Behandeling van:  - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en het voorstel voor een Penitentiaire beginselenwet (strafrechtelijke opvang verslaafden) (26023)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 559-588

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

27-12-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 13, pagina 559-588

13-12-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26023Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en het voorstel voor een Penitentiaire beginselenwet (strafrechtelijke opvang verslaafden) (26023)Pagina 559-588
Presentie en opening (woensdag 13 december)Pagina 559-559

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 138 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, de Wet op
de rechterlijke organisatie en het voorstel voor een Penitentiaire beginselenwet
(strafrechtelijke opvang verslaafden) (26023).De beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Van de Beeten, die zijn maidenspeech houdt.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter! Op de kop af een maand geleden heeft de minister in Rotterdam
de nieuwe stadsgevangenis geopend. Deze is bestemd voor de strafrechtelijke
opvang van verslaafden. Dat is gepaard gegaan met – zo luidt de kop
van het Algemeen Dagblad –: Een feestje in de gevangenis. Ik lees een
passage uit het verslag daarvan voor, omdat dit wel aardig is: "De genodigden
zijn inmiddels in een open ruimte aangekomen, met twee verdiepingen cellenblokken.
Twee dames prijzen de heel mooie blauwgrijze kleurschakeringen. De zaal is
versierd met ballonnen en er staan borreltafels met groengekleurde champagne.
Een kwartet speelt vrolijke muziek." Is het niet wat surrealistisch een receptie
te geven in een ruimte die voor gevangenen is bedoeld? "Och, het is maar hoe
je het bekijkt", vindt projectleider Scholten: "Of het nu een supermarkt,
een bejaardentehuis of een gevangenis is, als de bouw af is, dan vieren wij
altijd een feestje." Zou de heer Scholten vandaag in deze zaal zijn en dit
debat bijwonen, dan zou hij dat waarschijnlijk ook een beetje surrealistisch
vinden. Wij spreken vandaag over het creëren van een wettelijke grondslag
voor een stadsgevangenis die al is geopend. Aannemen of verwerpen, de gevangenis
is er al.Dat surrealistische beeld rijst ook op uit de stukken. Het gaat om hoogactieve
daders, die echter inactief zijn, want ze hebben geen werk. Het gaat om plegers
van zogenaamde "kleine" criminaliteit, maar als er voor de derde keer in je
auto of zelfs in je huis is ingebroken, dan wil je als burger die kwalificatie
"kleine" niet meer horen. Het voorstel leidt tot een gedwongen opname, maar
er mag geen dwangbehandeling plaatsvinden. Het is een maatregel, maar in het
eerste deel ervan heeft de verslaafde wel te maken met een met een gevangenisstraf
vergelijkbaar regime. Het is geen straf, maar een maatregel. Werkt de maatregel
niet, dan wordt het toch een straf. De maatregel kan tussentijds worden beëindigd,
bijvoorbeeld als de verslaafde zich niet laat motiveren, maar dat is eigenlijk
niet de bedoeling, want dan wordt die onwil beloond. De maatregel kan tussentijds
worden beëindigd, ook als het om andere redenen niet lukt de verslaafde
te motiveren, maar dat is ook niet de bedoeling, want dan staat zo'n verslaafde
weer op straat. Dat is tekenend voor dit voorstel. Het is een hybride voorstel.Het CDA wil graag dat voor deze groep verslaafden een maatregel als die
welke nu voorligt, wordt gerealiseerd. Echter, het hybride karakter ervan
leidt tot een aantal ernstige bedenkingen. Ik denk daarbij aan het gelijkheidsbeginsel,
het evenredigheidsbeginsel, het ultimum-remediumkarakter van de maatregel,
het karakter van de beslissing van de rechter over oplegging en later over
beëindiging van de maatregel en de rechtspositie van de verslaafde. Allereerst
enkele opmerkingen en vragen van feitelijke aard.De opvang bestaat uit drie fasen. Fase 1 duurt zes tot negen maanden.
Daarna valt de beslissing over de overgang naar fase 2. Fase 1 is bedoeld
voor motivatie. Fase 2 is bedoeld voor een eerste verkenning van de buitenwereld,
met het oog op resocialisatie. Fase 3 is bedoeld voor begeleid zelfstandig
wonen. De maatregel wordt voor maximaal twee jaar opgelegd. Mijn vraag is
of het – gezien de zorgvuldige opbouw van het opvangprogramma en de
tijd die nodig is voor vooral fase 1, de motivatie, en in iets mindere mate
fase 2 – denkbaar is dat de maatregel wordt opgelegd voor aanzienlijk
minder dan twee jaar, bijvoorbeeld 9, 12 of 15 maanden? Kan de minister casusposities
schetsen waarin zo'n beperkte duur aan de orde is?Indien de verslaafde niet te motiveren is of in het geheel niet aan het
aangeboden programma van fase 1 deelneemt, dan wordt deze geplaatst in unit
4, een afdeling die gescheiden moet worden gehouden van de overige SOV'ers
in fase 1. Ook in unit 4 zal worden geprobeerd de daar geplaatsten alsnog
te motiveren. Hoe realistisch is dat? Stel dat een verslaafde na vijf maanden
in fase 1 te hebben meegedraaid, afhaakt en in unit 4 wordt geplaatst. Daarin
verblijft hij vervolgens zes maanden. Dan is hij opnieuw voldoende gemotiveerd.
Zelfs als de maximale duur van 24 maanden is opgelegd, dan blijven er nog
maar 13 maanden over voor het afronden van het programma. Hoe waarschijnlijk
is dat? Is de minister het met mij eens dat, vanwege die onwaarschijnlijkheid,
plaatsing in unit 4 in de praktijk zal uitlopen op een definitief verblijf
aldaar voor de rest van de opgelegde periode, in mijn voorbeeld 19 maanden?
Op een vraag in het plenaire debat in de Tweede Kamer heeft de minister geantwoord
dat unit 4 voor de daar verblijvenden een sober penitentiair regime zal opleveren,
dus vergelijkbaar met de gewone gevangenisstraf. Is de minister het met mij
eens dat de afhakers in fase 1 vervolgens in feite gewoon een gevangenisstraf
van, in casu, 19 maanden uitzitten?Ik kom bij het gelijkheids- en het evenredigheidsbeginsel. De maatregel
wordt wel toegepast voor mannen, maar niet voor vrouwen. De CDA-fractie hecht
aan een objectiveerbaar criterium voor dit onderscheid. Kan de minister uiteenzetten
welk objectief criterium aan het onderscheid ten grondslag ligt? Is hij bereid
te bevorderen dat die objectieve grondslag ten aanzien van dit onderscheid
wordt vermeld in de richtlijn voor het OM die in voorbereiding is?Het gelijkheidsbeginsel speelt ook een rol in verband met de geografische
verdeling. Vooralsnog zullen vooral verslaafde hoogactieve daders die in SOV-gemeenten
wonen of er strafbare feiten plegen, een maatregel opgelegd kunnen krijgen.
Anderen zullen elders worden afgestraft, bijvoorbeeld met drie maanden cel.
Een SOV'er zit in fase 1 feitelijk ook in een met een gevangenisstraf vergelijkbaar
regime. Dat geldt zeker voor de SOV'er die in unit 4 belandt; mogelijk zelfs
voor 19 maanden. Hierin ligt tevens besloten dat lopende de tenuitvoerlegging
van de maatregel de zwaarte van de strafrechtelijke sanctie, zeker in de unit
4-gevallen, steeds minder in verhouding staat tot de ernst van de delicten
die aan de oplegging ten grondslag lagen. Ziet de minister hier geen ernstige
spanning met het gelijkheidsbeginsel?Dan kom ik op het alcoholmisbruik en de delicten in het verkeer en in
de geweldssfeer. Het ontbreken van in bepaalde stadswijken geconcentreerde
overlast als dat van drugsverslaafden is voor de CDA-fractie niet doorslaggevend.
De minister heeft in de Tweede Kamer een vage toezegging gedaan over een onderzoek
naar de betekenis van een dergelijke maatregel voor alcoholverslaafden. Er
is in de Tweede Kamer in die zin ook gesproken over gokverslaafden. Is de
minister bereid een concretere toezegging op dit punt te doen? In de commentaren
op de nota Sancties in perspectief is erop gewezen dat hierbij ook moeten
worden betrokken maatregelen met het oog op de analyse en de schets van het
toekomstperspectief. In de discussie over deze nota en het vervolg daarop
zou het goed zijn de mogelijkheid van strafrechtelijke opvang van anderen
dan drugsverslaafden nader te bekijken. Er is voorzien in een eerste evaluatie
van de strafrechtelijke opvang van verslaafden na drie jaar, maar het moet
mogelijk zijn al wat eerder te komen tot een onderzoek naar alcoholmisbruikers.Dan de kwestie van het ultimum remedium. In de Tweede Kamer is een motie
van de heer Dittrich en anderen aangenomen, waarin uitdrukkelijk is vastgelegd
dat deze maatregel moet worden beschouwd als een ultimum remedium. Het is
de bedoeling een en ander vast te leggen in een richtlijn voor het OM ten
behoeve van het rekwireerbeleid. Het motief van de motie was vast te leggen
dat het middel van de strafrechtelijke opvang van verslaafden niet mag verworden
tot een middel om overlast veroorzakende lieden van de straat te houden.In de nadere memorie van antwoord schrijft de minister dat het amendement-Apostolou
verworpen is, omdat de Tweede Kamer er geen behoefte aan zou hebben het ultimum-remediumkarakter
vast te leggen. Ik constateer dat dit niet juist is, want het amendement is
ingetrokken, niet omdat de Tweede Kamer geen behoefte had aan de strekking
van het amendement, maar omdat dit al tot uitdrukking was gebracht in de motie
van de heer Dittrich. Daarin zag de Tweede Kamer kennelijk in meerderheid
voldoende waarborg dat het ultimum-remediumkarakter van de maatregel door
het OM ook in het rekwireerbeleid tot uitdrukking zou worden gebracht.De minister merkte in de nadere memorie van antwoord al op dat plaatsing
in de SOV ook mogelijk is, indien de verslaafde aangeboden kansen, zoals het
drangtraject, niet aangrijpt, omdat "hij daartoe niet in staat is". Deze passages
in de nadere memorie van antwoord wekken de indruk dat de SOV in de visie
van de minister niet pas wordt opgelegd, nadat alle andere middelen zijn uitgeput.
Zou de minister zijn visie op dit punt nog eens uiteen willen zetten? Zou
hij daarbij ook de richtlijn voor het OM willen betrekken? Wil hij in dat
kader ook de vraag beantwoorden of de richtlijn conform de motie-Dittrich
wordt of conform de nadere memorie van antwoord?In verband met de in de stukken beklemtoonde opklimmende reeks van interventies
met de SOV als laatste halte heb ik nog een vraag over artikel 38p over de
voorwaardelijke veroordeling. Conform artikel 38m, lid 1, sub 4, is een voorwaarde
voor oplegging dat het gevaar voor personen of goederen oplegging van de maatregel
eist. Desalniettemin is voorwaardelijke oplegging mogelijk. Dat is dus een
contradictio in terminis. Is de minister dit met mij eens? Hoe
ziet hij de plaats van een voorwaardelijke veroordeling op de escalatieladder?Dan kom ik op het karakter van de beslissing over oplegging en beëindiging.
Gelet op het doel en de opzet van de SOV zal de rechter deze maatregel niet
opleggen als hem voor ogen staat dat de betrokkene via een snelle opname in
unit 4 voor de rest van de opgelegde duur in een gevangenissituatie verblijft.
Hem zal voor ogen staan een poging om de betrokkene af te helpen van zijn
verslaving en te komen tot resocialisatie. Niettemin kan een rechterlijke
beslissing die het karakter heeft van een maatregel die tenminste mede om
bestwil van de verdachte wordt opgelegd, leiden tot een soort mandaat aan
de uitvoerende macht om de betrokkene 24 maanden van de straat te houden.
Hoe beoordeelt de minister het karakter van de beslissing van de rechter?
Legt deze een vrijheidsstraf op? Is het een maatregel met het mandaat deze
om te zetten in een vrijheidsstraf? Is het een vrijheidsstraf met een executiemodaliteit
die als maatregel kan worden gekwalificeerd? Is de minister niet bang dat
de rechter wel eens zou kunnen terugschrikken voor het risico van 24 maanden
fase 1, respectievelijk unit 4 en dan weigert de maatregel op te leggen? Gaarne
verneemt de CDA-fractie de visie van de minister op deze vragen.Een vergelijkbaar probleem dient zich aan bij beëindiging van de
maatregel. De minister kan daartoe besluiten op voorstel van de inrichtingsdirectie.
De rechter kan dat doen op vordering van de officier van justitie, na een
voorstel van de directie, dan wel van de veroordeelde zelf. De inrichtingsdirectie
kan verschillende motieven hebben voor het voorstel. Zij kan stellen dat betrokkene
zo snel de goede kant op gaat dat de dwang van een maatregel niet meer nodig
is. Dat is tamelijk onwaarschijnlijk. Er kan ook worden gesteld dat betrokkene
al zo vaak is teruggevallen in fase 1 of fase 2 dat het effectief voltooien
van het programma niet meer aan de orde is en dat hij dus de plaats inneemt
van een andere, mogelijk succesvollere verslaafde. Dat is al heel wat waarschijnlijker.
De directie kan ook stellen dat betrokkene nooit uit fase 1 is gekomen en
dat hij permanent in unit 4 zit, dat hij de boel daar verziekt en dat hij
een plaats inneemt waar anders bij wijze van sanctie een SOV'er uit fase 2
een tijdje zou kunnen zitten. Dat is ook waarschijnlijk. Wat voor afweging
is hier dan aan de orde? In het plenaire debat in de Tweede Kamer is gesteld,
ook door de minister, dat een SOV'er niet mag worden beloond worden voor zijn
gedrag. Wordt het dan geen capaciteitsvraagstuk? Bij capaciteitsdruk in unit
4 of fase 2 wordt een perspectiefloze SOV'er wel naar huis gestuurd. Is er
geen capaciteitsdruk, dan blijft hij in unit 4 tot de opgelegde duur is verstreken.
Acht de minister dit denkbaar? Hoe beoordeelt hij dan de toepassing van het
gelijkheidsbeginsel?Vraagt de veroordeelde SOV'er zelf de rechter om beëindiging, dan
zal dat zijn in fase 1, omdat hij het programma te zwaar vindt. Dat is een
zeer waarschijnlijke veronderstelling. De gegevens over uitval in het drangproject
in juist de eerste weken bevestigen dit. Het ligt voor de hand dat de rechter
een verzoek om beëindiging zal afwijzen. Fase 1 is immers bedoeld om
de SOV'er onder dwang te motiveren. Dat moet gebeuren onder de dwang van de
opsluiting. Zo wordt hij met aandrang gemotiveerd voor het resocialisatieprogramma.
Als dat echter niet lukt, als de SOV'er al tien maanden zit, terwijl hij verblijft
in unit 4, dan doen zich dezelfde vragen voor als in de situatie dat het initiatief
van de directie of de officier van justitie is uitgegaan (gedrag van de verslaafde;
capaciteit in unit 4; al dan niet perspectiefloos?). Onderschrijft de minister
deze analyse van de besluitvorming die zich aan de rechter opdringt als een
SOV'er zelf naar de rechter gaat?Er is ook nog een spiegelbeeld als het gaat om de beëindigingsvraag.
De veroordeelde, die zonder de strafrechtelijke maatregel zes maanden gevangenisstraf
zou hebben gekregen, appelleert en vraagt cassatie. Uiteindelijk verliest
hij deze procedures. Hij wordt opgenomen. Inmiddels zijn wij anderhalf tot
twee jaar verder, nadat de feiten zijn gepleegd. De man stapt naar de rechter
toe om te proberen onder de maatregel uit te komen. De directie constateert
dat de man een hele tijd uit het circuit is geweest, dat hij geen hulp heeft
gehad en dat hij niet meer te motiveren is. De vraag is dan waarom deze verslaafde
nog in de instelling moet worden opgenomen. Er komt vervolgens een advies
om een en ander te beëindigen. De rechter beëindigt de maatregel
na zes weken, op advies van de directie. De consequentie ervan is, dat de
SOV'er die zonder de strafrechtelijke maatregel zes maanden gevangenisstraf
zou hebben gekregen, er zonder enige straf van afkomt en dus naar huis kan
gaan.Dan kom ik op de rechtspositie van de verslaafde veroordeelde. De SOV'er
kan op grond van artikel 38s de rechter eenmaal vragen om beëindiging.
Het ligt voor de hand dat dit gebeurt in fase 1. De verwachting is dat dit
verzoek wordt afgewezen, juist omdat de motivatie nog geen kans heeft gehad.
Daarna heeft betrokkene geen toegang meer tot de rechter, maar is het wel
in overeenstemming met het karakter van de maatregel om betrokkene voor de
rest van de opgelegde duur de toegang tot de rechter te onthouden? Na bijvoorbeeld
een terugval in fase 2, waarbij betrokkene in unit 4 belandt, kan deze er
behoefte aan hebben, en een heel redelijk belang, om precies dan voor de tweede
maal de rechter om beëindiging te vragen. Als de SOV'er de mogelijkheid
van een tweede gang naar de rechter wordt onthouden, dan ontstaat de indruk
dat het er bij de verdere executie van de maatregel toch vooral om gaat betrokkene
van de straat te houden. Ik verzoek de minister zijn zienswijze hierop te
geven.Een ander aspect betreft artikel 5 van het EVRM in relatie tot het Winterwerp-arrest.
Het ging daarbij om een opname in een psychiatrisch ziekenhuis krachtens de
voorganger van de Wet BOPZ. Het Hof in Straatburg heeft toen onder meer het
volgende overwogen: "The very nature of the deprivation of liberty under consideration
would appeal to require a review of lawfulnes to be available at reasonable
intervalls." Wat "reasonable intervalls" zijn, heeft het Hof toen niet uitgemaakt.
In het geval van Winterwerp volgde, na afwijzing van een eerder verzoek door
de rechter in december 1969, in april 1971 de eerste weigering van de officier
van Justitie om een nieuw verzoek voor te leggen aan de rechter. Hier was
dus sprake van een interval van anderhalf jaar. Nu gaat het hier niet om een
maatregel krachtens de Wet BOPZ. Het gaat om een strafrechtelijke maatregel,
maar niettemin een overheidsreactie met het karakter van een
maatregel. In artikel 37 van het Wetboek van Strafrecht is de mogelijkheid
voorzien van een strafrechtelijke plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis.
Dat gebeurt voor maximaal 1 jaar. Op grond van artikel 51 van de Wet BOPZ
zijn verscheidene artikelen ook van toepassing op een patiënt die via
de strafrechtelijke maatregel is geplaatst. Eén van die op overeenkomstige
wijze van toepassing verklaarde artikelen is artikel 49, lid 6, van de Wet
BOPZ. Deze vermeldt als interval in de zin van het Winterwerp-arrest een periode
van vier maanden. De officier van justitie hoeft een verzoek om beëindiging
van de opname niet door te geleiden aan de rechter, indien het om materieel
hetzelfde verzoek gaat dat al binnen die periode van vier maanden is ingediend.
Hier geldt een wachttijd van vier maanden voor de geplaatste om een nieuw
verzoek tot beëindiging te doen aan de rechter. Hij heeft dus elke vier
maanden toegang tot de rechter. Bij de SOV is dat gedurende een periode van
24 maanden slechts één keer. Geen wachttijdregeling dus. Tegen
deze achtergrond acht ik het bepaald niet uitgesloten dat een SOV'er die in
maand twee van de opgelegde duur neen op het rekest heeft gekregen en in maand
negen opnieuw naar de rechter wil, zich op artikel 5 EVRM en op het Winterwerp-arrest
kan beroepen. Hoe beoordeelt de minister dit punt?Artikel 5 van het EVRM en het Winterwerp-arrest vereisen een beargumenteerde
relatie tussen de wachttijd bij toegang tot de rechter en de aard van de maatregel.
In de visie van mijn fractie had het voor de hand gelegen in artikel 38s,
gelet op de voor fase 1 voorziene tijdsduur voor de motivatie, te kiezen voor
een wachttijdconstructie met een wachttijd van negen maanden. Kan de minister
de redenen noemen die hem aanleiding gaven om de SOV'er slechts één
keer toegang tot de rechter te verlenen? Is destijds ook overwogen te werken
met een wachttijd, naar analogie van de strafrechtelijke plaatsing in artikel
37 van het Wetboek van Strafrecht? Welke redenen zag de minister om dat niet
te doen?Een ander aspect van artikel 38s betreft de vraag of de minister heeft
overwogen de rechter de bevoegdheid te geven een keuze te maken uit meer opties
dan enkel voortzetting of beëindiging van de plaatsing in de SOV. Ik
denk daarbij aan plaatsing in een andere penitentiaire inrichting. Ook valt
te denken aan een zekere vrijheid voor de rechter om de duur van die plaatsing
elders te bepalen. Wat zou erop tegen zijn, indien de rechter bij gelegenheid
van die nadere beslissing ook de ernst van gepleegde feiten en de duur van
een eventueel voorlopige hechtenis in aanmerking zou mogen nemen? Graag vernemen
wij de visie van de minister op dit punt.Voorzitter! Ik rond af. Bezien in de totale systematiek van bemoeizorg
in de wet ziet mijn fractie op zichzelf geen principiële bezwaren tegen
de voorgestelde SOV. Het past in de oplopende schaal van ouderlijk gezag/voogdij
en jeugdzorg bij minderjarigen, via mentoraat bij meerderjarigen, onder bewindstelling
van het vermogen van natuurlijke personen, ondercuratelestelling, opname in
een psychiatrisch ziekenhuis, al dan niet strafrechtelijk, en TBS, al dan
niet met dwangverpleging. Ook qua terminologie sluit het wetsvoorstel aan
bij de systematiek van het bestaande artikel 37 Wetboek van Strafrecht inzake
de strafrechtelijke maatregel van plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis.De CDA-fractie is voorstander van dit strafrechtelijke experiment. Zij
onderschrijft doel en middel. Het probleem zit in de uitwerking ervan. Daartegen
bestaan bezwaren van gewichtige aard. Daarmee samenhangend bestaan bij mijn
fractie grote twijfels over de feitelijke en juridische houdbaarheid. Mede
door het hybride karakter van de maatregel kent het wetsvoorstel een aantal
intrinsieke zwakheden. Die culmineren in artikel 38s. De in dit artikel neergelegde
regeling is zo gebrekkig dat het door ons gewenste succes van het experiment
al op voorhand wordt bedreigd. Het wordt van buitenaf bedreigd door een beroep
op artikel 5 EVRM en het Winterwerp-arrest, van binnenuit door de onduidelijkheid
over de positie van langdurige unit 4-bewoners bij het te voeren executiebeleid
en in de te verwachten rechterlijke beslissingen. In dat artikel culmineert
zo het gebrek aan evenwicht tussen de gerechtvaardigde belangen van de samenleving
en haar leden enerzijds en de belangen van, respectievelijk de zorg voor de
verslaafde verdachten anderzijds.Mijn fractie hoopt dat de minister de bezwaren en zorgen over de houdbaarheid
van de maatregel alsnog kan wegnemen en haar het vertrouwen kan geven dat
de maatregel op een evenwichtige wijze zal worden gehanteerd.De voorzitter:Toen de heer Van de Beeten als nieuw Kamerlid zijn opwachting bij mij
kwam maken, stelde hij zichzelf voor, met een zeker gevoel voor relativiteit
of zelfspot – dat laat ik in het midden – als advocaat uit de
Achterhoek. Dat geeft twee elementen aan die van belang zijn. Het ene is advocaat.
Men zal van mij weten dat ik altijd waarde heb gehecht aan de aanwezigheid
van praktijkjuristen in de Eerste Kamer. Ik geloof dat het nuttig is dat praktijkjuristen
ook hun licht laten schijnen over de wetgeving die hier aan de orde is. Wie
daaraan mocht twijfelen, die heeft zich vanochtend misschien nog laten overtuigen
door het betoog van de heer Van de Beeten zelf.Het tweede element is: afkomstig uit een grensregio. Kijken wij naar het
curriculum van de heer Van de Beeten, dan blijkt dat hij behalve een gepassioneerd
praktijkjurist ook een gepassioneerd Europeaan is. Gedurende vele jaren en
zelfs al vanaf jeugdige leeftijd is hij lid van het hoofdbestuur van de Europese
beweging. Ik had willen zeggen: vanochtend hebben wij van het ene aspect kennis
kunnen nemen door zijn eerste optreden in het openbare debat in deze Kamer
over een onderwerp van wetgeving van het ministerie van Justitie. Tot nog
toe was het zo dat wij in de commissies Europese samenwerkingsorganisaties
en de Bijzondere commissie JBZ al hadden geplukt van de vruchten van zijn
Europese invalshoek. Maar zowaar, ook in dit eerste optreden kwam het EVRM
ook nog aan de orde. Ik ben buitengewoon benieuwd of de opmerkingen die hij
daarover heeft gemaakt aanleiding zullen zijn voor een verdere gedegen discussie.Ik wens de heer Van de Beeten geluk met zijn eerste optreden tijdens de
openbare beraadslagingen in deze Kamer.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! Ook van mijn kant gelukwensen aan mijn tweevoudige collega
Van de Beeten met zijn maidenspeech, niet alleen daarmee, maar ook met de
inhoud ervan. Die verraste mij prettig, na de toch wat meer op law and order
gerichte benadering die zijn fractie in eerste instantie koos met betrekking
tot dit wetsvoorstel.Ik heb lang genoeg aan de border van de Arnhemse wijk Klarendal gewoond
om de overlast door harddruggebruikers niet te onderschatten. Het viel mij
overigens op dat de vijf woninginbraken die mij in die periode deelachtig
zijn geworden, statisch gezien maar 1,7 keer kunnen zijn gepleegd door de
doelgroep van de strafrechtelijke opvang verslaafden. Dat relativeert het
probleem meteen weer iets, want ik had er toch een ander beeld van. Niettemin,
het doel van de maatregel, het terugdringen van overlast, het resocialiseren
van mensen die al jarenlang ernstig verslaafd zijn en zich niet anders staande
kunnen houden dan door het plegen van criminaliteit, verdient waardering,
ook wat mijn fractie betreft, zeker ook omdat er wordt gezocht naar alternatieven
voor de eenvoudige vrijheidsstraf via het fantasieloos in detentie nemen van
de draaideurverslaafden. Ik denk dat aan dat soort alternatieven dringend
behoefte is. Het is met belangstelling en in eerste instantie met welwillendheid
dat ik ben begonnen aan de bestudering van dit wetsvoorstel.De minister zegt zelf dat het gaat om een ingrijpende maatregel. Dat is
het ook. Hoewel de grens tussen drang en dwang een hele smalle is, is het
wel een fundamentele grens, niet alleen omdat dwang van oudsher in Nederland
slechts geïndiceerd is bij de dreiging van ernstig gevaar, maar ook omdat
de Nederlandse aanpak van de harddrugsproblematiek zich van oudsher in relatieve
zin, vergeleken met allerlei buitenlanden, toch altijd nog heeft gekenmerkt
door een betrekkelijk humane, tolerante benadering. Wil de overschrijding
van zo'n fundamentele grens tussen drang en dwang aanvaardbaar zijn, zelfs
al gaat het maar om een experiment, zelfs al gaat het om een wetsvoorstel
dat de problematiek zeer geïsoleerd benadert – het gaat alleen
maar om de benadering van de criminele verslaafden en niet om de entourage
van bijvoorbeeld helers en dealers – dan moet het tot op zekere hoogte
aannemelijk zijn dat de maatregel nuttig en nodig is. In het kielzog van de
beantwoording van die twee vragen zal ik aandacht besteden aan de vraag of
de maatregel proportioneel is. De vraag is of de maatregel effectief is, of
die een duidelijke meerwaarde heeft boven het bestaande instrumentarium, en
of er een niet al te grote discrepantie bestaat tussen de inbreuk die het
middel maakt op de rechten en vrijheden van de verdachte, en het doel dat
de maatregel dient. Die zaken loop ik in mijn betoog langs.Ik begin met de effectiviteit. De Raad van State had ernstige kritiek
op dit punt. Dat was de hoofdreden, zo heb ik begrepen, om zich in vrij negatieve
bewoordingen over het wetsvoorstel uit te laten. In haar reactie op die kritiek
verwees de toenmalige minister een beetje vaag naar het Texaanse strafrecht,
alsof het Texaanse strafrecht voortaan voor Nederland de maat der dingen zou
moeten zijn – ik hoor daar eerlijk gezegd liever niet bij – en
naar een diepgaande literatuurstudie waar het Trimbos-instituut inmiddels
de kachel mee heeft aangemaakt. Zo diepgaand kan die literatuurstudie vast
niet zijn geweest. Het punt van de effectiviteit loopt eigenlijk als een rode
draad door de behandeling heen, ook hier in de Eerste Kamer. Dit blijft op
een wat onbevredigende manier worden gepareerd. In de Tweede Kamer is daar
overigens niet zo'n punt van gemaakt. Kennelijk hebben de crimefighters daar
in zoverre de overhand gekregen dat men zich nauwelijks meer wenst te bezinnen
voordat men begint. Tijdens de schriftelijke discussie over het wetsvoorstel
aan deze zijde van het Binnenhof is de kritiek echter weer aangezwollen en
ik moet eerlijk zeggen dat ik vind dat de minister zich nogal gemakkelijk
afmaakt van zijn bewijsopdracht als het gaat om de effectiviteit van de maatregel.
Ik denk dat je hierbij twee aspecten moet onderscheiden. De maatregel zou
effectief moeten zijn als het gaat om vermindering van recidive maar ook als
het gaat om het veranderen van de levensstijl van de verslaafde. Op beide
punten blijft voor mij die effectiviteit heel onduidelijk. Wat betreft het
terugdringen van de recidivekans krijg ik de indruk dat de minister met het
effect genoegen neemt dat iemand twee jaar lang van de straat wordt gehouden.
Zijn redenering komt erop neer dat, als je mensen twee jaar van de straat
houdt, de recidivekans is verminderd. Maar in die zin heeft de maatregel natuurlijk
geen structurele meerwaarde. Wat betreft het ombuigen van de leefstijl van
verslaafde wordt van alle kanten gewaarschuwd tegen al te hooggespannen verwachtingen.
Recent nog mochten wij een brief ontvangen van de KNMG, die zo-even nog door
koeriersbedrijf Jurgens bij de minister is bezorgd. In bedoelde brief staat
dat de behandelmethoden nog erg vaag zijn en dat niet is aangetoond dat ze
effectief zijn. De conclusie is dat oplegging van deze maatregel alleen maar
een effect in de sfeer van de openbare orde en geen volksgezondheidseffect
kan sorteren. Daarmee wordt dan tevens iets gezegd over de recidivekans na
afloop van de oplegging van de maatregel. Kan de minister aangeven wat straks
in de SOV de typerende behandelmethoden worden die ons moeten doen geloven
dat deze maatregel wel degelijk een structureel effect zal hebben? Zijn er
voldoende gekwalificeerde begeleiders en behandelaars aanwezig in de diverse
instellingen zodat de maatregel inderdaad een succes kan worden?Voorzitter! Vervolgens kom ik aan de noodzaak van de maatregel. Er bestaan
reeds allerlei vormen van opvang en hulpverlening en zelfs vrijheidsbeneming
(BOPZ). Verder zijn er allerlei bijzondere voorwaarden en is er de reclassering.
Er is zelfs een heroïneverstrekkingenexperiment en er komen steeds meer
gedoogruimten. Wij moeten dus niet denken dat de SOV het enige instrument
is om deze problematiek aan te pakken. Wat is nu precies de meerwaarde van
de SOV? Ik heb daar een aantal keren naar gevraagd, maar ik moet zeggen dat
de antwoorden mij tot dusverre nog niet hebben overtuigd. De minister doet
het voorkomen alsof er 3000 harddrugsverslaafden in Nederland zijn die niet
kunnen worden begeleid of opgevangen door al die andere voorzieningen. Dat
verbaast mij, want de drang-SOV moest indertijd dezelfde doelgroep bedienen:
de draaideurverslaafde die enkele jaren keren per jaar op het politiebureau komt voor een kop koffie en een dagvaarding en dan weer enige tijd
van zijn vrijheid wordt beroofd vanwege enkele misdrijven. Kan de minister
de meerwaarde aangeven van de SOV ten opzichte van bestaande instrumenten
als de drang-SOV en de voorwaardelijke vrijheidsstraf?Hierbij komt dan nog de vraag of de bestaande instrumenten niet beter
kunnen worden benut. Uit kringen van drugsverslaafden hoor ik dat het niet
zelden voorkomt dat een junk drie maanden heeft gezeten, zijn huis kwijt is
en vervolgens tevergeefs bij de reclassering aanklopt omdat men daar te kampen
heeft met achterstanden of personeelstekorten. Als je echt wilt dat iemand
terugvalt in een situatie waarin hij overlast bezorgt, is dat echt het beste
recept. Waarom is het toch altijd zo moeilijk om schuldensanering te realiseren?
Ook wat dit betreft zou er een bijdrage kunnen geleverd aan de resocialisatie
van ex-gedetineerden. Het lijkt mij al met al beter om onze tijd en energie
te steken in verbetering van de bestaande instrumenten dan in een nieuw experiment
waarop zoveel kritiek wordt uitgeoefend.Voorzitter! Ook over de proportionaliteit zijn al veel vragen gesteld.
Is een vrijheidsberoving van twee jaar voor een vierde diefstalletje, woninginbraak,
diefstal van een fiets of autoradio nu echt proportioneel? Is de vierde keer
dat iemand over de schreef gaat nu zodanig ernstig te noemen dat het twee
jaar vrijheidsberoving rechtvaardigt? Het wetsvoorstel maakt dat in ieder
geval wel mogelijk. Ik weet dat de minister vindt dat de SOV het laatste redmiddel
moet zijn en dat eerst minder vergaande voorzieningen moeten zijn geprobeerd.
Ik blijf echter zitten met het punt dat voor betrekkelijk geringe misdrijven
een forse vrijheidsberoving kan worden ingesteld. Dat is alleen maar proportioneel
als kan worden aangetoond dat de effectiviteit beduidend is. Het valt mij
overigens op dat de minister in de toelichtende stukken stelt dat gedacht
moet worden aan verslaafden die bij wijze van spreken 100 keer een diefstal
hebben gepleegd. Dat is natuurlijk heel wat meer dan de 4 keer die in artikel
38 worden genoemd. Het wetsontwerp definieert onvoldoende op welke doelgroep
het ziet. Van mijn lessen strafrecht is mij bijgebleven dat het erg belangrijk
is dat de wetgever duidelijk formuleert wie waarom en waarvoor strafbaar is.
Als de minister de bedoeling heeft om verslaafden die 100 misdrijven hebben
gepleegd met een SOV te bedreigen, moet dat aantal ook worden vermeld in artikel
38. Het probleem van de proportionaliteit speelt met name als duidelijk wordt
dat een verdachte zich onttrekt aan behandeling en begeleiding omdat hij onvoldoende
gemotiveerd is of niet in staat is zich te onderwerpen aan de behandeling.
Het is mij overigens niet duidelijk wat precies de bedoeling is. Ik kreeg
namelijk even de indruk dat de rechter geen SOV oplegt als al op de zitting
duidelijk is dat het boter aan de galg is, maar dat, als na enige tijd na
de SOV-oplegging blijkt dat de veroordeelde zich niets van de behandeling
aantrekt, de SOV niet mag worden beëindigd Daar zit enige discrepantie
tussen. De SOV'er die zich niets gelegen laat liggen aan behandeling of begeleiding
of de SOV'er bij wie het niet helpt, verdwijnt naar de wat onheilspellende
klinkende unit 4. Als de minister nog eens op werkbezoek gaat naar deze unit
4 en gezelschap nodig heeft, houd ik mij aanbevolen. Het lijkt mij boeiend
om te zien wat voor soort mensen daar zitten en wat er precies gedaan wordt.
Als ik ernaar vraag krijg ik als antwoord: het is een sober regime en wij
motiveren deze mensen om toch gemotiveerd te raken. Ik heb pas de Divina Comedia
gelezen, waarin voortdurend sprake is van de contrappasso als straf in de
hel; die straf is een spiegelbeeld van hetgeen de zondaar tijdens zijn leven
heeft gedaan of nagelaten. Het voortdurend motiveren van ongemotiveerden lijkt
mij een typisch voorbeeld van zo'n spiegelbeeldstraf. Dante had dat ongetwijfeld
als voorbeeld in zijn boek opgenomen als hij nu had geleefd.Ik blijf dus grote twijfels houden over de proportionaliteit, de effectiviteit
en de noodzaak van de maatregel. De minister zal zich ongetwijfeld verdedigen
door te zeggen: als je nooit wat doet, weet je ook nooit wat het effect is.
Hij zal ook zeggen dat het een experiment is. Op zich spreekt mij de gedachte
wel aan om een experiment te starten, maar er zit iets vreemds aan. In feite
bestrijkt het experiment alle steden waar sprake is van grote overlast van
harddrugsverslaafden. Eigenlijk is het geen experiment, maar een soort bijzonder
strafrecht als sluitstuk van het grotestedenbeleid. Waarom wordt het experiment
niet geconcentreerd op Rotterdam en/of Amsterdam? Ik ben eerlijk gezegd een
beetje bang dat de verwachtingen van de minister zo laaggespannen zijn dat
wij over zes jaar een rapport krijgen waarin staat dat de doelstellingen ongeveer
zijn gehaald en dat na enige verbeteringen op onderdelen kan worden doorgegaan.
Ik vind dat, als je een experiment opzet, je het op beperkte schaal moet doen.
Dan moet je ook uitspreken dat je er behoorlijke verwachtingen van hebt en
dat, als die verwachtingen niet uitkomen, met het experiment wordt gestopt.
De minister heeft echter een laag ambitieniveau en ik ben bang dat wij helemaal
niet bezig zijn met een experiment maar met een voorfase van iets wat waarschijnlijk
gewoon bestendigd gaat worden, niettegenstaande alle kritiek.Voorzitter! Ik ben erg benieuwd naar het antwoord van de minister. Hij
sprak in de nadere memorie van antwoord de hoop uit dat hij de leden van de
fractie van GroenLinks heeft overtuigd van de wenselijkheid van dit wetsvoorstel.
Ik moet hem zeggen dat dat nog niet het geval is.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! Ik denk dat de toonzetting en inhoud van mijn betoog zal afwijken
van de inbrengen van mevrouw De Wolff en de heer Van de Beeten. Ik heb namelijk
een meer politieke dan juridische invalshoek gekozen. Dat is niet helemaal
mijn stiel, maar dat heeft een goede reden. Een van die onnavolgbare Amerikaanse
oneliners luidt: Don't be too honest, you won't be elected; don't be too dishonest,
you won't be re-elected. Laat ik er daarom maar direct voor uitkomen: onder
de Paarse drugsnota uit 1995 – waarin de SOV als maatregel werd aangekondigd –
staat ook mijn naam. En misschien nog verbazingwekkender: ik heb daar geen
spijt van. Sterker nog: ik ga mij in de komende minuten opstellen als een
soort hulpsheriff van de minister die daarom niet minder alert moet zijn.
Dergelijke types in Amerikaanse series hebben namelijk de neiging om onaangekondigd
en in onverwachte richtingen te schieten.De heer Jurgens (PvdA):Kan deze hulpsheriff ons aangeven wat het verschil is tussen een politieke
invalshoek en een juridische invalshoek? Ik zou het betreuren als hij daar
een tegenstelling ziet.De heer Kohnstamm (D66):Dat zal nog blijken uit mijn betoog. De juridische invalshoek betreft
intrinsieke waarden van het rechtssysteem, terwijl de politieke invalshoek
in dit geval de vraag betreft aan welke kant van het risico je gaat staan.
Wat dit betreft kies ik een iets andere invalshoek dan de twee woordvoerders
voor mij en kennelijk de heer Jurgens na mij.Voorzitter! Het relatief liberale drugsbeleid in Nederland – ik
moet toegeven dat dit veelal onder christen-democratische en sociaal-democratische
vlag werd ontwikkeld – is op onderdelen zeker overtuigend en in de praktijk
op onderdelen niet onsuccesvol. Een van de belangrijkste doelstellingen voor
de schrijvers van de drugsnota in 1995 was om in ieder geval de verworvenheden
van het drugsbeleid vast te houden. Maar al gauw bleek dat er in de tenuitvoerlegging
van het drugsbeleid sprake was van een blinde vlek, waar geen enkel succes
kon worden geboekt. Dat betrof de bestrijding van de criminaliteit en het
handhaven van de openbare orde. Daarom is een beleid ingezet waarbij werd
vastgehouden aan een scheiding der markten. Gesteld werd dat softdrugs geen
onaanvaardbare gezondheidsrisico's kennen en harddrugs wel. Die markten zouden
zoveel mogelijk moeten worden gescheiden opdat softdrugsgebruikers niet automatisch
in handen van harddrugsdealers vallen. Maar het probleem van de openbare orde
moet nog steeds als ernstig worden gekenschetst en het leek erop dat een curieuze
kongsi werd gesloten tussen de Franse president en een groot aantal bewoners
van wijken van grote steden waar het drugsbeleid zeer onaangename gevolgen
had. Die bewoners hadden er schoon genoeg van. Het draagvlak van het beleid
was ernstig onderhevig aan erosie en dat vergde indringend aandacht. Het was
als het ware een cultural shock voor velen om te zien dat de drie eerstverantwoordelijke
bewindslieden – toevallig allemaal lid van D66 – de koers bepaalden
van handhaving van scheiding van de markten aan de ene kant en de absolute
noodzaak van handhaving van de openbare orde aan de andere kant. Daar zaten
vier elementen in die ten dele door de huidige minister van Justitie zijn
overgenomen. Het eerste was een betere vormgeving van het koffieshopbeleid.
Dat ging in de eerste plaats om niet meer dan één "portie Sorgdrager"
over de toonbank; in de tweede plaats werd het beleid, gericht op bestrijding
van de overlast, gehandhaafd waartoe de zogenaamde Damocleswet door de beide
staatssecretarissen van BZK werd ingediend; in de derde plaats zou op den
duur de achterdeurproblematiek fatsoenlijk werden geregeld om de scheiding
van de markten effectief te kunnen realiseren.Een tweede element betrof het experiment met betrekking tot het op medische
grondslag verstrekken van gratis heroïne aan ernstig verslaafden.Het derde element was de strafrechtelijke opvang van verslaafden met als
voorlopers Rotterdam/Ossendrecht. Ik kan niet nalaten om – enigszins
kinderachtig – op te merken dat, anders dan de minister in de stukken
laat weten, dit project mede mogelijk is gemaakt door medefinanciering door
het ministerie van BZK, ook al gebeurde dat uit onderuitputting. Dat project
was gericht op onverbeterlijke draaideurverslaafden, veelal in de leeftijd
die Van Kooten en De Bie aanduidden als "jongere ouderen" of omgekeerd.Het vierde element, waarvan nog steeds sprake is, was dat onze ambassadeurs
het Nederlandse drugsbeleid overtuigend zouden "verkopen" in het buitenland
en het niet als een vieze zakdoek zouden afdoen van een onbegrijpelijk thuisfront.Voordat ik een paar opmerkingen maak over het voorliggende wetsontwerp,
wil ik twee schoten uit de heup lossen. Het eerst is dat de minister de achterdeur
heeft "dichtgeslagen". Dat was geen verstandige actie want nu dreigt de echte
of potentiële winst van de scheiding der markten het risico te lopen
verkwanseld te worden. Het tweede is dat de heroïne-experimenten nogal
mager van opzet zijn. Ik zal het beestje maar bij de naam noemen: er is nog
steeds groot verzet tegen van het CDA en de VVD, zeker aan de overzijde. Tot
1998 was de woordvoerder van de VVD ene Korthals. Nu het experiment zo mager
van opzet is, zal het hoogstwaarschijnlijk onvoldoende kennis opleveren voor
het vervolgtraject. Desondanks vind ik de uitgezette koers verdedigbaar, want
zij is gericht op handhaving van de hoofdlijn van het drugsbeleid: scheiding
der markten, resocialisatie en aandacht voor de medische aspecten. Daarbij
moet dan wel worden voldaan aan de voorwaarde dat de openbare orde serieus
wordt bediend.Voorzitter! Het wetsvoorstel heeft voor ons twee grote, bijna onoverkomelijke
problemen. Het eerste vloeit voort uit het evidence based-principe. In de
zorgsector wordt er terecht van uitgegaan dat je geen "geneesmiddelen" mag
introduceren – zeker niet onder dwang – als er geen begin is van
bewijs dat ze effectief zullen zijn. Op grond van voorliggend feitenmateriaal
moet geconcludeerd worden dat dat op z'n minst dubieus is. De effectiviteit
richt zich mijns inziens in eerste instantie op de resocialisatie: afkicken
en vervolgens op meer zinvolle wijze inhoud aan het leven geven. Ik sluit
mij aan bij de vragen die hierover zijn gesteld.Het tweede probleem heeft een meer juridisch karakter. Is de voorgestelde
maatregel proportioneel? Het gaat om twee jaar dwangbehandeling – die
niet zo mag heten, maar het komt wel in de buurt – voor een zaak waarvoor
je in het normale strafrecht hooguit twee, drie maanden gevangenisstraf krijgt.
Is het wel proportioneel om zo krachtig in te grijpen? Moet de voorgeschiedenis
bestaan uit drie individuele veroordelingen en niet meer dan dat? Elke advocaat
die een drugszaak heeft behandeld, weet natuurlijk dat het niet om dat ene
drugsdelict gaat maar dat veelal sprake is van een "zooi" aan delicten die
gerelateerd zijn aan dat ene drugsdelict. Soms zit je daarbij niet ver van
de 100 zaken af waar mevrouw De Wolff het over had. In Nederland hebben wij
echter besloten om niet de benodigde menskracht in te huren om al die zaken
in de dagvaarding op te nemen. Je kunt je afvragen of dit een goed systeem
is, maar kosteneffectief is het zeker. Als iemand die vanwege zijn drugsverslaving
aan zijn taks moet komen, in vijf jaar tijd drie keer is veroordeeld, kan
je er vergif op innemen dat het gaat om ten minste 50 onderliggende zaken.De heer Jurgens (PvdA):De heer Kohnstamm verwijst naar het Nederlandse systeem en voert aan dat
in de praktijk in strijd met de regels van de rechtsstaat dossiers worden
bijgevoegd die niet zijn omgezet in een dagvaarding. Als het slechts leidt
tot veroordeling voor dat ene feit, volg ik zijn redenering. Maar het gaat
er juist om dat, hoewel er maar 1 delict in de dagvaarding wordt voorgelegd
aan de rechter, er niet een straf van twee of drie maanden maar van twee jaar
wordt opgelegd. Dan mag het argument van de bijgevoegde dossiers die niet
tot een dagvaarding leiden niet worden gebruikt om de straf van twee jaar
op te leggen. Dan begeef je je echt op een gevaarlijke weg.De heer Kohnstamm (D66):Deze prachtige redenering gaat totaal voorbij aan de strafrechtelijke
praktijk van alledag.De heer Jurgens (PvdA):Maar deze praktijk bestaat nog niet. De praktijk van alledag is dat de
verdachte wordt veroordeeld voor één feit.De heer Kohnstamm (D66):Als een junk gedagvaard wordt, worden er veelal twee of drie feiten in
de dagvaarding neergelegd terwijl in het dossier veel zaken ad informandum
worden gevoegd die niet in de dagvaarding terug zijn te vinden. De praktijk
is dat achter de enkele feiten in de dagvaarding een waslijst aan andere feiten
schuilgaat.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Daar ben ik het mee eens, maar hoe kan de heer Kohnstamm dan verklaren
dat er nu nog voor de enkele feiten waarvoor gedagvaard is, terwijl er tientallen
feiten ad informandum zijn toegevoegd, gevangenisstraffen worden opgelegd
van hooguit twee, drie maanden, terwijl straks voor hetzelfde feit een SOV
gedurende twee jaar zal worden opgelegd? Daar sloeg mijn vraag naar de proportionaliteit
op.De heer Kohnstamm (D66):Die vraag doet zich al in eerdere fase voor. Dat zou betekenen dat je
voor die andere delicten een ander vorderingsbeleid moet hebben of andere
strafmaatregelen moet invoeren. Maar dat is niet het geval en ik zou daar
ook geen voorstander van zijn. Als je er echter in het normale strafrecht
niet in slaagt om langs preventieve of repressieve kant succes te boeken,
moet je nagaan of er andere instrumenten zijn om te bereiken dat mensen afkicken
en hun levenswijze veranderen en de openbare orde effectief te handhaven.De heer Jurgens (PvdA):De heer Kohnstamm dwaalt nu ver af van hetgeen ik naar voren bracht. Hij
voert als argument aan dat in de bestaande praktijk vele andere gevallen aan
het dossier worden toegevoegd, maar dat de dagvaarding zich beperkt tot een
enkel feit en dat de straf daarvoor in de orde van grootte van twee of drie
maanden ligt. Is het acceptabel dat je die praktijk ook toepast in een nieuwe
situatie waarin voor dat ene feit twee jaar vrijheidsbeneming wordt opgelegd?
Zou in de dagvaarding ook niet de veelheid aan onderliggende feiten moeten
worden vastgelegd? Dan heb je eerder een rechtvaardiging van een langere straf
dan als het alleen om het ene feit gaat.De heer Kohnstamm (D66):Wat mij betreft is er best een serieuze discussie denkbaar over de vraag
of er een andere koers gevaren moet worden met betrekking tot het ad informandum
voegen van dossiers bij het strafdossier. Bij de proportionaliteit gaat het
echter om een andere vraag. Op dat punt is het retorisch tenminste onjuist
om te doen alsof er drie enkele zaken zijn en er bij de vierde zaak in vijf
jaar tijd plotseling twee jaar om de hoek komt kijken. Zo is het niet. De
ad informandum gevoegde zaken leveren een ontzettend veel groter aantal zaken
op. Men kan erover twisten of hiervoor in begrotingen niet veel meer geld
vrijgemaakt moet worden, zodat deze zaken niet alleen meer ad informandum
worden gevoegd, maar vervolgens ook tot dagvaardingen en zittingen leiden.
Ik weet niet of de heer Jurgens daarvoor pleit.De heer Jurgens (PvdA):Als de heer Kohnstamm een straf van twee jaar wil opleggen, vraag ik een
ander soort dagvaarding, namelijk een met bijvoeging van bewijs, dan bij een
straf van twee of drie maanden.De heer Kohnstamm (D66):Dat is uw goed recht. Ook in de stukken die met de minister gewisseld
zijn, staat echter dat het weliswaar formeel het vierde feit in vijf jaar
tijd betreft, maar dat het materieel om tientallen zaken of meer gaat.De heer Van de Beeten (CDA):Ik was het in eerste instantie eens met het antwoord van de heer Kohnstamm,
maar zijn antwoord in tweede instantie roept bij mij de volgende vraag op.
Ziet hij in het feit dat iemand drie keer eerder veroordeeld is geweest voor
twee of drie feiten per dagvaarding plus dertig à veertig ad-informandumzaken,
de rechtvaardiging voor de oplegging van een maatregel met een duur van 24
maanden? In dat geval constateer ik dat er slechts van de eerdere feiten gebruik
wordt gemaakt om oplegging van de maatregel die spanning oproept met de beginselen
van het strafrecht te rechtvaardigen, want voor de drie eerdere dagvaardingen
zijn straffen opgelegd en geëxecuteerd. De veroordeelde heeft zijn gevangenisstraf
of hechtenis daarvoor uitgezeten. Ik heb ook steeds uit de stukken begrepen
dat het vermelden van die drie eerdere zaken bedoeld is om aan te geven dat
de betrokkene inderdaad een draaideurverslaafde is. Het is bedoeld als een
indicatie om de maatregel op te leggen. De heer Kohnstamm gebruikt het nu
echter als een rechtvaardiging voor de duur van 24 maanden en dat lijkt mij
een standpunt waar moeilijk aan vast te houden is.De heer Kohnstamm (D66):Nee, nu ben ik verkeerd begrepen. In de interrupties van zo-even heb ik
voornamelijk geprobeerd om afstand te nemen van de gedachte dat het in de
zaak die momenteel aan de orde is, de draaideurverslaafde, gaat om drie à
vier zaken in vijf jaar tijd. Het betreft juist een groot aantal vastgestelde
gepleegde feiten. Wat betreft proportionaliteit blijkt uit de stukken dat
de voorgeschiedenis hoe dan ook wel degelijk meegewogen mag worden, met dien
verstande dat uiteindelijk het doorslaggevende element is gelegen in de beslissing,
dat eerdere strafrechtelijke ingrepen, dus niet maatregelen maar straffen,
niet hebben bijgedragen aan het wijzigen van de levensstijl van de betrokkene
en dat dus een andere vorm van maatregel of straf geïndiceerd lijkt te
zijn. In die zin is de proportionaliteitsdiscussie zeer serieus
en is het onvermijdelijk dat die gevoerd wordt. Ik zet daar echter tegenover
dat er ook iets anders naar de werkelijkheid gekeken kan worden.Mijn fractie heeft in deze meer juridische discussie ook vragen gesteld
over de wens om een experiment in het kader van het Wetboek van Strafrecht
te regelen. Er is op dit punt nog geen overtuigend antwoord gekomen. Ik vind
het ook uit strafrechttheoretisch oogpunt een lastige manoeuvre om het zo
te regelen. Ik geef tegelijkertijd wel toe dat als voor de drangvorm een uitvoerbaar
experiment kan worden opgezet en voor de dwangvorm een wettelijke basis nodig
is, men noodgedwongen terechtkomt op het experimentele artikel in het Wetboek
van Strafrecht. Ik stel overigens vast, dat de minister in de loop van het
debat heeft benadrukt dat het oorspronkelijk misschien wel zo bedoeld was.Mijn derde punt betreft de "discriminatie" van drugsverslaafde vrouwen
en verslaafden die actief zijn in niet-experimenteergebieden. Feitelijk komt
een groot aantal drugsverslaafden niet aanmerking – misschien vinden
zij dat niet zo dramatisch – voor de strafrechtelijke opvang verslaafden.
In hoeverre is het reëel, te verwachten dat die discriminatie standhoudt
in eventueel daarover te voeren procedures?De heer Van de Beeten heeft gesproken over het hybride karakter van hetgeen
is voorgesteld en ik sluit mij graag aan bij zijn opmerkingen op dit punt.
Tegenover het principe van evidence based, waar men van uit zou moeten gaan,
en de juridische vragen, die in feite de twee hoofdpunten vormen, staat het
grote probleem dat er onwaarschijnlijk grote maatschappelijke schade wordt
gecreëerd door de desbetreffende groep drugsverslaafden, die ten onrechte
wordt betiteld als overlast. Het gaat niet alleen over een dramatische ruïnering
van het eigen leven, maar ook over een ontwrichting van de samenleving waardoor
min of meer eerzame burgers die samenleving niet meer als de hunne ervaren
en erkennen. Op zo'n tweesprong is het niet zo gek om na te denken over zaken
die op het randje van het toelaatbare balanceren, zeker als eraan wordt toegevoegd
dat het een experiment is voor zes jaar. Ik roep de minister op om wat betreft
de genoemde twee hoofdpunten een en ander nog eens de revue te laten passeren.Voorzitter! Bij het lezen van het dossier en de Handelingen van de debatten
in de Tweede Kamer is het moeilijk om te zien waar precies de scheidslijn
wordt gelegd tussen het deel van de doelgroep verslaafden dat tot het circuit
van gratis heroïneverstrekking behoort en het deel van diezelfde doelgroep
dat onder de strafrechtelijke opvang verslaafden valt. Ik ben bang dat deze
twee experimenten in elkaar zullen overlopen en de repressieve kant wat gemakkelijker
zal worden aangepakt dan de kant die de overhand zou moeten hebben, namelijk
die van de vrije heroïneverstrekking.Anderen hebben al gesproken over het punt van drang versus dwang, dus
ik zal kort zijn. Welke garantie kan de minister geven dat de drangprojecten
daadwerkelijk gehandhaafd worden? Hij heeft de schijn een beetje tegen zich
omdat hij minister van Justitie is en dus meer aan de dwangkant zit dan aan
de drangkant. De strafrechtelijke opvang verslaafden is een ultimum remedium
en de drangkant, die de overheid heel veel geld kost, zal daarom recht overeind
moeten blijven want anders kom ík in ieder geval van een koude kermis
thuis.Voorzitter! Ik doe ten slotte twee mededelingen. Ondanks mijn betoog heeft
één lid van mijn fractie grote twijfels, met name over het principe
van evidence based. Er zijn vragen of de methode succesvol is en of de introductie
ervan daarom überhaupt verdedigbaar is. Mijn tweede mededeling heeft
te maken met de orde van het debat. Ik ben zes maanden geleden voor vandaag
verplichtingen elders aangegaan zodat ik niet het gehele debat kan bijwonen.
Ik stel het daarom op prijs als de minister voor die tijd kan reageren op
mijn vragen en opmerkingen, zodat zijn Syracuse voor dit debat tussen hem
en mijn fractie niet mijn Waterloo wordt.De voorzitter:Wat dat laatste betreft, zie ik aankomen dat het debat door de aanzienlijk
langere spreektijden dan eerder zijn opgegeven, zich tot na de lunchpauze
zal uitstrekken. Misschien is de verhindering van de heer Kohnstamm dan alweer
voorbij.De heer Kohnstamm (D66):Ik heb mij zelfs al driekwart jaar geleden verplicht tot het bijwonen
van twee vergaderingen. Hoewel u mij inderdaad anderhalve maand geleden hebt
gevraagd om deze woensdagen open te houden, is dat niet mogelijk als verplichtingen
zo lang geleden zijn aangegaan.De voorzitter:Het Kamerlidmaatschap is pas anderhalf jaar geleden aangegaan, dat geef
ik toe.Het woord is aan de heer Rosenthal.De heer Rosenthal (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik neem aan dat de hulpsheriff Kohnstamm in de
Verenigde Staten niet direct voor die functie gekozen zou worden, gezien de
snelheid waarmee hij zich alweer van "the law and order" wenst los te maken.Voorzitter! Het onderwerp dat wij vandaag bespreken, maakt kennelijk wat
bloeddorstige gevoelens bij sommige collegae los. Er wordt namelijk gesproken
van hulpsheriff, schoten uit de heup, Texaanse regimes etc. De VVD-fractie
houdt het rustiger. Dat wil niet zeggen dat wij hier niet met een maatschappelijk
probleem van de eerste orde van doen hebben: drugsoverlast en drugsgerelateerde
criminaliteit. De drugsoverlast bedreigt de rechtstaat en het is dan ook van
groot belang dat wij werken aan het terugdringen ervan. Het is een gegeven
dat de overlast vaak het gevolg is van door drugsverslaafden gepleegde strafbare
feiten. Het voorliggende wetsvoorstel is mede gericht op de beheersbaarheid
van de problematiek van ernstig verslaafde delinquenten. Dat daarbij de terugkeer
van de verslaafden in de maatschappij en het voorkomen van recidive mede een
rol spelen, is een prima tweede lijn die in het wetsvoorstel besloten ligt.De VVD-fractie heeft zich reeds bij de schriftelijke inbreng uitgesproken
ten faveure van de uitgangspunten en de doelstellingen van het wetsvoorstel.
De thematiek die voorligt, wordt veel besproken en onderzocht. Uit het onderzoek
dat ook door de minister wordt opgevoerd, blijkt dat gedwongen opvang van
hoogrecidive-verslaafden leidt tot een forse omvang van niet-gepleegde criminaliteit.
Dat is meegenomen. Het WODC meldt dat dankzij de gedwongen opvang,
vooral oudere langdurig verslaafden, die veel drugsgerelateerde delicten hebben
gepleegd, minder criminele feiten plegen en bovendien redelijk van de verslaving
kunnen afkomen. Ik geef toe dat bijvoorbeeld het Trimbos-instituut veel twijfel
heeft over een aantal onderzoeken, ook over het WODC-onderzoek. Baas en Leeuw
zijn in een veel strakker opgezet onderzoek daarentegen aanzienlijk positiever
over de effectiviteit van gedwongen opvang.Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor de beantwoording van
de verschillende vragen die wij in eerdere aanleg hebben gesteld. Toch hebben
wij op een aantal punten behoefte aan verduidelijking. Het betreft allereerst
de thematiek van de strafrechtelijke opvang van verslaafden als zogeheten
ultimum remedium. In dit geval gaat het om meer dan een bezweringsformule.
Mogen wij daarom verwachten dat het logisch past binnen de systematiek van
de wet?Gezien ook het interruptiedebat van zo-even zit er voor de VVD-fractie
een reeks vragen vast aan het begrip ultimum remedium. Waar gaat het precies
om? Laat ik zo dicht mogelijk bij de tekst van de wet en de memorie van antwoord
blijven. De tekst van de wet zegt dat er eerst drie veroordelingen aan te
pas moeten komen. Wij hebben daar al over gesproken. Vervolgens lees ik in
de memorie van antwoord op de pagina's 4 en 5 dat er bij het ultimum remedium
sprake is van een maatregel die pas in beeld komt als eerdere interventies
hebben gefaald. Tot die interventies behoren in ieder geval de drie veroordelingen
bedoeld in artikel 38m, eerste lid, onderdeel 2, Wetboek van Strafrecht. Tot
die eerdere interventies kunnen echter ook drangvoorzieningen en een voorwaardelijk
opgelegde SOV behoren. Gezien het debatje van zo-even roept een en ander de
vraag op of er zo losjes met het begrip ultimum remedium kan worden omgegaan.
Behoren er bij de interventies, die vooraf moeten gaan aan het moment waarop
de SOV wordt geïntroduceerd, zaken die moeten en zaken die kennelijk
alleen maar eventueel kunnen?Het ultimum-remediumkarakter van de SOV zou uitdrukkelijk in het rekwireerbeleid
van het OM vastge-legd worden. Voor de minister staat daarmee vast dat het
karakter overeind blijft. Past het in dit verband bij een ultimum remedium
dat sommige interventies wel, maar andere, in casu drangvoorzieningen en voorwaardelijke
opleggingen, kennelijk niet noodzakelijk zijn alvorens het ultimum remedium
toe te passen? Net zoals bij andere wetsvoorstellen op andere terreinen is
onze vraag welke zaken er in het rekwireerbeleid terechtkomen die niet al
in de wetsystematiek besloten liggen. Mijn fractie gaat ervan uit dat het
ultimum-remediumkarakter in feite strak in de wetsystematiek besloten moet
liggen. Hoe moeten wij de stelling van de minister opvatten dat het aan de
rechter is om te bezien of er nog een ander instrument voorhanden is of dat
het uiterste middel moet worden toegepast?Mijnheer de voorzitter! De VVD-fractie heeft aan de minister vragen gesteld
over de beperking tot tien met name genoemde gemeenten die in het jargon al
SOV-gemeenten blijken te heten. Mijn fractie heeft ook gevraagd naar het risico
van verplaatsing van drugscriminaliteit en de harddrugsscene uit die tien
gemeenten. De minister stelt dat verplaatsing van lokale criminele drugsscenes
tussen gemeenten, voorzover bekend, niet voorkomt. Hij wijst daarbij op de
gebondenheid van verslaafden aan de eigen dealers en op de vertrouwdheid met
de lokale markt en de lokale voorzieningen. Dat lijkt mijn fractie een wat
onlogische redenering, want bij de strafrechtelijke opvang verslaafden gaat
het om iets nieuws dat tot nieuwe patronen kan leiden. Anders gezegd, zal
de invoering van SOV juist niet zodanige nieuwe feiten creëren dat de
verplaatsing tussen gemeenten zich juist wel zal voordoen? Is de SOV vanuit
het oogpunt van potentiële SOV'ers niet te beschouwen als een soort negatieve
voorziening die je koste wat kost wilt vermijden? Het is nogal wat als er
twee jaar boven je hoofd hangt voor een aantal recidives. Zal een en ander
niet binnen de kortste keren onder de potentiële SOV'ers en hun dealers
rondzingen? Dit was immers vaak aan de orde in onderzoeken naar drugsscenes,
laatstelijk ook in Rotterdam. In dit verband is de logische vraag of om die
reden plaatsing in de SOV ontkoppeld kan worden van woonplaats en plaats van
delict.Een volgend vraagpunt betreft de financiering van de SOV. Een deel van
de SOV-voorzieningen wordt door het rijk gefinancierd en de laatste fase van
de opvang wordt door de lokale overheid gefinancierd. In onze schriftelijke
inbreng hebben wij aangekaart het risico van, wat in de openbare financiën
wel eens wordt genoemd, "financial drift", dus de afwenteling van de een op
de ander. De lokale overheid komt in de laatste fase aan bod, namelijk bij
de extramurale voorzieningen. Dat betekent dat de zaken wat betreft de kosten
in die richting zouden kunnen worden doorgeschoven. Er is in de Tweede Kamer
de motie-Apostolou/Niederer aangenomen die betrekking heeft op de voortzetting
van het drangexperiment Ossendrecht ook na 1 januari 2001. Daarbij is een
verdeling van de kosten afgesproken tussen het rijk en de gemeente Rotterdam.
Is dat inmiddels geregeld? Wij mogen dat hopen, want het is wel van belang
dat deze voorziening niet al onmiddellijk onder het beslag komt te liggen
van financiële perikelen.Mijnheer de voorzitter! Ik kom bij een vierde punt en dat sluit wat aan
bij datgene wat hier door CDA-woordvoerder Van de Beeten is genoemd, het hybride
karakter van het wetsvoorstel. Het opmerkelijke is dat in de toonzetting van
een aantal bijdragen in dit debat er heel verschillende beelden naar voren
komen over de ambitie om dit te willen etc. Er is een opmerkelijke spanning
tussen enerzijds de introductie van strafrechtelijke opvang verslaafden, met
de daarbij passende doelstellingen en verwachtingen, en anderzijds de zeer
behoedzame, voorzichtige experimentele status van het geheel en de mogelijk
al aanwezige capaciteitsproblemen. Wij zeggen het de minister na in zijn reactie
op vragen die door D66 bij de schriftelijke inbreng zijn gesteld: nog niet
eerder heeft een wijziging van het Wetboek van Strafrecht een soortgelijk
experimenteel karakter gehad. De minister wijst op dit vlak naar de invoering
van de Wet Terwee, maar daarbij ging het meer om een fasegewijze introductie.
Wij blijven zitten met vragen over de rechtsongelijkheid bij de invoering
van de strafrechtelijke opvang verslaafden. Vrijwel elke passage in de memorie van antwoord en de nadere memorie van antwoord ademt hooggestemde
doelstellingen en verwachtingen. Ik geef enkele illustraties. Ik citeer de
minister: "De SOV is niet uit de lucht komen vallen. Al jaren wordt geprobeerd
de betrokkenen aan te pakken. We moeten evenwel vaststellen dat de tot nu
opgelegde interventies geen vat op hen hebben gehad." Vandaar dit wetsvoorstel.
En: "Bij veroordeling tot strafrechtelijke opvang verslaafden vindt gedwongen
opvang plaats. Betrokkene kiest daar niet voor; de opname zal dus onder dwang
gebeuren." De minister beschouwt, in het licht van de evaluaties van bestaande
drangvoorzieningen, "de introductie van de maatregel SOV voor deze specifieke
doelgroep van crimineel hoogactieve harddrugsverslaafden zeker niet als prematuur".
Dus het moet echt nu gebeuren. Vandaar dus het wetsvoorstel. Dat is dus de
ene kant. Daartegenover staat een capaciteit van ongeveer 350 plaatsen op
een totaal van 2000 tot 3000 personen die voor SOV in aanmerking komen; een
nadrukkelijke behoefte aan experimenten met zorgvuldige evaluatie. Dat is
op zichzelf heel begrijpelijk maar daar win je niet altijd de wereld mee,
zeker niet in de harddrugsscene. En omdat er experimenten zullen zijn, is
er dus ook de scheiding tussen een experimentele en een controlegroep in de
experimentele en evaluatiefase. De minister zegt hierover: "Het aantal personen
op de lokale groslijsten is duidelijk groter dan het aantal personen dat geplaatst
kan worden binnen de SOV's. De niet-geplaatsten kunnen dus fungeren als controlegroep
binnen het onderzoek." Dat laatste is vanuit het oogpunt van rechtsongelijkheid
een schrale troost. Dat is toch wel een merkwaardige manier van omgaan met
degenen die op zichzelf geforceerd zouden moeten worden toegebracht naar SOV.
Wij hebben er zo-even al op gewezen, dat SOV niet niets is. Het betekent dat
je, na drie veroordelingen etc. plus eventueel voorwaardelijke oplegging SOV,
twee jaar van je vrijheid beroofd bent. De minister acht deze "tijdelijke
ongelijkheid" verantwoord, en wel "in het licht van het grote belang om de
SOV in de praktijk te beproeven". Hoe staat het in dit verband met de rechtsgelijkheid,
juist ook wanneer het om een strafrechtelijk instrument van niet geringe omvang
en karakter gaat? Is de zes jaar "tijdelijke ongelijkheid" niet erg lang?
Kan die periode niet verkort worden? Zou er geen reden zijn om er alles aan
te doen om de capaciteitsproblemen in deze sfeer zo snel mogelijk te verminderen?De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter! Dit wetsvoorstel vindt, zoals bekend, zijn oorsprong
in de op 15 september 1995 door het vorig kabinet aan de Tweede Kamer aangeboden
nota Drugsbeleid (24077, nr. 3), waarover eerst op 18 en 21 maart 1996 in
de Tweede Kamer is gedebatteerd. De huidige minister van Justitie had in dat
debat toen als Tweede-Kamerlid een actief aandeel. Onze fracties in de Tweede
Kamer hebben bij gelegenheid van dat debat te kennen gegeven dat ze op een
aantal punten, waaronder het gedoogbeleid, fundamenteel met de regering van
mening verschilden. Anderzijds hebben deze fracties er toen reeds blijk van
gegeven in principe niet onwelwillend te staan tegenover experimenten met
toegesneden drang- en dwangprojecten voor drugverslaafden. Deze positieve
grondhouding kan ons er vanzelfsprekend niet van weerhouden om de concrete
voorstellen kritisch te bezien, zoals reeds uit onze bijdrage aan het voorlopig
verslag moge zijn gebleken.De voorgestelde wetgeving voorziet in een nieuwe derde afdeling in Titel
IIA Boek 1 van het Wetboek van Strafrecht. Systematisch wordt de nieuwe sanctievorm
"Plaatsing in een inrichting voor de opvang van verslaafden", kortweg als
SOV aangeduid, ondergebracht bij de strafrechtelijke maatregelen en dus niet
bij de straffen. Het woord "verslaafde" moet in deze context kennelijk uitsluitend
begrepen worden als "drugsverslaafde". Het is ook de vraag waarom die term
niet wordt gebruikt. Het is dus primair niet een vergeldende, leedtoebrengende
sanctie. De rangschikking onder de categorie "maatregelen" duidt er toch op
dat de overheid – wetgever en rechter – met deze sanctie niet
beoogt, leed toe te brengen, al kan deze sanctie wel leed met zich brengen.
Op pagina 12 van de memorie van antwoord aan deze Kamer stelt de regering
dat de SOV een "mengvorm" van een straf en een maatregel is. Die typering
doet vragen rijzen. Een strafrechtstheoretisch principiële vraag is of
dit kan. Kan de wetgever materieel een categorie tussen straffen en maatregelen
creëren? En zo ja, is dat eerder in onze strafrechtsgeschiedenis onder
het wetboek van 1886 gebeurd? Ik stel deze vragen niet uit een formalistische
optiek, want ik erken dat er geen scherpe grenzen te trekken zijn tussen straf
en maatregel. Maar dat gegeven mag geen argument zijn voor de stelling dat
er tussen die twee begrippen geen verschil zou bestaan.De uitersten, bijvoorbeeld plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis enerzijds
en de geldboete anderzijds, verschillen namelijk sterk. Het probleem van de
afgrenzing ligt in de werkwijze van de jurist besloten. Hij moet nu eenmaal
opereren met omlijnde begrippen en daarmee hakt hij de "vloeiende realiteit"
in mootjes en doet hij onvoldoende recht aan geleidelijke overgangen. Een
sanctie is óf straf óf maatregel: hier creëren de normen
weer de juridische realiteit, maar die kan kunstmatig aandoen. Dit alles neemt
echter de vraag niet weg of de wetgever, als die over een mengvorm van straf
en maatregel spreekt, niet formeel een tussencategorie in het penitentiaire
recht zou moeten creëren en of de SOV daar dan niet een plaats in zou
moeten krijgen. Plaatsing van de SOV onder de strafrechtelijke maatregelen
lijkt mij alleen in zoverre te rechtvaardigen dat zij zeer nadrukkelijk op
preventie en behandeling is gericht om de bestwil van de veroordeelde.De genoemde vragen, die bij de systematische rangschikking van de SOV
rijzen, onderstrepen het bijzondere karakter van wat ik verder toch maar "de
maatregel" blijf noemen. Het unieke karakter – de heer Van de Beeten
sprak over een hybride of paradoxaal karakter – zou er ook in tot uitdrukking
komen in die zin dat de memorie van antwoord stelt dat het "nog niet eerder
is voorgekomen dat een wijziging van het Wetboek van Strafrecht een soortgelijk
experimenteel karakter heeft". Als voorbeeld van wetgeving die fasegewijs
werd ingevoerd, brengt de memorie de Wet Terwee in herinnering. Ik vraag mij
echter af of er niet een veel zuiverder voorbeeld van wetgeving te noemen
valt en wel de introductie van de dienstverlening, later taakstraffen
genoemd. Hierin wordt op dezelfde wijze te werk gegaan als bij de SOV, al
zijn er uiteraard ook verschillen. Een andere wijze waarop de SOV zich onderscheidt
van de meer traditionele interventies is het feit dat de primaire verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van de derde, zogenaamde open fase bij de gemeenten wordt
gelegd.Ondanks deze al dan niet unieke elementen van de SOV is het wetsvoorstel
ingediend; ondanks ook het feit dat de Raad van State in zijn advies van 24
februari 1998 van oordeel bleek dat "noch de noodzaak noch de effectiviteit
van de voorgestelde maatregel voldoende aannemelijk zijn gemaakt" en adviseerde
om bij gebreke hiervan vooralsnog van indiening van het wetsvoorstel af te
zien. Het ligt voor de hand dat critici van het voorstel zich op dit advies
beroepen. Wat is in het kort eigenlijk het standpunt van de minister over
dit advies? Meent hij dat intussen de bedenkingen van de Raad van State zijn
weggenomen of aan betekenis hebben verloren? Of is hij het op inhoudelijke
gronden, onder andere een groter optimisme over de effectiviteit, gewoonweg
met de Raad van State oneens?Hiermee kom ik op de inhoudelijke merites van het wetsvoorstel. In de
memorie van toelichting worden de twee hoofddoelstellingen van de maatregel
uitgewerkt: 1. het terugdringen van ernstige overlast als gevolg
van door drugsverslaafden gepleegde strafbare feiten;2. het oplossen,
althans beheersbaar maken van de individuele verslavingsproblematiek van verslaafde
delinquenten ten behoeve van hun terugkeer in de maatschappij en met het oog
op de beëindiging van hun recidive.De eerste doelstelling is op maatschappelijk niveau en de tweede op individueel
niveau. Er is sprake van twee doelstellingen, maar als wij het goed begrijpen,
is het zuiverder om te spreken van een tweeledige doelstelling. De legitimatie
van de maatregel berust toch op deze gecombineerde, cumulatieve doelstelling?
Met andere woorden: de bestrijding van overlast kan geen zelfstandige grond
voor vrijheidsontneming en dus voor de SOV zijn. Ware het anders, dan zou
de drempel voor de toepassing van vrijheidsontneming aanmerkelijk worden verlaagd
ten opzichte van beide andere strafrechtelijke vrijheidsbenemende maatregelen,
plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis en de TBS ten aanzien waarvan een
betrekkelijk ernstig gevaar de zelfstandige grond voor oplegging is.Twee begrippen in de constellatie van doelstelling en grondslag lijken
cruciaal en hebben tevens belangrijke kritiek opgeroepen. Dat zijn de begrippen
"overlast" en "vrijheidsontneming" c.q. "dwang". Het begrip "overlast" is
immers een term die primair past in een bestuurlijke context en het tegengaan
ervan is toch primair een bestuurlijke aangelegenheid. Om de overlast in het
publieke domein tegen te gaan zijn inmiddels in de algemene plaatselijke verordeningen
van diverse grote steden straatverboden voor verslaafden opgenomen. Wanneer
de wetgever zou beogen overlast te bestrijden met strafrechtelijke sancties –
dus vrijheidsontneming – zou dat dan ook niet in de wettelijke terminologie
tot uitdrukking gebracht moeten worden?Het begrip "vrijheidsontneming" roept vragen op aangezien uit de voorgestelde
inrichting van de maatregel blijkt, dat, gaandeweg de uitvoering de verslaafde
niet vatbaar is voor resocialisatie, ondanks de tweeledige doelstelling, de
tenuitvoerlegging van de maatregel niet wordt beëindigd. Is dit niet
een tegenstrijdigheid en wordt voortgezette vrijheidsontneming dan de facto
niet louter overlastbestrijding?Thans kom ik bij enkele procedurele kwesties betreffende de op te leggen
SOV-maatregel. Eerder in mijn bijdrage sprak ik over enkele facetten die de
SOV min of meer uniek maken. Daar zou ik in dit verband aan toe kunnen voegen
dat uit het voorgestelde artikel 38m, lid 1, voortvloeit dat de rechter de
SOV slechts kan opleggen op vordering van het openbaar ministerie. Die waarborg
is volgens de memorie van toelichting bedoeld om te verzekeren dat er voor
de persoon aan wie de maatregel wordt opgelegd plaats is in een inrichting
en nadere gemeentelijke vervolgvoorzieningen beschikbaar zijn. Dat klinkt
logisch, maar intussen blijft toch de vraag waarom de beschikbaarheid van
een plaats in een geschikte inrichting het doorslaggevende criterium is geworden
voor beantwoording van de vraag of het openbaar ministerie tot vordering van
een maatregel zal overgaan. Die redenering wordt toch ook niet gevolgd in
de TBS-sfeer? Gebrek aan capaciteit in TBS-klinieken kan er toch ook niet
toe leiden dat er geen TBS meer zou moeten worden gevorderd?In dit verband – de vrijheid van de rechter – heb ik nog een
vraag. In antwoord op een vraag onzerzijds in het voorlopig verslag heeft
de minister meegedeeld niet veel te zien in een voorwaardelijke SOV; pagina
17 van de memorie van antwoord. Als het openbaar ministerie niet de oplegging
van de onderhavige maatregel vordert, zou de rechter dan in een dergelijk
geval kunnen beslissen tot oplegging van een voorwaardelijke veroordeling
met als bijzondere voorwaarde dat de verdachte zich laat opnemen in een inrichting
ter verpleging?Vervolgens vragen wij nog naar de mogelijkheid van combinatie van de SOV
met andere straffen. Als wij het goed zien, is daarover geen bepaling in het
voorstel opgenomen. Titel IIA bevat daaromtrent ook geen algemene regels.
In het wetsvoorstel zoals het naar de Raad van State is gegaan, was voor de
rechter de mogelijkheid opgenomen om naast de SOV een gevangenisstraf van
ten hoogste een jaar op te leggen. Die mogelijkheid is geschrapt omdat deze,
met het oog op de doelgroep de uitvoering van de SOV in de weg zou staan.
Kennelijk wordt met het oog op deze groep anders geredeneerd dan bij de TBS
waar wel combinatie met een gevangenisstraf mogelijk is gemaakt. Betekent
echter uitsluiting van de SOV-gevangenisstraf dat geen enkele combinatie van
de SOV met enige andere in artikel 9 Strafrecht aangeduide straf mogelijk
is? En als dat zo is, wordt daarmee dan in het algemeen geen afbreuk gedaan
aan het rechtshandhavende karakter van het strafrecht en aan de taak van de
strafrechter in dezen? Wanneer de strafrechter een verdachte strafbaar acht
en veroordeelt, behoort hij toch een op de persoon van de dader toegesneden
sanctie te kunnen opleggen. Daarbij kan eerst en vooral worden gedacht aan
een straf, zeker wanneer hij in het concrete geval vergelding op z'n plaats
acht. Van dit principe lijkt met deze maatregel te worden afgeweken.Meer vrede kunnen wij ermee hebben dat blijkens het voorstel de SOV-maatregel
wel gecombineerd kan worden met de onttrekking aan het verkeer en de schadevergoedingsmaatregel,
maar niet met de plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis of TBS. Sinds de
wet van 25 juni 1997 waarin de combinatiemogelijkheid van TBS en plaatsing
in een psychiatrisch ziekenhuis werd geschrapt, ligt dat laatste min of meer
voor de hand, mede gelet op de doelgroep van de SOV.Tot slot. Over de te verwachten effectiviteit van de SOV-maatregel als
experiment is al vele malen van gedachten gewisseld en de opvattingen c.q.
verwachtingen daaromtrent blijven tamelijk lijnrecht tegenover elkaar staan.
Laat ik er kort over zijn. Voor ons is een gegeven dat vijf jaar overlastbeleid
niet het gewenste effect heeft gehad op de overlast. Ook is voor ons een gegeven
dat de door de critici aangedragen alternatieven ons niet aanspreken. Wij
waarderen het dat de regering, gezien het voorstel, de moed niet opgeeft en
nog steeds ambities koestert. Het succes van de nieuwe maatregel zal naar
onze wijze van zien sterk afhankelijk zijn van de vraag bij welk deel van
de doelgroep nog een positieve motivatie tot gedragsverandering aanwezig is
of alsnog kan worden gegenereerd. Daarbij putten wij dan maar moed uit de
stelling van de regering dat motivatie "geen statische psychische entiteit"
is.Voorzitter! Met belangstelling zullen wij naar de reactie van de minister
op onze vragen en opmerkingen luisteren.De heer Jurgens (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Wij behandelen een wetsvoorstel met een verkeerde
roepnaam. Als het werkelijk om de strafrechtelijke opvang van verslaafden
zou gaan, zou het wetsvoorstel ook gelden voor de honderdduizenden verslaafden
aan alcohol, nicotine, gokken en medicijnen, zoals slaap- en kalmeringsmiddelen.
Terecht wordt in artikel 38m een beperking aangebracht tot de verslaafden
aan de middelen die worden genoemd in de eerste bijlage van de Opiumwet. Wij
praten dus alleen over de "dwelmsverslaafden", zoals ik dat in goed Nederlands
pleeg te noemen. Anderen noemen het drugsverslaafden. Dit is geen toeval.
Het feit dat men bij verslaafden onmiddellijk denkt aan verslaafden aan middelen
omschreven in de Opiumwet, heeft tot gevolg dat deze groep in de discussie
steeds apart wordt gezet. Dat gebeurt echter ten onrechte. De minister weet
met mij dat er 600.000 alcoholici in Nederland zijn en dat 10 tot 20% hiervan
niet behoorlijk maatschappelijk kan functioneren of hun omgeving lastigvalt.
Sinds Noach is alcoholgebruik geaccepteerd, maar het gebruik van eerder genoemde
middelen niet. Degenen die verslaafd zijn aan alcohol, nicotine en gokken
kunnen bij wijze van spreken op elke straathoek aan hun gerief komen. Verdovende
middelen zijn echter niet vrij te verkrijgen, waardoor de verslaafden hieraan
overgaan tot vermogensdelicten om het geld binnen te krijgen om alsnog hun "shot"
te kunnen halen. Dit is geen rechtvaardiging, maar dit geeft goed aan wat
het verschil is. Wij laten de ene groep verslaafden zelf bepalen of zij van
de vrij verkrijgbare middelen gebruik wil maken en de andere groep krijgt
die kans niet en slaat haar eigen slag. Daarbij wordt zonder twijfel ernstige
overlast in de samenleving veroorzaakt. Mijn fractie heeft sympathie voor
de poging die de minister met deze maatregel doet om een oplossing te bieden
voor een deel van de overlast. De overlast beperkt zich overigens niet tot
de criminele daden van betrokkenen, maar strekt zich ook uit tot ander gedrag
in de openbare ruimte. Op dat laatste heeft het wetsvoorstel geen betrekking.De problematiek is niet gering. Aan de ene kant is er overlast in de openbare
ruimten en een hoog aantal vermogensdelicten. Aan de andere kant is er het
recht op bescherming en verzorging van betrokkenen. Het feit dat deze overlast
wordt veroorzaakt, brengt het gevaar met zich dat de gezonde tolerantie ten
aanzien van de groep verslaafden als geheel in de samenleving wordt ondermijnd.
Een kleine groep van het totaal van 20.000 à 30.000 verslaafden veroorzaakt
grote overlast.Niet voor niets is dit wetsvoorstel in beide Kamers in twee schriftelijke
rondes behandeld. In de Tweede Kamer is dit vrij uitzonderlijk, in de Eerste
Kamer komt het vaker voor. In beide Kamers heeft een en ander geleid tot uitvoerige
wisseling van schrifturen. In mijn fractie is de noodzakelijke balans tussen
het belang van de samenleving die recht heeft op veilige openbare ruimten
en de rechten van de betrokkenen uitvoerig aan de orde geweest. Mijn fractie
heeft de neiging, in dit debat de nadruk te leggen op de punten van kritiek,
terwijl de minister vanzelfsprekend het accent legt op de positieve elementen,
met name op de overlastbestrijding. Ik noem eerst de argumenten die voor het
wetsvoorstel pleiten. Overlastgevers worden onttrokken aan het maatschappelijk
verkeer. Dit wordt in de stukken nogal hard "incapacitatie" genoemd. Het kan
ook als een preventieve strafrechtelijke maatregel beschouwd worden. Daarnaast
is er de mogelijkheid dat er in een gesloten ambiance aangepaste behandeling
wordt geboden. Daarvoor worden speciale inrichtingen gebouwd. Ik begrijp van
de heer Van de Beeten dat die feestelijk worden geopend. Er worden duidelijke
criteria in de wet vastgelegd. Na drie en na zes jaar vindt er een evaluatie
plaats. En ten slotte is er op initiatief van de Tweede Kamer een beroepsmogelijkheid
bij de rechter ingevoegd. Dit is overigens geen uitputtende opsomming van
de argumenten voor het wetsvoorstel.Vervolgens kom ik op de kritische elementen. Het wetsvoorstel heeft twee
hoofddoelstellingen die beide van preventieve aard zijn. Er is een maatschappelijke
doelstelling, namelijk het terugdringen van ernstige overlast veroorzaakt
vanwege door drugsverslaafden gepleegde delicten. Daarnaast is er een individuele
doelstelling, namelijk het oplossen van de problematiek van verslaafde delinquenten,
inclusief resocialisatie. Beide doelstellingen kunnen niet los van elkaar
worden gezien. Wanneer een van de grondslagen wegvalt, moet ernstig betwijfeld
worden of het voorstel daarmee overeind kan blijven.Ik stel vooreerst enkele vragen over de toepassing van het strafrecht.
Daarna ga ik in op de vraag of het wetsvoorstel werkelijk zal leiden tot resocialisatie
van betrokkenen. Voorzitter! Ik kom allereerst te spreken over de disproportie
tussen delict en opgelegde maatregel. De heer Holdijk heeft de Raad van State
al geciteerd. In een andere passage daarvan staat dat een dergelijk gebruik
van het strafrecht een ingrijpende wijziging van het strafrecht
is. Het gaat dan over een disproportie tussen de ernst van het delict en de
opgelegde maatregel. In de antwoorden aan de Tweede Kamer wijst de minister
er steeds op dat de relatie tussen de daad aan de ene kant en "de overlast
en de mate van verslaving" aan de andere kant wel proportioneel is. Hij weegt
de opgelegde maatregel als zodanig dus niet af. Je kunt echter de straf niet
afwegen tegen de overlast en de mate van verslaving, omdat verslaving op zichzelf
geen voorwerp van het strafrecht is. In ons beschaafde land hebben wij afgesproken
dat verslaafden onder de volksgezondheid vallen. Het kan zijn dat dit een
slip of the tongue van de minister is geweest. Wij mogen echter de verslaving
op zichzelf niet strafbaar stellen, want dat is lijnrecht in strijd met het
overheidsbeleid terzake.De volgende vraag die rijst, is of het niet mogelijk was, een en ander
fatsoenlijk af te wikkelen binnen het bestaande systeem van strafrecht. In
het interruptiedebatje met de hulpsheriff is dat punt goed naar voren gekomen.
Stel dat de officier in zaak tegen iemand met een hoge mate van recidive twee
jaar gevangenisstraf eist, waarvan een gedeelte voorwaardelijk en een gedeelte
onvoorwaardelijk. Beide straffen worden ten uitvoer gelegd in het kader van
de zojuist feestelijk geopende inrichtingen te Rotterdam en Amsterdam. In
dat geval komt de discussie over maatregel of straf te vervallen, want het
geheel valt onder de normale strafpleging. Ik ben overigens geen voorstander
van het opleggen van zulke hoge straffen. Als er echter maatschappelijk reden
is om hoge straffen op te leggen aan dit soort delinquenten, waarom gebeurt
dat dan niet op de normale manier? In beide gevallen zijn de incapacitatiegevolgen
dezelfde. De verdachte behoudt alle rechten in een strafproces en na zijn
veroordeling bij de rechter terug te komen. De problematiek inzake artikel
38s, waarover de heer Van de Beeten sprak, is er niet. In discussies hierover
wordt mij altijd gezegd dat een rechter bij een dergelijke eis van een officier,
ook al gaat het om een verslaafde die honderden delicten heeft gepleegd, nooit
twee jaar zal opleggen. Als de rechter niet bereid is om een straf op te leggen
in de maat van de gepleegde daad, waarom moet dan langs de weg van de strafrechtelijke
maatregel wel die mogelijkheid worden geopend? Er is sprake van een zekere
inconsistentie. Er zijn mogelijkheden om het nu via het normale strafrecht
te regelen. Op diefstal staat vier jaar. Er kan dus heel goed twee jaar geëist
worden, maar dat gebeurt niet. In plaats daarvan komt er een strafrechtelijke
maatregel. Vervolgens ontstaat al het gedonder over de oprekking van het strafrecht.
Ik krijg hier graag een principiële reactie van de minister op. Wellicht
vindt de rechter ook een straf van twee jaar in zulke gevallen te lang.De kernvraag is vervolgens of vrijheidsbeneming alleen mag berusten op
veroorzaken van overlast. Op het moment dat niet aangetoond kan worden dat
de behandeling die tevens wordt aangeboden zinnig is, blijft alleen de overlast
over. In een goed gedocumenteerd artikel van Kooijmans in Delict en Delinquent
van juni van dit jaar wordt hierop gewezen. Bovendien wordt de vraag opgeworpen
waarom in de BOPZ de eis is opgenomen dat er gevaar moet zijn voor de persoon
zelf of zijn omgeving, terwijl deze ontbreekt in dit wetsvoorstel. Wordt er
wel consequent met deze kwestie omgegaan?Het valt voorts op dat de rechter aan banden wordt gelegd. Hij kan niet
tegelijkertijd een straf opleggen en hij kan deze maatregel alleen opleggen
op vordering van het OM. Zelfs als hij van mening zou zijn dat hij een geval
voor zich heeft dat bijzonder geknipt is voor deze SOD, mag hij dat niet opleggen
als de officier die niet vordert. Waarom is de ruimte van de rechter in dezen
beperkt? Een ander probleem is dat het begrip overlast zo onbepaald is, dat
het moeilijk is rechtstreeks uit die overlast de vrijheidsontneming te rechtvaardigen.Mijn volgende punt is zo uitvoerig en voortreffelijk in de maidenspeech
van collega Van de Beeten behandeld, dat ik mij daarbij aansluit. Het betreft
met name artikel 38s en de mogelijke strijdigheid met het Winterwerp-arrest.Ik kom nu toe aan het tweede en kortere deel van mijn betoog. Dat gaat
over de vraag of dwangbehandeling in het belang is van de individuele verslaafde.
De minister stelt dat. Het wetsvoorstel heeft immers twee doelstellingen,
niet alleen het terugdringen van de overlast, maar ook het oplossen van de
verslavingsproblematiek. Het is dan belangrijk te weten of die laatste doelstelling
ook bereikt wordt.De heer Rosenthal heeft het opgenomen voor het WODC. De conclusie van
het buitenlandse literatuuronderzoek van het WODC is dat deze behandeling
mogelijkerwijze positieve gevolgen kan hebben. De formulering is heel voorzichtig.
Ik wijs erop dat het een literatuuronderzoek is. Het rapport van het Trimbos-instituut
over dit onderzoek is vernietigend. Het constateert een reeks tekortkomingen.
In het rapport wordt de vraag gesteld of de auteurs wel gerechtigd waren,
dit te beweren. Ik treed niet in de diverse scholen van sociaal onderzoek,
maar stel alleen vast dat de ene groep op grond van literatuuronderzoek –
let wel: geen empirisch onderzoek – zegt dat behandeling voordeel kan
opleveren, terwijl de andere groep, het Trimbos-instituut dat ook alleen literatuuronderzoek
heeft gedaan, het tegenovergestelde concludeert, omdat de wetenschappelijke
argumenten ontbreken om de stelling vol te houden dat dwangbehandeling goede
gevolgen kan hebben. Beide conclusies staan tegenover elkaar. Wat moeten wij
dan?De heer Rosenthal (VVD):Ja, wat moeten wij. Het Trimbos-instituut heeft inderdaad ook literatuuronderzoek
gedaan. Als contrair onderzoek refereerde ik overigens niet aan het WODC-onderzoek,
maar aan het mijns inziens zeer overtuigende onderzoek van Baas en Leeuw.De heer Jurgens (PvdA):Maar dat is hetzelfde onderzoek!De heer Rosenthal (VVD):Nee, het is een heel ander onderzoek.De heer Jurgens (PvdA):Het WODC-onderzoek is ook door Baas en Leeuw geschreven. Daardoor is misschien
de verwarring ontstaan. Misschien zijn er zo weinig deskundigen dat alle onderzoeken
op dit terrein worden geschreven door dezelfde mensen.Het Trimbos-instituut, het wetenschappelijk instituut voor de geestelijke
volksgezondheid, heeft een grote mate van kennis op het terrein van de verslavingszorg.
Dit instituut zegt dat er geen weten schappelijk bewijs is aan
te voeren dat dwangbehandelingen helpen. Het tegendeel overigens ook niet.
Het zegt dat er geen wetenschappelijke argumenten zijn aan te voeren voor
een van beide stellingen. Politici mogen dan niet zeggen dat het onderzoek
erop wijst dat dwangbehandeling wel kan helpen. Ik heb hieraan in ieder geval
onvoldoende houvast.Gisteren werden wij overigens nog geconfronteerd met een brief van de
KNMG, de beroepsorganisatie van de medici. In deze brief van 11 december staat:
naar de mening van de KNMG blijft het echter twijfelachtig of wel gesteld
kan worden dat met onderhavige maatregelen mede het belang van de individuele
verslaafde kan worden gediend en of zij kunnen bijdragen tot motivatie van
de verslaafde. Even verder staat: "nu de regering niet overtuigend kan aangeven
wat de meerwaarde vanuit behandelperspectief van dergelijke speciale voorzieningen
is, kan naar de mening van de KNMG het belang van de individuele verslaafde
niet als ondersteunend argument voor de legitimering van de maatregel van
strafrechtelijke opvang van verslaafden worden gehanteerd".Met de heer Rosenthal stel ik vast dat sommige sociale onderzoekers het
nut ervan bevestigen, terwijl anderen het ontkennen. Ik ben neutraal. De medische
stand zegt dat er geen argumenten zijn aan te voeren die overtuigend aangeven
dat dwangbehandeling effect zal hebben. Dat is geen mis te verstane conclusie.
Wij moeten daar serieus op ingaan, zeker als er misschien andere methodes
te vinden zijn om het doel, waarover wij niet van mening verschillen, te bereiken,
namelijk het bestrijden van de overlast.De heer Van de Beeten heeft er in het kader van de resocialisatie op gewezen
dat als de langdurige behandeling niet lukt en de betrokkene in unit 4 terechtkomt,
wat in wezen voortgezette detentie is, het nog duidelijker wordt dat de maatregel
in feite een gevangenisstraf is. Mevrouw De Wolff was daar zeer welsprekend
over. Een onderliggende gedachte is dat verslaving de eigenlijke reden is
waarom iemand deze maatregel krijgt opgelegd. Dit is in strijd met ons beleid
inzake volksgezondheid. Dit geldt ook als het gaat om de omvang van de doelgroep.
Verslaving kun je als een psychische stoornis beschouwen. Als een verslaafde
daarnaast ook nog eens een psychose vertoont of een depressie, waarvan niet
zonder meer kan worden vastgesteld of deze een gevolg is van de verslaving
of los daarvan staat – de zogenaamde co-morbiditeit – dan is de
vraag wie vaststelt of die andere stoornis aanwezig is. Als er een tweede
stoornis is, valt men immers buiten de doelgroep. De verdachte zal er dus
naar streven, niet tot de doelgroep te behoren. Want niemand wil twee jaar
vrijheidsontneming. Men zal proberen de artsen ervan te overtuigen dat men
een andere psychische stoornis heeft. Uit de stukken maak ik op dat reclasseringsambtenaren
vaststellen of iemand al dan niet tot de doelgroep behoort. Ik vind dat onjuist.
Dat moet aan de beroepsgroep, de psychiaters, worden overgelaten.Ik kom te spreken over het element experiment. In de Tweede Kamer is steeds
gezegd dat wij te maken hebben met een experiment. De minister zegt dat ook
steeds. Er is een Wet medisch onderzoek bij mensen. De vraag is of een dwangbehandeling
als experiment mag worden beschouwd, zonder de regels van deze wet in beschouwing
te nemen. Hoe denkt de minister daarover? De dwangbehandelde wordt als voorwerp
van een experiment gebruikt. In het kader van de Wet medisch onderzoek is
er een commissie. Ik zou het op prijs stellen als de minister wil toezeggen
dat deze commissie toezicht houdt op de waarde van het experiment. Voor een
experiment zijn heldere criteria noodzakelijk die toetsbaar zijn. Het criterium
mag niet achteraf, zoals mevrouw De Wolff vreesde, worden omgebogen om te
passen bij de uitkomsten. Er moet ook voldoende geld zijn voor onderzoek.
Het is ons echter gebleken dat de fondsen die daarvoor nu beschikbaar zijn
te gering zijn. Ik betrek hier tevens de vraag van de begrenzing van de geldingsduur
en de omvang van het experiment bij. Mevrouw De Wolff heeft de discussie aangekaart
over de omvang van het experiment. Tien gemeenten doen hieraan mee en betalen
ook mee. Welke gevolgen heeft dat voor de vraag of het experiment ook een
goed experiment is? Een reactie van de minister hierop zou ik op prijs stellen.De kernvraag is welke andere mogelijkheden er zijn, gesteld dat je de
onmiskenbare overlast niet met deze dwangbehandeling kunt bestrijden. Een
alternatief is gecontroleerde heroïneverstrekking. Er bestaat al wel
een dergelijk project. Merkwaardig genoeg zijn daarvan criminele verslaafden
uitgesloten. De reden dat zij criminele handelingen plegen, is dat zij geld
nodig hebben omdat zij geen heroïne verstrekt krijgen. Er is dus sprake
van een vicieuze cirkel. Ik weet dat sommigen van ons in deze Kamer menen
dat verstrekking ethisch gezien niet het juiste middel is om criminele handelingen
te voorkomen. Hen houd ik de vraag voor waarom het verstrekken van alcohol
in de supermarkt wel ethisch is om alcoholverslaafden te weerhouden van delicten.
Waarom is het dan niet ethisch om aan heroïneverslaafden datgene te geven
waarom hun lichaam schreeuwt en hen over te laten aan de maatschappelijke
situatie? In die situatie moeten zij maar zien hoe zij aan hun shot komen,
dan wel afkicken. Dat laatste is geen geringe eis.Wij moeten opnieuw serieus en, als deze maatregel toch wordt ingevoerd,
misschien parallel daaraan, bekijken of de projecten op het gebied van heroïneverstrekking
niet meer ruimte bieden om de overlast die wij hebben beschreven tegen te
gaan dan de voorgestelde maatregel.Voorzitter! Aux grands maux, les grands remèdes. Mijn fractie is
daarvan een voorstander, als het ten minste grands maux zijn en de remèdes
die daarvoor worden geboden, passen in het kader van de rechtsstaat. Over
die vraag debatteren wij vandaag.De vergadering wordt van 12.18 uur tot 13.20 uur geschorst.Voorzitter: BoorsmaMinister Korthals:Voorzitter! Het stemt tot genoegen dat wij het wetsvoorstel Strafrechtelijke
opvang verslaafden (SOV) vandaag kunnen behandelen. Aan deze behandeling is
een uitvoerige en constructieve schriftelijke voorbereiding en gedachtewisseling
in twee rondes in de Tweede Kamer voorafgegaan. De schriftelijke behandeling
in de Eerste Kamer, ook in twee rondes, heeft het wetsvoorstel,
de daaraan ten grondslag liggende overwegingen, de daarmee beoogde doeleinden
en de beoogde toepassing ervan verder duidelijk verscherpt. Daarmee zijn de
knelpunten uit de SOV goed naar voren gekomen. De punten waarom het echt en
werkelijk draait.Het stemt tot voldoening dat een meerderheid van deze Kamer de voorgestelde
SOV steunt en met de regering van oordeel is dat het noodzakelijk, de moeite
waard en verantwoord is, de SOV in te voeren. Het is noodzakelijk –
ik zeg dat met name tegen mevrouw De Wolff – omdat de SOV naar verwachting
iets kan bereiken bij een groep verslaafden die tot nu toe ongevoelig is geweest
voor alle andere voorzieningen. Sommige drugsverslaafde delinquenten zijn
slechts met een zekere dwang, de gedwongen opvang dus, op het rechte spoor
te krijgen. Het is de moeite waard, omdat de SOV een waardevolle voorziening
zal kunnen zijn die in de praktijk moet worden getest. De SOV is verantwoord,
omdat de invoering daarvan is gebaseerd op uitvoerig literatuuronderzoek,
buitenlandse bevindingen en de resultaten van de evaluatie van de drangvoorzieningen,
zoals die in Ossendrecht. Het is ook verantwoord, omdat de SOV een experiment
van beperkte omvang is en door middel van een grondige evaluatie op zijn effectiviteit
zal worden getoetst. Een eerste evaluatie binnen drie jaar zal moeten uitwijzen
of wij met de SOV op het goede spoor zitten. De totale uitkomsten van de evaluatie
binnen zes jaar zullen de grondslag vormen voor een definitieve beslissing
over de voortzetting van de SOV. Het is eveneens verantwoord, omdat de regeling
met vele waarborgen is omkleed. Ik hoop dan ook dat een meerderheid, liefst
een zo groot mogelijke meerderheid, in dit huis zich met dit wetsvoorstel
zal kunnen verenigen.De voorgestelde regeling verschaft het noodzakelijke fundament voor het
experiment SOV, namelijk het opleggen van een nieuwe strafrechtelijke maatregel,
de strafrechtelijke opvang van verslaafden in een daartoe bestemde inrichting.
De SOV is ook bestemd voor een specifieke doelgroep. Zij heeft het oog op
een groep van langdurig aan harddrugs verslaafde personen die zich over een
lange periode schuldig hebben gemaakt aan een grote hoeveelheid strafbare
feiten die ernstige overlast voor de burger veroorzaken. De bestaande strafrechtelijke
interventies, waaronder dan ook de drangvoorzieningen, hebben tot nu toe voor
deze groep te weinig en onvoldoende effect gesorteerd.Het experimentele karakter van de SOV rechtvaardigt dat zij niet in volle
omvang in het gehele land kan worden toegepast. Een definitief oordeel over
de SOV kan pas worden gegeven als de effecten daarvan zijn gemeten. De SOV
maakt onderdeel uit van het kabinetsbeleid ten aanzien van drugs. De SOV vloeit
voort uit de drugsnota van 1995. Het is een nieuwe voorziening ter aanvulling
van reeds bestaande voorzieningen die zijn gericht op voorkoming en bestrijding
van drugsoverlast en op de oplossing van individuele verslavingsproblematiek.Ik erken dat de SOV een ingrijpende maatregel is: gedwongen opvang in
een gesloten inrichting voor de duur van zes maanden, plaatsing in een halfopen
voorziening gedurende zes maanden en een periode van intensieve begeleiding
en toezicht variërend van zes maanden tot een jaar tijdens het verblijf
buiten de inrichting. Dat grijpt diep in in het leven van de delinquent. Ernstige
overlast enerzijds en ernstige verslavingsproblematiek anderzijds rechtvaardigen
de invoering van een maatregel die reëel uitzicht biedt om die overlast
te verminderen en de problematiek tot een oplossing te brengen.De voorgestelde regeling voorziet overigens ook in een voorwaardelijke
SOV als een specifieke drangvariant om betrokkene nog een kans te geven op
vrijwillige basis te werken aan de oplossing van zijn verslavingsproblematiek.
Deze voorwaardelijke SOV kan bijvoorbeeld ten uitvoer worden gelegd in een
drangvoorziening. De SOV wordt gekenmerkt door een specifieke methodiek die
uitgaat van een ketenbenadering, trajectbegeleiding en een integrale aanpak.
De verschillende onderdelen van de SOV zijn als een keten aan elkaar geschakeld.
De begeleiding vindt plaats door een aanspreekbare trajectbegeleider. Een
multidisciplinair team werkt samen om een integraal op maat gesneden zorgprogramma
aan te bieden. Bij de toepassing van de SOV zijn weliswaar noodzakelijkerwijze
velen betrokken, maar de uitvoering van de SOV zal duidelijk en beheersbaar
worden georganiseerd zodat bureaucratie buiten de deur blijft.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter! De minister zei dat de voorwaardelijke oplegging in zekere
zin een vrijwillige drangvariant is. Zij zou ten uitvoer gelegd kunnen worden
in een SOV-inrichting, bijvoorbeeld in de stadsgevangenis Rotterdam. Betekent
dit dat de betrokkene daar dag en nacht verblijft en opgesloten zit of mag
hij 's avonds om zes uur naar huis?Minister Korthals:Voorzitter! Als het een drangvariant wordt, is het de bedoeling dat de
weg van Ossendrecht wordt bewandeld.Bijna alle sprekers hebben gevraagd of de maatregel proportioneel is.
Ik stel nog eens vast dat buiten twijfel is dat de voorgestelde regeling en
haar toepassing in overeenstemming zijn met de internationale regelgeving.
Artikel 5 van het EVRM laat toe dat een verslaafde delinquent onvrijwillig
wordt opgenomen, mits een rechter de rechtmatigheid van een gedwongen opvang
kan beoordelen. Het EVRM laat ook toe dat op strafbaar gesteld gedrag dat
zijn oorzaak vindt in de verslaving van de verdachte een maatregel van langere
duur volgt. Een gedwongen opvang met opeenvolgende fasen van intramuraal naar
extramuraal van maximaal twee jaar is proportioneel ten opzichte van de ernst
van de overlast en van de verslaving. De eisen van proportionaliteit en subsidiariteit
zijn verankerd in artikel 38m (voorwaarden voor de oplegging) en artikel 38s:
de rechterlijke tussentoets.Ingevolge artikel 38m, eerste lid, onderdeel 2, geldt als een van de voorwaarden
voor oplegging van de SOV dat de verdachte in de vijf jaren voorafgaand aan
het nieuwe strafbare feit ten minste drie maal onherroepelijk is veroordeeld,
het nieuwe feit is begaan na tenuitvoerlegging van de betreffende straffen
of maatregelen en er ernstig rekening mee moet worden gehouden dat hij opnieuw
een misdrijf zal begaan. Deze voorwaarde geldt als een minimumvereiste. Zij
geeft de ondergrens van de recidive aan. Deze voorwaarde moet worden gelezen
in samenhang met de andere in het eerste lid neergelegde voorwaarden.
De facto zal de SOV worden opgelegd aan een persoon die in voornoemde periode
meer contacten met justitie heeft gehad dan de drie veroordelingen en die,
naar moet worden aangenomen, in die periode strafbare feiten heeft gepleegd
die niet zijn opgehelderd. Voorts zal de SOV vaak niet voor één
nieuw strafbaar feit worden opgelegd, maar voor een aantal nieuwe feiten.
De verdachte behoort immers tot een groep van personen die al lange tijd verslaafd
zijn en die zich over een lange periode schuldig hebben gemaakt aan een reeks
strafbare feiten.De rechtvaardiging voor het invoeren van de SOV is niet gelegen in de
ernst van de begane delicten afzonderlijk. De rechtvaardiging ligt in de noodzaak
tot het terugdringen van de door de criminaliteit veroorzaakte maatschappelijke
overlast en in het belang dat een drugsverslaafde een geïntegreerd zorgaanbod
ontvangt, gericht op maatschappelijke reïntegratie en beëindiging
van zijn recidive.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb een vraag over de proportionaliteit. Ik hoor de minister
weer zeggen dat twee jaar SOV niet gerechtvaardigd wordt door de ernst van
de misdrijven die eraan ten grondslag liggen, maar door de ernst van de overlast
en de verslaving. Sinds wanneer is het verslaafd zijn een feit dat strafrechtelijke
interventie rechtvaardigt?Voorzitter: Korthals AltesMinister Korthals:Ik ben pas voor de eerste keer over dit onderwerp aan het woord in deze
Kamer, dus ik kan niet weer iets zeggen. Het gaat niet om de afzonderlijke
feiten, maar om de combinatie die SOV rechtvaardigen. Om die reden is SOV
ook geen straf, maar een maatregel.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):De minister zegt steeds dat achter het feit waarvoor een veroordeling
wordt uitgesproken een veelheid aan strafbare feiten schuil gaat. Zou in het
rekwireerbeleid tot uitdrukking worden gebracht dat er sprake moet zijn van
zo'n veelheid aan strafbare feiten en dus meer dan vier op een rij in een
periode van vijf jaar? Is dat voor de officier van justitie een voorwaarde
om de SOV te kunnen vorderen?Minister Korthals:Voorzitter! Ik heb vanochtend met belangstelling de discussie aangehoord
over het feit of iemand veroordeeld wordt voor het feit dat hij een keer een
diefstal heeft gepleegd, zeker wanneer hij een drugsverslaafde is. Het is
waar, mevrouw De Wolff gaf dat zelf ook toe, dat er meestal ad informandum
vele zaken bijgevoegd zullen worden. Het komt zelden voor dat iemand een zodanige
pechvogel is dat hij nu toevallig drie keer voor een eenmalig delict wordt
veroordeeld. In het rekwireerbeleid zal er rekening mee worden gehouden dat
het werkelijk een structureel en onverbeterlijk geval is. Dat moet tot uitdrukking
gekomen zijn in de straffen en maatregelen die voordien zijn opgelegd.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Dat is niet helemaal het antwoord op mijn vraag. Stelt de minister de
eis aan de officieren van justitie dat er pas een SOV kan worden gevorderd
als er sprake is van een heel dossier van tientallen misdrijven?Minister Korthals:Het gaat in concreto om drie onherroepelijke veroordelingen binnen een
termijn van vijf jaar. Wij kennen allemaal ons strafrecht waarbij wij al moeite
genoeg hebben om tot een veroordeling binnen een redelijke termijn te komen,
dat wil zeggen binnen twee jaar. Wil je inderdaad binnen vijf jaar onherroepelijke
veroordelingen hebben, dan weet je dat in de praktijk daarbij ad informandum
zaken zijn gevoegd. Is dat niet het geval dan is de noodzaak om te komen tot
deze strafmaatregel niet aanwezig. De officier van justitie zal die dan ook
niet vorderen.De heer Rosenthal (VVD):Ik hoop wel dat ik de minister simpelweg kan aanspreken op hetgeen in
de wetstekst staat. Daar staan namelijk die drie onherroepelijke recidive
veroordelingen opgesomd. Al dat andere moge onderwerp zijn van discussie,
maar voordat de betekenis wordt opgerekt, wil ik mij houden aan de wetstekst.Minister Korthals:Het moet duidelijk zijn over welke doelgroep wij het hebben. Het gaat
om een specifieke doelgroep: een relatief kleine groep hardnekkige drugsverslaafden
die voor veel overlast zorgen. Deze groep heeft reeds een lange criminele
carrière achter de rug. Eerdere interventies hebben niet geholpen om
de recidive te stoppen. Er wordt opnieuw een strafbaar feit gepleegd, een
misdrijf waarvoor de voorlopige hechtenis is toegelaten. Naar mijn stellige
overtuiging is het dan gerechtvaardigd en ook proportioneel om de SOV-maatregel
op te leggen in het belang van de maatschappij die gevrijwaard dient te blijven
van ernstige overlast en in het belang van de criminele verslaafde zelf die
er recht op heeft de bijstand van de overheid te krijgen bij de oplossing
van zijn verslavingsproblematiek. De overheid mag deze zogenoemde draaideurklanten
niet aan hun lot overlaten. Dat is ook de reden waarom niet gekozen is voor
een straf, maar voor een maatregel. Ik erken daarbij dat ook bij een maatregel
een zeker evenwicht dient te bestaan tussen de ernst van het feit en de zwaarte
van de strafrechtelijke interventie. Naar mijn oordeel is er een balans tussen
het feitencomplex dat de SOV beoogt aan te pakken en de voorgestelde regeling
van SOV en zijn toepassing.Voorzitter! Ik wil de heer Van de Beeten allereerst feliciteren met zijn
maidenspeech. Dat maakt mijn beantwoording vandaag overigens wat uitvoeriger.
Hij heeft vele vragen gesteld die door anderen herhaald zijn. Velen hebben
gesproken over de effectiviteit van de maatregel. Ik heb moeten constateren
dat het tot op heden niet is gelukt, vat te krijgen op de specifieke doelgroep
van langdurig aan harddrugs verslaafde personen die zich over een lange periode
hebben schuldig gemaakt aan een grote hoeveelheid strafbare feiten. Dat zijn
feiten die ernstige overlast voor de burger veroorzaken. Het staat vast dat
bestaande strafrechtelijke interventies niet hebben kunnen verhinderen dat
de personen die tot deze doelgroep behoren, blijven recidiveren. Dat is niet
aanvaardbaar.De maatregel SOV richt zich specifiek op deze groep criminele harddrugsverslaafden.
De rechtvaardiging voor het invoeren van deze maatregel is niet gelegen in
de ernst van de begane delicten afzonderlijk. Die rechtvaardiging ligt enerzijds
in de noodzaak tot terugdringen van door criminaliteit veroorzaakte ernstige
maatschappelijke overlast, bestaande uit een reeks van strafbare feiten en
anderzijds van het belang van de drugsverslaafde zelf.Uit velerlei onderzoek onder de populatie harddrugsverslaafden in ons
land is bekend dat er meerdere subgroepen zijn te onderscheiden. Van de SOV-doelgroep
is vastgesteld dat voor een deel het delinquente gedrag er al was voorafgaand
aan de verslaving aan harddrugs. Ondanks bijvoorbeeld de opname in langdurige
methadononderhoudsprogramma's wordt het delinquente patroon voortgezet, in
tegenstelling tot het patroon van andere subgroepen van verslaafden. De delinquente
carrière is in hun geval met andere woorden een relatief autonome ontwikkeling.
Door de verslaving aan harddrugs wordt deze ontwikkeling nog eens versterkt
en langer op een hoog niveau van activiteit gecontinueerd.Uit de criminologie is bekend dat het overgrote deel van alle delinquenten
er vroeger of later mee ophoudt. Dat geldt naar verwachting zelfs voor de
doelgroep waarover wij het vandaag hebben. Echter, in hun geval loopt de curve,
de delinquente levenslijn, veel langer door en op een hoog niveau van activiteit.
Het is de opdracht van de SOV, deze lijn in de juiste fase van de ontwikkeling
af te toppen en om te buigen. Daarin ligt de effectiviteit in termen van beveiliging
van de samenleving en van doorbreking van het individuele gedragspatroon.Voorzitter! Ik wil iets over het Trimbos-instituut zeggen en of wij ons
wel of niet op hun rapport hebben gebaseerd. Van het Trimbos-instituut zijn
de laatste jaren verschillende rapportages verschenen, zowel over de evaluatie
van bestaande drangprojecten als over de SOV. Van de hand van de directeur
van dit instituut is in 1998 een artikel verschenen over de ingeschatte effectiviteit
van de SOV. De conclusie van het artikel luidt letterlijk als volgt: "Wat
penitentiaire dwangbehandeling (sic) betreft, valt op het schaarse onderzoek
zoveel aan te merken dat bewijs voor het nut van deze benadering ontbreekt.
Toepassing van dwang kan dus niet zonder meer gerechtvaardigd worden met een
beroep op de veronderstelde effectiviteit van deze aanpak. Anderzijds kan
ook niet gesteld worden dat dwangbehandeling ineffectief is."Ik deel de conclusie dat voor de effectiviteit van de SOV-aanpak op voorhand
geen empirisch bewijs voorhanden is, noch voor het tegendeel. Bewijzen voor
de effectiviteit van de SOV zijn uit de aard der zaak niet op voorhand te
geven. Wel meen ik te mogen concluderen dat de bevindingen van het Trimbos-instituut
op zich een experiment met de SOV niet in de weg staan. Dit heb ik in deze
bewoordingen dan ook beide Kamers laten weten. Ik kan hiervoor verwijzen naar
de precieze plaatsen in de memories van toelichting en antwoord, maar ik hoop
dat men dit van mij wil aannemen.Voorzitter! De heer Jurgens spreekt over dwangbehandeling, net zoals de
heer Richter van het Trimbos-instituut in een artikel over penitentiaire dwangbehandeling.
Ik neem aan dat de heer Jurgens dat artikel uitputtend heeft bestudeerd. De
SOV is echter zeker geen dwangbehandeling. Ik heb dit de Kamer ook al laten
weten. De rechter veroordeelt de persoon tot SOV. Er vindt dus gedwongen opvang
plaats, de betrokkene kiest daar niet voor. Er is vervolgens geen sprake van
dwangbehandeling, maar wel van drang. In de SOV-inrichting wordt de betrokkene
voortdurend gemotiveerd en bewogen om mee te doen aan het SOV-programma.De betrokkene zal waar nodig gestimuleerd worden om zijn leven te veranderen
en de kansen te benutten die hem worden geboden. Indien hij deelname aan het
programma categorisch weigert, kan hij daartoe binnen de inrichting niet worden
gedwongen. Hij wordt dan geplaatst in unit 4 onder een sober regiem. Ook vanuit
deze unit 4 zal er voortdurend drang worden uitgeoefend om hem tot deelname
aan het programma te bewegen. Het is de verwachting dat de betrokkene uiteindelijk
toch meer heil zal verwachten van actieve deelname met alle faciliteiten en,
bij succes, toenemende vrijheden dan van het uitzitten van de volle tijd onder
het sobere regiem van unit 4.Voorzitter! In dit verband wil ik ook iets zeggen over de brief van de
KNMG over de behandelmethode en in het bijzonder over de vraag of deze behandelmethode
wel effectief is. Ik herhaal dat de SOV een ultimum remedium is, hetgeen wil
zeggen: nadat eerdere drangvoorzieningen geen effect hebben gehad. In die
zin ligt de SOV wel degelijk in het verlengde van opvang en hulpverlening
in het algemeen. Voor het experiment in Ossendrecht is door verslavingsdeskundigen
een programma ontwikkeld dat als blauwdruk klaar ligt voor de SOV-opvang.
Dit programma is gebaseerd op pedagogische principes, zoals de indeling in
fases met toenemende vrijheden, zorg op maat en individuele trajecten. Dat
is uit pedagogisch oogpunt juist, omdat de doelgroep niet open bleek te staan
voor de therapieën en behandelingen die in het verleden waren aangeboden.
Het is zelfs zo dat de deelnemers in Ossendrecht, dezelfde doelgroep als in
Hoogvliet, zelf invloed hebben gehad op de inhoud van de nieuwe aanpak. Er
is dus wel degelijk met deze mensen gesproken.Mevrouw De Wolff heeft een vraag gesteld over het effect van de maatregel
op de recidive en de levensstijl. Voor beantwoording van deze vraag baseer
ik mij op de ervaringen die in Ossendrecht zijn opgedaan. De pedagogische
aanpak met een reëel perspectief op herintreding in de maatschappij heeft
daar tot goede resultaten geleid. Van het totaal aantal deelnemers van 260
zijn 34 mensen, 16%, succesvol uitgestroomd. In termen van recidive is dat
een besparing per jaar van ƒ 250.000 per persoon aan niet-gepleegde
delicten.Uit internationale ervaringen, onder andere die van het Engelse Home Office,
met vergelijkbare programma's voor hoogcriminele recidivisten, blijkt dat
een hoog rendement mag worden verwacht. De recidive kan worden teruggebracht
met 15 tot 20%. Dat is ook het percentage waarnaar wij in deze periode streven.De heer Jurgens (PvdA):Waarop baseert de minister de stelling dat de recidive met 15 tot 20%
kan worden teruggebracht? Is dat soms gebaseerd op de ervaringen uit Ossendrecht?Minister Korthals:Dat is gebaseerd op de ervaringen van het Engelse Home Office.De heer Jurgens (PvdA):Dat percentage wordt nu al bereikt met de drangvoorziening. Het percentage
zou dan ook hoger moeten uitkomen.Minister Korthals:Deze ervaringen zijn opgedaan met vergelijkbare programma's voor hoogcriminele
recidivisten. Men komt daar uit op een percentage van 15 tot 20 en dat komt
inderdaad ongeveer overeen met het percentage dat wij hebben gehaald bij de
drangprogramma's. Het zou natuurlijk goed zijn als dat percentage omhoog zou
gaan.De heer Jurgens (PvdA):Dat is ook mijn stelling, maar geen antwoord op de vraag wat de meerwaarde
van de dwangbehandeling is.Minister Korthals:De ervaringen met de drangbehandelingen zijn nog niet volledig geëvalueerd,
hetgeen ook nog niet mogelijk is omdat wij pas aan het begin staan en er pas
34 mensen succesvol zijn behandeld op een totaal van 260. Er blijkt behoefte
te bestaan aan de dwangvariant, omdat allerlei mensen zich ontrekken aan de
drangvariant. Voor alle duidelijkheid herhaal ik nog maar eens dat het hier
niet gaat om een dwangbehandeling.Voorzitter! De heren Jurgens en Kohnstamm hebben gevraagd of de werkwijze
"evidence based" is. Bij de voorbereiding van de SOV is uitgebreid onderzoek
verricht. Verder heeft men zich ook uitgebreid internationaal georiënteerd.
Ik verlaat mij overigens ook op evaluaties van bestaande drangvoorzieningen
in ons land. Het experiment met de SOV zal zorgvuldig worden geëvalueerd
en de uitkomst daarvan zal cruciaal zijn bij de beslissing of het programma
wel of niet wordt voortgezet. Ik ga ervan uit dat een periode van zes jaar
voldoende is om valide en betrouwbare informatie te genereren over de effectiviteit
van de SOV. Ik onderschrijf dat "evidence based" het uitgangspunt moet zijn.
Dat is een ambitie die ik overigens deel met zowel mijn collega van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport als het Trimbos-instituut.De heer Rosenthal vraagt of het mogelijk is om de periode voor de evaluatie
te bekorten. Dat zou natuurlijk mooi zijn, maar het is niet geheel realistisch
aangezien wij mensen twee jaar lang opvangen en begeleiden. Als dan tevens
moet worden onderzocht wat daarvan de effecten zijn, is er veel meer tijd
nodig. Met het oog hierop is gekozen voor een reële evaluatieperiode,
waarbij halverwege de rit een tussenevaluatie zal worden uitgebracht.De heren Van de Beeten en Jurgens hebben de tussentijdse toetsing door
de rechter aan de orde gesteld. In het oorspronkelijke wetsvoorstel was uitsluitend
voorzien in de mogelijkheid dat de rechter bij het opleggen van de SOV kan
beslissen over tussentijdse toetsing op basis van informatie die door het
openbaar ministerie wordt verstrekt. Naar aanleiding van opmerkingen van de
fracties van de PvdA, D66 en de SGP in de Tweede Kamer over de voorgestelde
tussentoets is bij tweede nota van wijziging voorzien in de mogelijkheid dat
de rechter bovendien eenmaal tijdens de tenuitvoerlegging van de SOV ambtshalve,
op vordering van het openbaar ministerie of op verzoek van de belanghebbende
tussentijds kan toetsen.De rechter kan daartoe aan het openbaar ministerie vragen om hem binnen
een bepaalde tijd te berichten over de wenselijkheid of noodzakelijkheid van
voortzetting van de tenuitvoerlegging van de SOV. In de nota naar aanleiding
van het verslag is dit wijzigingsvoorstel verantwoord. De Tweede Kamer is
met deze wijzigingen akkoord gegaan en heeft niet aangedrongen op verdergaande
voorzieningen. Tijdens de schriftelijke behandeling in deze Kamer is dit punt
overigens niet aan de orde gesteld. De voorziening in artikel 38s van het
Wetboek van Strafrecht is de uitkomst van een zorgvuldige afweging van belangen
van rechtsbescherming, een effectieve tenuitvoerlegging van de SOV en een
zinvol gebruik van de capaciteit van de rechterlijke macht, het openbaar ministerie
en de rapporterende instellingen.Ik wijs erop dat de rechter de SOV oplegt, indien hij van oordeel is dat
het opleggen van deze maatregel aan een bepaalde verdachte in een gegeven
geval geboden is. Die oplegging geschiedt op basis van een uitgebreide rapportage.
Als de rechterlijke uitspraak waarbij de SOV is opgelegd, onherroepelijk is,
kan de tenuitvoerlegging van de SOV een aanvang nemen. Ik verwacht niet dat
de rechter veel gebruik zal maken van de mogelijkheid om reeds bij het opleggen
van de SOV een beslissing te nemen over een tussentijdse toetsing. Als de
rechter al behoefte zou voelen aan een tussentijdse toetsing, verwacht ik
dat hij in het merendeel van de gevallen, eerst nadien tot een dergelijke
toetsing zal besluiten. Het is echter wel zinvol dat deze mogelijkheid eenmaal
wordt geboden.Ik acht het om een aantal redenen niet wenselijk dat de mogelijkheid wordt
geopend voor meer dan één tussentijdse toetsing. Omwille van
het belang dat beide sprekers aan dit punt hechten, zal ik al deze punten
noemen.1. De vraag of voortzetting van de tenuitvoerlegging wenselijk of noodzakelijk
is, kan pas worden beantwoord nadat de SOV al enige tijd is opgelegd. Pas
dan is uit een tussentijdse evaluatie informatie beschikbaar die het OM kan
gebruiken voor zijn rapportage aan de rechter. Nu met de behandeling van een
verzoek om een tussentijdse toetsing en een beslissing van de rechter op basis
van die rapportage enige tijd gemoeid zal zijn, is er, gelet op de maximale
duur van de SOV van twee jaar, weinig ruimte voor meer dan één
tussentijdse toetsing.2. In het algemeen moet zeer voorzichtig worden omgegaan met een te grote
betrokkenheid van de strafrechter bij de executie van door hem opgelegde straffen.3. De mogelijkheid van meer dan een rechterlijke toets zou een onevenredig
groot beslag leggen op de rechtelijke capaciteit, maar ook de werkbelasting
voor het openbaar ministerie en de inrichting die moet rapporteren, zullen
aanzienlijk kunnen toenemen.4. Een dergelijke mogelijkheid zou de tenuitvoerlegging van de SOV onder
te hoge druk zetten. De mogelijkheid om de rechter periodiek op dit punt om
een toetsing te vragen zal geen gunstige invloed hebben op het kweken en vasthouden
van de motivatie van de betrokkene om het hele SOV-programma te doorlopen.
Dat zou in aanzienlijke mate ten koste kunnen gaan van de effectiviteit van
de maatregel.5. Ik wijs erop dat een belanghebbende kan opkomen tegen gedragingen te
zijner aanzien bij de Raad van toezicht en hoger beroep kan aantekenen bij
de Centrale raad voor de strafrechtstoepassing. Voorts kan hij opkomen tegen
plaatsingsbeslissingen bij de Centrale raad. Er zijn dus tijdens de tenuitvoerlegging
van de SOV allerlei "checks and balances" ingebouwd. 6. De minister van Justitie heeft een zelfstandige bevoegdheid om op grond
van artikel 38u de SOV te beëindigen.Ik meen op grond van deze zes punten te mogen stellen dat het wetsvoorstel
evenwichtig is. Ik wil wel toezeggen, om de toepassing van de SOV op dit punt
nauwlettend te volgen en hieraan in de toegezegde paragraaf over de SOV in
de jaarlijkse voortgangsrapportage voor het drugsbeleid afzonderlijk aandacht
te besteden. Indien uit deze monitoring zou blijken dat de wettelijke regeling
op dit punt tekortschiet, kan alsnog een wetswijziging worden overwogen.De heer Van de Beeten (CDA):De minister zegt dat er enige tijd nodig is om te kunnen beoordelen hoe
de SOV en in het bijzonder de motivatiefase verloopt. Dat alles brengt met
zich dat een toetsing slecht één keer in de 24 maanden kan plaatsvinden.
Een en ander roept bij mij de vraag op hoeveel tijd er volgens de minister
nodig is voor de rapportage en de beoordeling daarvan door de rechter. Als
daarvoor negen of tien maanden nodig zijn, is de eenmalige toegang tot de
rechter voor de veroordeelde een merkwaardige figuur, gezien de tijd die de
rechter nodig heeft om tot een beslissing te komen.Is overigens overwogen om de wachttijdvariant toe te passen die ook geldt
voor de strafrechtelijke maatregel van opname in een psychiatrisch ziekenhuis?
Ook die is immers aan een termijn gebonden. Ik heb verder in eerste termijn
al opgemerkt dat ik mij heel goed kan voorstellen dat de wachttijd wordt gekoppeld
aan de duur van de fase 1.Minister Korthals:De termijn waarbinnen de rechter een beslissing moet nemen, is twee maanden.
Ik denk verder dat het niet nodig is om hieraan een wachttijd te koppelen
om de doodeenvoudige reden dat men weet hoeveel tijd hiervoor nodig is. Bovendien
moeten wij ervoor waken dat er niet voor allerlei delicten wachttijden in
het leven worden geroepen. Dat gaat namelijk ten koste van andere delicten.
Mijn beleid is erop gericht om over de hele linie ervoor te zorgen dat er
sneller, effectiever en zo mogelijk met meer rechters recht zal worden gesproken.De heer Van de Beeten (CDA):Ik ben bang dat er nu een misverstand ontstaat rond het begrip "wachttijd".
Als de rechter zijn oordeel heeft gegeven over het opleggen van de maatregel,
is daarmee voldaan aan artikel 5 van het EVRM. Als een veroordeelde acht maanden
moet wachten voordat hij een beroep op de rechter kan doen, is dat echter
ook in overeenstemming met zowel artikel 5 EVRM als het Winterwerp-arrest.Minister Korthals:De kern van de zaak is dat een betrokkene beroep kan doen op de rechter
als hij vindt dat dit noodzakelijk is. Het lijkt mij niet verstandig dat hij
dat in een vroegtijdig stadium doet, omdat zijn kansen daardoor niet bepaald
groter worden. Als een beroep op de rechter wordt gedaan, zal hij binnen een
termijn van twee maanden een beslissing moeten nemen. Het is verder natuurlijk
wel zo dat op verzoek van het openbaar ministerie de strafmaatregel kan worden
opgelegd. De reden hiervoor is dat er dan ook plaats is in de inrichting en
dat het zeker is dat iemand niet langere tijd in voorlopige hechtenis hoeft
door te brengen voordat hij de strafmaatregel moet uitzitten.Voorzitter! De SOV ziet op verslaafden aan harddrugs met een hoge criminele
recidive. Zij zijn de hardnekkige groep van criminelen die vooral in de grote
steden overlast veroorzaken. Van alle delicten die in ons land worden gepleegd,
is een onevenredig groot deel op het conto te schrijven van een zeer actieve
subgroep. Binnen deze groep bevindt zich een zeer kleine groep die verantwoordelijk
is voor het merendeel van deze delicten.Tellingen hebben tot de conclusie geleid dat deze groep uit ongeveer 6000
personen bestaat. Dit aantal is overigens ook vermeld in de memorie van toelichting.
Deze tellingen zijn verricht voor verschillende onderzoeken die zijn uitgevoerd
aan de hand van een systematische inventarisatie van de politiecijfers. Een
nieuwe analyse van de politiecijfers over het jaar 1998 laat zien dat het
aantal van 6000 uit de memorie van toelichting op z'n minst dient te worden
gehandhaafd. In de groep verdachten met de allerhoogste recidive stijgt het
aantal drugsverslaafden exponentieel.De politiecijfers betreffen natuurlijk verdachten. Deze personen zijn
dus nog niet veroordeeld. De doelgroep van de SOV is een selectie uit deze
groep. De bijkomende objectieve criteria zijn: drie onherroepelijke veroordelingen
in de afgelopen vijf jaar, van het mannelijke geslacht zijn, niet illegaal
in Nederland verblijven en niet lijden aan een dominante psychische stoornis.
Een bijkomend criterium is het zonder succes achter de rug hebben van op afkicken
gerichte programma's van de verslavingszorg, dan wel de categorische weigering
daarvan. Het zijn deze criteria die de omvang van de SOV-doelgroep bepalen
op zo'n 3000 landelijk.De evaluatie van vijf jaar overlastbeleid van de stuurgroep Vermindering
overlast wijst in dezelfde richting. Het evaluatierapport uit 1999 (Regioplan)
schat de landelijke omvang van de harde kern van criminele harddrugverslaafden
op ongeveer 3000. Ik heb dit de Eerste Kamer al geschreven in de nadere memorie
van antwoord. In de vier grote steden gaat het om ongeveer 1500 mensen en
in de rest van het land, in zowel de SOV- als de overige gemeenten, maximaal
nog eens 1500.De personele samenstelling van deze groep is voortdurend aan verandering
onderhevig. Mensen zitten dan weer eens vast en zijn dan weer vrij. De omvang
van de groep ligt echter wel ongeveer vast. Het zijn vooral mannen van boven
de dertig die al jaren contact hebben met de verslavingszorg. Het zijn vrijwel
steeds primaire heroïne- of cocaïneverslaafden dan wel verslaafden
aan een combinatie van beide middelen. De nauwe verwevenheid van verslaving
en criminaliteit zorgt bij deze groep voor een zeer hoge recidive. Het gaat
hier namelijk om de draaideurcriminelen waar politie, justitie en verslavingszorg
voortdurend mee te maken hebben. De SOV is bedoeld voor juist deze specifieke
categorie.De heer Jurgens (PvdA):De minister spreekt over de nauwe relatie tussen verslaving en criminaliteit.
Waaruit bestaat die relatie volgens de minister? Is deze criminaliteit een
gevolg van de verslaving?Minister Korthals:De verslavingszorg probeert deze mensen zoveel mogelijk in het oog te
houden en probeert hen door methadon verstrekking op het juiste
pad te houden.De heer Jurgens (PvdA):Ik denk dat er nu sprake is van een misverstand. De minister suggereert
een causaal verband tussen de verslaving en de criminaliteit die wordt gepleegd
door een verslaafde.Minister Korthals:Dat is zeker niet mijn bedoeling. Deze mensen komen in contact met zowel
de politie en het openbaar ministerie als de verslavingszorg. Dat is wat ik
wilde zeggen.De heer Jurgens (PvdA):Wij praten toch echt lang elkaar heen. De minister zegt dat de criminaliteit
nauw is verbonden aan de verslaving van de betrokkene. Dat is de reden waarom
ik van hem wil horen waaruit dat causale verband bestaat. Het is namelijk
niet zo dat iemand omdat hij verslaafd is, gedwongen wordt om strafbare feiten
te plegen. De verslaving op zichzelf brengt hem of haar niet tot crimineel
gedrag.Minister Korthals:Dat geldt voor deze groep wel. Deze groep heeft geld nodig om aan heroïne
of cocaïne te komen. Dat is de reden dat zij vaak in de criminaliteit
terechtkomen.De heer Jurgens (PvdA):Dat is het antwoord dat ik wilde horen. De oorzaak van dit gedrag is namelijk
niet de verslaving als zodanig, maar het niet-beschikbaar zijn van de middelen
om aan de verslaving tegemoet te komen.Minister Korthals:Voorzitter! De doelgroepen van de SOV en van het experiment met de heroïneverstrekking
verschillen van elkaar. Bij de SOV ligt de grond van de toepassing in de criminele
activiteit. Daarentegen is het vooruitzicht van strafrechtelijke vervolging
bij het heroïne-experiment juist een criterium voor uitsluiting. De SOV-doelgroep
is, althans tot de laatste aanhouding, nog extreem crimineel actief en dat
zijn de leden van deze groep ook gedurende vele jaren geweest. Dit gegeven
vormt samen met de verslaving de grond voor het opleggen van een dwangregiem.
Die grond ontbreekt bij de doelgroep van het heroïne-experiment. Een
vooruitzicht van een vrijheidsstraf van drie maanden of meer wordt in het
heroïne-experiment in de praktijk zelfs beschouwd als een uitsluitingsgrond.
Het zijn dus echt twee totaal verschillende groepen.Vrouwen zijn in de experimentele fase die voor zes jaar is voorzien, uitgesloten
van de SOV-maatregel. Reeds in de drugsnota van 1995 was het het uitgangspunt
dat de SOV bestemd is voor mannelijke verslaafden. In termen van criminaliteit
en overlast is deze groep veruit de meest in het oogspringende. Het aandeel
van vrouwelijke verslaafden is vergeleken daarmee bescheiden. Ik acht het
noodzakelijk om de SOV eerst op een bescheiden schaal te beproeven. Verder
hecht ik eraan om in deze experimentele fase eerst ervaring op te doen met
mannen in de SOV alvorens over te gaan tot een uitbreiding van de groep met
vrouwen. Tijdens het lopende experiment zal worden bezien of het mogelijk
is om later ook vrouwen in de toepassing van de strafrechtelijke maatregel
te betrekken. Overigens is er vooralsnog ook het praktische argument dat er
geen geschikte afzonderlijke capaciteit is voor de vrouwen.Voorzitter! De SOV is een experiment van beperkte omvang voor een specifieke
groep delinquenten. Daarvoor wordt in de voorgestelde wetgeving de noodzakelijke
grondslag geschapen. Het is eigen aan experimenten met een beperkte schaal
dat niet iedereen die op zichzelf tot de doelgroep behoort, in aanmerking
komt. Ongelijkheid is dan ook de onvermijdelijke consequentie van een dergelijk
experiment. Die ongelijkheid is in het licht van het experimentele karakter
aanvaardbaar. Zij is ook wenselijk, omdat daarmee tevens de effecten van de
SOV kunnen worden vergeleken met de effecten van andere maatregelen voor personen
die tot de doelgroep van de SOV behoren, maar voor wie deze niet beschikbaar
is. Na afloop van de experimentele fase wordt bezien of de SOV landelijk kan
worden ingevoerd. Ik verzeker de heer Van de Beeten dat op dat moment een
einde zal komen aan deze ongelijkheid.De duur van de maatregel is in principe anderhalf jaar, drie fases van
elk zes maanden met een uitloopmogelijkheid tot in totaal twee jaar. De SOV
is maatwerk. De duur is afhankelijk van het succes van de individuele deelnemer.
Als het programma snel aanslaat en er gedurende het programma geen terugval
plaatsvindt, kan in individuele gevallen de duur korter zijn dan anderhalf
jaar. Eventueel kan het programma dus twee jaar duren, maar niet langer.Voorzitter! In mijn inleidende woorden ben ik al ingegaan op de vraag
hoe ik de plaats zie van de voorwaardelijke veroordeling bij de SOV. Er kan
een voorwaardelijke veroordeling volgen, bedoeld als een drangoplossing.Aan het college van procureurs-generaal is gevraagd om ter uitvoering
van de motie-Dittrich een aanwijzing tot stand te brengen voor het vervolgingsbeleid
met betrekking tot de SOV. Ik weet dat men hier op dit moment al aan werkt.
Dit vorderingsbeleid dient eenduidig en helder te zijn, waarbij het ultimum
remedium van de maatregel tot uitdrukking komt. De SOV is bedoeld voor hardnekkige
recidivisten bij wie andere middelen geen effect hebben gehad dan wel voor
hen die dwangmiddelen categorisch hebben geweigerd.Hoe realistisch is het dat mensen in unit 4 nog gemotiveerd kunnen worden,
mede in relatie tot de duur van de maatregel? Er zal ongelooflijk veel tijd
worden geïnvesteerd om de mensen die daar zitten, te motiveren verder
te gaan, zodat zij daadwerkelijk kunnen worden geholpen. Het blijkt in de
praktijk dat juist in een situatie van vrijheidsbeneming een latente motivatie
is te stimuleren. Men kan dan komen tot een verandering. Daar vestigen wij
ons vertrouwen op.Ben ik er niet bang voor dat de rechter terugschrikt voor de lange duur
in unit 4? Ik denk niet dat de mensen helemaal niet zullen willen. Het terugplaatsen
of het verlengen van de plaatsing in unit 4 zal niet zo vaak voorkomen als
hier van verschillende kanten is gesuggereerd. Ik heb al gezegd dat er altijd
wel een latente en manifeste motivatie is. Wat dat betreft maak ik mij daar
geen zorgen over. Het is echt bedoeld als stok achter de deur waar de meesten
ongetwijfeld gebruik van zullen maken. Als betrokkenen op voorhand totaal
ongeschikt lijken te zijn, dan zal het OM naar het mij voorkomt de strafmaatregel
niet vorderen.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! Dat is interessant, want ik had uit de stukken
begrepen dat er sprake is van een soort waterscheiding tussen de groep verslaafden
die te interesseren zou zijn voor de drang-SOV en de groep waarover wij vandaag
praten, de 3000 verslaafden waar tot dusverre geen kruid tegen gewassen is.
Ik hoor de minister nu zeggen dat er in iedere verslaafde wel iets van een
motivering zit, manifest of latent. De vraag is waarom wij dit doen. Dan zouden
wij er ook kunnen komen langs de lijnen die de heer Jurgens het in eerste
termijn heeft geschetst. Ik denk dan aan een forse vrijheidsstraf, die voorwaardelijk
wordt uitgesproken, onder voorwaarde dat iemand naar Ossendrecht gaat, of
een annex van Ossendrecht.Minister Korthals:Als waar is wat mevrouw De Wolff zei, namelijk dat je deze mensen uiteindelijk
op die manier te pakken kunt krijgen, dan zou het niet nodig zijn. Het blijkt
in de praktijk echter dat een bepaalde groep, zonder het element van dwang,
in die zin dat ze zitten opgesloten, niet te bereiken is.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Die dwang is toch niet afhankelijk van deze maatregel? Die kan toch ook
langs de traditionele weg van de voorwaardelijke veroordeling worden geconcipieerd?Minister Korthals:Als er sprake is van een voorwaardelijke veroordeling, maar iemand werkt
niet mee, dan komt hij vervolgens in de gevangenis. Dan is er geen behandeling
meer mogelijk, omdat de persoon dan een gevangenisstraf moet uitzitten.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ook in de gevangenis is sprake van begeleiding van verslaafden. De mogelijkheid
om weer terug te keren naar Ossendrecht kun je ook creëren. Daar kun
je dus allerlei varianten op loslaten, zonder dat je deze maatregel nodig
hebt en zonder dat je het strafrecht corrumpeert met een maatregel die tussen
een straf en iets TBS-achtigs in hangt.Minister Korthals:In het verleden is voortdurend geprobeerd deze groep op allerlei manieren
op te vangen, maar dat bleek in de praktijk niet te werken. Om die reden zoeken
wij naar andere mogelijkheden. Het is in het belang van zowel de maatschappij
als de betrokkenen zelf dat zij een goede behandeling en begeleiding krijgen.
De gemeenten moeten dus bereid zijn ervoor te zorgen dat deze personen woning
en werk krijgen. Dat kan voor deze mensen een uitkomst bieden. Wat dat betreft
heb ik niet veel moeite met het voorstel. Wij gaan in de praktijk kijken hoe
de signalen die wij opvangen vanuit het buitenland uitpakken. Ook in Engeland
blijkt overigens dat het werkt. Dan is het pure winst wat wij hebben gedaan.De heer Van de Beeten vraagt mij om een concrete toezegging met betrekking
tot het onderzoek naar alcoholmisbruik en -delicten in het verkeer en de geweldssfeer.
Bij de behandeling van het wetsvoorstel SOV in de Tweede Kamer heb ik inderdaad
toegezegd de komende jaren inventariserend onderzoek te laten doen naar de
relatie tussen alcohol, gokverslaving en criminaliteit, inclusief de geweldscriminaliteit.
Het WODC komt in 2002 met één of misschien zelfs meerdere rapporten
hierover. Alcohol- en verkeersdelicten zullen hierbij worden meegenomen.Hoe beoordeel ik het karakter van de beslissing van de rechter? Zie ik
dit bijvoorbeeld als een mandaat de maatregel om te kunnen zetten in een vrijheidsstraf?
De SOV is een strafrechtelijke maatregel. Omzetting in een gevangenisstraf
is derhalve niet mogelijk. Indien betrokkene niet bereid is het programma
te doorlopen, indien hij blijft weigeren, blijft hij in unit 4. Deze tenuitvoerlegging
geschiedt dus onder het verband van de maatregel, zoals die is opgelegd. Welke
garanties heb ik dat drang onverkort wordt gehandhaafd en geen dwang wordt?
De maatregel SOV is een ultimum remedium. Ik heb het college van procureurs-generaal
gevraagd hiertoe een aanwijzing te maken ten behoeve van het vorderingsbeleid
die op het ultimum-remediumkarakter is gericht. De bestaande drangvoorzieningen
worden gehandhaafd, in nauwe samenwerking met het ministerie van VWS. Verder
kan ik meedelen dat de maatregel SOV ziet op een specifieke welomschreven
doelgroep.Waarom is het experiment in het Wetboek van Stafrecht gekomen? De SOV
is een experiment met een wettelijke grondslag. Het gaat wel heel erg ver
dit soort maatregelen op te leggen wanneer er geen wettelijke grondslag is.
Zonder wettelijke grondslag is het niet mogelijk een persoon strafrechtelijk
op te vangen, maar de SOV blijft een experiment. Na de evaluatie kunnen definitieve
beslissingen worden genomen. Er was geen andere mogelijkheid dan hier een
wettelijke grondslag aan te geven. Als wij in strijd hadden willen komen met
het EVRM, dan zouden wij het op die manier hebben moeten doen, dus zonder
wettelijke grondslag.Kan ik de meerwaarde van de SOV ten opzichte van de drang-SOV of de voorwaardelijk
veroordeling nog eens uiteenzetten? Waarom geen betere benutting van de bestaande
modaliteiten? Zoals ik al eerder heb benadrukt, is de SOV een ultimum remedium.
De bestaande drangvoorzieningen blijven gehandhaafd. Ook het bestaande instrumentarium
van de voorwaardelijke veroordeling zal als stok achter de deur blijven bestaan.
Samen met onder meer VWS wordt thans bezien hoe voor de desbetreffende doelgroepen
de drangvoorziening nog beter kan worden benut.Als je begint met een experiment, waarom neem je dan niet eerst de steden
Rotterdam en Amsterdam? Het gaat om de juiste omvang van een experiment. De
omvang van de SOV-doelgroep is landelijk thans zo'n 3000 personen. Ook in
andere steden, inclusief een aantal middelgrote steden, is de overlast door
deze doelgroep groot. Bovendien kunnen op deze manier enkele lokale varianten
worden uitgeprobeerd. Dat is de reden om niet alleen te kijken naar Amsterdam
en Rotterdam.De heer Rosenthal vroeg of de SOV niet zal leiden tot een verschuiving
van verslaafden naar andere gemeenten. Bij de voorbereiding van het wetsvoorstel
is deze mogelijkheid inderdaad bezien. Uit de criminologische literatuur is
bekend dat lokale scenes van harddrugsverslaafden geografisch weinig flexibel
zijn. Weliswaar is er geregeld sprake van verplaatsing van verzamelpunten
van straatdealers en gebruikers binnen één en dezelfde stad
en tussen de verschillende wijken. Dit gebeurt niet zelden als gevolg van
een gericht beleid van spreiding van de overlast door de lokale autoriteiten.
Verplaatsing van lokale criminele drugsscenes tussen gemeenten komt echter,
voorzover bekend, niet voor. Verslaafden zijn in de regel niet
zo flexibel. Maar wij zullen blijven nagaan of dit misschien op een misvatting
berust. Uit de literatuurstudies en in de praktijk blijkt niet dat wij er
op het ogenblik erg ongerust over hoeven te zijn.De heer Rosenthal (VVD):Voorzitter! De minister herhaalt wat er al is gewisseld in de schriftelijke
gedachtewisseling. Even heel concreet. Iemand voelt dat hij wel eens onder
dit regime zou kunnen vallen. Het debat gaat vandaag vrij vaak over het thema
van het opeens vastzitten aan die twee jaar. Het kost mij moeite, maar ik
probeer mij te verplaatsen in de gedachtewereld van zo'n hoogactieve criminele
harddrugsverslaafde. Deze zal toch wel de tegenwoordigheid van geest hebben
weg te zijn op het moment dat dit dreigingsbeeld hem boven het hoofd hangt?Minister Korthals:Ik vrees dat de verplaatsing die de heer Rosenthal probeert te maken in
de geest van de verslaafde, niet helemaal is gelukt. De praktijk wijst dat
in ieder geval niet uit, maar wij zullen het blijven nagaan. Zo berekenend
zijn deze mensen allemaal niet meer.De heer Rosenthal (VVD):Het blijkt in de praktijk niet te spelen? Natuurlijk niet, want wij hebben
op dit ogenblik nog geen tweejaarregime als het gaat om de strafrechtelijke
opvang voor verslaafden.Minister Korthals:Dat is waar, maar wij beroepen ons niet alleen op situaties, zoals die
zich in Nederland voordoen, maar ook op die in het buitenland. Wat dat betreft
is er wel enige ervaring. Op zichzelf heb ik genoten van het feit dat de heer
Rosenthal heeft geprobeerd om zich in die rol te verplaatsen.De heer Rosenthal vroeg ook naar de financiering van de SOV. Voor 2001
staan op de begroting voor de SOV financiële middelen gereserveerd voor
bouw- en exploitatiekosten, intramuraal, begeleiding, reclassering, extramuraal
en voor de justititiebrede overhead. In totaal gaat het om een bedrag van
zo'n 29,6 mln. De verwachte kosten van de SOV bedragen ongeveer ƒ 350
per plaats per dag voor de intramurale fase. Een plaats op een VBA binnen
een penitentiaire inrichting kost ongeveer ƒ 300 per dag. Het verschil
tussen de dagprijs van de SOV en die van de VBA hangt samen met een beduidend
verschil in de duur van het geboden programma en de daarbij behorende begeleiding.
De kosten voor de experimentele drang-SOV bedroegen tot dusverre ongeveer ƒ
300 per dag voor de intramurale fase. Ten laste van de AWBZ wordt 25,1 mln.
besteed aan voorzieningen die er mede op zijn gericht de overlast van harddrugsverslaafden
te verminderen. Te denken valt aan IMC's en de forensische verslavingskliniek.
De dagprijs per bed in de verslavingszorg varieert tussen de ƒ 225
en ƒ 470. Ik ga er op basis van dit alles van uit dat de in de begroting
genoemde middelen in ieder geval voldoende zijn. De kosten van de extramurale
fase komen geheel voor rekening van de gemeenten. Dat is het mooie van de
samenwerking tussen de rijksoverheid en de gemeenten.Verder is gevraagd naar de situatie in Ossendrecht. Het was de bedoeling
dat een verdeling van 1/3-1/3-1/3 zou worden gehanteerd. VWS heeft al veel
gedaan, maar komt niet verder dan 1,5 mln., terwijl Justitie 3,1 mln. voor
zijn rekening neemt. Het valt allemaal hoger uit en er schijnt ook nog een
tekort te zijn bij de gemeente Rotterdam van 4 ton. Ik ga ervan uit dat wij
daar in goed overleg uit zullen komen.De heer Holdijk vroeg naar mijn oordeel over de bedenkingen die destijds
door de Raad van State zijn geuit. Die bedenkingen betroffen de effectiviteit
van de maatregel. Terugkijkend naar het advies van de Raad van State ben ik
nu alleen maar gesterkt in de overtuiging dat de SOV effectief is. Ik verwijs
naar de evaluatie van Ossendrecht en naar nadien verrichte studies.Als blijkt dat de verslaafde niet te motiveren is, wordt de tenuitvoerlegging
van de SOV dan niet louter een overlastbestrijdingsmaatregel? Ik merk allereerst
op dat ik ervan uitga dat de SOV erin zal slagen om aanvankelijk niet gemotiveerde
personen alsnog te stimuleren tot actieve deelname. Binnen het SOV-programma
zal steeds sprake zijn van het actief hieraan meewerken. Unit 4 is daarbij
een drangmiddel binnen de wettelijke dwang-SOV.Als het OM geen voorwaardelijke SOV vordert, kan de rechter dan een voorwaardelijke
vrijheidsstraf opleggen met als bijzondere voorwaarde opname in een inrichting
ter verpleging? Alvorens deze vraag te beantwoorden, wil ik weerleggen dat
ik niet positief sta tegenover een voorwaardelijke SOV. Onder deze juridische
titel kunnen de bestaande drangprojecten worden voortgezet. Juridisch is het
mogelijk om ook met de toepassing van bijzondere voorwaarden in het kader
van een voorwaardelijke gevangenisstraf te realiseren dat een verslaafde zich
laat opnemen. In het kader van de uitvoering van de beleidsnota Sancties in
perspectief wordt overigens nagegaan of er sprake is van overlap.Verder is gevraagd of door het vervallen van de combinatie gevangenisstraf/SOV
ook de andere combinaties onmogelijk worden. Ik wil alleen zeggen dat de combinatie
met verbeurdverklaring en onttrekking aan het verkeer in ieder geval zal blijven
bestaan.Kan de wetgever een categorie tussen straffen en maatregelen creëren,
gelet op de systematiek van ons strafrecht? Het WvS kent straffen en maatregelen.
In de systematiek van dit wetboek past minder goed dat een derde categorie
van interventie van de zijde van de overheid wordt geïntroduceerd. Ik
meen dus dat de strafrechtelijke interventies het beste kunnen worden ingebed
in de bestaande systematiek. Dat is ook mogelijk omdat binnen deze twee hoofdmodaliteiten
de vereiste differentie kan worden aangebracht. Het is ook niet nodig te kiezen
voor een nieuwe modaliteit en ik voeg hieraan toe dat het ook niet verstandig
is om in deze experimentele fase buiten de systematiek van het WvS te treden.De heer Jurgens vroeg of de SOV niet kan worden beschouwd als een experiment
in de zin van medisch-wetenschappelijk onderzoek van mensen. Dat is niet het
geval, nu in de SOV geen onderzoek plaatsvindt om te bepalen welke gevolgen
toepassing van een bepaalde methode heeft. De aanpak die ook in de SOV zal
worden gebruikt, bestaat al geruime tijd. Bovendien is hulpverlening conform
artikel 2 van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek van toepasselijkheid
van deze wet uitgesloten. Het experimentele karakter van de SOV is gelegen
in het gebruik van een strafrechtelijke maatregel om deze groep aan te pakken. De heer Jurgens stelde vast dat SOV alleen kan worden opgelegd op vordering
van het OM. Hij vroeg zich af waarom de rechter niet zonder een dergelijke
vordering een SOV kan opleggen. Gezien het karakter van het experiment lijkt
het mij verstandig dat de maatregel uitsluitend kan worden opgelegd op vordering
van het OM. Indien de SOV wordt omgezet in een definitieve voorziening, zal
naar verwachting deze beperking komen te vervallen. Dan zal de rechter de
bevoegdheid krijgen om zo nodig ook zonder daartoe strekkende eis van het
OM de SOV op te leggen. Ik heb al aangegeven dat het van belang is dat het
OM in dit stadium een duidelijke say heeft als het gaat om de vraag wie in
aanmerking komt voor deze maatregel.Voorzitter! Ten slotte is gevraagd of de reclasseringsmedewerkers wel
kunnen vaststellen of er sprake is van een psychische stoornis, in welk geval
geen SOV kan worden opgelegd. Dat kunnen die medewerkers niet, hoewel er bij
de reclassering wel degelijk de nodige expertise in huis is. Als zich een
waarschijnlijk geval van psychische stoornis voordoet, zal de reclassering
adviezen krijgen van de daartoe bevoegde en deskundige instanties.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn uitvoerige antwoord en voor
zijn toezegging met betrekking tot het WODC-onderzoek naar alcoholmisbruik
in relatie tot het onderwerp dat wij vandaag bespreken. Ook dank ik de minister
voor de toezegging om bij de monitoring de positie van de veroordeelde en
de toetsing door de rechter nog eens aan een onderzoek te onderwerpen. Ik
vond dat overigens wel een ietwat magere toezegging en ik kom daar straks
nog even op terug.De minister heeft uitgelegd dat er drie fasen zullen zijn van 6 maanden
elk. Die periode kan worden verkort als de behandeling succesvol is, maar
als dat niet geval is, kan de periode worden verlengd tot 24 maanden. Dat
staat natuurlijk los van de beslissing die de rechter neemt. Uit de woorden
van de minister begrijp ik dat de vordering 24 maanden zal inhouden en dat
het van het verloop van de behandeling afhangt of de periode kan worden bekort
tot 18 maanden. Of is het de bedoeling dat het OM een taxatie maakt van de
benodigde SOV-duur en de rechter adviseert een bepaalde periode op te leggen?
Als dat inderdaad het geval is, hoor ik dat graag expliciet van de minister.
Vooralsnog ga ik ervan uit dat de beslissing van de rechter 24 maanden inhoudt
en verder niets. Als de rechter op een gegeven moment de maatregel niet tussentijds
wenst te beëindigen, moet de resterende periode in unit 4 worden doorgebracht
als betrokkene niet te motiveren is. Als de veroordeelde in zijn tweede maand
nul op het rekest heeft gekregen, moet hij dus nog 22 maanden in unit 4 zitten.
Het lijkt mij dat ik deze conclusie moet trekken uit het antwoord van de minister.
Zie ik dat goed? Hij moet uit mijn vraag overigens niet afleiden dat mijn
fractie deze maatregel niet zou willen. Politiek gesproken staan wij hier
volledig achter, maar wij zijn bezorgd over de juridische zwakheden van het
voorstel die ertoe kunnen leiden dat het experiment vrij gemakkelijk zal kunnen
mislukken. Ik denk hierbij met name aan tussentijdse toetsing door de rechter.
De minister heeft terecht gezegd dat in de Tweede Kamer genoegen is genomen
met het voorstel om eenmaal toegang tot de rechter open te stellen voor de
veroordeelde en dat dat in de schriftelijke voorbereiding aan deze zijde van
het Binnenhof niet aan de orde is geweest. Dat neemt niet weg dat wij het
recht en de plicht hebben om dit belangrijke punt in dit plenaire debat aan
de orde te stellen.Voorzitter! Ik loop vervolgens in omgekeerde richting even de argumenten
langs van de minister waarom er niet meer dan één toetsing mag
plaatsvinden. In de zesde plaats zei de minister dat de minister van Justitie
kan beëindigen. Dat wekt de indruk dat de veroordeelde aan de minister
om beëindiging kan vragen. Dat zou dus een soort quasi-gratiëring
zijn, maar dat kan niet de bedoeling zijn. In de vijfde plaats wees hij op
de mogelijkheid voor de veroordeelde om zich te wenden tot de Raad van Toezicht
en de Centrale Raad in Hoger Beroep. Dat heeft echter niets te maken met al
of niet beëindigen van de maatregel, maar met de executie van de maatregel
in de inrichting. In de vierde plaats zei de minister dat, als de veroordeelde
vaker naar de rechter kan, dit een te zware druk legt op het programma dat
de desbetreffende persoon moet doorlopen. Daar kan ik mij iets bij voorstellen
en daarom heb ik voorgesteld een wachttijd in te voeren. Betrokkene moet niet
om de haverklap naar de rechter kunnen lopen. Het programma mag inderdaad
niet worden verstoord. In de derde plaats verwees de minister naar de capaciteit
van de rechtbank en rapportage-instanties. In mijn voorstel met betrekking
tot de wachttijd wordt daarmee impliciet rekening gehouden. In de tweede plaats
zei de minister – en dit was bijna een Freudiaanse verspreking –
dat terughoudendheid moet worden betracht bij toetsing door de rechter van
een eenmaal door de rechter opgelegde straf. Hij sprak niet van een maatregel,
maar van een straf! Hieruit blijkt weer het hybride karakter van het wetsvoorstel.
Ook in de Tweede Kamer heeft de minister het woord "vrijheidsstraf" gebezigd.
Tot die verspreking kom je heel gemakkelijk bij dit voorstel, maar het gaat
hierbij nu juist om een maatregel. Als het gaat om toetsing van de vraag of
de maatregel nog conform het eraan ten grondslag liggende doel is, is de toegang
tot de rechter een noodzakelijk vereiste. Ik verwijs naar artikel 5 van het
Europees Verdrag en het Winterwerp-arrest. Ook verwijs ik naar de wachttijdconstructie
in het kader van strafrechtelijke plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis.
Het eerste argument van de minister was dat de SOV enige tijd moet duren om
goed te kunnen toetsen of de SOV-maatregel effect sorteert. Daarom juist heb
ik gesuggereerd, een wachttijd in acht te nemen. Als de minister vindt dat
fase 1 zes maanden moet duren, zou ik willen pleiten voor een wachttijd van
acht tot negen maanden.De minister heeft mij eigenlijk ook geen antwoord gegeven op de vragen
die ik heb gesteld over de omstandigheid waarbij de rechter alleen kan beslissen
tot voortzetting tot het einde van die 24 maanden of tot direct beëindigen,
waardoor de betrokkene direct naar huis mag. Ik heb er al op gewezen dat dat
een onaanvaardbare consequentie kan zijn. In het geval een veroordeelde eerst
in hoger beroep gaat en vervolgens in cassatie, is hij anderhalf jaar verder.
De maatregel die ten aanzien van hem getroffen is, heeft dan
volgens hem eigenlijk geen zin meer. Hij gaat dus vroeg in fase 1 al naar
de rechter, die het met hem eens is en hem naar huis stuurt, terwijl hij normaal
gesproken 6 maanden gevangenisstraf zou hebben gekregen. Dat is een consequentie
van de gebreken in artikel 38s.Ik vraag de minister dan ook nadrukkelijk om niet pas over een jaar in
het kader van een monitor, maar nu al het volgende te overwegen. Op de eerste
plaats verzoek ik hem de eenmalige gang van de veroordeelde naar de rechter
te vervangen door de mogelijkheid om met een wachttijd van acht of negen maanden
nadat begonnen is met de uitvoering van de maatregel, naar de rechter te gaan.
Het effect daarvan in de praktijk komt in dat geval neer op maximaal twee
keer. Daarmee is voldaan aan artikel 5 van het EVRM, het Winterwerp-arrest
en aan een vergelijking met artikel 37.Op de tweede plaats verzoek ik de minister om het de rechter mogelijk
te maken om bij de beslissing omtrent beëindiging, niet met onmiddellijke
ingang, maar op termijn van drie, vier, vijf tot zes maanden te beëindigen.
De rechter kan dan rekening houden met de eventuele voorlopige hechtenis,
respectievelijk de ernst van de feiten van de zaak die hem is voorgelegd.Naar mijn mening mitigeren deze elementen veel principiële bezwaren
van de PvdA-fractie, de bedenkingen van mijn fractie en zelfs de bedenkingen
van mevrouw De Wolff. Het draagvlak voor deze wet zou hiermee aanmerkelijk
verbreed kunnen worden.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil de heer Van de Beeten vragen of de steun van de CDA-fractie
aan het wetsvoorstel staat of valt met de toezeggingen die de minister op
dit punt zal doen.De heer Van de Beeten (CDA):Ik wacht eerst af op welke manier de minister een en ander formuleert.
Ik laat het verder afhangen van de vraag wat de andere fracties doen. Ik zal
er heel open over zijn. Onze fractie staat in politieke zin volledig achter
dit voorstel en beoogt het met de gewenste wijzigingen te verbeteren zodat
het experiment kan slagen. Het zou paradoxaal zijn als wij vóór
zijn, maar toch tegen stemmen. Ik probeer eerst van andere fracties, bijvoorbeeld
die van GroenLinks, antwoord te krijgen op de vraag of zij de door mij geformuleerde
voorstellen steunen. Als de PvdA-fractie het helemaal eens is met mijn gedachtegang
en op dit punt een concrete toezegging van de minister verwacht, vraag ik
mijn fractie of het standpunt van de PvdA-fractie een nieuw politiek feit
oplevert.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):De heer Van de Beeten speelt nu de bal naar de andere fracties.De heer Van de Beeten (CDA):Daar hoort die ook.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik zeg onmiddellijk "ja" op de vraag of ik de kritiek ondersteun. Ik vat
de gehele tweede termijn van de heer Van de Beeten in ieder geval samen als
een verzoek om een novelle. Als de minister die novelle niet wil toezeggen,
zal de CDA-fractie het wetsvoorstel dan steunen?De heer Van de Beeten (CDA):Die beslissing is afhankelijk van het antwoord van de minister en de andere
fracties in deze Kamer.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb in eerste termijn gezegd dat de minister mij in de
correspondentie niet heeft overtuigd van nut en noodzaak van dit wetsvoorstel.
Zoals altijd, heb ik met belangstelling geluisterd naar zijn optreden in eerste
termijn en heb ik geconstateerd, zoals ik wel vaker heb gedaan, dat de minister
teksten voorleest die ik vrijwel woordelijk ken omdat ze op dezelfde manier
voorkomen in de stukken. Er bekruipt mij op zo'n moment een wat ongemakkelijk
gevoel. Misschien wil of kan ik niet begrijpen waar de minister met dit wetsvoorstel
naartoe wil. Het kan ook zijn dat de minister niet kan uitleggen wat hij zelf
beoogt met dit wetsvoorstel of dat hij er geen interesse in heeft om mijn
fractie van de zin van het wetsvoorstel te overtuigen. Ik zeg het misschien
wat bitsig, maar ik krijg een vervelend gevoel als ik een herhaling hoor van
tekstblokken die ik al uit de schriftelijke voorbereiding ken.Voor mij is het een essentiële vraag in hoeverre het project waarvoor
wij geplaatst worden, effectief is. Juist de mate waarin de SOV effectief
zal zijn, kan de kritiek wegnemen die breed is geuit over de disproportionaliteit
tussen de maatregel en de ernst van de feiten die eraan voorafgaan. Ik heb
heel bewust niets theoretisch gezegd over artikel 5 van het EVRM. Als de minister
namelijk met een plan komt en hij met vrij grote waarschijnlijkheid kan aangeven
dat het effectief zal zijn bij het bestrijden van het probleem, wil ik wel
over de discrepantie heen stappen tussen de twee jaar die de SOV duurt en
de vrijheidstraffen die nu zo in het algemeen voor drugsgerelateerde criminaliteit
worden opgelegd. Ik stap daaroverheen, mits de effectiviteit op een valide
manier wordt aangetoond. Ik hoor de minister echter zeggen dat het Trimbos-instituut
heeft gesteld dat dwang in ieder geval niet-ineffectief is. Daar schieten
wij natuurlijk niet veel mee op. Het is trouwens de vraag of dat klopt, want
het staat mij bij dat de KNMG, waarvan wij deze week een brief hebben ontvangen,
stelt dat dwang contraproductief zou kunnen werken. Het zou kunnen dat de
groep die wij nu op de korrel hebben, zich door die dwang alleen maar verder
onttrekt aan hulpverlening. De minister onderbouwt in dit debat eigenlijk
totaal niet wat de mate van waarschijnlijkheid is dat deze variant een meerwaarde
heeft boven de drangvariant, waarmee al een aantal jaren wordt geëxperimenteerd.
Dan valt ook op dat het ambitieniveau waar het gaat om het definitief afkicken
en het komen tot een andere levensstijl die geen overlast bezorgt, buitengewoon
laag is, in ieder geval in de orde van grootte van het door de minister als
positief ervaren resultaat van het project Ossendrecht.Ik heb de minister niets horen zeggen over wat nu specifiek is aan de
behandelmethoden die zullen worden uitgevoerd in de dwang-SOV, over de problemen
waar het gaat om het aanstellen van geschikte behandelaars en begeleiders
en over de problematiek van de aansluiting op de reclassering etc. Allemaal
elementen die maken dat ik huiverig ben om met deze dwang-SOV in te stemmen.Als ik dan kijk naar het door de minister als positief ingeschatte resultaat
van 15% à 20% deelnemers die blijvend vrij zullen zijn van recidive,
dan leert mij een eenvoudige rekensom dat je straks vijf mensen twee jaar
lang van hun vrijheid gaat beroven om er één definitief van
zijn of haar verslaving af te helpen. Dat is voor mij een te grote discrepantie.
Als die vijf op een gegeven ogenblik in staat zijn de behandeling te staken
of de situatie van vrijheidsberoving te beëindigen, zoals nu nog in Ossendrecht
het geval is, dan zou ik zeggen à la bonheur. Maar in dit geval worden
vijf mensen twee jaar lang van hun vrijheid beroofd om er één
van zijn of haar verslaving af te helpen.Ik heb de minister te weinig horen ingaan op de alternatieven die met
name door collega Jurgens en door mij naar voren zijn gebracht in eerste termijn.
Ik noem het uitbouwen van de dwang-SOV, het verbeteren van de behandeling,
het doorgaan en het uitbouwen van het experiment van de verstrekking, en het
verbeteren van de aansluiting tussen het hulpaanbod en de reclassering. Ik
ben langzamerhand een beetje bang dat wij met de SOV een soort politieke placebo
toedienen, waarin de werkzame middelen ontbreken of in ieder geval niet zijn
aangetoond; wij weten alleen maar dat zolang de veroordeelde van de straat
is, hij geen delicten zal plegen. Zo heeft een placebo altijd wel enig effect,
want zolang mensen dat middel slikken, denken ze dat ze er wat aan doen. Zo
zal het ook met de SOV gaan.Met betrekking tot de richtlijn voor het rekwireerbeleid kreeg ik zo-even
uit een interruptiedebat met collega Van de Beeten de indruk, dat die tekst
van die richtlijn nog geschreven moet worden en dat er nog het een en ander
aan te verhapstukken zou zijn. Mijn idee zou zijn dat er in moet komen te
staan dat in ieder geval eerst de drang-SOV moet zijn beproefd vooraleer de
maatregel SOV kan worden gevorderd en opgelegd.Voorzitter! Al met al kan mijn fractie aan dit wetsvoorstel haar steun
niet verlenen. Dat spijt mij wel degelijk, omdat ik meen dat het doel van
wat de minister drijft wel degelijk grote steun verdient.De heer Rosenthal (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor de beantwoording in onze
richting, die op één punt inderdaad wat deed denken aan de eerdere
schriftelijke gedachtewisseling, maar die op een aantal andere punten wel
degelijk meer dan dat was.Bij een debat als dit, spreken wij in feite over forse problemen die op
een gegeven moment in de samenleving ontstaan, vaak weggezet onder de term
"overlast". Dan gaat het met name om een grondrecht van burgers om zich gevrijwaard
te mogen weten van criminaliteit van anderen. Het zal je gebeuren dat, zoals
gisteren nog in de krant stond, je fiets voor de tweede of derde keer binnen
een week gestolen wordt in de buurt van een station, waar een drugsscene aanwezig
is. Met andere woorden: waar wij steeds mee te maken hebben, is het zoeken
naar evenwicht tussen de rechtstatelijke rechten van mensen om zich gevrijwaard
te weten van overlast en de rechtstatelijke rechten van mensen om, wanneer
hun de vrijheid wordt benomen, dit binnen een groot aantal waarborgen te houden.
Dat is een evenwicht dat altijd gezocht moet worden. En mijns inziens is dat
ook hier aan de orde. Op dat punt meent de fractie van de VVD dat dit wetsvoorstel
wel degelijk een stap in de goede richting is. Ik voeg er aan toe dat ik bij
verschillende fracties beluisterd heb dat de effectiviteit van de overlastbestrijding
die hier achter zit, als een maat wordt meegewogen. Dat is mijns inziens winst
van dit debat.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Zou de heer Rosenthal mij kunnen uitleggen waarom de fractie waarvan hij
deel uitmaakt en zijn collega-fractie in de Tweede Kamer zich altijd zo buitengewoon
terughoudend opstellen als het gaat om de verstrekking van heroïne? Is
dat ook in hun ogen geen belangrijke factor in het terugdringen van de overlast
en het waarborgen van het grondrecht van de burger op veiligheid, waarover
ik de heer Rosenthal regelmatig hoor spreken?De heer Rosenthal (VVD):Waar het hier om gaat, is de overlast die wordt veroorzaakt door velerlei
factoren. Een daarvan is datgene wat wij nu aan de orde hebben, te weten de
drugsgerelateerde criminaliteit. Ten aanzien van de verstrekking van heroïne
en andere harddrugs volgen wij de lijn dat er een zeer scherp onderscheid
gemaakt moeten worden tussen soft- en harddrugs. Bij de softdrugs worden wij
geconfronteerd met een reeks van problemen. Wij dienen te voorkomen dat die
zich ook ten aanzien van de harddrugs voordoen.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):U zult het met mij eens zijn dat de overlast waar wij het vandaag over
hebben – de veelvoorkomende diefstallen – uitsluitend veroorzaakt
wordt door verslaafden aan harddrugs die aan geld moeten komen om dope te
kunnen kopen. Als de noodzaak om aan geld te komen, wordt weggenomen, is daarmee
een groot deel van de overlast ingedamd.De heer Rosenthal (VVD):Ik heb het over de effectiviteit van de maatregelen ter bestrijding van
drugsgebruik en drugsoverlast. Eén van de belangrijkste vragen in dat
kader is of met de verstrekking van harddrugs aan verslaafden uiteindelijk
de drugsproblematiek als zodanig en in het bijzonder de drugsgerelateerde
criminaliteit uiteindelijk zal verminderen. Wat is het gevaar van de verstrekking
van harddrugs voor derden? Ik noem de aanzuigende werking die van een bepaald
regime kan uitgaan. Het oordeel van de VVD-fractie is dat dit absoluut niet
mag gebeuren. Het is een afweging tussen effectiviteit en ineffectiviteit.
De VVD-fractie in de Eerste Kamer – en bij mijn weten ook aan de overkant
van het Binnenhof – heeft zeker niet het idee dat de verstrekking van
harddrugs een effectief middel is voor de oplossing van de drugsproblematiek.De heer Jurgens (PvdA):U draait er omheen. Het gaat uitsluitend om de gecontroleerde verstrekking
van heroïne aan zwaar verslaafden. Dit zijn de mensen die de veelvoorkomende
criminaliteit veroorzaken. Mevrouw De Wolff zegt dat de overlast aanzienlijk
wordt verminderd als zwaar verslaafden gecontroleerd heroïne wordt verstrekt,
omdat zij dan geen aanleiding meer hebben om overlast te veroorzaken. U stelt
overigens terecht dat burgers van die overlast bevrijd moeten worden.De heer Rosenthal (VVD):Wat ik weet van de interne en externe kanten van de drugsscene in de grote
steden van Nederland, brengt mij tot de stelling dat de verstrekking van harddrugs absoluut geen oplossing is.De minister heeft zich meermalen meester gemaakt van het begrip "ultimum
remedium". Het viel mij op dat hij dit breder interpreteert dan alleen als
het sluitstuk van een juridische redenering. Toen hij de woorden sprak: het
is echt een ultimum remedium, donderde het zelfs op deze decemberdag. Dit
begrip is ingebracht via een motie van de heer Dittrich. Ik herhaal dat wij
voordat de SOV ingaat, te maken kunnen hebben met drangvoorzieningen en met
een voorwaardelijke SOV. Ik stel het op prijs als de minister dit laatste
iets preciezer omschrijft. Hij zei op een gegeven moment dat de voorwaardelijke
SOV gelijkstaat aan een drangvoorziening. Mijn inziens is dat een misverstand.
Een voorwaardelijke voorziening wordt opgelegd en vervolgens krijgt de betrokkene
te horen: ga heen.College Jurgens sprak over het artikel van Baas en Leeuw. Dat is toch
niet hetzelfde als het WODC. Om de heer Jurgens helemaal gerust te stellen,
wijs ik hem erop dat dit artikel staat in een tijdschrift dat niet alleen
over drugs en psychotrope stoffen gaat, maar ook over alcohol.De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn reactie. Hij heeft
nog eens expliciet uiteengezet hoe hij tegen het concluderende oordeel en
advies van de Raad van State aankijkt. In dat oordeel is sprake van de term
"vooralsnog". Ik leg de woorden van de minister zo uit dat die term op grond
van de kennis van vandaag geschrapt kan worden. Uit de gebaren van de minister
maak ik op dat ik hem goed begrepen heb.De SOV is een mengvorm van straf en maatregel. In dit verband is door
anderen over een hybride maatregel gesproken. Ik heb al aangegeven dat het
niet aangaat, hokjes te maken voor iedere sanctiemodaliteit, maar de tweeslag
van straf en maatregel is zeer fundamenteel. Vooral de toevoeging van de maatregel
is destijds niet eenvoudig geweest, zo zal de minister zich uit zijn studie
herinneren. Nu lijken wij eraan toe, een derde categorie te creëren.
De minister heeft met nadruk gezegd dat het om een experiment gaat. Derhalve
is het niet geraden om de systematiek van het Wetboek van Strafrecht op z'n
kop te zetten. Ik blijf volhouden dat het niet wenselijk is om deze en andere
definitieve mengvormen van maatregelen te creëren als daar in het Wetboek
van Strafrecht geen basis voor is.De experimentele fase speelt ook een rol bij de in het voorstel opgenomen
regeling om de oplegging van de SOV alleen op vordering het OM toe te staan.
Na het experiment lijkt mij een heroverweging op haar plaats.Onze fracties sluiten zich in beginsel aan bij de wensen van de CDA-fractie
ten aanzien van artikel 38s. Wij kunnen echter niet alle consequenties overzien
en daarom wil ik zeker de reactie van de minister in tweede termijn hierbij
betrekken. Wij sluiten ons ook aan bij de vraag van de heer Rosenthal over
de voorwaardelijke SOV.Voorzitter! Onze fracties achten het belangrijk dat wij mensen niet in
hun gewaande autonomie aan hun lot overlaten. Wij moeten alle oorbare en rechtstatelijk
verantwoorde middelen aanwenden om hierin verandering aan te brengen. Dit
is in onze ogen even belangrijk als het vrijwaren van anderen van criminele
overlast. Die tweeslag wil ik tot in laatste instantie volhouden.De heer Jurgens (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Het is jammer dat de minister niet is ingegaan
op mijn suggestie om de roepnaam van de wet te veranderen. Hij bleef over
de SOV spreken, terwijl ik het liever heb over SOD. Het gaat over "dwelms-"
dan wel drugsverslaafden. Ik heb plagenderwijs over alcoholisten gesproken,
maar wellicht is het toch beter om de roepnaam van de wet in de praktijk aan
te passen. Als het woord "dwelms" binnenkort door de minister consequent wordt
gebruikt, levert dit misschien ook nog een vernieuwing van de Nederlandse
taal op.Ik had graag gehad dat de minister dieper was ingegaan op de meerwaarde
van het wetsvoorstel. Waarom is het niet mogelijk, eerst een gevangenisstraf
te eisen en vervolgens deze wijze van executie toe te passen? De oude methode
is tenslotte van veel waarborgen voorzien.De minister zegt terecht dat de effectiviteit van de maatregel nog niet
bewezen is. Ik wijs op het rapport van het Trimbos-instituut inzake "de effectiviteit
van justitiële drang en dwang bij behandeling van verslaafden". Er mogen
geen nieuwe behandelvormen in de gezondheidszorg worden ingevoerd voordat
zij in goed wetenschappelijk onderzoek deugdelijk zijn bevonden. In Nederland
is dat het ideaal en soms zelfs de wet. Er moet eerst een soort proefonderzoek
worden uitgevoerd. In het Engels heet dit "a randomized clinical trial". Dit
is wel gebeurd bij de heroïneverstrekking maar niet op dit punt. Er is
geen sociaal-wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat het helpt. Er is
ook geen praktijkonderzoek geweest om dit soort bewijzen boven tafel te halen.De minister vindt de maatregel proportioneel, gelet op de veroorzaakte
overlast en de verslaving. De verslaving mag echter niet terzake doen, want
dat is een probleem van de gezondheidszorg. Het gaat om de relatie tussen
de opgelegde maatregel en de aard van het gepleegde delict. Zelfs toen mevrouw
De Wolff de minister hiernaar vroeg, noemde hij niet de aard van het delict
in relatie tot de opgelegde straf.De minister heeft gezegd dat de doelgroep voor de heroïneverstrekking
nu een andere is dan de groep waarvoor dit wetsvoorstel is bedoeld. Dat ben
ik met hem eens, maar hij kan een andere beslissing nemen. De oorzaak van
de criminele overlast is gelegen in het stelen ten behoeve van het verkrijgen
van het spul. Als dat spul verstrekt wordt, kan dat een zeer grote invloed
hebben op vermindering van de overlast en daar gaat het ons ten slotte allemaal
om.Welke criteria worden voorts bij de evaluatie gehanteerd? Als ik de minister
goed begrijp, gaat het om een kleine groep mensen die een zeer groot percentage
van het aantal misdrijven pleegt van een bepaalde soort in een bepaalde stad.
Een wezenlijk criterium voor de beoordeling moet een significante daling van
het aantal van dergelijke misdrijven worden, alleen al door het incapacitatie-effect.
Deze mensen zitten achter tralies. Hun vrijheid is hun ontnomen. Zij kunnen
die misdrijven niet meer plegen. Dat zou dan zichtbaar moeten zijn. Is dat
naar het oordeel van de minister een reëel punt bij de criteria voor
evaluatie? Mijn fractie staat, ondanks de kritische noot, open voor onderling overleg
over de vraag hoe wij ons uiteindelijk zullen opstellen tegenover het wetsvoorstel.
Het gaat om de afweging die de heer Rosenthal noemde, namelijk het belang
van de samenleving om gevrijwaard te blijven van dit soort overlast aan de
ene kant en de rechtsstaat aan de andere kant. Die afweging kan steeds op
een andere wijze uitvallen.De heer Van de Beeten (CDA):Hoe denkt de heer Jurgens over het probleem dat ik heb geschetst met betrekking
tot artikel 38s? Het gaat om twee elementen: de toegang tot de rechter door
de veroordeelde en de mogelijkheid voor de rechter om iets anders te beslissen
dan voortzetten of beëindigen van de maatregel.De heer Jurgens (PvdA):De heer Van de Beeten heeft zijn eigen opinie afhankelijk gemaakt van
hetgeen mijn fractie zal beslissen. Mijn fractie heeft nog niet beslist, dus
heeft de heer Van de Beeten nog geen opinie. Dat is een probleem. Ik zal de
vraag graag voorleggen aan mijn fractie.De heer Rosenthal (VVD):Voorzitter! Mag ik het volgende even aan de heer Jurgens voorleggen? Het
luistert nauw op dit punt. Wij hebben hierover al eerder van gedachten gewisseld.De heer Jurgens stelt dat aan de ene kant het belang staat van de samenleving –
overlastbestrijding en dergelijke – en aan de andere kant de rechtsstaat.De heer Jurgens (PvdA):Nee, ik bedoel de rechtsstatelijke bescherming van de individuele burger.De heer Rosenthal (VVD):Behoort tot de rechtsstatelijke bescherming van de individuele burger
ook niet de rechtsstatelijke bescherming van de individuele burger die zich
gevrijwaard mag weten van overlast?De heer Jurgens (PvdA):Je zou het woord rechtsstaat zo breed kunnen omschrijven. Dan heb ik geen
probleem met de stelling van de heer Rosenthal. Ik bedoel echter heel specifiek
de rechten van verdachte in verband met de mogelijkheid van vrijheidsontneming
in een rechtsstatelijke situatie. Het belang van de samenleving om gevrijwaard
te worden van allerlei vormen van onveiligheid betreft de hele staat, niet
alleen de rechtsstaat.De heer Rosenthal (VVD):De heer Jurgens zal het hopelijk met mij eens zijn dat het waarachtig
zo moge zijn dat de rechtsstaat zich niet alleen richt op de rechtsstatelijke
bescherming van verdachten, maar zich ook richt op de rechtsstatelijke bescherming
van de burger op straat en in huis.De heer Jurgens (PvdA):Dat is de definitie van de heer Rosenthal van het begrip rechtsstaat.
Inhoudelijk ben ik het met hem eens. Maar het is niet gebruikelijk, het woord
rechtsstaat in die context zo te gebruiken.De heer Rosenthal (VVD):Zou het niet eens tijd worden, het begrip op die manier te bejegenen,
in het kader van een wat breder omschreven grondrecht op veiligheid van alle
burgers?De heer Jurgens (PvdA):Ik zou dat een beschaafde samenleving willen noemen. Het woord rechtsstaat
reserveer ik liever voor hetgeen waarvoor het in mijn vakgebied tot nu toe
steeds gebruikt is. Misschien dat politicologen daar verandering in aanbrengen,
maar ik hoop het niet.De heer Rosenthal (VVD):Ik hoop dat wel.Minister Korthals:Voorzitter! Ik dank de geachte afgevaardigden voor hun inbreng in tweede
termijn. Ik wil even iets rechtzetten tegenover de heer Van de Beeten. Hij
gaat ervan uit dat de SOV maximaal 24 maanden duurt. Dat is waar, maar het
is ook mogelijk dat de rechter een kortere periode kan bepalen. Het zal best
wel eens voorkomen dat de officier van justitie daartoe een voorzet geeft
als hij taxeert dat deze betrokkene wellicht binnen een kortere periode dan
24 maanden voldoet aan de eisen die aan hem zullen moeten worden gesteld.
De officier van justitie kan dan met een vordering komen korter dan 24 maanden.
De rechter kan die vordering al dan niet toewijzen. Ik wil wel duidelijk zeggen
dat als blijkt dat betrokkene blijvend niet te motiveren is, hij voor een
door de rechter te bepalen periode vervolgens in unit 4 zal moeten zitten.De heer Van de Beeten kwam voortdurend terug op de wachttijd.De heer Van de Beeten (CDA):Betekent dit dat als de rechter, geconfronteerd met een veroordeelde in
de SOV die niet gemotiveerd is en zelf vraagt om beëindiging, de rechter
kan bepalen dat de SOV niet à la minute wordt beëindigd, maar
bijvoorbeeld over drie of vier maanden?Minister Korthals:Als iemand een maatregel opgelegd gekregen heeft en hij wil niet meewerken,
dan zal hij voor de periode dat hij de maatregel opgelegd heeft gekregen,
volledig in unit 4 moeten blijven.Voorzitter! Ik kom nu aan het belangrijke punt van de rechterlijke toets.
Het is mogelijk dat de rechter een keer tussentijds toetst. De heer Van de
Beeten vindt dat te weinig. Hij ziet liever een wachttijd van acht maanden.
Dat zou erop neerkomen dat er twee keer maximaal wordt getoetst. Naar mijn
mening is het voorgestelde systeem beter, maar ik zeg de heer Van de Beeten
toe dat wij de tussentijdse toets heel grondig zullen bekijken en monitoren.
Ik ben zelfs bereid, als na de tussentijdse evaluatie, die na drie jaar plaatsvindt,
blijkt dat de regeling inzake de tussentijdse toets van de rechter wijziging
behoeft, al in dat stadium met een wetswijziging te komen, nog voordat de
eindevaluatie heeft plaatsgevonden.De rechter kan de maatregel alleen voortzetten of beëindigen. Gevraagd
is waarom er geen tussenweg is. Wij moeten zoveel mogelijk zekerheid hebben
voor deze hele periode van twee jaar. Om die reden ben ik geen voorstander
van een tussenweg.Mevrouw De Wolff was duidelijk niet tevreden met de beantwoording. Hele
blokken tekst kende zij al uit de schriftelijke beantwoording. Op mijn beurt
kan ik zeggen dat er veel vragen zijn gesteld die al in eerdere fases zijn
gesteld. Dat zal louter op toeval berusten ...Ik kom nog even terug op het Trimbos-onderzoek. Mijn stelling is dat het
instituut niet kiest voor het een of het ander. Ik meende bij de heer Jurgens
te beluisteren dat ik mij ten onrechte zou hebben beroepen op het Trimbos-onderzoek.
Ik heb dat nooit gedaan. Ik heb alleen gezegd dat daaruit geen tegenindicatie
bleek. Op de vraag wat ik daarmee doe, heb ik geantwoord dat
er andere onderzoeken zijn die wel aangeven dat de SOV-maatregel wel degelijk
een goed middel kan zijn. Ik heb gewezen naar hetgeen in Engeland is gebeurd.
De Kamer heeft zelf verwezen naar hetgeen in Texas aan de orde is geweest.
In de literatuur zijn er meer voorbeelden geweest dat dit een goede en begaanbare
weg is. Dat is de route die wij gekozen hebben. Het Trimbos-instituut is voor
noch tegen en wij beroepen ons daar niet op. Maar het kan ons ook niet tegengeworpen
worden.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Dat is precies wat mij zo stoort aan deze discussie. Het berust niet op
toeval dat ik telkens dezelfde vragen heb gesteld. Ik heb dat heel bewust
gedaan, omdat ik steeds een antwoord krijg dat mij niet overtuigt van de effectiviteit
van deze maatregel. Dat is nog steeds het geval.Met de literatuurstudies waarop de ambtsvoorganger van de minister zich
destijds al beriep, is de kachel aangemaakt in het rapport van het Trimbos-instituut.
Het instituut komt niet verder dan de stelling dat dwang niet ineffectief
is. Ik vind dat veel te weinig. In het verslag en het nader verslag heb ik
de minister een- en andermaal gevraagd waarop hij denkt uit te komen en wat
zijn verwachtingen zijn als hij meent dat dwang een meerwaarde heeft boven
het instrumentarium dat wij al hebben. Hij noemt dan buitengewoon lage scores.
Zijn ambities zijn erg laag. Dat roept bij mij de vraag op naar de overwegingen
van de minister om te zeggen dat dit een effectief middel is dat zeker ingezet
moet worden, omdat het een duidelijke meerwaarde heeft boven het instrumentarium
dat wij al hebben. Ik geloof dat niet.Minister Korthals:Voorzitter! In mijn eerste termijn heb ik gezegd dat ik uitga van een
score van 15 tot 20%. Ik vind dat geen lage score. Ik heb aangegeven wat dit
de maatschappij zou besparen als dat inderdaad lukt. Het gaat om een groep
hopeloos verslaafden die voortdurend in het strafrechtelijk circuit terechtkomt.
Als wij een op de vijf zover kunnen krijgen, dat zij dat niet meer doen, vind
ik dat, als mijn eerste ambitie, bijzonder hoog.De tweede reden dat ik niet verder ga dan 15 tot 20% is dat ik in het
verleden gezien heb, dat wanneer je een te hoog ambitieniveau vastlegt –
ik denk aan de pluk-ze-wetgeving, die ervan uitging dat er honderden miljoenen
geïncasseerd zouden worden – dit enorm frustrerend werkt op een
organisatie als dat bij lange na niet gehaald wordt. Ik wil op korte termijn
inderdaad die doelstelling van 15 tot 20% realiseren. Met korte termijn bedoel
ik de periode van nu tot over zes jaar als de evaluatie heeft plaatsgevonden.
Mevrouw De Wolff kan niet zeggen dat dit een laag percentage is, dat het een
gebrek aan ambitie is of dat het weinig uitmaakt. Nee, als dat inderdaad het
resultaat zou zijn, dan is het een mooi resultaat. Mevrouw De Wolff kan mij
dan tegenwerpen dat dit resultaat misschien ook langs een andere weg had kunnen
worden bereikt, maar tot dusverre hebben wij geconstateerd dat wij met deze
groep niets konden uitrichten. Zij gaan voortdurend de maatschappij weer in
en houden zich bezig met criminaliteit.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik wijs erop dat om die 15% te scoren je 85% twee jaar lang van zijn vrijheid
berooft. Dat is de prijs die je betaalt voor het behalen van die 15%. Mijns
inziens is dat een te hoge prijs. Je kunt die niet vergelijken met de opbrengst
van de pluk-ze-wetgeving, omdat in dat geval geen 85% gedupeerd wordt.Minister Korthals:Mevrouw De Wolff zegt wel zo makkelijk dat 85% gedupeerd wordt, maar het
gaat wel over een groep die binnen vijf jaar drie keer onherroepelijk veroordeeld
is. Dan moet je wat op je kerfstok hebben. Dat is de groep die voortdurend,
wanneer zij buiten komen uit het politiebureau, weer aan het stelen slaan.
Zij hebben heel wat gedaan. Als zij drie keer onherroepelijk veroordeeld zijn,
maakt mevrouw De Wolff mij niet wijs dat zij, als zij een vierde keer voor
de rechter staan en hij een gevangenisstraf zou opleggen, ook al een behoorlijke
gevangenisstraf ...Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Geen twee jaar!Minister Korthals:Dat weet ik niet. Het gaat om mensen die al een paar veroordelingen achter
de rug hebben. Een rechter kijkt bij zijn vonnis wel degelijk naar wat iemand
op zijn strafblad heeft staan, zeker als het de vijf jaar daaraan voorafgaand
heeft plaatsgevonden. Mevrouw De Wolff kan dus niet zeggen dat twee jaar van
het leven van die persoon helemaal wordt vergooid, terwijl hij vervolgens
weer in dat circuit terechtkomt. Nee, hij had al veel gedaan en zou ongetwijfeld
een onvoorwaardelijke gevangenisstraf hebben gekregen, wanneer de rechter
een gevangenisstraf had opgelegd. Nu geven wij die persoon de kans, inderdaad
te reïntegreren. Wij proberen hem te motiveren en te behandelen. Ik zal
straks nog uitleggen wat dat behandelen precies inhoudt. Op die wijze heeft
de Nederlandse overheid er veel in geïnvesteerd, ook ten behoeve van
die persoon, om daar daadwerkelijk wat aan te doen.Voorzitter! Gevraagd is wat de meerwaarde van de SOV is ten opzichte van
een gevangenisstraf. Bij een normale vrijheidsbeneming hoort een secundaire
poging om de mensen tot reïntegratie in de samenleving te krijgen. Bij
de SOV is er juist een heel geïntegreerde, gefaseerde benadering om de
mensen die binnen zitten, weer opgenomen te krijgen in de maatschappij. De
vrijheidsbeneming staat intrinsiek in dienst van de resocialisatie.Voorzitter! Ik wil nog iets zeggen over de behandeling. Over het algemeen
worden zij pedagogisch begeleid. Er wordt gewerkt aan gedragsbeïnvloeding.
Er zijn allerlei therapieën. Er zal gewerkt worden aan sociale vaardigheden.
Daarnaast wordt geprobeerd, te voorkomen dat mensen terugvallen. Daarom is
het belangrijk dat de gemeenten zich hiervoor verantwoordelijk voelen. Het
is een fantastisch project met zowel een repressieve als een behandelende
rol voor de overheid. Verder zijn de gemeentes bereid om deze mensen werk
en een woning aan te bieden. Dat is op zichzelf een vrij unieke gang van zaken.
De woorden "niet geschoten is altijd mis" zijn hier misschien niet helemaal
op zijn plaats, maar het moet toch wel duidelijk zijn dat de overheid en de
samenleving daadwerkelijk iets aan dit probleem willen doen en dat zou toch
zeker moeten worden toegejuicht.Voorzitter! De heer Holdijk vroeg mij of ik het woord "vooralsnog" kon verklaren. De Raad van State vond namelijk dat het wetsvoorstel "vooralsnog"
niet moest worden ingediend. Gezien alle discussies en alle aanpassingen ben
ik van oordeel dat het wetsvoorstel wel degelijk moet worden ingediend. Het
woord "vooralsnog" kan dan ook wat mij betreft vervallen.Er is een misverstand ontstaan tussen de heer Jurgens en mij over het
causale verband tussen verslaving en criminaliteit. Bij de SOV-doelgroep is
de criminaliteit in de regel geen causaal gevolg van de verslaving. Een deel
van deze groep was namelijk al delinquent voorafgaande aan de drugsverslaving.
Bij een ander deel van deze groep is het criminele gedrag en de drugsverslaving
gezamenlijk veroorzaakt door andere factoren van individuele en/of sociale
aard. Het criminele gedragspatroon kent in dit geval dus een eigen dynamiek.
Dit gedragspatroon onderscheidt deze groep in de regel ook van de doelgroep
van de heroïneverslaafden die medisch worden ondersteund.Parlement en regering hebben duidelijk afgesproken dat het heroïne-experiment
een paar jaar zou duren. Het is dan ook niet gepast om nu al een uitspraak
te doen over de vraag of het experiment zal worden versterkt of verbreed.
Dat doen wij pas als er een duidelijke evaluatie voorhanden is. Indertijd
waren enkele partijen tegen dit heroïne-experiment gekant, omdat hiermee
het verkeerde signaal zou worden gegeven dat, als iemand maar genoeg gebruikt,
hij zijn heroïne kan krijgen van de overheid. Een ander argument was
dat als de overheid heroïne verstrekt, er geen reden is om niet ook andere
middelen, zoals cocaïne, te verstrekken. Een van de belangrijkste reden
die toentertijd werd aangevoerd, was dat het mislukken van het experiment
ertoe zou kunnen leiden dat de mensen die aan het experiment hadden deelgenomen,
na afloop zonder hulp de straat op zouden moeten worden gestuurd. Dit is niet
bedoeld als een oordeel. Ik probeer alleen maar de argumenten die toen naar
voren zijn gebracht, weer te geven. Ik wijs er verder op dat ik als Kamerlid
wel de woordvoerder van de VVD was bij de behandeling van de drugsnota, maar
niet bij het heroïne-experiment.De SOV wordt niet ten uitvoer gelegd wanneer de rechter tot de bevinding
komt dat de verdachte zich bereid heeft verklaard, een behandeling te ondergaan,
gericht op de behandeling van zijn verslavingsproblematiek. Het voorwaardelijke
aspect heeft dus ook betrekking op het gegeven dat iemand niet in de gevangenis
kan terechtkomen als hij voldoet aan de voorwaarde dat hij zich laat helpen
in de Bouma-kliniek of in de drangvoorziening van Ossendrecht.Voorzitter! De heer Jurgens had het alleraardigste idee om de titel van
het wetsvoorstel te veranderen in SOD. Het wetsvoorstel heet echter nu eenmaal
SOV. Ik kan dat moeilijk nu nog veranderen. Wellicht is het ooit mogelijk
om te bezien of de naam van het wetsvoorstel kan worden veranderd. Het is
overigens ook mogelijk dat in de toekomst andere soorten verslaafden onder
deze wet komen te vallen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de door de heer Jurgens
genoemde alcoholverslaafden.Het criterium bij de evaluatie is dat er duidelijke successen moeten zijn
geboekt. Het is namelijk een dure en arbeidsintensieve onderneming. De regering
vindt het heel belangrijk dat het een succes wordt. Dat geldt overigens ook
voor de betrokken gemeentes en het ministerie van Justitie. In reactie op
een interruptie van mevrouw De Wolff heb ik gezegd dat ik een slagingspercentage
van 15 tot 20 heel mooi zou vinden.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik heb de minister gevraagd, het openbaar ministerie als opdracht mee
te geven dat de SOV slechts gevorderd mag worden als een verdachte eerder
een drangmaatregel is opgelegd.Minister Korthals:Ik zou overwegen om deze toezegging te doen als de GroenLinks-fractie
zou verklaren voor dit wetsvoorstel te zullen stemmen.Tegenwoordig wordt niet meer over een richtlijn maar over een aanwijzing
gesproken. In de aanwijzing wordt opgenomen dat er enigerlei drangvoorziening
moet zijn doorlopen of dat de betrokkene elk aanbod categorisch moet hebben
geweigerd. De bepaling dat het hele traject hoe dan ook altijd moet zijn doorlopen,
zal echter niet in de aanwijzing worden opgenomen. Overigens weet het openbaar
ministerie heel goed wat de wetgever wil en bedoelt en ik ben er dan ook van
overtuigd dat het OM de aanwijzing volgens onze bedoeling zal opvolgen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik heb beluisterd dat enkele fracties behoefte hebben aan nader beraad.
Ik kan dan ook niet tot afdoening overgaan. Ik verneem volgende dinsdag van
deze fracties of wij zullen stemmen of dat het wetsvoorstel alsnog zonder
stemming kan worden afgedaan. De stemming zal eventueel op dezelfde dag plaatsvinden.Sluiting 15.35 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-559-588.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl