Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, het Wetboek van Strafvordering, de Politiewet 1993 en andere wetten (reorganisatie openbaar ministerie en instelling landelijk parket) (25392)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 1183-1196

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-04-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 26, pagina 1183-1196

13-04-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25392Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, het Wetboek van Strafvordering, de Politiewet 1993 en andere wetten (reorganisatie openbaar ministerie en instelling landelijk parket) (25392)Pagina 1183-1196
Lijst van besluiten (dinsdag 13 april 1999)Pagina 1235-1235
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, het Wetboek van Strafvordering, de Politiewet 1993 en andere wetten (reorganisatie openbaar ministerie en instelling landelijk parket) (25392)Pagina 1169-1179
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 13 april 1999)Pagina 1235-1237
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene wet op het binnentreden en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (opheffing voor deurwaarders van het machtigingsvereiste voor het zonder toestemming binnentreden in een woning) (25929)Pagina 1180-1183
Behandeling van: het wetsvoorstel Voorschriften van tijdelijke aard, waaronder wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, in verband met de vernieuwing van opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs op het gebied van de natuur (Tijdelijke wet aanwijzing bèta-opleidingen) (26339)Pagina 1169-1169
Presentie en opening (dinsdag 13 april 1999)Pagina 1169-1169
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1999 (26200 XV); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Spaarfonds AOW voor het jaar 1999 (26200 F)Pagina 1196-1235

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 73 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, het
Wetboek van Strafvordering, de Politiewet 1993 en andere wetten (reorganisatie
openbaar ministerie en instelling landelijk parket) (25392).De beraadslaging wordt hervat.Minister Korthals:Mijnheer de voorzitter! Ik ben buitengewoon verheugd dat ik vandaag met
de Kamer van gedachten mag wisselen over het wetsvoorstel reorganisatie openbaar
ministerie. Binnen het OM hebben zich de laatste jaren grote veranderingen
voorgedaan. Het OM wordt al sinds 1995 ingrijpend gereorganiseerd. Het is
een veelomvattend en meerjarig proces. Het gaat niet alleen om organisatorische
veranderingen, maar ook om aspecten van cultuur, professionele instelling
en werkwijze. De heer Stoffelen heeft daarop gewezen.Om het lopende proces verder te ondersteunen en te verstevigen is het
naar mijn opvatting essentieel, dat het op korte termijn van een juridisch
fundament wordt voorzien. Daar gaat het om bij het wetsvoorstel dat wij vandaag
bespreken.Voordat ik inga op diverse aspecten van het wetsvoorstel wil ik eerst
iets zeggen over de doelstellingen van de reorganisatie. De kern daarvan
is dat het openbaar ministerie meer als eenheid gaat functioneren. Dat is
vandaag ook meermalen naar voren gekomen. De heer Hirsch Ballin wees op het
grote belang daarvan. Ook andere sprekers gingen daarop in. Het openbaar ministerie
moet een organisatie zijn waar met het oog op de uitvoering van de wettelijke
taken een consistent beleid wordt gevoerd, waar duidelijke doelstellingen
worden geformuleerd en heldere prioriteiten worden gesteld.Uit het rapport van de commissie-Donner uit 1994 was gebleken, dat het
openbaar ministerie op deze punten niet altijd aan de verwachtingen voldeed.
Dat leidde tot veel kritiek, zowel op het bestuurlijk functioneren als op
het strafvorderlijk optreden van het openbaar ministerie. Op basis van het
rapport-Donner is in 1995 een plan van aanpak opgesteld, waarin de hoofdlijnen
van de nieuwe organisatie van het openbaar ministerie werden geschetst. Dit
plan mocht op een brede instemming rekenen.De hoofddoelstelling van de reorganisatie was, kort gezegd, om het openbaar
ministerie in de toekomst meer als eenheid te laten optreden. De organisatie
diende dringend te worden versterkt. Een beter georganiseerd openbaar ministerie
betekent niet, dat er geen plaats meer zou zijn voor individuele professionele
verantwoordelijkheid. Ik zeg dat met enige nadruk, omdat daarover nog wel
eens misverstanden blijken te bestaan. Integendeel, ik vind juist dat een
sterke organisatie professionals beter in staat stelt hun werk goed te doen.
Ik kom hierop nog terug.Ik kom nu bij het wetsvoorstel zelf. Toen de reorganisatie net begonnen
was, is de wetgeving als een van de voor het welslagen van de reorganisatie
kritische factoren aangemerkt. Ik zeg dit ook tegen de heer Talsma. Het is
niet verwonderlijk; de wetgeving vormt het onmisbare juridische fundament.Op aandrang van de Tweede Kamer is tijdens het vorige kabinet geprobeerd
om de wettelijke basis versneld tot stand te brengen.In 1996 is een interimwetsvoorstel bij de Raad van State aanhangig gemaakt,
dat met name de instelling van het college van procureurs-generaal beoogde
te regelen. De Raad van State had echter veel kritiek. De raad meende dat
de positie van het college niet kon worden geregeld zonder de complexe staatsrechtelijke,
strafvorderlijke en organisatorische aspecten van de positionering van het
college als de centrale leiding van het openbaar ministerie goed in beeld
te brengen. De regering heeft het advies van de Raad van State overgenomen
en besloten het interimvoorstel niet in te dienen.Vervolgens is in de eerste helft van 1997 de voorbereiding van het definitieve
wetsvoorstel voltooid, in nauw overleg met alle betrokkenen. Door de snelle
advisering van de Raad van State kon het wetsvoorstel op 11 juni 1997 bij
de Tweede Kamer worden ingediend. Dat is het wetsvoorstel dat nu voor u ligt,
uiteraard met alle wijzigingen die sindsdien zijn aangebracht.Voordat ik inga op de specifieke punten die aan de orde zijn gesteld,
zeg ik ten slotte nog iets over de medewerking die maatschappelijke organisaties
hebben verleend aan de totstandkoming van het wetsvoorstel. Het is duidelijk
dat er thema's aan de orde zijn die essentieel zijn voor de rechtsstaat en
die dus in het kader van de wetgeving zorgvuldig moesten worden voorbereid.
Vanzelfsprekend is er dan ook uitvoerig overleg gevoerd met het openbaar ministerie,
de Nederlandse vereniging voor rechtspraak (NVVR) en de Nederlandse orde van
advocaten. Ik breng dit voor de goede orde in herinnering, omdat ik ervan
overtuigd ben dat dit een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan het wetsvoorstel.
Ik stel vast dat de opvattingen van alle betrokkenen, ondanks de deels verschillende
uitgangspunten, elkaar uiteindelijk zeer dicht zijn genaderd. De NVVR is het
eens met de hoofdlijnen van het wetsvoorstel, zoals dit thans ter tafel ligt.
Mede als gevolg van de voorbereiding en de intensieve betrokkenheid van het
OM kan het wetsvoorstel – indien uw Kamer het zou aanvaarden –
op korte termijn in werking treden. Om de praktijk nog enkele weken de tijd
te geven om de laatste puntjes op de i te zetten, denk ik op dit moment aan
1 juni als inwerkingtredingsdatum. Ik hoop hiermee de heer Talsma ook gelukkig
gemaakt te hebben.Vanzelfsprekend zijn door de diverse fracties de nodige vragen gesteld
en opmerkingen gemaakt over verschillende onderdelen van het wetsvoorstel.
Ik zal de onderwerpen langslopen en de vragen daarover zo goed mogelijk beantwoorden.
De heren Hirsch Ballin, Glastra van Loon, Stoffelen, Talsma en Pitstra vroegen
allen naar mijn opvatting over het interview van mevrouw Korvinus in NRC Handelsblad
van enkele weken geleden. In een recent algemeen overleg met de vaste commissie
voor Justitie van de Tweede Kamer ben ik hier al op ingegaan. Laat ik ook
hier vooropstellen dat ik veel waardering heb voor de verdienste die mevrouw
Korvinus voor het OM heeft gehad. Zij heeft gedurende lange tijd in verschillende
functies binnen het OM voortreffelijk werk verricht. Mede in dat licht bezien
betreur ik het dat zij het OM heeft verlaten om de redenen die zij in het
interview heeft aangegeven. Ik ben van plan haar op korte termijn uit te nodigen
voor een gesprek, om nog eens van haarzelf te horen wat haar bezwaren precies
zijn. In het interview heeft mevrouw Korvinus aandacht gevraagd voor het magistratelijke
karakter van het OM. Dat is naar mijn mening terecht. Het OM is – en
nu gebruik ik haar eigen woorden – niet alleen een instituut voor criminaliteitsbestrijding,
het OM is ook een onderdeel van de rechterlijke macht, met een bijzondere
taak ten opzichte van de rechter. In het strafproces heeft het OM als taak
een onpartijdige, niet vooringenomen bijdrage te leveren aan de waarheidsvinding.
Het OM behoort in te staan voor de rechtmatigheid van opsporing en vervolging.
De rechter moet erop kunnen vertrouwen dat het OM zich ook daadwerkelijk als
zodanig opstelt. Het OM is de poortwachter tot de rechter. Naar mijn oordeel
staat die functie echter niet op gespannen voet met de lopende reorganisatie.
Integendeel, ik vind dat de rechtsstatelijke functie van het OM door de reorganisatie
beter tot zijn recht kan komen. Zij bevordert rechtsstatelijke waarden zoals
consistentie en rechtsgelijkheid. De rechter mag van het OM verwachten dat
dergelijke waarden leidraad zijn voor strafvorderlijk optreden. Dat vergt
dat het OM een duidelijk beleid voert. Verschillen in optreden tussen individuele
officieren van justitie waarvoor geen goede verklaring is te geven, moeten
worden voorkomen. Dat doet niets af aan het feit dat binnen de algemene kaders
een officier van justitie in elke concrete strafzaak zich een eigen, professio neel oordeel moet vormen over de feiten die zich voordoen en de
juridische kwalificatie die daaraan moet worden gegeven. Dat blijft ook in
de toekomst het geval. Vanuit deze algemene gedachte moet ook de nieuwe positie
van het ressortparket worden bezien. Het is waar dat de strikt hiërarchische
lijn tussen de ressortparketten en de arrondissementsparketten in het wetsvoorstel
wordt verbroken. Dit neemt niet weg dat het ook in de nieuwe situatie uitdrukkelijk
een taak is om de juridische integriteit van het strafvorderlijk optreden
van het OM in eerste aanleg te toetsen. Dat is ook de reden waarom mijn ambtsvoorganger
de in de Tweede Kamer geopperde mogelijkheid om een megastrafzaak in eerste
aanleg en in hoger beroep door hetzelfde lid van het openbaar ministerie te
laten behandelen, heeft afgewezen. Ik verwijs naar de brief die op 17 juni
1997 in antwoord op vragen van mevrouw Kalsbeek naar de Tweede Kamer is gestuurd.De heer Pitstra heeft een reactie gevraagd op zijn suggestie, vast te
leggen dat de minister geen aanwijzingen meer kan geven wanneer een zaak in
hoger beroep wordt behandeld. Naar zijn oordeel moet behandeling in hoger
beroep niet worden doorkruist door inmenging door de minister. Ik ben het
met de heer Pitstra eens dat het bij hoger beroep nog meer voor de hand ligt
om de grootst mogelijke terughoudendheid te betrachten bij het geven van aanwijzingen,
maar ook hierbij blijft het uitgangspunt dat de minister van Justitie verantwoordelijk
is voor het optreden van het openbaar ministerie, ook in appèl. Daarom
kan de formele bevoegdheid om ook in appèl nog aanwijzingen te geven
niet worden gemist. Ik leg er nog eens de nadruk op dat ik het van groot belang
vind dat het OM in hoger beroep een nieuwe, onafhankelijke beoordeling van
de individuele zaak verricht. Dit kan het beste worden gewaarborgd als de
zaak wordt behandeld door een ander lid van het OM dat daar fris en onbevangen
tegen aankijkt. Dat past het beste in de filosofie van een OM dat een onpartijdige,
niet vooringenomen bijdrage aan het strafprocesrecht levert. Met het wetsvoorstel
wordt beoogd, deze filosofie in stand te laten. Ik ben het dus met mevrouw
Korvinus eens, maar ik vind het wel jammer dat er door het interview met haar
de indruk is gewekt dat er in het wetsvoorstel van iets anders zou worden
uitgegaan, want dat is niet het geval.Dan de positie van de procureur-generaal bij de Hoge Raad. Er is voor
gekozen, de PG in de nieuwe structuur geen deel meer te laten uitmaken van
het OM. Dat zou naar mijn mening een wat verwrongen situatie hebben opgeleverd.
In die opzet zou de PG bij de Hoge Raad immers niet alleen buiten de hiërarchie
van het OM geplaatst moeten worden, er zouden ook andere uitzonderingen noodzakelijk
zijn; ik denk aan benoemingsvereisten, ontslagbepalingen en dergelijke. Bovendien
is het OM in de gewijzigde structuur niet meer uitsluitend met de gerechten
verbonden, maar is het een als eenheid gestructureerd orgaan met het college
van PG's aan het hoofd. In deze nieuwe structuur zou het bij het OM onderbrengen
van de procureur-generaal bij de Hoge Raad ongewenst zijn.De heer Hirsch Ballin heeft vragen gesteld over cassatie in het belang
van de wet en hij is ingegaan op de ontwikkeling in de rol van de minister
van Justitie daarbij. De PG bij de Hoge Raad wordt in het wetsvoorstel gepositioneerd
als onafhankelijk van de minister van Justitie. Dit brengt met zich mee dat
de minister van Justitie vanzelfsprekend wel kan verzoeken om cassatie in
het belang der wet, maar de PG daar niet toe kan verplichten. Ik ben van oordeel
dat dit ook past bij de figuur van cassatie in het belang der wet.De heer Hirsch Ballin heeft vervolgens een vraag gesteld over het toezicht
op het OM door de PG bij de Hoge Raad. Dit toezicht zal veelal naar aanleiding
van klachten worden ingesteld. Bij een eventueel conflict kan de PG een bemiddelende
rol spelen en op basis van klachten kan hij ook een signalerende functie vervullen.
Het is denkbaar dat hij door een lid van de zittende magistratuur op de hoogte
wordt gesteld van een problematische werksfeer bij een bepaalde rechtbank
in het verkeer met het OM. Desgewenst kan de PG bij de Hoge Raad aanleiding
zien, zich tot de minister van Justitie te wenden. Ook zou hij over bepaalde
zaken kunnen rapporteren in het jaarverslag van de Hoge Raad. Voor het overige
is het aan de procureur-generaal om invulling te geven aan zijn toezichthoudende
taak.Verder kan ik de heer Hirsch Ballin nog antwoorden dat artikel 53 van
Reglement I vervalt. Gelet op de nieuwe positie van de PG bij de Hoge Raad
is het niet passend, de bevelsbevoegdheid waarop de heer Hirsch Ballin doelt,
te handhaven.Ik ben nu beland bij een belangrijk onderwerp, de verhouding tussen de
minister van Justitie en het OM. Als gevolg van de diepgaande vragen die u
hierover in de schriftelijke fase hebt gesteld, was ik in de gelegenheid mijn
standpunt daarover uitvoerig uiteen te zetten, in het bijzonder waar het gaat
om de uitoefening van de aanwijzingsbevoegdheid. Ik hecht eraan, dit ook nog
eens mondeling te doen omdat het een rechtsstatelijk buitengewoon belangrijk
onderwerp is. Zoals de heren Stoffelen en Glastra van Loon terecht opmerkten,
is in het wetsvoorstel steeds uitgegaan van twee grondgedachten die in een
democratische rechtsstaat essentieel zijn. Enerzijds is dat de ministeriële
verantwoordelijkheid als staatsrechtelijke basis voor de democratische controle
op het handelen van de rijksoverheid. Dit houdt rechtstreeks verband met het
eerder door de leden van de CDA-fractie genoemde adagium "geen bevoegdheid
zonder verantwoordelijkheid". Ik voeg daaraan toe dat ook het omgekeerde geldt:
geen verantwoordelijkheid zonder bevoegdheid. Een minister kan niet verantwoordelijk
zijn voor het OM indien hij niet over bevoegdheden beschikt om het optreden
van het OM te beïnvloeden.Aan de andere kant is er in onze rechtsstaat de bescherming van grondrechten
en beginselen van behoorlijke procesorde. Deze vormen de leidraad voor het
OM bij de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Van oudsher staat
daarbij de oriëntatie op de rechter centraal. De rechter moet erop kunnen
vertrouwen dat de genoemde rechten en beginselen door het OM zijn gewaarborgd
in de zaak die ter beoordeling voorligt. Het OM heeft een poortwachtersfunctie
in relatie tot de rechter.De centrale vraag is nu op welke wijze deze grondgedachten in de verhouding
tussen minister en OM op een adequate wijze met elkaar kunnen worden verenigd.
De verhouding is met name geregeld in de voorgestelde artikelen 127 en 128 van de Wet RO. In artikel 127 wordt bepaald dat de minister algemene
en bijzondere aanwijzingen kan geven betreffende de uitoefening van taken
en bevoegdheden van het OM. Deze bevoegdheid kent noch naar de aard van de
aanwijzing, noch naar de taak of de bevoegdheid waarop een eventuele aanwijzing
betrekking kan hebben, enige beperking. Uit een oogpunt van ministeriële
verantwoordelijkheid is dit een adequate benadering. De minister van Justitie
kan niet volledig verantwoordelijk worden gehouden voor het OM indien hij
niet beschikt over daarmee corresponderende bevoegdheden.Vervolgens beoogt artikel 128 van de Wet RO de positie van het OM in het
strafproces te waarborgen. Indien de minister in incidentele situaties zijn
aanwijzingsbevoegdheid in individuele strafzaken al wil aanwenden, is van
belang dat dit alleen kan met de grootst mogelijke zorgvuldigheid en openheid.
Daarvoor zijn in artikel 128 enkele voorzieningen getroffen. Zij moeten garanderen
dat het OM zijn functie in het strafproces, ook in die incidentele gevallen,
op een adequate wijze kan blijven vervullen. Ik onderstreep nog maar eens
dat die waarborgen er in de huidige situatie niet zijn. In mijn ogen is artikel
128 vanuit het rechtsstatelijk perspectief bezien, een belangrijk winstpunt.Als het gaat om de feitelijke invulling van de ministeriële verantwoordelijkheid,
zal de positie afhankelijk van het concrete geval sterk variëren. De
taken en bevoegdheden van het OM als bedoeld in het voorgestelde artikel 127
Wet RO zijn immers zeer verschillend naar aard en omvang. Een belangrijk onderscheid
moet in dit verband worden gemaakt tussen het door het OM te voeren beleid
en het optreden van het OM in individuele strafzaken. De minister zal zich
intensief bemoeien met het strafrechtelijk beleid van het OM en slechts incidenteel
met individuele strafzaken. Ik merk op dat deze koers niet verschilt van die
van mijn voorgangers. In de memorie van toelichting bij de justitiebegroting
van 1993 bijvoorbeeld staan duidelijke beschouwingen waarin uitgegaan is van
hetzelfde onderscheid. Deze beschouwingen spreken mij nog steeds zeer aan
en sluiten naar mijn mening naadloos aan bij het wetsvoorstel dat wij vandaag
bespreken.De ministeriële verantwoordelijkheid speelt in de praktijk vooral
een rol bij de beleidsvorming. Dit ligt ook in de rede. Mede als gevolg van
de sterke toename van de criminaliteit is de politieke en publieke belangstelling
voor het strafrechtelijk beleid de laatste decennia aanzienlijk toegenomen.
Op die terreinen dienen in de tegenwoordige situatie voortdurend keuzes te
worden gemaakt en prioriteiten te worden gesteld. Dat was vroeger wel anders.
Toen kon de gedragslijn nog zijn, dat een gebleken strafbaar feit behoudens
incidentele uitzonderingen tot vervolging moest leiden. Inmiddels is het openbaar
ministerie genoodzaakt, beleid te voeren om te kunnen bepalen in welke gevallen
wel en in welke gevallen geen vervolging moet worden ingesteld. Er bestaat
brede overeenstemming over de noodzaak, dat over dergelijke beleidskeuzes
politieke verantwoording wordt afgelegd. Om het adequaat afleggen van verantwoording
mogelijk te maken, zijn eerder in het kader van de reorganisatie van het openbaar
ministerie goede afspraken gemaakt. De beleidsvorming vindt plaats in een
tweejarige beleidscyclus, waarbij de beleidsmatige, budgettaire en beheersmatige
kaders door de minister in overleg met het openbaar ministerie worden vastgesteld.
Als dat nodig is, zal de minister uit hoofde van het voorgestelde artikel
127 Wet RO een algemene aanwijzing kunnen geven. In deze opzet is de minister
in staat om op vaste tijdstippen zijn verantwoordelijkheid voor het beleid
inzake strafrechtelijke handhaving uitdrukkelijk te laten gelden.Met de leden van de CDA-fractie ben ik het eens, dat de rol van de minister
heel anders moet worden ingevuld als het gaat om individuele zaken. Het uitgangspunt
is ook naar mijn oordeel, dat de minister hier grote terughoudendheid moet
betrachten. Een veelvuldige bemoeienis past niet in ons geldend strafrechtelijke
systeem. Bevoegdheden om beslissingen te nemen in individuele zaken zijn door
de wetgever op grond van rechtsstatelijke overwegingen aan de officier van
justitie toegekend. De praktische bezwaren van een te vergaande betrokkenheid
laat ik dan nog maar buiten beschouwing. Niettemin zijn er situaties, waarin
de minister zijn terughoudendheid geheel of gedeeltelijk moet laten varen.
Dit kan zich met name voordoen indien – aldus de vroegere minister van
Justitie, de heer Hirsch Ballin – "de strafzaak gevolgen heeft voor
het algemene opsporings- of vervolgingsbeleid of wanneer de volksvertegenwoordiging
zijn ministeriële verantwoordelijkheid door bijzonder omstandigheden
activeert". Het is niet bij voorbaat te zeggen bij welke beslissingen van
het OM zich dit zal voordoen. De bevoegdheid van de minister om bijzondere
aanwijzingen te geven, kent dan ook geen enkele wettelijke beperking naar
de aard van de bevoegdheid waarop een eventuele aanwijzing betrekking zou
kunnen hebben. Wel gelden er, zoals gezegd, belangrijke procedurevoorschriften.Voorzitter! Ik kom nu aan de aanwijzingsbevoegdheid zelve. Tegen de achtergronden
die ik nu heb geschetst, geef ik er ook de voorkeur aan om de ministeriële
bevoegdheid tot het geven van een aanwijzing tot niet-vervolging te handhaven.
Met de leden van de CDA-fractie vind ik, dat zich dan een bijzondere situatie
voordoet in die zin, dat bij een beslissing tot niet-vervolging de zaak in
de regel niet aan de rechter zal worden voorgelegd. Het is bekend, dat mede
daarom over de bevoegdheid tot het geven van een aanwijzing tot niet-vervolging
verschillend wordt gedacht. Voorzitter! Het zal u niet zijn ontgaan dat ik
als toenmalig lid van de VVD-fractie in de Tweede Kamer ook aandacht gevraagd
heb voor de bezwaren die tegen deze bevoegdheid kunnen worden ingebracht.
Uiteindelijk geeft voor mij echter de doorslag, dat ook in de hele specifieke
situaties waar wij het nu over hebben, de minister zijn verantwoordelijkheid
moet kunnen waarmaken. Elke vervolgingsbeslissing, of het nu een beslissing
is om vervolging in te stellen of de beslissing om daarvan juist af te zien,
kan gevolgen hebben voor het algemene vervolgingsbeleid. Dat heeft te maken
met de ruime strekking van het opportuniteitsbeginsel. Op grond van de wet
kan van vervolging worden afgezien op gronden aan het algemeen belang ontleend.
Juist omdat het bij de vraag wat in het algemeen belang dient te geschieden,
gaat om een opportuniteitsafweging waarbij het openbaar ministerie, gezien
het ruime wettelijke kader, veel beleidsvrijheid wordt gelaten, is het gewenst
dat hierover politieke verantwoording kan worden afgelegd.
Dit veronderstelt dat de minister in laatste instantie ook een aanwijzing
tot niet-vervolging moet kunnen geven. Wel meen ik dat de minister hier strikte
terughoudendheid moet betrachten. In antwoord op de desbetreffende vraag van
de heer Hirsch Ballin denk ik dat het goed is om nog eens te vermelden dat
de minister aan hetzelfde criterium is gebonden als het OM. Een aanwijzing
tot niet-vervolging kan alleen worden gegeven op gronden aan het algemeen
belang ontleend.Daarnaast weegt voor mij zwaar dat de minister niet zomaar een dergelijke
aanwijzing kan geven. In het wetsvoorstel zijn waarborgen opgenomen waar ik
veel waarde aan hecht. Met name is van grote betekenis dat in het wetsvoorstel
wordt bepaald dat de minister van Justitie, indien hij een bijzondere aanwijzing
wil gaan geven, eerst het college van procureurs-generaal daarover schriftelijk
moet raadplegen. Deze procedure dwingt enerzijds de minister om op grond van
het deskundig oordeel van het OM de verschillende argumenten nog eens zorgvuldig
tegen elkaar af te wegen, alvorens tot een definitieve beslissing te komen.
Anderzijds verplicht zij het openbaar ministerie om nauwgezet te formuleren
hoe het voornemen van de minister vanuit een strafvorderlijk perspectief moet
worden beoordeeld. Beide aspecten van de procedure verzekeren naar mijn oordeel
optimale zorgvuldigheid.De heer Hirsch Ballin heeft vragen gesteld over de situatie in de Antillen
en Aruba. Historisch zijn er belangrijke verschillen tussen het openbaar ministerie
in de Nederlandse Antillen en Aruba enerzijds en dat in Nederland anderzijds.
Uit de totstandkomingsgeschiedenis van met name de Arubaanse staatsregeling
blijkt dat de positie van de procureur-generaal in Aruba in hoge mate onafhankelijk
is. Een vergelijking met het Nederlandse OM is alleen om die reden al minder
gemakkelijk.De heer Glastra van Loon heeft gesuggereerd om de mogelijkheid te creëren
dat de officier van justitie een aanwijzing aan de rechter voorlegt als naar
zijn mening het belang in het geding is van een goede strafvervolging zonder
aanzien des persoons, in ieder geval indien de minister contrair zou willen
gaan aan het advies van het college van PG's. Ik ben daar geen voorstander
van. In het wetsvoorstel is zeer uitdrukkelijk gekozen voor een stelsel waarin
de zorgvuldigheid wordt gewaarborgd door de advisering door het college, gekoppeld
aan openbaarheid van zowel de aanwijzing als de adviezen. Uitdrukkelijk is
niet gekozen voor rechterlijke toetsing vooraf. Met de heer Glastra van Loon
ben ik van mening dat zeer bijzonder moet worden gelet op een strafvordering
die zonder aanzien des persoons plaatsvindt.De heer Glastra van Loon (D66):Ik ben verheugd over de laatste uitspraak, maar dat neemt niet weg dat
in dat geval de zaak buiten de rechter om in het parlement beoordeeld kan
worden. Daarmee krijgt de zaak een politiek gewicht dat naar mijn mening in
een reeks gevallen zeer ongewenst kan zijn. Ik zeg niet dat dat altijd zo
zal zijn, maar in bepaalde gevallen is het wel aan de orde, met name wanneer
het erop gaat lijken dat de aanwijzing tot niet-vervolging de strekking heeft
een bepaalde persoon een soort uitzonderingspositie te gunnen. Voor het aanzien
en voor de materiële rechtmatigheid van de rechtsvervolging lijkt mij
dat niet gunstig.Minister Korthals:Ik heb aangegeven waarom ik het niet in de systematiek vind passen. Ik
wijs erop dat, als de minister het doet, daarvoor politieke verantwoording
wordt afgelegd door de openbaarheid van de beslissing. Dat is althans het
geval indien de Tweede Kamer daarom vraagt. Daarnaast is er voor belanghebbenden
nog altijd de mogelijkheid om zich op grond van artikel 12 over de niet-vervolging
te beklagen bij het Hof. Ik kan mij een aanwijzing van de minister tot niet-vervolging
overigens nauwelijks voorstellen.De heer Glastra van Loon (D66):Over de bevoegdheid van de belanghebbende hoeven wij ons het minste zorgen
te maken. Hij heeft de bevoegdheid om de zaak aan het Hof voor te leggen.Minister Korthals:Dat is waar. Maar waar het u om ging, is dat de rechter erbij betrokken
zou worden. Op die manier kan dat gebeuren.De heer Glastra van Loon (D66):Het wordt dan toch afhankelijk van een besluit van een individuele burger.
Ten aanzien van de rechtsgang is dat een betrekkelijk willekeurige kwestie.Minister Korthals:Dat is op zichzelf juist. Wij spreken hier over een naar mijn gevoel zeer
uitzonderlijke situatie, omdat de minister de verantwoordelijkheid draagt,
dus de bevoegdheid heeft en daarover verantwoording moet afleggen aan de Tweede
Kamer.De heer Glastra van Loon (D66):Het zullen ongetwijfeld maar heel zeldzaam voorkomende gevallen zijn.
Maar juist bij zo'n zeldzaam geval is het risico groter dat er een politieke
kant aan zit. Dan lijkt mij dat het rechtmatigheidsaspect in het gedrang kan
komen.Minister Korthals:Die rechtmatigheid kan dan wellicht nog getoetst worden door het Hof,
terwijl ik aanneem dat ook de politieke instanties wel bereid zijn, de rechtmatigheid
te toetsen. Politiek is niet altijd onrechtmatig.De heer Glastra van Loon (D66):Die bevoegdheid hebben zij uiteraard. Maar als ik bezie, hoe politieke
besluitvorming tot stand komt – nooit vanuit een situatie waarin men
alleen maar de voors en tegens hoeft af te wegen; het betreft gecompliceerde
verhoudingen tussen partijen – is dat allerminst een waarborg dat objectief,
neutraal en zonder aanzien des persoons wordt geoordeeld over de kwestie.
Ik denk niet dat wij het hierover eens worden. Toch houd ik mijn waarschuwing
in stand dat hier een gevaarlijke situatie kan ontstaan waarop, hoe zeldzaam
die situatie ook zal zijn, de wetgever bedacht hoort te zijn en de mogelijkheid
zoveel mogelijk moet beperken.Minister Korthals:Voorzitter! Ter geruststelling: ik heb destijds als lid van de Tweede
Kamer zoals bekend met dezelfde problematiek geworsteld. Het is op aandringen
van de meerderheid van de Tweede Kamer dat het erin is gekomen. Gezien de
waarborgen die daarbij zijn gegeven, heb ik gemeend dat dit zeer goed verdedigbaar
is. Dat doe ik dan ook.Voorzitter! De heren Pitstra en Stoffelen hebben tot mijn genoegen tevredenheid getoond met de regeling van de informatieverstrekking
aan de Tweede en Eerste Kamer. Het gaat daarbij zowel om aanwijzingen tot
niet vervolgen, als om aanwijzingen tot wel vervolgen.De heer Hirsch Ballin stelde een vraag over de toetsing van de informatievoorziening
vanuit het openbaar ministerie aan de minister van Justitie. Hij bracht dat
in verband met de zaak-Lancee en recent door mij beantwoorde Kamervragen.
Hij vroeg mij voorts, wat de rol van de minister van Justitie is bij het beoordelen
van de informatie, afkomstig uit het openbaar ministerie. Zoals ik reeds in
mijn memorie van antwoord heb aangegeven, moet de minister van Justitie kunnen
vertrouwen op de juistheid en de volledigheid van de door het college aan
hem verstrekte informatie. Een ander uitgangspunt zou tot onwerkbare verhoudingen
leiden. In de praktijk zal de minister de verkregen informatie dan ook slechts
marginaal toetsen. In bijzondere situaties is de inbreng van de minister zwaarder.
Zoals ik in mijn antwoorden op vragen van het lid van de Tweede Kamer Dittrich
van 17 maart jongstleden heb aangegeven, was de zaak-Lancee een voorbeeld
van een dergelijke bijzondere situatie. Dit werd reeds in een vroeg stadium
duidelijk. Om die reden was de toetsing van ambtsberichten door mijn ambtsvoorgangster
verdergaand dan bij een gebruikelijke marginale toetsing.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! De minister moet kunnen vertrouwen op de juistheid van de
ambtsberichten. Als normatieve uitspraak is dat uiteraard niet voor tegenspraak
vatbaar. Maar de vraag is, wat dit betekent in de verhouding van de minister
tot het parlement. Acht de minister zich met het ambtsbericht zodanig gelegitimeerd,
dat hij niet kan worden aangesproken op het zonder verdere beoordeling overnemen
daarvan? De minister heeft verder in antwoord op vragen van het Tweede-Kamerlid
Dittrich gezegd, "dat het departement een zeer kritische houding ten aanzien
van alle binnenkomende ambtsberichten en alle overige signalen over de zaak-Lancee
heeft aangenomen". Ik heb de tekst niet bij de hand, maar ik meen dat ik letterlijk
citeer als ik zeg dat de toenmalige minister van Justitie, toen een correctie
nodig was op een eerder ambtsbericht, heeft gezegd dat dat ambtsbericht alleen
marginaal is getoetst. Het is echter van tweeën een, of het is destijds
alleen marginaal getoetst, of het is zeer kritisch getoetst. Of is het door
sommigen zeer kritisch getoetst, maar in de uiteindelijke beantwoording aan
de Kamer alleen marginaal?Minister Korthals:Het feit dat ik op de betrouwbaarheid en de zorgvuldigheid van de ambtsberichten
moet kunnen vertrouwen, wil niet zeggen dat ik daar niet verantwoordelijk
voor ben. Ik ben en blijf daar politiek verantwoordelijk voor. Als er enige
reden is om aan de inhoud of de zorgvuldigheid te twijfelen, zal ik als minister
van Justitie nader onderzoek moeten laten verrichten.Wat betreft de ambtsberichten met betrekking tot de zaak-Lancee het volgende.
Ik weet niet hoe het in het verleden is geweest, maar ik heb begrepen dat
er altijd zeer kritisch is gekeken naar die ambtsberichten. Dat is onlangs
ook weer gebeurd. De informatie die ik gekregen heb, heb ik naar mijn gevoel
bijna te veel langs een liniaaltje moeten leggen, terwijl ik eigenlijk vind
dat je als minister van Justitie erop moet kunnen vertrouwen dat het college
en het openbaar ministerie het werk goed doen, want anders ga je op de stoel
van het openbaar ministerie zitten. Dat is en blijft mijn uitgangspunt. Je
hebt dus een marginale toetsing, maar er zijn situaties denkbaar, zoals in
de zaak-Lancee, dat het toch wat uitvoeriger, diepgaander moet worden getoetst.
Dat is ook gebeurd.De heer Hirsch Ballin (CDA):Het is nog niet helemaal helder. Als de minister aan de ene kant zegt
dat hij volledig verantwoordelijk is en aan de andere kant dat hij alleen
marginaal toetst, is het enige waarop dat kan duiden, dat hij zegt dat hij
het intern marginaal toetst, maar dat hij eraan gehouden is alsof hij het
allemaal volledig heeft getoetst.Minister Korthals:Als de feitelijke inhoud niet klopt, ben ik daar politiek op aanspreekbaar.
Conclusies die getrokken worden op basis van ambtsberichten en informatie
die het college geeft, zal ik in belangrijke mate marginaal toetsen. Zelfs
als ik denk "in die situatie zou ik misschien tot een andere afweging gekomen
zijn" vind ik dat ik in beginsel het college moet volgen. In die situatie
zal ik echter wel mijn argumenten geven en zeggen: kijk daar nog eens goed
naar. Als men niettemin van oordeel is dat het moet gebeuren, laat ik dat
aan het college van procureurs-generaal over. Dat is de afstand die ik als
minister van Justitie wil houden ten opzichte van het openbaar ministerie.
Als ik niettemin vind dat zij niet tot die conclusie hadden kunnen komen,
zal ik een aanwijzing geven.Voorzitter! Algemeen uitgangspunt blijft derhalve de marginale toetsing.
Het college behoort als centrale leiding van het openbaar ministerie de van
de parketten afkomstige informatie te toetsen op deugdelijkheid en volledigheid
en de informatie spontaan of desgevraagd aan de minister voor te leggen. Deze
coördinerende en toetsende rol vraagt dus, zoals ik eerder al stelde,
om een attitude van het college die georiënteerd is op de ministeriële
verantwoordelijkheid.De heer Hirsch Ballin plaatste een kanttekening bij de verantwoordelijkheid
van het OM en de minister van Justitie en de ontwikkelingen in het politiebestel.
Ik hoef niet uit te leggen dat dit eigenlijk een onderwerp is dat dit wetsvoorstel
overstijgt. Wij zijn bij deze onderwerpen bezig met kernvragen op het terrein
van de organisatie van de rechtshandhaving en de politiezorg. Ik wil daar
kort bij stilstaan. Het politiebestel kent een dynamisch, kritisch, wankel
evenwicht tussen vier aspecten. Enerzijds het onderscheid tussen centraal
en decentraal. Anderzijds het onderscheid tussen het gezag over de politie
inzake de handhaving van de openbare orde en de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde.Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen, verandert hier niets aan.
Een van de doeleinden van de reorganisatie van het OM is wel om het gezag
over de opsporing te versterken. Ik ben als minister van Justitie verantwoordelijk
voor de strafrechtelijke handhaving. De eerste vraag is of die verantwoordelijkheid
wordt bevorderd door de reorganisatie van het OM. Daar antwoord ik ondubbelzinnig
"ja" op. De gezagslijn van het OM is cruciaal voor die verantwoordelijkheid.
Er bestaat brede overeenstemming over de nauwe relatie tussen de ministeriële
beleidsvorming en die van het openbaar ministerie. De bemoeienis
is en behoort over en weer groot te zijn. Stellig is het gereorganiseerde
OM beter in staat om op centraal niveau bij te dragen aan beleidsontwikkeling,
onder andere door mij te adviseren over de onderwerpen die zowel op landelijk
als lokaal niveau specifieke aandacht behoeven en door mij te adviseren over
de wijze waarop de opsporing en vervolging dienen te worden georganiseerd.Dat dit niet louter theorie is, is inmiddels wel gebleken. Het stelsel
van prioriteitenstelling op landelijk niveau, de vertaling hiervan in een
kaderstelling voor de parketten, de invloed die hierdoor wordt uitgeoefend
op de planprocedure bij de politie en de verantwoording door de parketten
aan het college en via het college aan mij zijn de afgelopen paar jaar verdiept.
Op landelijk niveau is daar nu als eerste uitvloeisel van het regeerakkoord
het Beleidsplan Nederlandse politie bij gekomen. De centrale strafrechtelijke
beleidsthema's daarin zijn door mij in nauw overleg met het college vastgesteld.
Op basis hiervan wordt gewerkt aan een landelijke politiecyclus. Er bestaat
volledige overeenstemming tussen mij en collega Peper over het feit dat de
justitiële kaderstelling daarbij uitgangspunt is. Daarop moet een adequate
en beheersmatige vertaling volgen.Met andere woorden: het gereorganiseerde openbaar ministerie is beter
in staat om mij te adviseren over de justitiële prioriteiten. De meer
centrale beheersverantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties biedt als zodanig een kans om deze justitiële
prioriteiten ook op centraal niveau vertaald te krijgen. Natuurlijk vergt
dit wel helderheid over de verdeling van de verantwoordelijkheid in het kabinet
voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Die helderheid is er
volledig.De heer Stoffelen is een ervaren parlementariër. Aan de overzijde,
in dit huis en in internationale fora heeft hij zijn voetsporen liggen. Ik
denk dat die rijke ervaring heeft bijgedragen aan zijn constatering dat er
meer werkelijkheden zijn: de werkelijkheid van ons, van Den Haag, en van de
beleidsplannen en de werkelijkheid van het politiebureau, het "street level".
Het onderscheid van die twee werelden is reëel, zo heeft onderzoek naar
het verschijnsel van de "street level" bureaucratie wel uitgewezen. De vertaling
van plannen naar uitvoering is nog niet zo gemakkelijk. Ik zou haast zeggen
dat de maakbaarheid van de samenleving beperkt is, maar dat is voor een liberaal
niet zo'n zware bekentenis.Het onderscheid van de twee werelden is er dus, maar daarom hoeven wij
ons er nog niet bij neer te leggen. Bij het maken van plannen moet reëel
rekening worden gehouden met wat de politie en de andere ketenonderdelen aan
kunnen. Juist op dat gebied maakt het OM echt vorderingen. De planvorming
is meer en meer gebaseerd op kennis van hetgeen in de samenleving leeft. Er
vindt ook meer en meer in afstemming met bestuur en politie plaats. Verder
hoeven wij ook weer niet te denken dat de straatwerkers doof zijn voor de
signalen van de samenleving en de politiek waarmee wordt gevraagd aandacht
te besteden aan nieuwe maatschappelijke vraagstukken. Op die manier is het
slachtofferbeleid ontwikkeld, wordt de bestrijding van de kinderpornografie
geïntensiveerd en is er ook op het door de heer Stoffelen genoemde terrein
van fraude vooruitgang geboekt. Dat neemt niet weg dat wij, ter noodzakelijke
relativering en vooral door de noodzaak goed beleid te maken, rekening moeten
houden met het door de heer Stoffelen geschetste beeld. Ik concludeer dus
dat er een ruimere mogelijkheid is ontstaan om centraal te sturen.Betekent dit nu ook dat wij afstand zullen moeten nemen van het uitgangspunt
dat rechtshandhaving, ook de strafrechtelijke rechtshandhaving, in eerste
instantie een regionale aangelegenheid en verantwoordelijkheid is? Nee, uitdrukkelijk
niet. Als dat het geval zou zijn, hadden wij het OM niet lokaal georiënteerd
moeten organiseren. Dat hebben wij echter, ik merkte dat al op, bewust wel
gedaan. Wat echter binnen dat uitgangspunt nodig is, zijn waarborgen dat als
het lokale niveau niet toekomt aan het behartigen van bepaalde zaken, op nationaal
niveau wordt voorzien in een landelijke kaderstelling.Het gaat daarbij om de invoering van nieuw beleid, waarbij specifieke,
landelijke instrumenten nodig zijn om het beleid van de grond te tillen, om
criminaliteit die op lokaal niveau niet boven de waarnemingsdrempel uitkomt
of waarvan de ernst op lokaal niveau niet goed zichtbaar is, om delicten waarbij
afspraken over handhaving vooral of alleen op bovenlokaal niveau liggen en
om de nakoming van internationale verplichtingen, meer in het bijzonder op
het terrein van de bestrijding van de georganiseerde misdaad.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin heeft een vraag gesteld over een kwestie
die in Limburg speelt. In Limburg wil de politie minder mensen inzetten voor
drugscriminaliteit. Heeft dat de instemming van de minister van Justitie?
Beantwoordt dat aan de beleidsplannen die in het kader van het landelijk beleid
richtinggevend zijn voor wat er lokaal gebeurt? Heeft deze mededeling van
de korpschef de instemming van de hoofdofficier van justitie? Heeft de eventuele
instemming van de hoofdofficier van justitie de instemming van de minister
van Justitie? Een zeer logische, scherpzinnige en harde vragenreeks.Tijdens een bijeenkomst van Horeca Nederland heeft de regiokorpschef van
Limburg-zuid aangekondigd dat de regiopolitie Limburg-zuid meer gaat doen
aan de bestrijding van geweld en dat de capaciteit daarvoor wat hem betreft,
gerealiseerd kan worden door wat minder te doen aan drugsbestrijding. Inmiddels
heeft de korpschef deze uitspraak zelf al genuanceerd en aangegeven dat de
keuze niet aan hem is, maar aan de driehoek. Die driehoek heeft zich daarover
nog niet uitgelaten, maar het openbaar ministerie heeft al wel aangegeven
dat voor hem de drugsrichtlijn het uitgangspunt bij de bespreking is. De landelijke
kaderstelling die van die richtlijn uitgaat, staat voor het openbaar ministerie
te Maastricht dan ook niet ter discussie.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Het zal de minister niet ontgaan dat er enig verschil is tussen
zeggen dat de landelijke drugsrichtlijn uitgangspunt is en een uitspraak dat
er geen verandering zal worden aangebracht in de aandacht die aan deze criminaliteit
wordt besteed. Anders gezegd: het antwoord van de minister laat de mogelijkheid
open dat nadat de zaak alsnog wordt besproken in de driehoek, de officier
van justitie genoegen neemt met de uitspraak dat de drugsrichtlijn
uitgangspunt blijft en dat er vervolgens wel gebeurt wat hij bij Horeca Nederland
heeft aangekondigd.Minister Korthals:Ik denk dat eerlijk gezegd niet. Het feit dat de korpschef de eigen uitspraken
al heeft genuanceerd en heeft gezegd dat het niet aan hem was, die uitspraak
te doen, maar dat er eerst gesproken moest worden in de lokale driehoek, geeft
aan dat hij zelf besefte dat hij in zijn uitspraken wat ver gegaan was.De heer Hirsch Ballin (CDA):Het beleid van de minister is dus dat dit niet zal gebeuren.Minister Korthals:Het beleid van de minister komt overeen met wat er in de drugsrichtlijn
staat, hetgeen overal in het land hetzelfde is.De heer Hirsch Ballin (CDA):Ik wil er niet eindeloos op doorgaan, maar de drugsrichtlijn laat open
welke capaciteit er wordt ingezet. In Limburg wordt door de korpschef op eigen
houtje een verschuiving van de ene naar de ander soort criminaliteit aangekondigd.
Strookt dat al dan niet met het beleid van de minister van Justitie?Minister Korthals:De minister van Justitie geeft duidelijk prioriteiten aan. Die prioriteiten
worden doorgegeven aan het college van procureurs-generaal. Dat beleid wordt
vervolgens uitgevoerd door de hoofdofficieren in de regio. Ik denk dat die
hoofdofficieren zich daar volledig aan zullen houden. Ik heb geen reden om
eraan te twijfelen dat de hoofdofficier in dezen een ander standpunt zal innemen
dan ik inneem. Dat betekent dat hij op het beleid zoals het wordt voorgestaan
door het ministerie van Justitie zal terugvallen.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin vroeg in hoeverre de doelen die zijn
geformuleerd in de notitie Perspectief op 2002 ook mijn doelen zijn en in
hoeverre ik op het bereiken van die doelen dan ook aanspreekbaar ben. Perspectief
op 2002 is met mij besproken in de overlegvergadering. Mijn departement is
bij de voorbereiding ervan betrokken geweest. Ik heb het stuk aan de leden
van deze Kamer en die van de Tweede Kamer aangeboden. Met andere woorden:
ik ben zowel verantwoordelijk als aanspreekbaar. Dit geldt zeker ook voor
de geschetste doelen ten aanzien van de doorlooptijden. Zonder een dergelijke
betrokkenheid kan ik mij het uitbrengen van een dergelijke notitie door het
openbaar ministerie overigens ook niet voorstellen.Hierbij past een precisering. De notitie is een perspectiefnotitie wat
zoveel wil zeggen als dat de gewenste koers van het OM erin beschreven staat.
Ik span mij in om de geschetste doelen mogelijk te maken door inzet van middelen,
maar dat betreft een inspanningsverplichting. Het jaarlijks door mij vastgestelde
jaarplan van het openbaar ministerie is wat dat aangaat concreter. Daarin
worden de concreet te behalen resultaten en de daarvoor in te zetten middelen
uiteengezet.Voorzitter! Dan wil ik nog iets zeggen over de benoemingsduur van de leden
van het college. Hierover is zeer uitgebreid gedebatteerd in de plenaire behandeling
in de Tweede Kamer voorzover het betreft de voorzitter van het college. Op
aandrang van enkele leden van de Tweede Kamer is toen een beperkte termijn
in de wet opgenomen. Er is in algemene zin veel voor te zeggen om regelmatig
te rouleren. Dit sluit aan bij ontwikkelingen met betrekking tot de algemene
bestuursdienst. Overigens is een periode van drie jaar voldoende voor betrokkene
om zich in zijn functie van voorzitter van het college volledig te ontplooien.
Ik was trouwens zelf voorstander van een iets langere periode. Ik meen dat
ik voorstander was van een periode van vijf jaar. Dat zou ook beter aansluiten
bij wat in de algemene bestuursdienst zou gelden. Maar er is na uitvoerig
overleg in de Tweede Kamer een periode van drie jaar uitgekomen.In hoeverre is het openbaar ministerie betrokken geweest bij de ontnemingswetgeving
en het bordeelverbod? Door het CDA is gewezen op het belang dat in de verhouding
minister-OM adequaat rekening wordt gehouden met signalen uit het openbaar
ministerie. Nu wordt gevraagd naar de ontnemingswetgeving en het bordeelverbod.
Bij beide wetsvoorstellen is het openbaar ministerie betrokken. Naast de reguliere
adviesronde is het openbaar ministerie betrokken bij de invoering en de uitvoering
van wetgeving. Zo stond het project Invoering ontnemingswetgeving onder leiding
van een bij het departement gedetacheerde officier van justitie. Het openbaar
ministerie heeft zitting gehad in de begeleidingscommissie van het WODC-evaluatieonderzoek
inzake de ontnemingswetgeving. Recentelijk is er een werkconferentie OM-departement
geweest waarin de uitvoeringsaspecten van de ontnemingswetgeving aan de orde
zijn geweest.De invoering van het bordeelverbod geschiedt onder leiding van een projectgroep
waarin onder meer het project Flankerend beleid, de handhavingsaspecten, wordt
bezien, waaronder de vervolging van mensenhandel. In deze projectgroep is
het openbaar ministerie vertegenwoordigd.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin heeft ook nog gevraagd hoe het staat
met de toegang van fiscalisten tot de rechterlijke macht. Deze toegang zal
worden geregeld in een algemene maatregel van bestuur waarin de beroepsvereisten
voor de toelating tot de rechterlijke macht zijn bepaald. Over deze beroepsvereisten
vindt thans overleg plaats met de Vereniging van samenwerkende Nederlandse
universiteiten, aangezien de beroepsvereisten invloed hebben op de studieopzet
van de universiteiten. Dit overleg is nog steeds gaande. Daar de AMvB betrekking
heeft op de toelating tot de rechterlijke macht in het algemeen is het niet
wenselijk om die toegang van fiscalisten daarvan los te koppelen.Dan is nog een vraag gesteld over de vervanging bij afwezigheid of ziekte
van de leden van het college en met name als het college uit drie personen
zou bestaan. In het reglement van orde zal een regeling worden opgenomen waarbij
de voorzitter of de waarnemend voorzitter krachtens mandaat beslissingen kan
nemen. Overigens zal het college bestaan uit vijf leden en zal naar verwachting
de situatie waarop de heer Hirsch Ballin doelde niet voorkomen.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! Onze fractie is de minister erkentelijk voor zijn
antwoorden. Een belangrijk punt bij de behandeling van het wetsvoorstel was voor ons de relatie tussen het openbaar ministerie en de minister
van Justitie. De kern van het deel van betoog van de minister dat daarover
ging sluit heel nauw aan bij onze opvattingen daarover. Het geldt voor de
benadering van de relatie tussen openbaar ministerie en minister van Justitie
op basis van de verantwoordelijkheid. Er moet volledige verantwoordelijkheid
in staatsrechtelijke zin voor het functioneren van het openbaar ministerie
zijn. Het openbaar ministerie verkeert in de positie dat het beleid heeft
te voeren. Het algemene opsporings- en vervolgingsbeleid moet ten volle kunnen
worden verantwoord door de minister van Justitie. In individuele gevallen
is terughoudendheid geboden, vooral als het gaat om negatieve aanwijzingen.
Wat ons betreft hadden die kunnen worden uitgesloten. Ook had nog nader aangegeven
kunnen worden op welke gronden de aanwijzingen kunnen worden gegeven. Dat
onderdeel van de beschouwing van de minister sluit echter duidelijk aan, zoals
hij ook zelf expliciteerde, bij onze benadering, vandaag en in het verleden.Dat neemt niet weg dat in een ander stukje van het betoog van de minister,
namelijk toen hij inging op het ongenoegen dat is ontstaan bij mevrouw Korvinus,
het haast leek alsof de minister een ander soort tekst volgde. Daarin kwamen
uitdrukkingen voor als "magistratelijk karakter". Er werd ter geruststelling
van mevrouw Korvinus langs de lijn van dit debat gezegd, dat het openbaar
ministerie deel blijft uitmaken van de rechterlijke macht. Het soort overwegingen
inzake verantwoordelijkheid dat wij verderop in het betoog van de minister
hoorden, hoorden wij daar niet.Ik zei al, dat de kern van het betoog van de minister over dit onderwerp
ons aanspreekt. Wij willen hem daar zeker niet van af brengen. Wij willen
wel de vraag aan de orde stellen of misschien geen misverstanden in de hand
worden gewerkt als in de woordkeus op andere momenten de indruk wordt gewekt,
dat het OM eigenlijk ook een gezelschap van een soort rechters is. Dat kan
niet de bedoeling zijn van hetgeen de minister zegt. Dat bleek uit de rest
van zijn betoog. Op dit onderdeel, waar hij mee begon, leek het echter alsof
hij degenen binnen het openbaar ministerie die hun ambt zeer nauw willen doen
aansluiten bij het rechterlijke ambt, wilde geruststellen. Wij denken dat
dit soort geruststelling, ervan afgezien dat het niet klopt met de kern van
het betoog, ook niet werkt. Wanneer het gesprek zo wordt aangegaan met mevrouw
Korvinus en wellicht ook met anderen, zal het alleen tot een teleurstelling
of een voortgezet misverstand kunnen leiden. Wij plaatsen uitdrukkelijk een
aantekening bij de verhouding tussen de kern van het betoog van de minister,
waarvan wij met instemming kennis hebben genomen, en de geruststellende woorden
waarmee mevrouw Korvinus en mogelijk anderen werden bejegend. Het is trouwens
ook de vraag of de minister aanwijzingen heeft dat er ook anderen zijn die
deze kijk hebben op de rol van het OM. Misschien is het goed om nog eens heel
uitdrukkelijk en met vermijding van verkeerde beeldspraken, nuchter onder
ogen te zien hoe de verantwoordelijkheid van het OM ligt en wat dat betekent
voor de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie.Voorzitter! Bij mij leven nog twee nadere vragen over de beoordeling in
individuele gevallen. De minister verwees naar artikel 12 van het Wetboek
van Strafvordering, maar ook hij zal toch hebben gezien dat dit alleen geldt
voor belanghebbenden. Het is de vraag of dit argument de conclusies wel kan
dragen. Mijn andere vraag betreft de aanwijzingen inzake opsporing en vervolging.
Mogen wij aannemen dat al die beperking en terughoudendheid ook geldt voor
vitale tussenstappen in de opsporing en vervolging? Er zijn – dat zal
de minister uit zijn vroegere rol bekend zijn – soms tussenstappen die
van wezenlijke invloed zijn op het verloop van strafzaken. Ik denk dan bijvoorbeeld
aan de vraag of om uitlevering van een verdachte wordt gevraagd. Geldt dan
dezelfde code die de minister verwoordde ten aanzien van onthouding van ingrepen
in de individuele strafrechtspleging? Geldt dan ook de procedure van artikel
128 van het wetsvoorstel?Voorzitter! De minister sprak nog over de verhouding tussen het OM bij
de gerechtshoven en het OM bij de rechtbank. Met verwijzing naar een notitie
van zijn ambtsvoorgangster zei hij dat het hem als goed voorkomt dat het OM
daar met verschillende personen een nieuwe beoordeling verricht. Eerst gebruikte
hij daarvoor de term onafhankelijk, later de term onpartijdig. Ik neem aan
dat wij het woord "onafhankelijk" hier in ieder geval niet in staatsrechtelijke
zin moeten opvatten en dat hij meer doelde op een frisse, verse kijk op dingen.
Hoe het ook zij, men moet zich goed realiseren dat – uitzonderingen
daargelaten – aan de kant van de verdachte een dergelijke rolwisseling
niet optreedt. De advocaat van de verdachte weet heel goed wat er in eerste
aanleg aan de orde is geweest. Daardoor kan het OM feitelijk op achterstand
komen te staan. In de praktijk vindt dan ook in toenemende mate overleg plaats
tussen het OM bij het gerechtshof en dat bij de rechtbank, zodat men de ins
en outs van de zaak goed kent. Uit een oogpunt van het voorkomen van onevenwichtigheid
lijkt ons dat heel nuttig. Wij hopen dat de woorden van de minister niet zo
moeten worden verstaan, dat hij dat soort overleg ongewenst zou vinden.Ik kom dan te spreken over de beoordeling op grond waarvan de minister
van Justitie zich verantwoordt als er uit de Staten-Generaal vragen zijn over
het doen en laten van het OM. Ik moet constateren dat er een tegenspraak is
tussen wat de minister nu uitdrukkelijk zegt – namelijk, dat in alle
fasen van de zaak-Lancee indringend is gekeken naar de ambtsberichten –
en wat er indertijd met even zo grote uitdrukkelijkheid is gezegd door zijn
voorgangster. Zij zei dat het ambtsbericht op grond waarvan de Tweede Kamer
in eerste aanleg was geïnformeerd, alleen marginaal was getoetst. Die
tegenspraak constateren wij nu. Omdat deze zaak vragen blijft oproepen, zou
het nuttig zijn als er duidelijkheid ontstaat over de vraag hoe het een zich
tot het ander verhoudt. Die marginale toetsing lijkt mij alleen een interne
aangelegenheid te kunnen zijn voor de minister van Justitie. Anders gezegd:
in bepaalde gevallen – wellicht zelfs in het merendeel – mag ervan
worden uitgegaan dat hij afgaat op de kwaliteit van de beantwoording door
het OM. Dat kan niet zodanig uitwerken dat vervolgens aan de Tweede of Eerste
Kamer wordt voorgehouden dat er alleen marginaal is getoetst en dat de minister
daarom niet ten volle kan worden gehouden aan de gegeven antwoorden.
Maar ook als wij dit hierbij aantekenen en de woorden van de minister zo mogen
opvatten, blijft het de vraag of het eigenlijk wel passend is, een onderdeel
van de openbare dienst een verzelfstandigde positie te geven – en dat
geschiedt – maar daarbij achterwege te laten dat er bij klachten, in
het kader van een evaluatie of hoe dan ook een kritische blik van een buitenstaander
is om te beoordelen of het goed functioneert.Dat zou in dit geval goed kunnen in de verantwoordingslijn via de minister
van Justitie. Als dat niet zo gaat, als dit onderdeel verzelfstandigd wordt
terwijl er alleen marginaal getoetst wordt als er iets aan de hand is, dan
ontstaat er een gat in de verantwoording. Je kunt een dienst verzelfstandigen,
maar de consequentie is dat er ten volle en met de kritische blik van een
buitenstaander naar wordt gekeken. Soms is het als een inspectie georganiseerd,
maar het kan ook anders. Het gat in de verantwoording wordt dus niet gedicht
door wat de minister zojuist heeft gezegd. Als bij vragen over het doen en
laten van het openbaar ministerie in een concreet geval degene om wie het
gáát, ook zegt hoe die zaak is behandeld en of dit goed gedaan
is, dan ontstaat er een gat in de verantwoording.Het zou goed zijn om dit gat in dit debat te dichten. Er zijn verschillende
mogelijkheden. De minister zou kunnen aangeven dat het departement zich erop
instelt dat de ambtsberichten kritisch worden bekeken. Een andere mogelijkheid
is dat er een bepaalde interne taakverdeling in het openbaar ministerie wordt
georganiseerd. Ook zou een en ander in teamverband kunnen worden onderzocht.Voorzitter! De minister zei dat het openbaar ministerie in de West een
andere traditie heeft dan het OM in Nederland. Historisch is er inderdaad
een zeer eigen rol geweest voor de procureur-generaal, ook al in het verdere
verleden, maar het verraste mij wat dat de minister vervolgens alleen van
de procureur-generaal van Aruba zei dat hij deze meer waarborgende onafhankelijker
positie zou hebben en dat hij dat niet zei voor de procureur-generaal van
de Nederlandse Antillen, terwijl de posities van deze twee geheel gelijk geregeld
zijn. Mogen wij aannemen dat wat de minister over de positie van de een zei,
ook voor die van de ander geldt?Artikel 53 van Reglement I vervalt. Wanneer? Ook per 1 juni aanstaande?
Zijn er nog andere wijzigingen per 1 juni aanstaande?Ik denk dat mijn vraag over "pluk ze", over de ontnemingswetgeving, enigszins
werd misverstaan, want het was ons al bekend dat het openbaar ministerie bij
de totstandkoming van deze wetgeving betrokken is geweest en dat het bij de
evaluatie betrokken is. Onze zorgen betreffen echter dat er nog geen wetsvoorstel
is om naar aanleiding van de evaluatie en nieuwe ervaringen verbeteringen
aan te brengen. Ik noemde ook de "in rem"-procedure. Maar misschien is er
intussen wel iets in voorbereiding; ik verneem dit graag.Wat de algemene bestuursdienst betreft vergeleek de minister de beperkte
duur van de benoeming van de procureur-generaal en die van de ambtenaren op
wie de algemene bestuursdienst van toepassing is, toen hij zei dat twee keer
drie jaar voldoende is. Betekent dit dat het ook bij hoge functionarissen –
wij noemden de secretaris-generaal als voorbeeld – de bedoeling is om
het rouleren te stimuleren, in die zin dat het daarbij niet meer om een eindfunctie
gaat?De kwestie van de fiscalisten sleept al heel lang. De minister verwijst
naar overleg met de Nederlandse universiteiten. Intussen heeft de rechterlijke
macht wel problemen bij het benoemingsbeleid, dat wordt gedicteerd door de
huidige benoemingsvereisten. Het zou goed zijn als de minister een termijn
kon noemen waarop dit overleg afgerond zal zijn en een wetsvoorstel gereed
zal zijn. Naar onze indruk zijn er allang concepten; wellicht helpt het noemen
van een termijn om het overleg met de universiteiten tot een afronding te
brengen.Ten slotte vermeld ik dat onze vraag over de twee artikelen 111 nog niet
beantwoord is.De heer Glastra van Loon (D66):Voorzitter! De fractie is er uiteraard verheugd over dat de minister een
ruime opvatting heeft over zijn politieke verantwoordelijkheid ten aanzien
van het optreden van het OM, al is door de reorganisatie het OM relatief zelfstandiger
in zijn optreden dan het voorheen was. In dat licht moeten wij een principiële
vraag onder ogen zien, voor de beantwoording waarvan ik goed kan aanknopen
bij het begin van het betoog van de heer Hirsch Ballin. Hij merkte op dat
het erop leek dat de passages uit het antwoord van de minister die betrekking
hadden op de magistratelijke kant van het OM door een andere tekstschrijver
waren geconcipieerd dan de rest van het betoog. Hij vreesde dat daardoor onduidelijkheid
en verkeerde verwachtingen konden ontstaan. Ik meen daarentegen dat hier sprake
is van de onvermijdelijke spanningsverhouding tussen de twee taken van het
OM, of – beter gezegd – de dubbele taak van het OM. Aan de ene
kant is sprake van een doelmatig en als eenheid optredend gezelschap van personen
die de strafrechtelijke vervolging in onze maatschappij moeten realiseren.
Aan de andere kant zijn ze verantwoordelijk voor de rechtmatigheid van de
rechtshandhaving. Ik meen dat deze twee zaken niet los van elkaar moeten worden
gemaakt. Het eerste mag zeker niet dominant worden geacht aan het tweede.
Het risico dat dit wel gebeurt ontstaat als de magistratelijke kant van het
optreden van het OM op deze speciale manier wordt belicht.De heer Hirsch Ballin (CDA):Wij hebben veel waardering voor het kernstuk van het antwoord van de minister
omdat daarin de twee dimensies van de taken van het OM zaten, net als trouwens
in de bijdrage van onze fractie: het algemene opsporings- en vervolgingsbeleid
en, binnen het kader daarvan, het beoordelen van individuele zaken, ook qua
strafbaarheid en strafwaardigheid. Wij hebben er bezwaar tegen om dit laatste
te vatten in termen alsof de officier van justitie al bezig is met hetgeen
hij uitlokt, namelijk rechtspraak. Dat doet de officier van justitie niet;
hij vraagt dit te doen naar aanleiding van wat hij op de zitting naar voren
brengt.De heer Glastra van Loon (D66):Akkoord, maar dit betekent dat het OM een andere verantwoordelijkheid
heeft tegenover de minister dan tegenover de rechter. Dan is het van belang
dat dit onderscheid ten principale wordt gezien als een spanningsverhouding
en niet als het overheersen van het ene ten opzichte van het
andere. Als dit het geval is, meen ik dat ik het uitdrukkelijk oneens ben
met de minister ten aanzien van de aanwijzing tot niet-vervolging van een
individuele zaak. Laat ik het op de spits drijven door de bewindsman te vragen
waarom de minister wel, en zo zorgvuldig geregeld, advies moet vragen aan
het college van procureurs-generaal en niet aan een rechterlijke instantie.
Waar is de motivatie, de redenering, de rechtvaardiging van die eenzijdige
adviesaanvraag? Ik heb een voorstel gelanceerd dat vatbaar is voor vele verbeteringen,
maar dit voer ik niet aan als een voorstel maar als een vraag. Waarom wordt
zoveel belang gehecht aan het advies van het ene college en niet aan het advies
van de rechterlijke macht?De heer Stoffelen (PvdA):Voorzitter! Allereerst onze dank voor de antwoorden en het betoog van
de minister, waarin hij nogmaals aangeeft dat er wat dit wetsvoorstel betreft
geen enkel verschil van mening is tussen de fractie van de PvdA en de minister.
Ik wil nog heel kort drie punten en drie vragen aan de orde stellen.In de behandeling is het mij opgevallen, dat de discussie vooral lijkt
te gaan over reorganisatie met als doel, dat het OM een eenheid wordt, terwijl
het onderwerp toch de verbetering van de handhaving van de rechtsorde is,
gezien de spanningsverhouding tussen wat de mensen van justitie verwachten
en wat er echt komt. Er is een spanningsverhouding in de geloofwaardigheid
van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde als mensen zien, dat
grote boeven vrijuit gaan. Zij zien bovendien, dat in de strijd tegen de georganiseerde
misdaad de een na de ander vrijuit gaat. Zou de minister willen aangeven wat
er gebeurt ter verbetering van het strafrechtelijke beleid, ter verbetering
van de opsporing en vervolging van de georganiseerde misdaad? Dat is inclusief
de drugsbestrijding en ook weer niet alleen dat. Het antwoord daarop was wat
evasief; het ging althans langs mij heen.Voorzitter! Naar aanleiding van de interrupties van de heer Hirsch Ballin
merk ik op, dat er niet één prioriteit bij justitie is –
de drugscriminaliteit – maar meerdere, zodat al gauw de ene met de andere
zou kunnen conflicteren omdat niet alles tegelijk kan. Heb ik zijn antwoord
zo begrepen, dat de richtlijn drugscriminaliteit gepaste aandacht krijgt terwijl
hetzelfde moet gelden voor andere prioriteiten, zodat degene die verantwoordelijk
is voor het beheer van de politie niet voortdurend gepingpongd mag worden
van de een naar de ander in het realiseren van alle prioriteiten?De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Ik had met de antwoorden van de minister op mijn nadere vragen
geen problemen meer, omdat hij duidelijk heeft aangegeven dat hij erover gaat.
Dat was namelijk de strekking van onze vraag: de korpschef die de horecaondernemers
toespreekt of de minister van Justitie?De heer Stoffelen (PvdA):Dat is uiterst boeiend maar hier voeren wij de discussie met de minister
van Justitie over de bestrijding van de criminaliteit in het algemeen en dat
is meer dan alleen de drugscriminaliteit. Deze prioriteit omvat toch meer
dan alleen de bestrijding van de drugscriminaliteit. De werkelijkheid, die
ook voor ons geldt, is dat niet alles tegelijk kan en dus moet in redelijkheid
bedacht worden, dat ook van mensen in de praktijk niet geëist mag worden
dat zij uitsluitend aandacht besteden aan één vorm van criminaliteit
en niet aan de andere vormen. Niettemin, ook gehoord deze interruptie, zou
het aardig zijn als de minister nader zou ingaan op de verhouding tussen de
verschillende prioriteiten.Voorzitter! Mijn derde opmerking heeft betrekking op het lijstje van politie-sepotgronden.
Ik heb dat lijstje opgenoemd, omdat het voor mij weer even nieuw was en omdat
het aangeeft, dat de sepotgronden in ieder geval geen enkele relatie hebben
tot prioriteiten, niet in de verste verte. Er wordt gekeken naar allerlei
aspecten, maar beleidsplanning en prioriteiten zijn heel iets anders. Dat
leidde tot mijn opmerking over twee naast elkaar bestaande werelden. Wij discussiëren
hier vruchtbaar met elkaar over beleidsplannen en prioriteiten, terwijl de
werkelijkheid op veel politiebureaus heel anders is. Daar moeten op een gegeven
moment gewoon bureaus leeg komen. Daar moeten gewoon zaken afgedaan worden.
Er wordt ten dele begrijpelijkerwijs veelvuldig geseponeerd. Ik herhaal de
vraag hoe de landelijke prioriteitenstelling zich verhoudt tot het wegwerken
van werklast. Ziet de minister de door mij genoemde politiebureaus voor zich,
waar de hulpofficier van justitie, al dan niet samen met de parketsecretaris,
een grote stapel dossiers en processen-verbaal voor zich heeft en deze snel
moet beoordelen? Op die dossiers en processen-verbaal komen stempeltjes. Er
wordt wel eens over prioriteiten gesproken, maar niet aan de hand van de gronden
die ik opsomde. Ik kan niet onmiddellijk volgen hoe het een zich tot het ander
verhoudt. Misschien kan de minister mij helpen.De heer Talsma (VVD):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn duidelijke antwoorden.Ik was extra belangstellend toen hij vertelde dat hij de invoering op
1 juni heeft gepland. Hij lacht mij vriendelijk toe, omdat hij weet dat ik
er recentelijk een paar keer op heb aangedrongen om een zekere termijn te
nemen, en wel de normale bekendmakingstermijn van de Bekendmakingswet.De minister zal zich misschien herinneren dat hij mij op dit gebied eens
een terriër heeft genoemd. En inderdaad moet ik ook hier opmerken dat
als het bij het Koninklijk besluit tot invoering ook weer vier, vijf weken
duurt voordat het in het Staatsblad verschijnt, zoals wel vaker gebeurt, het
effect toch weer weg is. Ik verwacht van de minister dat het KB bij wijze
van spreken nog deze week verschijnt en volgende week in het Staatsblad kan
staan.Mijn fractie is ervan overtuigd dat de minister met volle kracht ook de
inponderabele kant van de reorganisatie, de menselijke verhoudingen, de niet-meetbare
sfeer met de leden van de openbaar ministerie zal weten in te vullen. De minister
heeft ook zelf een bijdrage te leveren aan de culturele omslag. Er moeten
over en weer zo goed mogelijke vertrouwensverhoudingen worden bereikt. Mijn
fractie heeft op dit punt goede verwachtingen.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoorden, die
hij in het begin wat hijgerig bracht. Wellicht moet hij wat aan zijn conditie
doen. Gaandeweg werd het allemaal op hoog tempo voorgelezen. Een aantal van
mijn vragen is niet beantwoord; ik zal ze opnieuw stellen.Ik heb gevraagd hoe de minister de cultuur gaat stimuleren om de volgzaamheid
te verminderen. Een officier van justitie hoeft een aanwijzing niet te vrezen.
Er komt een gesprek met mevrouw Korvinus; dat lijkt mij prima. Ik zou graag
nu al een reactie horen op de panklare structuur die wij zouden krijgen als
wij in Oostenrijkse toestanden belanden. Ik maak de kritiek niet onmiddellijk
tot de mijne, maar een reactie op deze interessante waarschuwing stel ik op
prijs.Voorzitter! Een andere vraag ging over de interne solidariteit binnen
het OM: je mag je broeders en zusters binnen het OM niet afvallen. Zij zegt
dat dat soms nodig kan zijn. De vraag is, wat belangrijker is: de organisatie,
of een juridisch correcte afweging? Ook die vraag zou ik beantwoord willen
zien.Voorzitter! De minister zegt, de aanwijzing in hoger beroep niet te kunnen
missen; zij zal met nog grotere terughoudendheid worden toegepast dan de andere
aanwijzingen. Als ik de heer Talsma was, zou ik zeggen: kom eens met concrete
voorbeelden! Misschien is het een aardig idee, hierom te vragen. Maar ik heb
vooral om een notitie gevraagd aan het parlement, waarin nader wordt ingegaan
op deze materie. Er komen daarover namelijk nog twee publicaties. De minister
zegt dan wel, die aanwijzing niet te kunnen missen, maar het lijkt mij toch
vrij moeilijk en van belang om die discussie los te krijgen, die in een vrij
laat stadium is losgekomen.Voorzitter! Ik heb gevraagd, of het nieuwe college zijn gezaghebbende
rol waar zal maken en niet los van de bestuurlijke praktijk zal raken en de
feeling met de bestuurlijke gang van zaken zal verliezen. Verder heb ik gevraagd –
belangrijk punt – of het college op voldoende afstand van de minister
zal blijven om gezag in het veld te houden. Ik hoor daarover graag de mening
van de minister.Voorzitter! De minister heeft gezegd dat verschillen binnen het OM zonder
goede verklaring moeten worden voorkomen. Daar draait het natuurlijk om! Als
er wel een goede verklaring is, zijn die verschillen onvermijdelijk. Er moet
geen cultuur komen, waarin men niet meer naar goede verklaringen mag gaan
zoeken, omdat er zo nodig eenheid van organisatie is gewenst. Met name op
dat cultuuraspect moet de minister nog eens reageren.Minister Korthals:Voorzitter! Dank voor de tweede termijn van de geachte afgevaardigden.
Ik kan vaststellen dat men over het algemeen tevreden is met de gegeven antwoorden.
Alleen de heer Hirsch Ballin is in verwarring gekomen, toen ik ook nog het
magistratelijke erbij ging halen. Ik dacht hem juist recht te doen, door terug
te denken aan zijn artikel "De officier van justitie, magistraat of bestuursambtenaar?",
waarin hij de complementariteit van die twee naar voren haalde. Kennelijk
had ik zijn zeer boeiende artikel nog beter moeten lezen, waarna ik tot de
slotsom was gekomen dat ik dat beter niet naar voren had moeten brengen.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Ik heb veel waardering gehad voor de antwoorden van de minister,
wat hiermee niet minder wordt. In de beschouwing destijds is de conclusie
getrokken dat noch magistraat, noch bestuursambtenaar een goede aanduiding
is voor wat het OM doet. Er zitten twee kanten aan, maar zowel de karakterisering
met het ene als met het andere extreem zet op het verkeerde been. Dat was
de strekking van dat stuk; ik herinner mij dat heel goed.Minister Korthals:Dan heb ik mij te veel laten leiden door de zin "Ik zie dit anders, maar
wat ik anders zie, behoeft enige toelichting. Het gaat naar mijn oordeel niet
om een tegenstelling, maar om complementaire zaken." Maar misschien heb ik
dat toch niet helemaal goed bevat.Voorzitter! Kernpunt in de tweede termijn van de heer Hirsch Ballin was
de constatering van een gat in de verantwoording, welk gat gedicht zou moeten
worden. Anders dan de heer Hirsch Ballin, ben ik niet van mening dat er een
verantwoordingsgat is. Ik heb dat in mijn eerste termijn toegelicht in het
kader van de verhouding OM/minister. Maar dat heb ik toen kennelijk in zijn
ogen enigszins geweld aangedaan door mijn beschouwing over het artikel van
mevrouw Korvinus. Toch denk ik dat wij elkaar kunnen vinden en tegemoet kunnen
komen. Hij deed drie suggesties om het gat te dichten. Richt het departement
zo in, dat kritische toetsing plaats kan vinden. Maak binnen het OM een taakverdeling
die ervoor zorgdraagt, dat de beoordelaar en de beoordeelde niet dezelfde
zijn. Treed waar nodig gezamenlijk op, departement en openbaar ministerie.
Ik ben het met alledrie de suggesties eens. Ik kan melden dat deze ook in
de praktijk gebracht worden.Over de inrichting van het departement het volgende. Het nieuwe directoraat-generaal
rechtshandhaving ziet toe op ambtsberichten en andere berichten uit het openbaar
ministerie, juist met het oog op de verantwoordelijkheid van de minister.
De functiescheiding binnen het openbaar ministerie, het parket-generaal, de
staf van het college, is er mede op gericht, zorg te dragen voor tijdige maar
ook feitelijk juiste berichten uit het hele openbaar ministerie. De helderheid
in de onderscheiden verantwoordelijkheden tussen hoofdofficier en college
draagt hier ook aan bij. Er wordt sinds verleden jaar, naar aanleiding van
de voorjaarsconferentie van het openbaar ministerie en het departement, regelmatig
door medewerkers van het college en departement gezamenlijk aan "factfinding"
gedaan.De heer Hirsch Ballin is niet helemaal gerustgesteld als het gaat om mijn
uitleg inzake Korvinus. Hij vroeg of er nog meer OM'ers zijn die denken zoals
mevrouw Korvinus. Ik wil twee kanten benadrukken. Enerzijds is de minister
volledig verantwoordelijk. Anderzijds is het OM een onderdeel van de rechterlijke
macht. Het OM blijft georiënteerd op de rechter. Dat is de rode draad
die steeds bij dit wetsvoorstel is gevolgd. Er is dus geen sprake van een
tegenstelling. Ik steun de heer Hirsch Ballin volledig als het gaat om het
algemene vervolgingsbeleid. Daar is de minister rechtstreeks verantwoordelijk
voor. Er moet echter sprake zijn van terughoudendheid als het gaat om individuele
strafzaken. Dat is ook een lijn, waar ik mij zeker aan zal houden, omdat ik
vind dat in die gevallen de oriëntatie bij de rechter moet liggen. Daarbij past een uitermate sterke terughoudendheid van de minister van Justitie.
Ik ben ervan overtuigd dat het voor de minister van Justitie wel eens moeilijk
zal zijn om dat uit te leggen aan de Tweede Kamer. Zeker als een minister
een aanwijzingsbevoegdheid heeft, zal het niet altijd duidelijk zijn waarom
de minister daar toch geen gebruik van maakt. Dat zal best wel eens voorkomen
en dat zal ik dan ook op deze manier proberen uit te leggen.Inmiddels is uit het concept van de zevende voortgangsrapportage gebleken
dat met name bij de ressortspakketten het draagvlak voor wat nodig is voor
de reorganisatie een punt van aandacht is. In overleg met het college zal
worden bezien hoe dit verder gestalte kan krijgen. Overigens ben ik zelf ook
van mening dat de minister van Justitie vaker contact zou moeten hebben met
de hoofdofficieren. Vandaag zou ik een bijeenkomst hebben met de hoofdofficieren,
maar ik heb deze wegens verplichtingen in de Tweede Kamer helaas moeten afzeggen.
Ik meen dat er nu op 3 mei zo'n bijeenkomst zal zijn. Dat is overigens niet
iets dat permanent zal zijn, want de gesprekspartner voor de minister is het
college van procureurs-generaal, maar zeker in deze tijd, waarin wellicht
sprake is van nog enige oneffenheden, denk ik dat het goed is dat de minister
zichzelf daarvan op de hoogte stelt. Dit gaat overigens volledig in overleg
met het college van procureurs-generaal.Ik heb alleen gesproken over de procureur-generaal van Aruba, maar niet
over die van de Nederlandse Antillen. Dat was een omissie mijnerzijds, want
dat geldt ook voor de procureur-generaal van de Nederlandse Antillen.De heer Hirsch Ballin vroeg naar artikel 53 van het reglement. Vervalt
dat per 1 juni? Dat vervalt inderdaad per 1 juni. Er worden meer bijzondere
regelingen geëist. Er komt dan ook een verzamel-AMvB. Het is de bedoeling
dat die ook in werking zal treden per 1 juni aanstaande.Dan kom ik op de ontnemingswetgeving. Bij de voorbereiding van de wet
en bij de evaluatie is het openbaar ministerie betrokken geweest. Uit de evaluatie
van het WODC blijkt dat wetswijziging nodig is. Het gaat om een technisch-juridisch
zeer ingewikkelde materie. Er is onlangs een conferentie geweest tussen het
departement en het openbaar ministerie. Aan de hand van de resultaten daarvan
wordt gewerkt aan een aanpassing van deze wet. Ik kan nog niet zeggen wanneer
het wetsvoorstel zal worden ingediend omdat het zo ingewikkeld is, maar er
wordt hard aan gewerkt.De heer Hirsch Ballin heeft opgemerkt dat artikel 12 Strafvordering slechts
soelaas biedt indien er sprake is van belanghebbenden. Dat is helemaal waar.
In dit verband gaat het er evenwel om, dat procedurebepalingen zijn opgenomen
die de nodige waarborgen bieden. Verder heeft hij gevraagd of de waarborgen
die in het wetsvoorstel zijn gelegd, ook gelden voor de door hem zo genoemde
tussenstappen. Het antwoord daarop is volmondig ja. De aanwijzingsbevoegdheid
van de minister van Justitie is naar haar aard beperkt tot gronden aan het
algemeen belang ontleend.Dan kom ik op de vraag over artikel 111, die ik in eerste termijn had
moeten beantwoorden. Dit is een technische vraag. Naar het zich laat aanzien,
is dit een onvolkomenheid die door middel van de reparatiewetgeving moet worden
hersteld.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Ik ben de minister zeer erkentelijk voor deze nadere antwoorden.Kan de minister op het punt van de fiscalisten nog een termijn noemen?Minister Korthals:Dat vind ik op dit moment erg moeilijk. Er komt binnenkort een notitie
uit over het aantrekken van nieuwe rechters. Deze notitie is er eind mei.
Ik zeg toe dat dit aspect daarin aan de orde komt.De heer Glastra van Loon vraagt waarom geen advies aan de rechter wordt
gevraagd. Een rechter adviseert niet, maar beslist. Er is uitdrukkelijk gekozen
voor advisering door het college zelf. Besloten is geen rechterlijk oordeel
te vragen. Het is een principiële keuze. Toetsing vindt plaats door een
politiek mechanisme: informatieverstrekking aan de Tweede plus Eerste Kamer
plus een mogelijk debat. Het moet natuurlijk niet gebeuren dat de Tweede en
Eerste Kamer een ander mening hebben dan de rechter en dat lag daaraan mede
ten grondslag. Dat is het principiële in die keuze.De heer Glastra van Loon (D66):Ik kan daar eigenlijk alleen maar op zeggen dat ik dat principieel een
onjuiste keuze vind.Minister Korthals:Ik zal het overbrengen aan de Tweede Kamer.De heer Stoffelen heeft gelijk: de reorganisatie is bedoeld om de opsporing
en vervolging te verbeteren. Strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
is een kerntaak van het openbaar ministerie. Reorganisatie is dan ook geen
doel op zichzelf, maar staat in het teken van die kerntaak. Een goede organisatie
vormt als het ware een essentiële randvoorwaarde voor het uitvoeren van
de taken van het openbaar ministerie.In de strafrechtshandhaving is sprake van een capaciteitstekort. Om die
reden worden prioriteiten gesteld. Helaas wordt niet altijd volledig langs
de gekozen lijn van prioriteiten gewerkt. Dat moet ik erkennen. Hier valt
nogal veel te verbeteren. Ik ga ervan uit dat een goed gereorganiseerd openbaar
ministerie ertoe kan bijdragen dat de door de heer Stoffelen geschetste situatie
zich minder zal voordoen in de toekomst. Hoe kom je nu aan de prioriteiten?
Die prioriteiten zijn vastgesteld in het Beleidsplan Nederlandse politie.
Zij komen voort uit de politie zelf en uit indicatoren die wij van de burgers
krijgen. Het openbaar ministerie geeft daarover ook signalen af. Daarop zijn
de prioriteiten gebaseerd.Onder de prioriteiten die op het ogenblik in het Beleidsplan Nederlandse
politie zijn gesteld, valt uiteraard de zware, georganiseerde criminaliteit.
Wij zullen daaraan veel aandacht besteden in de komende periode, want het
Beleidsplan Nederlandse politie geldt tot het jaar 2002.De heer Pitstra vroeg om een notitie over het gebruik maken van de aanwijzingsbevoegdheid.
Aangezien ik daar bijzonder weinig gebruik van wil maken, lijkt het mij weinig
zinvol, daarover een notitie te schrijven. Je vervalt dan al snel in zeer
theoretische debatten waarover urenlange beschouwingen gehouden kunnen worden,
terwijl die aanwijzing in de praktijk niet of nauwelijks voorkomt. Om die
reden wil ik de heer Pitstra die toezegging niet doen. Ik hoop dat hij erop
wil vertrouwen dat de samenwerking tussen minister, openbaar ministerie en
het college van procureurs-generaal goed zal verlopen. De tijd
dat ik er nu zit, heb ik daar in ieder geval alle vertrouwen in. De nieuwe
procureur-generaal is van karakter niet van dien aard dat ik onmiddellijk
problemen verwacht.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De vergadering wordt van 14.55 uur tot 15.10 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19981999-1183-1196.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl