wegen dat het resultaat is, koos D66 blijkbaar niet voor de groene
kant. Het is weer een en-en-beleid. Zo blijft een trendbreuk in de mobiliteit
uit. De automobiliteit groeit lustig voort en de asfaltwalsen maken weer overuren.Verder worden de plannen voor marktwerking in het openbaar vervoer onverkort
doorgezet. Ik betreur dat. En dat terwijl de PvdA in de campagne harde uitspraken
heeft gedaan over het ongedaan maken van de marktwerking bij de Nederlandse
spoorwegen.Een slotvraag op dit punt. Wil de betrouwbare overheid uit de regeringsverklaring
ervoor zorgen dat Schiphol zich dit jaar wél aan de geluidsgrenzen
houdt?De investeringen in de zorg zijn onvoldoende. De wachtlijsten worden "tot
een aanvaardbare lengte teruggebracht", maar niet weggewerkt. Ik herinner
nog even aan de keiharde verkiezingsbelofte van – ook toen – minister
Borst. De gestegen geneesmiddelenprijzen en de kosten voor een fatsoenlijke
CAO die de aantrekkelijkheid van het werken in de zorg moet vergroten, zullen
zwaar op het budget drukken. Waarom zijn de kosten voor zo'n CAO niet of nauwelijks
meegenomen? En waarom komt de geestelijke gezondheidszorg er zo bekaaid af?
Overschrijding van het uitgavenkader zal in de komende jaren een absolute
noodzaak zijn. Zou het kabinet de deur daar nu al voor op een kier willen
zetten?Nieuw in de regeringsverklaring was het voornemen om te gaan kijken naar
aanpassingen van het verzekeringsstelsel. Waarom komt dit nu ineens naar voren
en hoe verhoudt zich dit tot de passage over het verzekeringsstelsel in het
regeerakkoord?We hebben er jaren voor geknokt, met anderen in en buiten de Kamer: de
afschaffing van de eigen bijdrage in het ziekenfonds. Gelukkig is die er eindelijk
van gekomen.De onderwijsparagraaf oogt redelijk. Wij komen zeker terug op de studiefinanciering
en de OV-studentenkaart. Meer aandacht voor het beroepsonderwijs is cruciaal
voor een goed functionerend arbeidsmarktbeleid. Nu investeren in een aanbod
met voldoende kwaliteit voorkomt situaties van vandaag de dag waarin opkomende
krapte op de arbeidsmarkt en een nog te geringe arbeidsparticipatie parallel
lopen. GroenLinks vindt dat het tijd wordt dat de enorme overschotten van
bepaalde pensioenfondsen niet wegvloeien naar de aandeelhouders, maar worden
ingezet voor bijvoorbeeld het beroepsonderwijs. Wat vindt het kabinet van
deze vorm van maatschappelijk ondernemen en is het bereid initiatieven te
nemen in die richting? En hoe zit het overigens met het computerlijk uit de
kast van Jo Ritzen?Mevrouw de voorzitter! Wij doen niet mee aan het cynisme in verband met
de vijftiende minister voor grote steden en integratie van minderheden. Hoe
het konijn uit de hoge hoed getoverd is, dat is allemaal passé. Wij
willen een minister met macht en middelen. Is dat gewaarborgd?De maatschappelijke integratie van minderheden wordt hoofdzakelijk bepaald
door de driehoek: gelijke rechten-onderwijs-arbeidsmarkt. Wij denken daarbij
aan heel concrete punten, zoals: invoering van de dubbele nationaliteit, waarover
al vaak politiek gesteggeld is; bovenlokaal kiesrecht, zie de initiatiefwet
van PvdA, D66 en GroenLinks; leerlingbegeleiders ter voorkoming van vroegtijdige
schooluitval, waarvoor mijn collega Rabbae in de afgelopen jaren heeft gepleit;
specifieke banenplannen voor Turken en Marokkanen, die in het verleden voor
de Molukkers buitengewoon succesvol waren. Wederkerigheid in de vorm van sociale
en politieke rechten voor migranten en de openstelling van de Nederlandse
cultuur en de instituties voor nieuwkomers en "oudkomers" – overigens
een afschuwelijk woord uit het regeerakkoord – blijft buiten beeld.
GroenLinks betreurt dat zeer.Vindt de regering ook dat er alles aan moet worden gedaan om een raadplegend
referendum bij de burgemeestersvacature in Rotterdam en de andere burgemeestersvacatures
mogelijk te maken? Wil zij daartoe voorwaardenscheppend actie ondernemen?Ik kom bij mijn laatste onderwerp, het internationale beleid. Vervuld
van te veel eigenbelang en provinciale gedachten is Paars buiten polderland
bezig geweest. Paars II wordt terecht een vorm van euroblindheid verweten.
Er wordt gesproken van coördinatie van het financieel-economische beleid,
het structuurbeleid en het werkgelegenheidsbeleid op Europees niveau, maar
dit wordt niet concreet ingevuld. Sterker nog, de bestaande sociale en ecologische
tekorten zullen alleen maar verergeren bij het korten op de eigen bijdrage.
Dit lijkt mij geen prettige boodschap ook voor de potentiële nieuwe lidstaten
in Midden- en Oost-Europa. Deze Nederlandse hand op de knip staat haaks op
de doelen van solidariteit en sociale cohesie in Europa. Harde beleidsvoornemens
die leiden tot grotere transparantie en versterking van het democratische
gehalte, versterking van Europese burgerzin en gelijkwaardigheid van kleine
en grote landen, ben ik, eerlijk gezegd, niet tegengekomen.Ronduit gênant is het terugkerende getouwtrek rond het budget voor
Ontwikkelingssamenwerking. Opnieuw treedt er vervuiling op. Er moeten milieu-
en asieluitgaven uit het budget voor Ontwikkelingssamenwerking gefinancierd
worden. Ditmaal is ook voor minister voor het leven Jan Pronk de grens definitief
overschreden. Is de minister-president het eens met de heer Melkert, die zei:
"Voor ons is het nauwelijks te begrijpen dat het in een rijk land als Nederland
moeilijk is om af te spreken dat we een extra deel van de welvaartsgroei voor
arme landen bestemmen. Dat is niet alleen een politieke, maar ook een mentaliteitsvraag."?Mijn fractie is positief over de voornemens over wapenexport en mensenrechten,
maar de bezuiniging op Defensie van 375 mln. vinden wij mager, zeker als wij
bedenken dat Defensie niet belast wordt met efficiencykorting, korting voor
de personeelsreductie en korting vanwege de productiviteitsstijging. Dit relativeert
de VVD-stampij. Hoeveel blijft er eigenlijk van de bezuiniging over als Defensie
net als andere departementen wel voor deze posten was aangeslagen? En hoeveel
staat er nog open van het vorige kabinet?Mevrouw de voorzitter! Ik rond af. De verkiezingsuitslag van 6 mei gaf
Paars een nieuwe mandaat, een nieuwe mogelijkheid, maar de versterking van
het progressieve deel van de Kamer was ook een signaal van de kiezer dat het
socialer en groener moest; ik heb het vaak gezegd. Het stelt mij buitengewoon
teleur dat zowel het regeerakkoord als de regeringsverklaring van vanochtend
hierover zwijgt. Die boodschap van de kiezer wordt door het Paarse kabinet
genegeerd. GroenLinks, hoewel ruim verdubbeld, zal dus de komende jaren oppositie
voeren. Dit is geen principiële keuze, maar het is wel de plaats van
waaruit wij zullen werken aan het trachten te realiseren van die veel te veel
vergeten wens van de kiezer: het moet socialer, het moet groener. Wij zullen
dit doen met alternatieven en initiatieven, op goed gekozen onderwerpen, op
goed getimede momenten. Wij zullen zoeken naar meerderheden en zijn natuurlijk
ertoe bereid met alle fracties in deze Kamer coalities te sluiten en afspraken
te maken. Ik hoop en verwacht dat de collega's hiervoor openstaan. Wij met
z'n elven zijn er klaar voor.De vergadering wordt van 17.55 uur tot 19.25 uur geschorst.De heer Dijkstal (VVD):Mevrouw de voorzitter! Ik zou mij graag, in navolging van de heer Melkert,
ook willen aansluiten bij de woorden die de minister-president uitgesproken
heeft aan het adres van de leden van het vorige kabinet. Ik wil hen ook van
harte danken. Ik zonder mijzelf daarvan uit, maar vind dat Melkert daar weer
prominent bij hoort. Wij hebben zeker waardering voor dat mooie werk dat geleverd
is en daarmee ook voor al die medewerkers op de departementen en in de ZBO's
en wat we verder allemaal hebben, die toch aan al dat werk ook heel veel hebben
bijgedragen. En zo ook, mijnheer de voorzitter, wil ik namens de VVD-fractie
de nieuwe leden van het kabinet hartelijk gelukwensen. Ik hoop dat zij erin
zullen slagen al hun ambities in dit kabinet waar te maken, althans de meeste
ambities, en ik hoop, mijnheer de voorzitter, dat zij er zelf nog een beetje
plezier aan zullen beleven ook... Mevróúw de voorzitter! Ik
keek naar mijnheer dáár. U heeft gelijk. Ik heb zo lang "mijnheer
de voorzitter" gezegd.De voorzitter:U weet dat ik het turf. U kunt daar dus uiteindelijk een prijs mee behalen.De heer Dijkstal (VVD):Ik zal u daar niet van weerhouden.Mevrouw de voorzitter! Dit jaar is voor de VVD een goed jaar geweest,
omdat we mooie gemeenteraadsverkiezingen hebben gemaakt en ook de uitslag
van de Tweede-Kamerverkiezingen voor ons een uitzonderlijk goede uitslag is
geweest. We hebben nog nooit zoveel zetels gehaald. Dat geeft veel voldoening.
Wij hopen dat het iets te maken heeft met de ideeën van het liberalisme,
de ideeën van de VVD, die samenlopen met een aantal maatschappelijke
ontwikkelingen. Wij denken ook dat het iets te maken zou kunnen hebben met
de manier waarop mensen in onze partij, in de raden, in de staten en ook misschien
zelfs in dit huis hun werk hebben gedaan. Ik ben mij er overigens wel van
bewust dat dit resultaat, waar je een beetje tevreden over mag zijn, onmiddellijk
nog meer verplichtingen met zich brengt, verplichtingen om nog beter je best
te doen, daar waar het erom gaat de belangen van mensen te behartigen. Het
is dan logisch dat je dat als liberale partij doet vanuit de eigen liberale
beginselen en vanuit de gedachte dat de oplossingen die je in je verkiezingsprogramma
hebt staan, ook de goede oplossingen zijn voor de publieke zaak, voor de problemen
zoals deze zich in de samenleving voordoen. Overigens zullen andere partijen
dat op hun manier ook denken en dan komen wij weer hier bij elkaar om daarover
met elkaar te discussiëren.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik wil best de heer Dijkstal ook feliciteren met het succes
van de VVD bij de verkiezingen en van het liberalisme, maar misschien kan
de heer Dijkstal nu eens uitleggen wat hij bedoelde met de uitspraak –
overigens deed hij die niet alleen; ook mevrouw Jorritsma heeft die uitspraak
gedaan – dat een van de doelen van de VVD nu is om D66 overbodig te
maken.De heer Dijkstal (VVD):Dit gaat nu even erg snel. Ik weet niet wanneer mevrouw Jorritsma dat
gezegd heeft. Ik heb zelf, geloof ik, twee jaar geleden een interessant debat
met de heer De Graaf daarover gehad, maar dat richtte zich met name op de
staatsrechtelijke ideeën van D66, waar ik niet zoveel heil in zag. Toen
bleek dat het ook verder niet zoveel uithaalde. Dat was zo'n soort debat;
toen heb ik mij zo'n uitspraak gepermitteerd. Verder weet ik eerlijk gezegd
niet waar u het over heeft, maar ik kom zo meteen nog even op D66 terug.Want ik wilde eigenlijk iets anders zeggen vandaag, hier in deze zaal,
sprekend over leden van mijn partij die door hun inzet ook duidelijk een bijdrage
aan dat resultaat hebben geleverd; u zult mij dat niet euvel duiden. Ik volg
Frits Bolkestein op en deze heeft acht jaar lang leidinggegeven aan de VVD-fractie.
Ik ben hem zeer dankbaar en erkentelijk voor wat hij gedaan heeft in dit huis
voor de VVD en daarmee ook voor de publieke zaak.Voorzitter! Daar past ook de opmerking bij dat, hoewel je zeer met hem
van mening kon verschillen, ook wij vanuit de VVD respect hebben
voor de wijze waarop de heer Van Mierlo 32 jaar lang zijn rol in de Nederlandse
politiek gespeeld heeft en daar onmiskenbaar zijn invloed op uitgeoefend heeft.
Ook op dat punt sluit ik mij derhalve aan bij wat de minister-president gezegd
heeft.Een verkiezingsuitslag in Nederland is niet zo makkelijk te interpreteren.
Wij hebben een veelpartijenstelsel en het is niet altijd eenduidig wat zo'n
verkiezingsuitslag eigenlijk betekent. Dat was misschien zelfs nu ook zo.
Misschien, zeg ik, omdat Partij van de Arbeid, D66 en VVD voor de verkiezingen
in ieder geval, zij het in verschillende toonaarden, gepleit hebben voor voortzetting
van het beleid op hoofdlijnen. Daar hoorde ook een beetje bij dat dit waarschijnlijk
in een coalitie zou gebeuren zoals die voor de verkiezingen bestond. Vervolgens
komen die verkiezingen en dan maakt de Partij van de Arbeid een prachtig verkiezingsresultaat;
ook de VVD maakt een prachtig verkiezingsresultaat; het CDA maakt, ook voor
mij, op dat moment een verrassend slecht resultaat. Ik had dat verlies niet
in die mate verwacht. Daaruit mag je op zichzelf best al concluderen dat voortzetting
van het beleid en voortzetting van de coalitie voor de hand ligt. Daar deed
zich natuurlijk rond D66 een lastig punt voor, want die partij verloor bij
deze verkiezingen. Daarom is het terecht dat D66 na de verkiezingen voor zichzelf
is nagegaan of zij nog een mogelijkheid zag om deel te nemen aan de coalitie
en het regeerakkoord. Iedereen heeft kunnen volgen hoe dat gegaan is. Ik meen
dat je daarom best uit die verkiezingsuitslag mag afleiden dat het terecht
is dat uiteindelijk deze coalitie achter deze tafel zit. Daar komt nog bij –
ik geloof dat de minister-president daarnaar verwees – dat wij bij elkaar
vijf zetels meer hebben: 97 tegenover 92 de vorige keer. Op zichzelf is dat
verheugend.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Met respect gesproken, maar wanneer een partij door de kiezers
zo wordt afgestraft, ligt het toch niet voor de hand om die partij te betrekken
bij een kabinetsformatie aangezien dat numeriek niet noodzakelijk is? Het
had toch veel meer voor de hand gelegen wanneer u het met zijn tweeën
had gedaan?De heer Dijkstal (VVD):Uw vraag is wel begrijpelijk, maar het probleem is dat met het veelpartijenstelsel
de kiezer zich uitspreekt door op een bepaalde partij te stemmen. De ene partij
krijgt er zoveel en de ander zoveel. Je kunt daaruit niet linea recta afleiden
wat het verdere oordeel is van de kiezer, omdat de kiezer ook weet dat partijen
in Nederland altijd met elkaar afspraken moeten maken en tot een coalitie
moeten komen van minstens twee partijen en soms meer.De heer Van Dijke (RPF):Precies voorzitter! Maar de kiezer heeft gezegd dat hij grosso modo het
beleid misschien wel aardig vindt, maar dat hij de rol van D66 daarin niet
zo kan appreciëren. Ga vooral samen verder en D66 heeft u daarbij niet
nodig.De heer Dijkstal (VVD):Wat u zegt is niet juist, want zo wordt in ons stelsel de vraag niet voorgelegd.De heer Van Dijke (RPF):Er wordt toch geen coalitie gekozen, er worden toch partijen gekozen?De heer Dijkstal (VVD):Precies, dat is juist. Er wordt geen coalitie gekozen en dus heeft elke
partij de vrijheid en de mogelijkheid om na de verkiezingen na te gaan, winst
of verlies, of er mogelijkheden zijn om de denkbeelden van die partij te combineren
met die van een of meer andere partijen en van daaruit te komen tot een coalitie
en tot een programma. Dat is inherent aan ons stelsel.De heer Van Dijke (RPF):Maar door D66 erbij te betrekken heeft u grote concessies moeten doen,
althans in de ogen van D66, op het gebied van de bestuurlijke vernieuwing:
de gekozen burgemeester. U voelt daar programmatisch helemaal niets voor.
Voor uw kiezers was dat ook volstrekt niet nodig, want u had D66 kunnen uitsluiten,
maar toch doet u het.De heer Dijkstal (VVD):Nu brengt u dit alles terug tot louter een som; je telt op en als je dan
de meerderheid hebt, heb je verder niemand anders nodig. Misschien is het
nu juist zo aardig dat dit niet gebeurd is. Natuurlijk had dat gekund. Ik
denk dat de PvdA en de VVD ook bij elkaar hadden kunnen gaan zitten en besluiten
om het samen te doen. Kennelijk hadden beide partijen er belang bij en er
interesse in om na te gaan, ook gegeven de samenwerking in de jaren daarvoor,
of het mogelijk was om een goed regeerakkoord te sluiten – dat is natuurlijk
cruciaal en ik kom daar straks op terug – en een goed kabinet te vormen.
Interessant in wat u zegt, is dat wij uiteindelijk een goed regeerakkoord
en een goed kabinet hebben. Waar klagen wij dan over?De heer Van Dijke (RPF):Daarover kunnen wij nog van mening verschillen. Waar het om gaat, is dat
u zegt dat je er een belang bij moet hebben om D66 erbij te betrekken. Kunt
u kort aangeven wat het belang voor de VVD-fractie was om D66 erbij te betrekken?De heer Dijkstal (VVD):Ik denk dat er vele ideeën zijn bij D66 die wij interessant vinden
en waarvoor wij het van belang vinden om in de Kamer zo breed mogelijk steun
te verwerven. U kunt in het regeerakkoord die punten makkelijk ontdekken door
de verkiezingsprogramma's van alledrie de partijen eronder te leggen.Voorzitter! Dan komt de formatie. Nu is elke formatie altijd goed voor
enige kritiek: óf omdat wat er gebeurt niet past in het eigen staatkundige
opzicht óf omdat je niet hebt meegedaan aan die formatie en je dus
buitengesloten voelt en het dus ook allemaal niets vindt. Wat je ook van die
informatie of formatie mag vinden, in ieder geval kan geconcludeerd worden
dat wij de uitkomst goed vinden: een goed regeerakkoord en een kabinet in
deze samenstelling. Dat is toch niet helemaal niets! Dat wil niet zeggen dat
er geen kanttekeningen bij dit proces te plaatsen zijn.Ik geloof niet dat het eerder is voorgekomen dat drie zittende bewindslieden
gedurende een zo lange periode zowel bewindspersoon waren als tegelijkertijd
informateur. De combinatie is wel eens eerder voorgekomen. Zo was de heer
Kok in de vorige periode minister van Financiën maar ook – weliswaar
voor een kortere periode – informateur en later formateur. Ik breng
dit op, omdat ik kennis heb genomen van een paar lastige aspecten, vooral
in verband met de ministeriële verantwoordelijkheid voor de stukken die
door de informateurs bij de departementen worden opgevraagd.
In die weken hebben zich daarbij meerdere malen kleine problemen voorgedaan,
zoals de vraag of een stuk de deur uitgaat onder de verantwoordelijkheid van
de minister. Als dat het geval is, zal ook het vragen van die stukken moeten
gebeuren langs die minister. Er is mij zelfs gemeld – maar daar ben
ik zelf geen getuige van geweest – dat ambtenaren door de informateurs
zijn gevraagd om dat verder geheim te houden. Nu gaat het mij daar niet zozeer
om, maar je moet er wel voor oppassen dat de ambtenaren niet in een diffuse
situatie hoeven te opereren. Wil de minister-president nog eens nagaan of,
gegeven deze vrij lange periode waarin drie ministers gelijktijdig informateur
zijn, dergelijke aspecten zich hebben voorgedaan die wij de volgende keer
misschien op een betere manier moeten regelen?De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik begrijp dat het even een schaatswedstrijd lijkt tussen de heer Van
Dijke en mij. Ik maakte een rondje van beneden de 36, maar het was een binnenbaan
en dan gaat het altijd wat vlugger omdat je geen windproblemen hebt.Mevrouw de voorzitter! Ik herken erg veel van de inbreng van de CDA-fractie
in het debat – een non-debat – met de informateurs, maar bedoelt
de heer Dijkstal met deze vragen dat de figuur van drie informateurs die ook
minister zijn in het demissionaire kabinet zijn voorkeur niet geniet?De heer Dijkstal (VVD):Ik geloof niet dat het relevant is of het er drie zijn of een of twee.
Waar op gelet moet worden, is dat de ministeriële verantwoordelijkheid
betekent dat je tot op de laatste dag dat je minister bent – ook al
ben je demissionair – verantwoordelijk bent voor wat er gebeurt op het
departement, dus ook voor de stukken die uitgaan. Ik heb gemerkt dat daar
af en toe op zijn minst vraagtekens over bestonden, zo niet zelfs verwarring.
Dat is jammer. Dat is overigens een ander punt dan het punt dat de heer De
Hoop Scheffer in het debat heeft ingebracht – en dat vind ik ook relevant –
namelijk de vraag of ingeval van stukken met een status die Kamerleden ter
hand worden gesteld, deze niet alle Kamerleden ter hand behoren te worden
gesteld. Ik heb begrepen dat daarover nog eens wordt nagedacht. Ik vind dat
inderdaad een terecht punt.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik probeerde met mijn opmerking nog iets dieper te graven. Wordt de afstand
tussen informeren en regeren niet angstig klein als drie ministers uit een
zittend, zij het demissionair, kabinet ook nog informateur zijn? Dat was de
achtergrond van mijn vraag. Vindt u dat een wenselijke figuur?De heer Dijkstal (VVD):Als het niet te lang duurt, heb ik er niet zoveel bezwaren tegen, mits
nog eens wordt nagedacht over de zojuist door mij genoemde punten. Die moeten
beter geregeld worden, want daar bestond verwarring over. Ik heb het zelf
meegemaakt en ik weet het van collega's. Ik wil echter niet a priori zeggen
dat het niet mag voorkomen dat mensen die in een kabinet zitting hebben als
informateur worden aangewezen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik begrijp dat dit van de duur van de informatie afhangt.De heer Dijkstal (VVD):Als het te lang duurt, gaat het probleem meer spelen!De heer De Hoop Scheffer (CDA):Maar het is geen principiële uitspraak; het hangt van de duur af.De heer Dijkstal (VVD):Ja.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Collega Dijkstal zegt dat het gaat knellen wanneer het te
lang gaat duren. Nu kan eindeloos getwist worden over "lang" of "te lang"
en is het daarom niet veel beter om niet aan die dubbelepettenproblematiek
te beginnen?De heer Dijkstal (VVD):Dat gaat me nu net iets te ver en daarom haalde ik met name het voorbeeld
uit 1994 aan. Wat de heer Van Dijke zegt, zou moeten betekenen dat de toenmalige
minister van Financiën niet door de Koningin had kunnen worden verzocht
om te informeren en daarna te formeren. Zover moeten we toch zeker niet gaan,
want dan sluit je ook weer heel interessante mogelijkheden af om een formatie
tot een goed resultaat te brengen.De heer Van Dijke (RPF):Maar nu zegt u: voor een bepaalde tijd moet het kunnen. De periode mag
echter niet te lang zijn. Verder vindt u dat we na zouden moeten denken over
de vraag hoe we dit vorm zouden kunnen geven. Hebt u op dit punt gedachten?
Wie zouden voorstellen of suggesties moeten doen? Wie zouden bepaalde codes
moeten afspreken?De heer Dijkstal (VVD):Voorlopig concentreer ik mij vooral op het punt dat ik zojuist noemde:
ik meen dat het goed is iets helderder voor ogen te hebben dat stukken die
van een departement worden gevraagd altijd onder de ministeriële verantwoordelijkheid
van de desbetreffende minister de deur uitgaan. Als je dit uitspreekt, heeft
dat bepaalde consequenties voor de manier waarop je die informatiestroom organiseert.Voorzitter! Een ander punt dat ik hier kort wil noemen, maar waarover
wij nog eens zouden moeten doordenken, overigens niet alleen met betrekking
tot de formatie maar ook in algemene zin, betreft de openbaarheid van de stukken.
Ik ben van mening dat onderhandelen naar zijn aard het beste werkt in beslotenheid.
Daar hoort bij dat je stukken kunt uitwisselen. Ik ben het er wel mee eens
dat als een onderhandeling is afgesloten, daarover verantwoording moet worden
afgelegd en dat dan de relevante stukken openbaar moeten worden gemaakt. In
de praktijk merk ik dat zich iets als het ware dubbel ontwikkelt: omdat iedereen
weet dat bepaalde stukken openbaar zijn, wordt zorgvuldig nagedacht over de
vraag of relevante informatie nog wel opgeschreven moet worden. Men redeneert
namelijk: straks wordt die informatie openbaar en dan kan dat negatieve effecten
hebben. Echter, dat kan nooit de bedoeling zijn geweest bij het kiezen voor
openbaarmaking. Daarom vraag ik aandacht voor dit punt. Misschien kan het
kabinet nog eens nagaan of wij in de Wet openbaarheid van bestuur en alles
wat ermee annex is een nadere regeling moeten treffen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik meen dat er een klein misverstand in het spel is. Ik geloof
niet dat er in de Kamer ook maar één fractie gepleit heeft voor
openbaarmaking van de onderhandelingsstukken. Als het om een
besloten proces gaat, kan ik mij voorstellen dat je die stukken niet openbaar
maakt. De belangstelling van de fracties in de Kamer ging echter uit naar
de adviezen, rapporten, notities enzovoorts die van de ministeries naar de
informateurs zijn gegaan. Voor mij is het nog steeds een raadsel waarom die
pas na afloop van het formatieproces openbaar konden worden en niet tijdens
dat proces. Misschien kan de heer Dijkstal op dit punt eens zijn licht laten
schijnen.De heer Dijkstal (VVD):Voor mij is dit helemaal geen raadsel en zojuist heb ik al gezegd waarom
niet. Ik vind dat een onderhandelingsproces zich in beslotenheid moet kunnen
afspelen en dat die beslotenheid moet blijven bestaan totdat men met het resultaat
naar buiten kan treden. Ik vind het dan zeer onlogisch om stukken die in zo'n
situatie circuleren, tijdens het proces al naar buiten te brengen. Zoiets
komt later wel. Te zijner tijd kunt u die dan beoordelen. Ik voel dan ook
niets voor uw suggestie.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! We hebben het bijvoorbeeld over de adviezen van de Sociaal-economische
commissie. Wat zou er nu verkeerd aan zijn als op het moment waarop toch al
een groot deel van de Kamer buitenspel staat en dus ook verstoken is van de
mogelijkheid om haar mening te geven, geïnformeerd te worden enzovoorts
en er stukken naar de informateurs gaan, die dan ook openbaar worden gemaakt,
zodat de fracties hun mening kunnen vormen? Wat zou daar mis mee zijn?De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Het grote probleem is dat althans niet voor mij helder genoeg
gedefinieerd is welke stukken sowieso openbaar moeten zijn en welke niet.
Verder is het mij, gelet op de veelheid aan stukken van verschillende aard
en status, niet helemaal duidelijk welk stuk uiteindelijk wel of niet openbaar
moet worden. Ik voel er niets voor in de tussentijd selectief tewerk te gaan
en te zeggen wat wel en wat niet openbaar kan worden. De heer Marijnissen
heeft het nu over een advies van de SEC, maar er zijn in dit verband nog wel
andere adviezen te noemen. Er is voor mij geen enkel bezwaar om de formatie
af te wachten. Als de formatie is afgerond, kan daarover verantwoording worden
afgelegd. Dat is vandaag door de minister-president gedaan. De stukken die
bij de formatie relevant waren, zijn naar de Kamer gestuurd. Deze handelwijze
lijkt mij meer dan toereikend.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Er zijn volgens mij maar twee soorten stukken: adviezen en
brieven die door maatschappelijke organisaties naar de informateurs zijn gestuurd –
daarvan hebben wij nu een overzicht gekregen – en rapporten, notities
en adviezen van de kant van het ambtelijke apparaat, van de ministeries en
van het Centraal planbureau. Die stukken zijn nu openbaar geworden. Volgens
mij bestaat er dus geen verwarring over de status van stukken. Nogmaals, een
echt inhoudelijk argument waarom openbaarmaking niet zou kunnen, heb ik nog
niet gehoord.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Volgens mij is dit een iets te eenvoudige weergave van de
samenstelling van de stroom van interessante stukken van diverse aard die
wij nu in gedachten voorbij zien komen.Voorzitter! De aard van dit debat is vaststellen of het kabinet op een
parlementaire meerderheid kan rekenen. Bij die vaststelling is van belang
de presentatie van het kabinet via de regeringsverklaring, inclusief het regeerakkoord,
dat daarvoor de basis is. Voor de VVD – en naar ik meen ook voor de
andere coalitiefracties – is de vraag aan de orde of zij in dit huis
steun uitspreken voor dat regeerakkoord. Verder is de vraag aan de orde of
zij hier vertrouwen uitspreken in het kabinet. Ik gebruik dat woord, omdat
met "vertrouwen in het kabinet" ook uitgesproken wordt: vertrouwen in elk
van de leden van het kabinet. Die vertrouwensrelatie is cruciaal voor de verhouding
van regering en parlement. Het vertrouwen in elk van de leden van het kabinet
bestaat totdat het tegendeel blijkt. Het blijken van dat tegendeel zal altijd
hier in dit huis moeten gebeuren en niet erbuiten. Dat lijkt mij een zeer
goede parlementaire regel. Het vertrouwen is er totdat het tegendeel blijkt
door uitdrukkelijke opzegging ervan in de Kamer.De aard van dit debat behelst de politieke context waarin het kabinet
kan gaan werken. Het is dus geen normaal beleidsdebat; ik sluit mij aan bij
datgene wat de heer De Hoop Scheffer erover heeft gezegd. Bovendien krijgen
wij binnenkort de algemene beschouwingen en nog vele andere debatten. Dat
betekent dat een zekere terughoudendheid nu op zijn plaats is. Niet alle onderwerpen
hoeven stuk voor stuk behandeld te worden. Bij een aantal onderwerpen wil
ik echter kort stilstaan in relatie tot het regeerakkoord.Over ons asielbeleid hebben wij recent nieuwe gegevens gehoord van de
Intergovernmental Council in Genève. Nederland neemt meer dan een evenredig
deel van de asielzoekers voor zijn rekening. In het regeerakkoord zijn op
een aantal punten afspraken gemaakt. Deze afspraken moeten tot uitvoering
worden gebracht. Wij hebben vanmorgen van de minister-president een brief
gekregen met een voorlopig overzicht van de komende wetgeving. Daarmee wordt
enig zicht geboden, waarvoor dank. Het lijkt mij nuttig om ook snel zicht
te krijgen op de andere afspraken die nodig zijn om uitvoering te geven aan
datgene wat in het regeerakkoord terzake is afgesproken. Ik hoop dat een dergelijk
overzicht bij de begroting van Justitie kan worden verstrekt.Datzelfde geldt voor het veiligheidsbeleid. Wij moeten nog bericht krijgen
van het kabinet hoe de 750 mln. verdeeld zal worden over de verschillende
elementen. Ik neem aan dat wij nog op de hoogte zullen worden gesteld van
de manier waarop ten aanzien van de aansturing van het politiebestel zal worden
gehandeld. Ook ben ik zeer geïnteresseerd in de informatiearchitectuur.
Ik denk dan zowel aan de technische kant als aan de hele stroom van informatie
van justitie en politie. Ik ga ervan uit dat wij daarover bij de begrotingsstukken
zullen worden geïnformeerd. Wij moeten daar zinvol over kunnen debatteren.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik keer even terug naar het vreemdelingen- en asielbeleid. De passage
gelezen hebbend, begrijp ik dat er voorstellen voor maatregelen uit zullen
voortvloeien. De heer Dijkstal koppelt het echter zeer uitdrukkelijk aan recente
berichtge ving in de media. Betekent dat dat hij meer of andere
dingen wil? Of zegt hij tegen het kabinet: voer snel uit wat is opgeschreven?De heer Dijkstal (VVD):De recente berichtgeving geeft nog eens aan hoe belangrijk het is dat
er afspraken zijn gemaakt in het regeerakkoord. Bovendien wordt nog meer druk
op ons allen gelegd om ervoor te zorgen dat de afspraken op de kortst mogelijke
tijd tot uitvoering komen.Dat geldt ook voor het milieubeleid. Ik heb met grote belangstelling kennisgenomen
van datgene wat de minister-president hierover in de regeringsverklaring heeft
gezegd. Het waren zeer interessante noties. Bij het milieubeleid speelt voor
ons zeer sterk de effectiviteit van de gedachten en maatregelen. Dat is ook
een punt waarover wij graag met het kabinet doorpraten. Hoge ambities en grote
aspiraties zijn prima, maar de vertaling naar concreet beleid en de effectiviteit
daarvan zijn eveneens van groot belang. Al dit soort zaken moet snel aan de
orde komen.Het regeerakkoord als zodanig heeft dus onze instemming. Dat wil niet
zeggen dat het identiek is aan het VVD-verkiezingsprogramma. Helaas is dat
niet gelukt. Het regeerakkoord is voor de VVD een zeer, zeer aanvaardbaar
compromis met veel herkenbare punten. Voor ons was het motto in het verkiezingsprogramma
"investeren in de toekomst". Het doet ons zeer veel vreugde dat zoveel daarover
in het regeerakkoord is opgenomen.In NRC Handelsblad van vanavond staat een commentaar met de kop "gewoon".
Wij voeren nu al een aantal jaren een discussie over de vraag hoe gewoon of
hoe bijzonder een kabinet is. Het lijkt erop dat het niet voldoende is als
je gewoon goed je werk doet. Het moet vooral bijzonder zijn. Ik wil mij daar
nu echter niet al te diep in begeven. Ik geloof dat het gewoon een goed kabinet
is dat hier zit. Wij zijn zeer benieuwd wat het gaat doen.Aansluitend bij punten die de minister-president genoemd heeft, moet ik
wel zeggen dat er als het ware twee bijzondere momenten zijn. Nederland is
een welvarend land, zowel in historisch perspectief als in vergelijking met
vele landen om ons heen. Dat is natuurlijk – dat staat ook in de stukken –
het resultaat van een inspanning van velen over een lange reeks van jaren.
In het regeerakkoord wordt gesteld dat je dit kunt zien aan ons hoogwaardige
sociale stelsel, het behoorlijke voorzieningenniveau dat wij hebben, de cultuur
van vrijheid, tolerantie en solidariteit die wij in ons land kennen, en een
sterke economie. Ik voeg daaraan toe dat je dit ook kunt zien aan de moderne
openbare dienst. Dit alles stemt tot vreugde. Dit markeert inderdaad het moment
waar wij staan. Het gaat goed met Nederland en daar mogen wij blij mee zijn.Ook is het waar dat dit kabinet de eeuwwisseling zal meemaken. De minister-president
heeft ook aan dit punt gerefereerd. Dit zal een moment van bezinning geven.
Wij zullen bij de eeuwwisseling terugkijken naar deze eeuw. Ik denk dat wij
dat niet altijd met evenveel vreugde zullen doen, gezien de rampspoed en ellende
die in deze eeuw voor zovele mensen aan de orde zijn geweest. De eeuwwisseling
zal gelijktijdig echter een stimulans betekenen. Zij zal een impuls geven
om te proberen de welvaart die wij met elkaar bereikt hebben, voor de toekomst
veilig te stellen en die misschien zelfs voor een langere toekomst te waarborgen
door ons daar nadrukkelijk op te richten. Ik voeg daaraan toe dat wij er ook
voor moeten zorgen dat de welvaart voor alle burgers van het land daadwerkelijk
bereikbaar is. Ik wil hier dadelijk graag nog iets meer over zeggen.Ik ga nu echter eerst in op de financiële kant van de zaak. Ik ben
van mening dat een stevige, duurzame financiële basis niet een doelstelling
is, maar een voorwaarde. Dat is een voorwaarde om allerlei hoge aspiraties,
zoals die bijvoorbeeld in het regeerakkoord in doelstellingen vastliggen,
tot uitvoering te brengen. Daarom is het zo belangrijk dat hier goede afspraken
over bestaan. Een stevige, duurzame financiële basis zijn wij eigenlijk
ook verplicht tegenover alle burgers. Zij mogen namelijk verwachten dat wij
zorgvuldig met hun geld omgaan. Het is ook niet goed – ik meen dat de
heer De Hoop Scheffer hier al naar verwezen heeft – om alles wat wij
vandaag doen, op de kosten van toekomstige generaties te laten plaatsvinden.
Bovendien geeft een stevige, duurzame financiële basis rust en weloverwogenheid
in de begrotingscyclus, inclusief de besluitvorming die daarbij hoort.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Wat hier wordt gezegd, zou ik kunnen beamen, ware het niet
dat ik uit het regeerakkoord meen te moeten opmaken dat men daar de Zalmnorm
als basis kiest. Nu heeft het CPB berekend dat wanneer de Zalmnorm van toepassing
wordt verklaard op een behoedzaam scenario met een groei van 2%, het tekort
met 0,3 oploopt. Vindt de heer Dijkstal dat een degelijke basis?De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Ik ben even het spoor bijster. Ik kom zo nog over het tekort
te spreken. Laat ik dit deel van mijn betoog even doorlopen. Misschien kan
de heer Van Dijke zijn vraag dan opnieuw stellen en begrijp ik die dan ook
beter.Ik ga even uit van datgene wat ik als een stevige, duurzame financiële
basis beschouw. In de eerste plaats moet – dat gebeurt ook volgens het
regeerakkoord – geprobeerd worden om het tekort tot nul te brengen en
langs die weg ook een bijdrage te leveren aan vermindering van de staatsschuld.
Het is duidelijk dat dit van belang blijft. In de tweede plaats hoort bij
die stevige, duurzame financiële basis het hanteren van een behoedzaam
scenario. In de derde plaats hoort daarbij de Zalmnorm met een trendmatig
begrotingsbeleid, zoals dat in de vorige periode is ingevoerd.Ik kom nu eerst even op het tekort. Uit de CPB-berekeningen begrijp ik
dat wij uitkomen op 1,3% EMU-tekort. De vraag is echter of dit inmiddels niet
door de feiten is achterhaald. Ik weet dat niet. Ik heb er echter goede notie
van genomen dat de minister-president het gedurfd heeft om in zijn bijdrage
vandaag iets te zeggen over het begrotingsevenwicht. Het was zelfs zo dat
de heer Melkert al met een zekere gretigheid verder door wilde gaan op dat
onderwerp. Het is toch voor het eerst dat in de stukken, zoals wij die krijgen,
dat woord wordt gebruikt. Dat is zeer verheugend. Het is ook verheugend dat
zovelen van verschillende partijen het belang ervan inzien om te komen tot
dat begrotingsevenwicht. Laat ons vooral hopen dat wij dat zullen bereiken.
Hoe het op dit moment feitelijk is, kan ik niet helemaal beoordelen. Ik heb
kennisgenomen van de CPB-cijfers. Daar zijn Kamervragen over gesteld. Ik ga
ervan uit dat wij bij de stukken voor Prinsjesdag de laatste
stand van zaken daarover zullen krijgen. Dit gezegd hebbende, begrijp ik niet
helemaal wat de heer Van Dijke bedoelde.De heer Van Dijke (RPF):Blijft staan dat wanneer wij uitgaan van gemiddeld genomen 2% groei en
wij het regeerakkoord toepassen, het tekort oploopt. Het moet meevallen wil
het tekort verder teruggaan dan verondersteld is.De heer Dijkstal (VVD):Ik meen niet dat dat juist is. Ik heb die cijfers echter niet bij de hand.
Het CPB heeft uitgerekend dat bij een behoedzaam scenario het tekort uitkomt
op die 1,3%. Ik begrijp dan ook niet goed waar u uw gegevens vandaan haalt.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik denk dat de heer Dijkstal op dat punt gelijk heeft. Het was hem liever
geweest, maar verkiezingsprogramma's kunnen niet integraal in regeerakkoorden
worden neergelegd, als het 1% was geweest en niet 1,3%.De heer Dijkstal (VVD):Dat is juist.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Is de heer Dijkstal het eens met datgene wat zijn collega Melkert vanmiddag
zei op een vraag van mij, namelijk dat op het moment dat je het begrotingsevenwicht
bereikt, lopende deze kabinetsperiode – laten wij dat inderdaad hopen –
de heronderhandeling van datgene wat nu is afgesproken voor de deur zal moeten
staan?De heer Dijkstal (VVD):Ik meen dat de afspraken in het regeerakkoord op dat punt helder genoeg
zijn. Het was fiftyfifty, het tekort en de lasten. Dus als het een is opgelost,
gaan wij door met het ander.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat betekent dus niet dat u dan gaat heronderhandelen en met zijn drieën
gaat bekijken hoe u het dan gaat doen. Hoe u het gaat doen, ligt nu dus vast.De heer Dijkstal (VVD):Ja, dat lijkt mij wel. Ik ben benieuwd wat daarover straks door de regering
wordt gezegd.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik ook, maar ik begreep van collega Melkert wat anders.De heer Dijkstal (VVD):Misschien kunnen wij samen helpen om die duidelijkheid te verschaffen,
die ook voor de heer Melkert heel zegenend kan zijn.Voorzitter! Deze drie elementen, het accent op het tekort en de staatsschuld,
het behoedzame scenario en de Zalmnorm, bij elkaar opgeteld vormen een voldoende
veiligheidsmarge voor het geval in de tweede helft van de kabinetsperiode
de economische groei tegen zal vallen. Het gaat nog steeds goed en daar zijn
wij allemaal erg blij mee. Niettemin zijn wij allemaal ook ongerust. Wij zijn
ongerust om wat er in Azië gebeurt en om wat er in Rusland gebeurt. De
Volkskrant had een paar weken geleden daar nog een commentaar over en schatte
in dat het effect van het ene 0,5% is en het effect van het ander ook 0,5%,
wellicht met een zekere vertraging, omdat Duitsland het eerst last zal hebben
van Rusland, maar dat is toch betrekkelijk relevant als het in die omvang
een daling van de groei zou betekenen. Dan heb ik het nog niet over andere
tegenvallende ontwikkelingen.Dit neemt niet weg dat wij wel enige zorg hebben. In de eerste plaats
hebben wij kennisgenomen van twee voetnoten in het regeerakkoord, waarin gesproken
wordt over een verschil van mening tussen het CPB en Sociale Zaken.Het ene betrof de socialezekerheidsuitgaven en het ander betrof een brutobedrag
dat samenhing met het beleid van de sluitende aanpak. In die voetnoot stond
zelfs dreigend dat niet op korte termijn die beide partijen op één
noemer te brengen zouden zijn. Dat is allemaal wel erg interessant, maar ik
meen wel dat het van belang is dat het kabinet duidelijk maakt waar het kabinet
van uitgaat, zodat wij van deze interessante meningsverschillen tussen een
departement en het CPB verlost zijn.Het tweede waar wij zorgen over hebben, is de hardheid van de ombuigingsbedragen.
Dat is ook een lastig onderwerp. Laat ik beginnen met iets dat in theorie
misschien niet zo moeilijk is, namelijk de 2,3 mld. doelmatigheidskortingen
bij de overheid. Dat is daarom niet zo moeilijk, omdat ik aanneem dat de minister
van Financiën zegt: dat boek ik gewoon in op die departementen, dus ik
heb mijn geld binnen. Daarmee is natuurlijk wel de vraag hoe dat zijn vertaling
krijgt op elk van die departementen. Daar is op dit moment nog geen zicht
op. Ik neem aan dat wij hierover later nog informatie zullen krijgen. Ik ben
daar zeker in geïnteresseerd.Dat geldt ook voor de 1,3 mld. beperking van de uitgaven van de Europese
Unie. In de regeringsverklaring krijg ik daar niet helemaal helderheid over.
Er wordt gezegd dat de Nederlandse positie in de Unie wordt bepaald door doelmatigheid
en door soberheid en dat de inzet zal zijn het bereiken van een besparing
op de afdrachten plus een aanpassing van de afdrachtensystematiek. Dat is
allemaal prima. Maar wat ons betreft zou het iets concreter en misschien ook
iets fermer moeten zijn. Het moet niet alleen om de inzet gaan; de uitkomst
moet zijn dat de afdrachten aan de Unie met 1,3 mld. worden verminderd.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het is de vraag of dat materieel veel oplevert. De regering zal toch met
anderen moeten onderhandelen. Dus in die zin is het voor de regering niet
zo'n grote klus om de fractie van de VVD op dit punt gerust te stellen. Maar
dit terzijde. U heeft gesproken over de noodzaak en de wenselijkheid om te
komen tot investeringen, ook tegen de achtergrond van het VVD-programma. Daarnaast
maakte u een kritische kanttekening over de "zachtheid" van de bezuinigingen.
Heeft het voor de VVD-fractie consequenties voor de intensiveringen als het
bezuinigingspakket op onderdelen niet wordt gerealiseerd?De heer Dijkstal (VVD):Het antwoord op deze vraag is "ja". In het regeerakkoord is niet helder
geregeld hoe ombuigingen en intensiveringen zich tot elkaar verhouden. Ik
herinner mij uit de vorige kabinetsperiode dat de intensiveringsgelden fasegewijs
beschikbaar werden gesteld naar de mate waarin ombuigingen en doelstellingen
waren gerealiseerd. Dat mis ik in het regeerakkoord en het is mij uit de regeringsverklaring
nog niet duidelijk geworden. Mij dunkt dat dat een logische afspraak zou zijn.
Ik wil dan ook graag van de minister-president weten of wij voor de komende
vier jaar een dergelijk mechanisme krijgen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Die bezuinigingen zijn aan veel kritiek onderhevig. U heeft in dit verband
de Europese Unie en de rijksdienst genoemd. Ik heb zelf een aantal voorbeelden
gegeven. Als die bezuinigingen deels niet gerealiseerd worden, betekent dit
in de optiek van de VVD dat voorgenomen investeringen dan voor een deel ook
niet gerealiseerd worden? Dat betekent dus investeringen in de zorg, in het
onderwijs en dat soort sectoren. Hoe betrouwbaar is de overheid vandaag als
zou blijken dat die bezuinigingen niet gerealiseerd worden? In de optiek van
de VVD moet zij dan terugkomen op toegezegde investeringen in die voor velen
zo belangrijke sectoren.De heer Dijkstal (VVD):Ik ben natuurlijk niet voor niets begonnen met te zeggen dat een stevige
financiële basis noodzakelijk is. Ik heb dat ook niet als doelstelling,
maar als voorwaarde geformuleerd. Doen wij dat niet, dan moeten wij velen
in de samenleving een nog slechtere boodschap geven. Het is dus essentieel
dat de financiële basis gezond is. Wij zijn in staat – door de
omstandigheden waarin wij nu verkeren – om die financiële basis
te creëren. Daar moeten wij vooral aan vasthouden. Mochten zich toch
tegenvallers voordoen, dan zullen wij er vooral voor moeten zorgen dat deze
niet ten koste van die financiële basis gaan. Wij zullen dan allerlei
wensen in heroverweging moeten nemen en dan moeten er prioriteiten gesteld
worden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Daarmee wordt een voorschot genomen op mogelijk te verminderen intensiveringen.
Voor de VVD is de optie van "een tandje minder met betrekking tot het financieringstekort",
zoals ooit door een minister van Financiën publiek is gemaakt, natuurlijk
onbespreekbaar.De heer Dijkstal (VVD):Het lijkt mij zeer onverstandig als wij weer die weg zouden inslaan. Ik
zie daar ook geen enkele noodzaak toe, zeker niet gezien de afspraken die
wij gemaakt hebben rondom behoedzame scenario's en alles wat daaraan annex
is. Het bijzondere van de huidige omstandigheden is dat wij de financiering
kunnen afmaken en dat wij uit kunnen komen op een evenwicht. Dan hebben wij
gelukkig ook nog middelen over om aan bepaalde wensen te voldoen. Het kan
wel zijn dat tussen die wensen onderlinge concurrentie ontstaat en dat er
nadere prioriteiten gesteld moeten worden. Als dat moment zich voordoet, zullen
wij daar ook heldere keuzes in moeten maken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan rest slechts één conclusie – een conclusie waar
de heer Dijkstal het misschien mee eens kan zijn – namelijk dat de VVD
absolute prioriteit legt bij sanering van de overheidsfinanciën, gericht
op een financieringstekort van nul en dat investeringen die op dit moment
met veel aplomb in het regeerakkoord zijn aangekondigd en vandaag met prachtige
woorden in de regeringsverklaring staan door de VVD onder druk worden gezet
als daaraan niet wordt voldaan.De heer Dijkstal (VVD):Het is verleidelijk om daar "ja" op te zeggen, maar dat doe ik niet helemaal.
Ik houd mij aan de afspraken die wij hebben gemaakt in het regeerakkoord.
Daar hebben wij niet de doelstelling nul in opgenomen, dus deze ga ik nu niet
als eis op tafel leggen. Ik zeg wel dat het van groot belang is om te proberen
eruit te komen. Ik sluit dankbaar aan op wat de minister-president heeft gezegd.
Wat dit betreft houd ik vast aan de afspraken die in het financiële kader
van het regeerakkoord zijn gemaakt.De heer De Graaf (D66):De opmerkingen van de heer Dijkstal roepen bij mij wel wat vragen op.
De verhouding tussen ombuigingen en intensiveringen lijkt wat digitaal: halen
wij de ombuiging niet helemaal, dan gaan navenant intensiveringen niet door.
Dat zijn maar twee van de vier hoekvlaggen van het speelveld. Dan praat je
ook over de vraag of andere ombuigingen mogelijk zijn. Dat betekent dat je
het regeerakkoord zou kunnen aanvullen. Het kan ook betekenen dat je afspraken
maakt over lastenverlichting, afhankelijk van de economische groei, die misschien
meevalt. Kortom, de stellingname dat ombuigingen en intensiveringen met elkaar
samenhangen, maar overigens losstaan van andere doelstellingen, acht ik niet
geheel juist.De heer Dijkstal (VVD):Voorlopig houd ik deze toch maar even. Ik heb in de afgelopen jaren gezien
hoe zegenend een afspraak werkt om het met die fasegewijze beschikbaarstelling
te doen. Ik ben benieuwd of het kabinet weer tot dergelijke afspraken wil
komen. Het zou goed zijn als wij dat vandaag of op een ander tijdstip horen.De heer Melkert (PvdA):Maakt de heer Dijkstal het niet iets ingewikkelder dan nodig is? Met de
afspraken in het regeerakkoord en de begrotingssystematiek van het uitgavenkader
zijn toch eigenlijk alle situaties gedekt? Voorzover niet gedekt zijn zij
van verdere specificatie voorzien, waarover je kunt nadenken. Ik zie hem knikken,
dus daarover zijn wij het eens. Dat zeg ik even opdat er geen rare conclusies
aan worden verbonden, zoals de heer Rosenmöller even probeerde. Dat was
een buitengewoon geconstrueerde benadering, die volgens mij absoluut niet
voortvloeit uit de afspraken van het regeerakkoord of uit de begrotingssystematiek,
die door mijn gewaardeerde ex-collega Zalm zo succesvol in het leven is geroepen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het stroop smeren gaat gewoon door, ook al is men geen directe collega
meer. Dat vind ik prima. Ik snap wel dat het voor de fractievoorzitter van
de Partij van de Arbeid niet leuk is als door interrupties onzerzijds en door
de antwoorden van de fractievoorzitter van de VVD wat meningsverschil ontstaat
tussen de regeringsfracties, die morgenavond toch alledrie steun zullen verlenen
aan dit kabinet. Maar het is toch duidelijk dat er bij de VVD een andere relatie
wordt gelegd tussen ombuigingen en intensiveringen dan bij hem? Ik voel mij
meer verwant met hem, dus ik zou zeggen: wees niet zo kritisch in onze richting.De heer Melkert (PvdA):Dat laatste moeten wij er zeker in houden. Ik krijg nog antwoord van de
heer Dijkstal op de vraag of er iets specifieks aan de hand is, wat een interpretatie
van de VVD-fractie vergt en wat wellicht door ons over het hoofd is gezien.
Of zijn gewoon de spelregels aan de orde die wij met elkaar hebben afgesproken,
zodat er voor de heer Rosenmöller geen aanleiding is
om hier een conclusie aan te verbinden?De heer Dijkstal (VVD):Er hoeft niet meer achter gezocht te worden dan het strikte uitgavenkader
dat wij de vorige keer ook hadden, en de spelregels waar wij ons aan hielden.
Niettemin leek het ons toen ook verstandig om de mate waarin de verschillende
departementen extra geld kregen afhankelijk te stellen van de mate waarin
de andere doelstellingen van financiële ombuigingen werden gehaald. Hij
zal zich die lijstjes nog herinneren. Als het in die combinatie gaat, lijkt
mij dat behoedzaam genoeg.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De heer Melkert heeft in zijn inbreng heel nadrukkelijk de stelling verdedigd
van boter bij de vis bij de intensiveringen en een contract met de kiezer
voor zorg, onderwijs en sociale politiek. De heer Dijkstal zegt dat hij zorg
heeft over een aantal ombuigingen. In zijn optiek moeten wij ook kijken naar
de intensiveringen, als die zorg onverhoopt realiteit wordt. Dat is geen contract
met de kiezer en geen betrouwbare overheid, maar een verschil van mening in
het eerste debat.De heer Melkert (PvdA):Nee, toch niet. Ik begrijp heel goed waarom u tot deze conclusie komt:
omdat de heer Dijkstal het ingewikkelder maakt dan nodig is. Hij legt een
rechtstreeks verband tussen ombuigingen en intensiveringen. Mijn punt is dat
er met de systematiek van het uitgavenkader uiteindelijk saldering plaatsvindt
van ombuigingen en intensiveringen en de tegenvallers of de meevallers die
zich daarbij kunnen voordoen. Daar kan het kabinet morgen op antwoorden. De
heer Dijkstal moet volgens mij niet de suggestie wekken alsof hier uitsluitend
intensiveringen en ombuigingen tegenover elkaar staan, want ook de algemene
uitgaven die op een bepaald begrotingshoofdstuk aan de orde zijn, hebben daarmee
te maken. Dat geldt immers voor het totale beeld. Dat lijkt mij aan de orde
te zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U heeft elkaar wel heel erg nodig om het aan elkaar uit te leggen. Maar
volgens mij zit er een verschil van mening.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Laten wij dit nu gewoon als heren onder elkaar uitpraten! De heer Dijkstal
is volstrekt helder. Hij zegt niet meer en niet minder dan dat het trendmatig
begrotingsbeleid, oftewel de Zalmnorm, overeind blijft, ook indien er onverhoopt
sprake zou zijn van tegenvallers. Zo is het toch? Het is volgens mij heel
simpel.De heer Dijkstal (VVD):Ik ga natuurlijk uit van de door mij gewenste situatie en geef aan hoe
ik het graag zou willen hebben. Ik hoop dat het kabinet daar ook een positieve
reactie op zal geven.De heer Schutte (GPV):Er is al veel duidelijk geworden, maar ik wil toch nog even ingaan op
de relatie die de heer Dijkstal zelf heeft gelegd. Hij zei: als de ombuigingen
tegenvallen, moeten wij eens kijken of wij niet hetzelfde systeem als in de
vorige periode kunnen toepassen. Dat houdt in dat naar de mate er geld beschikbaar
komt, er intensiveringen komen. In het regeerakkoord is natuurlijk wel een
keurig overzicht per jaar gegeven van de intensiveringen. Als datgene wat
de heer Dijkstal voor mogelijk houdt, daadwerkelijk gebeurt, betekent dat
dan dat de intensiveringen die voor 1999 en 2000 zijn voorzien, bijvoorbeeld
voor een nadere beoordeling zullen doorschuiven naar 2001?De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! De kern van mijn zorg is natuurlijk dat wij geen geld moeten
uitgeven dat wij niet hebben. Ik vind het onverantwoord om de tekorten te
laten oplopen als gevolg van tegenvallers in de ombuigingen. Dat vind ik het
allerbelangrijkst. Ik vind dat niet verantwoord. Dat is de crux. De vraag
is: hoe regel je dat nu het allerbeste. Daar passen dan natuurlijk de Zalmnorm
en alle spelregels bij. Ik zeg het nu nog maar even voor de laatste keer:
ik heb goede herinneringen aan de manier waarop de clustergelden beschikbaar
kwamen. Kijkend naar het lijstje dat de heer Schutte voor zich heeft, zou
het mij niet verbazen als de minister van Financiën dat op dezelfde manier
aan de departementen zal meedelen: dat het in die fasering beschikbaar komt
naar de mate waarin het geld op tafel komt. Dat lijkt mij een gezonde financiële
afspraak.De heer Schutte (GPV):Ik ben erkentelijk voor deze dualistische inbreng in de discussie.De heer Dijkstal (VVD):Fijn.Voorzitter! Ik kom te spreken over het punt van Defensie. Ik wil niet
verhelen dat dat voor de VVD een zeer lastig punt is geweest. Ik zet enige
vraagtekens bij de wijze waarop alles wat in het formatieproces speelde in
de kranten kwam, maar ik geloof dat iedereen een beetje kennis heeft kunnen
nemen van de zeer intensieve pogingen van de onderhandelaars van de fracties
om eruit te komen, met alle wensen die er op de verschillende terreinen van
Defensie en Ontwikkelingssamenwerking lagen. Ik hoef daar dus niet al te veel
meer over te zeggen. Er ligt nu een ombuiging van 375 mln. structureel op
tafel, waarvan wij als VVD eigenlijk ook niet zeker weten of het kan. Wij
weten niet zeker of het mogelijk is als wij het relateren aan de nationale
doelstellingen van het defensiebeleid en als wij het willen relateren –
en dat willen wij natuurlijk ook – aan internationale afspraken in het
kader van de NATO Defence Requirements. De uiteindelijke beoordeling van de
mogelijkheid om 375 mln. structureel om te buigen, kun je dus eigenlijk dan
pas maken.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Had het niet voor de hand gelegen om eerst te analyseren of
wij wel tot zulke bezuinigingen zouden kunnen komen voordat die werd ingeboekt?De heer Dijkstal (VVD):Van ons uit bekeken moet ik die vraag met "ja" beantwoorden, maar wij
werden natuurlijk geconfronteerd met twee andere partijen die daar andere
opvattingen over hadden en die op defensiegebied veel verder wilden gaan.
Dan is er sprake van een situatie waarin de een niets wil en de ander veel.
En dan moet je eruit zien te komen.De heer Van Dijke (RPF):Dan schrijf je een bedrag op dat vervolgens boterzacht is.De heer Dijkstal (VVD):"Boterzacht" is niet het goede woord. Het gaat om de vraag of het verantwoord
is.De heer Van Dijke (RPF):Ik noem die bezuiniging boterzacht, want de heer Dijkstal vindt dat de
defensie taken die zijn afgesproken in het kader van de Herijkingsnota,
in stand moeten blijven. Dat maak ik althans op uit zijn betoog.De heer Dijkstal (VVD):Voorlopig, tot wij de volgende Defensienota hebben en wellicht andere
afspraken hebben gemaakt.De heer Van Dijke (RPF):Oké, maar nu blijven de afspraken bestaan. Dat betekent dat de
defensietaken die wij nu kennen, overeind moeten blijven.De heer Dijkstal (VVD):Ik denk dat dit nu het uitgangspunt moet zijn. Dan doet de vraag zich
natuurlijk voor op welke manier, in afwachting van de beslissingen die wij
later nemen, die 375 mln. wordt ingevuld.De heer Van Dijke (RPF):Dat betekent dus dat u die 375 mln. dit jaar eigenlijk niet zou willen
inboeken.De heer Dijkstal (VVD):Nee, dat hoeft niet.De heer Van Dijke (RPF):Ja, want u wilt die defensietaken vooralsnog overeind houden.De heer Dijkstal (VVD):Maar dan gaat u ervan uit dat het afbreuk zou doen aan de taken die je
moet uitvoeren als er voor een jaar een incidentele oplossing wordt gevonden.
Dat hoeft niet. Het is denkbaar – maar dat horen wij later nog wel van
de minister van Defensie – dat het op zo'n manier kan. De vraag is of
je met vier keer 375 mln. dicht komt bij het niet meer kunnen uitvoeren van
taken waarvan je straks, bij de Defensienota en bij de NATO Defence Requirements,
vindt dat je ze wel moet uitvoeren. Als dat moment zich zou voordoen –
vraagteken – dan staan wij voor een heel lastige afweging. Ik verheel
niet dat wij daar sceptisch over zijn. De heer Bolkestein heeft na afloop
van de fractievergadering waarin wij over het regeerakkoord hebben gesproken
ook gezegd dat dit voor ons een heel lastig punt is geweest.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik trek een conclusie uit het debat dat wij hadden. De VVD-fractie
wil de defensietaken overeind houden en zegt daarmee dat deze bezuiniging
volstrekt niet kan.De heer Dijkstal (VVD):Nee, dat mag u zo niet zeggen. Wij gaan nu uit van de taken die wij hebben.
Wij zijn zeer gemotiveerd om de discussie rond de Defensienota en de NATO
Defence Requirements aan te gaan, want dat hoort in zekere zin natuurlijk
bij elkaar. Er zijn twee uitkomsten denkbaar. Wij krijgen een veranderd takenpakket,
waardoor het mogelijk is om dit soort bezuinigingen te doen, zonder dat je
de taken in gevaar brengt. Het kan ook zijn dat wij een dusdanig takenpakket
hebben dat wij als het ware tegen onszelf aanlopen en dat het niet kan. Dan
zul je dat onder ogen moeten zien. Dat vind ik het lastige van deze afspraak.De heer Melkert (PvdA):Ja, het is soms inderdaad lastig om keuzen te maken. Misschien kan de
heer Dijkstal, omdat hij nu toch aanleiding ziet om dit zo aan de orde te
stellen, een indruk geven van de opties die hij als voor de hand liggend beschouwt.
Ik zeg dat ook omdat het niet alleen om 375 mln. gaat, maar in feite om iets
meer dan 0,5 mld. wat in totaal op Defensie moet worden omgebogen. Ik zeg
dat niet met vreugde, maar het is wel onderdeel van een totaal pakket aan
afspraken dat op dit punt is gemaakt. Ik voeg daar nog deze vraag aan toe.
De heer Dijkstal had net een niet op alle punten helemaal te doorgronden betoog
over de relatie tussen intensivering en ombuigingen. Hij ontwaart nu een probleem
met betrekking tot het kunnen realiseren van een ombuiging. Wat is dan eigenlijk
de consequentie als het niet goed zou gaan in de redenering die hij net naar
voren bracht?De heer Dijkstal (VVD):In de eerste plaats denk ik dat dit ook het probleem van de heer Melkert
zal zijn. Ik neem aan dat wij straks een volwassen discussie hebben over de
Defensienota en de NAVO en dat wij dan met elkaar nagaan welke taken wij moeten
doen. Daar hangt dan ook een prijskaartje aan. Stel dat blijkt dat het geld
dat wij daarvoor hebben niet toereikend is om de taken te doen die wij graag
willen uitvoeren, dan denk ik dat de heer Melkert zich ook in dat gesprek
zal moeten mengen. Ik loop daar nu niet verder op vooruit. Ik zeg ook niet –
dat zou dan ook nog een consequentie kunnen zijn – dat wij dit bedrag
voor 1999 niet voor onze rekening nemen. Ik ben zeer benieuwd waar het kabinet
wat de invulling betreft mee zal komen. Ik hoop dat wij dat rond Prinsjesdag
zullen zien en dan praten wij verder.De heer Melkert (PvdA):Dat gesprek gaan wij natuurlijk graag aan, maar ik kan de heer Dijkstal
nu al melden dat wij wel in staat zullen zijn om in dat gesprek aan te geven
op welke wijze je die forse ombuigingstaakstelling zou moeten realiseren.
Sterker, ik heb de indruk dat ook de minister van Defensie al aardig gevorderd
is in het nadenken over de manier waarop dat dan zou moeten. Mijn punt is
hoe zich dat verhoudt tot het punt dat de heer Dijkstal net maakte. Als je
je ombuigingstaakstelling niet volledig realiseert, krijg je een probleem
aan de intensiveringskant. Ik wil van de heer Dijkstal dus niet horen dat
Defensie er niet in slaagt om die ombuigingstaakstelling te realiseren om
vervolgens een intensivering die wij van belang vinden niet volledig uit te
voeren. Nu scheelt het dat de redenering van de heer Dijkstal net niet klopte –
zo verschrikkelijk is het dus ook weer niet – maar ik vind het wel vervelend
om die twee punten achter elkaar zo voor het voetlicht te krijgen.Het tweede punt is dat de heer Dijkstal aangeeft dat er een moment komt
voor nadere afweging. Ik zou zeggen: kijk uit, want dat kan natuurlijk op
tal van punten aan de orde zijn.De heer Dijkstal (VVD):Dat lijkt mij fair. Dat is mijn kant van de deal. Maar dan is de kant
van de deal voor de heer Melkert dat, als wij straks defensietaken formuleren
waarvan wij vinden dat die moeten worden uitgevoerd, daar het geld bij zit
dat daarbij hoort. Daar mag ik hem tegen die tijd dan waarschijnlijk ook aan
houden. Dat wordt in ieder geval een interessant debat.De heer Van der Vlies (SGP):Maar, voorzitter, het wordt ook een moeilijk debat, want die zaken sporen
niet. Over een paar weken krijgen wij de begroting voor 1999; daar is deze
ombuiging in haar volle omvang in verwerkt. De heer Dijkstal weet nog niet
hoe die vorm wordt gegeven. En in het jaar 2000 of zoveel eerder als wij overeen
kunnen komen – wat ons betreft liever eerder – komt de Defensienota
en dan gaan wij bezien of het allemaal verantwoord is. Het
een spoort toch niet met het ander? Of die bezuiniging van 375 mln. is ook
voor de VVD-fractie een harde ombuiging, of zij maakt op dit moment op inhoudelijke
gronden een voorbehoud. Het is van tweeën één.De heer Dijkstal (VVD):Nee, dat is een misverstand. Wij houden ons aan de gemaakte afspraken,
ook op dit punt. Dat heb ik zojuist ook tegen de heer Melkert gezegd. Maar
u heeft kunnen zien dat er in het regeerakkoord een relatie wordt gelegd met
de Defensienota en met de ontwikkelingen in de NAVO. Ik neem aan dat u zult
begrijpen dat wij die relatie niet zouden leggen als wij er niets mee wilden
doen. Er volgt dus straks een discussie, ook in dit huis, over wat wij willen.
En daarbij zullen wij de voor defensie beschikbare middelen moeten betrekken.
Dat zult u moeten doen, dat zal ik moeten doen, dat zal het kabinet moeten
doen. Op het resultaat van die discussie kunnen wij nu geen voorschot nemen;
dat doe ik dan ook niet. Ik verzet me ook niet tegen de bezuiniging voor 1999;
ik weet alleen niet hoe die ingevuld zal worden, dus ik maak nog wel het voorbehoud
dat ik het even voor me wil zien; dat zal over een paar weken kunnen. En verder
komen wij elkaar tegen in het debat over het defensiebeleid.De heer Van der Vlies (SGP):Maar dan is toch niet uit te sluiten dat er nu een inhoud aan wordt gegeven
die u straks verwerpelijk zult achten. Dan moet u terug naar af. En dat kan
niet, want dan zijn er inmiddels een paar jaar verstreken.De heer Dijkstal (VVD):Dat sluit ik niet uit, maar dat zien wij dan tegen die tijd wel. Voorlopig
houden wij ons aan de afspraken die wij hebben gemaakt.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is een mooie positie voor de VVD...De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Als je onze collega's Melkert en Dijkstal zo hoort, vraag
je je af of deze politieke vrienden nog wel politieke opponenten nodig hebben,
maar wat de heer Dijkstal nu doet, kan niet. De minister van Defensie heeft
al herhaaldelijk gezegd dat ook de ingeboekte bezuiniging van 375 mln. –
en het wordt nog meer, zoals de heer Melkert terecht zegt – voor 1999
niet mogelijk is zonder met een discussie over de uitvoering van de taken
te beginnen. Je kunt dus niet, zo stelde ik vanmiddag – en ik neem aan
dat de heer Dijkstal het met mij eens is – in 2000 een Defensienota
presenteren waarin het overleg met de NAVO-partners en de taken worden geanalyseerd,
terwijl je intussen al twee jaar 500 mln. per jaar, dus 1 mld. aan bezuinigingen
inboekt. Het is van tweeën één: óf mijn collega
Dijkstal accepteert het regeerakkoord zoals het is geschreven – dat
kan volgens ons niet, maar goed, even voor de discussie – óf
hij accepteert het niet en is het met ons eens dat de Defensienota niet pas
in 2000 kan worden uitgebracht, omdat anders zijn verhaal niet klopt.De heer Dijkstal (VVD):Ik accepteer wat wij hebben afgesproken, maar ik weet dat wij nog een
debat over het defensiebeleid tegoed hebben. U heeft er een pleidooi voor
gehouden om dat eerder te houden; daar zullen wij ons niet tegen verzetten
en ik ben benieuwd wat daarover gezegd kan worden. En verder is er op dit
moment niets over te zeggen. Natuurlijk ben ik benieuwd naar de voornemens
van het kabinet in de Miljoenennota op dit punt. Die zullen wij beoordelen,
maar ik zeg dit niet om afstand te nemen van de deal in het regeerakkoord.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Maar u zegt wel dat het, als dat over de vier jaren van deze kabinetsperiode
zou leiden tot het afstoten van taken, zoals de minister van Defensie al heeft
aangegeven, voor de VVD een graat is die wel heel erg dwars in de keel zit.De heer Dijkstal (VVD):Dat sluit ik inderdaad zeker niet uit.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat wijkt dan af van wat de specialisten in uw fractie in het regeerakkoord
zijn overeengekomen.De heer Dijkstal (VVD):Nee, voorzitter, ik zeg het niet met vreugde, maar ik heb er geen enkele
moeite mee te erkennen dat dit voor ons een lastig punt is, omdat het om de
genoemde redenen niet zo is geworden als wij het eigenlijk wilden hebben.
Daar gaat het dus niet om. Het gaat nu wel om de vraag of het geld op tafel
komt. Dit bedrag is als een ombuiging ingeboekt en wij hebben het nodig om
andere, nuttiger dingen te doen. Wat mij betreft komt het geld op tafel, want
zo hebben wij het afgesproken. Hoe dat zal gaan, weet ik nog niet precies;
ik wacht de voorstellen van het kabinet af. Daar loopt een andere vraag dwars
doorheen, namelijk: hoe gaan wij om met ons defensiebeleid, hoe zien wij onze
defensietaken en hoeveel kost dat? Wij hebben onszelf die discussie al toegezegd,
voor over twee jaar. Dat moet in ieder geval, en ik heb begrepen dat de heer
De Hoop Scheffer nog het voorstel doet om die discussie te vervroegen. Daar
zou ik op zichzelf geen bezwaar tegen hebben; ik wacht maar af.De heer De Hoop Scheffer (CDA):U blaast en houdt het meel in de mond. Dat kan niet. Je moet nu zeggen
of het kan, je kunt niet eerst maar tweemaal 0,5 mld. bezuinigen en je daarna
het recht voorbehouden om over taken te beginnen. Dat kan niet, zoals minister
De Grave al een aantal keren heeft gezegd.De heer Dijkstal (VVD):Maar het is wel de afspraak in het regeerakkoord dat wij in ieder geval
die taken gaan bekijken. En dan zien wij wel. Tja, het is heel vervelend,
maar dat staat nog te gebeuren.De heer De Hoop Scheffer (CDA):In uw interpretatie kan die afspraak niet. Daar draait u nu de hele tijd
omheen.De heer Dijkstal (VVD):Nee, dat weet ik niet.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Zoals u het zegt, kan het niet.De voorzitter:De heer Dijkstal geeft zijn eigen antwoorden.De heer Dijkstal (VVD):Ik heb er niets aan toe te voegen. Het bedrag komt er nu en wij gaan nog
een heel interessante discussie met elkaar aan. In de tussentijd ben ik er
benieuwd naar hoe de afspraak in 1999 vorm krijgt. Verder ben ik er blij om
dat een aantal kortingen niet van toepassing wordt verklaard op Defensie,
wat overigens oploopt tot 210 mln. in 2002.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wat u siert, is dat u hier namens de fractie van de VVD
onomwonden zegt dat u de bezuiniging op Defensie eigenlijk een rotpunt vindt
en dat deze u het zwaarst op de maag ligt in de stukken die wij voor ons hebben
gekregen. Ik zeg het in mijn eigen woorden, maar wij kennen elkaar goed genoeg.
Ik heb wel moeite met de conclusie die u trekt. Mag ik een parallel trekken?
Bij de bezuiniging op de afdracht aan de Europese Unie, waarvoor u volstrekt
afhankelijk bent van de medewerking van de veertien andere lidstaten, zegt
u tegen de regering: ik ben niet tevreden met de inzet hiervoor; het moet
de uitkomst zijn. Bij Defensie is er een relatie met de internationale politiek
en de NAVO, maar u bent daarvan niet afhankelijk. Waarom zegt u hierbij niet:
kabinet, dat moet via de NAVO de uitkomst zijn? U hebt ervoor getekend.De heer Dijkstal (VVD):Het verschil is dat minder afdracht aan de Unie een lijn is die al door
het vorige kabinet is ingezet.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat maakt toch niets uit?De heer Dijkstal (VVD):Dat maakt wel wat uit. Er is een politieke wil om in het kader van de
hele sanering van de uitgaven van de Unie de bijdrage van Nederland eraan
te verminderen. Hierover is uitvoerig gediscussieerd, al in de vorige kabinetsperiode.
Dit verklaart dat het in verschillende verkiezingsprogramma's terugkwam en
nu ook in het regeerakkoord staat. Bij Defensie gaat het er niet om of wij
ons afvragen wat de NAVO van de bezuiniging zal vinden en of zij deze wel
of niet zal blokkeren. Nee, relevant daarbij is wat wij zelf vinden over de
bijdrage die wij aan de NAVO willen leveren, en over nationale taken, die
in de Defensienota staan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan ben ik terug bij mijn eerste punt. U haalt de relatie met de NAVO
erbij omdat u moeite hebt met de bezuiniging op Defensie. U zet veel harder
in op het punt van de Europese Unie, omdat u gewoon vindt dat Nederland zijn
bijdrage aan de Europese Unie moet verminderen. In het geval van de Europese
Unie is er echter een rechtstreekse afhankelijkheid en bij de bezuiniging
op Defensie een relatie met de internationale politiek. Verder moet de stampij
over Defensie enigszins gerelativeerd worden. Het gaat om een begroting van
13, 14 mld. en een bezuiniging van 375 mln., terwijl algemene kortingen waarmee
andere departementen te maken krijgen, niet op Defensie van toepassing zijn.
375 mln. is 2,5% van de totale begroting. Is dit geen hobbel die u iets offensiever
kunt nemen?De heer Dijkstal (VVD):Die relativering past er inderdaad bij. Ik zei net al dat de uitzonderingen
voor Defensie oplopen van 54 mln. volgend jaar tot 210 mln. over vier jaar.
Precies de overwegingen die u nu geeft, hebben ons uiteindelijk ertoe doen
besluiten toch ja te zeggen tegen het regeerakkoord, onverminderd wat wij
verder over deze post vinden. Dat heb ik nu wel gezegd.De heer De Graaf (D66):Uw voorganger placht te zeggen: wij zijn er goed voor, want onze handtekening
staat eronder. Ik neem aan dat deze woorden van de heer Bolkestein graag door
u worden overgenomen.De heer Dijkstal (VVD):Ja.De heer De Graaf (D66):Ik zeg dit met enige nadruk, want u begon met te zeggen dat het niet zeker
is of wij deze bezuiniging kunnen realiseren. Wat mij betreft is dat wel zeker:
die bezuiniging wordt gerealiseerd over de volle vier jaar. De vraag is nog
hoe zij wordt ingevuld, wat er kan worden gerealiseerd met kortingen die op
andere departementen worden toegepast en waarvoor Defensie is uitgezonderd,
maar die voor een gedeelte toch op Defensie toepasbaar zijn, en wat er overigens
bij Defensie kan gebeuren zonder dat het tot aantasting van taken leidt. Dit
kunnen incidentele zaken zijn, maar het kan bijvoorbeeld ook de integratie
van staven zijn. Pas daarna komt de vraag aan de orde of het nieuwe concept
van de NAVO gevolgen zal hebben voor onze taken. Dan nog staat de afspraak
tussen de drie partijen, waaraan u gebonden bent en waaraan het kabinet zich
gebonden heeft, namelijk dat de volle bezuiniging wordt gerealiseerd. Ik zie
niet graag dat u gaat krassen aan elk onderdeel dat u een lastig punt of een
onding vindt, want dan gaat een heel bouwwerk schuiven.De heer Dijkstal (VVD):Nee hoor. Wij staan voor onze handtekening, maar wij hebben ook met elkaar
afgesproken dat wij nog een discussie over de taken zullen houden. Daar zult
u aan meedoen. De vraag is wat de uitkomst daarvan zal zijn. Dat zien wij
dan wel weer.De heer De Graaf (D66):Dat is heel boeiend, maar het ging om uw eerste zin van dit hele betoog,
namelijk dat het voor u niet zeker was of de bezuiniging wordt gerealiseerd.
Dan zeg ik: uw handtekening is er wat mij betreft goed voor dat die bezuiniging
tussen drie partijen eendrachtig, onder aanvoering van minister De Grave,
wordt gerealiseerd.De heer De Hoop Scheffer (CDA):U staat geen van drieën achter uw handtekening, ook collega De Graaf
niet, want uw handtekening stond ook onder de Prioriteitennota. Ik ben benieuwd
wat de krijgsmacht daarvan vindt, want die zou gelden tot 2002. Tot 2002 zouden
we de krijgsmacht met rust laten. Dus, over handtekeningen gesproken...De heer De Graaf (D66):U heeft mij overigens, mijnheer De Hoop Scheffer, niet horen zeggen dat
het moet leiden tot taakafstoting. Ik heb wel de minister van Defensie woorden
van een soortgelijke strekking horen uitspreken. Daar zal ik hem ook graag
op ondervragen, via de minister-president, want ik ben er niet van overtuigd
dat de besparing bij Defensie die, zoals collega Rosenmöller zegt, 2,5
à 3% is op een totaal van 13 mld., automatisch moet leiden tot een
afzwakking van taken. Het lijkt me een tikje overhaast en voorbarig om dat
te zeggen. Laten we eerst maar eens rustig die discussie beginnen; de bezuiniging
staat.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik raad u aan even te rade te gaan bij uw defensiespecialist in de fractie,
die u zal kunnen uitleggen dat een bedrag van 0,5 mld. per jaar zonder taakafstoting
niet kan. Wat dat betreft heeft de minister van Defensie volstrekt gelijk.De voorzitter:De heer Dijkstal vervolgt zijn betoog.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Ik heb nog één klein puntje dat ik lastig vind rond die financiële problematiek, en dat is het punt van
de opbouw en aanwending van de budgettaire ruimte; dat hoofdstukje in het
regeerakkoord.De voorzitter:De heer Van Dijke wil u nog iets vragen.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Er gaat nu een misvatting postvatten. Er wordt hier gedaan
alsof er een relativering op zijn plaats zou zijn, zoals collega Rosenmöller
suggereert. Dat zou zo zijn, als dit de eerste aanslag op het defensiebudget
was, maar het is er eentje in een hele reeks. Dan moeten we niet net doen
alsof dit er als een krasje bij kan komen.De heer Dijkstal (VVD):Ik geloof niet dat dit direct tegen mij bedoeld was.Voorzitter! Ik doel op het punt van de 1 mld. aan uitgavenreserve. Ik
zou graag het kabinet willen vragen nader toe te lichten wat ik precies moet
verstaan onder de zinsnede die zegt dat deze primair dient voor thans niet
te voorziene tegenvallers in de uitgaven. Wat wordt precies daarmee bedoeld?
En wat wordt bedoeld met het woord primair: dat roept de vraag op waar het
secundair ook nog voor zou kunnen worden gebruikt. Het lijkt me nuttig dat
we daar helderheid over krijgen, namelijk hoe de aanwending van die post wordt
gezien van de kant van het kabinet.Voorzitter! Dan een paar opmerkingen die meer gericht zijn op het punt
van de welvaart: welvaart nu, welvaart morgen, welvaart voor iedereen. In
de eerste plaats zou ik, als het gaat om de welvaart van vandaag, met nadruk
willen onderstrepen hoe belangrijk ook voor ons het nieuwe fiscale stelsel
voor de 21ste eeuw is, zeker om de redenen die daar genoemd worden om tot
dat stelsel te komen. Ik denk nu met name aan de bevordering van de werkgelegenheid
en de economische structuur en aan het versterken van onze concurrentiepositie.
Het is daarvoor van groot belang dat we proberen de afspraken die gemaakt
zijn op dit terrein snel tot resultaat te brengen.Waar ik enige zorgen over heb op dit moment, is de integrale realisatie
van al die plannen. Dat betekent dat ik benieuwd ben hoe het spoorboekje van
het kabinet eruitziet: het spoorboekje met betrekking tot de wetswijzigingen
die nodig zijn; het spoorboekje met betrekking tot het tijdpad dat daarbij
hoort, en de eventuele implementatiemaatregelen die noodzakelijk zijn om ervoor
te zorgen dat we dat geheel op een verantwoorde manier kunnen invoeren. Daar
horen ook bij de beschikbare middelen voor de lastenverlichting. Ik hoop dat
we het met de 5 mld. die uitgetrokken is, zullen kunnen doen. Ik wil ook daarvan
graag horen hoe het kabinet daar tegenaan kijkt, zeker als we het in de tijd
plaatsen. Als ik mij niet vergis, hebben wij volgend jaar te maken met een
lastentegenvaller van, naar ik meen, 1,5 à 2 mld. Dat zou betekenen
dat je in de jaren daarna – ongeveer 4,5 mld. plus die 1,5 à
2 – in de buurt van de 6 mld. aan lastenverlichting tot stand moet brengen.
Graag verkrijg ik een reactie daarop en dat ook in relatie tot de premieontwikkelingen
om te vermijden dat, als je het in de tijd uitzet, bepaalde effecten op een
niet goede manier met elkaar cumuleren en, bij elkaar opgeteld, tot een ongewenst
resultaat leiden. Gaarne verneem ik, in de tijd uitgezet, hoe het kabinet
aanziet tegen die belastingen- en premieontwikkelingen tegen de achtergrond
van ik zonet heb gezegd.Voorzitter! Daarmee is het wat ons betreft ook van groot belang, over
dat belastingstelsel van de 21ste eeuw sprekende, dat we speciaal de aandacht
richten op de middengroepen. De heer De Hoop Scheffer heeft daar nadrukkelijk
over gesproken. Het verheugt mij dat ook de heer Melkert daar met zoveel nadruk
over gesproken heeft. Dat lijkt me inderdaad van groot belang.De heer Melkert (PvdA):Het is goed dat dit niet onopgemerkt voorbij is gegaan, maar voor de echte
liefhebber verwees dat terug naar wat ik deze zomer als een tamelijk absurde
discussie heb ervaren in de werkgroep die dit deel van het regeerakkoord heeft
voorbereid. Het ging namelijk om het punt dat de verlaging van het toptarief
voor de VVD, naar ik toen moest waarnemen, de echte absolute topprioriteit
had en dat de consequenties voor de mensen met een middeninkomen daaraan ondergeschikt
werden gemaakt. Het is namelijk heel eenvoudig om de positie van mensen met
een middeninkomen redelijk te repareren, in overeenstemming te brengen met
de andere groepen, als je maar je fetisjisme van het verlagen van het toptarief
binnen het kader van een zekere beheersing weet te brengen. Zou u die beheersing
weten op te brengen?De heer Dijkstal (VVD):Mij wordt door degenen die met u onderhandeld hebben, gemeld dat dit inderdaad
door ons zeer beheerst gebeurd is doordat de verlaging van het toptarief heeft
plaatsgevonden door in de aftrekposten aanpassingen te maken. Nu ben ik enigszins
gehandicapt omdat u erbij zat en ik niet, maar het wordt mij wel verzekerd.
De heer Hoogervorst...De heer Melkert (PvdA):Maar die mag niets zeggen, dus u zult het van mij moeten hebben vanavond.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik zat er niet bij, maar ik wil het wel uitleggen.De heer Dijkstal (VVD):Als u er niet bij zat, wordt dat inderdaad heel knap.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik heb de staatjes gezien die voortvloeien uit de belastingplannen en
daarom heb ik mijn opmerkingen gemaakt. Ik ben dan ook blij dat collega Dijkstal
mij bijvalt. Als je kijkt naar de inkomenseffecten, zie je dat het, terecht,
aan de onderkant goed gaat en dat het aan de bovenkant inderdaad ook goed
gaat. Maar degenen die daartussen zitten, zoals mensen met twee of drie studerende
kinderen, zouden wel eens het kind van de rekening kunnen worden. Ik ben dan
ook erg blij met de opmerking van collega Dijkstal.De heer Dijkstal (VVD):Maar, collega Melkert, wij hebben het dan toch over de aanwending van
de middelen voor de lastenverlichting?De heer Melkert (PvdA):Nee, wij hebben het erover dat de verwerking van de heffingskorting in
dat beeld niet in diezelfde mate gecompenseerd is door een volledige verlenging
van de eerste schijf. Wij hebben het met de heren die u had afgevaardigd uitgebreid
daarover gehad. Er zijn goede gesprekken geweest, maar wij hebben hen niet
aan het verstand kunnen peuteren dat de middeninkomens van deze techniek
het "slachtoffer" dreigen te worden. Waarom kon daar niets aan veranderd worden?
Welnu, omdat men een stukje van het geld nodig had om het toptarief te verlagen.
Ik zeg dat niet om hier nu tot de conclusie te komen dat het niet anders zou
kunnen, want dat gaan wij natuurlijk straks met z'n allen op een verstandige
wijze anders doen. Maar u zult het dan van ons en ik geloof ook van de heer
De Hoop Scheffer moeten hebben om de middengroepen een hart onder de riem
te steken.De heer Dijkstal (VVD):Dat is zeer verheugend, want ik heb dat niet vaak eerder in uw kringen
gehoord. Dat is dus een grote steun. Verder lijkt mij het evenwicht dat wij
kennelijk hebben gevonden voor alle tarieven in dat geheel ook een vreugdevol
feit dat wij met elkaar bereikt hebben.De heer De Hoop Scheffer (CDA):En daaraan vooraf zullen collega Melkert en ik een discussie voeren over
de vraag wat middengroepen zijn.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Ik wil een paar opmerkingen maken over het werkgelegenheidsbeleid.
Inderdaad dreigt het motto "werk, werk, werk" dat in het vorige kabinet het
motto was, een beetje uit het beeld te raken. Daarom is het van belang dat
wij nog eens goed formuleren wat er op het spel staat. Het Sociaal en cultureel
planbureau spreekt in zijn laatste Sociale verkenningen over 1 miljoen banen
die wij eigenlijk nog nodig hebben om alle groepen die nog niet aan het werk
zijn aan het werk te krijgen. Het gaat om jongeren, herintredende vrouwen,
voormalig arbeidsongeschikten, immigranten en ouderen. Dat is nog een geweldige
opgave. Het is daarom van groot belang om weer te proberen in te zetten op
de hoge ambitie van nog eens 500.000 banen. Nu weet ik wel dat dit alleen
maar te realiseren is bij een gunstig scenario, maar het is wel de moeite
waard om ervoor te knokken. Ook al omdat wij dicht bij de harde kern komen,
namelijk de langdurig werklozen, waarbij het probleem van het niet op elkaar
aansluiten van vraag en aanbod nog moeilijker is op te lossen dan in het verleden.
Dat verklaart ook dat wij terecht naast de woorden werk, werk, werk, ook de
woorden opleiden, opleiden, opleiden, horen. De grote inspanning zal worden
om voor al die verschillende groepen perspectief te bieden.Daarnaast is er nog een reeks van andere maatregelen die direct van belang
is voor het ontwikkelen van werkgelegenheid. Dat varieert van de arbeids-
en zorgvraagstukken tot en met het integratiebeleid minderheden, waarvoor
zeer terecht ook aandacht is gevraagd. In dit verband wil ik ook nog eens
wijzen op het belang van de lastenverlichting en, vanwege de effecten daarvan,
op de loonmatiging.Voorzitter! Voor de langere termijn zal het in de infrastructuur vooral
gaan om investeren in de toekomst. Voor de VVD is er een zeker evenwicht in
het overzicht van de clusters waarin wij die investeringen zullen doen plaatsvinden.
Maar de vraag is of dat voldoende is als het gaat om de bereikbaarheidsvraagstukken.
Ik denk daarbij met name aan de bereikbaarheid en de capaciteiten van het
wegennet en aan het openbaar vervoer. Dat hoort bij elkaar en daarop moet
gelijktijdig nader beleid ontwikkeld worden. De VVD-fractie wil nadrukkelijk
als haar mening voorhouden dat bovenop de middelen die het vorige kabinet
al had gereserveerd, de middelen die er nu voor zijn uitgetrokken zeker wat
soelaas kunnen bieden maar waarschijnlijk niet voldoende zullen zijn als antwoord
op de bereikbaarheidsproblematiek. De 400 mln. die nog niet bestemd zijn,
zijn interessant en wat ons betreft moeten die in de richting gaan van de
capaciteitsuitbreiding van het wegennet en in de richting van het openbaar
vervoer. Ik noem beide, omdat ik in het verhaal van de minister-president
ook beide punten heb aangetroffen. Zo zijn wij ook van mening dat in de formule
in het regeerakkoord over de extra uitgaven, de extra voeding van het FES,
ook prioriteit moet worden gegeven aan de bereikbaarheidsproblematiek als
er – mogelijk – extra gelden zijn.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Ik begrijp goed dat de heer Dijkstal extra gelden belegt voor
extra wegen en openbaar vervoer en dat hij wat nu is opgeschreven, onvoldoende
vindt. Is de heer Dijkstal het overigens eens met wat collega Melkert vanmiddag
over het FES opmerkte, namelijk dat ook voor vraagstukken rond clean development
uit het FES geput moet worden? De CDA-fractie vindt dat een uitholling van
de Zalmnorm, maar ik hoor graag de opvattingen van de heer Dijkstal daarover.De heer Dijkstal (VVD):In de eerste plaats leggen wij politiek duidelijk de prioriteit op het
punt dat ik zojuist noemde. Dat is voor ons van groot belang. In de tweede
plaats weet ik niet precies of dat wat de heer Melkert wil, ook wel kan volgens
de criteria van het FES. Daar zijn namelijk spelregels voor en ik kan dat
op dit moment niet helemaal overzien. Dat zou dus ook een handicap kunnen
opleveren.De heer De Hoop Scheffer (CDA):De heer Melkert vindt kennelijk dat dit wel kan.De heer Dijkstal (VVD):Hij vindt dat in ieder geval wenselijk.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Maar als het zou kunnen, bent u het dan met hem eens?De heer Dijkstal (VVD):Neen, ik ben er geen voorstander van. Ik zou nadrukkelijk het accent willen
leggen op de bereikbaarheidsproblematiek.Voorzitter! Over Schiphol zal ik kort zijn, omdat daarover voor het eind
van het jaar besluiten mogen worden verwacht.Hoewel ik de passages over extra investeringen in het onderwijs, extra
investeringen in het grotesteden- en integratiebeleid zeer belangrijk vind,
moet ik hierover heel kort zijn en zeggen dat wij er zeer blij mee zijn dat
zij zo in de stukken zijn beschreven. Wij zouden graag heel snel met het kabinet
over de invulling daarvan willen spreken.Ik wil nog enkele opmerkingen maken over de vraag hoe de welvaart uiteindelijk
voor bredere groepen bereikbaar wordt. In het regeerakkoord is een aantal
maatregelen opgenomen die te maken hebben met specifiek inkomensbeleid en
met participatiebeleid, dat wil zeggen om meer mensen te laten participeren
aan de samenleving. Daar zijn wij een zeer groot voorstander van. Dat is ook
nodig om de sociale cohesie, waarover zoveel wordt gesproken, intact te houden
of daar, waar nodig, verder tot stand te brengen. In het liberale jargon vertalen
wij dat in begrippen als "verantwoordelijkheid", "verdraagzaamheid"
en "sociale rechtvaardigheid". Wat ons betreft is dat hetzelfde. De vraag
is echter of je het begrip "welvaart" niet breder moet benaderen, meer vanuit
het welzijnsdenken. Dan kom je vanzelf op onderwerpen als zorg en volksgezondheid,
onderwerpen die te maken hebben met veiligheid van burgers en zeker op de
hele jeugdproblematiek. Ik ben blij dat dit op verschillende plekken in het
regeerakkoord de aandacht heeft gekregen en ik ben er benieuwd naar hoe al
die stukken bij elkaar worden gebracht en welk integraal jeugdbeleid wij van
het kabinet mogen verwachten. Dit hoort wat ons betreft nadrukkelijk ook bij
"de verdere ontwikkeling van welvaart en welzijn" en dan voor iedereen in
de Nederlandse samenleving.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Naar dat laatste zijn wij ook zeer benieuwd, maar ik heb een
vraag over het onderwerp waarover de heer Dijkstal hiervoor sprak en wel de
verdeling van de welvaart. Is hij, evenals collega Melkert, van mening dat
de begroting 1999 het moment zou zijn om de koppeling-plus te introduceren?
Zo vertaal ik maar even in sociaal-democratisch jargon datgene wat de minister-president
en zijn politieke groepering hebben opgemerkt.De heer Dijkstal (VVD):Allereerst wijs ik erop dat mij is opgevallen dat er enige verwarring
is over de vraag wat precies de koppeling-plus is, ook in het debat tussen
u en de minister-president.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat kan ik u, als dat nodig is, uitleggen. Ik was niet bij de onderhandelingen.De heer Dijkstal (VVD):U heeft al geprobeerd dit uit te leggen. Voorzitter! Ik vind niet dat
wij die kant op moeten. Ik ben zeer benieuwd naar de begroting voor 1999.
Ik hoor er heel veel over, maar wel via een omweg en via de kranten. Laat
ons eerst afwachten welke financiële plannen het kabinet heeft. Als ik
die ken, zal ik mijn oordeel geven.De heer Melkert (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Misschien komt het door de wijze waarop de heer
De Hoop Scheffer zijn vraag formuleerde, dat er nu sprake lijkt te zijn van
een open optie. In het regeerakkoord is op dit punt een afspraak gemaakt.
Wat daarin staat, gaat het kabinet doen.De heer Dijkstal (VVD):Voorzitter! Ik wil nog een paar korte opmerkingen maken en die betreffen
in de eerste plaats de Europese Unie. Daarover zijn door de minister-president
woorden gesproken waarmee ik het zeer eens kan zijn. Er zijn twee punten waarvoor
ik echter aandacht vraag. De minister-president heeft gesproken over de subsidiariteit
en de wenselijkheid om het beleid zo dicht mogelijk bij de burger te brengen.
Met zijn opmerkingen daarover ben ik het op zichzelf eens. Ik wijs er wel
op dat daarbij ook een rol speelt: de vaststelling of een bepaalde problematiek
dusdanig grensoverschrijdend is, dat je met grensoverschrijdende maatregelen
een antwoord moet vinden. Op dat punt miste ik iets in de tekst van de minister-president.
Een opmerking daarover hoort volgens mij nadrukkelijk bij de subsidiariteitsdiscussie.
Verder denk ik in dit verband aan de democratische controle en de rechtsgang
voor de burger. Ik zeg dit, omdat in dit verband in de derde pijler sprake
is van lastige problemen.Wij zijn een groot voorstander van uitbreiding van de Unie. Die uitbreiding
mag echter niet ten koste van de Unie gaan. Dat betekent dat ook het perspectief
van de oplossing aan de hand van meerdere snelheden, waarover het vorige kabinet
uitspraken heeft gedaan, nadrukkelijk onder ogen moet worden gezien.Voorzitter! Ik wil vervolgens een paar kanttekeningen plaatsen bij iets
wat ook de Kamer zelf aangaat. Ik ben niet alleen een groot voorstander van
dualisme, maar ik ben ook van mening dat het initiatiefrecht van de Kamer
de volle aandacht verdient. Door leden van deze Kamer is een aantal initiatiefwetten
ingediend die bij de opstelling van het regeerakkoord ter discussie zijn geweest.
Wat is er gebeurd? Op een drietal terreinen hebben, als ik het goed begrepen
heb, de politieke partijen die het regeerakkoord hebben samengesteld, die
initiatiefwetten overgenomen. In het algemeen ben ik daar geen voorstander
van. Ik wijs erop dat elk van ons hier ten aanzien van een initiatief een
politieke opstelling kiest. Het kan dan best zo zijn dat als drie partijen
voor een bepaalde politieke opstelling hebben gekozen en bijvoorbeeld hebben
gekozen voor overneming van het initiatiefwetsvoorstel van de heer Van Boxtel
over euthanasie, zij tot de conclusie komen dat zij het idee voor dat initiatief
alledrie goed vinden en dat zij het daarom overnemen als een doelstelling
in het regeerakkoord zelf. Feitelijk is dat met dat wetsvoorstel gebeurd.
Naar ik heb begrepen gaat dat ook gebeuren met het wetsvoorstel ten aanzien
van deeltijdarbeid. Daarbij gaat het om een initiatiefwetsvoorstel van de
heer Rosenmöller. Ik neem aan dat de consequentie daarvan zal zijn dat
de handtekening van D66 en van de Partij van de Arbeid daaronder verdwijnt.
Dat maak ik althans op uit het gestelde in het regeerakkoord op dit punt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Ik ben het erg eens met de meer algemene benadering
van de heer Dijkstal. Ik heb destijds de eer gehad met u en collega Bakker
zaken te doen over het wetsvoorstel over geclausuleerd recht op deeltijdarbeid.
Echter, naast de kabinetsvoornemens heb ik in het gestelde in het regeerakkoord
geen enkele relatie gezien met het initiatief van de Kamer. Vandaag heb ik
bij het afleggen van de regeringsverklaring de minister-president horen zeggen
dat het kabinet voornemens is vóór 1 januari met voorstellen
te zullen komen. Daarbij zou het rekening houden met initiatieven van de Kamer.
Voor de rest weet ik niets. Ik heb op dit punt ook nooit iets gehoord van
mijn mede-initiatiefnemers. Nu de heer Dijkstal hierover spreekt, wil ik hem
vragen of er in de onderhandelingen afspraken zijn gemaakt en of bepaald is
dat enerzijds het kabinet met initiatieven zal komen en dat anderzijds de
regeringsfracties die die initiatieven zullen gaan steunen hun handtekening
onder het voorstel van een initiatiefnemer die een oppositiepartij vertegenwoordigt,
weghalen. Is die deal gemaakt?De heer Dijkstal (VVD):Bij mijn beste weten is bij de onderhandelingen over het regeerakkoord
over dit onderwerp gesproken en hebben de drie partijen die de coalitie vormen
met elkaar afgesproken op welke wijze zij de deeltijdproblematiek willen
regelen. Daarbij is gevraagd of het kabinet terzake met een voorstel wil komen.
Ik meen dat het daarmee voor het eind van het jaar wil komen. De consequentie
daarvan is naar mijn mening dat het initiatiefvoorstel niet langer door hen
beiden wordt gesteund.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik ben niet in de gelegenheid om daarop antwoord te geven. Sterker nog,
het zou merkwaardig zijn als ik van de fractievoorzitter van de VVD zou moeten
horen dat een gezamenlijk initiatief van mij met de PvdA en D66 per ommegaande
ongeldig is verklaard, dat de handtekeningen namens de PvdA en D66 de facto
niet meer onder het initiatief staan. In de afgelopen maanden heb ik daarover
van niemand iets gehoord.De heer Dijkstal (VVD):Er is nog een derde punt, namelijk het wetsvoorstel bevordering eigenwoningbezit
voor mensen met lagere inkomens. Ook daarover zijn afspraken gemaakt. Ik heb
begrepen dat het kabinet terzake met een wetsvoorstel zal komen. Dat betekent
dat de behandeling van het initiatief van de heer Duivesteijn wordt opgeschort.
Ik ben een beetje in verwarring over een brief van 3 augustus van de heren
Duivesteijn en Biesheuvel, waarin staat dat, om nu geen tijd meer verloren
te laten gaan, snel moet worden voortgegaan met de behandeling van het voorstel.
Dat lijkt mij niet conform de afspraken van het regeerakkoord. Ik vraag de
heer Melkert hoe wij dit moeten begrijpen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat laatste is de dualist Duivesteijn. Zo kennen wij hem. Uiteraard heeft
de heer Biesheuvel zich daar graag bij aangesloten.Ik keer terug naar het eerste deel. Tot mijn vreugde wordt in het regeerakkoord
gesproken van initiatieven. In ons initiatiefvoorstel, dat ook wacht op het
nader rapport van de Raad van State, gaat het niet alleen om deeltijdarbeid.
Er is een initiatief-Rosenmöller, maar ook een zeer compleet voorstel
van het CDA. Wij waren in verwarring over ons voorstel, omdat wij niet wisten
of de handtekeningen van de coalitiepartners onder het voorstel van de heer
Rosenmöller gehandhaafd zouden worden. Kennelijk is dat het geval. De
voorstellen van het kabinet zijn gefaseerd en voor ons niet compleet genoeg.
Wij gaan in ieder geval verder met ons eigen voorstel, omdat wij dat het meest
complete voorstel vinden. Als het kabinet snel is en als de heer Rosenmöller
snel is – hij moet echter eerst een vuiltje wegwerken – dan kunnen
wij hier in de Kamer een breed debat voeren over deeltijd, zorgverlof, ouderschapsverlof,
kortom, het hele complex dat zo netjes in het CDA-voorstel is verwoord. Als
ik met die opmerking constructief een einde kan maken aan de verwarring, ben
ik uw man.De heer Dijkstal (VVD):Ik sluit niet uit dat u de verwarring hebt vergroot. Wij zijn in dezen
afhankelijk van de antwoorden die wij krijgen; laten wij die afwachten.De heer Van der Vlies (SGP):Wij moeten de zaken zuiver proberen te houden. Wat individuele Kamerleden
met hun eigen handtekening doen, is aan hen, ook als het gaat om initiatiefnemers.
Wat in een regeerakkoord ergens in een achterafkamertje wordt geaccordeerd,
kan een initiatiefnemer niet binden. Er kan op zijn best een verzoek aan de
fractiegenoot-initiatiefnemer komen, via een fractie die zich gebonden weet
aan een coalitie, om de handtekening respectievelijk de steun nog eens te
heroverwegen. Verder kan men niet gaan. Bij het voorstel inzake euthanasie
gaat het om drie handtekeningen van mensen uit de fracties die met elkaar
een coalitie vormen. Dat is dus een intern circuit. Maar in de andere gevallen
ligt het breder en gemengder. Ik kan het mij niet voorstellen dat dit kabinet
daarover iets wil zeggen, lettend op de staatsrechtelijke positie van het
initiatiefrecht van de Kamer.De heer Dijkstal (VVD):Ik denk dat de heer Van der Vlies nu echt een vergissing maakt. Het is
geen kwestie van handtekeningen in een achterkamertje. Dit debat gaat over
de vraag wat de betekenis is van handtekeningen. Terecht is mij de vraag gesteld
of de VVD goed is voor haar handtekening. Bij mij is verwarring ontstaan door
de handtekening van de heer Melkert onder het regeerakkoord. In het regeerakkoord
staat dat er op dit punt een wetsvoorstel komt van de kant van het kabinet
en dat dan de behandeling van het initiatiefvoorstel dat bij de Kamer ligt,
zal worden opgeschort. Dat zegt het regeerakkoord en daar staat de handtekening
van de heer Melkert onder. Dan is er nog het stuk waar u naar verwijst. Dat
is het stuk van de heer Duivesteijn en de heer Biesheuvel. Daar staat ook
een handtekening onder. Ik vraag slechts hoe wij de handtekening van hen beiden
ten opzichte van elkaar moeten verstaan. Daar zit namelijk spanning in. Dat
kunt u toch niet ontkennen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Als de heer Rosenmöller in deze Kamer zegt dat hij zijn
initiatief wil doorzetten, dan gebeurt dat.De heer Dijkstal (VVD):Ja, maar daar heb ik het niet over.De heer Van der Vlies (SGP):In het regeerakkoord staat iets over het initiatiefwetsvoorstel terzake
van de deeltijdarbeid. Gesuggereerd wordt: Rosenmöller c.s., wij komen
nu met iets; inhoudelijk zitten wij eigenlijk bij elkaar; laat ons dat nou
doen en treed terug. En dat vond ik een stap te ver.De heer Dijkstal (VVD):Het spijt mij, maar ik denk dat hier sprake is van een misverstand. Ik
vraag niet aan de heer Rosenmöller of hij zijn voorstel wil intrekken
omdat het kabinet met iets komt conform het regeerakkoord. Natuurlijk doe
ik dat niet. Het is zijn eigen afweging wat hij daarmee doet. Waar het om
gaat, is dat er terzake van dit voorbeeld met de PvdA politieke afspraken
zijn, zoals die in het regeerakkoord staan. Het feit dat er nog twee handtekeningen
onder het voorstel van de heer Rosenmöller staan, lijkt mij hiermee in
strijd. Hetzelfde geldt voor het andere voorstel dat ik net noemde. Dit heeft
echter niets te maken met de vraag of de heer Rosenmöller, de heer Biesheuvel
of wie dan ook een reeds ingediend initiatiefvoorstel al dan niet wil voortzetten.
Natuurlijk hebben zij dat recht.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Misschien kan ik de gemoedsrust van de heer Dijkstal weer
tot de gebruikelijke proporties terugbrengen. Hier is van belang de procedure.
In de besprekingen met betrekking tot het initiatief-Duivesteijn is aan de
orde geweest dat nog wel de nota naar aanleiding van het verslag
zou worden ingediend, maar dat met de afhandeling daarvan gewacht zal worden
op het door het kabinet binnen een halfjaar, zoals gestipuleerd, voor te bereiden
eigen voorstel. De vervolgstappen zullen in dat licht worden bezien. In procedurele
zin geldt, wat ons betreft, hetzelfde voor datgene wat bij de deeltijd aan
de orde is. Houd de procedure dus even apart van de vraag wie wat ondertekent.De heer Dijkstal (VVD):Dat is wel geruststellend, want ik meen dat voor aanstaande donderdag
reeds een procedurevergadering is gepland over de verdere behandeling van
dat wetsvoorstel. Het is dus van belang dat de heer Melkert dit hier nu zo
verklaart. En verder wachten wij donderdag wel af.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter!...De voorzitter:Ik wil eerst de heer Schutte het woord geven, omdat hij ook stond te wachten.
Bovendien hebt u al een keer geïnterrumpeerd over dit onderwerp.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat is volstrekt juist. Het gaat om hetzelfde punt. Ik wacht mijn beurt
geduldig af.De heer Schutte (GPV):Ik heb de simpele vraag of de heer Dijkstal het met mij eens is dat het
initiatiefrecht van de Kamer van zodanig grote betekenis is en zo essentieel
is voor de positie van de Kamer, dat in het regeerakkoord niet iets geregeld
behoort te worden voor datgene wat Kamerfracties of Kamerleden moeten gaan
doen met hun initiatiefrecht, onverlet latend dat er afspraken gemaakt kunnen
worden over wat de regering gaat doen. Is de heer Dijkstal dat met mij eens?De heer Dijkstal (VVD):Neen, daar ben ik het niet mee eens. Ik heb dat al uitgelegd en ik zal
dat nog een keer zeggen. Het geldt voor elk van de fracties hier dat het een
politieke afweging is of zij een initiatiefvoorstel wel of niet wil steunen.
Daar begint het mee. Dan kom je na verkiezingen in onderhandelingen over een
coalitie. Daarbij liggen die voorstellen ook op tafel; die zijn er gewoon.
Ik neem even het gemakkelijkste voorbeeld, namelijk het initiatiefvoorstel
ten aanzien van euthanasie. Ik vind het volstrekt legitiem dat in dit geval
drie fracties met elkaar bespreken wat zij daarvan vinden en dat zij, op het
moment dat zij hebben bepaald hoe zij het willen, het voorstel overnemen,
dit opnemen in het regeerakkoord en aan het kabinet vragen om dit verder uit
te werken. Ik vind dat volstrekt legitiem. Dat geldt ook voor de twee andere
voorbeelden. Het enige wat natuurlijk niet mag gebeuren, is dat de afspraken
die deze drie partijen met elkaar maken, in de weg komen te staan van datgene
wat andere fracties en Kamerleden altijd moeten kunnen blijven doen, namelijk
initiatiefvoorstellen indienen en kijken hoever zij daarmee kunnen komen.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Niets staat de regering in de weg om, door wie ook geïnspireerd,
met wetsvoorstellen te komen terzake van onderwerpen die ook via een initiatiefvoorstel
aanhangig zijn. Waar ik bezwaar tegen maak, is dat ook hier het regeerakkoord
als instrument gebruikt wordt om via een omweg toch invloed uit te oefenen
op de gang van zaken met initiatiefvoorstellen. Dat behoort niet in een regeerakkoord
te gebeuren.De heer Dijkstal (VVD):Ik ben dat niet met u eens, want dat is een afweging die degene die het
voorstel ingediend heeft, zelf kan maken. En daar zit ook eigenlijk mijn punt
in. Daarom heb ik ook gevraagd in hoeverre er op dit punt een verschil van
mening binnen de PvdA-fractie bestaat tussen de heer Duivesteijn en de heer
Melkert.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik ben het in staatsrechtelijke zin met de heer Schutte eens, maar de
helderheid kan gegeven worden door twee personen. De heer Rosenmöller
kan zeggen: ten aanzien van mijn initiatief stel ik geen prijs meer op de
handtekeningen van twee van de drie coalitiepartijen. De heren Melkert en
De Graaf zouden helderheid kunnen geven over de vraag of de handtekening van
hun fractiegenoten blijven staan onder het initiatief dat de heer Rosenmöller
heeft ingediend. Dan is er complete helderheid en dan weten wij, als buiten
dit debat staande fractie, hoe wij verder moeten procederen met ons completere
voorstel. De heer Melkert kan die helderheid geven, maar hij geeft die niet
op het andere punt. Hetgeen hij zojuist zei over de toestand rond zijn collega
Duivesteijn staat namelijk haaks op de brief die de heer Duivesteijn samen
met de heer Biesheuvel heeft geschreven.De heer Melkert (PvdA):U stelt een zwart-witvraag. Het is het een of het ander. Nu wil het geval
dat u daarbij voorbijgaat aan het procedurele punt, namelijk de vraag wanneer
je tot een afhandeling komt van voorliggende initiatieven, in de wetenschap
dat het kabinet met nadere voorstellen komt. Onze opvatting is dat de afhandeling
van initiatief respectievelijk kabinetsvoorstel in samenhang met elkaar wordt
bezien en dat daarover te zijner tijd wordt besloten. Het moet u opgevallen
zijn dat op beide punten in het regeerakkoord een afspraak is gemaakt over
de termijn waarbinnen het kabinet geacht wordt met voorstellen te komen, omdat
wij hebben gezegd: wij laten ons niet door het kabinet op de lange baan schuiven.
Als het kabinet dus per se wat wil – dat voert natuurlijk wel terug
op overeenstemming in het kader van een regeerakkoord – moet het snel
wezen, zodat de Kamer, met volledig respect voor de initiatieven die er liggen,
tot een eigen afweging kan komen van wie wat steunt in alle fasen van het
daarop volgende proces.De heer De Graaf (D66):Ik kan in antwoord op de vraag van collega De Hoop Scheffer heel duidelijk
zijn. In het regeerakkoord is afgesproken dat het kabinet komt met een veel
bredere Kaderwet zorg en arbeid, waarin het geclausuleerde recht op deeltijdarbeid
wordt geregeld. Dat vonden wij een belangrijk punt. Wij vonden het ook belangrijk
om coalitiepartner VVD daarin mee te krijgen. De prijs daarvoor is dat als
dat deeltijdrecht in dat wetsvoorstel goed wordt geregeld, wij verder afzien
van deelname aan het initiatief van de heer Rosenmöller. Dat is een eerlijk
antwoord.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat is een helder antwoord. Helderder dan dat van collega Melkert.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik moet eerlijk zeggen dat mijn verbazing tot een maximum
begint te stijgen. Aan de ene kant is er het staatsrechtelijke punt, waarvan
ik vind dat de heer Dijkstal een verkeerde suggestie neerlegt, namelijk de
suggestie dat van een regeerakkoord min of meer een dwingende werking naar
individuele Kamerleden uitgaat. Daar geloof ik niet in en ik meen dat de heer
Schutte en anderen daar volstrekt gelijk in hebben. Ik heb een grote aversie
tegen dit soort debatten, omdat het gaat om de vraag "wie" en niet om de vraag
"wat en hoe". Het gaat dus niet zozeer om de inhoud, maar om de vraag of het
kabinet of de Kamer het zal doen. Dat vind ik vervelend, zeker als er rondom
dat thema "deeltijd", waar ik lang mee bezig ben geweest en dingen heb zien
sneuvelen, meer consensus groeit. Waar hebben wij het dan over? Op het moment
dat je met zijn drieën een initiatiefwet maakt, sluit je een soort coalitie
op een heel klein onderdeel. Ik vind dat je dan ook gewoon zaken met elkaar
moet doen en die zaken open moet gooien. Dan moet je ook weten wat je aan
elkaar hebt. Als ik in dit stadium van het debat van de heer Melkert hoor
wat hij zegt en van de heer De Graaf hoor wat hij zegt, dan ben ik daar eerlijk
gezegd buitengewoon verbaasd over. Iedereen, ook de initiatiefnemers, weet
dat het CDA en wij ook over die materie spreken. Dat is een lopende discussie
die bijna is afgerond. Iedereen weet daarvan. Laten wij dan op een rustig
moment bij elkaar gaan zitten om te kijken hoe wij dat goed kunnen stroomlijnen
en doorzetten, via initiatieven of via het kabinet. Dit soort regelingen rondom
arbeid en zorg moeten er wat mij betreft zo snel mogelijk komen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat kan niet zolang de heer Rosenmöller zelf mist laat bestaan over
de status van de handtekeningen van twee van de drie coalitiepartners, die
hij onder zijn initiatief heeft. Er is er nu overigens één weg,
maar er is er nog één over.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het is wat mij betreft zo simpel als wat. Ik heb met veel liefde en plezier
met zijn drieën dat werk gedaan. Ik zal geen initiatieven nemen om anderen
ertoe te bewegen die handtekeningen weg te halen. Het is dus aan anderen om
te bepalen of zij die handtekening nog zinvol vinden. Van de heer De Graaf
heb ik begrepen dat de situatie denkbaar is dat zijn handtekening wordt weggehaald.
Door geen van de andere collega's – want het gaat om individuele Kamerleden –
is mij gemeld dat die handtekeningen worden weggehaald en zolang die handtekeningen
niet worden weggehaald, staan zij er.De heer Dijkstal (VVD):De heer Rosenmöller staat mij met heel droevige ogen aan te kijken
nadat hij zo de bons gekregen heeft en dan voegt hij er nog eens aan toe dat
hij liever heeft dat wij over de inhoud praten dan over de vorm. Dat doet
de VVD-fractie ook. Wij waren namelijk geen partner bij de drie genoemde initiatiefwetgevingen.
Dus wij hebben tijdens de besprekingen over het regeerakkoord zelf nagedacht
over de vraag wat wij van deze onderwerpen vinden. Wij zijn overtuigd geraakt,
bijvoorbeeld als het gaat over het initiatiefvoorstel van de heer Van Boxtel.
Wij zijn ook overtuigd geraakt over de bredere plannen arbeid en zorg waarnaar
verwezen is. Wij zijn ervan overtuigd geraakt dat het beter is dat het kabinet,
zoals is afgesproken, met het voorstel komt voor de bevordering woningbezit
lage inkomens.De heer De Graaf (D66):Ik wijs er voor de Handelingen op dat het initiatiefvoorstel euthanasie
ook ondertekend was door de VVD-fractie.De heer Dijkstal (VVD):Die correctie past. Dat wetsvoorstel gaf ook de minste problemen met het
overnemen. Het gaat nu om die twee andere voorstellen. Wij zijn blij dat wij
onze invloed hebben kunnen doen gelden in de besprekingen. Dat heeft geleid
tot bepaalde aanpassingen. Althans, daar hopen wij op en dat zal blijken als
die wetsvoorstellen aan de Kamer worden voorgelegd. Dus het verwijt van de
heer Rosenmöller kan ons niet treffen.Voorzitter! De vraag lag voor of wij steun geven aan het regeerakkoord
en aan wat de regering in de regeringsverklaring aan ons voorgelegd heeft.
Wij doen dat, omdat wij ervan overtuigd zijn dat deze plannen leiden tot een
evenwichtige situatie die ten voordele zal zijn van alle inwoners van dit
land. De enige kleine wens die ons nog rest betreft het tempo en dan doel
ik op de snelheid waarmee wij erin slagen om bepaalde wensen om te zetten
in concreet beleid, in wetgeving en alles wat daarmee annex is. Dus wij wensen
het kabinet toe dat het op dat punt veel daadkracht en snelheid zal kunnen
ontwikkelen.De heer Schutte (GPV):Graag verneem ik nog het oordeel van de heer Dijkstal namens de VVD-fractie
op het punt van de stadsprovincies. Over dit punt hebben wij met hem in zijn
hoedanigheid van minister van Binnenlandse Zaken vaak gesproken. In het regeerakkoord
wordt hierover een uitspraak gedaan. Wij kennen in dit verband twee situaties:
Eindhoven en Rotterdam. Over Eindhoven wil ik het niet te lang hebben. Dat
is op een onbehoorlijke manier op de agenda gekomen; dus als het op dezelfde
manier verdwijnt, alla! Wel wil ik het hebben over Rotterdam. Er ligt een
wetsvoorstel dat door de Tweede Kamer aanvaard is. Daar heeft de heer Dijkstal
zich als minister sterk voor gemaakt. Vervolgens is het voorgelegd aan de
Eerste Kamer. Nu staat er in het regeerakkoord dat de situatie nog wel vier
jaar aangekeken kan worden en dat het volgende kabinet zich hierover kan buigen.
Wat is er toch gebeurd in de informatieperiode dat dit resultaat, dat toch
ook de heer Dijkstal niet kan bevredigen, daaruit gekomen is?De heer Dijkstal (VVD):Ik kan niet helemaal overzien wat er met iedereen gebeurd is, maar ik
geloof dat iedereen die zich in de afgelopen periode met dit onderwerp heeft
beziggehouden telkens weer tot de bittere conclusie moet komen dat wat door
alle betrokkenen wordt uitgesproken als wenselijk, niet gevolgd wordt door
daden als puntje bij paaltje komt. Dat hebben wij zeker gezien in Rotterdam
zelf en ook hier in dit huis in de eerste ronde over dit boeiende onderwerp.
Ik heb zelf kennisgenomen van de wijze waarop hierover in de Eerste Kamer
gedacht wordt. Dus mij dunkt dat het verstandig is om, zoals afgesproken is
in het regeerakkoord, voorlopig maar één tandje terug te draaien.De heer Schutte (GPV):Maar was het echt een grote verrassing na het debat over de invoeringswet
dat wij hier met u gevoerd hebben dat er zoveel verschillende
opvattingen over waren?De heer Dijkstal (VVD):Ik wil de heer Schutte wel zeggen dat ik mij voortdurend verbaasd heb
over het gehele proces. Ik heb mij zeer verbaasd over de inconsequente manier
waarop sommigen zich over dit dossier hebben uitgesproken. Dat begon bij het
rapport-Montijn, zoals sommigen zich zullen herinneren. Daar heb ik mij zeer
over verbaasd. Ik heb daar waarschijnlijk ook zelf in mijn vorige verantwoordelijkheid
een verkeerde inschatting van gemaakt. Ik dacht dat sommige mensen iets consequenter
zouden zijn. Het is misschien beter dat wij in dit regeerakkoord een beetje
eieren voor ons geld kiezen. Overigens is het de vraag hoe wij de problemen
voor de grote stad Rotterdam en de omgeving van Rotterdam oplossen. Wij zijn
benieuwd of het kabinet hierover briljante ideeën zal ontwikkelen.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Na vijf maanden gebrekkig politiek bestuur en drie
maanden formeren hebben wij dan nu een tweede Paars kabinet. Als je het regeerakkoord
leest en de regeringsverklaring aanhoort, kun je niets anders vaststellen
dan dat er weinig nieuws is onder de Paarse zon. Paars II gaat gewoon verder
waar Paars I is gestopt. Op geen enkel terrein is er sprake van een trendbreuk.
De dominantie van de VVD is niet doorbroken en dus wordt de op het neoliberale
gedachtegoed gebaseerde politiek voortgezet. Weer een gemiste kans, en dat
is een tragische vaststelling op de drempel van de 21ste eeuw.De inkomensverschillen worden niet verkleind, alle meeslepende woorden
van Wim Kok en de zijnen aan de vooravond van de verkiezingen ten spijt. Het
woord "armoede" komt in het hele regeerakkoord niet voor, laat staan dat er
sprake is van een frontale aanval op deze schande van de jaren negentig.Waar is de koppeling-plus gebleven, vraag ik aan de minister-president.
Ik heb zojuist van de heer Melkert wel een bijzondere interpretatie van dat
begrip gehoord, maar in het regeerakkoord kom ik de term niet tegen. Waarom
wordt een eventuele verhoging van het wettelijk minimumloon gekoppeld aan
de ontwikkeling van de aardgasbaten? Omdat de gasprijs is gekoppeld aan de
olieprijzen, ligt het lot van de strijd tegen de armoede dus mede in handen
van de oliesjeiks.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Omdat dit punt nu een paar keer is teruggekomen, lijkt het
mij goed om even op te helderen hoe het zit met de koppeling-plus. In het
regeerakkoord staat op pagina 25 dat "in 1999 0,5 mld. zal worden uitgetrokken
om langs fiscale weg de inkomens, in het bijzonder de lagere, te ondersteunen.
Vormgeving zal zijn een verlaging van het eerste deel van de huidige eerste
schijf", enzovoorts.Het is de heer Marijnissen bekend dat dit door de Partij van de Arbeid
in deze vormgeving destijds als koppeling-plus is aangekondigd. Je kunt twisten
over de precisering van het woord, want sociale minima hebben er voordeel
van, maar ook mensen daarboven, afhankelijk van de vormgeving. Dat is een
interessant punt om met het kabinet over te discussiëren na Prinsjesdag.Het staat in het regeerakkoord, dus de heer Marijnissen moet niet doen
alsof het ergens tussen de wielen is verdwenen. Het heeft te maken met het
benutten van ruimte voor economische groei. Door ons is altijd gezegd: als
er meer groei is dan 2%, is dit aan de orde. Het eerste moment dat het aan
de orde was, is in 1999, en ziet: het staat in het regeerakkoord.De heer Marijnissen (SP):Ik heb van vele zijden gehoord dat de woorden van Wim Kok voor de verkiezingen
anders begrepen zijn. Wanneer er meer dan 2% economische groei zou zijn, zou
het wettelijke minimumloon categoriaal worden verhoogd. Er zou iets extra's
worden gegeven aan mensen die op het wettelijk minimumloon werken, en met
de daaraan gekoppelde uitkeringen. Zo heb ik het altijd opgevat. Mocht u nu
zeggen dat ik dit echt verkeerd zie, dan zal ik nakijken welke uitspraken
er destijds zijn gedaan.De heer Melkert (PvdA):Nee, dan moeten wij die bronnen even raadplegen. Ik wil ze graag persoonlijk
ontvangen en even bijpraten. Het is altijd gegaan om netto extra ruimte, naar
verhouding iets meer voor de mensen vanaf het sociaal minimum. Die netto ruimte
ontstaat door een belastingverlaging. Met andere woorden, je houdt meer guldens
over van je brutoloon, als je een wat lager inkomen hebt, bij een groei hoger
dan 2%. Zo is het altijd gezegd, ook door de heer Kok, die er morgen het zijne
over kan zeggen. De Partij van de Arbeid heeft het altijd zo gezegd, daar
kan geen enkel misverstand over bestaan.De heer Marijnissen (SP):Ik wil er nog twee dingen over zeggen. De heer Melkert zegt dat de vierde
schijf die wordt toegevoegd, niet alleen in de zakken vloeit van de mensen
die het echt nodig hebben, maar ook van groepen daarboven. Dat is het nadeel
ervan, vind ik. De Partij van de Arbeid heeft gezegd dat je de armoede gericht
moet bestrijden. Ik vind het erg opmerkelijk dat het op deze manier moet gebeuren.
Mijn tweede vraag is wat er in de jaren na 1999 gaat gebeuren. Daar zou ik
ook wel eens duidelijkheid over willen hebben.Men heeft bij de sociale zekerheid niet van de gelegenheid gebruik willen
maken om de privatisering van de Ziektewet terug te draaien. Men heeft het
evenmin nodig gevonden om de nabestaandenwet te verbeteren wat betreft het
onderscheid tussen korting van neveninkomsten in verband met arbeid en uit
arbeid voor de nieuwe gevallen. Het punt van de herverzekering is ook nog
steeds niet opgelost. De toegang tot de WW wordt aangescherpt, opnieuw een
verslechtering. Er wordt niets ondernomen tegen de steeds verder om zich heen
grijpende flexibilisering en het oprukken van de 24-uurseconomie. Kan de minister-president
uitleggen waarom er weer een sollicitatieplicht voor mensen ouder dan 57,5
moet worden ingevoerd en de VUT-regelingen moeten worden teruggeschroefd?
Wat hebben nog frequentere herkeuringen in het kader van de WAO voor zin?
Hoezo "sterk en sociaal", zou ik willen vragen.De bevordering van marktwerking in de gezondheidszorg, het openbaar vervoer
en de sociale zekerheid blijft een van de doelen van Paars. Bij de uitvoering
van de sociale zekerheid dreigt een chaos te ontstaan omdat er volgens Paars
zo nodig concurrentie moet komen op dit terrein. Algemene lastenverlichting
en tekortreductie blijven de bestemmin gen voor de inkomstenmeevallers.
Meer belangstelling voor de macrocijfers dan voor de micro-ellende die in
de samenleving wordt aangericht, was altijd al het hoofdkenmerk van rechtgeaarde
neoliberalen.Het N-woord "nivellering" is in een tijd dat het actueler zou moeten zijn
dan ooit, door de Paarse vrienden uit hun woordenlijst geschrapt en is ook
niet een van de doelstellingen geworden in het nieuwe belastingplan. Waarom
wordt er niet uitgegaan van de werkelijk gemaakte vermogensaanwas in plaats
van een vast percentage van 4? En trouwens, waarom moet de opbrengst van de
rendementsheffing worden teruggesluisd naar de hoge inkomens? Kan de minister-president
dat eens uitleggen?Er is nog steeds geen algemene volksverzekering voor de ziektekosten.
Zelfs het ziekenfondspakket is niet hersteld na de aanslagen door Paars I.
Fysiotherapie en tandzorg voor volwassenen blijven in het derde compartiment.
De financiële ruimte voor de zorg mag dan zijn toegenomen, het is weer
te laat en weer te weinig. De geestelijke gezondheidszorg is woedend over
de schamele 1% groei die haar is gegund, er staan geen garanties voor het
opheffen van de wachtlijsten in de zorg in het regeerakkoord en het zal nog
moeten blijken of door een verbetering van de arbeidsomstandigheden in de
zorg het werken in de zorg zo aantrekkelijk wordt dat mensen er weer willen
gaan werken. 2% per jaar extra voor de zorg is te weinig. Het RIVM berekende
2,4%, de Erasmus Universiteit berekende eveneens 2,4% en de Wetenschappelijke
raad voor het regeringsbeleid kwam zelfs op 2,85% noodzakelijke groei. Waarom
heeft het kabinet deze adviezen niet willen volgen?Hetzelfde valt te zeggen over het onderwijs. Een erfenisje van Ritzen
is dat er honderden miljoenen tekort zijn voor nieuwe computers in het basisonderwijs.
De door de regering in het vooruitzicht gestelde stijging van het budget voor
onderwijs in 2002 met 1,8 mld. zal veel te weinig blijken te zijn om de soortgelijke
problemen als in de zorg weg te nemen. Waarom is er in het regeerakkoord zo
weinig aandacht voor het beroepsonderwijs en de werkdruk van leraren? Wat
zijn de voordelen van prestatiebeloning voor leerkrachten? Waarom neemt het
kabinet het OESO-gemiddelde niet over als het gaat om het vrijmaken van gelden
voor onderwijs?Ook op milieuterrein zijn er geen nieuwe inzichten bij Paars. Weer wordt
er niet gekozen voor een aanpak bij de bron van de vervuiling. Een algemene
verhoging van de BTW heeft niets te maken met milieubeleid en een verdere
verhoging van de ecotaks evenmin. Onaanvaardbaar is het dat burgers nog steeds
veel meer moeten betalen voor gas en elektriciteit dan met name de grote bedrijven.Voor de uitbreiding van de infrastructuur van asfalt en beton is weer
alle ruimte gemaakt. Hoewel in het regeerakkoord wordt gesproken over een
noodzakelijke, duidelijke regie voor het openbaar vervoer, gaat men toch gewoon
door met de marktwerking in het stads- en streekvervoer en wil men het spoornet
opsplitsen in een kernnet en een regionaal net. Hoe kan dat, vraag ik de minister-president.
Is het kabinet bereid om de aanleg van de Betuwelijn te heroverwegen nu er
een aanhoudende stroom van berichten is – onder andere van de kant van
de EVO, de organisatie van de verladers – die erop neerkomt dat er betere
en goedkopere alternatieven zijn, bijvoorbeeld vervoer over water?Aan het minderhedenbeleid worden vele mooie woorden gewijd, maar van een
integrale aanpak van de stagnerende integratie en de mede daaruit voortvloeiende
problemen is naar de mening van de SP-fractie geen sprake.Dat de Partij van de Arbeid bij de onderhandelingen geen prioriteit heeft
willen geven aan een verhoging van het budget voor Ontwikkelingssamenwerking –
quote van de ex-minister voor Ontwikkelingssamenwerking – is in deze
tijd van ongekende economische groei ronduit schandalig. Natuurlijk zijn er
verbeteringen door te voeren bij de kwalitatieve bestedingen van de gelden
in de ontwikkelingssamenwerking, maar dat laat onverlet dat de hoeveelheid
geld voor dit doel altijd te weinig zal blijven. Hoe valt de verscherping
van het asielbeleid te rijmen met datgene wat de Partij van de Arbeid en D66
daarover in hun verkiezingsprogramma's opnamen? De Partij van de Arbeid had
het over "ruimhartiger" en D66 sprak over "aanzienlijk verbeteren". Nu zelfs
van de kant van de legertop en de minister is aangegeven dat er gesproken
zal moeten worden over het afstoten van taken voor Defensie, lijkt mij de
tijd aangebroken om daar eens echt werk van te maken. Dan zal blijken dat
er aanzienlijk meer bezuinigd kan worden dan de 375 mln. van de regering.
Dan zal blijken dat er aanzienlijk meer bezuinigd kan worden dan de 375 mln.
van de regering.Dan nu iets over dat andere deel van het formatieproces: de keuze van
de bewindslieden. Waarom, zo vraag ik de minister-president, zijn er zoveel
bewindslieden bedeeld met portefeuilles waarvan, in het openbaar althans,
nooit is gebleken dat men er bijzondere affiniteit mee heeft, dan wel dat
men over bijzondere kennis en/of ervaring beschikt. Karin Adelmund, je zou
verwachten dat zij staatssecretaris of misschien wel minister van Sociale
Zaken zou worden, maar Onderwijs...? Op Sociale Zaken zit dan weer Hans Hoogervorst
die wij alleen maar kennen als de rekenmeester van de VVD-fractie. Van enige
bijzondere belangstelling voor sociale kwesties is mij althans, en ik ben
bij veel van die debatten geweest, nooit iets gebleken. Dan die andere financieel
woordvoerder, Rick van der Ploeg, die gaat niet Financiën, maar media
en cultuur doen. Hoezo dat nu weer? Wij weten dat hij van Monty Python houdt,
maar voor de rest? Tineke Netelenbos verhuist zomaar van Onderwijs naar Verkeer
en Waterstaat; Annemarie Jorritsma gaat plotseling van Verkeer en Waterstaat
naar Economische Zaken; en Jan Pronk – de man die vindt dat de PvdA
op het punt van het budget voor Ontwikkelingssamenwerking haar verkiezingsbelofte
heeft gebroken – blijft gewoon minister en gaat zomaar van Ontwikkelingssamenwerking
naar Milieubeheer.Ter verdediging van deze keuzes wordt aangevoerd: een goede bestuurder
kan alles besturen, hij is een manager. Maar wat is het kenmerk van een manager?
Hij of zij is iemand die weinig last heeft van zijn of haar geweten. Hij is
immers alleen maar ingehuurd om een proces te begeleiden en zelf wordt hij
alleen afgerekend op het cijfer rechtsonderaan op de jaarrekening. Nu ook
Paars II – net als het vorige kabinet – "visie" met de "f" van
financiën schrijft, ligt het voor de hand managers te verkiezen boven
 bevlogen bestuurders met een uitgesproken visie. Kennis van
zaken, het hebben van een verleden en een netwerk op het betreffende terrein
en affiniteit met de doelstellingen zijn dan alleen maar lastig. Ik moet een
uitzondering maken voor de minister van Financiën; dat is waar.Velen hebben de verkiezingsuitslag van 6 mei geduid als een ruk naar links.
Robin Linschoten, een van de belangrijke opstellers van het VVD-verkiezingsprogramma
en de enige bewindspersoon die in de vorige periode de moed had politieke
consequenties te verbinden aan zijn falen, zei het kort en goed: "De Tweede
Kamer is na 6 mei verlinkst". Het laatste is volgens mij een nieuw woord.
Die verlinksing is niet uit de lucht komen vallen. Het was een reactie op
wat Paars I gebracht heeft: vergroting van de inkomens- en vermogensverschillen;
een groeiend armoedeprobleem versus schaamteloze verrijking in de top van
het bedrijfsleven en op de beurzen; groeiende tweedeling als het gaat om de
toegang tot goed onderwijs, goede zorg en zelfs het recht; groeiende problemen
in het openbaar vervoer, in de gezondheidszorg en het onderwijs; vele verslechteringen
in de sociale zekerheid; steeds hogere woonlasten voor een grote groep mensen;
en een gebrekkig milieubeleid en geen visie op de ruimtelijke ordening.Zeker, aan de andere kant van de balans staat dat er betere macrocijfers
zijn gehaald dan in de periode daarvoor, dat het financieringstekort en de
staatsschuldquote zijn gedaald en er fors meer mensen aan het werk zijn gekomen.
Maar velen waren en zijn van mening dat de prijs in sociaal opzicht te groot
is geweest. En ook de adoratie van de markt en de blinde vlek voor de nadelen
van de markt heeft velen ongerust gemaakt. Meer markt en minder overheid –
een van de leerstellingen van het neoliberalisme – is een motto dat
door lang niet iedereen wordt gedeeld, zeker niet als het gaat om zaken als
sociale zekerheid, onderwijs en gezondheidszorg.Mevrouw de voorzitter! Een ruk naar links in de volksvertegenwoordiging
dus. De centrale vraag nu is: zullen de mensen daar ook wat van merken? Eigenlijk
is het raar dat die vraag nog gesteld moet worden; het zou immers een vanzelfsprekendheid
moeten zijn. Maar vanwege een weeffout in ons staatsrecht is dat niet automatisch
het geval. De bevolking kiest de controleur van de macht, de Tweede Kamer.
Maar uit die controleur komt ook weer de macht – het kabinet –
tot stand, door middel van het zoeken naar een meerderheid onder de controleurs.
Zo bestaat er in ons staatsrecht een organisch verband tussen de macht, het
kabinet, en de controleur van de macht, de Tweede Kamer. Immers, per definitie
wil de meerderheid van de Kamer dat in vak K, het kabinet, de mensen zitten
die er zitten. Gevolg van deze weeffout is dat onmiddellijk na verkiezingen –
het moment waarop eens in de vier jaar de burgers aan het woord zijn –
een deel van de vers gekozen volksvertegenwoordigers monddood wordt gemaakt.
Een heel grote minderheid heeft niets in te brengen wanneer een select en
klein gezelschap vanuit de meerderheid bij elkaar kruipt om in het diepste
geheim een regeerakkoord en ministersploeg samen te stellen. En daar blijft
het niet bij. Het regeerakkoord is niet alleen en zelfs niet eens altijd vooral
een inhoudelijke basis onder het nieuwe kabinet; het is ook datgene wat de
coalitiepartijen elkaar zolang het kabinet er zit, zullen blijven voorhouden.
Voeg daarbij de loyaliteitsverklaring die alle individuele leden van de deelnemende
fracties voor de start van een nieuw kabinet moeten afgeven, en je hebt het
recept voor een vorm van parlementaire democratie waarbij de invloed van de
volksvertegenwoordiging als zodanig zo klein mogelijk blijft.Een voorbeeld dat illustreert hoe verlammend dat kan werken op de politieke
slagkracht: de eigen bijdrage van ƒ 200 voor ziekenfondspatiënten.
In het regeerakkoord van Paars I stond dat die eigen bijdrage ingevoerd zou
worden. Iedereen binnen en buiten de Kamer was tegen, behalve PvdA, VVD en
D66. Gaandeweg de invoering en uitvoering stapelden zich de argumenten tegen
de eigen bijdragen op. Paars bleef echter onvermurwbaar en doof voor alle
kritiek. Pas bij de formatie van Paars II werd besloten de eigen bijdrage
af te schaffen. Resultaat: veel onnodige irritatie en tientallen miljoenen
gemeenschapsgeld weggegooid.De coalitiedwang beperkt zich dus niet tot de leden van het kabinet, maar
heeft ook vergaande invloed op het functioneren van de coalitiefracties in
de Kamer, en daarmee op de Kamer als geheel. Zo kan het gebeuren dat er in
de Kamer voor een bepaald standpunt een afgetekende meerderheid bestaat, maar
dat die meerderheid nooit zichtbaar gemaakt kan worden en daarmee politiek
irrelevant blijft. Uit democratisch oogpunt en uit een oogpunt van goed bestuur
is dat een kwalijke zaak. Als goede argumenten niet meer tellen, als coalitiedwang
het wint van een vrije afweging "zonder last of ruggespraak", neemt het cynisme
onder de burgers toe, simpelweg omdat de politiek niet in staat is adequaat
te reageren op voor iedereen waarneembare ontwikkelingen buiten het Binnenhof.Een ander voorbeeld: de afspraak dat de uitgaven voor de zorg jaarlijks
niet met meer dan met 1,3% zouden mogen stijgen. Al meteen was duidelijk,
alleen al op grond van historische cijfers, demografische gegevens en de wetenschap
dat de medische technologie niet stilstaat, dat dit veel te weinig was. Gaandeweg
groeiden de wachtlijsten, nam de werkdruk toe, werd noodzakelijke zorg gerantsoeneerd
en holde de kwaliteit van de zorg achteruit. Iedereen zag het, iedereen hoorde
het, iedereen wist het. Maar de politiek deed niets of ze deed te weinig en
dat deed ze dan ook nog te laat. Hetzelfde kan gezegd worden over de armoedebestrijding
en het milieubeleid.Zoals gezegd: gebrek aan dualisme leidt noodzakelijkerwijs tot cynisme
onder de burgers. En dat leidt weer tot dalende opkomstcijfers bij verkiezingen.
Het is niet zoals wel eens wordt beweerd, dat mensen thuisblijven omdat ze
het zo eens zouden zijn met het beleid. Voor de overgrote meerderheid van
de thuisblijvers geldt dat zij geen vertrouwen meer hebben in de politiek;
niet in politieke partijen en ook niet in de mogelijkheid om iets te veranderen
in goede zin. Joop den Uyl zei ooit dat met name gewone mensen het van de
politiek moeten hebben. Zij die niet vanzelf rijk en machtig zijn, moeten
de politiek gebruiken om veranderingen doorgevoerd te krijgen. Ik deel die
opvatting; en daarom is het zo triest dat niet alleen het landelijk opkomstcijfer
is gedaald van 78% naar 73%, maar dat met name in de volksbuurten steeds meer
mensen het voor gezien houden. Een paar cijfers uit onderzoek dat mijn fractie
zelf heeft verricht. In Rotterdam ging 61% van de mensen stemmen.
In de armere wijken ging 52%, in de betere wijken 74%. In Den Haag waren de
respectieve cijfers 46 en 82, een verschil van 36%. En in Utrecht, waar gemiddeld
70% ging stemmen, deed in de armere wijken dat 47% en in de betere wijken
88%. Een verschil van maar liefst 41%. We kunnen dus langzamerhand echt spreken
van sociaal-economische opkomstcijfers. Ik ben erg benieuwd naar de reactie
van de minister-president.Op grond van onderzoek ben ik tot de conclusie gekomen dat deze zorgwekkende
ontwikkeling vooral veroorzaakt wordt door groeiende ontevredenheid en toenemend
cynisme over de politiek. Mensen storen zich aan de onnodige geheimzinnigheid,
het doorgaans grote verschil tussen de woorden vóór verkiezingen
en de daden ná verkiezingen, de partijpolitieke benoemingen en de vriendjespolitiek,
de falende bewindslieden die "sorry" zeggen en vervolgens gewoon blijven zitten,
en, zoals al eerder gezegd, het gebrek aan daadkracht bij regering en parlement
bij het aanpakken van grote maatschappelijke problemen.Zo bezien, mevrouw de voorzitter, is de voorkeur voor een meer dualistische
of meer monistische houding in de politiek ontdaan van elke vrijblijvendheid.
De Kamer zal dualistisch zijn of zij zal niet zijn. Natuurlijk vraag je je
op een moment als dit af: zal het op dit punt vanaf nu beter gaan of juist
slechter? Wel, het regeerakkoord is twee keer zo dik als de vorige keer en
het beslaat 89 pagina's. Een politieke dikke van Dale, zo noemde oud-Kamerlid
De Visser het. Dat doet dus het ergste vrezen. Maar je kunt je ook afvragen:
waarom ligt er nu zo'n dik regeerakkoord? Blijkbaar zit het onderling vertrouwen
niet erg diep. En, hoe omvangrijker en hoe gedetailleerder een regeerakkoord
is, hoe vaker de nadelen ervan zichtbaar zullen worden en hoe vaker leden
van de coalitiefracties zullen willen uitbreken. Zelfverloochening kan wel
even, maar niet iedereen zal die altijd kunnen of willen opbrengen.Laten wij eens kijken naar D66. Hoewel bijna gehalveerd door de kiezer
en niet nodig voor een meerderheid in de Tweede Kamer, is deze partij toch
nog zeer gewild door de VVD en de Partij van de Arbeid als garantie voor een
meerderheid in de Eerste Kamer, als smeermiddel tussen de twee andere partijen
in de coalitie en politiek ongevaarlijker dan wanneer zij de oppositie was
komen versterken. D66 zal echter iets moeten doen om zich beter te manifesteren
dan in de vorige periode. In het kabinet met nu nog minder ministers en invloed
dan de vorige keer zal dit moeilijk worden; dus blijft de Tweede Kamer over.En dan de Partij van de Arbeid. Deze partij heeft een goede uitslag behaald
bij de verkiezingen omdat zij vooral in de laatste weken voor de verkiezingen
steeds heeft beklemtoond dat het onder Kok II allemaal socialer zou worden.
Het onderhandelingsresultaat steekt echter nogal magertjes af bij de uitspraken
in de campagne en het eigen verkiezingsprogramma, het compromis. Dus ook deze
partij zal iets moeten, zeker wanneer op verschillende terreinen blijkt dat
zich in de Kamer een progressieve meerderheid aftekent. Ik denk hierbij aan
zaken zoals de armoedebestrijding, het tegengaan van de toename van inkomens-
en vermogensverschillen, het openbaar vervoer, het milieu, Schiphol, de zorg
en het onderwijs. Fractievoorzitter Melkert kan dan wel zeggen dat hij geen
linkse meerderheid ziet in de Kamer, maar ik zeg hem: de komende tijd zal
blijken dat de PvdA vaak voor de keuze zal staan om of de Kamer aan een meerderheid
te helpen om het beleid in progressieve zin aan te passen dan wel de Kamer
die meerderheid te onthouden en steeds onvoorwaardelijk steun te geven aan
het kabinetsbeleid. Bij zijn aantreden als fractievoorzitter heeft de heer
Melkert ons een stevig dualistische opstelling van zijn fractie in het vooruitzicht
gesteld. Ik zou zeggen: Melkert, zet hem op. Wij zijn in elk geval erg benieuwd.Het regeerakkoord mag dan nog zo dik zijn, er zullen voldoende twistpunten
blijven. Eigenlijk hebben wij vandaag, bij het allereerste debat, al een aardig
inkijkje gekregen in de verschillen in exegese van het Paarse regeerakkoord.
Met andere woorden: je kunt nog zo'n dik en gedetailleerd regeerakkoord schrijven,
voldoende twistpunten zullen er blijven. Bovendien kun je nog zoveel bedisselen
en opschrijven, de werkelijke toetssteen is en blijft natuurlijk toch de praktijk.Velen hebben al gewezen op het boterzachte fundament onder de ruim 7 mld.
aan bezuinigingen die zijn ingeboekt. Deze kunnen voor een groot deel nog
voor de nodige strubbelingen zorgen, zoals vandaag reeds bleek. Neem de 1,3
mld. voor Europa, de maar liefst 2,3 mld. te verdienen met een grotere doelmatigheid,
een erg rekbaar begrip, de 500 mln. op WAO en Ziektewet en de 400 mln. op
de arbeidsvoorwaarden van overheidspersoneel.Dan zijn er nog de afspraken over de inkomstenmeevallers, die er gezien
het gehanteerde behoedzame scenario zeker zullen zijn. Die gaan naar verdere
lastenverlichting en naar het verder terugbrengen van het financieringstekort.
Ik voorspel dat naarmate de meevallers groter worden, waarop de kans zeker
niet is uitgesloten, de druk zal toenemen om het geld ook anders te gebruiken.Wat gaat er gebeuren wanneer De Waal en Westerlaken van FNV en CNV bij
hun woorden blijven en niet zullen instemmen met een gemiddelde jaarlijkse
loonstijging van slechts 1,5%? Kan de minister-president trouwens eens uitleggen
hoe hij de leden van FNV en CNV van de noodzaak daarvan denkt te kunnen overtuigen?
Ik vraag dit ook in het licht van het feit dat voor de komende twee jaar gerekend
wordt met een loonsverhoging van 3% per jaar. Moeten de mensen dan de twee
jaar daarna op de nullijn? En dat in een tijd van alsmaar stijgende winsten
en stuitende verrijking aan de top?Tot slot wil ik iets zeggen over de fractie van de SP in deze Kamer. De
versterkte SP-fractie zal in de komende periode doorgaan op de weg die wij
vier jaar geleden bij onze intrede in de Kamer zijn ingeslagen. Er is geen
reden voor een andere koers. Wij zullen de regering en de Paarse partijen
blijven confronteren met de maatschappelijke gevolgen van hun beleid. In en
buiten de Kamer zullen wij blijven aantonen dat het ook anders, beter en socialer
kan, dat er nog hoop is en dat er nog steeds geen reden is tot wanhoop. Over
onze opstelling en activiteiten in deze Kamer wil ik nog het volgende kwijt.
Nu wij met vijf mensen zijn, zullen wij er beter toe in staat zijn ons op
alle beleidsterreinen te manifesteren. Dit zullen wij dan ook doen. Zonder
onze eigen fundamentele analyses en standpunten te verlaten, zullen wij alles
doen en niets nalaten om bij te dragen aan de totstandkoming binnen en buiten
 deze Kamer van meerderheden die het mogelijk maken verbeteringen
aan te brengen ten opzichte van de Paarse plannen. De interne en externe verhoudingen
in kabinet en Kamer staan garant voor een politiek uiterst interessante periode.De heer De Graaf (D66):Mevrouw de voorzitter! Ooit, bij het vijfde kabinet-Colijn, dat buiten
de Kamer om was gevormd, bleek het eerste optreden tegelijk het laatste. Dat
zal premier Kok niet overkomen. De zogenaamde parlementaireformatiemethode
mag dan als nadeel hebben dat de afloop van het eerste debat met het nieuwe
kabinet wel erg voorspelbaar is, de voordelen zijn echter groot. Er staat
een kabinet, er zit een kabinet, dat op belangrijke terreinen een stevig beleid
kan voeren. In de voornemens daartoe weet het zich gesteund door een forse
Kamermeerderheid en daardoor worden samenhang en consistentie in beleid mogelijk.De ploeg van Paars I heeft afscheid genomen, al bestaat er qua personele
samenstelling op sommige posten een treffende gelijkenis tussen het oude en
het nieuwe team. De D66-fractie wil graag haar grote waardering uitspreken
voor de inzet en het werk van de vertrokken ministers en staatssecretarissen.
Zij kunnen, individueel en gezamenlijk, terugkijken op vruchtbare jaren, waarin
het mede door hun inspanningen een beetje beter met Nederland ging. Ik begroet
de collega's Melkert en Dijkstal. Met hun overstap naar de Kamer, met hun
terugkeer naar de Kamer, bewijzen zij dat het ministerschap eervol is, maar
dat er toch niets boven het parlement gaat, zelfs Groningen niet. Ik verheug
mij op een goede samenwerking.Mevrouw de voorzitter! U en de minister-president hebben vandaag in herinnering
geroepen dat heden aan de lange en bijzondere politieke loopbaan van Hans
van Mierlo een einde is gekomen. Als vice-premier en als minister van Buitenlandse
Zaken was hij van grote betekenis voor het eerste Paarse kabinet. Zijn bijdrage
is echter groter dan dat. Zonder zijn visie en zonder zijn volharding was
dat zo gewone kabinet er nooit geweest. Generaties kiezers en Kamerleden hebben
zijn hartstocht voor de democratie herkend, gewaardeerd en gesteund. Voor
mijn partij was en is Hans van Mierlo van onschatbare waarde als politicus
en als mens. Op deze plaats wil ik hem daarvoor dankzeggen.Het heeft even geduurd voordat dit tweede Paarse kabinet er was en voordat
het zich hier kon presenteren. En wat dit laatste betreft: het is misschien
niet fraai, maar als zodanig staatsrechtelijk niet onjuist, dat het kabinet
enige weken heeft moeten wachten op dit debat. De Kamer is tenslotte meester
over haar eigen agenda en ondertussen was er toch een volledig bevoegd kabinet.
We moeten er alleen geen gewoonte van maken om midden in de zomervakantie
een nieuw kabinet te vormen. Om meerdere redenen zou het verstandig zijn de
datum voor reguliere Kamerverkiezingen naar voren te schuiven, bijvoorbeeld
maart of april. Een nieuw kabinet kan dan, met een beetje geluk, nog vóór
het zomerreces aantreden, houdt voldoende tijd over voor de begrotingsvoorbereiding
en iedereen kan ook nog even met vakantie. Aan sommige gezichten achter de
tafel te zien, zou dat geen overbodige luxe zijn geweest. Ik nodig de minister-president
serieus uit zijn gedachten erover te laten gaan met voorstellen te komen om
die reguliere datum wat naar voren te schuiven in het jaar.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Is het niet zo dat het eigenlijk maart is, maar dat de samenloop
met de gemeenteraadsverkiezingen het weer mei maakt, zodat die samenloop eens
bekeken moet worden? Ik dacht dat daar in het regeerakkoord ook iets over
was gezegd; naar ik meen in verband met de staatscommissie.De heer De Graaf (D66):Nee, dat was volgens mij een oorspronkelijke tekst, die niet in de definitieve
tekst terecht is gekomen.De heer Melkert (PvdA):Er staat wel degelijk iets in. Ik zal het u straks voorlezen, want nu
heb ik de tijd om ernaar te kijken.De heer De Graaf (D66):Fijn dat u mij helpt mijnheer Melkert. Maar los van de vraag of je gemeenteraadsverkiezingen
op een andere manier zou moeten organiseren, zou het mijn voorkeur hebben
voor het proces van voorbereiding, van formeren maar ook van begrotingsvoorbereiding,
als niet in mei maar op een eerder moment, maart, april, de Kamerverkiezingen
zouden plaatsvinden. Nogmaals, ik verzoek het kabinet om daar eens over na
te denken.Voorzitter! De formatie van het kabinet kende een gemiddelde duur. Dat
het een paar maanden heeft geduurd, lag minder aan politieke obstakels dan
aan de zorgvuldigheid waarmee het pad naar het regeerakkoord is gebaand. Ik
dank in dit verband de informateurs voor al hun werk.Gezien de verkiezingsuitslag had D66 grote aarzelingen om aan de programmatische
besprekingen voor een tweede Paars kabinet deel te nemen. Toch hebben wij
daartoe besloten. In de eerste plaats omdat het eerste Paarse kabinet succesvol
beleid kon voeren, juist door de combinatie van drie coalitiepartijen. Aan
de inhoud van dat beleid heeft D66 een meerwaarde toegevoegd. Voortzetting
van dat beleid vonden en vinden wij belangrijk. In de tweede plaats hebben
veel kiezers uitdrukkelijk voortzetting van die coalitie gewenst. D66 verloor
zetels, niet omdat het door ons mogelijk gemaakte kabinet uit de gratie was,
wel omdat D66 onvoldoende zichtbaar in het succes van het kabinet kon delen.
Een derde overweging lag besloten in de totale verkiezingsuitslag en de politieke
verhoudingen. Andere coalities dan Paars of een daarvan afgeleide combinatie
PvdA/VVD leken niet goed denkbaar.Deze drie overwegingen brachten de D66-fractie ertoe de bereidheid uit
te spreken om deel te nemen aan de besprekingen voor een volgend Paars regeerakkoord.
Die bereidheid was wel afhankelijk van de politieke wil van PvdA en VVD, de
politieke wil om daadwerkelijk een coalitiekabinet te bouwen met drie niet
gelijke, maar wel gelijkwaardige partners. Met andere woorden, als PvdA en
VVD daadwerkelijk menen dat Paars de optelsom is van de drie partijen en niet
slechts de combinatie van sociaal-democraten en conservatief-liberalen, zal
dat ook tot uitdrukking moeten komen in het beleid en de samenstelling van
het nieuwe kabinet.Uit de zogenaamde voorverkenning onder leiding van de heer De Vries is
ons gebleken dat deze politieke wil bij de coalitiepartners daadwerkelijk
aanwezig was. In dit verband heeft de D66-fractie een aantal
punten van "eminent belang" genoemd, die naar ons oordeel voldoende regeling
in het regeerakkoord moesten krijgen. Dat zijn punten waarop wij ook door
de kiezers willen worden aangesproken: een begin met de democratische legitimatie
van de burgemeester, extra geld, veel extra geld voor de gezondheidszorg,
verbreding van het ziekenfonds met zelfstandigen, overname van het D66-initiatief
voor een goede euthanasieregeling en extra investeringen in de kwaliteit van
ons onderwijs en onze leefomgeving. Het regeerakkoord bevat op al deze punten
duidelijke afspraken die representatief zijn voor de inzet van D66 in die
programmatische onderhandelingen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Over het punt van de burgemeester heb ik een vraag.De heer De Graaf (D66):Ik kom daar nog uitvoerig op terug.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan wacht ik dat af.De heer Schutte (GPV):Waarom vond de D66-fractie het van, in de woorden van de heer De Graaf,
eminent belang dat het initiatiefvoorstel vanuit de drie fracties door de
regering werd overgenomen? Was er geen vertrouwen dat het zonder die overname
wel voor elkaar zou komen in de richting zoals hij wenste?De heer De Graaf (D66):Misschien heb ik mij niet goed uitgedrukt. Wat wij wilden zekerstellen
was dat de oorspronkelijke steun aan de inhoud van het initiatiefvoorstel
dat door de D66-fractie was ingediend, ook na de formatie overeind zou blijven.
Wij vonden dat belangrijk. Wij hadden tegen de kiezers gezegd dat wij dit
punt graag in wetgeving gehonoreerd wilden zien. Wat mij betreft gebeurt het
linksom of rechtsom: een initiatief vanuit de Kamer of door een kabinet, als
de inhoud maar deugt. In de formatie is gebleken dat de PvdA, de VVD en D66
op dezelfde lijn zitten en dat wij het alledrie wenselijk vonden dat het kabinet
met dat voorstel zou komen. Vandaar dat het zal worden overgenomen door het
kabinet. Ik vind dat overigens een meerwaarde hebben, omdat daarmee het kabinet
de discussie over het wetsvoorstel ook met de samenleving aangaat.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Dat laatste begrijp ik niet uit de mond van iemand van D66:
dat het een meerwaarde heeft als het kabinet met een voorstel komt van identieke
inhoud als dat wat er al ligt vanuit de Kamer. Ik dacht dat de heer De Graaf
de man was die altijd het belang van de functie van Kamerlid, de positie en
de instrumenten van de Kamer benadrukte. Nu zegt hij dat er een meerwaarde
is als de regering iets overneemt!De heer De Graaf (D66):Neen, u heeft mij niet goed geciteerd, mijnheer Schutte! Ik zeg niet dat
het wetsvoorstel een meerwaarde krijgt als het van het kabinet komt; ik zeg
dat de discussie met de samenleving een meerwaarde kan krijgen als ook het
kabinet daaraan deelneemt!De heer Schutte (GPV):Dat zal altijd gebeuren, want als er hier een initiatiefvoorstel wordt
behandeld, is het kabinet vertegenwoordigd en heeft het een adviserende stem
daarin. Vervolgens komt de vraag aan de orde of het ook de handtekening zal
kunnen krijgen van de verantwoordelijke minister. Dat is dus niet aan de orde.
De volksvertegenwoordiging bespreekt een initiatiefvoorstel en heeft dus uiteraard
goede banden met de samenleving. Deze argumentatie kan ik dus niet plaatsen.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Ik dank de heer Schutte dat hij mij de procedure van wetgeving
nog eens uitlegt, maar van groter belang dan dat vind ik dat de inhoud van
het wetsvoorstel van D66 ook door de drie coalitiepartijen en door het kabinet
wordt ondersteund en dat het dus op korte termijn tot goede wetgeving zal
leiden. Dat is uiteindelijk de kern van de zaak.Voorzitter! Regeren is voor D66 geen doel op zichzelf, geen ideaal vanwege
de macht op zichzelf. Regeren is het vertalen van idealen, de vaak moeizame,
maar altijd waardevolle tocht van droom naar daad. Voor D66 staat het democratisch
ideaal voorop. Daarbij gaat het niet alleen om de formele zeggenschap van
mensen over het politieke bestuur. Dat is belangrijk en dat kan nog veel beter,
want Nederland is in de kern soms nog een regentesk land, het enige Europese
land bijvoorbeeld dat nog steeds een van boven gezonden burgemeester kent
en een van de weinige landen waar het referendum nog moet worden ingevoerd.Maar daar gaat democratie niet alleen om. Het gaat om de betrokkenheid
van elk individueel mens bij zijn leefomgeving, bij de samenleving en bij
de besluiten die zijn eigen leven beïnvloeden. Die betrokkenheid wordt
bepaald door de kansen die mensen krijgen om ook daadwerkelijk deel te nemen,
om echt samen te leven. Werk, betaalde arbeid, is nog steeds een belangrijke
voorwaarde voor die participatie, maar ook zeggenschap over wie bestuurt.
Kansen krijgen om volwaardig te kunnen functioneren in de samenleving, door
goed onderwijs, een veilige omgeving en goede zorgvoorzieningen. Democratie
betekent ook dat gebruikers van voorzieningen niet monddood zijn, maar de
kwaliteit ervan mee bepalen, of het nu gaat over het openbaar vervoer of over
zorgverzekeraars.Dit democratisch ideaal is voor D66 een leidraad en een toetssteen voor
zowel het regeerakkoord als het komende kabinetsbeleid. Een ander belangrijke
toetssteen wordt gevormd door de absolute noodzaak om onze natuurlijke leefomgeving
te beschermen. Een kabinet waar D66 mede voor tekent, moet een daadwerkelijke
bijdrage leveren aan het terugdringen van de milieulasten, aan de bevordering
van milieuvriendelijke productie en aan een balans tussen economie en ecologie.Voorzitter! Dat brengt mij op een aantal opmerkingen naar aanleiding van
het regeerakkoord en de regeringsverklaring. Het regeerakkoord gaat uit van
een solide financiële politiek in combinatie met ruime investeringen
in mensen en milieu. Het is niet gemakkelijk gebleken om het een en het ander
zomaar met elkaar te combineren. Een sober financieel regime, met als uitgangspunt
de beroemde Zalmnorm en de reductie van het begrotingstekort, is van groot
belang om ook in de toekomst voldoende ruimte te hebben voor maatschappelijk
beleid. Bezuinigingen zijn ook nu onvermijdelijk gebleken.Maar binnen dat strakke financiële regime is gelukkig toch een enorme
injectie in de samenleving mogelijk. Ik denk bijvoorbeeld aan een rechtvaardige
inkomenspolitiek. Ook bij een bescheiden economische groei wordt daarop ingezet.
Fiscaal worden instrumenten gecreëerd om de laagste inkomens extra tegemoet
te komen en tegelijk de stap van uitkering naar werk aantrekkelijker te maken.
Zo kunnen ook mensen met lage inkomens beter profiteren van de economische
groei.Ander voorbeeld: forse intensiveringen zijn er in het onderwijs en de
zorg. Wachtlijsten kunnen zoveel mogelijk worden weggewerkt en er kunnen tienduizenden
mensen extra aan de slag in verpleeghuizen, verzorgingscentra en de thuiszorg.
Met de meer dan 2% netto groei van het zorgvolume wordt recht gedaan aan het
oplossen van de problematiek van de zorgsector en aan het behartigen van de
belangen van de kwaliteit van het leven van ouderen, hulpbehoevenden en zieken.
Met die reële groei wordt ook een harde verkiezingsbelofte van D66 ingelost.
Niettemin is er ook enige reden voor bezorgdheid.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De heer De Graaf gaf zojuist met zijn opmerkingen aan dat
harde verkiezingsbeloften worden nagekomen.De heer De Graaf (D66):Het ging daarbij maar om één verkiezingsbelofte; er zijn
er meer.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het gaat mij om een belofte op dit terrein, die met betrekking tot de
wachtlijsten. Tot mijn grote verbazing wordt in het regeerakkoord slechts
gesproken over wachtlijstbeperkende maatregelen. Ik meen dat ik mij met opmerkingen
op dit punt tot u moet wenden. Destijds zei minister Borst als minister van
Welzijn, Volksgezondheid en Sport: als wij volksgezondheid weer krijgen, zijn
aan het eind van de volgende periode alle wachtlijsten weg. Wordt die belofte,
die vlak voor de verkiezingen werd gemaakt, nagekomen?De heer De Graaf (D66):Mijnheer Rosenmöller, wat mij betreft is dat de absolute inzet van
het beleid. Het wegwerken van de wachtlijsten kan echter niet zonder een reële
netto groei van het zorgvolume. Er moet dus heel veel extra geld naar de zorgsector
en de besparingen, die ook in die sector mogelijk zijn, moeten niet naar de
algemene middelen, niet naar de portemonnee van de minister van Financiën,
maar in de sector zelf kunnen worden geïnvesteerd, juist om ervoor te
zorgen dat efficiencymaatregelen en extra investeringen met elkaar kunnen
worden gecombineerd. Natuurlijk is de inzet dat mensen dan niet meer hoeven
te wachten op operaties die dringend noodzakelijk zijn, dat mensen niet meer
hoeven te wachten op hulp die ze nodig hebben. Misschien zal het vanwege praktische
omstandigheden nooit helemaal kunnen worden voorkomen dat iemand een paar
weken moet wachten. Echter, de noodzaak van wachten mag niet van financiële
aard zijn. Daarop hebben wij ingezet. Natuurlijk zullen wij het kabinet en
de minister van Volksgezondheid allereerst vragen die doelstelling te realiseren.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Er zijn hierbij twee punten aan de orde. Er is de algemene
maatschappelijke onvrede over het veel te beperkte budget dat het vorige kabinet
voor de gezondheidszorg beschikbaar stelde. Daar heeft de heer De Graaf zelf
ook nooit een geheim van gemaakt. Ik denk verder aan hetgeen andere partijen
hebben verwoord in verkiezingsprogramma's. Er is nu iets gebeurd. Het volume
is gestegen, maar naar onze mening te weinig, gelet ook op het gestelde in
ons eigen verkiezingsprogramma. Dat is punt één.Dan punt twee. D66 heeft zich bij monde van zijn lijstaanvoerder minister
Borst, minister van Volksgezondheid, gezegd: als wij weer volksgezondheid
krijgen, zijn aan het eind van de volgende kabinetsperiode de wachtlijsten
weg. Dat kan D66 echter niet waarmaken. In het regeerakkoord wordt ook niet
gezegd dat de wachtlijsten aan het eind van de volgende periode verdwenen
zullen zijn, tenzij dat helemaal niet kan. Nee, er wordt bewust gesproken
over een aantal wachtlijstbeperkende maatregelen, terwijl D66 zijn belofte
wel zou kunnen waarmaken, want het levert de minister van Volksgezondheid.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Ik heb geen zin mijn antwoord te herhalen. Ik wijs er slechts
op dat wachtlijstbeperkende maatregelen erop zien dat die wachtlijsten, als
het even kan, niet bestaan. Daarom nemen we die maatregelen. Die kunnen niet
met niets genomen worden. We hebben er dan ook extra geld voor gecreëerd.
Bij het begin van deze kabinetsperiode is er dus de intentie, en wat mij betreft
de opdracht en misschien de inspanningsverplichting van de minister en het
kabinet, dat aan het eind van de rit de taferelen die er in de afgelopen jaren
waren, zijn verdwenen. Die taferelen waren er overigens niet alleen onder
dit kabinet, maar ook onder voorgaande kabinetten. Daarbij was sprake van
te lange wachtperioden waardoor mensen in gezondheidsproblemen kwamen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter, een slotvraag! Als de komende periode de oplossing van het
probleem een financiële kwestie zou blijken te zijn en de wachtlijsten
daarom niet weggewerkt kunnen worden, is de heer De Graaf dan namens de fractie
van D66 aanspreekbaar en wil hij dan het kabinet verzoeken extra middelen
voor de volksgezondheid vrij te maken, opdat tussen 1998 en 2002 de wachtlijsten
daadwerkelijk weggewerkt kunnen worden?De heer De Graaf (D66):Het zou u niet hoeven te verbazen als ik zeg dat voor ons de zorg buitengewoon
grote prioriteit heeft. Dat betekent dat als er maar enigszins extra middelen
kunnen worden gevonden, bijvoorbeeld omdat de economische groei groter is
dan verwacht en de uitgaven minder zijn, ik graag een voorsorteerpositie voor
die belangrijke sector zorg wil hebben. Dat wil ik vanwege het bestaan van
wachtlijsten. Ik wil er ook voor zorgen dat mensen de zorg krijgen die zij
nodig hebben en dat er dus, als het even kan, extra handen aan het bed komen.
De inzet van het regeerakkoord is goed. Wij hebben gekregen wat wij hadden
gevraagd. Als het een beetje meezit, kan het altijd nog beter. Daarover zijn
u en ik het altijd eens.Voorzitter! Er is ook reden tot enige bezorgdheid. De enorme en onvoorziene
stijging van de kosten van geneesmiddelen lijkt slechts ten dele te kunnen
worden bestreden met extra maatregelen. De opbrengst daarvan staat natuurlijk
niet van tevoren vast. De bestrijding van die kostenexpansie is van het allergrootste
belang. Zij moet direct ter hand worden genomen. Ik vraag de minister-president
wanneer de Kamer een daartoe strekkend plan van aanpak tegemoet kan zien.Een ander punt is de aantrekkelijkheid van de arbeidsmarkt in de belangrijke
onderwijs- en zorgsectoren. De krapper wordende arbeidsmarkt vraagt in het
algemeen om extra inspanning gericht op het mobiliseren van een groot aantal
inactieven via actieve werving, bemiddeling en scholing. Het regeerakkoord
biedt daartoe een goed kader. Het is voor veel mensen nu of nooit.Daarnaast zullen de sectoren onderwijs en zorg, waarin wij allen extra
willen investeren, op de arbeidsvoorwaarden concurrerend moeten blijven met
de marktsector, juist om het benodigde aantal leerkrachten en werknemers in
de zorg te kunnen aantrekken. Het gaat dan niet alleen om een adequate beloning,
maar ook om zaken als kinderopvang, loopbaanbegeleiding, flexibele werktijden
en goed beleid in het voorkomen van ziekteverzuim. Voorzover er sprake is
van extra kosten mag dat niet ten koste gaan van de noodzakelijke investeringen
in de kwaliteit en het volume. Ik zou daar graag een bevestiging van het kabinet
op horen. In de zorgsector is dit jaar onrust ontstaan rond de overheidsbijdrage
aan de arbeidskosten. Collega Melkert sprak er al over. Ik ga ervan uit dat
dit adequaat wordt opgelost zonder het zorgvolume te belasten. Wat is de reactie
van de minister-president?Het milieu wordt in het regeerakkoord apart genoemd, maar maakt daarnaast
integraal onderdeel uit van tal van beleidsterreinen en tal van paragrafen
van het regeerakkoord. Dat is precies de koers die wij op moeten: het overbruggen
van traditionele tegenstellingen. Ik wijs op het budgettair kader van het
regeerakkoord. Budgettaire meevallers bij een hogere economische groei zullen
wat de uitgavenkant betreft worden aangewend in lijn met de prioriteiten van
het regeerakkoord. Milieu-investeringen zullen dan dus een extra accent kunnen
krijgen. Bij meer dan behoedzame groei zal de extra milieudruk zoveel mogelijk
worden gecompenseerd. Dat staat in het regeerakkoord en dat schept wat mij
betreft een duidelijke verplichting voor het kabinet.De heer Rosenmöller sprak van een bedrag van 350 mln. dat zou zijn
vrijgemaakt voor het milieubeleid. Hij zou beter moeten weten. Behalve de
350 mln. zijn er tal van grote bedragen die voor milieudoeleinden worden aangewend.
Ik noem het bedrag van 500 mln. dat bij de realisering van het belastingplan
jaarlijks vrijkomt voor fiscale prikkels tot energiebesparing. Er is veel
geld beschikbaar voor het openbaar vervoer en voor het mogelijk maken van
rekeningrijden. Alsof dat niet rechtstreeks samenhangt met een goed milieubeleid!
Ik noem de 0,75 mld. die wordt vrijgemaakt voor natuurbeheer, natuurontwikkeling
en mestbeleid. Bovendien worden gelden gereserveerd voor joint implementation
en het clean development mechanism. Daarbij gaat het om samenwerking met andere
landen, waaronder de armste, op het terrein van milieu in combinatie met ontwikkelingssamenwerking.
Daarbij hoort een bedrag van 375 mln. oplopend tot 2002. Er is dus sprake
van een heel forse investering. De heer Rosenmöller zou dat moeten weten.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het zou natuurlijk ook een schande zijn als dit niet allemaal gebeurde.
Het lijkt erop dat men zich moet verdedigen voor het feit dat er óók
geld naar het openbaar vervoer gaat, terwijl er partijen zijn die inzake de
fysieke infrastructuur niets aan wegen en alles aan openbaar vervoer wilden
besteden. Nu is het ineens: er is ook geld voor het openbaar vervoer. Dank
je de koekoek! Ik vind dat dus niet het sterkste argument. Natuurlijk gaat
het niet alleen om die 350 mln.De heer De Graaf (D66):Dat stond letterlijk in uw tekst. U sprak het uit alsof dat het enige
bedrag is dat door deze regering wordt vrijgemaakt voor milieubeleid. Dat
is – laat ik het keurig netjes zeggen – volstrekt niet waar.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat zegt u dan inderdaad heel netjes en overigens ook heel duidelijk.
Ik heb dat echter niet gezegd. Ik heb gezegd dat die 350 mln. één
post van het milieubeleid is, maar dat je de lat daarmee niet hoger kunt leggen.
Die relatie heb ik gelegd met de opmerking van de minister-president in de
regeringsverklaring vanochtend. Fundamenteler is het natuurlijk, zeker in
de huidige economische conjunctuur, hoe je omgaat met het financiële
kader dat rond meevallers is gelegd. Zeker bij meevallers aan de inkomstenkant
is het accent sterk gelegd op lastenverlichting en financieringstekort. U
sprak zojuist over de meevallers aan de uitgavenkant, bijvoorbeeld in de sociale
zekerheid. Ik heb u net een vraag gesteld over de wachtlijsten. Toen zei u:
daar ben ik op zichzelf op aanspreekbaar, maar altijd in een afweging. Nu
komt daar het milieu bij. Wat er aan het eind van uw verhaal natuurlijk zit,
is dat er in verband met eventuele meevallers aan de uitgavenkant bij milieu,
zorg et cetera op tal van terreinen meer wensen zijn. Er is echter heel dominant
iets geregeld voor lastenverlichting en het financieringstekort. Ik vind dat
onevenwichtig. Ik zou graag zien dat zeker een partij als D66 onomwonden zegt
dat een hogere economische groei niet gepaard mag gaan met meer druk op het
milieu. Dat debat hebben wij ook met de vorige minister van VROM gevoerd.
Zij heeft daar behartigenswaardige woorden over gesproken.De heer De Graaf (D66):Ik geef de voorkeur aan de woorden die ik zojuist zelf heb uitgesproken
en die ik ook al eerder met u heb gewisseld in een interruptiedebat. Ik heb
de tekst van het regeerakkoord geciteerd, juist omdat dit voor ons van groot
belang is. Ik heb aangegeven dat wij een aantal prioriteiten hebben. Dat zijn –
u hebt die keurig genoemd – zorg, milieu en, wat mij betreft, ook onderwijs.
Dat betekent dat als er bij een hogere economische groei ruimte zou ontstaan
voor extra uitgaven, onze eerste keuze ligt bij dat soort prioriteiten. Wat
de inkomsten betreft hebt u gelijk dat wanneer er ruimte ontstaat, het geld
naar het financieringstekort en lastenverlichting gaat. Ik heb al eerder aangegeven
dat de lastenverlichting nader moet worden ingevuld en dat er een duidelijk
passage is waarin staat dat de invulling van de lastenverlichting evenzeer
als de invulling van de keuze van intensiveringen in de lijn van de prioriteiten
van het regeerakkoord gaat. Dat betekent dus dat ook het milieu zal worden
bediend. U kunt er zeker van zijn dat ik, voorzover mijn invloed reikt, daar
ook op zal hameren.Voorzitter! Als ik het over milieu heb, wijs ik ook – dat is impliciet
al gedaan – op het belastingplan, de miljardeninvesteringen
in de ruimtelijke-economische infrastructuur van Nederland, de budgetten voor
openbaar vervoer, een verantwoorde inpassing van wegen en spoor, de uitvoering
van de nota Milieu en economie in het NMP-3, de milieutechnologie, meer natuurgebieden,
de introductie van rekeningrijden en de voorgenomen verdubbeling van de ecotaks.
Een en ander is onvermijdelijk, omdat onnodig gebruik van energie en brandstof
moet worden voorkomen.Milieubeleid dat de komende kabinetsperiode een steeds sterker accent
zal krijgen, is het landbouwbeleid. D66 is verheugd over de ambitieuze doelstellingen
in het regeerakkoord voor de bestrijding van de overproductie van mest en
de wildgroei in de bio-industrie. Het heeft mij een tikje verbaasd dat vandaag
in de regeringsverklaring maar heel gering aandacht is besteed aan dat onderwerp.
Het is immers zeker dat in de komende periode door zowel de sector als de
overheid maatregelen moeten worden genomen die ook voor die sector grote gevolgen
hebben.Voorzitter! Het regeerakkoord bevat afspraken over de uitvoering van de
sociale zekerheid. Mijn fractie hecht zeer aan de conclusies die zijn getrokken
over de onafhankelijke claimbeoordeling en de afspraken en regels voor de
privacy. Helderheid is nodig, bovenal omdat er in de wereld van de verzekeringen
grote veranderingen gaande zijn met concentraties en allianties van ziektekostenverzekeraars,
inkomensverzekeraars en sociale uitvoeringsinstanties. Een duidelijke visie
op de uitvoering van de sociale zekerheid is dan van groot belang.Naar aanleiding hiervan past een enkele opmerking over wat het Nederlandse
poldermodel is gaan heten. Het succes daarvan leidt bij sommigen tot de onbedwingbare
neiging om het land nog verder in te polderen. Daar hebben wij reserves bij.
Het is vanzelfsprekend belangrijk dat overheid, vakbonden en ondernemers met
elkaar afstemmen. Consensus en draagvlak voor beleid zijn de basis van een
goede economische en sociale structuur. De "derde weg" waar de Britse premier
over spreekt, het model waarin gemeenschappelijke verantwoordelijkheid, werknemersbelangen
en economisch liberalisme worden samengebracht, is zo Nederlands als het maar
kan zijn. En het werkt. Maar dat kan nooit een alibi zijn voor neocorporatisme.
En dat is wat ik proef bij vertegenwoordigers van sociale partners, die met
een zekere verontwaardiging hebben ervaren dat de politiek, gezien en gehoord
alle opvattingen en alle adviezen, van plan is zelf besluiten te nemen en
verantwoordelijk te blijven voor publieke taken en middelen. Bij publieke
taken en verantwoordelijkheden hoort een democratische verantwoording en dus
een politiek primaat. Wij hechten daaraan en wij zullen ons ook verzetten
tegen de vervaging van verantwoordelijkheden voor het publieke domein en tegen
nieuwe stroperigheid van besluitvorming.Dat neemt overigens niet weg dat het van het grootste belang is dat de
overheid draagvlak zoekt voor voorgenomen beleid. Niet als het al nagenoeg
besloten is, maar zo vroeg mogelijk. Draagvlak betekent betrokkenheid in het
denken, in het spreken en kritisch beoordelen. Het betekent dat de politieke
besluitvorming niet het begin van de ellende is, maar het einde van een zorgvuldig
proces van afweging, gericht op de legitimatie en dus acceptatie van het besluit.
In dat licht zie ik ook de opmerkingen van de minister-president over de betrokkenheid
en het draagvlak bij grote ruimtelijke en infrastructurele besluitvorming.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als het groene poldermodel nu eens ingevuld zou kunnen worden zonder neocorporatisme,
als het ingevuld kan worden op een democratische wijze, maar wel met het effect
dat u aan zou spreken, namelijk meer betrokkenheid, meer draagvlak voor op
zich lastige afwegingen en conclusies die hier in alle openbaarheid, daar
waar het de publieke zaak betreft, gemaakt zouden moeten worden, dus zonder
in essentie te interveniëren in de verhouding tussen maatschappelijke
organisaties en de politiek, zou u daar dan een voorstander van zijn?De heer De Graaf (D66):Mijn opmerkingen betroffen niet in de eerste plaats de vraag in hoeverre
milieuorganisaties betrokken zijn bij de voorbereiding van beleid. Pas aan
het einde van deze passage heb ik specifiek daarover gesproken. De heer Rosenmöller
en ik zijn het erover eens dat als het niet leidt tot neocorporatisme er per
definitie een heel groot belang in is gelegen om belanghebbenden en maatschappelijke
organisaties die hun steen bijdragen aan het denken, maar ook aan de opinievorming
over bijvoorbeeld milieu, in een zo vroeg mogelijk stadium te betrekken bij
die beleidsvoorbereiding en bij de alternatieven. Wij hebben gezien dat het
ook fout kan gaan en dat ze er in een te laat stadium bij zijn gekomen. Dan
wordt er verzet aangetekend en misschien wel terecht, omdat men niet eerder
mee heeft kunnen spreken. Daar ben ik zeer voor. Waar ik alleen tegen waarschuw,
is tegen een te grote vorm van institutionalisering daarvan. Het moet niet
zo zijn dat het leidt tot vervaging van verantwoordelijkheden over wie de
besluiten neemt, wie daar democratisch voor aanspreekbaar is en wie er democratisch
op kan worden gecontroleerd.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik wil toch nog even terugkomen op het groene poldermodel. Het verbaast
mij eerlijk gezegd. Op het moment dat andere landen, Duitsland als eerste,
een beetje inzicht had in hoe het hier sociaal-economisch georganiseerd was
en daar de loftrompet over zwaaide en met het poldermodel kwam – dat
kwam namelijk uit het buitenland naar Nederland waaien – vonden zeker
alle regeringspartijen dat prima, want dat was eigenlijk een versterking van
Nederland op de internationale kaart. Daar werd de loftrompet over gezwaaid.
Dat kunt u niet ontkennen. Nu proberen wij dat – daar zijn een aantal
gedachten over en ik heb daar verleden jaar bij de algemene beschouwingen
over gesproken – op dat lastige vraagstuk van milieu en economie in
een uitwerking te institutionaliseren, zo open mogelijk, met inachtneming
van de verantwoordelijkheden, zoals die tussen maatschappelijke organisaties
en de politiek bestaan. Ik wil u toch vragen over die aarzeling heen te stappen,
omdat het vele voordelen zou kunnen hebben waar sociaal-economisch, hoe je
er ook over denkt, voorbeelden van zijn. Dan is dat niet nieuwe stroperigheid
of wat dan ook, maar een investering in een bijdrage aan het betrekken van
maatschappelijke organisaties die zich vroeg of laat zal vertalen in meer
draagvlak, ook voor dit soort vraagstukken.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Mijn opmerkingen gingen in de eerste plaats juist over die
sociaal-economische inpoldering. Vier jaar geleden werd nog gesproken van
moesjawara en van trage besluitvorming. Nu heet het plotseling het poldermodel
dat zo succesvol is. Dat maatschappelijke partners, sociale partners en de
overheid met elkaar afstemmen en proberen voor elkaars besluiten een draagvlak
te vinden, vind ik prima. Dat is een Nederlandse weg die ook succes heeft
gehad. Ik verzet mij echter tegen reacties zoals die van vertegenwoordigers
van de sociale partners toen het ging over de passages in het regeerakkoord
over de sociale zekerheid. De heer De Waal vond het schandalig dat niet gebeurde
wat de vakbeweging wilde en zei: wij zullen het verzet aantekenen en als de
coalitiepartijen niet willen luisteren, gaan wij voortaan GroenLinks en het
CDA ondersteunen. Dat zal allemaal wel, maar dat doet onrecht aan de politieke
besluitvorming en het primaat dat in deze Kamer en bij het kabinet behoort
te liggen. En dat geldt ook voor milieubesluiten. Ook wat dat betreft moeten
in een zo vroeg mogelijk stadium alle belanghebbenden betrokken worden bij
het vinden van oplossingsrichtingen. Ik heb er geen enkel bezwaar tegen om
wat dat betreft voorstellen van het kabinet af te wachten. Integendeel. Ik
waarschuw alleen tegen het verschijnsel dat men vindt dat de politiek niet
terzake doet en dat men het zelf beslist. Zo is het in dit democratische land
niet geregeld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Zou u de deur niet helemaal dicht willen gooien naar het institutionaliseren
daarvan? De terreinen van economie en ecologie hebben veel met elkaar gemeen.
U zou wat dat betreft een brug kunnen slaan.De heer De Graaf (D66):Natuurlijk, die brug wil ik slaan en dus wacht ik graag nadere initiatieven
van de zijde van het kabinet af. Ik weet namelijk hoe belangrijk het is draagvlak
te krijgen voor formeel democratisch gelegitimeerde besluiten. Die behoren
als het even kan ook een materiële acceptatie te hebben in de samenleving.De heer De Hoop Scheffer (CDA):De heer De Graaf zal de sociale partners heel hard nodig hebben als hij
zijn ramingen voor loonontwikkelingen etc. gerealiseerd wil zien. Maar goed,
daar komt hij nog wel met de heren De Waal, Westerlaken en anderen over te
spreken. Dat terzijde. Ik vraag mij af wat er zo stroperig is aan sociale
partners die in de vorige kabinetsperiode een oplossing vinden, gedragen in
het flexakkoord. Wat is er zo stroperig aan sociale partners die voor het
eerst afspraken maken over het misschien kunnen voeren van volumebeleid in
de sociale zekerheid bij de WAO? De heer De Graaf heeft het over het primaat
van de politiek. Ik ken die stelling, maar ik ben het er niet mee eens. Claimbeoordeling
bij sociale zekerheid is een publieke taak, maar die hoeft niet per se door
de overheid te worden uitgevoerd. Met andere woorden: de heer De Graaf maakt
een karikatuur. En dan komt aan het slot – en dat is te verwachten –
dat er sprake is van een vorm van corporatisme. Wat is er zo stroperig aan
sociale partners die die verantwoordelijkheid nemen en wat is er zo stroperig
aan politici die datgene wat zij afspreken serieus nemen?De heer De Graaf (D66):In de afgelopen vier jaar is de verhouding tussen overheid en sociale
partners hersteld en nu is zij zoals zij behoort te zijn. Er wordt goed overlegd,
er is een open contact en er wordt afgestemd ten aanzien van de verschillende
belangen. Men probeert te zoeken naar een draagvlak, maar met behoud van de
onderscheiden en gescheiden verantwoordelijkheden, ook van de politiek. Zo
wens ik het graag te houden. Dat betekent dat het van buitengewoon belang
is dat op belangwekkende onderwerpen het advies van de SER wordt ingewonnen,
bijvoorbeeld over de uitvoering van de sociale zekerheid. Maar een advies
van de SER is nog geen wet in Nederland en de politiek kan anders besluiten.
Ik heb ernstig bezwaar tegen de gedachte dat de politiek niet anders zou mogen
besluiten en dat proef ik echt in de reactie van deze en gene. Ik wil voorkomen
dat wij in een situatie terechtkomen waarin die politiek niet meer kan besluiten
omdat de politiek zich heeft uitgeleverd aan anderen die weliswaar heel belangrijk
zijn, maar overigens niet de democratische legitimatie hebben die u en ik
samen en het kabinet en de gehele Kamer wel hebben.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat de politiek niet zou mogen besluiten, is natuurlijk onzin. Dat is
nooit anders geweest.De heer De Graaf (D66):Heeft u de heren Westerlaken en De Waal gehoord?De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ja, en ik zeg nogmaals: u zult ze heel hard nodig hebben. Wij kunnen hier
allerlei afspraken maken, maar als zij niet mee willen doen, dan hebben wij
het hier heel erg lastig. Natuurlijk, de politiek mag besluiten, de politiek
moet besluiten. Maar ik verzet mij tegen uw stelling dat de sociale partners
welkom zijn als u ze nodig heeft, maar dat ze anders thuis kunnen blijven.De heer De Graaf (D66):Ik werp deze suggestie verre van mij. U kunt dat niet uit mijn woorden
afleiden. Ik heb steeds benadrukt dat het van belang is om het gesprek aan
te gaan en te zoeken naar gemeenschappelijk draagvlak. Ik heb u net gezegd
dat die derde weg zo oer-Hollands is als maar mogelijk is. Als ik waarschuw
voor een verder traject, waar ik geen voorstander van ben, dan kunt u mij
niet verwijten dat ik de huidige situatie onjuist vind. Integendeel, ik wil
het graag zo houden.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Collega De Graaf heeft goede woorden gesproken over de inbreng
van milieugroepen en belangengroepen bij grootschalige projecten. Hoe verhouden
deze zich tot het voornemen van het kabinet om voor groepen die niet direct
belanghebbend zijn, de gang naar de rechter te beperken?De heer De Graaf (D66):Dit lijkt mij een andere discussie. Er is ook geen sprake van een voornemen,
maar wel van nader onderzoek. Bij dit onderwerp wordt de parapluterm "juridisering"
gebruikt. Het gaat erom dat zorgvuldig moet worden gekeken of rechtsbescherming
toevalt aan diegenen die een rechtstreeks belang hebben. Kan deze in de toekomst
efficiënt, goed en verzekerd voortbestaan? Laten wij op sommige terreinen
de besluitvorming niet te traag verlopen, omdat anderen die
niet een belang hebben en van wie in redelijkheid niet kan worden gezegd dat
zij zo'n belang zouden moeten hebben, een recht op rechtsbescherming zouden
hebben? Ik geef het voorbeeld van een heer of mevrouw in Maastricht die beroep
of bezwaar zou kunnen aantekenen tegen de ontwikkeling van de Maasvlakte bij
Rotterdam. Dat dient geen enkel doel, zeg ik. De vraag is of wij het juridisch
systeem daarop willen nakijken. Ik hecht zeer aan rechtsbescherming, maar
dan moet het gaan om diegenen die dat belang hebben, inclusief vertegenwoordigende
organisaties die als het ware het collectieve belang vertegenwoordigen.De heer Van Dijke (RPF):Ik denk dat wij het hierover eens zijn.De heer De Graaf (D66):Dank u wel.Ik vervolg mijn betoog. Een andere opmerking betreft de informatie- en
communicatietechnologie. Tien jaar geleden was Internet niet meer dan een
technische structuur voor wetenschappelijke en militaire doeleinden. Mobiele
telefonie bestond nauwelijks. Commerciële televisiezenders waren nog
taboe. Het is niet gemakkelijk te voorspellen waar wij over tien jaar zullen
staan, maar zeker is wel dat wij, soms zonder het zelf te weten, een geweldige
revolutie ondergaan, zoals ooit met de introductie van de elektriciteit of
de telefoon. Deze revolutie heeft enorme implicaties voor het leven van alledag,
voor de bereikbaarheid van mensen, voor hun mogelijkheden om betrokken te
zijn in de samenleving, voor de democratie, voor de organisatie, de inhoud
en de locatie van arbeid, en voor de informatievrijheid en de onmogelijkheid
om informatie aan mensen te onthouden.Dat alles vraagt om een zeer actieve en betrokken overheid. Het vraagt
om de ontwikkeling van een visie hoe het leven van mensen zal veranderen en
hoe wij moeten voorkomen dat generaties buiten de boot vallen of dat nieuwe
communicatie en cultuur het monopolie worden van hen die zich deze kunnen
veroorloven. Zo'n beleidsvisie moet er komen. Ik vraag het kabinet hier zeer
nadrukkelijk om. Het vorige kabinet had als motto "werk, werk, werk". Als
dit kabinet nog iets mocht zoeken, zou ik willen suggereren: www.paars2.nl.Voor D66 is de bestuurlijke en democratische vernieuwing een permanente
inspanning. Een land dat zijn democratie niet onderhoudt, glijdt af. Alle
informatie over alle denkbare onderwerpen is tegenwoordig voor iedereen beschikbaar,
maar de beperkte democratische rechten stammen nog uit de tijd van de diligence.
Het correctief wetgevingsreferendum zal nu daadwerkelijk worden ingevoerd,
na jaren van voorbereiding en van wikken en wegen, en met frisse tegenzin
van coalitiepartner VVD.Bij de gekozen burgemeester zal zich ongetwijfeld een gelijksoortig proces
afspelen. Naar mijn vaste overtuiging zal deze er ook komen, maar dat kost
tijd. De eerste stap wordt nu gezet met de mogelijkheid van de burgerraadpleging.
Voor het eerst in de vaderlandse geschiedenis – en dat aan het einde
van de 20ste eeuw – wordt mensen in stad en dorp de gelegenheid geboden
zelf iets te zeggen over hun belangrijkste bestuurder. De regeringsverklaring
is er kort over en veel hoeft er ook niet over te worden gezegd, als het maar
gebeurt. Voor een experiment, bijvoorbeeld in Rotterdam, is volgens de D66-fractie
niet veel meer nodig dan een dosis politieke wil. Voor een meer structurele
voorziening in deze komende periode dient het nu bij de Kamer liggende wetsvoorstel
tot wijziging van artikel 61 van de Gemeentewet te worden aangepast. Ik hoop
morgen van de minister-president te horen dat de desbetreffende nota van wijziging
morgen, overmorgen of op zeer korte termijn de Kamer zal bereiken. Er zijn
genoeg gemeenten die hun burgers dit eerste begin van het democratische recht
niet langer willen onthouden. D66 heeft op dit punt goede verwachtingen van
de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken die uit eigen ervaring het belang
kent van democratische legitimatie door de bevolking.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik stel waarschijnlijk een vraag die de heer De Graaf, gezien
zijn reactie, niet helemaal verwacht, maar dat maakt niet uit. Ik ben in ieder
geval blij dat hij het kabinet aanmoedigt om de voorwaarden te creëren
opdat het inderdaad in die steden snel kan gebeuren. Ik vind het dus met hem
een stap vooruit. Maar dat hij het een stap vooruit vindt, verbaast mij enigszins.
Ik heb in het kader van de verdragen van Amsterdam en Maastricht veel gesproken
met de heer Van Mierlo over het raadplegend referendum. Ik vond dat next best,
maar enfin. Hij zei: een raadplegend referendum is uiteindelijk minachting
voor de kiezer, want de kiezer moet weten dat hij of zij het laatste woord
heeft en daarom zijn wij altijd zo tegen dat raadplegend referendum geweest.
Kan de heer De Graaf ophelderen waarom hij dat raadplegend referendum in dit
kader zo omarmt en het dus niet als minachting voor de kiezer beschouwt?De heer De Graaf (D66):Ik zal mij er niet van afmaken met erop te wijzen dat er een groot verschil
is tussen de vraag "wie wilt u als burgemeester hebben: Jan, Piet of Marie?"
en het voorleggen van een wetsvoorstel. Hij gaat mij erom dat ik het liefst
een bindende uitspraak van de kiezers heb, ook over degenen die macht over
hen uitoefenen. Dat zou ik willen. Een raadplegend referendum is niet fraai,
maar ik realiseer mij wel dat, als dit wordt ingevoerd – en gelet op
het regeerakkoord zal die wijziging van de wet ongetwijfeld door een meerderheid
van deze Kamer worden geaccepteerd – dan zal dat naar mijn vaste overtuiging
betekenen dat er in een aantal gemeenten in deze kabinetsperiode aan de burgers
wordt gevraagd wie zij willen hebben. En dan wil ik nog wel eens een gemeenteraad
en een minister of een kabinet zien die aan zo'n uitspraak van de bevolking
voorbijgaan. Ik heb liever dat het rechtstreeks bindend is, maar zoals u weet,
is daar een herziening van de Grondwet voor nodig. Dat kan niet in één
parlementaire periode. Dat zullen wij dus in de periode na deze kabinetsperiode
moeten regelen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De door de heer De Graaf genoemde argumenten heb ik de heer
Van Mierlo destijds ook voorgehouden. Ik denk namelijk dat burgers op zichzelf
mans genoeg zijn om over ingewikkelde en minder ingewikkelde onderwerpen de
balans op te maken. Volgens mij hebben wij daar ook geen verschil van mening
over. Maar ik wil in essentie even naar de vraag of vanaf heden, met het omarmen
van het raadplegend referendum bij burgemeestersbenoemingen, dat raadplegend
referendum als zodanig niet meer door D66 wordt gezien als
een vorm van minachting voor de kiezer. Dat was echt de letterlijke typering
die de heer Van Mierlo toen gebruikte.De heer De Graaf (D66):Ik kan de heer Rosenmöller garanderen dat ik bij elke discussie over
het referendum zal pleiten voor een decisief correctief referendum. Ik zal
niet pleiten voor het raadplegend referendum, omdat ik dat een minder fraai
instrument vind dat ik zoveel mogelijk wil voorkomen. Bij de burgemeester
is het een eerste – geringe maar toch een eerste – stap, waarvan
ik hoop maar ook verwacht dat het door de bevolking wordt gedragen en dus
onontkoombaar tot de gekozen burgemeester zal leiden.Voorzitter! In het algemeen geldt dat, wat D66 betreft, het kabinet op
veel terreinen hoger kan en mag springen dan de lat van het regeerakkoord.
De regeringsverklaring geeft ten opzichte van de afspraken uit het regeerakkoord
overigens weinig nieuwe gezichtspunten te zien. Het elan van dit nieuwe kabinet
is vooralsnog slechts bescheiden uit de woorden af te lezen. De D66-fractie
gaat er echter van uit, net zoals dat met Paars I het geval was, dat dit elan
zich in de praktijk van alledag wel degelijk zal etaleren. Wij hebben bijvoorbeeld
vertrouwen in de nieuwe aanpak van het grotestedenbeleid. Wie vergeten is
hoe groot de problemen in de steden zijn en hoeveel inspanning nodig is om
gericht en geconcentreerd iets te kunnen doen aan sociale betrokkenheid, aan
werkgelegenheid, aan veiligheid en aan een beter woonklimaat, die doet de
minister voor grotesteden- en integratiebeleid af als een marginaal verschijnsel.
Ik heb dat maar opgevat als tekenend voor de kwaliteitsoppositie die het CDA
wil gaan voeren. Een gericht stedenbeleid dat kansen biedt en gemeentebesturen
in staat stelt de problemen aan te pakken waar ze ontstaan, noodzaakt tot
een stevige coördinatie en een gerichte inzet van middelen. Het regeerakkoord
kent daartoe duidelijke afspraken, zoals de budgettaire medeverantwoordelijkheid
van de minister zonder portefeuille en de opzet van het Fonds leefbaarheid
grote steden. Kan de Kamer, als het kan spoedig, nader horen hoe deze afspraken
nu precies hun beslag hebben gekregen? Ik zou bovendien het kabinet willen
vragen te bezien of nu of later dat leefbaarheidsfonds een grotere voeding
kan krijgen dan de 100 mln. die nu wordt vrijgemaakt. Juist dit fonds stelt
steden in staat, via gerichte projecten, in wijken en buurten weer leven te
brengen, saamhorigheid, veiligheid en leefbaarheid.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Even over de volgtijdelijkheid. Wat was er eerst, de wens
van D66 voor een vijftiende minister of het onderwerp grotesteden- en integratiebeleid?De heer De Graaf (D66):Voorzitter! In de derde week van de informatie is voor het eerst gesproken
over de zetels en de portefeuilles, als een eerste gedachtewisseling. Toen
reeds is door verschillende partijen de inhoudelijke argumentatie opgevoerd
om het grotestedenbeleid op ministersniveau en liefst ook door een minister
zonder portefeuille, dus een eigen minister, te laten behartigen. Ik ga ook
geen stommetje spelen. Natuurlijk heeft de manier waarop de verhoudingen in
de ministerraad tussen PvdA, VVD en D66 hun beslag zouden krijgen ook een
rol gespeeld. En als het één met het ander kan worden gecombineerd,
is daar op zichzelf niets mis mee.Ik heb ook het interview met de heer De Hoop Scheffer in het weekblad
gelezen. De heer De Hoop Scheffer heeft geen oneliners meer; hij gaat niet
meer bakken en braden; hij gaat nu genuanceerd oppositie voeren. Maar hij
heeft het wel bestaan om naar mijn smaak buitengewoon stuitende opmerkingen
te maken over het belang van dat ministerschap. Hij zegt nu: was het niet
wat overhaast en is het financieel wel goed geregeld? Ik zou zeggen: lees
het regeerakkoord. Op de vraag of het niet wat langer had moeten duren voordat
de besluitvorming kwam, zeg ik op mijn beurt: had de heer De Hoop Scheffer
niet wat beter kunnen nadenken voordat hij die kwalificaties bezigde?De heer De Hoop Scheffer (CDA):Nee, voorzitter, want ik behoor niet tot de politici die vier weken later
afstand nemen van iets wat zij gezegd hebben.De heer De Graaf (D66):Als u iets zegt, moet u het hier herhalen. Dat hebt u niet gedaan en dat
verbaast mij.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Wat dat betreft sta ik voor hetgeen ik gezegd heb. Ik daag de heer De
Graaf en het kabinet uit om mijn ongelijk te bewijzen. Ik hoor de heer De
Graaf nu zeggen dat de minister voor grotesteden- en integratiebeleid budgettaire
medeverantwoordelijkheid draagt en niet de verantwoordelijkheid voor een afgescheiden
deel van het budget en dan word ik al in enige mate ongerust. Wij hebben in
de vorige kabinetsperiode ook gezien – toen was het een staatssecretaris –
hoe het is gegaan. En wij verschillen niet van mening. Dat is het goedkope
van de reactie van de heer De Graaf over het eminente belang, om het in zijn
woorden te zeggen, van het grotestedenbeleid. Mijn probleem was en is dat
ik allerlei dingen hoorde tijdens de formatie, ook van de persconferenties,
over alle onderwerpen, maar niet over het grotesteden- en integratiebeleid.
En plotseling was er na het weekeinde de vijftiende D66-minister. Ik zeg nogmaals:
laat de minister, hier aanwezig, bewijzen – uiteraard heeft hij dat
volste recht – dat ik ongelijk had. Maar ik sta voor mijn woorden.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! In de eerste plaats geldt voor alle ministers dat zij zichzelf
moeten bewijzen. In de tweede plaats is het een onjuiste voorstelling van
zaken van collega De Hoop Scheffer als zou het grotestedenbeleid in de formatie
pas een rol zijn gaan spelen toen het ging over de personele bezetting en
de zetelverdeling. Sterker nog, er is een forse passage in het regeerakkoord
opgenomen, inclusief de budgettaire medeverantwoordelijkheid en inclusief
de eigen autonome verantwoordelijkheid voor een Fonds leefbaarheid grote steden,
en dat was lang voordat besloten was dat er een minister voor grotesteden-
en integratiebeleid zou komen. Kortom, wanneer de heer De Hoop Scheffer het
heeft over de volgtijdelijkheid, dan zou ik hem daarop willen wijzen. Nogmaals,
als de heer De Hoop Scheffer kwalificaties bezigt tegen de pers, dan daag
ik hem uit om ze hier te herhalen, maar dan niet op de manier waarop hij het
vandaag deed. Vandaag zei hij dat wij maar eens moesten afwachten en dat het
toch wel heel wijs zou kunnen zijn, terwijl hij het eerst zonder erover na
te denken heeft veroordeeld.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik heb het met nadenken gezegd en dus veroordeeld. Natuurlijk is er over
het grotestedenbeleid gesproken – het zou gek zijn als het niet zo was –
maar niet op ministersniveau. In het verkiezingsprogramma van de heer De Graaf
staat ook een onderminister voor het grotestedenbeleid. Wat is het einde van
de zaak? De minister van Binnenlandse Zaken – "mister grote steden himself" –
zit er als minister, maar niet voor het grotestedenbeleid, en er is een aparte
minister zonder portefeuille en zonder een eigen budget. De heer De Graaf
vindt het kennelijk nodig om minister Peper van tevoren, voor het constituerend
beraad, ervoor te waarschuwen dat de minister voor grotesteden- en integratiebeleid
gaat over de grote steden en niet andersom. Dat klinkt niet echt overtuigend.De heer De Graaf (D66):Ach, ik ga er maar van uit dat er op het brede terrein van het binnenlands
bestuur, inclusief het grotestedenbeleid, heel veel te doen is. Dat rechtvaardigt
per definitie al verschillende bewindslieden. Verder hoor ik u steunen over
vijftien ministers; er zijn 15 miljoen mensen in Nederland, en één
minister op 1 miljoen inwoners valt reuze mee.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Steunen over vijftien ministers zal ik niet, maar de redenering waarop
dat aantal gebaseerd is, moet deugen. En dat is niet het geval.De heer De Graaf (D66):Ik denk dat velen, en niet alleen in deze zaal, maar juist ook in de wijken
met problemen en juist ook de gemeentebesturen, net als ik blij zijn dat er
op ministerieel niveau geconcentreerd aandacht kan bestaan voor een eigen
minister voor dat belangrijke terrein, samen met het minderhedenbeleid en
het integratiebeleid, en dat zij buitengewoon blij zijn dat die minister er
is. En natuurlijk moet hij zich bewijzen, zoals u en ik ons hier ook moeten
bewijzen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):En natuurlijk moet ú ervoor zorgen dat u geen karikatuur maakt
van het standpunt van het CDA, want over het belang van het grotestedenbeleid
zijn wij het eens. Daar gaat het niet om, en het was ook een wat simpele reactie
om te zeggen dat het CDA niet in het grotestedenbeleid geïnteresseerd
zou zijn. Wat een onzin! Laat die minister het bewijzen.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Niet alleen van de minister voor grotesteden- en integratiebeleid
verwachten wij nieuwe impulsen, die verwachting geldt voor het hele kabinet.
Het is niet alleen Paars II en Kok II, maar vooral het eerste kabinet van
de nieuwe eeuw, een kabinet dat millenniumproof is. Daar gaan wij van uit.
Dit kabinet moet in staat zijn om, voortbouwend op Paars I, de samenleving
te activeren, in de steden en daarbuiten, in economisch, sociaal en cultureel
opzicht. Een verdere modernisering van de economie, de arbeidsmarkt en de
democratie is noodzakelijk, juist vanwege de betrokkenheid waarvan ik sprak.Een van de middelen die de overheid heeft, is het scheppen van voorwaarden
voor mensen om verschillende doeleinden, verschillende taken in het leven
te combineren, arbeid en zorg. Ondanks de inspanningen van het vorige kabinet
heeft Nederland nog een lange weg te gaan bij de arbeidsparticipatie van vrouwen
en de zorgparticipatie van mannen. De politiek geeft overigens niet altijd
het goede voorbeeld.Een opgave voor het kabinet is ook het versterken van het gemeenschapsgevoel.
Kansen voor individuele ontplooiing en rechten op vrijheid en materiële
zekerheid hebben als tegenkant de eigen verantwoordelijkheid. Dat geldt bijvoorbeeld
bij het bevorderen van veiligheid. Terecht doet het kabinet een beroep op
iedereen, inclusief het bedrijfsleven, om zich sterk te maken voor veiligheid,
zeker als men er zelf iets aan kan doen. Het integraal veiligheidsplan dat
de ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken zullen uitbrengen, zal
die eigen verantwoordelijkheid als uitgangspunt moeten nemen, aldus het regeerakkoord.
Ik ga ervan uit dat dit plan, met inbegrip van de gevraagde prestaties van
politie, justitie en gemeenten, nog dit jaar aan de Kamer wordt aangeboden.Voorzitter! Het regeerakkoord is onderschreven door de fractie van D66.
Van het kabinet maken ook vijf democraten deel uit. Zij dragen verantwoordelijkheid
op belangrijke terreinen, al dan niet voorzien van een portefeuille: de gezondheidszorg
voor ons allemaal, de ontwikkeling van platteland en natuur en de toekomst
van de landbouw, de integratie en kansen van etnische minderheden, de leefbaarheid
van de grote steden, de buitenlandse handel en exportbevordering en de mogelijkheden
voor mensen om daadwerkelijk werk en gezin, arbeid en zorgtaken te combineren.
Niet de minste verantwoordelijkheden. D66 levert tegen de achtergrond van
de zetelverhoudingen in de Paarse coalitie een stevig aandeel.De fractie van D66 voelt zich dus betrokken bij dit kabinet, vanwege de
grondslag en vanwege de samenstelling. Maar daarmee is het nog niet "ons kabinet".
Het nieuwe kabinet is er voor iedereen en alle fracties, ook die van de coalitie,
hebben de dure democratische plicht om het kabinet en de leden ervan op het
beleid en de daden te beoordelen. Een goed kabinet verdient een kritische
blik van een kritische fractie. Er is geen sprake van een dichtgetimmerd beleid
in het regeerakkoord. De coalitiefracties zullen het kabinet in beginsel welwillend
tegemoet treden, maar de kracht van het argument is altijd een beter wapen
dan een beroep op loyaliteit. Er is dus alle ruimte voor open en constructief
parlementair debat.Hierbij kan de parlementaire controle verder worden verbeterd. D66 heeft
hiertoe eerder voorstellen gedaan, bijvoorbeeld over meer hoofdlijnendebatten,
het gebruik van hoorzittingen en de wekelijkse bevraging van de minister-president.
Ook andere fracties hebben over de rol van het parlement ideeën. De heer
Rosenmöller heeft een suggestie gedaan, waarin wij ons kunnen vinden.
Ook de Partij van de Arbeid heeft eerder voorstellen gedaan. De heer De Hoop
Scheffer heeft een voorstel herhaald dat eerder in discussie is geweest. Het
moet echter niet bij ideeën alleen blijven. Daarom heb ik namens mijn
fractie een brief met voorstellen aan de voorzitter van dit huis gestuurd,
met het verzoek deze in behandeling te nemen in het Presidium en de commissie
voor de Werkwijze der Kamer, zo mogelijk in goed overleg met iedereen. Ik
hoop dat de collega's hun eigen ideeën en voorstellen daarbij willen
voegen.D66 heeft niet altijd de vruchten kunnen plukken van de kabinetten waaraan
wij deelnamen. Ook nu is er geen sprake van een gemakkelijke positie, integendeel.
Wij beseffen dat, maar naar zo'n gemakkelijke positie zijn
wij ook niet op zoek. De fractie van D66 zal in de komende kabinetsperiode
de eigen plaats van een vrijzinnig-democratische, radicale partij markeren.
Wij doen dit met de inzet die wij ook van het kabinet verwachten: open, bereid
tot samenwerking en toegankelijk voor het overtuigende argument, van wie het
ook komt.De heer Van Dijke (RPF):Mevrouw de voorzitter! Premier Kok heeft zijn tweede kabinet. Dit is hoe
dan ook bijzonder. Ik wil de minister-president en zijn kabinet Gods zegen
toewensen, want geen kabinet kan zonder Zijn hulp.De RPF-fractie zal ook dit kabinet gewoon op zijn daden beoordelen, maar
vraag ons niet om er blij mee te zijn. "De regering regeert", zegt een oud
adagium. Zeker, maar de vraag is hoe, met welk doel, met welke ambitie. Wat
wil een kabinet met de samenleving bereiken? De overheid is er de mensen ten
goede. Dit is meer dan alleen maar dat mensen het goed hebben. Soms zijn maatregelen
nodig die niet zozeer de vrijheid en welvaart van burgers dienen, maar misschien
zelfs ten koste daarvan gaan. Hierin zit het onvermijdelijke moralistische
element in het overheidsoptreden. De overheid is inderdaad een zedenmeester;
zij kan daar niet omheen. Ik denk aan het geweld op straat en kinderporno,
maar ook het gebied van het milieubeleid geeft hiervan voorbeelden.Wat is nu goed voor de mensen? Hierover lopen de meningen uiteen. Sommigen
vinden maximale vrijheid voor ieder individu het hoogste goed, anderen solidariteit
en gemeenschapszin. Nog weer anderen, waaronder de RPF, zoeken de norm voor
het optreden van de overheid niet in wat mensen vinden. Goed is eerst en vooral
wat goed is in de ogen van God. Recht is wat aansluit bij Zijn gerechtigheid.
Deze te bevorderen, hoort de ambitie van iedere overheid te zijn.Nu komen politieke overtuigingen in donkere en lichtere tinten voor. Ook
overlappen zij elkaar deels. Dit neemt niet weg dat er sprake is van onderscheiden
opvattingen over de overheidstaak en de overheidsambities. Mijn stelling is
nu dat dit kabinet gedoemd was om te lukken, maar tegelijkertijd politiek-inhoudelijk
een onmogelijke, onlogische coalitie is. De aanduiding "Paars" is misleidend,
omdat het een eenheid, een overeenstemming suggereert, die er helemaal niet
is. In de politiek is blauw plus rood geen paars.Wij hebben ons de vraag gesteld of we dat nu verkeerd zien. Hebben zij
die triomfantelijk de overwinning van het liberalisme uitroepen, niet gelijk?
Is de sociaal-democratie dan toch slechts een amendement op het liberalisme?
Voorzitter! Ik geloof daar niets van, alle afgeschudde ideologische veren
ten spijt. Ik zie de minister-president of collega Melkert ook nog niet zomaar
met deze stelling instemmen. Bovendien, Paars I was een aaneenschakeling van
bewijzen dat de politieke overtuigingen van liberalisme en sociaal-democratie
op z'n zachtst gezegd niet inwisselbaar zijn. Of het nu ging over het asielbeleid,
het sociaal beleid, milieu of verkeer en vervoer, het was een kabinet met
een Januskop.Dat zal bij deel II niet anders zijn. Er is bij de coalitiepartijen immers
geen sprake van een gemeenschappelijke visie. Dat bleek al bij de vergeefse
zoektocht naar een inhoudelijk motto. Paars I, een jongensdroom van Van Mierlo,
was zichzelf tot motto, maar voor Paars II was meer nodig, zo besefte men
ook. Van een motto is echter nooit meer iets vernomen en de inleiding van
het regeerakkoord is veel meer een opsomming van tegenstellingen dan een weergave
van de bereikte synthese. Eigenlijk is dit stuk minder een regeerakkoord dan
een knelpuntennota. Te vaak blijkt het steken in een beetje plussen en minnen,
een likje blauw hier en een likje rood daar, en voor elk wat wils, maar van
een integratie van politieke visies tot een nieuwe benadering is in de verste
verte geen sprake. Het stuk staat bol van fraaie volzinnen over cohesie en
vooral over evenwicht tussen dynamiek en sociale rechtvaardigheid, tussen
economische kracht en een goed leefmilieu, tussen individuele ontplooiing
en wederzijdse verantwoordelijkheid. Het zijn prachtige bezweringsformules;
de liberale kool en de sociaal-democratische geit worden wel gespaard, en
de knelpunten worden wel gesignaleerd, maar ze blijven onopgelost.Daar komt bij dat met fundamentele concepten als duurzaamheid en sociale
rechtvaardigheid wordt gekruidenierd, alsof je eindeloos kunt afwegen tegen
op zichzelf respectabele doelstellingen als economische kracht en dynamiek.
Maar gerechtigheid wordt niet bereikt door een beetje te middelen tussen tegengestelde
opvattingen. Ik geef een voorbeeld. Er is lang onderhandeld over het asielbeleid,
zo begrijpen we uit de Noenzaalfeuilleton, en op een goede dag is men er dan
uit: strenger en rechtvaardiger. De VVD legt het accent op het "strenger"
en de PvdA op het "rechtvaardiger", en beide onderhandelaars kunnen tevreden
naar huis gaan. Maar wat is daar nu mee gezegd? Hoe men tot verkorting van
de procedures wil komen en wat er nu gaat gebeuren met de technisch niet verwijderbare
asielzoekers uit Bangladesh of China, blijft onduidelijk. Het meningsverschil
is op een formule gebracht en nog eens netjes opgeschreven. En toch een regeerakkoord
van zo'n 90 pagina's vol redelijk klinkende voornemens; met veel ervan kun
je het eigenlijk nog niet eens oneens zijn. Veel details worden geregeld,
waarmee de schijn van eensgezindheid wordt gewekt, maar het is pleisters plakken.Wie ontdekt heeft wat de diepere gedachte achter dit kabinet is, mag het
zeggen. Dat wreekt zich bijvoorbeeld bij een belangrijk vraagstuk als de toekomst
van Schiphol. Dat is een hangpunt voor onbepaalde tijd en op bladzijde 2 was
het nog zo mooi opgeschreven. Daar lees ik: "Groeiende mobiliteit, congestie
en bereikbaarheid maken een duidelijke regie in de luchtvaart noodzakelijk.
Ook hier gaat het om het vinden van een juist evenwicht tussen groei van de
productie, mobiliteit en infrastructuur en de ecologische randvoorwaarden
waarbinnen dit alles moet plaatsvinden." Het is niet gelukt en dit kabinet
heeft zich daarbij neergelegd. En ja, dan is een uitspraak, slechts één
uitspraak, van een slotcoördinator voldoende om beide kampen onmiddellijk
in de gordijnen te krijgen.De gevolgen van het vage profiel van dit kabinet zie je ook bij de inkomensverhoudingen,
het milieu en de ontwikkelingssamenwerking. Ik moest denken aan een uitspraak
van Joop den Uyl. Hij zei: "Tegen de achtergrond van een snelle welvaartsstijging
moet de vraag opnieuw gesteld worden hoe het te verklaren
valt dat de materiële welvaartsstijging niet heeft geleid tot een fundamentele
wijziging in de leefsituatie van de laagbetaalden." Die vraag is nog steeds
actueel en ik houd hem de minister-president met de nodige klem voor. De thema's
zijn misschien wel veranderd, maar wij spreken nog steeds over tweedeling:
een grote groep die niet meedeelt in de welvaart. Welke bijdrage leveren voornemens
als privatisering en marktwerking in de uitvoering van de sociale zekerheid
en de bezuiniging op de uitvoering van de bijstand aan dat probleem?Ronduit beschamend is de materiële verlaging van de hulp aan de allerarmsten
op deze aarde. Zij zijn niet geholpen met de opmerking van collega Melkert
dat hij de houding van de VVD, die deze bezuiniging heeft afgedwongen, eigenlijk
onbegrijpelijk vindt; en al evenmin met de houding van minister Pronk die
een directe verantwoordelijkheid voor wat hij "een gebroken PvdA-belofte"
noemde, ongeloofwaardig vond, maar die daar intussen wel medeverantwoordelijkheid
voor draagt.Mevrouw de voorzitter! Sprekend over prioriteiten, valt er nog wel wat
te zeggen over een van de kroonjuwelen van het vorige kabinet: de Zalmnorm.
Minister Zalm en de VVD-fractie beroepen zich erop dat deze norm behouden
is en dat opnieuw wordt uitgegaan van een behoedzaam scenario. Maar is dat
zo? Tegenover heel harde investeringen staan heel weke of onverantwoorde bezuinigingen.
Het CPB heeft berekend dat zonder regeerakkoord het tekort liefst met 0,2
procentpunt lager zou uitvallen dan met akkoord. Het lijkt erop dat Nederland
beter af was geweest als de formatie nog vier jaar had geduurd! Met andere
woorden, het kabinet heeft zich afhankelijk gemaakt van een grotere groei
dan 2%. Het moet een nachtmerrie zijn voor minister Zalm als het behoedzame
scenario zich echt zou voordoen. Dan zal blijken waar de echte prioriteiten
liggen en of bijvoorbeeld het budget voor Ontwikkelingssamenwerking het slachtoffer
zal zijn of misschien wel Defensie of misschien het sociaal beleid.Voorzitter! Ik zal vandaag niet alle beleidsterreinen langslopen, maar
ik wil een paar zaken aanstippen die ik niet stilzwijgend voorbij kan gaan.Het verwijt dat wij meer dan eens aan het vorige kabinet hebben gemaakt,
namelijk dat het een eenzijdige, voornamelijk economische kijk op de samenleving
had, geldt ook Paars II. Het kabinet is tevreden met wat het bij de start
aantreft: "het gaat goed met Nederland". En, voorzitter, dat is waar. Maar
dat het niet goed gaat met Nederland, is ook waar. Op het immateriële
vlak zijn er allerlei verschijnselen en ontwikkelingen die ons grote zorgen
baren. Heel concreet denk ik dan aan de kwestie van de euthanasie, waarbij
dit kabinet opnieuw een stap achteruit zet en tot onze verontwaardiging het
beginsel van de beschermwaardigheid van het leven loslaat ten gunste van een
gegarandeerde straffeloosheid voor de arts die dodend handelt. Daarover waren
de partijen het in no time eens: veelzeggend en onthutsend.Ook heb ik grote zorgen over individualisering, vereenzaming en verkilling
in sociale verhoudingen. Tolerantie en individuele vrijheid hebben ook tot
onverschilligheid en decadentie geleid en bijgedragen aan een klimaat waarin
uitwassen konden ontstaan. Gelukkig is er een brede verontwaardiging over
het zinloos geweld en het kwaad van de kinderporno, ook bij het kabinet. Maar
ik mis een deugdelijke analyse die aangeeft waar dit soort verschijnselen
vandaan komt. En als gevolg daarvan komt het niet tot een radicale aanpak.
Sterker, er is sprake van halfslachtigheid, omdat men verworvenheden niet
wil prijsgeven. Wie pornografie, het exploiteren van seks en erotiek op tv
en in de reclame accepteert en zelfs principieel verdedigt, staat zwak in
de strijd tegen uitwassen als kinderporno. Een subsidie van ƒ 50.000
en een paar Internetrechercheurs zijn prima, maar voor de aanpak van kinderporno
is meer nodig dan de aanpak van kinderporno.Voorzitter! Wij zijn dus nog al teleurgesteld in het regeerakkoord. Dat
geldt ook voor een aantal hoofdrolspelers uit de coalitiepartijen. Anders
kan ik de uittocht, om niet te zeggen de vaandelvlucht, van ministers, staatssecretarissen,
onderhandelaars en fractieleiders niet verklaren. Wij kennen de uitdrukking
"het zinkende schip verlaten", maar hier monstert de bemanning en bloc af
nog voor het schip te water is gelaten. En van diegenen die niet zijn weggerend,
zit een aantal in een weinig benijdenswaardige positie. Ik denk aan oud-minister
Voorhoeve die de forse bezuiniging op Defensie, waarvan de noodzaak noch de
mogelijkheid in het regeerakkoord ook maar enigszins onderbouwd wordt, onverantwoord
achtte, maar die nu deel uitmaakt van een fractie die daarmee heeft ingestemd.
Ik kijk met spanning uit naar zijn opstelling bij de stemmingen over de defensiebegroting.
Gaat hij daartegen stemmen? En collega De Boer zullen we op gezette tijden
graag herinneren aan haar uitspraak dat het beleid van Paars II werkelijk
groener moet zijn dan dat van Paars I, bijvoorbeeld als ze met haar fractie
initiatieven van de oppositie in die richting blokkeert, omdat zij zich nu
eenmaal met handen en voeten heeft gebonden aan het regeerakkoord.Voorzitter! Had het vorige kabinet het dualisme om zeep geholpen, Kok
II draagt het ten grave, alle behartigenswaardige woorden van collega De Graaf
over formatie en dualisme ten spijt. Wie gehoopt had dat de onnodige en, gezien
de uitspraak van de kiezers, onterechte betrokkenheid van D66 bij de formatie
in ieder geval nog winst zou kunnen opleveren op het vlak van politieke vernieuwing,
is bedrogen uitgekomen. Ik zei al: de regering regeert. Dat adagium gaat verder
met "het parlement controleert". Maar per saldo blijven we zitten met een
vrijwillige machteloosheid van het parlement en een formele opvatting van
de democratie. Vanmorgen mochten we getuige zijn van de beëdiging van
een groot aantal nieuwe collega's. Ze waren niet betrokken bij de opstelling
van het regeerakkoord maar zullen wel ingesnoerd in het regeerkorset hun werk
moeten doen. Ik zou hen haast willen vragen of zij werkelijk – zoals
de Grondwet het zegt – hun parlementaire werk "zonder last" kunnen doen.De vraag aan de fractieleiders van de regeringsfracties is dan ook hoe
zij in deze periode vorm denken te geven aan de eigen positie van de Kamer,
het debat met de oppositie en – in het verlengde daarvan – met
minderheidsopvattingen onder de bevolking. Het is toch zachtjes aan wel tijd
om bijvoorbeeld het minderheidsenquêterecht opnieuw van stal te halen.Voorzitter! Ik heb ook nog een enkele opmerking over het onderwijsbeleid.
Paars I schuurde al regelmatig langs de randen van de grondwettelijk gegarandeerde
onderwijsvrijheid, zo oordeelden ook de Raad van State en de Onderwijsraad.
Blijkbaar zat de Grondwet het kabinet in de weg. Het lijkt een prelude te
zijn geweest op wat ons in de komende periode te wachten staat, zoals de samenwerkingsschool
en het schrappen van identiteit als factor voor het lidmaatschap van schoolbestuur
of medezeggenschapsraad.Dit soort voornemens, gevoegd bij recente ervaringen op het vlak van subsidiëring
van identiteitsgebonden organisaties, doen de vraag rijzen of een kabinet
van Paarse signatuur wel oog heeft voor het belang van geloof en levensbeschouwing
voor het werk van maatschappelijke organisaties, of het nu scholen zijn of
zorginstellingen. Als de binding aan identiteit voldoende reden is om subsidie
te weigeren, dan kun je het heel goed menen als je het hebt over de waarde
van maatschappelijke verbanden en cohesie, maar daar koop ik dan zo weinig
voor. Ik verzoek de minister-president dringend onze zorgen – die door
velen in de samenleving worden gedeeld – weg te nemen.Voorzitter! We staan hier tegenover een kabinet dat te veel zijn knopen
telt, maar er te weinig doorhakt. Een kabinet met twee zielen in één
borst. Daardoor zal dit kabinet, net als het vorige, dan misschien wel met
één mond spreken, maar te vaak met een dubbele tong. Het kabinet
verliest zich in het zoeken naar evenwicht en daardoor raakt de gerechtigheid
buiten bereik. Dat moet ons er wel toe brengen het tweede kabinet-Kok buitengewoon
kritisch te volgen.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! De verkiezingsuitslag heeft, objectief gesproken,
Paars gemandateerd tot een vervolg. Per saldo blijkt Paars II mogelijk. De
uitslag heeft, hoezeer wij natuurlijk verblijd zijn met onze derde zetel –
die ons door de lijstverbinding met het GPV en de RPF wonderlijk toeviel –
toch reden tot zorg gegeven. De christelijke stroming in de politiek heeft
opnieuw aan kracht ingeboet en die constatering baart ons diepe zorgen. Daarom
riepen wij de christelijke partijen en alle geledingen die zich daaraan verbonden
weten op tot een fundamentele bezinning in breder verband. Onze bevolking
moet worden wakker geschud om, kan het zijn, een dam op te werpen tegen wat
als gevolg van ontkerkelijking en secularisatie mede in Paars zichtbaar tot
ons komt.Wat is dat dan, dat in Paars tot ons komt? Gemakkelijk is het antwoord
daarop ons niet gemaakt. Immers, een leidend motief, een motto, hoezeer daar
in de onderhandelingen ook naar gezocht zou zijn, werd niet afgegeven. Opnieuw
moet al werkendeweg maar blijken waar Paars voor staat. In elk geval is een
tamelijk gedetailleerd akkoord aan de basis van deze coalitie gelegd, alle
waarschuwingen ten spijt. Een gedetailleerd akkoord frustreert het dualisme
en verschraalt het Kamerdebat. Nu kunnen de heren Melkert, Dijkstal en De
Graaf wel roepen dat zij zich dualistisch, alert en assertief tegenover het
kabinet zullen opstellen; wij hebben dat vaker gehoord en wij kennen de praktijk:
de marges zijn erg smal. Het is te hopen dat de kracht van Paars II in het
debat straks uit meer zal blijken dan uit gebrek aan alternatieven, om de
heer Wöltgens maar eens te citeren.De kracht van Paars II, waar moet je die zoeken? De economische groei
zit mee, conjunctureel gaat het voor de wind, financieel-economisch is er
weer wat ruimte te verdelen, zelfs met een conservatief scenario. Tal van
maatregelen en voornemens zijn gepresenteerd, zowel in de sfeer van ombuigingen
als in de sfeer van intensiveringen. Het is niet onze stijl om in te zetten
op een pondje minder hier ter wille van vijf keer een onsje meer daar. Het
gaat nu om de hoofdlijnen.Wanneer wij ons daarbij bepalen, moet ons allereerst het volgende van
het hart. Het is ons sterk opgevallen, het heeft ons eigenlijk zeer onthutst,
dat er wekenlang indringend is gedelibereerd over het financieel-economische
beleid, en natuurlijk, dat is belangrijk, maar dat zeker zo belangrijke vraagstukken,
die het immateriële klimaat in ons land tekenen, vergelijkenderwijze
in een handomdraai zouden zijn geregeld. Ik noem als voorbeelden de voornemens
terzake van het verder liberaliseren van de euthanasiepraktijk en het openstellen
van het huwelijk voor paren van hetzelfde geslacht.Wat verder in dit verband sterk opvalt, is dat noch in het regeerakkoord
noch in de regeringsverklaring met een woord wordt gerept over de gewichtige
en, ook internationaal, urgente thema's van de genetische manipulatie, het
klonen van plant en dier – en je vraagt je wel eens af: straks ook van
de mens? – het experimenteren met menselijke embryo's en dergelijke.
Alsof zich op dit terrein geen gigantische dilemma's aandienen. Wat is eigenlijk
te melden over de inzet van dit kabinet op deze terreinen? Of gaat alles maar
zo'n beetje door?Ook zoeken wij vergeefs naar richtinggevende afspraken over het behoud
van het karakter van de zondag in onze samenleving. Zo missen wij node een
krachtig geluid tegen hier en daar ongelukkigerwijze zichtbaar wordende trends
waarbij men verkiezingen, in dit geval voor Europa, op zondag wil gaan organiseren.
Ook wordt geen enkele uitspraak gedaan over wat is gaan heten de 7x24-uurseconomie,
en dat nog wel met de ophanden zijnde discussie over de evaluatie van de Winkeltijdenwet.
We komen ook geen woord tegen over het al dan niet handhaven, laat staan revitaliseren,
van levensbeschouwing als ordenend principe in het onderwijs en de zorgsector.
Gelet op recente besluitvorming ten aanzien van bijvoorbeeld de stichting
De Hoop te Dordrecht warempel toch een urgent en actueel punt. Integendeel!
De samenwerkingsschool moet er toch maar komen, aldus het kabinet. En als
we niet uitkijken zal in de zorg de regiovisie, ongeacht de negatieve effecten
voor levensbeschouwelijke instellingen, domineren. Uitdrukkelijk vragen we
een herbezinning op deze trends. Kan die worden toegezegd?Mevrouw de voorzitter! Voor het hele beleid geldt de waarschuwing uit
een van de Psalmen, dat verlaters van Gods wet in het dorre zullen wonen.
Die waarschuwing treft onszelf, evenals ons allen en wij hebben die daarom
ernstig ter harte te nemen.Was er jaren geleden onder de kabinetten-Lubbers voor de leden van de
SGP-fractie en andere collega's alle aanleiding om de gekozen oriëntatie
op waarden en normen die ons door een wisselwerking tussen christendom en
 humanisme zouden zijn gelaten, te bekritiseren, kom daar nu
nog eens om! Zelfs deze oriëntatie wordt nu niet meer voorgegeven, zij
het dat het beleid in de slotzinnen van de verklaring geplaatst wordt in de
lijn van onze nationale tradities. Welke zijn dat en welke betekenis heeft
onze christelijke traditie voor het kabinet? Zeker, er wordt gesproken van
solidariteit, tolerantie, betrokkenheid en verantwoordelijkheidsgevoel. Terecht,
want mensen moeten de zekerheid hebben dat onmaatschappelijk en asociaal gedrag
wordt gecorrigeerd en dat men op elkaars verantwoordelijkheidsbesef aan kan.
Maar waar moet het naartoe in Nederland met zijn veel te ver doorgeschoten
gedoogcultuur, aangrijpende normvervaging, toenemende onverschilligheid, materialisme
en egoïsme? Wij moeten veel verder kijken dan naar de op zichzelf relevante
onderwerpen van vermindering van het financieringstekort en bijvoorbeeld verlaging
van de belastingdruk. Het gaat niet alleen om geld en werk.Een visionaire en inspirerende gedachte over de morele en culturele vormgeving
van onze samenleving is in de voorliggende stukken nauwelijks te vinden, terwijl
er in onze samenleving nogal wat op het spel staat. Grenzen worden steeds
weer drastisch verlegd. Dat werd onlangs opnieuw duidelijk rond de Gay Games.
Zelfs via NRC Handelsblad en de Volkskrant wordt de decadentie die in de bij
die gelegenheid tentoongespreide erotische genotscultuur zichtbaar werd, gesignaleerd
en gehekeld. Is het al bijeen dan niet de hoogste tijd om te werken aan herstel
van normen en waarden in onze samenleving in den brede? De staat zou geen
zedenmeester zijn, maar wil wel waarden en normen uitdragen. Maar welke zijn
dat dan? Daarover blijft de verklaring vaag. De vraag naar geestelijke gezondheidszorg
groeit opvallend sterk. Je zou dan verwachten dat men zich zou afvragen hoe
dat dan wel komt.Uiteraard moeten schrijnende uitwassen worden bestreden: bruut geweld
op straat, verslaving en verslavingsoverlast, vandalisme, voetbalvandalisme,
porno en kinderporno. Het nieuwe kabinet moet zich niet alleen zetten aan
verbetering van de staat van ons land, maar ook aan de moraal van onze natie.Een akkoord met struikeldraad, zo becommentarieerde het blad Forum van
23 juli jl. het toen net bereikte akkoord. Mogen wij schrikdraad spannen om
morele en ethische kwesties? Wij mogen op dit terrein geen steken laten vallen
en geen tijd meer verliezen. Het zou ons lelijk opbreken als wij er onachtzaam
aan zouden voorbijgaan.Het bijbelboek Daniël neemt ons mee naar het oude rijk van Babel.
Aan het hoofd van dat rijk stond een koning die zich van Gods Woord en Wet
niets aantrok. In dat boek wordt ook geprofeteerd dat er een heel geslacht
aantreedt dat van de God van hun vaderen niets wil weten. Het is een ramp!
Blijkbaar had ook daar de secularisatie toegeslagen: geen God en geen meester
boven mij; ik maak het voor mijn leven zelf wel uit. Dat is conform het regime
van de moderne tijdgeest. Wij hebben dringend behoefte aan mensen die tegen
deze tijdgeest in verzet zijn, evenals Daniël en zijn drie medestanders
aan het Babylonische hof op de burcht Susan. Zij wensten zich niet te verontreinigen
door de gewoonten en cultuur daar en zij werden bijzonder gezegend, ook wat
betreft hun aandeel in het openbaar bestuur. Zij mogen ons tot voorbeeld strekken.
Hun God leeft nog, de Vader van de Heere Jezus Christus, in Wie genade ten
leven is voor hen die hun zonden voor Hem belijden. Hem te dienen is voluit
liefdedienst. Mogen wij daartoe in ernst en met bewogenheid oproepen ten dienste
van ons allen? Ten diepste zijn wij dat allen verplicht. Hij heeft er recht
op.Mevrouw de voorzitter! Wat betreft de personele samenstelling van het
kabinet zijn al vele tongen losgemaakt. Het zou te weinig vernieuwend zijn,
er zou te veel op safe gespeeld zijn. Werd in het verleden nog gezocht naar
exponenten van vakbekwaamheid, nu lag kennelijk het accent op bestuurlijke
kwaliteiten, op goed management. Men moet het ons maar niet kwalijk nemen,
maar een enkele glimlach was echt niet te onderdrukken. Een onderwijsspecialiste
op Verkeer en Waterstaat, een vermaard financieel expert voor Cultuur en zo
meer. De persoonlijke integriteit noch de algemene deskundigheid staan wat
ons betreft ter discussie, maar opmerkelijk is het wel.Het laatste geldt ook voor de onverholen kritiek die enkele bewindslieden
voor en ook na hun benoeming op een en ander hebben geuit. Ik doel onder andere
op de kritiek van de heer Pronk op het uitgetrokken ontwikkelingsbudget waar
hij via collegiaal bestuur dan toch maar verantwoordelijkheid voor is blijven
dragen. Hoe zit dat nou toch? Wij wachten de daden van het kabinet en de individuele
dienaren van de Kroon maar af, voorzitter. Wij zullen ons constructief opstellen
en willen eenieder Gods onmisbare zegen en wijsheid toewensen.Wel vragen wij nog een uitdrukkelijke toelichting op de staatsrechtelijke
inkadering van de nieuw beoogde positie van de staatssecretaris. Ook is nieuw
een extra minister zonder portefeuille voor het grotestedenbeleid. Dat is
een minister van D66-huize, wiens partij de verkiezingen weliswaar verloor,
maar de onderhandelingen een heel eind heen won. Waarom is niet gekozen voor
de figuur van een projectminister? De grotestedenproblematiek zelf is inderdaad
urgent, gekoppeld aan in getal toenemende allochtone bevolkingsgroepen, welk
feit ons voor gigantische problemen plaatst. Het laatste geldt ook voor de
terecht nogal uitvoerig aan de orde gestelde jeugdproblematiek.Opvallend was zeker ook dat enkele hoofdrolspelers intussen zijn opgestapt
dan wel hun voornemen daartoe kenbaar maakten. Wij doelen op de heer Van Mierlo
voor wiens beslissing nog enig begrip is op te brengen, maar ook op de heren
Wallage en Bolkestein voor wie het toch echt anders ligt. De heer Wallage
heeft de kans afgestoten om er zelf zorg voor te dragen dat de nieuwe bewindslieden
voortaan weer met knikkende knieën de Kamer zouden binnenstappen. Hij
is zelf in vliegende galop de Kamer uitgegaan. Dat is nog eens andere koek.
De heer Bolkestein heeft zichzelf in de wachtkamer geplaatst voor een internationaal
vertegenwoordigende functie, zo moet ik uit de krant begrijpen. In het daadwerkelijk
verwerven van zulke functies is ons land niet echt succesvol. Wij wensen hem
sterkte.Sterk en sociaal, dat moet het kabinetsbeleid zijn, aldus collega Melkert.
Wie zou dat niet willen? Dat is echter lang niet alles. Wij willen veel meer
werk gemaakt zien worden van de bestrijding van die ergerlijke porno en kinderporno.
Na het schandaal van Zandvoort kunnen wij daar toch niet meer
omheen? De aanvaarde motie van fractiegenoot Van den Berg moet daadkrachtig
worden uitgevoerd. Het signaal in de Kamervragen van collega Van der Staaij
over kinderporno op Internet moet serieus worden genomen. Ik had om een notitie
terzake zullen vragen, maar die hebben wij inmiddels gekregen. Ik neem aan
dat wij die in procedure zullen nemen en dat wij er dan nog op kunnen terugkomen.
Productie en bezit moeten gestraft worden. Ik zou graag zien dat dit klip
en klaar wordt toegezegd in dit debat, opdat aan deze walgelijke affaires
en verschijnselen meer het hoofd kan worden geboden. De inzet op het punt
van normherstel, rechtshandhaving en bijvoorbeeld veiligheid op straat moet
onzes inziens veel sterker. De 750 mln. is veel te weinig in het licht van
beloften en verwachtingen.De economische groei zal zich meer moeten gaan richten op de economie
van het genoeg. Versobering, ook in het Nederlandse productie- en consumptiepatroon,
zou leidraad moeten zijn, ook met betrekking tot het uit de hand lopende vraagstuk
van de mobiliteit, het wegverkeer en het vliegverkeer. De mogelijkheden van
vervoer te water moeten worden geoptimaliseerd. Daarmee is nog een wereldje
te winnen. Wat ons betreft wordt de Betuwelijn alsnog heroverwogen, zeker
nu zelfs de verladers de rentabiliteit betwijfelen. Wat is de reactie van
de regering op deze bedenkingen?Het financiële kader maakt een enkele extra toedeling mogelijk. Dat
ouderen, gehandicapten en langdurig werklozen daarin niet vergeten zijn, heeft
onze hartelijke steun. Het is goed dat extra wordt ingezet op het zorgbudget.
Wat ons betreft had er nog een schepje bovenop gekund. Zie ons verkiezingsprogram.
Ook de kwaliteitsslag, voorgenomen in het onderwijs, heeft uiteraard onze
instemming. Grote moeite hebben wij met de bezuinigingen op Defensie. Die
lijken ons in dit stadium ondoenlijk en onverantwoord. Op zijn minst zou met
de invulling moeten worden gewacht tot de nieuwe Defensienota is geaccordeerd.
Ook hebben wij moeite met de gekozen begrenzing van de inspanning in de sfeer
van ontwikkelings- en noodhulp. Op hetzelfde ogenblik dat velen van honger
dreigen om te komen – denk aan de beelden die ons geworden uit Soedan –
kunnen wij toch moeilijk volhouden dat het allemaal wel genoeg is zo. Dat
moet dus een tandje meer, onder de voorwaarde dat de extra inspanning effectief
kan worden aangewend en in de hoop dat die inspanning ook een internationaal
draagvlak kent.Eenzelfde vraagstelling houdt ons nog bezig terzake van het milieubeleid,
mede in internationaal perspectief. Zijn de huidige voornemens wel toereikend
en voldoende om een bijbels genormeerd rentmeesterschap in te kleuren? Met
mevrouw De Boer zeg ik: te weinig groen. Wij twijfelen er dan ook aan. Wij
zijn er verbaasd over dat met geen enkel woord over de problematiek van de
zeespiegelstijging, bodemdaling en het daarbij horende watermanagement wordt
gerept. Ik denk hierbij aan het onlangs publiek geworden rapport van de commissie-Vonhoff,
waarbij gevoegd dat dijkversterking en -verhoging veel te traag tot stand
komt. Het gaat toch om onze veiligheid in duurzaam perspectief? Waar zijn
dan de extra financiële middelen ervoor?Wij hebben geen enkele behoefte aan experimenten terzake van de gekozen
burgemeester en hadden gehoopt dat krachtig stelling genomen zou zijn tegen
grootschalige gemeentelijke herindelingen. Of hebben we de stukken op dit
punt verkeerd begrepen?Bijzondere aandacht vragen wij voor de agrarische sector. Als ergens het
spanningsveld tussen economie en ecologie zichtbaar wordt, is het momenteel
wel in die sector. Een renderende bedrijfsvoering moet wel mogelijk blijven.
Voorwaar een grote uitdaging voor een D66'er aan dat roer.Met vertrouwen de volgende eeuw tegemoet en Deo volente straks ook in.
Zou dat kunnen? Overheid, ga met God. Dan kan het inderdaad.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! De zomer van 1998 heeft lang op zich laten wachten.
Pas toen het nieuwe kabinet met Hare Majesteit op het bordes verscheen, kwam
een voorlopig eind aan het kille en natte weer. Of het een met het ander te
maken had, weet ik niet. Wel dat de formatie van het kabinet in het licht
van de verkiezingsuitslag onbegrijpelijk lang duurde. Het werd zelfs twee
van de onderhandelaars te veel. Zij verlieten hun door de kiezers gewezen
post voordat zij zich over hun werk hadden kunnen verantwoorden.Wil de minister-president eens verklaren waarom zo lang en zo breedvoerig
onderhandeld moest worden over een regeerakkoord voordat duidelijk was dat
opnieuw een Paars kabinet geformeerd zou kunnen worden? Wat is bij deze wijze
van werken feitelijk nog het verschil tussen een informatie en een formatie?Het regeerakkoord vormt de programmatische basis van het kabinet. Gelet
op de omvang ervan een echte brede basis. Maar wel een mix van harde afspraken,
cryptische zinnen en open deuren. Voer voor regeerakkoordexegeten dus. En
een effectief instrument om onafhankelijke geesten in de Kamer binnen de afgesproken
kaders te houden. Een van onze oud-collega's schreef eens: "Te vaak lijkt
het of regeringsfracties liever bodyguard van het kabinet spelen dan dat ze
het kabinet controleren. Daar ligt een groot gevaar. Voor het functioneren
van een volksvertegenwoordiger is een onafhankelijke opstelling bij de beoordeling
van het kabinetsbeleid een eerste vereiste." Onze oud-collega is nu minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.Op verschillende punten tast de inhoud van het regeerakkoord direct de
eigen verantwoordelijkheid van de Kamer aan. Initiatiefvoorstellen van de
Kamer worden bij regeerakkoord feitelijk onschadelijk gemaakt. Initiatiefnemers
die dit accepteren zouden voor straf nooit meer initiatiefvoorstellen mogen
indienen. Ik vraag mij overigens af of de regering wist wat zij deed toen
zij instemde met de afspraak het initiatiefvoorstel inzake euthanasie ongewijzigd
over te nemen. Moet ik echt aannemen dat de regering via dit wetsvoorstel
ook even het extra omstreden vraagstuk van euthanasie op wilsonbekwame minderjarigen
wil regelen?De personele samenstelling van het kabinet is soms verrassend. Bewezen
en veronderstelde capaciteiten wisselen elkaar af. De pedagogische inbreng
van minister Netelenbos in de Schipholdiscussie zal zeker van waarde zijn.
Maar wie zal in de praktijk de echte minister van luchtvaart
zijn? Minister Jorritsma, die vanuit Economische Zaken met nog minder reserves
kan opkomen voor de belangen van het bedrijfsleven? Of minister Pronk, de
beste klant van Schiphol tot nu toe? Of misschien toch minister Netelenbos?
En dan onze vijftiende minister. Nodig om D66 de gelegenheid te bieden met
drie ministers te bereiken wat met vier niet lukte. Maar gegeven dit feit
vind ik de keuze voor het grotesteden- en integratiebeleid een goede. Wordt
het overigens geen tijd af te stappen van de naam "minister zonder portefeuille"?
De aanduiding is negatief geformuleerd, zegt weinig over het specifieke karakter
ervan en is voor velen onduidelijk. Wat te denken van de naam "minister met
een bijzondere opdracht"?Voorzitter! Met de totstandkoming van dit kabinet kun je zeggen dat Paars
een normaal verschijnsel geworden is. Rood en blauw zijn niet meer wat ze
geweest zijn en dan krijg je dat. Christelijke politiek is naar de mening
van steeds meerderen niet meer nodig. Dat valt te betreuren, maar is wel een
gevolg van een veel ernstiger feit, te weten de voortgaande ontkerstening
van onze samenleving.Een tweede Paars kabinet bepaalt ons erbij dat de christelijke politiek
geen machtsfactor meer is. Maar de boodschap van de christelijke politiek
is er niet minder om. Die grijpt terug op normen en waarden die houvast bieden
omdat ze van alle tijden zijn en onze cultuur mee hebben gevormd.De regering mag weten dat in tal van kerken het gebed voor de overheid
een vaste plaats inneemt, ongeacht de personen die het overheidsambt vervullen.
Voluit erkennend de eigen verantwoordelijkheid van kerk en staat mag daarom
een luisterhouding van de overheid gevraagd worden als kerken zich tot haar
wenden. Bij de actie rond de zogenoemde 24-uurseconomie werd dit pijnlijk
gemist.De vraagt dringt zich op wat ons als natie samenbindt. Ooit was dat de
inzet voor de wederopbouw van ons door oorlog geteisterde land. Onze nationale
luchtvaartmaatschappij was ieders trots. Nu gaat het in de ogen van velen
te goed met de KLM. Sportprestaties kunnen het enthousiasme van velen hoog
doen oplopen, totdat op het fatale moment een wedstrijd wordt verloren.Stáán wij als Nederlandse volk nog ergens voor? Hebben wij
nog een gemeenschappelijk doel, waarvoor alle geledingen van de samenleving
zich willen inzetten? De regering streeft naar evenwicht tussen allerhande
tegenstrijdige belangen. Maar hoe ziet zij de toekomst van onze samenleving?
Zij hoopt op een samenleving die goede kansen biedt op individuele ontplooiing
en welvaart en zich tevens kenmerkt door grote onderlinge verbondenheid. Een
goed thuis voor allen die hier wonen.Mooie woorden, maar wat moeten mensen zich daarbij voorstellen? Zullen
zij daardoor in beweging worden gebracht om hun onmisbare aandeel te leveren?
Laat ik het op enkele punten concretiseren.Iemand heeft onlangs het beeld opgeroepen van Nederland als het Singapore
van West-Europa. Is dat alleen een theoretisch schrikbeeld? Of zijn er al
dan niet beheersbare processen gaande in die richting? En welke positievere
perspectieven stellen wij er tegenover?Zal er in 2010 en daarna nog ruimte zijn voor informele zorg? Tussen ouders
en kinderen, tussen buren en kennissen, gewoon van mensen die zich beter thuis
voelen bij informele dan bij formele zorg? Of zal zo ongeveer alle zorgverlening
zijn geformaliseerd, in uren en minuten, in categorieën zorg, in tabellen
voor eigen bijdragen? De keuzen die wij nu maken, zullen mede het antwoord
op deze vragen bepalen.Het behoort tot de verantwoordelijkheid van de regering zich ook met deze
en andere vragen rond de toekomst van onze samenleving bezig te houden. Ik
wil de minister-president in overweging geven te bevorderen dat in de Troonrede
die op de aanstaande Prinsjesdag zal worden uitgesproken, hieraan in het bijzonder
aandacht zal worden geschonken. We staan nu aan het begin van een nieuwe regeerperiode,
veel praktische zaken komen vandaag en morgen al aan de orde. Een goede reden
in de Troonrede vooral de blik op de toekomst te richten.Daarbij kan de wijsheid van de bijbel een goed richtsnoer zijn. Immers,
de aarde waarop wij leven, is door God geschapen en wordt door Hem in stand
gehouden. Van Hem hebben we de opdracht het geschapene niet te laten verloederen
maar tot verdere ontplooiing te brengen.We weten van de taak God lief te hebben bovenal en de naaste als jezelf.
Rijkdom is niet het hoogste goed en kan gemakkelijk worden misbruikt. Armoede
mag er niet zijn in een rijk land. Het huwelijk van man en vrouw is de aangewezen
weg voor het bouwen aan een samenleving. Deze en andere bijbelse wijsheden
kan ook een niet-christelijke overheid niet zonder schade negeren.Voorzitter! De keuzen van het kabinet voor de korte termijn komen vooral
tot uitdrukking in het financieel beleid. Terecht is gekozen voor een behoedzame
groeiraming, maar van die behoedzaamheid blijft weinig over als het gaat om
de raming van bezuinigingen. Enerzijds is er sprake van ambtenaaronvriendelijke
maatregelen, die het arbeidsvoorwaardenoverleg zullen belasten, anderzijds
wordt zo sterk vertrouwd op het succes van het beleid, dat de mogelijke effecten
ervan nu al worden ingeboekt. Vroegere directeuren van het Centraal planbureau
zouden ervan gruwen.Om het belastingstelsel te kunnen herzien is veel geld nodig, net zoveel
als het kabinet bereid is beschikbaar te stellen voor enkele van de grootste
knelpunten samen, te weten de kwaliteit van het onderwijs, de zorg en het
specifieke inkomensbeleid. Of de zaak dit offer waard is, betwijfel ik. Wat
is in dit verband de status van bijlage 1 bij het regeerakkoord? Zijn de regeringsfracties
zo ingepakt dat niet alleen de tekst van het akkoord maar ook van de bijlage
kaderstellend is?Het kabinet verkeert in de riante situatie vooral de nationale rijkdom
te kunnen verdelen. Dat leverde soms gênante vertoningen op. Om de VVD
voor het karretje van de bezuinigingen op Defensie te kunnen spannen, mochten
de armen buiten ons land niets extra krijgen. Voor de zorgsector is een groei
van ruim 2% afgesproken. Dat mocht ook wel na de verkeerde keuzen van het
vorige kabinet. Maar waar baseert de regering de verwachting op dat hiermee
de wachtlijsten tot een aanvaardbare lengte kunnen worden teruggebracht? Hoe
moet dit bijvoorbeeld in de geestelijke gezondheidszorg, waar de groei veel
 minder dan 2% zal zijn? Wil de regering in deze sector preventie
afdwingen door het budget te beperken?Op het gebied van de sociale zekerheid is de principiële vraag aan
de orde naar de verantwoordelijkheden van overheid en sociale partners. Sociale
partners kunnen hierbij op allerlei manieren betrokken zijn, maar als het
gaat om de vaststelling van het recht op een uitkering, kiezen wij voor een
overheidsverantwoordelijkheid. Dit geldt in nog sterkere mate voor het recht
op bijstand. Niet zonder reden spreekt artikel 20 van de Grondwet van een
recht op bijstand van overheidswege. De constructie van een wettelijk mandaat
aan de Centra voor werk en inkomen lijkt mij noch passend bij de positie van
de gemeenten noch bij het karakter van de bijstand.Ik ga ervan uit dat wij aan minister De Vries kunnen overlaten de sociale
partners uit te leggen waarom de regering de eigen verantwoordelijkheid van
de overheid op dit terrein toch wat meer wil profileren. Overigens is het
goed de samenstelling van de Sociaal-economische raad nog eens tegen het licht
te houden. Dat gebeurde ook tijdens het lijsttrekkersdebat, toen gevraagd
werd het milieubelang nadrukkelijker een plaats te geven in de SER. Ik herinner
mij dat de minister-president zich daar toen positief over uitliet. Ik wil
hem vragen om gedachten daarover te inventariseren en op niet al te lange
termijn concrete voorstellen aan de Kamer te doen.Het onderwerp ruimte en milieu is bij uitstek toekomstgericht. Wat dat
betreft ligt hier een goede uitdaging voor minister Pronk. Zijn start was
hoopvol. Hij zei: het aanpassingsproces is afgelopen, nu moet het weer gaan
om de kwaliteit van de samenleving. Dan kun je toch niet uit de voeten met
een uitspraak als: bij meer groei zoveel mogelijk compensatie van extra milieudruk.
Dan kan het toch niet zo zijn dat de doelstelling van 6% reductie van broeikasgassen
afhankelijk wordt gesteld van wat andere landen doen.Ik heb er begrip voor dat er nog geen definitieve keuzen konden worden
gemaakt over de toekomst van Schiphol. Maar waarom worden de problemen van
de luchtvaart met zoveel meer omzichtigheid benaderd dan die van die andere
pijler van onze economie, de landbouw?Het Europese federale ideaal lijkt gelukkig begraven, maar niemand weet
wat daarvoor in de plaats moet komen. De heer Melkert herinnerde al aan de
woorden die minister Van Mierlo bij zijn vertrek wijdde aan het functieverlies
van de Algemene Raad, waar de regie van het integratieproces behoort te liggen.
Wil de minister-president eens reageren op deze hartenkreet?Inzake Srebrenica kan er geen twijfel over bestaan dat regering en parlement
de politieke verantwoordelijkheid dragen voor de uitzending en het verblijf
van Nederlandse militairen aldaar. Om dat te benadrukken behoeft de Kamer
geen onderzoek in te stellen, naast wat het RIOD, het OM en de heer Van Kemenade
al doen. Om dezelfde reden had de minister-president er verstandig aan gedaan
na zijn vakantie eerst met de minister van Defensie te spreken, alvorens zich
onthutst te tonen over persberichten.De paragraaf waaruit de minste visie spreekt, is die over het openbaar
bestuur, dunkt mij. Er wordt wat geofferd op het altaar van D66. De stadsprovincie,
nog onlangs door een deal tussen de regeringsfracties op de kaart gezet, verdwijnt
zoals zij kwam. Hoe het verder moet? Peper zal wel zien. En passant wordt
nog de blunder begaan van een Algemene wet bestuursrecht, waarvan bijzondere
wetten niet meer kunnen afwijken. Komt dat dan in de Grondwet te staan?Op het terrein van de politie worden enkele knopen doorgehakt met het
ministerie van Justitie als slachtoffer. Een departement dat hard toe is aan
een sterker profiel, wordt voor een kerntaak afhankelijk van een ander departement
en dreigt daardoor te worden tot een ministerie van justitie met een kleine
j.Voor het onderwijs lijkt het accent meer te komen liggen op een rustige
uitbouw. Maar waarom wil de regering dan morrelen aan de grondslagen van de
pacificatie? Welk schrijnend probleem wil zij oplossen met een verbod om bepaalde
ouders op grond van identiteit te weren uit schoolbesturen?Voorzitter! Dit thema brengt mij ten slotte als vanzelf bij de vorige
minister van Binnenlandse zaken, de huidige fractievoorzitter van de VVD.
Bij zijn aantreden als fractievoorzitter sprak hij zijn partijgenoten bemoedigend
toe. Daarbij gaf hij aan echt een dienaar van de publieke zaak te willen zijn.
Maar, voegde hij eraan toe, het mooie is dat de liberale zaak en de publieke
zaak samenvallen. Toen ik dit hoorde, moest ik denken aan een oud-collega
die eens verzekerde: "We run this country". Die situatie duurde toen niet
lang meer.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 23.30 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-6215-6276.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl