Behandeling van onder andere het voorstel van rijkswet Goedkeuring van de op 26 juli 1995 te Brussel totstandgekomen Overeenkomst, opgesteld op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (Trb. 1995, 289);
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 5879-5895

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

04-07-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 91, pagina 5879-5895

27-06-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26469Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26468Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen over vijf moties, ingediend tijdens het debat over vrouwen in het vreemdelingenbeleid, te weten: - de motie-Albayrak c.s. over een zelfstandige huisvestingsvergunning (27111, nr. 2); - de motie-De Wit over een afzonderlijke toetsingsgrond (27111, nr. 3); - de motie-Halsema over een zelfstandige verblijfstitel na één jaar (27111, nr. 4); en twee ander moties (27111, nrs. 5 en 6)Pagina 5876-5877
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat over fiscalisering van de omroepbijdrage, te weten: - de motie-Rabbae over de middelen voor lokale omroepen (26707, nr. 21); - de motie-Rabbae over de middelen voor regionale radio (26707, nr. 22)Pagina 5874-5874
Presentie en opening (dinsdag 27 juni 2000)Pagina 5857-5857
Vragen van het lid Van Bommel aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, over het bericht dat hij de eisen aan invalleerkrachten drastisch gaat verlagen (mondelinge vragenuur)Pagina 5869-5871
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van de Gemeentewet (identificatieplicht voor prostituees) (27174)Pagina 5895-5917
Stemmingen over twaalf moties, ingediend tijdens het notaoverleg over de kabelnota, te weten: - de motie-Van Zuijlen over toegang van internet serviceproviders tot de kabel (27088, nr. 3); - de motie-Van Zuijlen over de doorgifteplicht (27088, nr. 4); - de motie-Nicolaï c.s. over digitalisering van de kabel (27088, nr. 5); en 9 ander moties (27088, nrs. 6 tot en met 14)Pagina 5874-5875
Behandeling van onder andere het voorstel van rijkswet Goedkeuring van de op 26 juli 1995 te Brussel totstandgekomen Overeenkomst, opgesteld op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (Trb. 1995, 289); Pagina 5879-5895
Stemmingen over zes moties, ingediend tijdens het notaoverleg over de toekomst van de nationale luchthaven: - de motie-Rosenmöller, over een emissieplafond voor CO2 (26959, nr. 9); - de motie-Van Bommel over het nachtregime (26959, nr. 10); - de motie-Van Bommel over de studie naar een eiland in zee (26959, nr. 11); en 3 andere moties (26959, nrs. 12 t/m 14)Pagina 5878-5878
Vragen van het lid Harrewijn aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over het misbruik van de Ziektewet door veel bedrijven (mondelinge vragenuur)Pagina 5864-5865
Vragen van het lid Lambrechts aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, mevrouw Adelmund, over de onderzoeken in de regio's Voorne-Putten-Rozenburg en Amsterdam, waaruit blijkt dat het aantal zwakke leerlingen in het voortgezet onderwijs veel groter is dan het ministerie denkt (mondelinge vragenuur)Pagina 5866-5869
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 27 juni 2000)Pagina 5917-5918
Behandeling van de brief van de vaste commissie voor Financiën houdende het voorstel de Sociaal Economische Raad aanvullend advies te vragen naar aanleiding van het rapport van de Monitoring Commissie Corporate Governance (commissie-Peters II) (25732, nr. 13)Pagina 5879-5879
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 27 juni 2000)Pagina 5871-5874
Stemmingen over acht moties, ingediend tijdens het notaoverleg over onderwijskansen, te weten: - de motie-Barth c.s. over criteria in het onderwijskansenbeleid (27020, nr. 6); - de motie-Barth/Rabbae over een leerstandaardenprogramma (27020, nr. 7); en zes andere moties (27020, nrs. 8 t/m 13)Pagina 5878-5878
Stemmingen over vier moties, ingediend tijdens het debat over het drugsbeleid, te weten: - de motie-Apostolou c.s. over richtlijnen voor de productie van nederwiet en de toelevering daarvan aan coffeeshops (24077, nr. 78); - de motie-Van de Camp/Van der Staaij (24077, nr. 79); - de motie-Van der Staaij c.s. (24077, nr. 80) - de motie-Nicolaï c.s. over een internationaal draagvlak (24077, nr. 81)Pagina 5876-5876
Vragen van het lid Balkenende aan de vice-minister-president, mevrouw Jorritsma-Lebbink, over de uitlatingen van de minister-president inzake extra financiële ruimte (mondelinge vragenuur)Pagina 5857-5861
Stemmingen in verband met het Voorstel van wet van de leden Duivesteijn, Biesheuvel, Hofstra en Van 't Riet houdende wijziging van het Voorstel van wet van de leden Duivesteijn, Biesheuvel, Hofstra en Van 't Riet houdende nieuwe regels over het toekennen van bijdragen aan lagere inkomensgroepen ten behoeve van het verkrijgen en kunnen blijven bewonen van een eigen woning (Wet bevordering eigenwoningbezit) (27071), en over twee moties (27071, nrs. 10 en 11)Pagina 5877-5877
Vragen van het lid Van Middelkoop aan de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, over de uitslag van het referendum op Sint Maarten (mondelinge vragenuur)Pagina 5861-5864
Behandeling van de brief van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen houdende het voorstel de Algemene Rekenkamer te verzoeken een onderzoek te doen naar de middelen die worden ingezet voor de bestrijding van onderwijsachterstanden (27020, nr. 5)Pagina 5878-5879
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet wapens en munitie met betrekking tot de strafmaat voor verboden wapenbezit en verboden wapenhandel (26586)Pagina 5876-5876
Het opmaken van een voordracht van drie kandidaten ter vervulling van een vacature in de Hoge Raad (27201)Pagina 5879-5879
Stemmingen over vier moties, ingediend tijdens het notaoverleg over vroeg- en voorschoolse educatie, te weten: - de motie-Hamer c.s. over de implementatie van de voor- en vroegschoolse opvang (27190, nr. 2); - de motie-Hamer c.s. over een integrale kwaliteitsbewaking voor de voor- en vroegschoolse educatie (27190, nr. 3); - en twee andere moties (27190, nrs. 4 en 5)Pagina 5877-5878
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet en van het Wetboek van Strafrecht, alsmede intrekking van de Wet op de filmvertoningen (26841), en over: - de motie-Atsma over de deskundigheid van de Nederlandse filmkeuring (26841, nr. 11); - de motie-Halsema over de relatie tussen beeldcultuur en het dagelijks leven (26841, nr. 12)Pagina 5875-5875

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 95 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het voorstel van rijkswet
Goedkeuring van de op 26 juli 1995 te Brussel totstandgekomen Overeenkomst,
opgesteld op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese
Unie, aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese
Gemeenschappen (Trb. 1995, 289); van het op 27 september 1996 te Dublin totstandgekomen
Protocol, opgesteld op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de
Europese Unie, bij de Overeenkomst aangaande de bescherming van financiële
belangen van de Europese Gemeenschappen (Trb. 1996, 330); van het op 29 november
1996 te Brussel totstandgekomen Protocol, opgesteld op grond van artikel K.3
van het Verdrag betreffende de Europese Unie, betreffende de prejudiciële
uitlegging, door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, van
de Overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van
de Europese Gemeenschappen (Trb. 1997, 40); en van het op 17 december 1997
te Parijs totstandgekomen Verdrag inzake de bestrijding van omkoping van buitenlandse
ambtenaren bij internationale zakelijke transacties (Trb. 1998, 54) (Goedkeuring
van enkele verdragen inzake de bestrijding van fraude en corruptie) (26468, R1637);het wetsvoorstel Herziening van een aantal
strafbepalingen betreffende ambtsmisdrijven in het Wetboek van Strafrecht
alsmede aanpassing van enkele bepalingen van het Wetboek van Strafrecht, van
artikel 51a van de Uitleveringswet en van de artikelen 67 en 67a van het Wetboek
van Strafvordering in verband met de goedkeuring en uitvoering van enkele
verdragen inzake de bestrijding van fraude en corruptie (herziening corruptie-wetgeving)
(26469).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Duijkers (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Vanmiddag staan een aantal internationale verdragen
op de agenda die de bestrijding van fraude en corruptie binnen het openbaar
bestuur actief bevorderen. Voorliggen een verdrag en een protocol ter bescherming
van de financiële belangen van de Europese gemeenschap, een hofprotocol
betreffende de prejudiciële uitlegging door het Hof van Justitie van
de Europese gemeenschap dat ook betrekking heeft op de bescherming van de
financiële belangen van de Europese gemeenschap, en een verdrag inzake
de bestrijding van omkoping van buitenlandse ambtenaren bij internationale
transacties.De Partij van de Arbeid staat positief tegenover de voorliggende wetgeving
ter voorbereiding van de ratificering van die verdragen. Wij verwachten dat
deze wijzigingen een stimulerende bijdrage leveren aan de vergroting van het
vertrouwen in volksvertegenwoordigers, bestuurders en de ambtenarij. Wij zijn
van mening dat de wijzigingen een meer effectief vervolgingsbeleid mogelijk
zullen maken. Burgers moeten onvoorwaardelijk vertrouwen kunnen hebben in
de overheid. Het waarborgen van de integriteit van het bestuur in een democratische
rechtsstaat is van essentieel belang. Als deze integriteit in het geding is,
dient de wetgeving te voorzien in de mogelijkheid om een duidelijk signaal
af te geven dat bepaalde gedragingen niet kunnen worden getolereerd. Het verhelderen
en het verbreden van de reikwijdte van de strafmaat in gevallen van corrupt
handelen door volksvertegenwoordigers, gekozen of benoemde bestuurders en
ambtenaren zullen hieraan volgens ons een belangrijke bijdrage leveren.De leden van de Partij van de Arbeid ontvangen signalen dat andere landen
weliswaar de verdragen hebben ondertekend, maar er in de praktijk geen uitvoering
aan geven. Met name het zogenaamde hofprotocol, het verdrag betreffende prejudiciële
uitlegging door het Hof van Justitie van de EG, zou problemen opleveren. Daarover
hoor ik gaarne informatie van de minister.Voorzitter! Ik wil met betrekking tot de nationale wetgeving de volgende
opmerkingen maken. De minister stelt voor om politieke ambtsdragers en volksvertegenwoordigers
die veroordeeld worden in het kader van corruptie, zowel het actieve als het
passieve kiesrecht te ontnemen. Wat zou de minister ervan vinden als deze
mensen alleen in hun passieve kiesrecht beperkt zouden worden? Daarmee wordt
immers, in vergelijking met advocaten of artsen die uit hun ambt gezet worden,
benadrukt dat deze mensen ook uit hun ambt gezet worden zonder dat hun het
actief kiesrecht om anderen te kiezen, wordt ontnomen. Een vraag van een andere orde heeft betrekking op artikel 323a. In dat
artikel wordt aangegeven dat de fraude met EG-subsidie kan worden bestraft
met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaar of een geldboete van de
vijfde categorie. Waarom wordt hier een minder zware gevangenisstraf toegekend
dan ingevolge artikel 323, terwijl een dergelijke daad het land schade kan
berokkenen. In artikel 362 wordt een hogere straf gegeven dan in het oorspronkelijke
artikel. Welke reden ligt hieraan ten grondslag?Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Ik zie dat mevrouw Duijkers klaar is. Dat gaat dan wel heel
erg snel. Ik heb toch niets gemist? Beide wetsvoorstellen zijn nu toch aan
de orde? Ik wacht namelijk met smart op de door de PvdA aangekondigde amendementen.
Die zijn in concept al rondgedeeld. Ik vind dat namelijk wel een belangrijk
onderdeel van dit debat.De voorzitter:Mevrouw Kant, ik moet u even onderbreken. Dat amendementen in concept
rondgestuurd worden, is prima. Maar zolang ze niet ingediend zijn, kunt u
dat moeilijk aan mevrouw Duijkers vragen. Kennelijk heeft zij een reden gevonden
om ze niet in te dienen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Maar wij hebben een brief gehad van collega-Kamerleden waarin
dat aangekondigd werd. Ik zal de vraag anders stellen. Zal de fractie van
de Partij van de Arbeid niet die zaken voorstellen die de collega's van mevrouw
Duijkers eerder via een initiatiefvoorstel en bij aangekondigd amendement
hebben voorgesteld? Die voorstellen hoeven wij dus niet van de PvdA-fractie
te verwachten?Mevrouw Duijkers (PvdA):Ik weet niet of het de collega van de SP-fractie is ontgaan, maar van
de zijde van de PvdA-fractie is tijdens de regeling van werkzaamheden verzocht
om de behandeling van de twee punten die voor vandaag op de agenda staan te
splitsen. In onze beleving zouden de internationale verdragen vandaag behandeld
kunnen worden. Wij wilden echter op een later moment de consequenties voor
de nationale wetgeving behandelen, omdat wij een inhoudelijk beraad wilden
over de voorstellen van de collega's Van Oven en Van Heemst enerzijds en de
voorstellen van de regering in het kader van de herziene corruptiewetgeving
anderzijds. De Kamer heeft in meerderheid te kennen gegeven dat zij geen behoefte
had aan gesplitste behandeling, maar wij hebben wel behoefte aan beraad. Daardoor
komen die amendementen op dit moment niet aan de orde en daarmee is de vraag
van mevrouw Kant naar mijn mening beantwoord.Mevrouw Kant (SP):Toch niet helemaal, want ik wil weten of ik die amendementen nog kan verwachten.
Laten wij maar open kaart spelen, als ze niet komen, dien ik ze in.Mevrouw Duijkers (PvdA):Ik heb aangegeven wat onze weg is geweest. De Kamer heeft in meerderheid
beslist dat die splitsing niet aan de orde was en daarmee ons de gelegenheid
ontnomen om ons inhoudelijk te beraden op de voorstellen van de collega's.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter!...De voorzitter:Ik heb de indruk dat dit niet opschiet. Mevrouw Duijkers heeft nu heel
duidelijk gezegd – dat heeft zij ook bij de regeling gezegd –
dat zij nader beraad nodig had met de fractie. Hoe vaak u het ook vraagt,
ik heb niet de indruk dat het antwoord erdoor verandert.Mevrouw Kant (SP):Dat nader beraad kan mevrouw Duijkers houden over de amendementen die
ik op dit punt ga indienen. Ze liggen al klaar in concept.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Begrijp ik het goed dat de PvdA-fractie op dit moment van
mening is dat er geen aanleiding is om te komen met een verzwaring van de
straffen voor politieke ambtsdragers?Mevrouw Duijkers (PvdA):Die conclusie gaat te ver. Wij hebben gezegd dat wij beraad wilden over
de voorstellen van de collega's, waarbij wij ons er niet over uitspreken of
wij ervoor of ertegen zijn. Wij willen ons beraden en dat zegt niets over
de uitkomst.De heer Verhagen (CDA):De inhoud van dit debat zal dus ongetwijfeld een rol spelen bij het nadere
beraad van de PvdA-fractie.Mevrouw Duijkers (PvdA):Dat is wel aan de orde.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Het aanscherpen van de corruptiewetgeving die vandaag voorligt,
vinden wij een uitstekende zaak, zowel voor degenen die omgekocht worden –
ambtenaren en politieke ambtsdragers – als voor degenen die mogelijk
door middel van omkoping een voordeel trachten te behalen. Weliswaar is het
aantal gevallen van corruptie waarin tot strafrechtelijke vervolging is overgegaan
de afgelopen jaren niet erg groot geweest. Ik verwijs naar het overzicht dat
gegeven is bij de nota naar aanleiding van het verslag. Dit kan volgens mij
drie dingen betekenen. Het zijn er eigenlijk meer, maar er zijn drie dingen
waar ik graag een reactie op krijg. Óf het valt in Nederland wel mee
met de corruptie, óf de gepleegde corruptie vindt op een zodanige gecamoufleerde
wijze plaats dat ontdekking en vervolging heel moeilijk zijn, óf de
handhaving van bestaande corruptiewetgeving laat te wensen over. Ik hoor graag
de visie van de minister.Wat misschien ook een reden is, is dat er weinig aangifte wordt gedaan
bij vermoeden van corruptie of fraude. De reden daarvoor zou kunnen zijn dat
er bij een dergelijke overtreding vaak geen rechtstreeks slachtoffer is. Wij
zijn eigenlijk allemaal slachtoffer als er bijvoorbeeld misbruik is gemaakt
van gemeenschapsgeld, maar er is geen eenduidig slachtoffer die een dader
aanklaagt. Ik denk in ieder geval dat dit een van de redenen is. Zou er op
dat punt niet meer en actiever gedaan moeten worden aan handhaving? Een andere
reden kan zijn dat betrokkenen in een organisatie geen belang hebben bij opheldering.
Een laatste punt is dat grenzen nog steeds onduidelijk zijn.In dit wetsvoorstel worden behalve ambtenaren ook politieke ambtsdragers
genoemd: gedeputeerden, wethouders, Kamerleden en gemeenteraadsleden. Wij
zijn het daar helemaal mee eens. Op dat vlak is er wel verschil, maar zij
zouden hier allemaal onder moeten vallen. Sterker nog, het ligt naar onze
mening voor de hand om voor politieke ambtsdragers strenger te zijn dan voor
ambtenaren. Dat stond bijvoorbeeld ook in het voormalige initiatiefwetsvoorstel
van Van Heemst en Van Oven. Dat is niet omdat wij geloven in de preventieve
werking van hogere straffen – de minister weet dat onze fractie daar
in principe niet in gelooft – maar omdat het ernstiger is als politici
fraude of corruptie begaan. Zij hebben een voorbeeldfunctie en bovendien schaden
zij het vertrouwen dat de kiezers in hen hebben en dat vinden wij ernstig.
Ik hoor graag van de minister wie er nu wel en niet onder de corruptieartikelen
vallen. De fractie van GroenLinks heeft in haar inbreng ook de zelfstandige
bestuursorganen en de privaatrechtelijke organisaties belast met een wettelijke
taak genoemd. Je kunt ook denken aan medewerkers van voormalige gemeentelijke
diensten die zijn omgezet in een BV, maar nog wel 100% overheidseigendom zijn,
of aan personen werkzaam bij arbitrage-instellingen die vaak een reguliere
rechtstaak hebben overgenomen. Hoever reikt het? Ik noem ook medewerkers van
woningcorporaties aan wie taken in het kader van woon- en ruimteverdeling
zijn gedelegeerd; dit zijn ook gevoelige posten. De minister wil de reikwijdte
overlaten aan de rechter en wijst erop dat uit jurisprudentie blijkt dat dit
begrip zeer ruim kan worden geïnterpreteerd, maar ik wil graag weten
hoe hij zelf hierover denkt. Het zou volgens mij ook geen kwaad kunnen om
categorieën waarover wij het op voorhand al eens zijn, expliciet in de
wet te noemen zonder overigens de rechter de vrijheid te ontnemen niet genoemde
gevallen nader te toetsen. Ik wijs erop dat het wetsvoorstel die mogelijkheid
bevat.Ambtenaren, ambtsdragers en volksvertegenwoordigers die een voordeel aannemen
in ruil voor een wederdienst zijn nu al strafbaar. Die strafbaarheid wordt
nu verder uitgebreid met een wetsvoorstel. Het wordt strafbaar als er redelijkerwijs
een vermoeden bestaat dat een tegenprestatie wordt verwacht. Dit is een stuk
beter dan het nu is geformuleerd, maar toch roept ook dit volgens mij nog
vragen op. Ik noem een aantal voorbeelden van de terreinen waarop dit vragen
oproept en hoor graag de reactie van de minister daarop.Ik noem als eerste voorbeeld het punt van tussenschakels. De praktijk
van alledag leert dat degenen die zich schuldig maken aan corruptie zelden
meer zo dom zijn om rechtstreeks geld aan te nemen van degenen die gematst
wordt. Meestal zit er tussen de gever en de ontvanger een keten of zitten
er meerdere tussenschakels. Aan de kant van de ontvanger kan dit bijvoorbeeld
een familielid of bekende zijn. Mijn voorbeelden zijn natuurlijk gebaseerd
op dingen die ons ter ore komen, maar zijn overigens fictief. Dit geldt voor
het voorbeeld van een wethouder die aan een aannemer een opdracht verstrekt;
die aannemer verstrekt vervolgens een zachte lening aan de zoon van de wethouder.
Of voor het voorbeeld van de ambtenaar die een bestek zodanig schrijft dat
de facto nog maar een leverancier in staat is de gespecificeerde installatie
te leveren. Vervolgens besteedt deze leverancier de "engineering" voor deze
installatie uit aan het adviesbureau van de echtgenote van de betreffende
ambtenaar. Tussenschakels, maar als je de voorbeelden zo voor ogen ziet, kan
er wel degelijk sprake zijn van corruptie en fraude. In het laatste geval
is een extra complicerende factor dat er sprake is van een schijnbare tegenprestatie
door het adviesbureau wat de bewijslast een stuk moeilijker maakt, terwijl
toch iedereen wel aanvoelt dat hier iets niet pluis is. Daarom vraag ik de
minister waarom in de wet niet expliciet iets wordt geregeld voor tussenschakels.Voorzitter! De grote vraag blijft ook met dit voorliggende wetsvoorstel
wat onder "redelijkerwijs" moet worden verstaan. Dit blijft heel moeilijk,
maar het moet door jurisprudentie worden ingevuld. Ik neem weer een voorbeeld.
Kan een burgemeester of een Kamerlid bij aanname van een betaald commissariaat
redelijkerwijs verwachten dat hij of zij wordt geacht een tegenprestatie te
leveren? Ik vind dit een reële vraag. Wij kennen allemaal de affaire-Bolkestein.
Je kunt met het oog op het wetsvoorstel zoals het er nu ligt, de algemene
vraag stellen of iemand in de functie van fractievoorzitter wel zo'n commissariaat
mag aanvaarden. Zou in dit geval niet redelijkerwijze kunnen worden vermoed
dat er een tegenprestatie wordt verwacht, zeker als dan ook nog in een andere
hoedanigheid de minister van Volksgezondheid wordt aangeschreven? Je kunt
dit dan toch zien als een dienst verstrekt als tegenprestatie voor het commissariaat?
Als ander voorbeeld noem ik de burgemeester van Den Helder die een commissariaat
heeft bij een ziektekostenverzekeringsmaatschappij, terwijl de gemeente vervolgens
een collectieve ziektekostenverzekering voor de bijstand afsluit bij diezelfde
ziektekostenverzekeringsmaatschappij. Kan de minister toelichten hoe dit in
het kader van het voorliggende wetsvoorstel moet worden beoordeeld?De heer Rouvoet (RPF/GPV):Verwacht mevrouw Kant dat de minister een concreet oordeel geeft over
de door haar aangegeven casusposities?Mevrouw Kant (SP):Ik geef deze voorbeelden, omdat je als bewindspersoon natuurlijk een bepaald
doel voor ogen hebt als je een wetsvoorstel indient, je wilt bepaalde situaties
voorkomen waarin sprake kan zijn van belangenverstrengeling en soms inderdaad
ook fraude. In het wetsvoorstel wordt de zinsnede gebruikt dat "redelijkerwijs
kan worden aangenomen dat". Ik wil bij de behandeling van dit wetsvoorstel
van de minister een indicatie krijgen van zijn interpretatie van dit begrip.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik mag aannemen dat mevrouw Kant dan doelt op het verschijnsel van het
aannemen van een betaald commissariaat door een Kamerlid? Zij noemde met naam
en toenaam twee situaties en vroeg naar het concrete oordeel van de minister
over die twee voorbeelden. Dit lijkt mij een beetje ver gaan.Mevrouw Kant (SP):De voorbeelden zijn bedoeld om duidelijk te krijgen of zaken, die zich
in zijn algemeenheid kunnen voordoen, blijkens dit wetsvoorstel strafbaar
zijn.Ik kom tot de giften en ik geef ook hierbij een concreet voorbeeld, zelfs
een heel actueel voorbeeld. Moet een Kamerlid dat een EK-kaartje accepteert
van KPN of Telfort redelijkerwijs vermoeden dat hiervoor ooit een tegenprestatie
wordt verwacht? Ik geef nog een voorbeeld. In de Kamer wordt een debat gevoerd
over de Telecommunicatiewet. Vlak voor dat debat worden de woordvoerders,
de staf van de NMA en de staf van Opta uitgenodigd voor een concert. In het
licht van dit wetsvoorstel is dit wel degelijk een gift. Kan dit? Iedereen kan op zijn klompen aanvoelen dat zo'n uitnodiging op zijn minst
bedoeld is om in een goed blaadje te komen bij betrokkenen.Ik wil een vergelijking maken met ambtenaren. De voorbeelden die ik gaf,
betroffen vooral volksvertegenwoordigers. Voor ambtenaren komt de richtlijn
dat een gift niet geaccepteerd mag worden als de waarde ervan hoger is dan ƒ
100. Waarom wordt deze lijn niet naar politieke ambtsdragers en volksvertegenwoordigers
doorgetrokken? Volgens mij is dat een stuk helderder. Vanwaar de verschillen?
Ik verzoek de minister op deze voorbeelden te reageren. Het blijft mistig.
Iedere keer zullen dergelijke dingen in de praktijk bekeken moeten worden.
Daarom was ik zo ingenomen met het voorstel dat er al anderhalf of twee jaar
ligt van de collega's Van Heemst en Van Oven. Zij wilden dat blijkbaar eerst
in dit wetsvoorstel als amendement inbrengen, maar het blijkt dat men er bij
de PvdA-fractie nog niet uit is. Ik ben heel nieuwsgierig wat zich daar afspeelt.
Eind deze week zullen wij het echter weten, want ik heb mij voorgenomen om
namens de SP-fractie een gelijksoortig amendement in te dienen.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik heb er behoefte aan, voorzitter, een wat meer formele opmerking te
maken over de positie van dat initiatiefvoorstel. Mevrouw Kant wekt de indruk
dat het niet meer aan de orde is. Het was niet geagendeerd en het is formeel
niet ingetrokken. Het kan dus aan de orde komen als de indieners dat willen.
Ik heb natuurlijk ook mijn gedachten over de gang van zaken. Feit is dat niet
door de PvdA-fractie maar door de collega's Van Oven en Van Heemst een initiatiefvoorstel
is ingediend. Zij hebben alle woordvoerders uitgenodigd eventueel initiatieven
te nemen. Mevrouw Kant had zich van meet af aan vrij kunnen voelen om amendementen
in te dienen. Het lijkt mij niet helemaal fair om de woordvoerder van de PvdA-fractie
te verwijten geen amendementen te hebben ingediend. Als mevrouw Kant dat verwijt
maakt, haalt zij twee dingen door elkaar, een initiatiefvoorstel en een amendement.Mevrouw Kant (SP):Wij zijn als Kamerleden wel degelijk op het verkeerde been gezet. Ik voel
dat tenminste zo. Het gaat om een zaak waar ik zelf al een paar jaar mee bezig
ben. Ik had misschien een initiatief kunnen nemen, maar er lag al wat en daarop
heb ik gewacht. Ik heb daarna van collega-Kamerleden te horen gekregen dat
zij bij de behandeling van het onderhavige wetsvoorstel hun plannen wilden
indienen, maar dat is te elfder ure in twijfel getrokken. Dan rest mij niets
anders dan wat ik al jaren had willen veranderen als amendement in te dienen.
Als door de initiatiefnemers wordt gevraagd om dat amendement niet in stemming
te laten komen, omdat het initiatiefvoorstel alsnog in zijn volle breedte
wordt ingediend, kan ik alsnog daaraan meedoen. Vooralsnog heb ik dat niet
gehoord. Dus voor de zekerheid dien ik dat amendement toch maar in.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ik hecht eraan dit helder te hebben in de richting van mevrouw
Kant. Ik begrijp haar gevoelens op bepaalde punten wel, maar ik merk op dat
de initiatiefnemers ons op 14 juni jl., dus twee weken geleden, een brief
hebben gestuurd waarvan de slotzin ongeveer luidt: Wij geven de Kamer in overweging
om tot amendering bij de plenaire behandeling initiatieven te nemen. Misschien
voelt mevrouw Kant zich op het verkeerde been gezet, maar dat kan zij niet
de woordvoerder van de PvdA-fractie verwijten.Mevrouw Kant (SP):Ik ga ervan uit dat de fractie van de PvdA steeds met één
mond spreekt, maar blijkbaar is dit niet het geval. Ik heb dit anders geïnterpreteerd.De voorzitter:Ik wil me er eigenlijk niet nog een keer mee bemoeien, maar de heer Rouvoet
legt gewoon uit hoe het in de Kamer met dit soort dingen gaat. Hij heeft in
zoverre gelijk: zolang het initiatiefwetsvoorstel niet is ingetrokken, bestaat
het gewoon. Het is alleen niet voor vandaag geagendeerd.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Formeel heeft u gelijk, net als de heer Rouvoet, maar de politieke
praktijk van vandaag heeft mij verrast, dat moge volkomen duidelijk zijn.De voorzitter:Dan merk ik nog wel op dat het het debat wat makkelijker maakt als u zegt
wat u vindt of wat uw fractie vindt en u niet in algemeenheden spreekt, want
dat roept dit soort reacties op. Iedereen denkt dan namelijk dat hij of zij
daar commentaar op moet leveren.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Wij zullen afwachten wat de stemming over de amendementen
zal opleveren die ik nog zal indienen en die een andere naam zullen krijgen
dan ze in mijn ogen zouden moeten krijgen. Daarmee zal alleen het feit van
het aannemen van gunsten of diensten voldoende zijn voor strafbaarstelling.
Dan zijn de voorbeelden die ik genoemd heb veel duidelijker en zal er op dit
punt minder discussie ontstaan, zodat de zaak ook een stuk eenvoudiger zal
worden.Ten slotte. Er zijn ook situaties denkbaar waarin geen sprake is van directe
omkoping of corruptie, maar wel van zelfverrijking in verband met het ambt.
Omdat ik vind dat het de zaak vaak duidelijker maakt, geef ik wederom een
voorbeeld. Een ambtenaar van de dienst monumentenzorg werkt drie dagen per
week voor de gemeente en de rest van de tijd handelt hij in diezelfde gemeente
in monumentale panden. Wel, door de kennis en het netwerk dat hij via zijn
eerste functie heeft, verdient hij veel en heeft hij veel voordeel bij zijn
tweede bezigheid. Je zou dit profiteren of zelfverrijking kunnen noemen. Je
kunt ook denken aan een ambtenaar die het personeel van het ministerie op
cursus stuurt, waarbij die cursus blijkt te worden gegeven door het bedrijf
van de partner van de betreffende ambtenaar. Zo kun je een aantal voorbeelden
noemen waarbij echt de vraag rijst of er niet getoetst zou moeten worden of
er sprake is van zelfverrijking. Dit kan zich natuurlijk ook voordoen bij
politici. Zou dit niet op de een of andere manier strafrechtelijk aangepakt
kunnen worden?De heer Niederer (VVD):Mevrouw de voorzitter! Op 25 oktober 1993 stuurde de toenmalige minister
van Binnenlandse Zaken, mevrouw Dales, een notitie naar de Kamer met de titel
"Integriteit in de openbare sector; stand van zaken". Met deze notitie gaf
zij uitvoering aan de toezegging die zij samen met haar ambtgenoot van Justitie
in een algemeen overleg over de nota "De georganiseerde criminaliteit
in Nederland; dreigingsbeeld en plan van aanpak" had gedaan, om aan te geven
hoe de openbare sector beter zou kunnen worden beschermd tegen inbreuken op
de integriteit en welke rol het openbaar bestuur zou kunnen vervullen bij
het actief tegengaan van de georganiseerde criminaliteit. In die notitie was
de volgende driedeling aangebracht: 1. bewustwording; 2. sectorspecifieke
voorzieningen; 3. voorstellen tot wezenlijke veranderingen. Een van die voorstellen
betrof het aanbrengen van wijzigingen in het Wetboek van Strafrecht. Het wetsvoorstel
dat wij nu bespreken, is een uitvloeisel hiervan.Voor het goed functioneren van de democratische rechtsstaat is het van
groot belang dat de burgers vertrouwen hebben in het openbaar bestuur. Dat
dient derhalve onkreukbaar te zijn en steeds het goede voorbeeld te geven.
Vertrouwen genieten is geen statisch element; je moet vertrouwen en daarmee
gezag en respect steeds weer verdienen, dag in, dag uit. Vandaar dat de VVD-fractie
het door de overheid gevoerde integriteitsbeleid van harte ondersteunt, waarbij
vooral het aspect van bewustwording ons inziens het belangrijkste is. En bij
dit beleid zien wij een adequaat strafrechtelijk instrumentarium als een sluitstuk,
als een uiting dat het strafrecht een ultimum remedium is. Maar als je de
strafrechtelijke weg eenmaal kiest, moet deze ook succesvol zijn. Vandaar
dat wij positief staan tegenover dit wetsvoorstel, waarmee de corruptieartikelen
in het Wetboek van Strafrecht worden aangescherpt en aangevuld. Hiermee zeg
ik tegelijkertijd dat de VVD-fractie instemt met het voorstel van rijkswet
tot goedkeuring van enkele verdragen inzake de bestrijding van fraude en corruptie.
Het is van groot belang dat de lidstaten binnen de EU zoveel mogelijk gelijk
optrekken bij de aanpak van corrupte gezagsdragers, rechters en ambtenaren.
Er mogen binnen de Unie geen eldorado's ontstaan waar je gemakkelijk de dans
kunt ontspringen. Denkbeeldig is dit niet, wanneer ik wijs op de recente publicatie
van de Financial action taskforce als onderdeel van de OESO, die een zwarte
lijst van witwascentra heeft opgesteld. Liechtenstein, toch niet zo ver weg
van Nederland, werd daarin pijnlijk terechtgewezen. Mijn vraag aan de minister
is of hij op het punt van de ambtelijke corruptie serieuze bedreigingen ziet
in het verband van de EU. Ik weet dat, zoals de spaghetti en de opera bij
Italië horen, ook corruptieschandalen bij dat land lijken te horen. Is
Italië echter het enige zorgenkindje? Is het overigens de verwachting
dat alle lidstaten de verdragen ratificeren en worden in de procedure naar
verwachting wel of geen ingrijpende voorbehouden gemaakt?Terug naar onze nationale wetgeving. Bij de bespreking van het regeringsvoorstel
sta ik niet stil bij het initiatiefvoorstel van de collega's Van Heemst en
Van Oven, maar wel bij hun brief van 14 juni jl., waarin zij voorstellen doen.
Ik merk op dat de lijn van het kabinetsvoorstel mij aanspreekt. Dit voorstel
geeft uitvoering aan de eerdergenoemde integriteitsnotitie. In de voorgestelde
aanscherpingen in de artikelen 177 e.v. van het Wetboek van Strafrecht wordt
de actieve omkoping geregeld en in de artikelen 362 e.v. de passieve omkoping.
Deze artikelen zijn ten opzichte van elkaar evenwichtig en beheerst. Zij slaan
niet door. Laten wij niet vergeten van waaruit de integriteitsdiscussie opnieuw
is gestart, namelijk naar aanleiding van de in 1992 verschenen nota De georganiseerde
criminaliteit in Nederland, dreigingsbeeld en plan van aanpak. Ik opende mijn
betoog hiermee.Bij die nota stelt de criminoloog prof. Fijnaut vast dat er in Nederland
weliswaar sprake was van vormen van georganiseerde criminaliteit, maar dat
er zeker geen maffia-achtige toestanden met bijbehorende corruptie bestonden.
Met andere woorden: zonder te bagatelliseren moeten wij ook weer niet overdrijven.
De overheid moet concrete dreigingsbeelden wegnemen en geen spookbeelden najagen.
Vanuit het dreigingsbeeld werd in 1993 de integriteitsdiscussie gestart en
vanuit dit zelfde dreigingsbeeld komt de regering nu met de thans voorgestelde
wetswijzigingen. De VVD-fractie oordeelt deze wetswijzigingen in overeenstemming
met het dreigingsbeeld. Ze zijn, zoals ik al zei, evenwichtig. Er wordt niet
met een kanon op een mug geschoten, maar aan de andere kant volstaat de vliegenmepper
ook niet meer. De uitbreiding van de delictsomschrijvingen van de artikelen
177 e.v. en 362 e.v. heeft onze instemming. Ik ga ervan uit dat de rechtspraktijk
met de voorgestelde nieuwe corruptiebepalingen beter uit de voeten kan wanneer
bestuurders of ambtenaren worden vervolgd. Kan de minister nog eens bevestigen
dat de voorgestelde bepalingen inderdaad op instemming mogen rekenen van de
zijde van met name de rechterlijke macht en het OM?Bij nota van wijziging stelt de minister voor, het omkopen van toekomstige
ambtenaren strafbaar te stellen. De strafbaarheid ontstaat dan pas op het
moment waarop de betrokkene daadwerkelijk wordt aangesteld in de ambtelijke
functie met het oog op de bediening waarvan de gift, belofte of dienst is
gedaan dan wel is verleend. Bij de beoordeling van deze nieuwe strafbaarstelling
laat ik zwaar meewegen dat deze dringend gewenst wordt door het college van
procureurs-generaal. Wel vraag ik de minister of hij geen bewijsproblemen
voorziet, met name wanneer er meer tijd verstrijkt tussen de omkoping van
de toekomstige ambtenaar en het moment waarop deze daadwerkelijk als ambtenaar
is aangesteld. En wordt voortaan in de persoonscreening van sollicitanten
naar openbare functies uitdrukkelijk meegenomen of zij met het oog op een
mogelijke baan bij of ten dienste van de overheid door iemand zijn benaderd
in de zin van dit wetsvoorstel. Graag een reactie van de minister.Ik geef nu toch een oordeel over de voorstellen, geformuleerd in de brief
van 14 juni jl. van de collega's Van Oven en Van Heemst. Die voorstellen zijn
in de sfeer van de passieve omkoping. Ten opzichte van het voorgestelde artikel
362 stellen zij een strafbaarstelling voor die aanmerkelijk verder gaat en
die op het volgende neerkomt. Het aannemen van een gift, belofte of dienst
van enige betekenis wordt strafbaar gesteld, als de ambtenaar of de rechter
wist of redelijkerwijs had moeten vermoeden dat deze gift, belofte of dienst
hem werd gedaan in zijn hoedanigheid van ambtenaar of rechter. Daar houdt
het dan op. Je kunt je overigens afvragen wat "van enige betekenis" is. Is
dat een fles wijn van ƒ 75 of begint dat pas bij ƒ 150? Wie
het weet, moet het vooral zeggen. Tegenover die gift, belofte of dienst hoeft
dus geen tegenprestatie van de ambtenaar of de rechter te staan.
Daar gaat het nu toch juist om?Uit het regeringsvoorstel blijkt dat ook. Immers, daarbij moet de ambtenaar
of de rechter onder invloed van de gift, belofte of dienst zijn bewogen om
iets te doen of na te laten. Dat vind ik ook juist. Wij zullen de voorstellen
van de collega's Van Oven en Van Heemst later nog beoordelen, maar nu al geef
ik aan dat ik ze in deze redactie te ruim acht. Ieder causaal verband tussen
de verleende gunst en de prestatie wordt namelijk losgelaten. Daarnaast voorzie
ik bewijsproblemen. Ik heb in dit verband nog gewezen op het onderdeel "van
enige betekenis".Voor een ander voorstel van de collega's Van Oven en Van Heemst kan ik
sympathie hebben. Dat gaat over het zwaarder bestraffen indien de dader een
politiek ambtsdrager is, zoals een minister en een staatssecretaris. Kan ik
de verhoging van de gevangenisstraf met twee jaar begrijpen en billijken,
dit is anders, als ik lees dat de indieners denken aan geldboetecategorie
6 van maximaal 1 mln. Deze categorie is sinds jaar en dag gereserveerd als
mogelijkheid voor extra bestraffing van een rechtspersoon. Hierbij hebben
wij het echter over natuurlijke personen. Ik maak in dit verband de volgende
vergelijking: zeer ernstige misdrijven zoals moord, doodslag en verkrachting
kennen allemaal een maximale geldboete van de vijfde categorie, wat gelijk
staat aan maximaal ƒ 100.000. Tegen de zesde categorie heb ik bezwaar
vanwege de precedentwerking en de onevenwichtigheid ten opzichte van andere
delicten. Het komt mij voor dat de Pluk-ze-wetgeving in dit soort gevallen
een juister alternatief is.Daar ik, zoals gezegd, wel sympathie heb voor de strafverzwaring als zodanig
overweeg ik een amendement van die strekking in te dienen. Daarbij geldt nadrukkelijk
de vijfde categorie van de geldboeten.De heer Verhagen (CDA):De heer Niederer overweegt om te strafmaat te differentiëren. Ik
wil graag dat hij dit meer onderbouwt dan dat hij alleen maar zijn sympathie
ervoor uitspreekt. Dus op grond waarvan meent de heer Niederer dat het goed
is om het Nederlandse strafrechtsysteem niet naar delict maar naar dader te
differentiëren?De heer Niederer (VVD):Er zijn meer gekwalificeerde delicten, waarbij er voor de persoon van
de dader in een bepaalde hoedanigheid een strafverzwaring optreedt. Wat dat
betreft, is het geen precedent. Misschien kan de heer Verhagen mij verderop
in mijn betoog nog eens interrumperen, want ik wil dit namelijk koppelen aan
het schrappen van iets anders uit het regeringsvoorstel. Ik doel op de bijkomende
straf van ontzetting uit het kiesrecht. Het is namelijk of-of.De heer Verhagen (CDA):Ik kan u straks ook nog interrumperen, maar ik wil nu al vragen of u van
mening bent dat het erger is als een politicus een ton in zijn zak stopt dan
wanneer een ambtenaar dat doet.De heer Niederer (VVD):Beide gevallen zijn even ernstig, maar als je dat als overheid wilt afromen,
is daar de Pluk-ze-wetgeving voor. Dat heb ik zojuist ook gezegd. Ik vind
het wel ernstiger, wanneer een gezagsdrager in een openbaar ambt zich vergrijpt
aan het een of het ander dan wanneer een ambtenaar dat doet. Dat kan in het
regeringsvoorstel tot uiting worden gebracht door de bijkomende straf toe
te voegen dan wel door de strafmaat te verhogen in het commune strafrecht.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Voorzitter! Ik heb hierover een vraag, even los van wat ik er eventueel
van zou vinden. Ik hoor de heer Niederer zeggen dat we gekwalificeerde delicten
kennen, waarbij er wordt gedifferentieerd naar de persoon van de dader. Ik
kan me echter zo gauw geen voorbeelden in gedachten brengen die daarmee te
maken hebben. Ik zou hem dus willen vragen om daar nog even over na te denken.
We hebben het altijd over strafverzwarende omstandigheden, maar van een differentiatie
naar dader kan ik zo gauw geen voorbeelden bedenken. Als hij het wel zou kunnen,
zou hij mij kunnen dienen.De heer Niederer (VVD):Ik zal vóór mijn tweede termijn het wetboek opvragen en
eens gaan bladeren.Voorzitter! Er is, zoals gezegd, nog meer en dan kom ik op mijn laatste
punt, in combinatie met de mogelijke strafverzwaring, namelijk de mogelijkheid
zoals deze nu in het regeringsvoorstel is opgenomen, te weten het opleggen
van de bijkomende straf ontzetting uit het kiesrecht. Ik moet eerlijk bekennen
dat dit overeenkomstig de wens was van de Tweede Kamer destijds, toen wij
het integriteitsdebat voerden. Ik vind dat als je overweegt tot strafverzwaring
over te gaan, er zonder meer een keuze moet worden gemaakt tussen die twee
extra bestraffingsmodaliteiten: óf we handhaven de bijkomende straf
ontzetting uit het kiesrecht, óf we hanteren de strafverzwaring zoals
deze geopperd is in de brief van de collega's Van Oven en Van Heemst. Voor
het geval er voor dat laatste zou worden gekozen en er daartoe een amendement
bij dit wetsvoorstel wordt ingediend, zou ik aansluitend ook een amendement
moeten indienen dat meer technisch van aard is, omdat dan in artikel 380 Wetboek
van Strafrecht de bijkomende straf moet worden geschrapt. Mijn fractie en
ik zijn daar nog niet helemaal uit. Wij hebben sympathie voor beide modaliteiten;
ik verneem ook graag het oordeel van de minister daarover.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Mevrouw de voorzitter! Het is goed dat wij nu nog voor het reces plenair
kunnen debatteren over de goedkeuring van de voorliggende fraude- en corruptieverdragen
en de protocollen. Met deze goedkeuring wordt weer een stap gezet op de weg
naar de bij het Verdrag van Amsterdam afgesproken Europese ruimte voor veiligheid,
vrijheid en rechtvaardigheid. Een niet onbelangrijke stap maar nog steeds
wel slechts een stap want er zal nog lang geen sprake zijn van een Europese
harmonisatie van strafbepaling op dit terrein. Er zullen nog forse verschillen
kunnen blijven bestaan, zowel ten aanzien van de opsporing als ten opzichte
van de strafmaat en ook al moet er sprake zijn van doeltreffende, evenredige
en afschrikwekkende sancties. Desondanks, ook al zie ik deze beperkingen,
zullen wij voor deze goedkeuringswet stemmen.Voorzitter! Zeker voor de meer politieke functionarissen in Europa, zoals
leden van het Europees Parlement, leden van de Europese Commissie of het Europese
Hof en de Europese Rekenkamer die deel uitmaken van eenzelfde
lichaam, is het zeker op de wat langere termijn lastig te accepteren dat zij
ten aanzien van eenzelfde feit zo verschillend kunnen worden beoordeeld, afhankelijk
van de nationale stelsels waar zij onder vallen. Of nu een Italiaanse, Duitse
of Nederlandse europarlementariër corruptie pleegt, mag in de strafmaat
niet of in ieder geval niet al te veel verschillen. Is er enig zicht op dat
binnen afzienbare tijd een gelijktrekking op dit punt ten aanzien van deze
categorie personen wordt ingevoerd?Zie ik het goed, dan wordt in het corruptieprotocol in het algemeen geen
onderscheid gemaakt tussen de strafbaarstelling van ambtenaren enerzijds en
politici anderzijds. Graag wil ik op dit punt wat meer duidelijkheid, met
name omdat dit onderscheid althans wat betreft de strafmaat wel een rol speelt
bij de onderwerpen die in dit debat in discussie zijn, ondanks het feit dat
het amendement op dit moment nog niet is ingediend Hoe wordt daarmee in het
corruptieprotocol omgegaan? Naar mijn mening wordt er geen onderscheid gemaakt,
maar ik hoor de minister daar graag over.Gekozen is voor een goedkeuring bij rijkswet, ook al zullen het fraudeverdrag
en het corruptieprotocol alleen voor Nederland gelden. Hiervoor is een goedkeuring
bij rijkswet in feite niet echt nodig en toch doen wij dat maar. Het kan ook,
laat ik daarover geen misverstand bestaan, maar dit punt wordt wel belangrijk
in het kader van de discussie over de referendabiliteit van wetten en rijkswetten
waarbij dat onderscheid erg speelt. Wij moeten dit als voorbeeld in het achterhoofd
houden. Graag zou ik willen weten wat nu de feitelijke situatie is. Zullen
de Antillen en Aruba zich nu wel of niet bij het omkopingsverdrag aansluiten?Over de strafbaarstelling van private corruptie lijkt in Europees en OESO-verband
het laatste woord nog lang niet gezegd. Is het de minister bekend wat de inzet
van de Nederlandse regering is in deze voorbereidende fase?Voorzitter! De fractie van D66 kan in grote lijnen instemmen met de wijze
waarop het kabinet de verdragen en protocollen in onze corruptiewetgeving
wil implementeren en tegelijkertijd ook enkele verfijningen wil aanbrengen.
De delictsomschrijving van zowel actieve als passieve omkoping is naar ons
oordeel aanzienlijk beter geworden en aangescherpt. Natuurlijk vergt dat een
nadere invulling door de rechter. Dat kan ook niet anders, omdat de praktijk
te divers is en je dat niet allemaal in heldere omschrijvingen kunt vatten.
Ook met de wijze waarop de door de corruptieverdragen en protocollen vereiste
verruiming van de kring van ambtenaren wordt geregeld, kunnen wij instemmen.
Terecht zullen niet alleen ambtenaren en gewezen ambtenaren onder de regeling
vallen; bij nota van wijziging worden ook fraude en corruptie voorafgaand
aan het ambtenaarschap onder de reikwijdte van de bepalingen gebracht. Dat
heeft onze instemming.Op een enkel punt leven bij de D66-fractie echter nog wat vragen respectievelijk
twijfels. Met de Nederlandse orde van advocaten achten wij het merkwaardig
dat détournement de pouvoir bij Europese subsidiestromen in artikel
323a wel strafbaar wordt gesteld, maar dat wordt nagelaten hetzelfde te doen
ten aanzien van de nationale subsidiestromen. De status van de subsidiegever
wordt op deze wijze bepalend voor de strafbaarheid. Het zou toch logischer
zijn, uit te gaan van de subsidieontvanger, van degene die het misbruik pleegt.Het argument is: in de derde tranche van de Algemene wet bestuursrecht
zijn toezicht en controle op subsidies beter geregeld en daarin wordt voorzien
in de mogelijkheid van terugvordering van hetgeen verkeerd werd gebruikt.
Via valsheid in geschrifte kan dan ook nog de strafrechter worden ingeschakeld.
Op zichzelf is dat een zeer redelijke regeling. Zij verschilt echter wel van
de nu getroffen regeling voor Europese subsidiestromen. Wij zouden het niet
gewenst vinden als tot in lengte van dagen twee zo verschillende regimes voor
subsidies naast elkaar blijven voortbestaan: één voor de Europese
en één voor de nationale. Ik ben het wel met de minister eens
dat het op zichzelf alleszins redelijk is om eerst de evaluatie van de derde
tranche van de Algemene wet bestuursrecht af te wachten, maar ik kan mij voorstellen
dat op termijn toch ook voor nationale subsidiestromen een strafrechtelijke
sanctie op détournement de pouvoir komt te staan.Voorzitter! Wij voeren over een paar onderwerpen eigenlijk een schimmige
discussie. Dat zijn de onderwerpen die in conceptamendementen van de leden
Van Oven en Van Heemst waren vervat, die nu wellicht nog door mevrouw Kant
in amendementen worden verwoord en die voor ons allen aanleiding waren om
erover na te denken. Ik zeg nadrukkelijk: de Kamer krijgt van mij geen amendement
en ik zal zeggen waarom. Ik vraag mij af of er wel reden is om naast datgene
wat nu in het wetsvoorstel wordt geregeld, nog een afzonderlijk, lichter omkopingsdelict
te introduceren, namelijk het aannemen van giften, beloften en diensten in
de hoedanigheid van ambtenaar zonder dat sprake is van enig causaal verband
tussen gift en gedrag van de ambtenaar. Ik vraag mij af of er voor een dergelijke
bepaling nog wel ruimte is nu in de artikelen 362 en 363 is opgenomen dat
sprake moet zijn van een redelijkerwijs vermoeden dat de gift wordt gedaan
of dat de ambtenaar iets zal doen of nalaten of dat heeft gedaan. Er staat:
redelijkerwijs moeten vermoeden. Dat is al een oprekking van de huidige bepalingen
van omkoping. Ik meen dat daarmee al een deel van het tussenveld wordt beslagen.
Graag hoor ik op dit punt de mening van de minister.Een andere vraag is: betekent deze aparte delictsomschrijving niet, dat
daardoor in wezen het aannemen van vrijwel elke gift, belofte of dienst, welke
dan ook, door een ambtenaar strafbaar wordt gesteld zonder dat sprake hoeft
te zijn van daadwerkelijke beïnvloeding? Wordt dan niet uiterst discretionair
wat nog een niet strafbare bagatelgift is en wat wel een strafbare gift is?
Geeft dat de rechter eigenlijk niet een soort vrijbrief? Daarvoor ben ik uiterst
beducht. Wordt op deze wijze het strafrecht ook niet te vroeg ingezet? Leent
dit soort zaken zich niet beter voor regeling met een gedragscode en een meer
disciplinaire of administratieve sanctionering? Deze vragen in aanmerking
nemend, lokt op dit moment onthouding mij meer. Dus dit amendement niet.Voorzitter! Dan wil ik iets zeggen over de verhoging van de strafmaat
voor politici. Ik begrijp dat de heer Niederer daar wel iets voor voelt. De
belangrijkste reden om aan verhoging te denken is dat politici een voorbeeldfunctie
hebben. Op het eerste gezicht lijkt voor dat argument wel iets
te zeggen. Politici hebben een voorbeeldfunctie. Voor mij gelden echter toch
wel een paar bezwaren van duidelijk principiële aard. Natuurlijk, politici
en hooggeplaatste bestuurders dragen een zware verantwoordelijkheid en hebben
een duidelijke voorbeeldfunctie. Die hebben zij omdat zij door de politiek
c.q. door de kiezers tot een functie worden geroepen. Als zij zich niet aan
de voor eenieder geldende normen houden, fraude of corruptie plegen of zich
laten verleiden door geschenken of diensten, moeten zij net als ieder ander
door de rechter kunnen worden gestraft. En dat regelt de wet ook.De voorbeeldfunctie is echter van meer politieke aard. Aangezien de betrokken
figuur door de politiek geroepen is tot zijn functie, moet de extra bestraffing
mijns inziens vooral langs politieke weg haar beslag krijgen. Het effect is
dan veel groter en ook juister. In wezen doet het er in de publieke opinie
niet zozeer toe of een politicus tot drie, vier of vijf jaar wordt veroordeeld.
Vooral het feit dát hij wordt veroordeeld, telt. En dat feit behoort
vervolgens ook door de politiek te worden opgepakt. Soms blijkt de dreiging
alleen al voldoende en treedt betrokkene zelf af. Wij hebben dat niet zo lang
geleden gezien. Bij een strafrechtelijke veroordeling zal betrokkene moeten
aftreden en zijn zetel ter beschikking moeten stellen. Waarschijnlijk zal
hij dan nooit meer voor een dergelijke functie in aanmerking komen. De publieke
schandpaal die hem ten deel valt, staat daar borg voor; keihard, maar terecht.
Dat zelfreinigend vermogen van de politiek acht ik veel doeltreffender en
ook uit de aard der zaak juister dan een verhoging van de strafmaat, op te
leggen door een rechter. Hoezo trias politica?De heer Niederer (VVD):Mevrouw Scheltema is het er toch wel mee eens dat ook de bijkomende straf
zal moeten worden opgelegd door de rechter?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Op de bijkomende straf kom ik nog.Ik wil nog graag van de minister horen dat het zo is dat onrechtmatig
verkregen voordeel ook langs de andere weg kan worden ingevorderd. De Pluk-ze-wetgeving
is daar toch voor bedoeld? Het is toch niet zo dat een politicus die veel
geld opstrijkt, dat zelf mag behouden. Daarvoor alleen is een zwaardere categorie
strafmaat niet nodig.Ik kom op de bijkomende straf, in casu ontzetting uit het kiesrecht. Dat
bij een ernstig kwetsing van de rechtsorde door politici kan worden overgegaan
tot ontzetting uit het kiesrecht als bijkomende straf, zoals nu in het regeringsvoorstel
is opgenomen, lijkt mij terecht. Dan rijst echter wel direct de vraag of dat
niet ook een geëigende bijkomende straf zou kunnen en zou moeten zijn
in andere zwaarwegende situaties waarbij politici zijn betrokken. Ik denk
hierbij met name aan een strafrechtelijke veroordeling van een politicus op
grond van discriminatoir gedrag. In het verleden heeft mijn fractie daarop
aangedrongen. Toen was de bereidheid tot verruiming van de reikwijdte van
deze bijkomende straf nog niet aanwezig, met name niet omdat de strafmaat
voor discriminatie toen te laag was. In het regeerakkoord is evenwel afgesproken
dat die zal worden opgehoogd. Ik heb begrepen dat de regering daar ook mee
bezig is. Ik denk dan ook dat, als wij hier ten aanzien van omkoping en corruptie
besluiten tot introductie van ontzetting uit het kiesrecht als bijkomende
straf, dit ook in andere heel zware politieke delicten een mogelijkheid moet
zijn. Ik hoor graag hoe de minister hierover denkt.De heer Niederer (VVD):U noemt de discriminatieartikelen. Begeeft u zich daarmee echter niet
op een hellend vlak? Wat moet er namelijk gezegd worden van een politicus
die iemand vermoordt? Moet die dan ook uit het kiesrecht worden ontzet? Ik
vrees dat wij zo wel bezig kunnen blijven.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Volgens mij ligt dat anders. Een politicus die iemand vermoordt, is net
als ieder ander in Nederland totaal mis. Die moet hard gestraft worden. Het
gaat mij om wat er gebeurt bij een voorbeeldfunctie van politici. Als politicus
ben je gehouden om je goed te gedragen in deze zaal. Je behoort absoluut niet
discriminatoir op te treden. Als een politicus zich tegenover welke groep
in de samenleving dan ook zwaar discriminatoir opstelt, is er op dat moment
volgens mij een politieke sanctie noodzakelijk. Ik ben het met de heer Niederer
eens dat de rechter zo'n sanctie zal moeten opleggen en dat dit alleen het
geval mag zijn bij een zware kwetsing van de rechtsorde. Ik denk evenwel dat
je dat net als bij zware omkoping en corruptie ook moet kunnen doen bij discriminatie.De heer Niederer (VVD):Ik wil niet te lang bij dit voorbeeld stil staan, want zo fraai is het
niet, maar ik kan mij voorstellen dat een politicus de discriminatieartikelen
omzeilend doordat hij niets zegt, iemand uit racistische motieven om het leven
brengt, alleen voor moord wordt vervolgd en mogelijk veroordeeld en dus niet
voor discriminatie. Dan kan hij in uw redenering niet uit het kiesrecht worden
ontzet.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik denk dat hij dan levenslang krijgt of in ieder geval heel lang zal
zitten. De strafmaat voor moord is heel hoog. Dat is ook terecht. Iemand die
iemand vermoordt, of hij nu politicus is of iets anders doet er niet toe,
dat is niet acceptabel. Daar zit dat politieke element echter niet in verweven.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Mevrouw de voorzitter! Het belang van een integere overheid behoeft eigenlijk
geen betoog, zeker niet in een democratische rechtsstaat. Ook al zijn er redenen
om te stellen dat het bij ons nog wel meevalt, dat mag nooit een reden zijn
voor nonchalance op dit terrein. Je moet namelijk ook zien dat je het zo houdt.
Dus kan het soms nodig zijn om zaken die eigenlijk zo vanzelfsprekend zouden
moeten zijn dat je ze niet hoeft op te schrijven, toch maar op te schrijven
en eventueel tot scherpe formuleringen te komen, al was het maar om de situatie
die je koestert zo te houden.Het is duidelijk: een ambtenaar en politicus horen niet omkoopbaar te
zijn, ze behoren geen gunsten te verlenen om geld en hun integriteit behoort
boven elke twijfel verheven te zijn. Maar ook vanzelfsprekendheden pakken
niet altijd uit, zoals ze geacht worden uit te pakken en dan moet je ze soms
in de wet opnemen en soms wat scherper formuleren. Het wetsvoorstel dat voor
ons ligt, doet dat ook. Het bevat voorstellen daartoe en kan dan ook op onze
steun rekenen. Het is overigens goed dat het hier niet bij blijft. Reeds meerdere jaren
is de rijksoverheid bezig met het zogenoemde integriteitsbeleid, waaruit onder
meer richtlijnen zijn voortgevloeid met betrekking tot het aannemen van geschenken.
Een concrete aanleiding voor het onderhavige wetsvoorstel is dat die richtlijnen
niet altijd voldoen. Een tweede aanleiding is de goedkeuring van enkele verdragen
op dit punt die van de Kamer als wetgever worden verwacht. Ik kan melden dat
onze fracties met de goedkeuring daarvan zonder meer in kunnen instemmen,
maar dat had de minister al begrepen. Het gaat natuurlijk om een materialisering
van de internationale verplichtingen die uit die goedkeuring van de verdragen
voortvloeien.Na de schriftelijke voorbereiding resteren er wat de fracties van de RPF
en het GPV en ook de SGP betreft nog enkele kwesties die vandaag verder bediscussieerd
zouden moeten worden. Dat geldt in de eerste plaats de vraag of het delictsbestanddeel
"gift" nader aangeduid moet worden op het niveau van de wet, zoals wij ook
reeds in het verslag hebben bepleit. Dat wordt overigens ondersteund door
het college van procureurs-generaal. De wijze waarop dit wettelijk zou kunnen
worden vastgelegd, laat zich misschien niet zo gemakkelijk vinden. Giften
van kleine omvang zijn in de regel niet laakbaar, maar anders kunnen ook die
een rol spelen bij een eventueel strafrechtelijk onderzoek naar omkoping.
Het is in elk geval gewenst om naar meer duidelijkheid te streven. Wij verwachten
dan ook minimaal de nodige inspanningen van de zijde van de minister om te
bevorderen dat de richtlijn van het openbaar ministerie, waarover in de stukken
wordt gesproken, er ook inderdaad komt en liefst op zo kort mogelijke termijn
na goedkeuring van het voorliggende wetsvoorstel. Ik geef overigens toe dat
voor de beoordeling in concrete gevallen daarnaast de norm die is neergelegd
in het ARAR, het ambtenarenreglement, een rol kan spelen. Daar wordt terecht
naar verwezen. Ik denk hierbij aan artikel 64 van het ARAR.De minister heeft negatief gereageerd op onze suggestie artikel 179, de
ambtsdwang, zodanig aan te passen dat ook andere vormen van dwang, zoals chantage,
daarin strafbaar worden gesteld. De minister vindt dat niet nodig. Hij verwijst
daarbij naar artikel 284 en artikel 318 van het Wetboek van Strafrecht. Naar
mijn mening is er reden daar toch nog eens naar te kijken. Ik nodig de minister
uit, hierop nader in te gaan. Immers, artikel 284 kent een lagere strafbedreiging
en is niet specifiek toegeschreven op het omkopen c.q. bedreigen van ambtenaren.Om een vergelijking te trekken: wij zien er ook niet vanaf verkrachting
in een apart artikel strafbaar te stellen, omdat nu eenmaal in artikel 284
in algemene zin al is strafbaar gesteld iemand onder dreiging met geweld te
dwingen iets te doen, na te laten of te dulden. Het feit in geding, namelijk
hetgeen waartoe je wordt gedwongen te doen, na te laten of te dulden, is relevant
voor de zwaarte van de straf. Dat heeft de wetgever ertoe gebracht in een
aantal situaties, sommige zaken die onder dwang plaatsvinden, ook nog afzonderlijk
strafbaar te stellen.Mij dunkt dat artikel 318 evenmin is toegeschreven op de bedreigde ambtenaar.
Het gaat daarin immers om personen die zichzelf onder dwang in de schulden
steken. Ik vraag de minister nog een keer op dit punt in te gaan. Ik heb overwogen
en overweeg dat nog steeds een beetje, op dat punt een amendement in te dienen.
Ik luister graag naar de toelichting van de regering.Voorzitter! Het begrip ambtenaar in het wetsvoorstel verdient nog wel
enige verduidelijking. In het antwoord op onze vragen daarover is gesteld,
dat een ambtenaar ook degene kan zijn die onder toezicht en verantwoordelijkheid
van de overheid is aangesteld in een functie waaraan het openbaar karakter
niet kan worden ontzegd. Onduidelijk blijft een beetje of bijvoorbeeld de
conducteur in de geprivatiseerde NS of de buschauffeur als een ambtenaar in
de zin van deze wetgeving moet worden gezien of niet. Het openbaar karakter
van de functie kan wellicht worden aangenomen, maar de persoon is niet door
of onder verantwoordelijkheid van de overheid aangesteld. Onze fracties vinden
dat niet kristalhelder. Toch lijkt ons dat buiten twijfel moet worden gesteld
dat ook dan, linksom of rechtsom, een adequate strafbaarstelling aan de orde
is. Ik krijg op dit punt graag helderheid van de regering.Voorzitter! In de schriftelijke gedachtewisseling is het onderdeel strafbaarstelling
van omkoping van toekomstige ambtenaren aan de orde geweest. Bij nota van
wijziging die op onze vraag is gevolgd, is deze kwestie voldoende opgelost,
zoals de minister al hoopte in de nota naar aanleiding van het verslag. Ook
op dat punt leveren wij een geruststellende bijdrage.Er was nog een suggestie van onze fracties om de strafbedreiging in artikel
362 en 363 gelijk te trekken. De minister wees deze suggestie af, omdat het
laakbaarder moet worden geacht als de ambtenaar zich laat omkopen tot een
handeling in strijd met zijn ambtsplicht dan als hij zich laat omkopen tot
een handeling die op zichzelf niet in strijd is met zijn ambtsplicht. Ik geef
meteen toe dat het een behoorlijk lastig en subtiel onderscheid wordt als
je dit punt verder gaat uitwerken. Ik houd echter staande dat er wel enige
kanttekeningen bij te plaatsen zijn.Een derde die bijvoorbeeld bij het verlenen van een vergunning schade
heeft geleden door het handelen van een omgekochte ambtenaar, kan moeilijk
de nuance worden duidelijk gemaakt of daarbij wel of niet in strijd met de
ambtsplicht van de ambtenaar is gehandeld. Dat is niet relevant voor in dit
geval de derde, maar hij ondervindt wel de schade als gevolg van corruptie.
Het is wel een heel subtiel onderscheid, maar toch kan de vraag rijzen wanneer
je te maken kunt hebben met een corrupte ambtenaar die toch niet in strijd
met zijn ambtsplicht handelt. Dat is heel lastig af te bakenen.Ik heb overwogen ook op dit punt een amendement in te dienen, maar het
lijkt mij dat het geen kwaad kan dit onderscheid te maken. Ik heb namelijk
de indruk dat in de meeste gevallen snel zal worden verondersteld dat er sprake
is van schending van de ambtsplicht. Om die reden zie ik ervan af op dit punt
nog verder de discussie aan te gaan. Ik ben ook wel gevoelig voor het morele
argument dat de schending van de ambtsplicht als zodanig niet irrelevant is
voor de beoordeling van de uiteindelijke situatie. Ik zou de ambtsplicht niet
terzijde willen schuiven alsof het niet uitmaakt of je al dan niet ambtelijk
geschoven hebt. Het heeft emotioneel en moreel toch een zekere lading. Bij
nader inzien kan ik de consequentie in de redenering van de regering wel delen. Voorzitter! Ik wil nog iets zeggen over de samenloop met het initiatiefvoorstel
van de leden Van Oven en Van Heemst en de kwestie van eventueel in te dienen
of nog in te dienen amendementen. Anderen hebben al vastgesteld dat de collega's
lof verdienen voor hun initiatief, waardoor ook dit onderwerp enige tijd geleden
in een versnelling is geraakt. Zij zagen mogelijkheden, zo bleek ons uit hun
brief van 14 juni, de essentie van hun voorstel door aanvaarding van een viertal
amendementen op het voorliggende wetsvoorstel, voldoende op te nemen. Wij
wachten daarom af wat er precies wel en niet aan amendementen wordt ingediend.
Ik heb zelf op dat punt geen initiatieven genomen, hoewel ik mij heel goed
gerealiseerd heb dat ik daartoe de volle vrijheid had, daartoe uitgenodigd
door beide collega's die deze uitnodiging bij de Kamer in haar geheel hebben
neergelegd. Ik heb het initiatief daartoe nog niet genomen. Ik wacht nog even
af.Er zijn verschillende amendementen aangekondigd. Ik wil in algemene zin
wel zeggen dat ik met een tamelijk positieve instelling naar die vier amendementen
gekeken heb, omdat ik zelf ook de indruk had dat het best combineerbaar was.
Dat neemt niet weg dat er op onderdelen vragen te stellen zijn. Dat doe ik
ook maar even los van concrete amendementen, omdat de materie natuurlijk wel
degelijk hier geagendeerd is. Ik kom te spreken over een paar punten die materieel
betrekking hebben op die brief van de collega's en de nog in te dienen amendementen.
Daarover stel ik de volgende vragen richting de regering. Daaruit kan ook
al een begin van een standpuntbepaling van onze drie fracties worden geproefd.
Ik zeg dat er maar even bij voor de fijnproevers.Voorzitter! Ik wil het allereerst hebben over de brede definitie van ambtenaar,
waar de politicus überhaupt al onder valt. Een vraag die bij ons leeft,
is wat de gelijkschakeling van ambtenaar en politicus in het voorliggende
wetsvoorstel betekent voor de toepasbare regimes. Mevrouw Kant heeft daar
ook een aantal terzake doende vragen over gesteld. Zij heeft de gedragscode,
de richtlijnen en de richtbedragen terecht aan de orde gesteld en ik sluit
mij graag bij die vragen aan. Ik herinner eraan dat wij er indertijd in de
Kamer, in dat al een paar keer genoemde debat over nevenfuncties, niet voor
gekozen hebben om tot een gedragscode in de Tweede Kamer te komen met betrekking
tot nevenfuncties of bedragen die men wel of niet zou kunnen aannemen. Deze
lijn wordt overigens ook door onze fracties gesteund. Die discussie is de
afgelopen periode meer dan eens gevoerd, zeg ik maar met een understatement.
De vraag luidt dus als volgt: wat betekent het nu als wij onder ambtenaar
beiden moeten verstaan? Heeft dat consequenties voor de wijze waarop er bij
de politieke ambtsdragers mee omgesprongen wordt? Ik sluit mij kortheidshalve
aan bij de vragen die mevrouw Kant op dat punt gesteld heeft.Een volgend punt is de eventuele zwaardere straf voor politici. Ik ben
daar al op ingegaan tijdens een interruptiedebat met de heer Niederer. Ik
vind die gedachte zeer invoelbaar, omdat daarmee wordt aangegeven dat je de
integriteit van je eigen vak, van de politieke ambtsdrager, serieus neemt.
Die integriteit moeten wij staande houden. Ik heb wel enige aarzelingen of
het past in het systeem, of je kunt differentiëren naar de dader, naar
de functie. Ik wacht op dat punt dan ook graag de antwoorden van de regering
af. Het moet in ieder geval meer zijn dan een signaal naar buiten toe van
"kijk ons eens, wij rekenen het onszelf zwaarder aan dan ambtenaren". Als
je kiest voor de brede definitie van "ambtenaar", dan vraag ik mij af of je
daarbinnen een differentiatie kunt aanbrengen zoals voorzien in een van de
conceptamendementen die ons voorgelegd waren. Ik zal daar in tweede termijn
en bij de stemmingen graag op terugkomen.Mijn volgende punt betreft de passieve omkoping. In het regeringsvoorstel
wordt gesproken over een "redelijkerwijs vermoeden". Een nieuw artikel 361a
is een suggestie die ons is aangereikt. Die suggestie zal straks in een amendement
worden voorgelegd. Een verschil is natuurlijk dat de collega's Van Oven en
Van Heemst geen enkel causaal verband meer leggen tussen een verleende gunst
en "de prestatie" van de ambtenaar. Ik heb op dat punt ook wel enige aarzeling.
Nogmaals, ik vind de gedachte wel sympathiek, maar ik vraag mij met de collega's
Niederer en Scheltema af of het een goede route is, omdat er helemaal geen
relatie meer wordt gelegd met uiteindelijk het laakbare gedrag. En daar zou
het dan toch om moeten gaan. De vraag is of hier een gedragscode geen goede
diensten zou kunnen bewijzen, zoals in de ambtenarij dus gebruikelijk is.
Ik zal later nog even apart op de politici ingaan. Bij beide voorstellen is
sprake van bewijsproblemen. Ik hoor de minister graag over een redelijkerwijs
vermoeden, een bagatelgift dan wel een gift van enige betekenis.Ik kom te spreken over de algemene benadering waar het gaat om politici
en de beoordeling van de eventuele amendementen in die richting. Onze stelling
is dat politici zich terdege bewust dienen te zijn van hun bijzondere positie.
Zij hebben een voorbeeldfunctie en de openbaarheid van hun functioneren helpt
daarbij. Dat ligt natuurlijk anders dan bij ambtenaren, bij wie dat veel minder
aan de orde is. Ik vind het ook van betekenis dat de eigen verantwoordelijkheid
van de politieke ambtsdrager voor de handhaving van de integriteit centraal
moet worden gesteld. Dat verklaart ook ons gedrag indertijd en onze opstelling
tijdens het debat over een eventuele gedragscode voor Tweede-Kamerleden en
nevenfuncties. Het is voor Tweede-Kamerleden essentieel dat er een ambtseed
wordt afgelegd. Dat geldt natuurlijk ook voor andere volksvertegenwoordigers.
Het is zaak om jezelf aan die ambtseed te houden. Dat kun je niet afdwingen
via allerlei mooie procedures. Zo werkt dat niet. Het staat misschien goed
en het initiatief is lofwaardig, maar het is zaak dat je je eigen integriteit
goed in de gaten houdt. De ambtseed leggen wij niet voor niets af!De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! De CDA-fractie staat buitengewoon positief tegenover dit wetsvoorstel,
zowel de goedkeuring van de verdragen inzake bestrijding van fraude en corruptie,
als de wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering.
Terecht hebben alle sprekers uitvoerig stilgestaan bij de noodzaak om te komen
tot integriteit van het openbaar bestuur, om in wezen een onkreukbare democratische
rechtsstaat te garanderen. Daar waar politici dan wel ambtenaren
over de schreef gaan, dient buitengewoon krachtig te worden opgetreden.Naar onze mening is het ook een buitengewoon positieve zaak dat er nu
een Europees verdrag ten grondslag ligt aan dit wetsvoorstel, om de doodeenvoudige
reden dat ook de geloofwaardigheid van een Europese overheid staat of valt
met een efficiënte controle en een efficiënte bestrijding van die
fraude en corruptie en uiteraard ook wetgeving waarmee dat Europees wordt
aangepakt. De recentelijk vrij hoog opgelopen discussies over fraude in het
verband van de Europese Unie hebben eens te meer aangetoond dat het noodzakelijk
is om maatregelen te treffen die zullen leiden tot een soortgelijke aanpak
in de verschillende lidstaten. Wat dat betreft heeft de CDA-fractie bij het
schriftelijk verslag met name de meer principiële punten naar voren gebracht
en onder andere gevraagd in hoeverre dit een voorloper zou zijn van de harmonisatie
van strafwetgeving. Wij zien namelijk te zeer uiteenlopende strafrechtspraktijken
die op dit punt natuurlijk wel degelijk consequenties zullen hebben. Wij hebben
met vrij veel instemming kennisgenomen van de reactie van de reactie van de
minister op de meer principiële vraag in hoeverre dit een voorloper zou
zijn. De minister heeft heel duidelijk gemaakt dat er, daar waar het nodig
is, gekomen zal worden tot een gelijke praktijk, maar dat het geen onderzoek
is naar die harmonisatie.Het is duidelijk dat integriteit zich niet verdraagt met fraude en corruptie.
Wat dat betreft heb ik al gezegd dat wij kunnen instemmen met de voorstellen.
Ik heb nog wel een paar vragen. Dat betreft allereerst een vraag die ook door
collega Scheltema naar voren is gebracht met betrekking tot artikel 3.23a,
waarbij eigenlijk de subsidiegever bepalend wordt voor het regime dat wordt
toegepast. In de hele discussie hoort wat mij betreft centraal te staan dat
je geen voor tweeërlei uitleg vatbaar signaal afgeeft aan de ambtenaar
en de politicus als het gaat om fraude en corruptie. Ik ben het dan ook volmondig
eens met de woordvoerster van de fractie van D66 die zei dat het vreemd is
dat de subsidiegever bepalend gaat worden voor de strafmaat. Dan geef je toch
weer verschillende signalen af.Het tweede element waarbij er verschil zou kunnen optreden betreft het
punt van het Hof van Justitie. Wij hebben daar ook bij stilgestaan in de schriftelijke
voorbereiding. Ik heb toen, los van mijn waardering voor dat protocol inzake
de prejudiciële bevoegdheid van het Hof, de vraag gesteld welke gevolgen
de verklaring van Nederland kan hebben dat Nederland zich het recht voorbehoudt
in de nationale wetgeving te bepalen welke instrumenten aan de orde komen
indien een zaak aanhangig is. Dan zou je een verschil kunnen krijgen als alle
lidstaten dit weer afhankelijk maken van de nationale wetgeving. In hoeverre
zijn de lidstaten dan verplicht om de zaak aan het Hof voor te leggen? Met
andere woorden, die verklaring zou ertoe kunnen leiden dat het Hof juist niet
de rol krijgt die het zou moeten krijgen. Ik zou daar graag een nadere reactie
van de minister op krijgen. Juist op dit punt achten wij een duidelijke prejudiciële
bevoegdheid van het Hof van Justitie van de Europese Unie wenselijk.Met betrekking tot de discussie die is ontstaan naar aanleiding van de
voorgestelde conceptamendementen in relatie tot het initiatiefwetsvoorstel
van de collegae Van Oven en Van Heemst ben ik buitengewoon blij dat de minister
zowel in zijn reactie in het wetsvoorstel als in de nota naar aanleiding van
het verslag duidelijk heeft aangegeven wat voor hem wenselijk en noodzakelijk
is. Er zijn eigenlijk twee duidelijke verschillen tussen het voorliggende
wetsvoorstel en het initiatiefontwerp. In de eerste plaats de mogelijkheid
om te komen tot een strafverzwaring als een politieke ambtsdrager in het geding
is. Collega Niederer sprak zijn sympathie uit voor dit element en overweegt
op dit punt een amendement in te dienen. Ik heb daartegen principiële
bezwaren, juist vanwege de integriteit van politici. Collega Rouvoet bracht
dit ook duidelijk in zijn betoog naar voren. Een politicus hoort onkreukbaar
te zijn en hoort daarop aangesproken te worden. Als ik hier bij mijn installatie
een eed afleg waarin ik zeg dat ik zonder last of ruggespraak zal opereren
en dat ik openbare verantwoording hoor af te leggen, is de enige juiste consequentie
van het aan mijn laars lappen van die eed, dat ik hier verantwoording afleg,
aftreed en mijn passieve kiesrecht verlies. Ik heb dan in strijd met mijn
eed gehandeld en in strijd met het vertrouwen dat ik aan de kiezers heb gevraagd.
Dit iets anders dan de stelling dat het delict hetzelfde is, maar dat er een
zwaardere straf wordt geëist omdat je politicus bent. Het gaat er niet
zozeer om of de rechter alles afwegend uiteindelijk tot de conclusie komt
dat het misdrijf de politicus zwaarder moet worden aangerekend en dat hij
daardoor een zwaardere straf krijgt. Ik heb principiële bezwaren tegen
die differentiatie in de strafmaat. Een politicus dient hier verantwoording
af te leggen. Het gaat om het delict en daarvoor hoort eenzelfde strafmaat
te gelden. De integriteit van de politieke ambtsdrager en het in strijd handelen
met de eed die hij hier in het openbaar heeft afgelegd, kan maar één
consequentie hebben, namelijk het ontnemen van het passieve kiesrecht.De heer Niederer (VVD):Is de heer Verhagen zich ervan bewust dat naast het passieve kiesrecht
dan ook het actieve kiesrecht in het geding is?De heer Verhagen (CDA):Ik weeg mijn woorden heel zorgvuldig voor ik ze uitspreek. Ik was nog
niet uitgesproken. Ik zou graag van de minister vernemen op grond waarvan
hij tot de conclusie komt dat ook het actieve kiesrecht moet worden ontnomen.
Dit gebeurt normaal gesproken toch alleen bij oorlogsmisdadigers en dat slag
mensen. De CDA-fractie steunt het voorstel om een politieke ambtsdrager die
zich schuldig heeft gemaakt aan fraude of corruptie het passieve kiesrecht
te ontnemen. Ik vraag de minister echter te onderbouwen waarom hem dan ook
het actieve kiesrecht zou moeten worden ontnomen, want die directe relatie
zie ik niet. Ik zou grote bezwaren hebben tegen het differentiëren in
strafmaat. Dat de rechter uiteindelijk een andere afweging maakt en dat hij
op basis daarvan een straf toedeelt, is een andere zaak. Ik vind dat je al
die elementen wel degelijk kunt wegen in de uiteindelijke straftoedeling,
maar dit verschil hoort niet al in de basis van de wetgeving gemaakt te worden.Dit zou ook een verkeerd signaal kunnen zijn in de richting van de ambtenaar,
want als die een lagere straf krijgt voor eenzelfde vergrijp, zou het erop
lijken dat de wetgever dit niet zo ernstig neemt. Ik vind dit
een verkeerd signaal. Juist omdat een politicus zijn daden in de openbaarheid
verricht en verantwoording moet afleggen in het openbaar, is de kans dat iets
wat een politicus doet in de openbaarheid komt, sowieso al groter dan bij
een ambtenaar. Ik vind dit aan beide kanten een verkeerd signaal.De heer Niederer (VVD):De heer Verhagen zegt dat hij een verschil in strafmaat tussen een politiek
ambtsdrager en een ambtenaar niet kan rechtvaardigen: voor een ambtenaar moet
dezelfde strafmaat gelden. Tegelijkertijd vindt hij het wel billijk dat alleen
voor de politieke ambtsdrager ontzetting uit het kiesrecht geldt en niet voor
de ambtenaar. Waarom zou die bijkomende straf dan ook niet voor de ambtenaar
moeten gelden? Corruptie is toch altijd even erg?De heer Verhagen (CDA):Het is inderdaad allemaal even erg en daarom ben ik bereid te spreken
over verhoging van de strafmaten. Dit is een van de redenen waarom wij positief
oordelen over dit wetsvoorstel. Als de heer Niederer vindt dat het delict
als zodanig ernstiger bestraft moet worden, vindt hij daarbij de CDA-fractie
aan zijn zijde. Ik hecht echter zwaar aan de eed die ik als kamerlid afleg.
Als ik die in de praktijk aan mijn laars lap, vind ik dat ik niet meer het
recht zou moeten hebben om in de Kamer als volksvertegenwoordiger te opereren.
Ik meen dat dan het vertrouwen van de kiezer op een zo ernstige wijze is geschaad
dat men niet meer verkiesbaar zou mogen zijn. In het wetsvoorstel wordt die
consequentie eraan verbonden.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dit komt erop neer dat u zegt: als zo'n situatie zich voordoet, moet de
rechter betrokkene het kiesrecht ontnemen. In het voorstel van de regering
is dit een mogelijkheid. De rechter heeft die bevoegdheid, maar het is niet
meer dan dat.De heer Verhagen (CDA):Wij kennen in Nederland het systeem van de maximumstraffen. Zo zie ik
dit ook. Een rechter hoeft niet de maximumstraf uit te spreken, maar hij kan
tot een maximum gaan. Dat is een afweging die de rechter heeft te maken.Voorzitter! Het tweede element waarbij sprake is van een duidelijk verschil
tussen het voorstel van de leden Van Oven en Van Heemst en het wetsvoorstel
is dat in het initiatiefvoorstel ieder causaal verband tussen de verleende
gunst en de tegenprestatie is losgelaten. Ik heb ook daarmee buitengewoon
grote moeite. Ik zie collega Van Oven in de zaal zitten en ik wil hem graag
een vraag stellen. Stel dat collega Van Heemst, PvdA-woordvoerder gemeentelijke
herindeling, boven Goirle vliegt in het kader van een gemeentelijke herindeling
en de dag erna in de Kamer pleit voor het zelfstandig laten van Goirle...De voorzitter:Voordat u die boeiende vraag helemaal geformuleerd heeft, wil ik u erop
wijzen dat u een debat met de minister voert. U kunt op dit moment vragen
wat de minister ervan vindt, maar u kunt dit niet de heer Van Oven vragen.
U weet ongetwijfeld op welke manier u daarin kunt voorzien, maar niet in dit
debat.De heer Verhagen (CDA):Ik wil graag van de minister vernemen of hij van plan is het causale verband
te handhaven. Het is toch niet juist dat, als collega Van Heemst in het kader
van een gemeentelijke herindeling boven Goirle vliegt en de dag erna voor
de zelfstandigheid van Goirle stemt, er zonder dat enig causaal verband is
aangetoond uitgegaan wordt van fraude en corruptie? Dat zou mij te ver gaan.Mevrouw Kant (SP):Ik ben wel voor het loskoppelen van het causale verband, zoals ik duidelijk
heb gemaakt, omdat dat verband vaak zo moeilijk is aan te tonen. Op het moment
dat de regels duidelijk zijn voor politici en ambtenaren, maar vooral voor
politici, weet een politicus dat hij als hij iets aanneemt de wet overtreedt.
Dat is toch veel helderder voor iedereen?De heer Verhagen (CDA):Nee. Het wordt onduidelijker als er geen causaal verband meer is. Ik vind
dat aangetoond moet worden dat iemand zich schuldig heeft gemaakt aan iets.
Daar hoort een causaal verband bij.Mevrouw Kant heeft het over duidelijke regels. Wat is een kleine gift?
Moet je dan denken aan een fles wijn van ƒ 75? Waar leg je de grens?
Ik vind dat wat in het wetsvoorstel terzake is verwoord duidelijk aangeeft
dat fraude en corruptie niet getolereerd worden en dat wij de integriteit
van het openbaar bestuur op een harde manier willen garanderen. Je mag verwachten
dat politici integer zijn. Als de consequenties fors zijn, vind ik dat je
een causaal verband mag verwachten. Blijkbaar verschillen wij daarover van
mening. Ik denk dat de stappen die in het wetsvoorstel gezet zijn ertoe kunnen
leiden dat wij de integriteit van het openbaar bestuur in een democratische
rechtsstaat kunnen garanderen, maar zekerheid hebben wij daar denk ik nooit
over.Mevrouw Kant (SP):Ik merk op dat het kabinet ambtenaren wel iets oplegt en politici niet.
Het kan blijkbaar wel. U wilt het voor politici blijkbaar eveneens niet, maar
misschien wilt u het voor ambtenaren ook niet.De heer Verhagen (CDA):Ik wil een causaal verband overeind houden en ik heb mij over de strafmaat
uitgelaten. Ik steun het voorstel van de regering op dit punt. Zodra wij nog
een afzonderlijke discussie voeren over een gedragscode waaraan wij ons zouden
moeten houden, analoog aan wat de heer Rouvoet naar voren bracht, kunnen wij
daarop verder ingaan. Wij hebben hierover van gedachten gewisseld naar aanleiding
van de MSD-affaire; de discussie daarover is nog steeds gaande. Maar ik zou
het verkeerd vinden om de behandeling van dit wetsvoorstel daarvoor te misbruiken.Mevrouw Kant (SP):Of gebruiken, het is maar hoe je het noemt...De heer Verhagen (CDA):Inderdaad.Tot slot wil ik even ingaan op de titel van het colloquium van enige collega's.
Die was afkomstig uit Prediker 7:7: de steekpenning bederft het hart. Daar
ben ik het hartgrondig mee eens, maar Prediker spreekt ook van "op zoek naar
de wijsheid". Ik ben blij dat de PvdA-fractie daar nog steeds aan toe is.De vergadering wordt van 17.40 uur tot 17.55 uur geschorst.Minister Korthals:Voorzitter! Ik ben oprecht verheugd om vandaag deze wetsvoorstellen
met de Kamer te bespreken. Nederland wordt internationaal gezien zo langzamerhand
flink achter de vodden gezeten om zijn wetgeving op orde te stellen in het
licht van de verschillende antifraude en -corruptieverdragen. Ook komen met
deze behandeling meer bijdetijdse corruptiebepalingen in het zicht, wetgeving
waarop het OM reeds geruime tijd wacht. Met deze eerste woorden heb ik meteen
de twee redenen aangegeven die aanleiding zijn geweest voor deze wetsvoorstellen.
Nederland wil partij worden bij een aantal antifraude en -corruptieverdragen.
Deze verdragen dwingen tot aanpassing van nationale wetgeving en in die aanpassingen
voorziet het wetsvoorstel 26469. Wetsvoorstel 26468 betreft de goedkeuring
van de verdragen.Moeilijkheden die het OM ondervindt bij de toepassing van de huidige corruptiewetgeving
vormen de tweede, maar even belangrijke, reden om herziening van de strafbepalingen
inzake corruptie voor te stellen. Binnen het bestek van deze inleidende woorden,
voorafgaande aan de beantwoording van de afzonderlijk gestelde vragen, is
het niet zinvol hier elke wijziging toe te lichten. Ik beperk mij tot een
paar belangrijke wijzigingen, te beginnen met die ter implementatie van de
verdragen. Daarna ga ik in op de overige wijzigingen van het wetsvoorstel
herziening corruptiewetgeving en tot slot wijd ik nog enige algemene woorden
aan het goedkeuringsvoorstel.Van de wijzigingen in verband met de implementatie van de verdragen is
veruit de belangrijkste de strafbaarstelling van omkoping, waarbij buitenlandse
of internationale ambtenaren betrokken zijn. Een verdrag van de EU, het corruptieprotocol
en een verdrag van de OESO roepen op tot deze strafbaarstelling. Voor de EU
ligt het belang van deze strafbaarstelling vooral daarin dat ambtenaren van
de EU niet meer aan strafvervolging kunnen ontkomen door hiaten in de nationale
wetgeving, omdat deze slechts op de eigen ambtenaren van toepassing zijn.
De achtergrond van het OESO-verdrag is een andere. De internationale handel
is het meest gebaat bij eerlijke concurrentieverhoudingen. Voor het verwezenlijken
daarvan is uitbanning van internationale corruptie een vereiste. Naast de
nieuwe strafbaarstelling betreffende het omkopen van buitenlandse ambtenaren
hebben verder bijvoorbeeld ook de verruiming van de mogelijkheden tot uitoefening
van rechtsmacht, de uitbreiding van het begrip giften en beloften met dienst,
alsmede de afzonderlijke strafbaarstelling van het vragen naar een gift, een
internationale achtergrond. De wijzigingen die door de nationale wensen zijn
ingegeven, steunen grotendeels op een advies van het OM uit 1997. Dit advies
is opgesteld naar aanleiding van een aantal problemen waar het OM mee werd
geconfronteerd bij de vervolging van corruptiezaken. Enkele aanpassingen die
voortvloeien uit dit advies breng ik voor het voetlicht.In de eerste plaats worden de passieve omkopingsbepalingen, de artikelen
362, 363 en 364, van het Wetboek van Strafrecht uitgebreid met, kort gezegd,
culpose strafbaarstellingen. Daarmee wordt beoogd een einde te maken aan bewijsproblemen
op het punt van het echt weten van de ambtenaren wat precies met een gift
wordt beoogd. In lijn met recente rechtspraak wordt dit wetenschapsvereiste
in het wetsvoorstel afgezwakt, namelijk het aannemen van giften, beloften
of diensten wordt nu ook met straf bedreigd, terwijl men redelijkerwijze kan
vermoeden dat deze gedaan of verleend zijn in verband met het verrichten van
bepaalde ambtshandelingen. Nieuw is daarnaast artikel 177a van het Wetboek
van Strafrecht. Deze bepaling geldt als pendant van het bestaande artikel
362 van het Wetboek van Strafrecht. Het bedreigt diegenen met straf die ambtenaren
door het aanbieden van giften e.d. in de verleiding brengen om een bepaalde
handeling te verrichten die op zich niet in strijd met een ambtsplicht is.
Tot slot meld ik de wijzigingen die erin voorzien dat de aspirant-ambtenaar
en de oud-ambtenaar onder omstandigheden ook onder de ambtelijke corruptiebepalingen
vallen.Ik kom nu toe aan het goedkeuringsvoorstel 26468. Dit wetsvoorstel heeft
een onmogelijk lange officiële titel, maar de aanwijzingen voor regelgeving
hebben mij daartoe gedwongen. Tot het uitspreken van deze titel ben ik gelukkig
niet gedwongen, dus stel ik voor om het te houden op: wetsvoorstel goedkeuring
van enkele verdragen inzake de bestrijding van fraude en corruptie.Over het belang van de goed te keuren verdragen hoeft niet gediscussieerd
te worden, want ik meen dat wij het daarover allemaal met elkaar eens zijn,
ook in de internationale gemeenschap. De verdragen stralen uit en geven opdracht
om corruptie en fraude zowel op nationaal als op internationaal niveau krachtig
aan te pakken. Ik ben dan ook blij dat de Kamer dit wetsvoorstel zo positief
heeft ontvangen.Voorzitter: Van der HoevenMinister Korthals:Voorzitter! Over de achtergrond en de essentie van de verdragen kan ik
summier zijn, niet alleen vanwege de eerdere schriftelijke gedachtewisseling,
maar ook omdat de Kamer al vóór de indiening van het voorstel
regelmatig is geïnformeerd over de komst van deze verdragen. Drie van
de vier verdragen waarvan goedkeuring wordt gevraagd, zijn van EU-origine.
Het betreft het fraudeverdrag, het corruptieprotocol en het hofprotocol. Het
vierde verdrag, het OESO-corruptieverdrag, heeft een andere achtergrond en
is in een ander gremium, namelijk de OESO, voorbereid. Qua onderwerp past
het echter goed bij de Unieverdragen.Het fraudeverdrag en het corruptieprotocol strekken ertoe zoveel mogelijk
te verzekeren dat fraude en corruptie met nadelige gevolgen voor de Europese
begroting binnen elke Uniestaat strafrechtelijk kunnen worden aangepakt. Beide
verdragen introduceren daartoe gemeenschappelijke definities van strafbaar
te stellen gedrag. Alle gedragingen die onder deze definities vallen, moeten
in elke lidstaat strafbaar gesteld worden. Daarmee wordt gewaarborgd dat er
geen lidstaat meer is die een bepaalde strafwaardige en voor de Europese begroting
nadelige gedraging buiten de strafwet kan laten.Een belangrijk effect van de verdragen is ook dat beter kan worden samengewerkt
in het kader van internationale rechtshulp en strafzaken. Immers, van de feiten
die onder de begripsomschrijvingen van fraude en corruptie vallen, staat binnenkort
vast dat daarop in elke Unielidstaat straf is gesteld. Het derde Unieverdrag waarvan de goedkeuring wordt gevraagd, namelijk
het hofprotocol, is vergeleken met het fraudeverdrag en het corruptieprotocol
van een andere orde. Het bevat aanvullende voorschriften die een uniforme
uitleg van voornoemde materiële verdragen beogen te verzekeren. Het protocol
voorziet erin dat aan het Hof van Justitie prejudiciële vragen over de
verdragen kunnen worden gesteld. Straks ga ik in op de specifieke vraag die
mevrouw Scheltema in dit kader heeft gesteld.Tot zover de inhoud van de wetsvoorstellen. Ik sluit dit deel af met enkele
opmerkingen van meer beleidsmatige aard. Vervolgens ga ik over tot beantwoording
van de afzonderlijke vragen. De bestrijding van corruptie is lastig en complex.
Het vereist deskundigheid en een netwerk, zeker nu er ook opgetreden wordt
tegen omkoping van buitenlandse ambtenaren. Het openbaar ministerie is zich
hiervan bewust en heeft in verband hiermee besloten tot het aanstellen van
een landelijke corruptie officier van justitie, die wat de Nederlandse corruptiezaken
betreft een coördinerende rol vervult en voor grensoverschrijdende zaken
als aanspreekpunt fungeert. Voor de landelijke corruptie officier van justitie
zie ik ook een belangrijke rol weggelegd als het gaat om besluitvorming over
het opstellen van nadere richtsnoeren voor het vervolgingsbeleid.Zoals ik reeds in de stukken heb aangegeven, heb ik op het niveau van
de wet afgezien van voor dit vervolgingsbeleid relevante nuanceringen, bijvoorbeeld
voor de hoogte van de waarde van giften. Dergelijke nuanceringen zouden namelijk
te grof uitpakken en ruimte creëren, waardoor laakbare gedragingen straffeloos
zouden moeten blijven. Dit is ongewenst en daarvoor in de plaats moet maatwerk
komen, ofwel in de vorm van individuele vervolgingsbeslissingen van de officier
van justitie ofwel in de vorm van een gedetailleerde aanwijzing van het college
van procureurs-generaal.Mevrouw Duijkers vroeg zeer specifiek waarom de strafmaat van artikel
362 verhoogd is. Zoals in de schriftelijke stukken reeds is opgemerkt, vormt
de achtergrond van deze strafmaatverhoging het forse onderscheid tussen de
huidige strafmaat van artikel 362, te weten drie maanden, en die van artikel
363 Wetboek van Strafrecht, waarop thans reeds vier jaar staat. Het ook laakbare
gedrag dat omschreven is in artikel 362 Wetboek van Strafrecht, rechtvaardigt
dit onderscheid niet; vandaar ook de verhoging van de strafmaat.Mevrouw Duijkers (PvdA):Voorzitter! Ik denk dat hier sprake is van een misverstand. Ik vroeg namelijk...
Pardon, ik vergis me.Minister Korthals:Het misverstand komt misschien later.Voorzitter! Mevrouw Duijkers vroeg vervolgens: waarom een minder zware
straf dan bij artikel 323a? Artikel 323a moet beschouwd worden als een zelfstandig
delict. Op de normovertreding die in dit artikel is omschreven, is de strafmaat
afgestemd. De strafmaat voor artikel 323 houdt verband met de bijzondere positie
van de dader. Een dergelijke positie – dan moet je denken aan een voogd
en dergelijke – is bij artikel 323a niet in het geding. Hiermee heb
ik ook overigens de heer Niederer geholpen door een voorbeeld te geven dat
hij zojuist nog naarstig aan het zoeken was in het Wetboek van Strafrecht,
zo meende ik op te merken.Voorzitter! Mevrouw Duijkers vroeg verder wat de stand van zaken is betreffende
de ratificatie van de verdragen. Met betrekking tot de ratificatie van de
verdragen die in het goedkeuringswetsvoorstel zijn opgenomen, kan ik zeggen
dat blijkens informatie uit Brussel op dit moment zes van de vijftien EU-lidstaten
het fraudeverdrag en het corruptieprotocol hebben geratificeerd; iets minder
dan de helft dus. Het hofprotocol is inmiddels door vijf lidstaten geratificeerd.
Wat we ook weten, is dat alle landen die nog niet tot ratificatie van de verdragen
zijn overgegaan, wel inmiddels daartoe strekkende wetsvoorstellen bij de parlementen
hebben ingediend of aan de vooravond daarvan staan. Italië – dat
zeg ik overigens de heer Niederer na – is inderdaad wat dat betreft
een zorgenkind. Ik ben het met mevrouw Duijkers eens, wanneer zij van mening
is dat het allemaal wat voortvarender had gekund, maar veel landen kiezen
ervoor, overigens net als Nederland, om een samenhangend pakket van verdragen
ter goedkeuring aan het parlement voor te leggen. Dat betekent vaak ook dat
meer wetgeving ter uitvoering van de verdragen moet worden voorbereid, waarmee
dan weer meer tijd gemoeid is. Verwacht mag worden dat alle landen de verdragen
overigens zullen ratificeren.Voorzitter! Mevrouw Duijkers stelde een vraag over het ontnemen van zowel
het actief kiesrecht als het passief kiesrecht. Waarom niet, zo vroegen ook
andere sprekers, alleen het passief kiesrecht? Dat heeft zijn oorzaak in de
Grondwet, want sinds de grondwetsherziening van 1983 is het onderscheid tussen
actief en passief kiesrecht komen te vervallen. Gegeven deze grondwetsherziening,
is artikel 28, naar ik meen, van het Wetboek van Strafrecht daarop afgestemd.
Actief en passief kiesrecht zijn derhalve onlosmakelijk aan elkaar verbonden.Voorzitter! Dan kom ik nu op de vragen die mevrouw Kant nog heeft gesteld.
Zij begon met te vragen hoe het eigenlijk in Nederland staat met de corruptie:
valt het mee, wordt er niet goed gehandhaafd – dat zou een reden kunnen
zijn – of wordt er misschien zelfs te weinig aangifte gedaan? Laat ik
vooropstellen dat er geen indicaties zijn dat het ernstig is gesteld met de
corruptie in Nederland. Zoals u heeft kunnen vernemen, schommelt het zaaksaantal
jaarlijks rond de 40 zaken. Mijn verwachting is overigens dat het aantal zaken
ten gevolge van deze wetswijzigingen zal toenemen, alleen al vanwege de verruiming
van de bepalingen. Echter, ook na aanvaarding van het wetsvoorstel zal corruptie
een lastig opspoorbaar delict blijven. De redenen hiervoor heeft mevrouw Kant
zelf al genoemd; de voornaamste grond is gelegen in de omstandigheid dat het
delict moeilijk zichtbaar is. Immers, alle directbetrokkenen hebben belang
bij het verborgen houden van het delict. Om die reden moet inderdaad door
het openbaar ministerie een extra inspanning worden gepleegd om dit soort
praktijken het licht te laten zien.Mevrouw Kant vroeg wat "redelijkerwijze" betekent. Als de burgemeester
een commissariaat heeft bij een verzekeraar heeft en de gemeente een collectieve
verzekering bij deze verzekeraar sluit, valt dit onder de toepassing? Ik ben
het overigens met de heer Rouvoet eens, dat we ervoor moeten oppassen om in
specifieke gevallen te treden, maar "redelijkerwijze" houdt
in dat het subjectieve aspect met betrekking tot het opzet van de ambtenaar
wordt geobjectiveerd. De rechter dient in dit verband te oordelen of een gewoon
ambtenaar had moeten weten of met de gift iets werkelijks beoogd wordt. Het
gaat mij – als mevrouw Kant het mij veroorlooft – te ver om specifiek
in te gaan op de concrete voorbeelden die zij zojuist heeft genoemd.Waarom wordt in de wet niets expliciet geregeld ten aanzien van de tussenschakels
tussen gever en ontvanger? Welnu, de tekst van de wet is uitdrukkelijk zo
ruim mogelijk gekozen opdat ook de tussenpersonen onder de tekst van de wet
vallen. Ook een zachte lening kan een gift zijn en dat is het geval, omdat
er sprake is van een geldelijk voordeel.Welke personen vallen onder de corruptiewetgeving bij de verschillende
verschijningsvormen van corruptie? In het geval van passieve corruptie –
de omkoping waarbij de ambtenaar steekpenningen worden gegeven – kan
iedere natuurlijke persoon en iedere rechtspersoon in beginsel de dader zijn.
In het geval van actieve corruptie – de omkoping waarbij de ambtenaar
de actieve partij is door het aannemen van de steekpenningen – is iedere
Nederlandse ambtenaar en na aanvaarding van het wetsvoorstel ook bepaalde
internationale ambtenaren in beginsel dader. Het gaat daarbij om ambtenaren
in functie, om ex-ambtenaren en om degenen die ambtenaar worden.Voorzitter! Wat is het bezwaar tegen een strafbaarstelling zoals voorgesteld
in het eventuele amendement tot invoeging van de artikelen 361a en 364, eerste
lid? Mevrouw Kant is daarmee begonnen en zal een amendement van gelijke strekking
indienen als die welke in concept in omloop zijn. Vrijwel alle sprekers hebben
hierop gezinspeeld. Om die reden zal ik mijn mening erover geven. De voorgestelde
artikelen 361a en 364, eerste lid, bevestigen de strafrechtelijke aansprakelijkheid
van een ambtenaar of rechter die een gift aanneemt waarvan hij redelijkerwijze
had moeten vermoeden dat deze hem gedaan is vanwege zijn hoedanigheid als
ambtenaar of rechter. Met deze strafbaarstelling wordt gebroken met de gedachte
dat het strafwaardige aan corruptie gelegen is in het laakbare van de ambtelijke
wetenschap over het doel van de aangenomen gift. Dit verband tussen een gift
en de tegenprestatie is tot nu toe onlosmakelijk verbonden aan een strafbaarstelling
inzake corruptie. Ook in de internationale corruptieverdragen vormen gift
en tegenprestatie telkens de kernelementen van de strafbaarstelling. Een en
ander betekent niet dat het aannemen van giften door ambtenaren zonder dat
deze in verband staan met bepaalde ambtelijke gedragingen niet afkeurenswaardig
kan zijn. Disciplinair geldt de regel, dat het aannemen van geschenken van
boven de ƒ 100 niet toegestaan is, een regel die reeds een duidelijke
grens aangeeft waar de integriteit van de ambtenaar in gevaar dreigt te komen.
De in de amendementen voorgestelde strafbaarstelling vormen in wezen de strafrechtelijke
equivalent van deze disciplinaire regel. Zelf vind ik dat wij te ver zouden
gaan met dit ook wettelijk vast te leggen. Indien het gedrag van de ambtenaar
er alleen maar in bestaat dat hij een te grote gift heeft aanvaard vanwege
de functie die hij vervult, dan is een meer passende reactie een disciplinaire
maatregel voor plichtsverzuim. Ik ben het in dit opzicht eens met mevrouw
Scheltema. Een strafrechtelijke vervolging lijkt mij dan buiten proportie.
Die komt pas in zicht wanneer bewezen kan worden dat de ambtenaar had moeten
vermoeden dat de gift bedoeld was om hem te bewegen een bepaalde ambtshandeling
te verrichten.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! In tweede termijn zal ik zeggen waarom ik hier anders over
denk. Ik wil nu nog op het volgende wijzen. De minister spreekt steeds over
ambtenaren. De regeling van deze wet houdt in dat de ƒ 100-grens en
de disciplinaire maatregelen alleen voor ambtenaren gelden en niet voor politici
en politieke ambtsdrager. Wat vindt de minister daarvan?Minister Korthals:Op zichzelf is dat juist. Over het algemeen proberen wij in dergelijke
gevallen komen tot gelijkschakeling van ambtenaren en politici. Je moet er
ook voor oppassen dat de eigen verantwoordelijkheid van politici helemaal
wettelijk wordt geregeld. De regering is bovendien verantwoordelijk voor wat
ambtenaren doen. Ik vind dat in wezen de politici zelf een regeling zouden
moeten treffen voor dit soort zaken.Mevrouw Kant (SP):Maar het gaat natuurlijk wel om iets, voorzitter. Het gaat om de integriteit
van het openbaar bestuur en om de integriteit van de politiek. De minister
zegt: de politici zouden zelf een regeling moeten treffen. De werkelijkheid
is echter dat dat niet gebeurt. Met dit wetsvoorstel is er op een bepaald
vlak een gelijkschakeling voor ambtenaren en politici. Zou die gelijkschakeling
ook niet moeten gelden bij het strafbaar stellen van het aannemen van giften?Minister Korthals:Voorzitter! Daarover kun je van mening verschillen. Nu hebben wij de internationale
verdragen in aanmerking genomen en ons gericht op de ambtenaren. Ambtenaren
hebben verplichtingen, maar ook mogelijkheden om bepaalde gunsten te verlenen.
Het is echter altijd nog maar de vraag of politici die in dezelfde mate hebben.
Ik ben er wel van overtuigd, dat veel politici hun eigen invloed niet geringschatten.Voorzitter! Tegen de heer Niederer zeg ik dat er voor mij geen aanleiding
is om te veronderstellen dat door EU-lidstaten de integriteit van de Nederlandse
overheid onder druk zal worden gezet. Uiteraard is waakzaamheid op haar plaats.De heer Niederer vroeg of het openbaar ministerie en de rechterlijke macht
kunnen instemmen met de voorgestelde wetgeving. Ik kan bevestigen dat zulks
het geval is en ik kan eraan toevoegen dat de wetgeving die nu aan de orde
is, grotendeels is gebaseerd op het advies van het openbaar ministerie.Terecht vroeg de heer Niederer aandacht voor het feit dat er een tijdspanne
is tussen het moment van aannemen van een gift door een toekomstig ambtenaar
en diens uiteindelijke aanstelling. Ik ben geen voorstander van veel rechtsonzekerheid
op dit punt en daarom heb ik gekozen voor de formulering: in het vooruitzicht
van een aanstelling. Dat betekent dat onder de strafbepaling vallen alleen
die toekomstige ambtenaren die vlak voor hun aanstelling staan. Er kunnen
bijvoorbeeld al vergaande sollicitatiebesprekingen gevoerd worden. Een ruimere
reikwijdte heeft dan geen zin, omdat dan aanmerkelijke bewijsproblemen
ontstaan, hetgeen de toepasbaarheid van het artikel niet ten goede komt. Met
andere woorden, die tijdspanne is wat mij betreft redelijk kort. De suggestie
van de heer Niederer om bij screening van sollicitanten de vraag te stellen
of er dubieuze contacten zijn geweest, lijkt mij sympathiek. Ik zal deze gedachte
bij mijn collega van Binnenlandse Zaken melden. Probleem is evenwel dat als
die vraag gesteld wordt, weinig mensen bevestigend zullen antwoorden.De heer Niederer (VVD):Dat veronderstel ik ook, zeker als men van kwade zin is. Mocht betrokkene
echter later de mist ingaan en er is een dergelijke vraagstelling geweest,
dan is er voor de ambtenarenrechter meer grond om met succes voor ontslag
te pleiten.Minister Korthals:Dat is juist. Daarom heb ik mij ook positief opgesteld tegenover deze
vraag. Ik zal dit dus voorleggen aan mijn collega van Binnenlandse Zaken.Voorzitter! Mevrouw Scheltema heeft gezegd dat zij het onderscheid in
handhavingsregime, waar het gaat om EU-subsidies en nationale subsidie, moeilijk
vindt. Ik vertel haar niets nieuws als ik zeg dat dit zijn oorzaak vindt in
de verplichting van het fraudeverdrag om te voorzien in een strafbepaling
terzake. Wij kunnen, kortom, niets anders ten aanzien van de nakoming van
de EU-regels inzake subsidies. Overigens is er bij misbruik van nationale
subsidies ook vaak snel sprake van strafbare feiten, zoals valsheid in geschrifte.
Voor de nationale subsidies zijn wij eigenlijk aangewezen op de Algemene wet
bestuursrecht. Die voorziet in een evaluatie. Ik geef er de voorkeur aan om
die evaluatie eerst af te wachten.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik ben het volledig met u eens dat wij die evaluatie moeten afwachten.
Ik wil echter wel graag van u weten of u het onderscheid in behandeling van
die twee subsidiestromen ook wat merkwaardig vindt en of u die handhavingsregimes
op termijn, linksom of rechtsom, wat meer op elkaar wilt afstemmen.Minister Korthals:Dat zou betekenen dat de nationale regelgeving wat meer richting de EU-subsidieregelgeving
gaat. Ik ben daar overigens een voorstander van, want het heeft geen enkele
zin om daar twee regimes op van toepassing te laten zijn. Wij hebben er echter
voor gekozen om dat nu niet te regelen.Voorzitter! Mevrouw Scheltema heeft gelijk als zij zegt dat in het corruptieprotocol
geen onderscheid wordt gemaakt tussen ambtenaren en politieke ambtsdragers.
Ik heb dat ten aanzien van de ontzetting uit het kiesrecht overigens wel gedaan,
in het bijzonder om uitvoering te geven aan een toezegging die gedaan is aan
de Kamer. Ik herhaal dit graag, omdat ik nu proef dat de Kamer nu niet meer
zo gelukkig is met de toezegging die zij indertijd heeft ontlokt. Mevrouw
Scheltema is daar wel gelukkig mee, maar anderen zijn daar minder gelukkig
mee. Overigens staat het corruptieprotocol geenszins in de weg aan een verdergaande
mogelijkheid tot bestraffing van politieke ambtsdragers.Mevrouw Scheltema heeft gevraagd of in Europa op korte termijn harmonisatie
van de strafmaten voor ambtenaren valt te verwachten. Het antwoord daarop
is neen. Harmonisatie van strafmaten in de Europese Unie staat nog geheel
in de kinderschoenen. Dit is een omvangrijk onderwerp, want het gaat niet
alleen om de hoogte van straffen, maar ook om de strafsoorten, de regimes
in de uitvoering, de verschillende regimes voor voorwaardelijke invrijheidstelling
enzovoort. Een voorzichtig begin is gemaakt bij het EU-kaderbesluit eurovalsemunterij.
Daarbij is afgesproken dat de maximumstraf niet lager zal zijn dan acht jaar.Op de vraag van mevrouw Scheltema of de Antillen en Aruba zich bij het
OESO-verdrag zullen aansluiten en wat de stand van zaken hierbij is, moet
ik het antwoord schuldig blijven. Wij hebben diverse malen gevraagd naar de
stand van zaken, maar tot nu toe is daar nog geen concreet antwoord op gegeven.
Tot nu toe is eigenlijk steeds gezegd dat men zich daar nog op beraadt. En
daar zullen wij het voorlopig dus mee moeten doen.De heer Rouvoet kwam met een interessant punt, namelijk de ambtsdwang
ingevolge artikel 179 van het Wetboek van Strafrecht. De eerlijkheid gebiedt
te zeggen dat ik wel wat zag in zijn pleidooi op dit punt. In reactie hierop
wil ik zeggen dat ik dit het liefst wil meenemen bij de algehele herziening
van de strafmaxima. Er is namelijk inderdaad geen bijzondere reden om dat
zo te laten zijn als het thans is.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Ik wil geen misbruik maken van de welwillende houding van de minister,
maar de vraag rijst wel of het niet mogelijk zou zijn dat bij nota van wijziging, dan wel bij amendement in dit wetsvoorstel mee te nemen,
omdat wij hiermee invulling geven aan internationaal-rechtelijke verplichtingen,
conform de verdragen die wij straks gaan goedkeuren.Minister Korthals:Ik wil hier graag in tweede termijn op terugkomen, want ik kan nu niet
overzien hoe ingewikkeld dat is.De heer Rouvoet had ook nog een vraag over de verhouding tussen ambtsstrijdig
handelen en het handelen dat niet in strijd is met de ambtsplicht. Een ambtenaar
handelt in strijd met zijn plicht, indien zijn gedragingen indruisen tegen
een ge- of verbod dat is gebaseerd op de wet, tegen dienstvoorschriften of
tegen afzonderlijke bevelen of verordeningen die voor hem verbindend zijn.
Een voorbeeld is de verplichting van een ambtenaar om aangifte te doen van
een strafbaar feit. Er is geen sprake van strijd met de ambtsplicht indien
zijn handelen gebleven is binnen zijn discretionaire bevoegdheden. Ten overvloede
merk ik op dat een ambtenaar voor het aannemen van giften in verband met niet
ambtsstrijdige handelingen terdege strafrechtelijk aansprakelijk is. Het hangt,
kortom, sterk van de feiten en omstandigheden van het geval af, of ambtelijke
gedragingen kunnen worden gekwalificeerd als in strijd met de ambtsplicht.
Ik zeg gaarne toe te zullen bevorderen dat het openbaar ministerie richtlijnen
zal opstellen ter nadere aanduiding van strafrechtelijk relevante aangiften
in de zin dat bagatelgiften ook worden uitgesloten.Er is gevraagd wat ik vind van het amendement inzake de strafverhoging
als het gaat om de politieke ambtsdragers. Dit amendement strekt ertoe de
mogelijkheid te creëren politieke ambtsdragers, zoals ministers, Kamerleden
enzovoort, zwaarder te bestraffen wanneer zij zich schuldig hebben gemaakt
aan omkopingspraktijken. Op zichzelf sta ik geenszins afwijzend tegenover
het daarmee afgegeven signaal dat schending van de voorbeeldfunctie van politieke
ambtsdragers als een nog ernstiger feit dient te worden beschouwd. Overigens
kan de rechter daar natuurlijk bij het opleggen van de straf ook al rekening
mee houden. In het regeringsvoorstel wordt hieraan ook uiting gegeven, namelijk
doordat de rechter de mogelijkheid wordt geboden om politieke ambtsdragers
in geval van een veroordeling terzake van omkoping de bijkomende ingrijpende
straf van ontzetting uit het kiesrecht op te leggen. Deze voorziening is overigens
opgenomen ter uitvoering van een toezegging aan de Tweede Kamer. Dat is natuurlijk
voor een politieke ambtsdrager een behoorlijk zware straf. Met de strekking
van het amendement ben ik het derhalve zeer zeker eens, maar het is de vraag
op welke wijze in de wet het extra laakbare aan het niet integere gedrag van
de politieke ambtsdragers tot uiting moet worden gebracht. Ikzelf blijf de
voorkeur houden voor de voorgestelde wijziging van artikel 380 van het Wetboek
van Strafrecht, ontzetting uit het kiesrecht.In oplegging van deze bijkomende straf kan, gelet op de bijzondere bescherming
die de Grondwet het kiesrecht biedt, slechts bij wet worden voorzien in geval
van strafbare feiten die een ernstige aantasting van de grondslagen van het
Nederlandse staatsbestel betekenen. Door nu omkoping, waarbij politieke ambtsdragers
zijn betrokken, als een zodanig feit aan te merken, accentueren wij in mijn
ogen op de meest adequate wijze de bijzondere verantwoordelijkheid die het
dragen van een politiek ambt met zich meebrengt. Overigens ben ik er geen
voorstander van om zowel de invoeging van de mogelijkheid tot ontzetting uit
het kiesrecht als de mogelijkheid tot het opleggen van een hogere straf te
combineren. Een dergelijke combinatie lijkt mij te veel van het goede. De
maximumgevangenisstraf van vier jaar is reeds fiks en wij moeten niet uit
het oog verliezen dat ontzetting uit het kiesrecht ook in de persoonlijke
belevenis van een politicus uitermate ingrijpend is. Tegen mevrouw Scheltema
zeg ik dat het ontnemen van onrechtmatig verkregen voordeel te allen tijde
kan geschieden.De heer Rouvoet heeft gevraagd naar de consequenties van gelijkstelling
tussen ambtenaren en politieke ambtsdragers voor de toepasselijke regimes.
Het is aan de Hoge Raad om in die bijzondere situatie dat er sprake is van
een politiek ambtsdelict, te straffen op vordering van de procureur-generaal.
Met andere woorden: er is al enig verschil tussen de politieke ambtsdrager
en de ambtenaar door de wijze waarop dat kan geschieden.De heer Rouvoet (RPF/GPV):Mevrouw de voorzitter! De vraag had op een ander punt betrekking. Ik kan
de minister echter geruststellen, want hij heeft mijn vraag al beantwoord
in zijn antwoord aan mevrouw Kant.Minister Korthals:De vraag van de heer Verhagen, of de lidstaten verplicht zijn aan het
Hof van Justitie prejudiciële vragen te stellen, moet ik ontkennend beantwoorden.
Het protocol regelt de bevoegdheid van het Hof terzake van de verdragen en
de mogelijkheid tot toegang van de nationale rechters tot het Hof. Het hofprotocol
komt gezien de inhoud vrijwel overeen met het hofprotocol ten aanzien van
de Europolovereenkomst. Zoals bekend, is dat protocol reeds enige tijd geleden
door Nederland geratificeerd.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt van 18.34 uur tot 20.00 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-5879-5895.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl