Behandeling van het wetsvoorstel Technische aanpassing en actualisering van de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis (31505)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 342-354

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-11-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 7, pagina 342-354

11-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31505Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Telecommunicatiewet verband houdende met de instelling van een antenneregister, de uitbreiding van het verbod op het verzenden van ongevraagde elektronische communicatie alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (30661)Pagina 377-385
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 11 november 2008)Pagina 385-386
Behandeling van het wetsvoorstel Technische aanpassing en actualisering van de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis (31505)Pagina 342-354
Presentie en opening (dinsdag 11 november 2008)Pagina 341-341
Stemmingen over moties, ingediend bij de algemene politieke beschouwingen, te weten de motie-Schuurman c.s. inzake de kredietcrisis die om een gecoördineerd optreden in samenhang met andere crises vraagt (31700, letter B) en de motie-Werner c.s. inzake het veilingsysteem voor de emissierechten van CO2 en het voorkomen van carbon leakage (31700, letter C)Pagina 342-342
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de omzetbelasting 1968, de Wet op de accijns en de Wet op de verbruiksbelastingen van alcoholvrije dranken en van enkele andere produkten in verband met Richtlijn nr. 2007/74/EG van de Raad van de Europese Unie van 20 december 2007 (PbEU L 346) (Implementatie aanpassing reizigersvrijstelling) (31493), het wetsvoorstel Wijziging van de WAO en de WAZ om uitkeringsgerechtigden te stimuleren arbeid te gaan verrichten (31520), het wetsvoorstel Wijziging van de Gezondheidswet in verband met de integratie van de RGO in de Gezondheidsraad en enige andere wijzigingen met betrekking tot de Gezondheidsraad (31541) en 2 andere wetsvoorstellenPagina 341-342
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Technische aanpassing en actualisering van de Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis (31505)Pagina 361-377
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Telecommunicatiewet verband houdende met de instelling van een antenneregister, de uitbreiding van het verbod op het verzenden van ongevraagde elektronische communicatie alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (30661)Pagina 354-361
Lijst van besluiten (dinsdag 11 november 2008)Pagina 385-385

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 81 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Technische
aanpassing en actualisering van de Wet financieel statuut van het Koninklijk
Huis (31505).De beraadslaging wordt geopend.De heer Hermans (VVD):Voorzitter. Dit wetsvoorstel bevat naar de mening van de VVD-fractie een
aantal goed uitgevoerde aanpassingen van het financieel statuut die de transparantie
van de financiële huishouding duidelijk verbeteren. Daarover past slechts
een compliment. De kwestie waarover wij nu willen spreken, betreft de redactie
van het voorgestelde artikel 3 uit het wetsvoorstel voor aanpassing van Wet
financieel statuut van het Koninklijk Huis. Hoe moeten wij daar de woorden "door
tussenkomst van Onze Minister-President beoordelen"?Even een terzijde. Ik heb het pas onlangs opgemerkt, maar ik meld het
toch maar even. Artikel 45 van de Nederlandse Grondwet bepaalt dat de aanduiding "minister-president"
met kleine letters moet worden geschreven, terwijl die in dit wetsvoorstel
overal met hoofdletters staat.Minister Balkenende:Upgrading.De heer Hermans (VVD):Het moet een omissie zijn. Als het past in de sluipende versterking van
de positie van de minister-president, is het interessant om er verder op door
te gaan.Geven de woorden in artikel 3 van het wetsvoorstel de minister-president,
als primus inter pares, eigenlijk extra ruimte in het Nederlandse staatsbestel,
zoals het uit de Grondwet en het reglement van orde van de ministerraad voortvloeit?
De memorie van antwoord slaat een wat sussende toon aan: het woord "tussenkomst"
komt vaak voor in de Nederlandse wetgeving. Mijn collega van de CDA-fractie
heeft al aangegeven dat dit 271 keer voorkomt. In de meeste gevallen, zoals
in artikel 61 van de Gemeentewet, wordt met "tussenkomst"
inderdaad niet meer bedoeld dan dat informatie wordt doorgeleid naar andere
personen en organen. Zo moet ook artikel 3 van dit wetsvoorstel worden gelezen,
aldus betoogt de memorie van antwoord. Het zou geenszins de bedoeling zijn,
de minister-president in dit opzicht doorzettingsmacht te geven ten opzichte
van zijn collega's in de ministerraad. Dat blijft een collegiaal gremium,
ook onder het nieuwe wetsvoorstel.Als je dit zo leest, zou je zeggen dat de memorie van antwoord kennelijk
gelijk heeft. Naar onze mening wordt er echter geabstraheerd van de context.
In artikel 3 van het wetsvoorstel komen twee lijnen bij elkaar. In de eerste
plaats de lijn van de minister-president als wisselloket voor de kosten van
het Koninklijk Huis. Voor de begroting van die kosten komen alle lijnen eerst
terecht bij de minister-president. Hij krijgt informatie en zet de declaraties
van de kosten uit in de begroting van zijn collega-ministers. Dat zal gebeuren
in de beslotenheid van de ministerraad, waarmee niet een transparantie die
gewenst is, en die ook bedoeld is in dit wetsvoorstel, als vanzelf tot stand
zal komen. De tussenkomstbepaling heeft in dit geval een heel ander karakter
dan in gevallen waarin vooralsnog vertrouwelijke informatie moet worden doorgespeeld
naar andere organen of functionarissen, zoals bijvoorbeeld in artikel 61 van
de Gemeentewet is geregeld. Zeker tegen de achtergrond van de betrekkelijk
bescheiden begroting die Algemene Zaken elk jaar indient, is het wel aannemelijk
dat deze specifieke tussenkomst anders zou gaan uitwerken dan de betrekkelijk
technische andere tussenkomstbepalingen. In die zin hebben critici wel gelijk
als zij hierin een staatsrechtelijk novum vermoeden.Dat de regering het in de memorie van antwoord wat "badinerend"
afdoet met de vaststelling dat wij niet ten prooi moeten vallen aan een legalistische,
positivistische, opvatting van de Grondwet, is opvallend. Die zou dan niet
maatgevend zijn voor onze werkelijke constitutie. Als je erover nadenkt, is
dat een vreemde opmerking, omdat een grondwet schijnbaar niet al te letterlijk
moet worden genomen.Toch is er wel degelijk iets aan de hand. Ten eerste wordt met deze bepaling
niet bereikt dat de beoogde transparantie wordt bevorderd. Ten tweede is er
toch sprake van een staatsrechtelijke nieuwigheid. In – zoals het op
mij overkomt – onnavolgbaar proza houdt de regering het er in de memorie
van antwoord ten slotte op dat de minister-president primus inter pares blijft,
maar, zo concludeer ik, wel doende is, beter geïnstrumenteerd te worden
in de uitoefening van zijn primaire taak. Dit is een werkelijke paradox.Dan kom ik nu op het tweede punt. Er gelden natuurlijk ook nog andere
overwegingen. Zo moet het voorgestelde artikel 3 terecht worden gezien tegen
de achtergrond van de steeds sterker wordende positie van de minister-president
in de ministerraad. De minister-president treedt in de externe betrekkingen,
met name wat betreft de besluitvorming binnen de Europese Unie, in feite steeds
vaker op als regeringsleider. Ook is er steeds meer behoefte aan algemene
coördinatie van het regeringsbeleid. Dat maakt hem, goedschiks of kwaadschiks,
belangrijker tussen zijn collega's dan alleen voorzitter zijn. Toegegeven,
er wordt in Nederland altijd een wat ingewikkeld debat gevoerd. Onze regeringsleider
is binnen de moderne bestuurlijke verhoudingen noodzakelijkerwijze verheven
boven zijn collegae, maar wij blijven steeds met de mond belijden en in het
oog van het kerkvolk volhouden dat hij maar een gewone ministervoorzitter
is. Dat dit niet het geval is, zoals de collega's Engels en Dölle al
in 1984 in het tijdschrift Openbaar Bestuur beweerden, moge duidelijk zijn.
Het is noodzakelijk, de belangrijke discussie over de positie van de minister-president
in volle openheid en duidelijkheid met elkaar te voeren, zonder dat zaken
tegen de achtergrond van de politieke en bestuurlijke rariteiten achter de
voordeur worden geregeld. Zou niet druppelsgewijs en sluipenderwijs op deze
wijze een verandering in de rol van de minister-president mogen en moeten
plaatsvinden? Daarover zou een principieel en fundamenteel debat moeten worden
gevoerd. Een aantal jaren geleden is een dergelijk debat over de positie van
de minister-president gevoerd. De duidelijke conclusie van dat debat was toen
dat de minister-president in Nederland, met zijn onvermijdelijke coalitieregeringen,
geen presidentiële positie zou moeten hebben.De VVD-fractie wil graag duidelijkheid hebben van de minister-president
over de vraag op welke wijze wij de desbetreffende passage in artikel 3 in
werkelijkheid moeten lezen. Wat moeten wij daarin nu echt lezen? Zou het niet
veel beter zijn geweest om, in de geest van de bestaande formele positie van
de minister-president, de besluitvorming betreffende de toewijzing van de
kosten gewoon te regelen in het reglement van orde van de ministerraad? De
minister-president heeft tijdens de beantwoording in de Tweede Kamer aangegeven,
dit te willen overwegen. Op die manier zou recht worden gedaan aan de positie
van iedere minister, met betrekking tot de inrichting van de eigen begroting.
Op die wijze moet artikel 3 dan ook worden geplaatst als een voorstel van
bijvoorbeeld de minister-president in de ministerraad, ter besluitvorming
door de voltallige raad. Het komt de VVD-fractie als wenselijk voor, te voorkomen
dat de positie van de minister-president anders druppelsgewijs verder wordt
uitgebreid. Als wij daarover willen debatteren, laten wij dat dan in volle
openheid en directheid doen en niet tussentijds met een dergelijke, langzaam
aan erin sluipende, verandering.Het is overigens überhaupt te overwegen om bijvoorbeeld de minister
van BZK, die ook verantwoordelijk is voor de politieke ambten, of de minister
van Financiën, naast de minister-president een rol te geven in de voorstellen
ter verdeling van de financiën van het Koninklijk Huis. De minister-president
zit immers al in een bijzondere positie ten opzichte van het Koninklijk Huis,
en dit zou zijn onafhankelijke rol ten aanzien van zijn bijzondere positie
wellicht verder kunnen versterken. Kortom, het lijkt mij goed dat de minister-president
op dit punt duidelijkheid geeft op welke wijze wij de tussenkomst van de minister-president
in dit geval moeten lezen, want er was het nodige aan te merken op de wijze
van beantwoorden. Ook vraag ik hem of een en ander niet beter ware te regelen
met een bepaling in het reglement van orde van de ministerraad.De heer Noten (PvdA):Voorzitter. Het is spijtig dat ik vandaag de heer Rehwinkel moet vervangen.
Het is in de eerste plaats spijtig voor de heer Rehwinkel zelf, want hij is
ziek en hij is ook zeer begaan met het onderwerp, zoals iedereen de afgelopen
maanden, en ook de jaren daarvoor overigens, heeft mogen meemaken.
Het is in de tweede plaats spijtig omdat men het vandaag met mij moet doen.
Het is inferieur, maar het zij zo.Wij behandelen vandaag de technische aanpassing en actualisering van de
Wet financieel statuut van het Koninklijk Huis. Ik stel voorop dat de PvdA-fractie
in grote lijnen kan instemmen met het financieel statuut en met de technische
aanpassingen. De belangrijkste reden hiervoor is dat er meer eenduidigheid
en transparantie komt in de kosten van het Koninklijk Huis. Dat is een lovenswaardig
doel en het wordt naar onze mening ook bereikt. De wijze waarop die transparantie
wordt nagestreefd, roept wel een aantal vragen op. De heer Hermans heeft het
daarover al uitgebreid gehad. De eerste vraag betreft de staatsrechtelijke
positie van de minister-president. Met name gaat het dan om de relatie tussen
de minister-president en de afzonderlijke ministers. Dat is een belangrijk
punt, dat wij misschien ook een keer in meer algemene zin met elkaar zouden
kunnen bespreken. Het tweede punt betreft de wettelijke regeling van de openstelling
van de paleizen. Op beide punten is door de heer Rehwinkel een aantal schriftelijke
vragen gesteld. Ondanks de antwoorden van de regering blijven er enkele onduidelijkheden
over.Ik begin met de staatsrechtelijke positie van de minister-president. Rond
het financieel statuut zijn twijfels gerezen over de vraag hoe de eindverantwoordelijkheid
van de minister-president voor het regeringsbeleid met betrekking tot de kosten
van het Koninklijk Huis zich verhoudt tot de gezamenlijke verantwoordelijkheid
van alle ministers, op grond van artikel 42, lid 2, van de Grondwet. Hoe breng
je deze twee zaken met elkaar in verbinding? In ons staatsbestel is de minister-president
de primus inter pares, de eerste onder zijns gelijken. Dat is overigens een
uitgangspunt dat je in het hele Huis van Thorbecke iedere keer weer terugvindt.
Op de verschillende bestuurslagen is er geen sprake van hiërarchische
verhoudingen tussen de verschillende bestuurders. Er is wel sprake van taakverdeling,
maar niet van hiërarchische verhoudingen. De eerste onder zijns gelijken
betekent dat de minister-president tegenover zijn collega-ministers grondwettelijk
geen formele doorzettingsmacht of zoiets als aanwijzingsbevoegdheid heeft.
Dit kan anders liggen in geval van aanwijzingsbevoegdheid met betrekking tot
instanties buiten de regering. Wellicht kan de minister-president hierop ingaan.
Zo meen ik mij te herinneren dat de minister van Financiën wel een aanwijzingsbevoegdheid
heeft jegens De Nederlandsche Bank. Naar ik meen heeft de minister hiervan
sinds de Tweede Wereldoorlog één keer gebruik gemaakt. Ik geloof
dat het de toenmalige minister niet goed is bevallen. Het betreft dus een
instrument dat je niet zo snel inzet. Binnen de raad van ministers is ons
een dergelijke aanwijzingsbevoegdheid echter niet bekend. De formele doorzettingsmacht
ontbreekt hiermee dus.De regering spreekt nu, ook in het Tweede Kamerdebat, over de mogelijkheid
voor de minister-president om aanwijzing te geven teneinde alle benodigde
informatie omtrent de kosten van het Koninklijk Huis te verzamelen en te coördineren
en vervolgens naar aanleiding van deze informatie eventueel maatregelen te
nemen. De regering geeft in antwoord op vragen van deze Kamer in de memorie
van antwoord aan dat reeds in de Tweede Kamer werd aangegeven dat in het kader
van dit voorliggende wetsvoorstel financieel statuut geen algemene aanwijzingsbevoegdheid
voor de minister-president wordt ingevoerd, maar wel een specifieke. Echter,
of wij nu spreken over een algemene aanwijzingsbevoegdheid of over een specifieke,
in beide gevallen geldt toch dezelfde spanning? Wij begrijpen dit verschil
in generiek en specifiek in dit verband ook niet. Eerlijk gezegd lijkt het
ons een beetje een kwestie van semantiek. Een aanwijzingsbevoegdheid is een
aanwijzingsbevoegdheid, generiek of specifiek; het gaat ergens over. Misschien
kan de minister-president hier nog een keer op reageren.In het voorlopig verslag hebben wij daarom gevraagd naar een overzicht
van bepalingen van regelgeving waarin de tussenkomst van de minister-president
of andere bewindslieden voorkomt. Deze vraag geldt zowel de reikwijdte van
deze specifieke aanwijzingsbevoegdheid in het voorliggende statuut als mogelijk
andere regelgeving. Immers, waarom zou dit enkel het financieel statuut van
het Koninklijk Huis betreffen? In de memorie van antwoord hebben wij dit overzicht
overigens niet aangetroffen. Ik vraag de minister-president nog een keer aan
te geven waar het dan concreet over gaat als hij spreekt over andere voorbeelden
en of hij deze kan noemen. Tevens zouden wij graag wat vollediger te horen
krijgen welke instrumenten in formele en informele zin gebruikt worden bij
het realiseren van de doorzettingsmacht of de aanwijzingsbevoegdheid.Het antwoord van de regering in de memorie van antwoord is ons vooralsnog
te algemeen en te zeer langs de materie schuivend; het schuurt er wat langs.
De minister-president moet "waarborgen dat hij alle informatie ontvangt
die hij nodig heeft om de Kamers het totaalinzicht te bieden in de kosten
van het Koninklijk Huis". Wij zijn het met het kabinet eens dat het van
belang is dat wij een goed inzicht hebben in de totale kosten van het Koninklijk
Huis en ook dat het daarbij van belang is dat de minister-president coördineert
dat de relevante informatie van de verschillende ministers bijeengebracht
wordt. Dat dit nodig is, begrijpen wij. Wij begrijpen ook dat de minister-president
daartoe als primes inter pares geïnstrumenteerd moet zijn. Dit vraagstuk
geldt echter ook voor veel andere ministers. Dit is toch voor iedere projectminister
aan de orde? Voor ieder beleidsgebied dat departementale grenzen overschrijdt,
is dit vraagstuk toch aan de orde? Het is toch geen bijzonder vraagstuk? Wij
begrijpen het, maar zien niet in wat nu het bijzondere karakter ervan is.
De minister-president moet uiteindelijk zijn bijzondere rol als voorzitter
van de ministerraad kunnen waarmaken en de collectieve verantwoordelijkheid
voor het regeringsbeleid bewaken.Om scherper de consequenties te overzien voor de grondwettelijk geregelde
posities van de minister-president is het belangrijk om specifieker te worden
over wat deze coördinatie precies inhoudt, zeker gezien de nadruk die
de regering legt op de onvermijdelijkheid dat de minister-president zich bemoeit
met beleidsterreinen van collegae. Immers, naar ons idee zijn er nauwelijks
beleidsterreinen te benoemen die enkel de portefeuille van één
minister betreffen. Zoals ik zo-even al aangaf, worden bij beleidsdomeinen
of -terreinen altijd grenzen van departementen overschreden. De noodzaak dat
daartoe allerlei formele en informele vormen van samenspel en coördinatie
moeten worden ontwikkeld, lijkt ons helder. Wij moeten zo helder mogelijk
definiëren hoever de rol van de primus inter pares reikt
inzake het voorliggende wetsvoorstel financieel statuut. Wij horen graag de
reactie van de minister-president hierop.Voorts heeft de minister-president in de Tweede Kamer toegezegd om nader
te bezien of de specifieke bevoegdheid van de minister-president onder artikel
3 van het statuut in het reglement van orde van de ministerraad neergeslagen
zou moeten worden. Behalve een herhaling van deze uitspraak in de schriftelijke
voorbereiding in deze Kamer, lijkt het nogal stil op dit front. De vraag van
onze fractie is dan ook of deze nadere bezinning over artikel 3 van het statuut
in het reglement van orde van de ministerraad al heeft plaatsgevonden en,
zo ja, wat de uitkomst ervan is. Kan de minister-president inmiddels scherper
aangeven waar deze specifieke bevoegdheid jegens zijn collega-ministers over
gaat? In het kader van de helderheid over de verhouding tussen de rol van
primus inter pares en het coördineren van de verantwoordelijkheden van
vakministers is het in onze ogen een goede zaak als een en ander in het reglement
van orde van de ministerraad duidelijk wordt gemaakt.Deze discussie roept natuurlijk vragen op over de bredere discussie over
de positie van de minister-president in ons staatsbestel en de wenselijke
vormgeving ervan in de toekomst. Los van het voorliggende wetsvoorstel denken
wij dat dit een verstandige discussie is om eens met elkaar te voeren. Ook
wij zien de minister-president, bijvoorbeeld in Europees verband, af en toe
optreden en nemen dan waar dat zijn positie een andere is dan die van zijn
gesprekspartners. Wij kunnen ons voorstellen dat dit soms problematisch is.
Aan de andere kant kan ik mij voorstellen dat het beantwoorden van deze vraag
op dit moment niet aan de orde is. Het lijkt ons echter wel een onderwerp
waarover wij het eens moeten hebben met elkaar.Het tweede punt waarover mijn fractie nog een overblijvende vraag heeft,
betreft de openstelling van paleizen. De fractie van de PvdA waardeert het
op zich dat het kabinet een uitgebreide beschouwing aan de Kamer heeft doen
toekomen over de openingstijden en over de websites en andere moderne technieken
waarmee het publiek kennis kan nemen van wat zich in paleizen bevindt en afspeelt.
Openbaarheid van deze gebouwen vinden wij een groot goed. Wel zingt het een
beetje weg van onze vraag waarom de terbeschikkingstelling van paleizen nu
met zo'n zwaar middel als een wet geregeld moet worden. Waarom een wet? Dit
zou toch ook kunnen door middel van een AMvB of een andere regeling die vervolgens
veel gemakkelijker valt aan te passen? Naar ons gevoel is het niet praktisch
om dit in een wet te regelen. Het kabinet geeft als argument dat een en ander
de transparantie bevordert. Echter, als wij alles omwille van de transparantie
in wetten gaan vastleggen, dan wordt de wetgeving wel heel erg onoverzichtelijk;
een paradox in zichzelf dus. Daarnaast stelt het kabinet dat de wettelijke
vastlegging goed is omdat deze tevens het kabinet bindt. Een AMvB zou minder
goed zijn, zo lezen wij in de memorie van antwoord, omdat de regering deze
zelf kan vaststellen.Voor ons is dit een enigszins verrassende uitspraak. Wat bedoelt de regering
hiermee? Bedoelt zij dat het parlement minder betrokken is bij een AMvB? AMvB's
kunnen ook worden voorgehangen. Bovendien moet de regering toch over alles
verantwoording afleggen, niet alleen over wetten, maar ook over al dan niet
voorgehangen AMvB's? Ons is niet duidelijk of de regering nu bang is dat zij
via regelgeving ineens veel meer wil, dan wel moet, gaan regelen en daarom
een en ander maar limitatief via wetgeving wil regelen, of dat er andere redenen
zijn.Wij menen dat de openstelling van paleizen niet een dergelijk zware regeling
via de wet behoeft. Als klopt dat er niets wijzigt aan de huidige praktijk
van terbeschikkingstelling, begrijpen wij niet waarom een en ander nu via
dit wetsvoorstel geregeld moet worden. Wij vragen de minister-president om
dit nog een keer toe te lichten.De fractie van de PvdA wacht met belangstelling de antwoorden van de regering
af.De heer Engels (D66):Voorzitter. Graag wil ik beginnen de regering namens de fractie van D66
nadrukkelijk dank te zeggen voor de wijze waarop in de memorie van antwoord
is ingegaan op de schriftelijke inbreng vanuit de Kamer. Al tijdens de eerdere
technische briefing bleek dat men zich op het ministerie van Algemene Zaken
niet alleen scherp bewust is van de betekenis van de opgeworpen vraag naar
de precieze positie van de minister-president in dit wetsvoorstel, maar zeker
ook van het belang van een zuivere omgang met het staatsrecht in ons politieke
stelsel. Wij waarderen het in dat licht zeer dat de regering zich zichtbaar
heeft ingespannen om dit debat over deze principiële staatsrechtelijke
kwestie niet alleen te voeren in termen van politiek rendement. Ter illustratie
van deze waarneming wijs ik op het feit dat de regering de naar politieke
opportuniteit neigende term "levend staatsrecht" in een meer constitutionele
context heeft geplaatst en aldus van een betere duiding heeft voorzien. Ik
geloof overigens niet dat de Kamer kan worden verweten – zoals op pagina
6 van de memorie van antwoord zou kunnen worden gelezen – dat te veel
nadruk wordt gelegd op het element van de aanspreekbaarheid van de minister-president
en dat er te weinig aandacht zou bestaan voor een tweede, randvoorwaardelijk
element van het politiek-staatsrechtelijke kader dat de positie van de minister-president
bepaalt. Wellicht kan de minister-president deze uitspraak nader verduidelijken.Mijn fractie heeft in de schriftelijke voorbereiding vrijwel uitsluitend
en ook uitvoerig de positie van de minister-president aan de orde gesteld.
In de kern hebben wij een reactie gevraagd op onze vaststelling dat het begrip "tussenkomst"
in artikel 3 van het wetsvoorstel op grond van de plenaire behandeling in
de Tweede Kamer blijkbaar moet worden geïnterpreteerd als een specifieke
aanwijzingsbevoegdheid. Deze conclusie leek gerechtvaardigd omdat de minister-president
het begrip "tussenkomst" zo uitlegde dat er geen algemene aanwijzingsbevoegdheid
mocht worden gelezen in artikel 3, maar een specifieke bevoegdheid. Dat hier
kennelijk werd gedoeld op een specifieke aanwijzingsbevoegdheid, kan worden
afgeleid uit de samenhang met een aantal andere elementen uit het betoog van
de minister-president. De minister-president zei in eerste instantie immers
dat – en ik citeer uit het betoog op pagina 7412 – "de ministers
bij vragen over het Koninklijk Huis op hun terrein de eerstverantwoordelijken
zijn en dat de minister-president de eindverantwoordelijkheid heeft voor het
geheel en voor de coördinatie van de beantwoording van deze vragen."
Iets verderop zegt de minister-president: "In dit geval betekent zulks
dat de minister-president wel in staat moet worden gesteld,
zijn coördinerende verantwoordelijkheid en zijn eindverantwoordelijkheid
tegenover de andere ministers waar te maken." Nog iets verder trekt de
minister-president de volgende conclusie ten aanzien van de betekenis van
de term "tussenkomst" in artikel 3: "(...) dat dit betekent
dat ik op basis hiervan ministers aanwijzingen kan geven". Tot slot bevestigt
de minister-president de suggestie vanuit de Tweede Kamer (pagina 7406) dat
hier van een staatsrechtelijk novum sprake zou kunnen zijn: "(...) dat
dit debat over deze wet ook het nodige aan het staatsrecht toevoegt (...),
want zo'n bevoegdheid (...) veronderstelt ook handelen tegenover de andere
bewindslieden. Vandaar dat ik spreek over het geven van aanwijzingen."
Voor de goede orde: dit zijn dus allemaal citaten.Wie deze passages goed op zich laat inwerken en deze verbindt met de zinsnede
dat er weliswaar geen algemene aanwijzingsbevoegdheid geldt, maar een specifieke
bevoegdheid onder artikel 3, kan moeilijk tot een andere conclusie komen dan
dat de minister-president op dat moment de in het woord "tussenkomst"
begrepen specifieke bevoegdheid heeft uitgelegd als een aanwijzingsbevoegdheid
richting de andere ministers. Op zijn minst heeft de minister-president de
suggestie gewekt deze uitleg te hanteren. Hij heeft in ieder geval niet aangegeven
dat de term "aanwijzingen" anders moet worden begrepen dan in de
staatsrechtelijk gebruikelijke zin van doorzettingsmacht.Niet voor niets heeft een aantal respectabele hoogleraren staatsrecht –
een beroepsgroep die mijn fractie in het algemeen buitengewoon serieus neemt –
in de media meteen alarm geslagen. Niet voor niets hebben meerdere fracties
in deze Kamer vraagtekens gezet bij de staatsrechtelijke houdbaarheid van
het betoog van de minister-president. Ook in de zinsnede op pagina 11 van
de memorie van antwoord – waar de regering het heeft over het misverstand,
als zou een aanwijzingsbevoegdheid in termen van overrulen zijn bedoeld –
klinkt de suggestie door als zouden er staatsrechtelijk binnen ministeriële
verhoudingen aanwijzingsbevoegdheden in niet-overrulende zin denkbaar zijn.
Maar daarover beschikt zelfs niet de minister van Financiën, al klinkt
de toepasselijke wettelijke term "uniformerend" enigszins directief.
Slechts in een dreigende noodtoestand waarin staatsnoodrecht geldt, bestaan
aanwijzingsbevoegdheden met doorzettingsmacht. Graag vraag ik de minister-president
of hij zich kan voorstellen dat hij met zijn betoog de indruk heeft gewekt
dat artikel 3 een aanwijzingsbevoegdheid zou bevatten en of hij vandaag een
en ander weer op exact dezelfde wijze zou zeggen.Wat is nu precies het bezwaar tegen het aannemen van een aanwijzingsbevoegdheid
voor de minister-president? Dat bezwaar is dat daarmee langs een niet-koninklijke
weg een inbreuk wordt gemaakt op de staatsrechtelijke gelijkwaardigheid van
de ministers. Dit beginsel is terug te vinden in de met elkaar samenhangende
artikelen 42, 44 en 45 van de Grondwet, die constitutionele regels bevatten
voor de ministeriële verantwoordelijkheid, alsmede de positie van de
ministers, de ministers zonder portefeuille, de minister-president en de ministerraad.
Onlangs heeft ook de Raad van State in zijn advies over de herziening van
de Grondwet dit uitgangspunt nog eens nadrukkelijk bevestigd. Nu stelt de regering op pagina's 8 en 9 van de memorie van antwoord dat
een hiërarchische of hiërarchischer positie van de minister-president
wordt afgewezen en dat de nadruk behoort te liggen op de collectieve verantwoordelijkheid
van de ministerraad voor het functioneren en de eenheid van de Kroon en in
die sleutel op de bijzondere rol van de voorzitter. Daarbinnen is ten aanzien
van het Koninklijk Huis dan sprake van een samenspel van individuele ministeriële
verantwoordelijkheden van de betrokken departementale ministers – waaronder
die van de minister-president – en daarnaast een coördinerende
verantwoordelijkheid voor de minister-president voor algemene aspecten van
staatshoofd en Koninklijk Huis. Ook met deze voorstelling van zaken dreigen
wij weer verzeild te raken in een staatsrechtelijk labyrint, waarin het samenbrengen
en uitwisselen van posities, bevoegdheden, verantwoordelijkheden en rollen
eerder verwarrend dan verhelderend lijken te werken. Om deze reden vraag ik
de minister-president om dit onderdeel uit de memorie van antwoord te verduidelijken.
Het is van zeer groot belang deze verschillende begrippen en constructies
goed te onderscheiden. De betekenis van termen als "coördinerende
bevoegdheid", "eerstverantwoordelijkheid" en "eindverantwoordelijkheid",
die in de hierboven geciteerde passages zijn terug te vinden, wordt immers
bepaald door het constitutionele beginsel van de staatsrechtelijke gelijkwaardigheid
van ministers.Graag licht ik dat nader toe. Coördinerende bevoegdheden kenmerken
zich door de afwezigheid van doorzettingsmacht. Dat typeert de voordelen en
tegelijkertijd de nadelen van dit type bevoegdheden, die op interdepartementaal
niveau veel voorkomen en bijvoorbeeld de positie van de nieuwbakken programmaministers
en eerder andere ministers zonder portefeuille bepalen. Het zijn instrumenten
die de samenhang en de afstemming binnen het regeringsbeleid kunnen bevorderen,
maar door de afwezigheid van doorzettingsmacht slechts werken op basis van
collegialiteit. De term "procedureel" die de regering hanteert op
pagina 9 van de memorie van antwoord, geeft dit goed weer. Zelfs waar de rol
van de nieuwe programmaministers door de regering als verder reikend dan die
van de traditionele coördinerende bewindslieden wordt gezien, blijft
die rol beperkt tot interne werkafspraken.Terecht signaleert de regering in dit verband dat de Kamers de minister-president
steeds meer aanspreken op een vorm van coördinerende verantwoordelijkheid
voor het Koninklijk Huis. Dat is een politiek gegeven. Maar als de minister-president
in de Tweede Kamer aangeeft dat hij in staat moet worden gesteld dat ook waar
te maken en daarvoor dus ook adequaat geïnstrumenteerd moet zijn, dan
kan dat staatsrechtelijk alleen vanuit de rol als voorzitter van de ministerraad
en met de daaraan verbonden bevoegdheden uit het reglement van orde van de
ministerraad. Met andere woorden: coördinerende bevoegdheden scheppen
geen hiërarchie op ministerieel niveau."Eerstverantwoordelijkheid" is een term waarmee staatsrechtelijk
wordt gedoeld op de vraag welke minister of ministers als eersten door het
parlement kunnen of moeten worden aangesproken. De volgorde van ministeriële
handtekeningen onder besluiten biedt daarvoor een handzaam kader. Zowel in
de politieke praktijk als in de wetenschap wordt aangenomen dat de minister-president
in termen van ministeriële verantwoordelijkheid de eerste
in het parlement aanspreekbare minister is op kwesties die samenhangen met
het Koninklijk Huis. Ook deze term schept verder geen staatsrechtelijke hiërarchie
tussen ministers.De door de regering opgevoerde collectieve verantwoordelijkheid van de
ministerraad is een staatsrechtelijk moeizame constructie. Moeizaam omdat
een orgaan als zodanig niet ter verantwoording kan worden geroepen. Scherper
is dan ook een benadering waarin uitsluitend ministers politieke verantwoordelijkheid
dragen, hetgeen betekent dat ministers individueel aanspreekbaar zijn, zowel
voor de uitoefening van hun eigen bevoegdheden als voor hun aandeel in de
besluitvorming van de ministerraad. Juist deze figuur bevestigt in wezen het
ontbreken van ministeriële hiërarchie."Eindverantwoordelijkheid" is een term die in mijn ogen geen
staatsrechtelijke betekenis heeft op ministerieel niveau. Dit begrip, dat
bijvoorbeeld kan worden verbonden aan het grondwettelijke hoofdschap van de
gemeenteraad, indiceert een aan een orgaan of ambt toegekend laatste woord
of beslissende stem. Ook met het gebruik van deze laatste term lijkt de minister-president
meer bevoegdheidsruimte aan te nemen dan het staatsrecht toelaat. Graag vraag
ik de minister-president of hij zich in mijn analyse van de verschillende
typen verantwoordelijkheden kan vinden en of hij met name nog eens in wil
gaan op de precieze betekenis van het begrip "eindverantwoordelijkheid".Ik stel deze vraag naar de precieze betekenis van de termen "eindverantwoordelijkheid", "aanwijzingsbevoegdheid", "eerstverantwoordelijkheid", "coördinerende
verantwoordelijkheid" en de zogeheten "collectieve verantwoordelijkheid"
met name in het licht van de nadere uitleg over de concrete betekenis van
het begrip "tussenkomst". De strekking van deze wettelijke term –
zo zegt de regering nu op pagina 10 van de memorie van antwoord – is
te waarborgen dat de minister-president de informatie over de declaraties
ontvangt die hij nodig heeft om het door de Kamers gevraagde totaalinzicht
in de kosten van het Koninklijk Huis te kunnen geven in of bij de begroting
van het Huis der Koningin. Indien deze informatie daartoe aanleiding geeft,
kan hij met de desbetreffende minister in overleg treden. Ingeval dat niet
tot overeenstemming leidt, beslist de ministerraad. Deze uitleg past geheel
binnen de geldende staatsrechtelijke kaders en, niet onbelangrijk, draagt
bij aan meer transparantie richting de Staten-Generaal. Maar dan blijft nogmaals
de vraag in hoeverre deze interpretatie nog ruimte biedt voor figuren als
een eindverantwoordelijkheid en/of een aanwijzingsbevoegdheid van de minister-president.
Graag vraag ik de minister-president of hij kan bevestigen dat die ruimte
er in constitutioneelrechtelijke zin niet is.Een laatste punt. Mevrouw de voorzitter. U weet dat ik niet behoor tot
degenen die elk Kamerdebat aangrijpen om eigen stokpaardjes te berijden. Mijn
vraag in de schriftelijke gedachtewisseling naar het verband tussen de bevoegdheden
van de minister-president en zijn aanstellingswijze was dan ook niet ingegeven
door het feit dat mijn partij al sinds 1966 aandacht vraagt voor de mogelijkheid
om de minister-president rechtstreeks te kiezen. Mijn vraag was primair ingegeven
door de gedachte dat er binnen de staatsrechtelijke positie van een orgaan
of ambt een verband bestaat tussen de aard en de omvang van de bevoegdheden
enerzijds en de zwaarte van de legitimatie, dat wil zeggen het democratische
gehalte van de aanstellingswijze, anderzijds. Het lijkt mij interessant om
te vernemen of de minister-president dit verband ook ziet. Uit het antwoord
van de regering, dat er geen voornemens bestaan om wijzigingen aan te brengen
in de aanstellingswijze van de minister-president – een antwoord dat
ik gelet op de visie van deze coalitie op de waarde van de partijendemocratie
kan plaatsen, maar betreur – leid ik af dat uit een oogpunt van constitutionele
logica ook geen uitbreiding van de bevoegdheden van de minister-president
wordt beoogd. Ik ben benieuwd of de minister-president deze opvatting deelt,
want dat zou betekenen dat er vervolgens maar één uitleg van
het begrip "tussenkomst" mogelijk is. Ik doel op de genoemde passage
op pagina 10 van de memorie van antwoord, maar dan ontdaan van verwijzingen
naar een eindverantwoordelijkheid en/of aanwijzingsbevoegdheid.Voor de goede orde merk ik in de richting van de goede collega van de
VVD en de goede collega van de Partij van de Arbeid op dat ook mijn fractie
meer in het algemeen zeker reden ziet om een debat te voeren over de positie
van de minister-president.Ik hoor nu enige ruis van de kant van de VVD, maar ik kan die niet helemaal
thuisbrengen.Mevrouw de voorzitter. Mijn fractie ziet het debat van vandaag als een
debat met een fundamentele betekenis. Fundamenteel, omdat de indruk is gewekt
dat het staatsrecht in het algemeen en de positie van de minister-president
in het bijzonder als gevolg van een specifieke politieke dynamiek in een Tweede
Kamerdebat zouden zijn veranderd of zouden kúnnen worden veranderd.
In een Kamerdebat geuite interpretaties van staatsrechtelijke regels zijn
immers niet vrijblijvend. Het zijn uiteindelijk de centrale constitutionele
instellingen zelf die het staatsrecht toepassen en uitleggen. Om die reden
is het van groot belang dat de betekenis van het begrip "tussenkomst"
in dit debat wordt opgehelderd en daarmee onweersproken binnen het geldende
grondwettelijke kader wordt gebracht. Graag nodig ik de minister-president
uit om samen met de Kamer die constitutionele opdracht tot een goed einde
te brengen.De heer Vliegenthart (SP):Mevrouw de voorzitter. Ruim twee weken geleden ben ik vader geworden.
U bent zo goed geweest om dit heugelijke feit tijdens de vergadering van 28 oktober
te melden. Ik ben u daar zeer erkentelijk voor. Zo'n gebeurtenis is zeer ingrijpend
en mijn fractiegenoot die u toen aanhaalde, had groot gelijk toen hij stelde
dat de nieuwbakken vader niet veel meer dan zijn best kan doen. En ook dan
is de uitkomst van je inspanningen vaak nog ongewis. Als ik mijn generatiegenoten
vraag hoe zij hun opvoeding hebben ervaren, is het soms te streng, dan weer
te vrijblijvend, soms te bekrompen, dan weer te open: je zou er als jonge
vader de moed van kunnen verliezen. Het is vaak niet goed of het deugt niet.Ik kan me goed voorstellen dat de premier vandaag met eenzelfde soort
gevoel naar de Eerste Kamer is gekomen om hier te debatteren over de wet die
het financieel statuut van het Koninklijk Huis moet actualiseren. Ook hij
lijkt, net als menig ouder, geconfronteerd te worden met tegengestelde verlangens.
In de Tweede Kamer is hij uitgedaagd om zijn verantwoordelijkheid inzake het
Koninklijk Huis te nemen. En terecht. Jarenlang kreeg de volksvertegenwoordiging
cijfers gepresenteerd, terwijl het soms onduidelijk bleef wie er eindverantwoordelijke
was en niemand precies wist of ze compleet waren. Wie de Handelingen van de
Tweede Kamer betreffende de behandeling van dit wetsvoorstel erop naleest,
moet vaststellen dat een zeer brede meerderheid aldaar van mening is dat het
bijzonder wenselijk zou zijn wanneer de premier hierin de regie zou nemen
en daar ook politiek op aanspreekbaar zou worden. Wanneer de premier echter
in het Tweede Kamerdebat deze handschoen opneemt, komt hem dat in de Eerste
Kamer op het verwijt te staan onzorgvuldig met het staatsrecht om te gaan.
De premier sprak in het Tweede Kamerdebat immers van een aanwijzingsbevoegdheid
ten opzichte van zijn collega-ministers. Dit zou dan weer ongewenste staatsrechtelijke
consequenties hebben. Een aantal ervan is zojuist genoemd. Je zou er als premier
moe van kunnen worden. Het is niet goed of het deugt niet. Althans, zo leest
mijn fractie de opmerkingen van de regering omtrent artikel 3 van de wet in
de memorie van antwoord, waar de regering het niet kan laten de opvattingen
van de fracties in de Tweede Kamer te vermelden. Mocht de premier inderdaad
met deze gevoelens het Binnenhof zijn overgestoken, dan leeft mijn fractie
met hem mee. En een beetje gelijk geven wij hem ook wel. Als volksvertegenwoordiging
hebben we de taak om de regering niet met zodanig tegengestelde wensen te
confronteren dat het onmogelijk wordt om beleid te maken. Tegelijkertijd is
het wel zo dat het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen verband houdt met
een heikel punt in het Nederlandse staatsrecht. Het hangt namelijk nauw samen
met de rol van de premier als primus inter pares in de ministerraad. Deze
term, eigenlijk een contradictio in terminis, kent haar oorsprong in het Romeinse
Rijk. Keizer Augustus voerde haar in ter bestendiging van zijn eigen alleenheerschappij.
In de Nederlandse context is de functie van primus inter pares gelukkig anders.
De bevoegdheden van de premier zijn lang niet zover reikend als die van een
Romeins keizer, en dat is maar goed ook. Premier Balkenende klinkt immers
beter dan keizer Balkenende. Ik hoop dat de premier dat met mij eens is.De geschiedenis leert echter wel dat een positie als primus inter pares
bijna per definitie instabiel is en zich voortdurend ontwikkelt. In zijn proefschrift
heeft collega Rehwinkel hierover voor de Nederlandse context behartigenswaardige
opmerkingen gemaakt. Hij spreekt daarin van een "onstuitbare opmars van
de minister-president", die op gespannen voet staat met het beginsel
van collegiaal bestuur dat het Nederlandse bestuurlijke klimaat kenmerkt.
In die zin hebben we het vandaag niet over iets fundamenteel nieuws. Hooguit
over een beperkte verdere stap in een richting die al langer is ingeslagen.
Mijn fractie heeft dan ook weinig bezwaar tegen de "door tussenkomst
van"-bepaling. Wij denken echter niet dat de premier daarin een aanwijzingsbevoegdheid
zou moeten lezen en volgens de memorie van antwoord doet hij dat ook niet.
Kan de premier dit nogmaals bevestigen?Maar, voorzitter, de proof of the pudding is in the eating. Hoe gaat de
wet in de praktijk functioneren? Ik wil de premier een concreet voorbeeld
voorleggen met de vraag daarop in zijn antwoord te reflecteren. Stel, de Koningin
besluit om haar 75ste verjaardag te vieren op een onbewoond eiland voor de
kust van Sumatra. Er is op dat eiland een mooi ressort. Kinderen en kleinkinderen
zijn uiteraard uitgenodigd. Zij reizen per regeringsvliegtuig. De rekening
gaat naar het ministerie van Defensie. Het is uiteraard niet de bedoeling
dat er tegelijk met het Koninklijk Huis ook andere gasten op het eiland zijn.
Het ressort wordt dus afgehuurd. Die rekening gaat naar het ministerie van
Binnenlandse Zaken. Dankzij het feit dat alle rekeningen "door tussenkomst
van" de premier binnenkomen, ziet de premier dit allemaal en denkt: is
het reëel dat de belastingbetaler de hele verjaardag van de Koningin
betaalt? Hij agendeert beide rekeningen voor de kabinetsvergadering. Welk
besluit er ook komt: het moet gedragen worden door het hele kabinet. Immers,
nu is het Defensie en Binnenlandse Zaken, morgen zijn het twee andere departementen.
Er moet dus een kabinetsbeleid komen ten aanzien van de kosten van het Koninklijk
Huis. Dit beleid wordt dan door de premier uitgedragen. Klopt deze vaststelling?In genoemde casus zou bijvoorbeeld het besluit kunnen vallen dat het regeringsvliegtuig
wel betaald wordt – je kunt nu eenmaal niet verwachten dat het hele
koninklijke familie in de rij staat bij de incheckbalie op Schiphol –
maar dat de prijs van een ticket business class wel van de declarabele kosten
afgetrokken wordt. Tenslotte heeft het Koninklijk Huis zowel inkomen als vermogen.
Voorts kan besloten worden dat het afhuren van het ressort voor rekening van
de Koningin blijft: het is haar keuze om haar verjaardag zo te vieren en dat
kost nu eenmaal een paar centen. Voor de burger iets minder, omdat hij geen
ressort af hoeft te huren, maar de gemiddelde burger heeft ook wat minder
financiële armslag. Het lijkt mijn fractie niet goed wanneer de premier
bij dit soort zaken "aanwijzingen" gaat geven. Een dergelijk beleid
wordt gevormd door het kabinet als geheel waarin de premier dan een leidende
rol speelt. Zo zou het in de ogen van mijn fractie moeten en zo staat het
volgens ons ook feitelijk in het wetsvoorstel. Kan de premier bevestigen dat
zulks de bedoeling is? En, zo nee, hoe zou het in de ogen van de minister-president
praktisch moeten gaan? Graag krijg ik een toelichting, liefst aan de hand
van het gegeven voorbeeld.Mevrouw de voorzitter. Mijn fractie heeft in beginsel geen problemen met
artikel 3, maar zij heeft wel een aantal bedenkingen bij twee andere artikelen
uit het wetsvoorstel. Terwijl de wet op het punt van de financiële transparantie
inderdaad geactualiseerd wordt, laat de regering op twee andere punten een
goede gelegenheid tot modernisering onbenut. Allereerst gaat het daarbij om
de terbeschikkingstelling van paleizen. Mijn fractie is er na lezing van de
memorie van antwoord nog steeds niet van overtuigd dat het met naam en toenaam
noemen van de ter beschikking gestelde paleizen daadwerkelijk een vooruitgang
is. Kan de premier aangeven welke concrete argumenten er nu zijn om de paleizen
met naam en toenaam in de wet vast te leggen? De PvdA-woordvoerder vroeg daar
zojuist ook naar.Daarnaast vraagt mijn fractie zich af in hoeverre het nu daadwerkelijk
wenselijk is dat het Paleis op de Dam ter beschikking wordt gesteld aan het
Koninklijk Huis. De koninklijke familie verblijft er nauwelijks, maar het
paleis is desalniettemin een groot deel van het jaar gesloten. Dat kan mijn
fractie voor een dergelijk monument maar lastig begrijpen. Het paleis is het
resultaat van de door de premier zo geprezen VOC-mentaliteit. Het voormalig
stadhuis uit de tijd van de Nederlandse Republiek is een huis
van de geschiedenis bij uitstek. Zoiets moet je niet een groot deel van het
jaar gesloten houden. Het Paleis op de Dam verdient als middelpunt van onze
hoofdstad echt beter. In dit opzicht zijn wij het eens met hoogleraar sociologie
van kunst Bram Kempers, die stelt dat het paleis beter een museum kan zijn
dan een balzaal voor de Koningin. Mijn fractie kan zich niet voorstellen dat
de premier hier nu echt anders over denkt. Zou hij zich in willen zetten om
de museale status van dit monument te versterken? En, zo ja, hoe denkt hij
dat concreet te kunnen doen binnen de kaders van deze wet?Mijn fractie heeft in het schriftelijk verslag ook vragen gesteld over
artikel 6 van het wetsvoorstel. Hierin wordt het zogenaamde genot van de jacht
geregeld, de bevoegdheid van het Koninklijk Huis om in het Kroondomein te
jagen. Dit is een omstreden recht, zeker als het gaat om de daarmee verbonden
drukjacht. De Dierenbescherming heeft zich al jaren terecht teweergesteld
tegen deze vorm van jagen. In dit opzicht zou de modernisering van de voorliggende
wet een uitgelezen mogelijkheid hebben geboden om ook dit deel van de wet
bij de tijd te brengen. Adel verplicht en in die zin zou het goed zijn wanneer
de regering de herziening van deze wet had aangegrepen om het "genot"
van de jacht uit de wet te schrappen.De memorie van antwoord stelt mijn fractie dan ook teleur. De regering
geeft daarin aan dat zij niet van plan is deze bepaling te veranderen. Daarnaast
scheert de beantwoording langs de vraag zoals die door mijn fractie werd gesteld.
Uiteraard hebben wij er geen moeite mee dat vandaag de dag het genot van jacht
ook uitgelegd wordt in termen van faunabeheer. Echter, deze vaststelling gaat
voorbij aan het feit dat het genot van de jacht ook inhoudt dat er gejaagd
mag worden en dat er in de praktijk dan ook gejaagd wordt. De vraag van mijn
fractie of deze bepaling nog steeds van deze tijd is, heeft hierop betrekking
en is onbeantwoord gebleven. Daarom is mijn fractie nog steeds benieuwd naar
de reactie van de premier. Of moeten wij uit het ontwijkende antwoord concluderen
dat de regering van mening is dat het jagen aan het begin van de 21ste eeuw
nog steeds verdedigbaar is met het argument dat het Koninklijk Huis ook dienst
doet als een boswachtersbrigade? Graag krijg ik een reactie van de minister-president.Daarnaast heeft mijn fractie nog een feitelijke vraag over de consequenties
van het wetsvoorstel. De wet die wij vandaag behandelen tracht meer transparantie
aan te brengen in de kosten van het Koninklijk Huis. Dit roept de vraag op
of de premier nu krachtens de geest van deze wet ook politiek aanspreekbaar
wordt voor het Koninklijk Jachtdepartement, of in ieder geval voor de kosten
van dit departement. Het was de afgelopen jaren een hele klus om de verantwoordelijke
bewindspersoon hiervoor te identificeren. Als wij daadwerkelijk transparantie
willen bereiken, zou het toch wenselijk zijn dat de premier ook op dit onderwerp
in de toekomst aanspreekbaar is en niet de staatssecretaris van Financiën,
De Jager, hoe toepasselijk zijn naam op dit dossier ook is.Mijn fractie heeft geen principiële bezwaren tegen de actualisering
van deze wet. Het moet echter wel gaan om substantiële wijzigingen die
een modernisering van de monarchie dichterbij brengen. Als het goed kan, moeten
wij het goed doen. Daarom zijn wij ook benieuwd naar het moment waarop wij
als parlement weer eens echt zouden gaan praten over verdere modernisering
van ons koningshuis. Daar hebben met name de leden van het Koninklijk Huis
recht op. De Gouden Kooi op tv is afgelopen; van ons mag hij in het echt open.
Ook koningskinderen hebben hun mensenrechten, net als mijn kind. Ik ben benieuwd
naar de reactie van de regering.De heer Dölle (CDA):Mevrouw de voorzitter. De CDA-fractie liet reeds bij de schriftelijke
voorbereiding van dit wetsvoorstel blijken waardering voor de inhoud daarvan
te hebben. Het is een consistent voorstel dat voortbouwt op de uitgangspunten
die in 1972 zijn belichaamd in de Wet financieel statuut van het Koninklijk
Huis; een wet waarop overigens de stempel van de al wat verre ambtsvoorganger
en geestverwant van de huidige minister-president Piet de Jong duidelijk herkenbaar
is.Onze fractie acht het verder een goede zaak dat in het nu voorliggende
voorstel de uitkeringsbeslissingen zijn gedepersonaliseerd. Het in artikel
4 voorgestelde paleizenregime, het bepaalde ten aanzien van de paleizen in
Den Haag en Amsterdam daaronder begrepen, heeft al evenzeer onze instemming.
Wel stellen ook wij de vraag hoe de gedeeltelijke openstelling voor publiek
van het Paleis op de Dam moet worden begrepen.Wij oordelen net als onze geestverwanten in de Tweede Kamer, en als ik
het goed zie met hen de overgrote meerderheid van dat deel van de Staten-Generaal,
verder positief over de in dit voorstel gerealiseerde grotere doorzichtigheid
van de kosten van het Koninklijk Huis. Wij wijzen er overigens in dit verband
op dat deze kosten voor een fors deel het karakter bezitten van representatiekosten
voor de Staat, het Koninkrijk der Nederlanden. Tegenover deze kosten staan
immers moeilijk in euro's waardeerbare maar onmiskenbaar immense baten. Deuren
gaan gemakkelijker open waardoor allerlei Nederlandse belangen beter kunnen
worden behartigd; de zichtbaarheid op verschillende internationale politieke
en culturele fora van dit land wordt er duidelijk door vergroot; de band tussen
de drie landen van het Koninkrijk wordt erdoor belichaamd, zoals op andere
wijze ook de historische band met het vaderland voor veel immigranten en expats.
Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de "stille revenuen" van
het Koninklijk Huis.Wij waarderen, het zij herhaald, de toegenomen transparantie. Dat doen
wij ook omdat aldus de Koningin en het Koninklijk Huis, waarmee onze partij
zich tot in haar beginselprogramma (artikel 15) toe verbonden weet, beter
beschermd worden tegen "kwaad gerucht" en tegen eventuele onjuiste
voorstellingen van zaken.De minister-president wordt onder andere via het bepaalde in artikel 3
op dit punt nog beter in staat gesteld zijn specifieke eerste verantwoordelijkheid
voor het staatshoofd, het Koninklijk Huis en de uitvoering van de Wet financieel
statuut Koninklijk Huis met name tegenover de Staten-Generaal te verwerkelijken.Op dit laatste punt is debat ontstaan in de media, aan de universiteit,
tot twee maal toe in de Tweede Kamer en nu bij ons. "Balkenende rotzooit
met het staatsrecht" zo werd ons van de transen van de Radboud Universiteit
toegeroepen in dat robuuste taalgebruik dat in onze dagen steeds gangbaarder
lijkt te worden aan de academies. In de NRC van 10 juli jongstleden kondigt
collega Rehwinkel, die dit onderwerp kennelijk niet naar een
evaluatie wil uitschuiven of aan extern juridisch onderzoek wil onderwerpen,
aan in de Eerste Kamer hierop in te gaan. Het is de heer Noten geworden, maar
in dezelfde stijl. Op zichzelf terecht, nu naar de opvatting van onze fractie
dit type constitutionele debatten bij uitstek in deze Kamer thuishoren, zoals
wij ook vorige week aangaven bij onze stemverklaring bij de motie over het
kiesrecht voor het Europees Parlement voor de Nederlandse ingezetenen in de
Nederlandse Antillen en Aruba.De regering is in de memorie van antwoord uitgebreid ingegaan op het gerezen
discussiepunt dat in hoofdzaak draait rond de uitleg van artikel 3 van het
wetsvoorstel, meer in het bijzonder rond de drie woorden "door tussenkomst
van", een uitdrukking die overigens honderden malen in het Nederlandse
geschreven recht opduikt. Alleen al in wetten en algemene maatregelen van
bestuur gebeurt dat 271 keer, zoals een bezoek aan juridische websites ons
leerde. Het is ook niet verwonderlijk dat de Raad van State in het geheel
niet aansloeg op deze woorden. Ze zijn gebruikelijk en komen veel voor. De
Raad van State heeft niet te kennen gegeven hierin iets ongewoons te zien.Andere "fighting words" die niet in de wettekst voorkwamen,
maar die wel weerklonken in de debatten van 1 juli, waren termen als "levend
staatsrecht", "eindverantwoordelijkheid" en "aanwijzingen";
termen die in de context waarin ze gebruikt werden bij sommigen argwaan opriepen.
Waar rook is, een fenomeen dat overigens diezelfde dag uit de horeca werd
gebannen, is vuur. Beleefden wij hier een staatsrechtelijk novum zoals D66
het noemde?De regering herhaalt allereerst in de memorie van antwoord wat zij in
de Tweede Kamer in reactie op het ontstane tumult opmerkte op 8 oktober
bij de behandeling van de begroting Algemene Zaken/Koninklijk Huis. Daarbij
wijst de regering er herhaaldelijk op dat artikel 3 niet mag worden begrepen
als een inbreuk op de Grondwet of op het stelsel daarvan. Het beginsel dat
de minister-president zich tot zijn medeministers verhoudt als een primus
inter pares, staat als zodanig trouwens niet in de Grondwet. Net zo min overigens
als, om maar eens een geheel anders geaard beginsel te noemen, de scheiding
van Kerk en Staat. Dit type beginselen wordt afgeleid van en gedestilleerd
uit specifieke grondwetsbepalingen.Terug naar artikel 3 van het wetsvoorstel en naar de vraag of door de
uitleg die de regering aan deze bepaling het beginsel dat de minister president
primus inter pares is, wordt geschonden. Het gaat in artikel 3 om een coördinerende
verantwoordelijkheid die in de kern een zorgplicht is voor de transparantie
van de uitgaven ten behoeve van het Koninklijk Huis. De collectieve verantwoordelijkheid
wordt in de memorie van antwoord benadrukt en de bijzondere bevoegdheden die
de minister-president ontvangt moeten in de bijzondere sleutel worden gezien
van zijn voorzitterschap van de ministerraad. Op pagina 10 van diezelfde memorie
van antwoord stelt de regering:"In navolging van de leden van de CDA-fractie bevestigt het kabinet
dat het woord 'tussenkomst' als gebezigd in artikel 3 van het wetsvoorstel
niet de strekking heeft van 'overrulen' doch de strekking heeft te waarborgen
dat de minister-president de informatie (in casu over declaraties) ontvangt
die hij nodig heeft om de door de Kamers gevraagde totaalinzicht ('transparantie')
van 'de' kosten van het Koninklijk Huis te kunnen geven in of bij de begroting
Huis der Koningin."De minister-president kan indien de informatie daartoe dwingt overleggen
met de betrokken vakminister en indien in het hypothetische geval overeenstemming
ontbreekt het geschil voorleggen aan de ministerraad op vrijdag. Dat is een
stap die de minister president sowieso al op grond van zijn agendabevoegdheden
op grond van het reglement van orde van de ministerraad, artikel 5, bezit.
Een geschil over de begroting van het Koninklijk Huis lijkt ons uit haar aard
al te raken aan het algemeen regeringsbeleid – dit is een term uit het
reglement van orde voor de ministerraad – en dus de collectieve ministeriële
verantwoordelijkheid te activeren. Ieder moet er zijn licht over kunnen laten
schijnen. Er wordt geen bevoegdheid van een andere minister geüsurpeerd
noch wordt aan diens verantwoordelijkheid getornd. De bevoegdheidsuitoefening
wordt slechts processueel gehypothekeerd, om het eigentijds te zeggen. Dit
is niet wezenlijk anders dan in zoveel andere situaties waarin de wetgever
in zekere zin vergelijkbare clausuleringen heeft voorgeschreven. Zo heeft
bijvoorbeeld de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op
grond van artikel 116 Gemeentewet een coördinerende verantwoordelijkheid
voor al die regelgeving die gemeenten raakt. Andere ministers moeten ter zake
in voorkomende gevallen met deze collega overleggen. In de memorie van antwoord
komen nog andere voorbeelden voor van deze typisch wettelijk voorgeschreven
intercollegiale bemoeizorg.De heer Noten (PvdA):Zegt u nu eigenlijk dat er geen sprake is van een aanwijzingsbevoegdheid
of een bijzondere positie van de minister-president anders dan in andere coördinerende
vraagstukken? Zegt u nu dat, mocht er een verschil zijn tussen de minister-president
en een van de betrokken ministers, het altijd een besluit van de ministerraad
moet worden aangezien het de verantwoordelijkheid is van de ministerraad?
Is dat uw uitgangspunt?De heer Dölle (CDA):U stelt een paar vragen tegelijk.De heer Noten (PvdA):Laten wij beginnen met de laatste. Als er sprake is van een verschil van
mening tussen de minister-president en een van de betrokken ministers over
de kosten van het Koninklijk Huis, zegt u dan dat het ten principale een besluit
van de ministerraad dient te worden?De heer Dölle (CDA):Even los van de vraag of mij dat als parlementslid toekomt, zeg ik dat,
wanneer er een conflict ontstaat over de beste wijze waarop men transparantie
kan bieden in de uitgaven van het Koninklijk Huis, het per definitie een conflict
is dat het algemeen regeringsbeleid raakt. Alle zaken die het algemeen regeringsbeleid
raken moeten of kunnen aan de orde worden gesteld in de ministerraad. Zo bedoel
ik dat.De heer Noten (PvdA):Tussen kunnen en moeten zit een groot verschil, want alles kan aan de
orde worden gesteld in de ministerraad. De ministerraad bepaalt zijn eigen
agenda, zoals wij dat in de Kamer ook doen. De vraag is of het moet.De heer Dölle (CDA):Een aantal zaken moet.De heer Noten (PvdA):In mijn bijdrage heb ik aangegeven dat ik een hiërarchische positie
van de minister-president meende te zien. Als u zegt dat het moet, dan betekent
het dat ik verkeerd heb gekeken en dat die hiërarchische positie er niet
is. Dat zou aangenaam zijn.De heer Dölle (CDA):Het is een bekende uitweg, maar u zult het mij niet kwalijk nemen dat
ik die toch even inloop. Ik kom op dat punt nog terug. Ik blijf er voorshands
bij dat conflicten, hoe hypothetisch ook, over de vraag hoe je de uitgaven
weergeeft binnen de boezem van het kabinet per definitie raken aan het algemeen
regeringsbeleid. Het algemeen regeringsbeleid moet op grond van artikel 4
voor een deel aan de orde komen in de ministerraad en kan daarbuiten aan de
orde komen.Ik heb gezegd dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bepaalde bevoegdheden bezit om collega-ministers aan te spreken, wanneer zij
met regelgeving komen die de gemeenten raken. De minister heeft die bevoegdheid
op grond van die wettelijke bepaling. Zo zijn er andere ministers die op grond
van wettelijke bepalingen die intercollegiale bemoeizorg mogen uitoefenen.
Artikel 3 biedt die bevoegdheid aan de minister-president in dit soort kwesties.Er resten ons nog twee opmerkingen en vragen. De eerste is dat de regering
nogal duidelijk benadrukt dat het staatsrecht niet in beton is gegoten en
dat een legalistisch-positivistische opvatting niet overheersend is in de
staatsrechtwetenschap. Onze fractie is het daar in hoofdzaak mee eens. Inderdaad
vinden allerlei wezenlijke ontwikkelingen grotendeels of geheel buiten de
Grondwet om plaats en worden ze daarin niet vermeld. Ik noem het bestaan van
politieke partijen, nergens te vinden, het fenomeen van de kabinetsformatie,
het proces van de Europese integratie en de revolutionaire technologische
ontwikkelingen zoals het internet. Zo zijn er heel veel ontwikkelingen, evenementen,
processen en gebeurtenissen die je niet terugvindt in de Grondwet, maar die
wel degelijk hun weerslag hebben op de uitleg ervan. Die ontwikkelingen kleuren
en richten de uitleg van de Grondwet wel degelijk. Neem alleen maar het ambt
van minister-president, dat bij de laatste grote grondwetsherziening, die
van 1983, overigens wel een duidelijker profiel kreeg in het geschreven recht
in de artikelen 43, 45 en 48. Ook de invulling van dat ambt is beïnvloed
door majeure buitengrondwettelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld door de Europese
integratie, door de kolossaal toegenomen rol van de media, door de personifiëring
van de politieke cultuur in het hele Westen met de Verenigde Staten voorop
en door de behoefte van de Kamers en zeker van de oppositie aan een centraal
aanspreekpunt en in voorkomende gevallen aan een centrale kop van jut. Het
zijn tendensen die verklaren dat de minister-president mede via het Reglement
van orde voor de ministerraad sterkere, vooral processuele bevoegdheden heeft
gekregen. Maar dat alles kon worden verdisconteerd en opgevangen, al dan niet
via het kraakbeen van het ongeschreven staatsrecht binnen het grondwettelijk
bestel.Er zijn echter, zo meent mijn fractie, wel grenzen en zij verneemt ter
zake graag de opvatting van de regering op de volgende twee punten.Ten eerste. De wetshistorische uitleg of, zoals de regering het wat anders
zegt, de legalistisch-positivistische uitleg van het staatsrecht heeft volgens
ons wel het primaat, als het gaat om de uitleg van grondwetsbepalingen die
zoals de meeste grondrechten de rechten van individuen en groepen borgen.
De regering heeft zich hier bijvoorbeeld in het debat over de samenwerkingsschool
indertijd bij monde van de ministers Pechtold en Van der Hoeven ook toe bekend.
Daarom vragen wij de regering ook bij deze gelegenheid in te gaan op de vraag
hoe ver haar relativisme gaat met betrekking tot interpretatiemethoden, zoals
wij die kunnen aflezen uit de passages rondom de legalistisch-positivistische
opvatting.Ten tweede. Het beginsel primus inter pares is een beginsel dat zich zeer
goed voegt in het klassieke Nederlandse bestuursmodel waarin een grote rol
wordt gespeeld door evenredigheid, wat dus een veelpartijenstelsel oplevert,
van het kiesstelsel, het collegialiteitsbeginsel, het zoeken naar draagvlak,
het fenomeen van de coalitiekabinetten, het zoeken van legitimatie van het
bestuur in de volksvertegenwoordiging en dergelijke. Het zijn allemaal centrale
elementen van het klassieke Nederlandse bestuursmodel waarin ook het beginsel
primus inter pares heel goed past.Het staat, zo moet worden toegegeven, zeker vanuit de hoek van de zogeheten "nieuwe
politiek" maar ook wel wat ruimer dan dat onder druk. Is de regering
het met ons eens dat het in de constitutie leggen van doorzettingsmacht van
de premier tegenover afzonderlijke of alle andere ministers echter een zodanige
omwenteling zou betekenen dat deze zijn weerslag in de tekst van de Grondwet
moet hebben?Je zou dan de Rubicon oversteken. Zelfs de vrij lichte Richtlinienkompetenz
van mevrouw Merkel, de Duitse bondskanselier, kan niet bestaan zonder een
basis in de Duitse grondwet, die daar dan ook ligt in artikel 65. Wij wachten
met belangstelling de reactie van de regering op deze twee vragen af.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. Aangezien de fracties van de SGP en de ChristenUnie
niet hebben deelgenomen aan de schriftelijke voorbereiding van deze plenaire
behandeling, lijkt het mij om te beginnen gepast dat ik verklaar dat wij een
positieve houding hebben ten aanzien van de diverse onderdelen van het wetsvoorstel.
Het gewicht en vooral de gecompliceerdheid van het onderwerp mogen de rechtvaardiging
vormen voor het feit dat wij in deze instantie nog een enkele opmerking maken
en enkele vragen voorleggen, die uitsluitend in verband staan met het voorgestelde
artikel 3. Eerdere woordvoerders hebben daar al uitvoerig bij stilgestaan.
Ik zal daar nauwelijks iets eigens aan kunnen toevoegen.Het is in onze ogen onmiskenbaar waardevol dat een aantal fracties in
deze Kamer pogingen hebben gedaan om te komen tot verdieping en verheldering
van de specifieke bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de minister-president
zoals die beschreven is in artikel 3 van het wetsvoorstel. De mondelinge gedachtewisseling
in de Tweede Kamer gaf daartoe af en toe aanleiding. De vaststelling van de
grondwettelijke ministeriële verantwoordelijkheid luistert nauw, vooral
als die verantwoordelijkheid gedeeld is.Het zou winst zijn van de behandeling van het voorstel in deze Kamer indien
vastgesteld kan worden dat een aantal misverstanden dat zou
kunnen bestaan, tot het verleden behoort. Enkele vragen en misverstanden die
worden opgeroepen door de gehanteerde terminologie lijken thans, althans gedeeltelijk,
opgehelderd te zijn. Zo is duidelijk geworden dat met de term"aanwijzingsbevoegdheid",
welke term overigens in het wetsvoorstel en de memorie van toelichting niet
voorkomt, geen algemene aanwijzingsbevoegdheid, maar een specifieke bevoegdheid
is bedoeld. Als wij het goed begrijpen, zijn op basis van deze bevoegdheid
voorschriften mogelijk welke in de onderlinge werkwijze gebruikelijk zijn
om tot enige administratieve coördinatie te komen. Af en toe brengen
de stukken ons in verwarring. Ik verwijs naar de al veelgenoemde bladzijde
10 van de memorie van antwoord, waar ik lees:"Een specifieke bevoegdheid
tegen de achtergrond van een algemene aanwijzingsbevoegdheid is niet overwogen."
Geen specifieke, maar ook geen algemene bevoegdheid, zou men kunnen concluderen.
Naar mijn mening behoeft deze zin in deze instantie alsnog de nodige verheldering.Aan de term "levend staatsrecht" gaan wij nu maar voorbij, aangezien
duidelijk is geworden dat daarmee voornamelijk het "ongeschreven staatsrecht"
is bedoeld, dat zich ontwikkelt naar aanleiding van gebeurtenissen en ontwikkelingen
waarop de heer Dölle zo-even al uitvoerig is ingegaan.Een term die wel in artikel 3 van het wetsvoorstel voorkomt, is de term "tussenkomst".
Uit de memorie van antwoord maken wij op – ik verwijs weer naar pagina
10 van dit stuk – dat daaraan niet de betekenis van "doorzettingsmacht"
moet worden gehecht. De strekking van de term is om te waarborgen dat de minister-president
de informatie – in dit geval de informatie over declaraties –
ontvangt die hij nodig heeft om in het kader van de beroemde transparantie
het door het parlement gevraagde totaalinzicht in de kosten van het Koninklijk
Huis te kunnen geven in of bij de begroting van het Huis der Koningin.Bij een aantal fracties in deze Kamer bleek de beduchtheid te bestaan
dat de voorgestelde regeling in artikel 3 op gespannen voet zou staan met
het beginsel van artikel 45 van de Grondwet, te weten het beginsel dat de
minister-president wordt omschreven als de "primus inter pares".
Uit dien hoofde rust op de minister-president, als voorzitter van de ministerraad,
een bijzondere verantwoordelijkheid voor het functioneren van de ministerraad
en als bewaker van het evenwicht en samenspel tussen het individuele en het
collectieve aspect van de ministeriële verantwoordelijkheid. Ik zou daaraan
kunnen toevoegen: ook het gedeelde aspect van de ministeriële verantwoordelijkheid.
In de memorie van antwoord benadrukt het kabinet nog eens dat het een vermeende
tegenstelling tussen een minder individuele verantwoordelijkheid van ministers
versus een meer hiërarchische positie van de minister-president afwijst.
Ik kan derhalve concluderen dat er geen sprake is van een partiële inbreuk
op dat beroemde beginsel. Deze zin voorzie ik overigens van een vraagteken
en een uitroepteken.Als wij het goed begrijpen, blijkt de slotsom van de discussie over de
rolverdeling tussen de minister-president en de vakministers te zijn dat de
ministers bij vragen over het Koninklijk Huis op hun terrein de eerstverantwoordelijke
zijn en dat de minister-president de eindverantwoordelijkheid heeft voor het
geheel en voor de coördinatie van deze vragen. In de Tweede Kamer is
op 8 oktober jongstleden, bij de behandeling van de begroting van het
Huis der Koningin, echter weer discussie ontstaan over de term "eindverantwoordelijkheid".
De minister nam toen het standpunt in dat wanneer dit woord, vanuit grondwettelijk
perspectief bezien, vragen zou oproepen, een andere term zou moeten worden
bedacht. Meent de minister thans dat metterdaad naar een andere term moet
worden gezocht en zo ja, waartoe mag deze zoektocht geleid hebben?Tot tweemaal toe, op 1 juli en op 8 oktober 2008, heeft de minister
in de Tweede Kamer in reactie op een suggestie van de heer Van Beek van de
VVD-fractie geantwoord dat het een goed punt was om de specifieke bevoegdheid
van de minister-president in het reglement van orde van de ministerraad te
laten neerslaan. Evenwel voegde de minister hieraan toe: "Ik zal dat
punt nader bezien." Uiteraard zijn wij benieuwd of een nadere beschouwing
inmiddels reeds heeft plaatsgevonden en zo ja, tot welke concrete ideeën
dit heeft geleid.Ten aanzien van de vraag waar een dergelijke regeling zou moeten neerslaan,
werpen wij de vraag op of het ook denkbaar is dat deze specifieke bevoegdheid
in de regeling voor het ministerie van Algemene Zaken kan worden opgenomen.
De taak van het ministerie van Algemene Zaken, zoals die bij Koninklijk Besluit
van 11 oktober 1947 is vastgesteld, betreft immers "de zorg voor
zaken betreffende het algemeen regeringsbeleid van het Koninkrijk, voor zover
deze zorg niet bepaaldelijk wordt behartigd door een der andere departementen
van algemeen bestuur". Misschien is onze suggestie te weinig doordacht
en ook niet vatbaar voor beantwoording op dit moment, maar desondanks zien
wij met belangstelling uit naar een reactie op onze beschouwingen en de door
ons gestelde vragen.De heer Thissen (GroenLinks):Voorzitter. Wat is het probleem? Naar het oordeel van onze fractie is
dat de ondoorzichtigheid in de uitgaven van het Koninklijk Huis en de ondoorzichtigheid
in de rijksbegroting en de diverse begrotingen van de ministeries. Naast een
vastgestelde vergoeding kunnen overige kosten van representatie gedeclareerd
worden door de leden van het Koninklijk Huis. Daarnaast betalen uiteenlopende
ministeries rekeningen van de familie Oranje-Nassau. Het probleem is dat niemand,
zelfs niet de minister van Algemene Zaken, precies weet wat het koningshuis
kost. Vandaar dat thans een wijziging van de Wet financieel statuut van het
Koninklijk Huis voorligt, welke wet sinds 1972 in werking is. In die wet wordt
de omvang van de groep koninklijke uitkeringsgerechtigden vastgesteld, alsmede
de bedragen die wij als overheid opbrengen of ter beschikking hebben.Deze wet regelt eveneens de diverse fiscale vrijstellingen. Op dit punt
heeft mijn fractie een vraag over de fiscalisering van de diverse uitkeringen
of vergoedingen, ook in het kader van het door de heer Vliegenthart gevraagde
debat over de modernisering van het Koninklijk Huis. Bijvoorbeeld in de Bijstandswet
zijn de bedragen gebruteerd. Mijn fractie zou er een groot voorstander van
zijn om ook de vergoedingen voor de leden van het Koninklijk Huis te bruteren,
te fiscaliseren zodat wij ook inzicht daarin hebben. Daar komt wel bij dat
box 3 voor het Koninklijk Huis in zicht komt en er wellicht ook over de successierechten
belasting betaald moet worden. Tot nu toe blijft het toch niet
onaanzienlijke familievermogen ongemoeid en de vraag is of dat past in de
moderne opvatting van burgers in dit land die belasting moeten betalen, ook
over bezittingen, vermogen en te erven vermogen. Deelt de minister-president
deze opvatting? Is dat niet het sluitstuk of de vervolmaking, zo men wil,
van de transparantie van de kosten van het Koninklijk Huis?Met dit wetsvoorstel toont de minister-president – daar is hij in
te prijzen – gevoel voor zowel de vraag van de Staten-Generaal naar
de verantwoording en transparantie van de kosten van het Koninklijk Huis als
de precaire positie van de leden van het Koninklijk Huis; zij kunnen zich
immers niet publiekelijk verantwoorden dan wel verdedigen dan via in dit geval
de minister-president.Er zijn in dit huis en ook in de gehele schriftelijke voorbereiding prangende
vragen gesteld met betrekking tot de positie van de minister-president zoals
die in dit wetsvoorstel geregeld wordt. Mijn fractie benadert dit echter zeer
pragmatisch. De Staten-Generaal en de publieke opinie en media stellen de
minister-president vragen om verantwoording af te leggen over de kosten van
het Koninklijk Huis. Dan dient hij die verantwoordelijkheid ook waar te kunnen
maken. Zoals wij de memorie van toelichting en de memorie van antwoord gelezen
hebben, zien wij daarin niet een poging om zijn positie ten opzichte van de
ministers te versterken maar wel een poging om te bevorderen dat hij de coördinatie
ter hand kan nemen, daar waar de Staten-Generaal erom vragen.Collega-GroenLinkslid van de Staten-Generaal, de heer Vendrik, heeft bij
het AO van 28 augustus jongstleden gesproken over een interessante maatschappelijke
rol van de nieuwe generatie van de Oranjes. Hij vroeg in dat kader aan de
minister-president of hij niet zou kunnen bevorderen dat dit de komende decennia
zou kunnen worden uitgebreid, ook wat betreft duurzaamheid, bijvoorbeeld op
klimaatneutrale paleizen, boten die op windenergie varen, hybride auto's en
biologische vorstelijke banketten, bij voorkeur ten dele ook vegetarisch.
Het kabinet wil toch duurzame productie en consumptie bevorderen? Als het
dan toch een aantal paleizen ter beschikking stelt, kan het wellicht ook bevorderen
dat er zonnepanelen op de paleizen komen. Want ook het Koninklijk Huis zal
getroffen zijn door de kredietcrisis, naar ik vermoed. Dan kunnen wij het
Koninklijk Huis in de winter wat tegemoetkomen qua energielasten. De minister-president
zou het daar met de Koningin over hebben. Nu kan hij natuurlijk nooit verslag
doen van wat hij met de Koningin bespreekt, maar hij kan ons natuurlijk wel
vertellen op het iets opgeleverd heeft.Tot slot met betrekking tot het ter beschikking stellen van de paleizen
het volgende. Met de twee paleizen hier in Den Haag hebben wij niet zo veel
moeite, aangezien die ook ten nutte staan van het wonen en werken. Iets wat
ons ten aanzien van het voormalige stadhuis op de Dam in Amsterdam ontgaat.
Dat paleis staat niet ter beschikking van wonen noch van werken. Dus mijn
fractie kan niet inzien waarom het kabinet de koninklijke familie het gebruiksrecht
geeft waardoor de openbare of publieke toegankelijkheid ernstig in het gedrang
kan komen. Wij wachten het antwoord van de minister-president af, maar wij
hebben hier een fraaie motie liggen waarin wij het kabinet verzoeken te bevorderen
dat dit paleis wel te allen tijde publiekelijk beschikbaar blijft. Want het
is een heel belangrijk en zeer waardevol cultuurgoed dat ooit opgebracht is
door de burgers van Amsterdam. Het zou zonde zijn dat dit, voor zover wij
dat kunnen voorzien, tot in de eeuwigheid aan die publieke toegankelijkheid
onttrokken wordt door het zeer sporadisch gebruik ervan door de familie van
Oranje-Nassau. Dat zou zonde zijn, zowel voor die familie als voor het paleis.De heer Koffeman (PvdD):Voorzitter. Een Koninklijk Huis mag best wat kosten, dat begrijpt elke
belastingbetaler, elke hardwerkende Nederlander. Maar er worden ook kosten
gemaakt die niet verantwoord worden en mogelijk ook niet te verantwoorden
zijn. In 1840 werd de Nederlandse burgerij bij de abdicatie van koning Willem
I een heldere materiële scheiding van Kroon en Staat in het vooruitzicht
gesteld, maar vandaag, 168 jaar, één maand en vier dagen later,
weet koningin Beatrix nog steeds zelf niet hoeveel de Kroon krijgt, van wie
en waarom. Hare Majesteit zei onlangs nog, ik citeer: "Ik weet het zelf
ook niet allemaal precies." En toch ontvangt zij een toelage van € 792.000
belastingvrij, exclusief aanvullende miljoenentoelages. Vragen daarover werden
en worden niet op een correcte wijze beantwoord. RoeI Geeraedts van RTL Nieuws
schreef daarover: als je alle stukken goed leest, rijst het beeld op van een
uiterst complexe spaghetti van onderling verbonden regelingen en financiële
relaties, en tegelijkertijd ook de vraag: is er wel iemand in Nederland die
echt weet hoe het zit? En dat zou eigenlijk wel moeten.De totale kosten die samenhangen met het Koninklijk Huis zijn in vier
jaar tijd met 30 mln. gestegen, een stijging van maar liefst 36%. Inmiddels
spreken wij over € 113.923.000, verspreid over zes ministeries!
Er zijn maar weinig mensen die begrijpen hoe die spreiding wordt gehanteerd.Toch is dit niet eens al het overheidsgeld dat naar het Koninklijk Huis
gaat. Op een vraag van RTL Nieuws aan het ministerie van Financiën blijkt
dat ook Financiën, de directie Domeinen, kosten maakt aan het Kroondomein
Het Loo. Het is niet terug te vinden in de rijksbegroting, ook niet in het
overzicht van totale kosten van het Huis der Koningin. Ook het ministerie
van Landbouw verstrekt subsidie aan Kroondomein Het Loo voor een totaalbedrag
van € 1.175.000 in 2006 en 2007. Deze bedragen zijn eveneens niet
opgenomen in het overzicht op de begroting van het Huis der Koningin. In een
mondelinge toelichting van de woordvoerder van de Koningin werd gesteld, dat
de doelstelling van het Koninklijk Jachtdepartement is gewijzigd: "Het
bieden van een representatieve jacht" is geschrapt uit de doelstellingen.
Overigens staat in de Staatsalmanak nog wél dat het Jachtdepartement
zich met jachtzaken bezighoudt. Wanneer wordt dit dan gewijzigd en waarom
zijn de doelstellingen van het Jachtdepartement überhaupt gewijzigd?
Graag een reactie!Uit de antwoorden op Kamervragen over het Koninklijk Jachtdepartement
blijkt nog steeds niet hoeveel de jacht van het Koninklijk Huis kost en waaraan
het wordt uitgegeven. Opvallend is dat deze kosten worden gedeclareerd. Dat
houdt in dat deze kosten "functioneel aan het ambt" dienen te zijn.
Maar welke activiteiten vinden plaats op Het Loo die de Koningin vanuit haar
rol als staatshoofd ontplooit en hoeveel gaat er dan via de
post "overige kosten" naar Kroondomein Het Loo?In recente antwoorden op vragen over het Huis der Koningin stelt de minister-president
dat het Koninklijk Huis niet alle kosten hoeft te verklaren: "een deel
van de uitgaven kan gedaan worden zonder declaratie en verantwoording achteraf
tegenover het Rijk". Dit is een uitnodiging voor het parlement om dat
andere deel, waarover wel verantwoording kan worden afgelegd, op te vragen.
Is de minister-president bereid dat andere deel aan de Kamer te zenden en
uiteen te zetten welk deel niet verklaard hoeft te worden? Graag een reactie.Zelfs de Algemene Rekenkamer, ziet "alleen de totaalbedragen van
de kosten" van het Koninklijk Huis inclusief een accountantsverklaring.
Waarom eigenlijk? Premier Balkenende schrijft dus dat het Koninklijk Huis
over veel kosten ook geen verantwoording hoeft af te leggen. Ook dit is geregeld
in het Financieel Statuut. In een antwoord op een schriftelijke vraag d.d.
5 oktober 2007 schrijft de minister-president dat een specificatie van
de kosten van Koninklijk Huis "niet beschikbaar is". Dit is onjuist.
Op 29 mei 2006 bracht de minister-president met de minister van Verkeer
en Waterstaat zelf de kosten van vliegreizen van de leden van het Koninklijk
Huis in kaart. De specificatie van de kosten van het Koninklijk Huis is dus
gedeeltelijk wél beschikbaar, alleen niet openbaar. Daarom hoop ik
ook dat wij in deze Kamer van reflectie door het harnas van geheimzinnigheid
heen kunnen breken.Vragen over het Koninklijk Jachtdepartement worden laat, onvolledig en
op een tegenstrijdige wijze beantwoord. Ministers zeggen het ene moment niet
verantwoordelijk te zijn en op een later moment blijken dezelfde ministers
wel verantwoordelijk te zijn. De kosten worden gedeclareerd als kosten die
functioneel zouden zijn voor het ambt, maar nergens wordt duidelijk waarom
het voor de lol doden van dieren functioneel zou zijn voor de uitoefening
van het ambt. Herten, reeën en zwijnen zijn volgens de Flora- en faunawet
beschermde, niet-bejaagbare diersoorten. Dat betekent dus met zo veel woorden
dat ze niet in aanmerking komen om bejaagd te worden en dat ze dus ook niet
onderhevig kunnen zijn aan wat genoemd wordt "het genot van de jacht".
En voor zover de koninklijke familie dus het genot van de jacht toekomt, kan
dat genot van de jacht slechts betrekking hebben op de vijf bejaagbare soorten
die de Flora- en faunawet kent. Soorten die op het Kroondomein niet bejaagd
worden, waarmee dus elke legitimatie vervalt om grote sommen gemeenschapsgeld
te besteden aan een representatieve jacht voor het staatshoofd die wettelijk
en feitelijk niet van toepassing kan zijn op grote hoefdieren. Graag krijg
ik hierop een reactie.Er zijn meer vragen te stellen over de financiering van het Kroondomein.
Hoe kan het dat met name de laatste jaren een groter deel van het Kroondomein
het hele jaar openblijft om de subsidie Natuur en de subsidie Agrarisch natuurbeheer
te behouden, sinds de discussie rond de begroting is opgelaaid? Wie controleert
welke delen zijn opengesteld? Kan de minister-president aangeven welke subsidiabele
vormen van agrarisch natuurbeheer zich afspelen in het Kroondomein, omdat
niemand ze kent en bosbouw wettelijk is uitgezonderd van de subsidieregeling?Hoe kan het dat de subsidie Natuur en de subsidie Agrarisch Natuurbeheer
die wettelijk gezien niet mogen cumuleren, beide worden uitbetaald aan het
Kroondomein? Is de minister-president bereid om de subsidie terug te vorderen
als mocht blijken dat die over de afgelopen jaren ten onrechte verstrekt is?
Hoe valt de sluiting van het Kroondomein van 15 september tot 25 december
te rechtvaardigen met het argument dat de edelherten hun bronstperiode hebben,
terwijl die bronstperiode maximaal 30 dagen overlap heeft met de genoemde
sluitingsperiode?Er zijn nog veel meer vragen dan in het bestek van dit debat te stellen
zijn. De Partij voor de Dieren wil graag volledige openheid over alle uitgaven
aan het Koninklijk Huis. De PvdD wil bovendien dat alle kosten die samenhangen
met het Koninklijk Huis, onder één departement worden ondergebracht
en wel op zo kort mogelijke termijn. Het kan en mag niet zo zijn dat de parlementaire
controle noodgedwongen moet worden overgenomen door de media, bijvoorbeeld
RTL Nieuws, omdat de overheid weigert of niet in staat is om een heldere verantwoording
te verschaffen.Kan de minister-president toezeggen dat met ingang van de begroting voor
2009 zowel voor Hare Majesteit als voor het kabinet, de burgers en het parlement
volledige transparantie zal bestaan zoals Willem I bij zijn abdicatie in 1840
in het vooruitzicht stelde?Ik wil nog één citaat uit de Handelingen van de Tweede Kamer
van 1972 geven: "De uit 1863 daterende beheersregeling van het Kroondomein
bevat, zeker indien men haar toetst aan modernere opvattingen omtrent dergelijke
regelingen, bepaalde onvolkomenheden, waarop de ondergetekenden thans niet
dieper willen ingaan. De aan deze beheersregeling verbonden bezwaren zijn
niet van zodanige aard, dat het noodzakelijk zou zijn voor een periode van
wellicht slechts enkele jaren de bestaande wet te wijzigen." Wij zijn
inmiddels 36 jaar verder en wij gaan de wet wijzigen. Gaan we anno 2008 deze
onvolkomenheden eindelijk wegwerken of laten wij ze zo?De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 15.42 uur tot 16.00 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20082009-342-354.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl