Behandeling wetsvoorstel Goedkeuring van het op 5 november 1992 te Straatsburg tot stand gekomen Europees Handvest voor streektalen of talen van minderheden (Trb. 1993, 1 en 199) (24092)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 815-821

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-01-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 18, pagina 815-821

23-01-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24092Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting behandeling wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1996 (24400 XI); Wijziging van hoofdstuk XI (Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24306)Pagina 821-847
Behandeling wetsvoorstel Goedkeuring van het op 5 november 1992 te Straatsburg tot stand gekomen Europees Handvest voor streektalen of talen van minderheden (Trb. 1993, 1 en 199) (24092)Pagina 815-821
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (bestuursorganisatie van en medezeggenschap in hogescholen) (23944)Pagina 813-815
Behandeling wetsvoorstel Regels omtrent de vaststelling van maximumprijzen voor geneesmiddelen (Wet geneesmiddelenprijzen) (24266)Pagina 764-787
Lijst van besluiten (dinsdag 23 januari 1996)Pagina 847-847
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 23 januari 1996)Pagina 847-848
18de vergadering; 23 januari 1996Pagina 763-763
Behandeling wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1996 (24400 XI); Wijziging van hoofdstuk XI (Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (slotwet/rekening) (24306)Pagina 787-812
Behandeling wetsvoorstellen Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de toevoeging van de Hogeschool te Wageningen, uitgaande van de Stichting STOAS, aan de bijlage van die wet (24487); Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1995 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (24518); en een aantal andere wetsvoorstellen (24519 t/m 24536, 24538, 24539 en 24541)Pagina 763-764
Noot 1 en 2 inzake Maximum huurverhoging (beneden en boven IHS-grens) en Betaalbaarheid van wonenPagina 849-850

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Goedkeuring
van het op 5 november 1992 te Straatsburg tot stand gekomen Europees Handvest
voor streektalen of talen van minderheden (Trb. 1993, 1 en 199) (24092).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Postma (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het Europees handvest is gesloten in het kader
van de Raad van Europa, dus niet in het kader van de Europese Unie. Tot onze
vreugde hebben wij mogen constateren dat Nederland in het afgelopen halfjaar
op taalgebied aanmerkelijk rijker is geworden. Er is in elk geval één
streektaal bij gekomen, het Nedersaksisch, en wellicht zullen er nog wel meer
streektalen ontdekt worden.
 
 In de 16de eeuw was het Nederlands ongetwijfeld bekend in Groningen, Friesland,
Drenthe en Zutphen; men zal het gelezen en verstaan hebben. Maar deze gewesten
zijn in de 17de en zelfs tot het eind van de 18de eeuw in de letterlijke betekenis
van het woord "georiënteerd" geweest, dus op het oosten gericht. Ik wijs
erop dat verschillende gedeeltes van deze provincies niet onder het bisdom
Utrecht vielen, maar onder de diocesen Osnabrück, Münster en Keulen,
en dat hun betrekkingen met de Noordduitse en Nederrijnse naburen veel sterker
waren dan met wat nu hun landgenoten zijn in het westen van het land. En wat
wij eigenlijk vergeten zijn, is dat die verbindingen ook op taalkundig gebied
strakker waren met degenen die nu aan gene zijde van de oostgrens wonen dan
met degenen die nu in het westen van Nederland wonen. En in het westen spraken
Vlamingen, Brabanders en Hollanders, zoals Jacob van Maerlant, Velthem en
Hildegaersberch, dan ook van de "rude Vriesen" en de "wilde Sassen". Wij zien
hieruit dat er ook toen reeds sprake was van een cultureel superioriteitsbesef
bij degenen die in de huidige Randstad wonen.
 
 Hoe was de situatie in het noordoosten van ons land? Er was buiten het
Nedersaksisch geen litteraire schrijftaal gevormd, alleen een
soort kanselarijtaal, in zwang voor enige geschriften die in de landstaal
werden opgesteld. En die noordoostelijke, in hoofdzaak Sassische en Nederduitse
taal verschilde aanmerkelijk van het Westnederfrankisch, in de 16de eeuw reeds
vaak "Nederlands" geheten. De taal in het noordoosten werd ook anders aangeduid,
namelijk met de termen "Nedersassisch", "Saksisch" of "Oostersch", en ook
wel eens met "Overlandsch". De Nederlandse taal werd wel de westerse Nederlandse
taal genoemd. Er werd ook uit de ene taal in de andere overgezet; het waren
twee onderscheiden talen. De Nedersassische of Oostersche taal was inderdaad
dezelfde als die in de aangrenzende Noordduitse landen, die daar ook voor
meer litteraire doeleinden werd gebezigd.
 
 
 
 
 
 De heer Veling (GPV):
 
 U geeft college!
 
 
 
 
 
 De heer Postma (CDA):
 
 Nee, helaas, u krijgt geen college, want ik heb maar 15 minuten!
 
 Het Nedersaksisch heeft zich aan de ene kant expansief gedragen, aan de
andere kant is het ook slachtoffer. Het heeft zich expansief gedragen ten
opzichte van het Fries, want het Fries heeft ervoor moeten wijken in wat nu
het noorden van Duitsland is en in de provincie Groningen. Op een boeiende
wijze is dit proces beschreven door de Groningse cultuurhistoricus Johan Huizinga:
"De ontfriezing van de Groninger ommelanden in de 15de eeuw". Hij doet dat
naar aanleiding van het vervangen van Friese voornamen door Groningse voornamen.
 
 Verder zien wij dat het Nedersaksisch zelf in het noordoosten langzamerhand
vervangen is door de Nederlandse cultuurtaal en dat het in het aangrenzende
gebied van Duitsland onder invloed van het Hoogduits langzamerhand teruggegaan
is. Dat was in de 16de en de 17de eeuw niet vanzelfsprekend. Het is in die
tijd de spreektaal en ook de preektaal geweest. Predikanten, in Nederland
geboren, in Groningen en Drenthe, zoals Menso Alting, ongetwijfeld bekend
bij de heer Veling, preekten en schreven te Emden in het Nederduits en niet
in het Nederlands, noch in het Hoogduits. Voor het laatst is in 1674 te Jemmingen,
in 1568 bekend geworden doordat Lodewijk van Nassau daar toen verslagen werd,
op het plat, up sin Plump Nedersax gepredigt. Toen was daar eigenlijk de overgang
van het Nedersaksisch als cultuurtaal naar het Nederlands een beetje voltooid.
 
 In de loop van de 17de en de 18de eeuw daalde het percentage der te Emden
gedrukte Nederduitse boeken van 47 naar 3, terwijl dat van de Nederlandse
steeg van 0 tot 67 en dat van de Hoogduitse met 24 begon en op 22 uitkwam.
Wat wij nu moeten constateren, is dat wij zien dat tot diep in de 19de eeuw
in onze noordoostelijke provincies, ook in steden als Groningen, Zwolle en
Deventer, het Nedersaksisch de gewone spreektaal is gebleven, ook bij de gezeten
burgerij. En uit eigen ervaring kan ik eraan toevoegen dat toen ik het gymnasium
te Zwolle bezocht, onze lingua franca na schooltijd ook het Nedersaksisch
was.
 
 Mijnheer de voorzitter! Als u het niet verbiedt, zou ik willen trachten
om in een van de drie talen die ik in mijn jeugd gesproken heb, enige woorden
tot de staatssecretaris te richten, en wel zoals het in 1654 in Jemmingen
heette: up sin Plump Nedersax.
 
 Der mut niet noar ienheid in de spraoke 'estreefd word'n, maar wel naor
een gemienschappelekke spelling. Iene schriefwieze mut ter kom'n. Veurlopeg
is 't veurnaamste daw zelf zoo volle meugelek plat praot. Wiej mut niet te
veurzichteg wee'n. Ok niet in 'n omgaank met Hoog-Duutsers en Hollaanders.
Loat zie, die onder ons wont, oonze spraoke maar leer'n. Het klassieke plat
daw weer mutt'n sprek'n is umme 't duudelek te zeg'n: Plat, plat!
 
 Gien mengelmoes van Duuts of Hollaands maar oonze spraoke mut wiej sprek'n.
Aw Hoog-Duuts of Hollaands sprekt, muw dat ok goed doen. Maar in oonze spraoke
zelf hew allerlei Hollaandse of Duutse woord'n, die der niet in past; die
past niet in oonze eig'n spraoke-geest. Better is nog daw over en weer een
woord over de grenze zuukt en lient. Want wiej 'ebt mekare neudeg, aans giet
de moederspraoke kepot. In oonze huuz'n, in 't onderling verkeer, in oonze
briev'n mut wiej zo vulle meugelek oonze eig'n spraoke gebruuk'n. Wiej mut
de geringachting van oonze spraoke overwin'n. De ienziedegheid alleen Duuts
of Hollaands te kun'n en wil'n sprek'n, is zelfs een beletsel umme vromde
taal'n te leer'n. Twiespraokegheid doarenteeg'n is een groot veurdeel.
 
 Doarumme mut oonze spraoke ok in de schoel'n onderweez'n word'n. De Nedersaksische
spraoke mut voertale in oonze kraant'n word'n. En ok in de kark'n gebruukt
word'n. In Westfalen en aandere deel'n van 't Nedersaksisch taalgebied in
Duutslaand word'n deur meer dan 60 doomnee's en pastoors alweer in oonze spraoke
preekt.
 
 Alle "twiederangsheid" mut weg. Spraoke is gien dialect. Dialect is tus'nvorm
en verbastering van tale zonder zelfstaandegheid. Maar de moederspraoke kunt
zelfs de hoogspraok'n niet ontbeer'n.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mijnheer Postma, ik neem aan dat u uw tekst wel bij de stenografen wilt
inleveren. Gezien het onderwerp, acht ik het nog net toelaatbaar dat u in
deze streektaal een tijdje het woord hebt gevoerd.
 
 
 
 
 
 De heer Postma (CDA):
 
 Ik zag een van de stenografen met verwilderde blik reeds de zaal verlaten!
 
 Om de vrede in Nederland te handhaven, mijnheer de voorzitter, zult u
mij toestaan dat ik nu in de derde taal die ik in mijn jeugd gesproken heb,
enige korte dingen ga zeggen. Dat heeft betrekking op het Frysk en dat is
een beetje moeilijker, want het Fries heeft tweeklanken.
 
 De earste erkenning fan it Frysk as echte taal wie yn 1907. Yn dat jier
besleaten Provinsjale Steaten fan Fryslân tenei alle jierren fiifhûndert
gûne foar it Frysk yn it ûnderwiis beskikber te stellen. Dat beslût
wie net allinnich in earste erkenning fan it Frysk, it wie ek it begjin fan
de ferantwurdlikheid dy't de provinsje foar it Frysk yn it ûnderwiis
op him naam.
 
 It beslût om in bedrach beskikber te stellen foar Frysk yn it leger
ûnderwiis, kaam op in fersyk fan it Selskip foar Fryske Tael- en Skriftekennisse,
ek wol Ald Selskip neamd.
 
 In oare wichtige stap yn it berikken fan de status fan offisjele taal
wie it opnimmen fan Frysk yn de notulen. Nei de twadde wrâldoarloch
wie it mûnling brûken fan it Frysk yn Provinsjale Steaten hieltyd
mear tanommen. Jan Piebenga wie dêr yn 1945 as earste mei begûn
en stadichoan hienen mear steateleden syn foarbyld folge. Dy diskusje oer
 notulearjen yn it Frysk krige yn 1955 syn beslach.
 
 Om niet de overgebleven stenografen het pand te doen verlaten, zal ik
nu weer op het Nederlands overgegaan.
 
 Voorzitter! Waarom is het van zo groot belang dat wij de verschillende
talen op het Nederlandse grondgebied handhaven? In de eerste plaats, omdat
meertaligheid, anders dan velen altijd gedacht hebben, niet een verarming
is, maar een verrijking. Het is een verrijking op cultureel gebied; het is
ook een verrijking op economisch gebied.
 
 Men heeft heel vaak, in allerlei nationale staten, de gedachte gehad,
ook in het Koninkrijk der Nederlanden, dat de eenheid van het land slechts
gewaarborgd kon worden, wanneer er één taal door de bevolking
gesproken zou worden. Dat is dus een bijzonder grote misvatting. Hier zien
wij de identificatie van eenheid met uniformiteit, maar eenheid is geen uniformiteit.
Uniformiteit doodt juist de eenheid en eenheid bestaat juist uit differentiatie
en verschil.
 
 Dat ik de afgelopen vijf jaar in deze Kamer opgekomen ben voor de streektaal
het Fries en in het afgelopen jaar ook voor het Nedersaksisch, en vroeger
ook voor het Nederlands, mijnheer de voorzitter, komt uitsluitend voort uit
een sociaal motief. Ik meen dat de grote politieke stromingen die wij in Nederland
hebben, vanuit hun diepste ideeën gehouden zijn – gelukkig hebben
zij dat in Nederland gedaan – om de nationale taal en de streektalen
te beschermen.
 
 Wanneer iemand gedwongen wordt, door sociale of economische omstandigheden,
een andere dan zijn moedertaal spreken, dan heet dat, in socialistische zin,
vervreemding. En dat willen wij natuurlijk niet. Ik wijs erop dat vanmiddag
het woord is gevoerd bij de begroting van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu. Het verwaarlozen van eigen taal is vanuit het christendemocratische
ideaal van rentmeesterschap volstrekt verwerpelijk. Wij hebben de taal niet
te leen van onze kinderen; wij hebben hem geërfd van onze voorouders
en dienen hem door te geven aan onze kinderen.
 
 Ook het liberalisme heeft vanuit zijn beginselen een verplichting ten
opzichte van de bescherming van talen. Het mooiste voorbeeld daarvan heb ik
gevonden aan de Vrije Universiteit te Brussel, in de vorige eeuw een liberale,
vrijzinnige universiteit, waar een genootschap van liberale studenten de volgende
prachtige benaming heeft: "Geen taal, geen vrijheid". Met andere woorden:
als men onderdrukt wordt in zijn eigen taal, dan is er geen werkelijke vrijheid
aanwezig.
 
 Hoe zal het nu waarschijnlijk verder gaan? Door het vervagen van de nationale
grenzen zal er in het Nedersaksisch taalgebied in toenemende mate een naar
elkaar toe groeien plaatsvinden. In Nederland kunnen wij daar ongetwijfeld
van profiteren, omdat het Nedersaksisch in het Duitse taalgebied op een veel
hoger niveau staat dan in de Nederlandse noordoostelijke provincies. Men heeft
er een oude literatuur. Ik wijs op beroemde dichters als Klaus Groth, Wilhelmina
Siefkes, Greta Schoon. Ik wijs ook op de beroemde schrijver Fritz Reuter met
zijn beroemde romans: Ut mine Stromtid, Ut mine Festungstid en Ut de Franzosentid,
ook verfilmd in het Nedersaksisch, voor de Duitse televisie. Ik wijs op de
regelmatige programma's voor de Duitse televisie in het Nedersaksisch en op
het feit dat vooraanstaande mensen, zoals een officiële spreker in de
nieuwsdienst van de Duitse televisie als Wilhelm Wieben, boeken schrijven
in het Nedersaksisch en zich daarvoor niet schamen. Ik wijs op de pui van
het stadhuis in Bremen, waar wij in het Nedersaksisch lezen: Buten en binnen,
wagen en winnen.
 
 Wat er zou moeten gebeuren, mijnheer de voorzitter, is dat, wanneer wij
op den duur onze streektalen willen beschermen, we hetzelfde doen wat we gedaan
hebben met onze Nederlandse streektaal: zorgen voor één overkoepelende
grammatica en één overkoepelend algemeen Nedersaksisch.
 
 Ik zou nog enkele concrete zaken willen opmerken in de richting van de
regering. In de eerste plaats dienen we, wanneer dit debat afgelopen is, daarmee
tot de erkenning te komen dat we ten aanzien van de streektalen geen gesloten
systeem hebben. Het blijft theoretisch mogelijk dat in de toekomst nog andere
talen onder deel II of deel III aangemeld worden.
 
 In de tweede plaats merk ik op dat, wanneer wij kijken naar het Europese
handvest, wij kunnen constateren dat de regering zich beperkt tot een codificerende
politiek. De vraag is evenwel of de regering niet had moeten overgaan tot
een modificerende politiek: niet een streektaal pas onder deel III brengen,
wanneer aan de 35 punten uit deel III voldaan wordt, maar ook een streektaal
reeds aanmelden onder deel III, wanneer nog niet aan 35 punten voldaan wordt,
zodat de regering ervoor moet zorgen dat zo spoedig mogelijk die 35 punten
gerealiseerd worden.
 
 Ten slotte, mijnheer de voorzitter, is het mij opgevallen dat één
van onze meest geachte leden in de Europese Unie, een staat waar wij in de
afgelopen jaren veel contact mee gehad hebben, dit Europese handvest niet
heeft ondertekend en dat is la République Française, Frankrijk.
Frankrijk zegt: wij hoeven dit niet te ondertekenen, want wij hebben geen
regionale talen en wij hebben geen minderheidstalen. Frankrijk heeft er natuurlijk
wel, maar Frankrijk wil gewoon niets doen voor zijn minderheidstalen. Ik zou
de staatssecretaris willen vragen of hij bereid is om bij de Franse regering
te interveniëren ten behoeve van de Vlaamse minderheid in de departementen
Nord en Pas-de-Calais. Ik neem aan dat hij – of zijn collega's –
wanneer hij over andere onderwerpen spreekt met zijn Franse collega's, en
marge van die onderwerpen ook dit brisante punt nog eens aan de orde kan stellen.
 
 Gaarne, mijnheer de voorzitter, wacht ik de antwoorden van de staatssecretaris
op de weinige vragen die ik gesteld heb, met belangstelling af.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mijnheer Postma, u hebt weer eens de juistheid bevestigd van het gezegde:
"it Frysk is in swietlûdige taal".
 
 
 
 
 
 Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):
 
 Voorzitter! In de Tweede Kamer zijn de streektalen uitgebreid aan bod
gekomen. Wij hebben net naar een boeiend vertoog hierover geluisterd van collega
Postma. GroenLinks is blij dat de positie van het Fries behoorlijk wettelijk
is verankerd. Als ik goed geluisterd heb naar het vertoog van collega Postma,
is dat niet zo zeer te wijten aan de ratificatie van dit handvest.
Het was al min of meer zo. De Nederlandse regering zou dan ook niet alleen
codificerend moeten optreden maar meer modificerend, aldus de heer Postma.
Ik ga daarop niet verder in.
 
 Mijn fractie wil nu de positie van de niet-territoriale talen aan de orde
stellen, in het bijzonder het Romanes. Daarover is nauwelijks gesproken in
de Tweede Kamer. U mag allemaal heel blij zijn, dat ik totaal niet weet hoe
het Romanes klinkt.
 
 Het Romanes wordt gesproken door in de Europa levende Sinti en Roma. Dat
zijn er ongeveer 10 miljoen. Het expliciet noemen van het Romanes betekent
erkenning van de cultuur en bescherming van de verspreid in Europa levende
Sinti en Roma. Hoewel het aantal in Nederland verblijvende Sinti en Roma gering
is – ongeveer 3500 – is het van groot belang, juist ook voor de
positie van de Sinti en Roma die in andere Europese landen leven, dat het
Romanes bij de ratificatie van het handvest door Nederland wordt genoemd.
Die positie is namelijk vaak uitgesproken slecht.
 
 In het handvest worden de niet-territoriale talen in artikel 1, lid c,
uitdrukkelijk genoemd als talen gebruikt door onderdanen van de Staat die
verschillen van de taal of talen gebruikt door de overige bevolking van die
Staat, maar die, hoewel zij van oudsher binnen het gebied van die Staat worden
gebruikt, niet met een bepaald gebied daarvan kunnen worden vereenzelvigd.
 
 In de discussie in de Tweede Kamer over de streektalen heeft een grote
rol gespeeld, dat betrokken provinciale besturen zelf ook een bijdrage leveren
aan de erkenning van de streektalen die in hun gebied gesproken worden. Juist
omdat de taal van de Sinti en Roma niet territoriaal gebonden is, zijn er
geen regionale overheidsbesturen die opkomen voor het belang van het Romanes
en is dientengevolge het landelijk bestuur het aangewezen overheidsorgaan.
 
 In de Tweede Kamer is gesproken over het belang van de ook symbolische
waarde die het heeft om een taal te noemen in de ratificatie. Ik benadruk
dat, juist in relatie tot de mensen die niet in Nederland wonen maar wel dezelfde
taal – het Romanes – spreken. Het expliciet noemen van het Romanes
is overigens geheel in lijn met het optreden van Nederlandse vertegenwoordigers
in andere gremia met betrekking tot de Sinti en Roma. Ik noem het rapport
van de Nederlandse gedelegeerde bij de Parlementaire Assemblée van
de Raad van Europa, mevrouw Verspaget. Dat rapport kwam uit in 1993 en heeft
als titel: "On gypsies in Europe". Verder noem ik het rapport, eveneens uit
1993, van Max van der Stoel, als Hoge commissaris voor nationale minderheden
van de Organisatie voor veiligheid en samenwerking in Europa.
 
 Voorzitter! Ik verzoek de staatssecretaris er zorg voor te dragen dat
de Nederlandse overheid het Romanes, de taal gesproken door de Sinti en Roma
in Nederland, als een taal van niet-territoriaal gebonden minderheden erkent.
Ik heb uit de Handelingen van de Tweede Kamer begrepen dat het verzoek om
het Jiddisch te erkennen – ook een niet-territoriale taal – al
door de staatssecretaris is gehonoreerd. Als ik dat fout begrepen heb, hoor
ik dat graag.
 
 
 
 
 
 De heer Rensema (VVD):
 
 Voorzitter! Een van de oudste gedichten die ons bekend zijn uit het taalgebied
van de "lage landen bie der zee" is het ook thans nog ontroerende Egidiuslied,
waarvan ik u het refrein zal voorlezen. Dat luidt als volgt: 
 
 
 "Egidius,
waar bestu bleven?
 
 
 Mi langt na di, gheselle mien,
 
 
 Doe koors
di dood
 
 
 Doe liets mi 't leven."
 
 
 
 Dit is een gedicht in het Nederlands uit de 14de eeuw, maar deze strofe
klinkt bijna als hedendaags Gronings. Hiermee hoop ik aan te tonen dat het
Gronings niet kan worden gezien als een verbastering of een ondergeschikte
variant van het Nederlands, maar dat het eigen rechtstreekse wortels heeft
in de middeleeuwen. Ik hoef dat hier nauwelijks nog te zeggen, want het is
door de heer Postma zeer mooi naar voren gebracht. Hetzelfde geldt voor de
zeer verwante streektalen in Drenthe, Twente en de Achterhoek. Deze streektalen
stammen af van de oude taal van Saksische volksstammen die gewoond hebben
in een groot gebied langs de Noordzee. Dit gebied loopt ruwweg van Drenthe,
Harderwijk tot in Oost-Pruisen. Deze taal staat bekend als het Platduits,
het plat, het Nederduits of het Nedersaksisch. Het wordt, naar verluidt, ook
thans nog gesproken door mennonisten die eeuwen geleden in enkele dorpen in
Siberië terechtgekomen zijn. Het is een cultuurtaal geweest in de tijd
van de Hanze. Deze taal wordt thans nog gesproken door 8 miljoen Duitsers.
Dat is voor ons van belang omdat deze taal veel dichter bij het Nederlands
staat dan het Hoogduits. In zeer recente jaren heeft een aantal Groningse
boeren zich gevestigd in Oost-Duitsland. Een van de redenen daarvoor was dat
zij daar met hun buren – hun noabers – zouden kunnen praten in
de streektaal. In Frankrijk zou dat natuurlijk onmogelijk geweest zijn.
 
 Het Gronings, voorzitter, is ook verwant met het Engels. Dat ligt ook
voor de hand, omdat een gedeelte van de Saksen naar Engeland is gegaan en
omdat er een culturele verwantschap bestaat tussen de volkeren rondom de Noordzee.
Toen in de 16de eeuw koningin Elisabeth I van Engeland haar nicht Maria Stuart,
de katholieke koningin van Schotland, ontmoette die gevangen genomen was en
later op het schavot zou sterven, zei zij tot haar verslagen nichtje: "How
begrimed you are." Dit zou vertaald kunnen worden met: wat ben je besmeurd.
Dat zelfde zei mijn moeder tegen mij. Van die vier woorden "how begrimed you
are" zijn drie woorden naar betekenis en uitspraak in overeenstemming met
hedendaags Gronings. Als een Groningse moeder haar kind toespreekt dat zich
vuil gemaakt heeft, zegt zij: "Hest die ja apmoal begraimd mien lutje laiverd?"
Graimed is verwant met het Nederlandse woord grimeren. Verder kan ik nog zeggen,
dat "mien lutje laiverd" ook tussen gelieven heel gebruikelijk is. Naar mijn
mening klinkt dat beter dan "schattebout".
 
 Ik merk nog op dat het Gronings ook een bijzonder democratische taal is;
een taal van vrije mensen. Woorden als "heer" en "mijnheer" worden in het
Gronings niet gebruikt. Ook de rijkste boer wordt met zijn voornaam of eventueel,
bij wat minder gemeenzaamheid, met zijn achternaam aangesproken. Bekend is,
dat in Leiden de studenten van oudsher als "heren" werden aangeduid, terwijl
in Groningen veeleer het tegenovergestelde het geval was. In Groningen werd
een varken veelal als een student aangeduid. Als een boer een
varken gekocht had, zei hij 's avonds tevreden tegen zijn vrouw: "Wij hebben
weer een student op het hok."
 
 De streektalen zijn van belang omdat zij als volkstalen een grote rijkdom
aan idioom, gevoeligheid en zeggingskracht bezitten.
 
 Sinds ruim een eeuw wordt door verschillende mensen gepoogd het Gronings
in stand te houden. Ook vele politici hebben daarbij een in het oog springende
rol gespeeld. Ik zou hier enkele namen van liberalen kunnen noemen, maar dat
zou minder juist zijn. De erepalm komt toe aan K. ter Laan, de sociaal-democraat
uit mijn geboortedorp Slochteren. K. ter Laan was een groot man. Hij had zitting
in de Tweede Kamer voor de SDAP en hij was als burgemeester van Zaandam de
eerste socialistische burgemeester in dit land. Naast deze glanzende politieke
carrière vond hij – en dat is nauwelijks voorstelbaar –
de tijd voor het schrijven van talrijke boeken. Hij bracht de gehele Nederlandse
folklore in kaart en verzamelde de volksverhalen, de sagen en legenden. Hij
schreef een boek over Multatuli. Bovenal schreef hij het Groninger Woordenboek
van ongeveer 1300 bladzijden, met tekeningen van de schilder Johan Dijkstra.
Hij heeft daaraan 20 jaren gewerkt. Ook overigens heeft hij zich in woord
en daad ingezet voor het behoud van het Gronings.
 
 K. ter Laan zou de totstandkoming van dit verdrag over de streektalen
zonder twijfel met genoegen hebben gezien. En bij dit veronderstelde oordeel
van een sociaal-democraat van grote allure zou ik mij graag willen aansluiten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Is de staatssecretaris in staat en bereid terstond te antwoorden?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Kohnstamm:
 
 Als u mij toestaat dat in het Nederlands te doen!
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het woord is aan de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Kohnstamm:
 
 Mijnheer de voorzitter! Iemand die lange tijd geleden heeft gedacht dat
het misschien verstandig zou zijn om de Eerste Kamer af te schaffen, is na
vandaag op die gedachte teruggekomen! Want waar anders zou het mogelijk zijn
om de discussie te voeren die hier vandaag wordt gevoerd?
 
 Ik heb sprakeloos geluisterd naar de inbreng van de heer Postma, die namens
de CDA-fractie sprak. Er is af en toe gegrinnikt. Maar zowel de ondertoon
van de inbreng van de heer Postma als de wijze waarop ik daarnaar heb geluisterd,
was van een uiterst serieuze aard. Hoe je het ook wendt of keert, het gaat
om verschillende culturen, verschillende talen, verschillende streektalen.
In het punt dat vandaag op de agenda van deze Kamer prijkt, gaat de heel diep
gewortelde overtuiging schuil dat in die verschillen ook de schoonheid zit.
Het gaat om verschillende culturen, om samenwerking tussen mensen. Tweesprakigheid,
groot veurdeel, zo zei de heer Postma. Wiej 'ebt mekare neudig! De waarborgen
die wij daarvoor proberen te creëren, zijn essentieel voor een door en
door democratische samenleving. De achtergronden van het verdrag zijn als
volgt. In Nederland zijn er, iets minder dan in andere landen van de Raad
van Europa, twijfels over het vertrouwen in het daadwerkelijk honoreren van
de waarde achter de streektaal. Hoe iedereen, dus ook binnen het kabinet,
feitelijk aankijkt tegen de verschillende streektalen in Nederland, die achtergrond
is heel relevant.
 
 Mag ik in dit verband een anekdote melden uit mijn staatssecretariaat?
Ik meen dat ik het er hier nog niet eerder over heb gehad. Ik heb het wel
aan de overzijde medegedeeld. Toen ik enkele uren staatssecretaris was, heb
ik mij gewend tot Dieuwke de Graaff-Nauta, die misschien niet formeel maar
wel materieel mijn voorgangster was. Nauwelijks bekomen van de schrik dat
ik staatssecretaris was geworden, heb ik gevraagd: doe mij één
indringend advies met betrekking tot het werk dat ik moet gaan doen. Haar
antwoord was: kom op voor de streektaal, kom op voor het Fries. En dus hangt
mijn lancering als staatssecretaris heel erg samen met dit deel van mijn portefeuille!
 
 Voorzitter! Zoals gezegd, heb ik sprakeloos geluisterd naar de heer Postma,
naar zijn historische weergave van een en ander. Kennelijk mag het geen college
worden genoemd. Maar het leek toch een aardig eind in de buurt te komen van
een college. De heer Postma heeft mij aan het einde van zijn betoog drie vragen
gesteld, hetgeen ik zeer op prijs stel. De eerste vraag betrof de erkenning
van de spreektalen bij het in werking treden van het verdrag. Het verdrag
zal overigens pas in werking treden als vijf landen het ook daadwerkelijk
hebben geratificeerd. Het wachten is op buurland Duitsland, dat waarschijnlijk
als vijfde land zal ratificeren. De heer Postma sprak er al over. Zijn vraag
was of er bij de erkenning van de verschillende spreektalen sprake is van
een gesloten systeem. Is het mogelijk dat er daarna ook andere streektalen
in het kader van het verdrag worden erkend? Het antwoord daarop luidt ondubbelzinnig:
ja. Het is absoluut niet zo dat met het Fries en het Nedersaksisch de zaak
is gesloten en dat er verder geen discussie meer mogelijk is. Zowel in de
stukken als in de discussie met de Tweede Kamer heb ik gesproken over verdere
actie.
 
 Hiermee ben ik aangekomen bij de tweede vraag van de heer Postma. De regering
heeft gekozen voor een codificerende politiek en niet voor een modificerende
politiek. Mevrouw Schoondergang sprak er ook over. Is die keuze de juiste,
zo was de vraag. Ik houd staande dat het een goede keuze is om een streektaal
te erkennen. Het meest ver gevorderde voorbeeld is dan het Fries. Daarvoor
is, dunkt mij, op het niveau waar de taal veelvuldig wordt gesproken, wel
een draagvlak nodig, wil althans de werking van het verdrag volledig kunnen
zijn. Het gaat niet aan om te zeggen dat het niet erkend zijn onder het verdrag
een negatieve connotatie. Maar de erkenning onder het verdrag is wel een stap
verder. Die stap verder, zo meent het kabinet, moet pas aan de orde zijn op
het moment dat het draagvlak daarvoor ook daadwerkelijk aantoonbaar aanwezig
is. De heer Postma en ik hebben eerder gesproken over het Nedersaksisch, namelijk
toen hij nog niet was teruggetreden in dit prachtige pand. Langzaam maar zeker
werden er meer bewijzen aangeleverd dat het Nedersaksisch nog daadwerkelijk
een voedingsbodem heeft en meer steun en respect verdient. Daarom heeft het
Nedersaksisch erkenning onder het tweede deel in het vooruitzicht gekregen. 
 
 Voorzitter! De vraag van de heer Postma inzake Frankrijk brengt mij enigszins
in de problemen. Frankrijk heeft het verdrag niet ondertekend. De heer Postma
vermoedt dat dit is gebeurd omdat de Fransen geen streektaal kennen. Ik heb
in een woelige tijd college gehad van de heer Pitlo. Op een gegeven moment
stond op het bord: la vie c'est la revolution. De heer Pitlo vroeg iemand
om deze tekst weg te halen, onder de mededeling dat hij niet begreep waarom
studenten zaken aan het bord toevertrouwden die zij toch niet konden verstaan.
Hij voegde daaraan toe dat hij slecht Frans spreken even verachtelijk vond
als goed Engels. Ik ben zo ongeveer in het Vlaams grootgebracht. De heer Postma
trof mij dus in het hart met zijn opmerking. Gelukkig zijn mijn verblijven
in het buitenland van zeer korte duur en meestal privaat van aard. Ik denk
dat ik niet snel in de omstandigheid zal komen om Franse collega's te interveniëren
in de door de heer Postma gevraagde zin.
 
 Mevrouw Schoondergang heeft terecht het vraagstuk van het Roma en het
Sinti aan de orde gesteld. Ik sluit niet uit dat in de uitlatingen daarover,
zowel schriftelijk als mondeling, nog onduidelijkheid bestond. Ik kan haar
echter geruststellen. Het ligt in het voornemen om bij de ratificatieverklaring
Roma en Sinti voor het tweede deel aan te melden.
 
 De heer Rensema heeft een betoog van een hoog paars gehalte gehouden.
 
 
 
 
 
 De heer Postma (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de sympathieke
wijze waarop hij ook nu over dit onderwerp met de Eerste Kamer heeft willen
discussiëren. Het gaat goed met de streektalen in Nederland. Het zijn
de enige talen die het voorrecht hebben gehad om besproken te worden, zowel
in dit prachtige gebouw als in de Ridderzaal.
 
 Ook beide andere sprekers zijn diep op de materie ingegaan. Ik kan eraan
toevoegen dat door het ontstaan van de nationale staten en door hun taalpolitiek
de oorspronkelijke eenheid van de bevolking op taalgebied verbroken is, waardoor
de communicatie bemoeilijkt werd. Wanneer men in 1930 geboren was in de buurt
van Duinkerken, kon men zich in zijn moedertaal verstaanbaar maken in het
gehele gebied dat zich uitstrekte tot aan Koningsbergen en Danzig toe. Dat
kan nu niet meer, omdat door de taalpolitiek van de nationale regeringen van
de afgelopen decennia de streektalen ongelooflijk geleden hebben. Ik denk
daarom dat het tijd is dat de regeringen, proberen de aangerichte schade zo
veel mogelijk te compenseren en te beperken.
 
 Van het Fries weten wij bijvoorbeeld dat Van Kleffens, geboren in de buurt
van Dokkum en ondanks dat hij friestalig was opgevoed, toch minister van Buitenlandse
Zaken geworden, in 1913 tijdens een zeiltocht schipbreuk leed aan de noordkust
van Denemarken. Toen hij voet aan land zette, vroeg hij zich af hoe hij de
aanwezige Deense boer moest toespreken. Hij deed het in het Fries. Toen werd
dat nog verstaan in Denemarken. Wij weten dat toen de Zuidafrikaanse president
Kruger, door tussenkomst van koningin Wilhelmina met de kruiser Gelderland
naar Nederland gehaald, bij een bezoek aan Kaiser Wilhelm II zonder tolk met
deze vorst kon spreken. De eerste sprak Zuidafrikaans en de tweede Platduits,
Nedersaksisch. Keizers spraken dat vroeger.
 
 Ik kan niet zo snel een christen-democraat uit Groningen tegenover K.
ter Laan stellen, niet omdat zij niet geïnteresseerd zouden zijn in streektalen,
maar wel omdat degenen die christen-democraat zouden kunnen zijn in de provincie
Groningen, voor een groot deel een andere politieke oriëntatie hebben
gekozen, mede ten gevolge van sociaal-economische omstandigheden.
 
 Voorzitter! De staatssecretaris heeft opgemerkt dat erkenning onder deel
III pas volgt als aan 35 criteria wordt voldaan. Dit neemt niet weg dat het
de plicht van de centrale Nederlandse regering is om ervoor te zorgen dat
streektalen zo snel mogelijk dat niveau bereiken. Het kan niet worden overgelaten
aan de individuele provincies, die dan op eigen initiatief, met eigen energie
en op eigen kosten de streektalen naar het gewenste niveau moeten brengen.
Hier ligt duidelijk een verplichting voor de centrale Nederlandse regering,
zoals die vroeger ook erkend is in de bestuursovereenkomst met de provincie
Friesland ten aanzien van het Fries.
 
 Frankrijk kent natuurlijk streektalen, maar men wil ze gewoon niet beschermen.
Men gaat daar nog steeds uit van de gedachte dat Frankrijk alleen kan blijven
bestaan als het uniform is. Daarom wordt het bestaan van streektalen ontkend.
Ik heb er niet op aangedrongen dat uitsluitend de staatssecretaris het gesprek
zou voeren. Ik begrijp dat dit moeilijk is. Ik heb naar zijn collega's verwezen.
De eerste ondertekenaar onder de goedkeuringswet is de minister van Buitenlandse
Zaken, een partijgenoot van de staatssecretaris. Dat is de meest voor de hand
liggende persoon. Ik vraag de staatssecretaris om hem mijn verzoek over te
brengen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Kohnstamm:
 
 Voorzitter! Ik dank de heer Postma voor zijn inbreng. Mijn stelling is
niet dat de bevordering van streektalen eenzijdig aan de provincies moet worden
overgelaten, of aan de plaatselijke overheid. In eerste instantie komt het
echter wel aan op een grote mate van zelfwerkzaamheid van de mensen die zich
bijvoorbeeld door het Nedersaksisch aangesproken voelen. Het is niet alleen
van belang dat men van bovenaf, via de overheid, de randvoorwaarden krijgt
aangereikt, maar men moet er zelf ook wat voor doen. Dit geldt voor het gebruik
van de taal en voor de overige culturele uitingen die daarmee samenhangen.
Dit is ook de gang van zaken geweest ten aanzien van de bestuursovereenkomst
inzake het Fries. In de provincie Friesland bleek het draagvlak daarvoor zo
groot dat ten slotte wetsvoorstellen werden ingediend om het gebruik van het
Fries in de bestuurlijke verhoudingen en in juridische zin toe te staan en
te bevorderen. Deze gedachte is niet op een goede dag vanuit de centrale regering
gedropt.
 
 
 
 
 
 De heer Postma (CDA):
 
 Het wezenlijke van de bestuursovereenkomst tussen de centrale regering
en de provincie Friesland met betrekking tot het Fries is geweest dat er een
gezamenlijke verantwoordelijkheid werd aanvaard. Ik dring erop aan dat die
gezamenlijke verantwoordelijkheid in gelijke zin wordt aanvaard voor het Nedersaksisch.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Kohnstamm:
 
 Voorzitter! Gelijke zaken gelijk behandelen, dunkt mij. Vandaar dat eerst
vastgesteld moet worden of er in die zin sprake is van gelijk gedragen verantwoordelijkheden.
Om die reden heb ik in de discussies aan de overzijde toegezegd, mij te verstaan
met de provinciale besturen. Ik heb hen gevraagd, mij te laten weten hoe ver
naar hun mening de ontwikkelingen waren, om op basis daarvan tot een gesprek
te komen. Ik wacht het antwoord op die brief eerst af. Pas daarna kan ik overzien
welke verdere stappen er gezet kunnen worden. Ik heb mij in eerste instantie
op het standpunt gesteld, en daar blijf ik voorlopig bij, dat het goed is
dat eerst het draagvlak wordt gepeild, alvorens verder te gaan. Ik zal de
Kamer op de hoogte stellen van de uitkomst van het verdere overleg. Op basis
daarvan kan de discussie worden voortgezet.
 
 Voorzitter! Over het verzoek van de Franse regering inzake de aangelegenheden
die betrekking hebben op het niet tekenen van het verdrag zal ik mij niet
zozeer verstaan met mijn partijgenoot als wel met mijn collega de minister
van Buitenlandse Zaken.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 19.45 uur tot 21.15 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-18-815-821.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl