ECLI:NL:CRVB:2000:ZB8849, Centrale Raad van Beroep, 30-05-2000, 97/12372 AAW
Centrale Raad van Beroep — Uitspraak 
Datum: 2000-05-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht; Socialezekerheidsrecht

Samenvatting: -

97/12372 AAW
    
    
    U I T S P R A A K
    
    
    in het geding tussen:
    
    het Landelijk instituut sociale verzekeringen, appellant,
    
    en
    
    A, wonende te B, gedaagde.
    
    
    I. ONTSTAAN EN LOOP VAN HET GEDING
    
    
      Met ingang van 1 maart 1997 is de Organisatiewet sociale
      verzekeringen 1997 in werking getreden. Ingevolge de Invoeringswet
      Organisatiewet sociale verzekeringen 1997 treedt het Landelijk
      instituut sociale verzekeringen (Lisv) in de plaats van de
      betrokken bedrijfsvereniging. In het onderhavige geval is het Lisv
      in de plaats getreden van de Bedrijfsvereniging voor
      Tabakverwerkende en Agrarische Bedrijven (BV TAB). In deze
      uitspraak wordt onder appellant tevens verstaan het bestuur van
      deze bedrijfsvereniging.
    
    
    
      Bij besluit van 10 mei 1996 heeft appellant de uitkering van
      gedaagde ingevolge de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet (AAW),
      welke laatstelijk werd berekend naar een mate van
      arbeidsongeschiktheid van 55 tot 65%, met ingang van
      11 mei 1996 ingetrokken, onder overweging dat de mate van
      arbeidsongeschiktheid van gedaagde met ingang van die datum minder
      dan 25% was.
    
    
    
      De rechtbank te Assen heeft bij uitspraak van 28 november 1997 het
      beroep tegen dat besluit gegrond verklaard, het bestreden besluit
      vernietigd, bepaald dat appellant binnen zes weken na het
      onherroepelijk worden van de uitspraak een nieuw besluit neemt met
      inachtneming van het in de uitspraak overwogene en appellant
      veroordeeld tot betaling van de proceskosten van gedaagde en
      vergoeding van het griffierecht. Naar die uitspraak wordt hierbij
      verwezen.
    
    
    
      Appellant is op bij aanvullend beroepschrift aangegeven gronden van
      die uitspraak in hoger beroep gekomen.
    
    
    
      Namens gedaagde is door mr J.H. Bloksma, werkzaam bij Stichting
      Univé Rechtshulp te Assen, een verweerschrift ingediend.
    
    
    Appellant heeft vragen beantwoord en nadere stukken ingezonden.
    
    
      Het geding is, gevoegd met de gedingen onder de nummers 97/12370 en
      97/12374 AAW, behandeld ter zitting van de Raad op 18 april 2000,
      waar voor appellant is verschenen
      mr H. de Rooy, werkzaam bij GUO Uitvoeringsinstelling B.V., terwijl
      voor gedaagde is verschenen mr Bloksma voornoemd.
    
    
    
    II. MOTIVERING
    
    Feiten
    
    
      Gedaagde, geboren in 1941, heeft sedert 1976 gewerkt als
      zelfstandig agrariër (gemengd akkerbouw/melkveehouderij), tot 1
      augustus 1992 gemiddeld zeventig uren per week. Op
      23 augustus 1993 heeft gedaagde aan appellant een formulier
      'melding AAW? doen toekomen wegens per 20 augustus 1992 ingetreden
      (gedeeltelijke) arbeidsongeschiktheid. Op het 'aanvraagformulier
      AAW? heeft gedaagde als oorzaak van zijn arbeidsongeschiktheid
      hernia aangegeven. Bij besluit van
      15 februari 1995 is vervolgens aan gedaagde met ingang van 11
      augustus 1993 een uitkering ingevolge de AAW toegekend berekend
      naar een mate van arbeidsongeschiktheid van 45 tot 55%. Sedert 1
      november 1995 is deze uitkering berekend naar een mate van
      arbeidsongeschiktheid van 55 tot 65%.
    
    
    
      Naar aanleiding van een melding van gedaagde van toegenomen
      arbeidsongeschiktheid heeft appellant de mate van
      arbeidsongeschiktheid van gedaagde aan een herbeoordeling
      onderworpen.
    
    
    
      Op basis van de rapportages van de verzekeringsarts
      L.J. Niemeyer van 9 november 1995 en de arbeidsdeskundige
      L. Kunnen van 22 november 1995 is appellant tot het in rubriek I
      genoemde besluit gekomen. De verzekeringsarts Niemeyer handhaaft de
      al voordien gestelde diagnose status na spinale decompressie 1993
      en status na HNP operatie 1995. Hij acht gedaagde geschikt voor
      lichte vertredende werkzaamheden, waarbij hij, gezien het herstel
      na de operatie, als ingangsdatum voor de belastbaarheid als
      neergelegd in het belastbaarheidspatroon 1 november 1995 neemt.
      De arbeidsdeskundige Kunnen heeft, op basis van het door de
      verzekeringsarts Niemeyer opgestelde belastbaarheidspatroon,
      vervolgens op laatstgenoemde datum de mate van
      arbeidsongeschiktheid van gedaagde berekend. Een taken-/
      urenvergelijking leverde een arbeidsongeschiktheidspercentage van
      57,86 op. Een schatting op basis van functies in het vrije bedrijf
      leverde echter een arbeidsongeschiktheidspercentage op van 16,36.
      Vervolgens heeft appellant het in rubriek I genoemde besluit
      genomen.
    
    
    Uitspraak rechtbank
    
    
      De rechtbank heeft het beroep tegen dit besluit gegrond verklaard
      en dit besluit vernietigd. Daarbij heeft zij overwogen dat het
      besluit op een juiste medische grondslag rust, terwijl gedaagde,
      gelet op zijn krachten en bekwaamheden, in staat moet worden geacht
      de aan hem voorgehouden functies te vervullen.
    
    
    
      Ten aanzien van het maatmaninkomen heeft de rechtbank overwogen dat
      de arbeidsdeskundige de winst van gedaagde over de jaren 1989/1990
      tot en met 1991/1992 heeft geactualiseerd aan de hand van de
      indexcijfers van het Landbouw Economische Instituut (LEI) met
      betrekking tot 1993/1994 en vervolgens heeft geïndexeerd naar de
      datum in geding aan de hand van de CBS-index. Ten aanzien van het
      gebruik door appellant van de LEI-index heeft de rechtbank
      geoordeeld dat het gebruik van deze indexcijfers niet acceptabel
      is, indien de ontwikkeling van het bedrijfsresultaat die deze
      cijfers geven -in relevante mate- afwijkt van de feitelijke
      ontwikkeling van het bedrijfsresultaat. In casu kon naar het
      oordeel van de rechtbank aan de hand van de gedingstukken
      onvoldoende worden beoordeeld of de bedrijfsresultaten van gedaagde
      in relevante mate afwijken van de bedrijfsontwikkeling als
      weergegeven in de LEI-index. Daarenboven was naar het oordeel van
      de rechtbank onduidelijk of bij de berekening van de bedrijfswinst
      van gedaagde rekening is gehouden met het winstaandeel van de zoon
      van gedaagde in verband met de door gedaagde toegepaste
      vermindering van de bedrijfswinst met de genoten
      investeringsaftrek. Op grond van deze overwegingen heeft de
      rechtbank geoordeeld dat het bestreden besluit lijdt aan een
      motiveringsgebrek.
    
    
    
      De rechtbank heeft zich vervolgens gebogen over de toepassing die
      appellant in het onderhavige geval heeft gegeven aan artikel 4 van
      het Schattingsbesluit (zoals dit artikel, met terugwerkende kracht
      tot 1 augustus 1993, is gewijzigd bij Besluit van 31 januari 1996).
      Uit deze bepaling volgt dat indien de op basis van de artikelen 2
      en 3 van het Schattingsbesluit bepaalde resterende
      verdiencapaciteit meer bedraagt dan een evenredig deel van het
      maatmaninkomen, de resterende verdiencapaciteit niet hoger wordt
      gesteld dan dat (evenredige) deel. Dat is slechts anders, zo blijkt
      uit het tweede lid van deze bepaling, indien bij de schatting wordt
      uitgegaan van feitelijke inkomsten uit arbeid dan wel betrokkene
      nog in staat is tot arbeid in dezelfde omvang als voordat hij
      arbeidsongeschikt werd.
    
    
    
      Omdat de rechtbank was gebleken dat de verschillende
      uitvoeringsinstellingen op onderscheiden wijze uitvoering hebben
      gegeven aan deze bepaling, heeft de rechtbank een zitting gelast
      waarbij vier verschillende uitvoeringsinstellingen zijn opgeroepen
      om een toelichting te geven op de uitvoeringspraktijk inzake de
      door artikel 4 van het Schattingsbesluit voorgeschreven maximering
      van de resterende verdiencapaciteit. Daarbij is aan de rechtbank
      gebleken dat door de uitvoeringsinstellingen onderscheid wordt
      gemaakt tussen zelfstandigen en werknemers in loondienst. Ten
      aanzien van zelfstandigen wordt geen toepassing gegeven aan het
      bepaalde in artikel 4 van het Schattingsbesluit, indien de
      betrokken zelfstandige nog tot gangbare arbeid gedurende een
      volledige, normaal te achten werkweek in staat is. Bij werknemers
      wordt, ook in het geval dat de maatmanarbeid meer dan veertig uren
      per week bedraagt, door de uitvoeringsinstellingen de resterende
      verdiencapaciteit wel overeenkomstig het bepaalde in artikel 4
      gemaximeerd.
    
    
    
      De rechtbank heeft als haar oordeel uitgesproken dat het
      Schattingsbesluit, en de toelichting daarop, geen enkel
      aanknopingspunt bieden voor de toepassing die appellant geeft aan
      het bepaalde in artikel 4 van dat Besluit in het geval die bepaling
      toepassing vindt ten aanzien van een verzekerde-zelfstandig
      ondernemer. Volgens de rechtbank volgt uit de wettelijke regeling
      dat de maximering van de resterende verdiencapaciteit is
      voorgeschreven in alle gevallen waarin de verzekerde tot minder
      uren werken in staat is dan in zijn oorspronkelijke functie het
      geval was. De rechtbank constateert vervolgens dat in de praktijk
      verschil wordt gemaakt tussen zelfstandigen en werknemers. Naar het
      oordeel van de rechtbank is een dergelijk onderscheid niet
      gerechtvaardigd.
    
    
    
      De rechtbank heeft ter nadere uitleg van het Besluit van
      31 januari 1996 vragen gesteld aan de Staatssecretaris van Sociale
      Zaken en Werkgelegenheid. Deze heeft daarop als volgt geantwoord:
      "Deze regeling waarborgt, dat bij de vaststelling van het
      arbeidsongeschiktheidspercentage in voldoende mate rekening wordt
      gehouden met een medisch geïndiceerde urenbeperking.
      Concreet betekent dit, dat een betrokkene die voor niet meer dan de
      helft van het aantal uren dat de maatman werkt belastbaar is, ten
      minste 50% arbeidsongeschikt is.
      Deze regeling geldt voor alle verzekerden, ongeacht of men vóór de
      arbeidsongeschiktheid als zelfstandige werkte dan wel als
      werknemer.
      Om die reden is bij de totstandkoming van dit besluit geen
      specifieke aandacht geschonken aan de positie van zelfstandigen.
      Het is mij bekend, dat de omvang van de maatmanarbeid van
      zelfstandigen in de uitvoeringspraktijk veelal op 38 uur per week
      wordt gesteld. Het gaat daarbij met name om kleine zelfstandigen,
      die (veel) meer dan
      38 uur per week werkten, maar toch een relatief laag inkomen
      genoten. Bij dergelijke omstandigheden geeft de omvang van de
      laatstelijk verrichte arbeid niet altijd een correct beeld van de
      oorspronkelijke verdiencapaciteit van betrokkene. In die gevallen
      kan objectivering van de maatmanarbeid aangewezen zijn, door een
      correctie toe te passen op de omvang van die arbeid.
      De aldus verminderde urenomvang bij de maatmanfunctie wordt bij de
      vaststelling van de resterende verdiencapaciteit als uitgangspunt
      genomen. (...)".
    
    
    
      Op basis van de door de Staatssecretaris gegeven uitleg heeft de
      rechtbank geconstateerd dat de door de uitvoeringsinstellingen
      gehanteerde praktijk, waarbij alle zelfstandigen worden
      'geobjectiveerd' tot 38 uur per week, niet in overeenstemming is
      met de door de Staatssecretaris bepleite wijze van 'objectivering'.
      Volgens deze immers kan 'objectivering? aangewezen zijn bij kleine
      zelfstandigen die (veel) meer dan 38 uur per week werkten, maar
      toch een relatief laag inkomen genoten. Daarbij heeft de rechtbank
      nog opgemerkt dat de door de Staatssecretaris bepleite
      'objectivering? niet past in de jurisprudentie van de CRvB, volgens
      welke objectivering van de maatmanarbeid aangewezen kan zijn in het
      geval dat de omvang van de maatmanarbeid
      uitzonderlijk groot is, vergeleken met andere, soortgelijke,
      bedrijven.
    
    
    
      De rechtbank heeft geconcludeerd dat indien gedaagde voor minder
      uren belastbaar is dan hij in zijn oorspronkelijke functie werkzaam
      was, zijn resterende verdiencapaciteit dient te worden gemaximeerd
      op een evenredig deel van zijn maatmaninkomen. In casu heeft
      appellant niet aangegeven of gedaagde nog voor 70 uren, het aantal
      uren waarin hij in zijn oorspronkelijke functie werkzaam was,
      belastbaar is. Volgens de rechtbank kan het ontbreken op het
      belastbaarheidspatroon van een urenbeperking niet het standpunt
      dragen dat gedaagde ruimer dan fulltime (38 of 40 uren) belastbaar
      is. De rechtbank heeft geoordeeld dat het bestreden besluit ook in
      dit opzicht lijdt aan een motiveringsgebrek.
    
    
    Hoger beroepschrift
    
    
      In hoger beroep betoogt appellant dat het gebruik van
      branchecijfers -in casu de LEI-indexcijfers melkvee-bedrijven- het
      meest recht doet aan de systematiek van de
      arbeidsongeschiktheidswetgeving en aan de jurisprudentie van de
      Raad op dat punt. Voor het niet hanteren van deze cijfers is
      volgens appellant slechts plaats, indien de bedrijfsresultaten van
      de verzekerde zich duidelijk afwijkend ontwikkelen en er reden is
      om aan te nemen dat enige andere index de (fictieve) ontwikkeling
      van de maatman beter zou weergeven.
    
    
    
      Ten aanzien van de toepassing van artikel 4 van het
      Schattingsbesluit, merkt appellant op dat appellants
      rechtsvoorganger (de BV TAB) deze bepaling aldus heeft
      geïnterpreteerd dat bij de bepaling van de mate van
      arbeidsongeschiktheid op basis van maandinkomens, zoals deze
      destijds door de BV TAB ten aanzien van zelfstandigen werd
      gehanteerd, de theoretische verdiencapaciteit per maand is
      gemaximeerd op het maatmaninkomen per maand. In een geval als het
      onderhavige heeft artikel 4 van het Schattingsbesluit, aldus
      ingevuld, dan geen effect op de mate van arbeidsongeschiktheid.
      Volgens appellant strookt dit ook met de beoogde toepassing. Indien
      een verzekerde in staat is om gedurende een normaal te achten
      werkweek te functioneren, bestaat, aldus appellant, er geen enkele
      aanleiding de maximering ingevolge artikel 4 van het
      Schattingsbesluit toe te passen. Een toepassing als door de
      rechtbank voorgestaan moet, aldus appellant, onverenigbaar worden
      geacht met het beginsel dat de verzekering geldt tegen
      inkomensderving.
    
    
    Oordeel van de Raad
    
    
      Het gaat in dit geding om de beantwoording van de vraag of het in
      rubriek I omschreven besluit van 10 mei 1996 in rechte stand kan
      houden.
    
    
    
      Met de rechtbank beantwoordt de Raad deze vraag ontkennend.
      Ten aanzien van de door appellant gehanteerde methode van
      actualisering van het maatmaninkomen van een zelfstandig agrariër
      aan de hand van de LEI-indexcijfers is de Raad van oordeel dat deze
      toepassing in strijd is met het bepaalde in artikel 5 van de AAW en
      artikel 18 van de WAO en de daarop gebaseerde bepalingen van het
      Schattingsbesluit. De Raad wijst in dit verband naar zijn uitspraak
      van heden onder nummer 97/2005 AAW.
    
    
    
      Ten aanzien van de door appellant voorgestane toepassing van
      artikel 4 van het Schattingsbesluit merkt de Raad op dat de op zich
      zelf genomen duidelijke, hiervoor weergegeven, tekst van artikel 4,
      eerste lid van het Schattingsbesluit, als gewijzigd bij het
      Besluit van 31 januari 1996 (Stb. 1996, 75), geen enkele steun
      biedt voor de door appellant bepleite maximering van de
      theoretische verdiencapaciteit van een zelfstandig ondernemer in de
      agrarische sector op het maatmaninkomen per maand (noch overigens voor de door
      de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bepleite
      maximering op basis van een objectivering van de maatmanarbeid op
      een werkweek van 38/40 uur). Ook de nota van toelichting biedt voor
      een toepassing van deze bepaling als voorgestaan door appellant (en
      de Staatssecretaris) geen enkele grond.
    
    
    
      De Raad voegt daaraan toe dat het door appellant gedane beroep op
      het dervingsbeginsel faalt, nu artikel 4 juist beoogt een
      uitzondering op dat beginsel te maken. Bij de door appellant
      voorgestane toepassing zou voor een grote groep verzekerden de hier
      bewust en expliciet gemaakte uitzondering op genoemd beginsel in
      belangrijke mate van haar zin worden beroofd, zonder dat daarvoor
      in de tekst van of toelichting bij deze bepaling enige grondslag is
      te vinden.
    
    
    
      De door appellant voorgestane toepassing brengt tevens mee dat
      onderscheid wordt gemaakt tussen zelfstandigen en werkenden in
      loondienst. Ten aanzien van laatstgenoemden hanteert appellant niet
      de hiervoor beschreven methode van maximering van de resterende
      verdiencapaciteit. De Raad merkt op dat voor dit onderscheid noch
      in de tekst van artikel 4 noch in de toelichting enige grond is te
      vinden, terwijl appellant voor dit onderscheid in behandeling van
      verzekerden ook anderszins geen, in het licht van de strekking van
      deze bepaling, objectieve en redelijke rechtvaardigingsgrond heeft
      aangevoerd.
    
    
    
      Aan appellant moet worden toegegeven dat de toepassing van artikel
      4 van het Schattingsbesluit tot, mogelijk, minder wenselijk te
      achten uitkomsten kan leiden. De Raad is echter van oordeel dat
      het, nog afgezien van de hiervoor genoemde bezwaren tegen een
      toepassing als voorgestaan door appellant, de rechtsvormende taak
      van de rechter te buiten zou gaan wanneer hij, niettegenstaande de
      duidelijke tekst van artikel 4 van het Schattingsbesluit en de niet
      voor tweeërlei uitleg vatbare nota van toelichting daarbij, deze
      bepaling ten nadele van de geadresseerden zou interpreteren op een
      wijze als voorgestaan door appellant.
    
    
    
      De rechtbank heeft appellant de vraag voorgelegd of gedaagde in
      medisch opzicht in staat is te achten arbeid in dezelfde omvang te
      verrichten als voorheen zijn maatmanarbeid. In reactie daarop heeft
      appellant een notitie van de verzekeringsarts Niemeijer van 28
      april 1997 ingezonden. Deze verklaart daarin het volgende.
    
    
    
      "Zoals in de Va-rapportage d.d. 9-11-95 staat vermeld blijft
      verzekerde geschikt voor lichte vertredende werkzaamheden.
      Verzekerde mag de passende werkzaamheden gedurende een normale
      werkdag uitoefenen.
      Bij mijn beoordeling als verzekeringsarts beperk ik mij tot het wel
      of niet kunnen werken dan een normale werkdag. Het ligt niet in de
      lijn van de beoordeling om de verzekerde geschikt te achten voor
      een bovennormaal aantal werkuren in een dienstverband. Bij de
      schatting in het kader van de TBA is een combinatie van fulltime
      funkties en parttime funkties niet aan de orde.".
      Gezien deze reactie kan de Raad het er slechts voor houden dat
      gedaagde op de in geding zijnde datum niet tot arbeid gedurende
      meer dan 40 uren per week in staat was. Derhalve is niet komen vast
      te staan dat gedaagde nog tot arbeid in dezelfde omvang in staat
      was als voordat hij arbeidsongeschikt werd. Het bepaalde in het
      tweede lid, onder b van artikel 4 van het Schattingsbesluit is
      derhalve niet van toepassing. Nu evenmin voldaan is aan het
      bepaalde in het tweede lid, onder a, dient hetgeen is neergelegd in
      het eerste lid van dat artikel in gedaagdes geval toepassing te
      vinden.
    
    
    
      Uit het vorenstaande vloeit voort dat het hoger beroep niet kan
      slagen. De aangevallen uitspraak komt dan ook voor bevestiging in
      aanmerking.
    
    
    
      De Raad acht termen aanwezig om op grond van artikel 8:75 van de
      Algemene wet bestuursrecht appellant te veroordelen in de
      proceskosten van gedaagde in hoger beroep. Deze kosten worden
      begroot op f 1.420,- voor verleende rechtsbijstand.
    
    
    
      Andere op grond van dat artikel te vergoeden kosten zijn niet
      gevorderd en daarvan is de Raad ook niet gebleken.
    
    
    
      Gelet op het vorenstaande alsmede op het bepaalde in artikel 22,
      derde lid van de Beroepswet, stelt de Raad ten slotte vast dat van
      appellant een recht van f 675,- dient te worden geheven.
    
    
    
    III. BESLISSING
    
    De Centrale Raad van Beroep,
    
    Recht doende:
    
    
      Bevestigt de aangevallen uitspraak;
      Veroordeelt appellant in de proceskosten van gedaagde in hoger
      beroep tot een bedrag groot f 1.420,-;
      Verstaat dat van appellant een recht van f 675,- wordt geheven.
    
    
    
      Aldus gegeven door mr K.J.S. Spaas als voorzitter en
      mr M.M. van der Kade en mr H.J. Simon als leden, in
      tegenwoordigheid van mr B. Serno als griffier en uitgesproken in
      het openbaar op 30 mei 2000.
    
    
    
    (get.) K.J.S. Spaas.
    
    
    
    (get.) B. Serno.
    
    
    
    IS