Behandeling van het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Sassenheim, Voorhout en Warmond (30033)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 1569-1582

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-09-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 34, pagina 1569-1582

13-09-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30033Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Sassenheim, Voorhout en Warmond (30033)Pagina 1592-1604
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in een deel van de Utrechtse Heuvelrug (30083)Pagina 1604-1605
Behandeling van het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Sassenheim, Voorhout en Warmond (30033)Pagina 1569-1582
Lijst van besluiten (dinsdag 13 september 2005)Pagina 1614-1616
Presentie en opening (dinsdag 13 september 2005)Pagina 1567-1567
Gezamenlijke behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet (invoering gebruiksnormen) (29930); het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet en intrekking van de Wet verplaatsing mestproductie en de Wet herstructurering varkenshouderij (vereenvoudiging productierechten) (30004)Pagina 1585-1592
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet (invoering gebruiksnormen) (29930); het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet en intrekking van de Wet verplaatsing mestproductie en de Wet herstructurering varkenshouderij (vereenvoudiging productierechten) (30004)Pagina 1605-1614
Behandeling van Diverse wetsvoorstellenPagina 1567-1569
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 13 september 2005)Pagina 1616-1616
Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in een deel van de Utrechtse Heuvelrug (30083)Pagina 1582-1585
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Sassenheim, Voorhout en Warmond (30033)Pagina 1605-1605

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 77 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Samenvoeging
van de gemeenten Sassenheim, Voorhout en Warmond (30033).De voorzitter:Ik heet minister Remkes van harte welkom.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Namens de fractie van de PvdA wil ik allereerst
enkele opmerkingen maken over de rol van de Eerste Kamer bij herindelingvoorstellen
van gemeenten in het algemeen en bij dit voorstel in het bijzonder. Daarna
heb ik nog enkele korte inhoudelijke opmerkingen en vragen over het voorliggende
wetsvoorstel.Bij de behandeling van het wetsvoorstel gemeentelijke herindeling van
een deel van de Achterhoek in juni 2004 stelde mijn fractiegenoot Ton Doesburg
de vraag of het niet verstandig zou zijn om de Wet arhi zodanig te veranderen
dat binnen afzienbare tijd alle binnenprovinciale herindelingen aan de provincies
en de daarin liggende gemeenten overgelaten kunnen worden. Met de nuancering
dat het gaat om herindelingen waarmee geen nationale belangen zijn gemoeid,
wil ik die vraag hier met klem herhalen. Gemeenten en provincies hebben een
centrale plaats toebedeeld gekregen in de voorbereiding van herindelingvoorstellen,
maar tegelijk wordt aan de uiteindelijke zeggenschap hier in Den Haag vastgehouden.
Dat leidt tot een wonderlijke gang van zaken bij de besluitvorming op de verschillende
overheidsniveaus. Als wij kijken naar de voorbereidingen rond dit wetsvoorstel
en de besluitvorming daarover op lokaal niveau en daarbij vooral de vertegenwoordigende
organen tot uitgangspunt nemen, dan constateren wij dat een meerderheid van
de gemeenteraden van Warmond en Sassenheim voor de samenvoeging met Voorhout
tot de nieuwe gemeente Teylingen besloten heeft. Er hebben ons zelfs moties
bereikt die unaniem zijn aangenomen in beide gemeenteraden en waarin de Eerste
Kamer wordt verzocht om toch vooral voor het wetsontwerp te stemmen. In deze
twee gemeenten bestaat geen enkel draagvlak om zonder Voorhout de nieuwe gemeente
te vormen. Datzelfde kan niet gezegd worden van de gemeente Voorhout waar
een meerderheid van de gemeenteraad tegen de herindeling is en wordt gepleit
voor het zelfstandig doorgaan van de eigen gemeente. Ook daarover hebben ons
de afgelopen periode brieven bereikt. Overigens zijn er in Voorhout ook heel
wat voorstanders en ook daar hebben wij brieven van ontvangen! Laten wij ook
vaststellen dat bij een referendum met een opkomst van 55%, waarvan
66% tegen is, ten minste nog 34% voor heeft gestemd. Dat wil
dus zeggen dat een aanzienlijk deel van de bevolking van die gemeente zich
niet tegen de herindeling verzet en er zelfs voor is.De heer Van Raak (SP):Ik vind dat toch een vreemde redenering. Er heeft een referendum plaatsgevonden
met een opkomst van 55%. Meer dan 60% heeft tegen de herindeling
gestemd. U zegt nu net als uw partij voor 1 juni deed: er is toch ook
een heel groot aantal mensen voor! De gemeenteraden van Sassenheim en Warmond
hebben er uiteindelijk mee ingestemd, maar in hoeverre zijn die een afspiegeling
van de wensen van de burgers?Mevrouw Meindertsma (PvdA):Die vraag zou ik niet vanaf deze plaats willen beantwoorden. Ik neem aan
dat door de gemeenteraadsverkiezingen toch kan worden gesproken van een democratische
legitimatie van de thans zittende gemeenteraden. Als ik u deze vraag zou stellen
bij andere wetsvoorstellen, denk ik dat u daar met krachtiger bewoordingen
op zou reageren dan die welke ik nu gebruik en er uw schouders over zou ophalen.In provinciale staten vindt een uitgebreide discussie plaats over het
voorstel en de verschillende varianten die voorgelegen hebben. Met de stemmen
van het CDA, de PvdA, de SGP/ChristenUnie en GroenLinks voor wordt het voorstel
voor de samenvoeging van de drie gemeenten aangenomen. Op dat moment mogen
de drie gemeenten en hun inwoners er toch op kunnen vertrouwen dat de nieuwe
gemeente Teylingen gevormd gaat worden? Het is een kwestie van goed bestuur
dat vanaf dat moment de voorbereidingen kunnen worden getroffen om zo soepel
mogelijk tot die nieuwe gemeente te komen.In de Tweede Kamer wordt de hele discussie opnieuw gevoerd; dezelfde vragen,
dezelfde antwoorden, maar merkwaardigerwijs een ander stemgedrag. Nu stemmen
de fracties van de PvdA, de VVD, GroenLinks en de SGP/ChristenUnie voor en
is de fractie van het CDA tegen, terwijl die in provinciale staten voor was
en de VVD tegen. Een duidelijke argumentatie voor het partijpolitiek veranderde
standpunt ontbreekt.Ten slotte is nu de behandeling van dit voorstel tot herindeling hier
in de Eerste Kamer aan de orde. Weer worden, ten derde male – na de
discussie en besluitvorming in provinciale staten en de Tweede Kamer –
dezelfde vragen gesteld en dezelfde antwoorden gegeven.Een Eerste Kamer moet de rechtmatigheid van haar bestaan niet ontlenen
aan het zijn van een beroepsinstantie voor besluiten waarvoor de besluitvorming
in eerste instantie bij andere gremia is neergelegd. Slechts wanneer de omstandigheden
in de tussenliggende periode drastisch gewijzigd zijn of zich onverhoopt nieuwe
feiten aangediend hebben, dan wel dat er sprake is van grote onzorgvuldigheid
in de gevolgde procedures, ontstaat naar ons oordeel de legitimiteit om als
Eerste Kamer een besluit ongedaan te maken dat al tot twee keer toe in positieve
zin genomen is, ondanks het feit dat zich bij alle besluiten wisselende meerderheden
en minderheden hebben afgetekend.Want wat is de praktijk? Na de besluitvorming in provinciale staten zijn
alle drie de gemeenten, ook de gemeente Voorhout ondanks haar tegenstand,
aan het werk gegaan om de samenvoeging daadkrachtig voor te bereiden. Het
herindelingsbudget van ongeveer 5,5 mln. dat in het vooruitzicht is gesteld
en in 2006, 2007 en 2008 wordt uitgekeerd, wordt op dit moment uitgegeven.
Er zijn noodzakelijke investeringen gedaan die niet meer terug te draaien
zijn. Het niet door laten gaan van de herindeling betekent dat de drie gemeenten
voor grote financiële problemen komen te staan. De drie gemeenten, ook
Voorhout, hebben hun politieke verantwoordelijkheid en werkgeversverantwoordelijkheid
genomen. Immers, de tijd is krap en als zij alles hadden uitgesteld tot besluitvorming
in de Tweede en Eerste Kamer dan waren ze nooit op tijd klaar geweest. Dat
betekent concreet dat de beoogde nieuwe gemeentesecretaris en griffier weliswaar
onder voorbehoud van onze besluitvorming zijn benoemd. Alle drie de ondernemingsraden
van de gemeenten, dus ook die van Voorhout, hebben zich zeer positief uitgesproken
over de herindeling. Er is overeenstemming met de bonden over de gevolgen
van de reorganisatie en er ligt een sociaal plan klaar. Er zijn reorganisatievoorstellen
uitgewerkt. De organisatiestructuur van de nieuwe gemeente is klaar en goedgekeurd
door de ondernemingsraden en de bonden. De functie-invulling is in gang gezet.
Er is fors geïnvesteerd in nieuwe ICT-verbindingen tussen de gemeentehuizen
van Sassenheim en Voorhout, omdat daar de ambtelijke organisatie komt te zitten.
Er zijn softwarepakketten aangekocht die de systemen van de drie gemeenten
aan elkaar kunnen koppelen dan wel moeten vervangen. Er is fors geïnvesteerd
in de begeleiding van personeel en colleges van B en W. Er is veel aandacht
voor de culturen van de drie gemeenten. Sommige politieke partijen hebben
hun verkiezingsprogramma's al klaar en de verkiezingsdatum is voorlopig vastgesteld
op 30 november a.s.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Ik beloof u dat dit mijn laatste interruptie in het betoog
van mevrouw Meindertsma zal zijn. Zij komt met een indrukwekkende lijst van
voorbereidingen die al in gang zijn gezet en zei dat dit veel moeite en ook
veel geld heeft gekost. Is dat een reden om dit wetsvoorstel goed te keuren?
Als dat de reden zou zijn, raad ik de minister aan om voordat hij een wetsvoorstel
bij deze Kamer indient al veel geld uit te geven en veel mensen aan het werk
te zetten, zodat al die voorstellen in ieder geval door de fractie van de
PvdA zullen worden aangenomen.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik kom daar straks nog op terug, maar als het gaat om gemeentelijke herindelingen
waarbij het zwaartepunt van de besluitvorming toch bij gemeenten en provincies
is neergelegd en als die besluitvorming juist heeft plaatsgevonden, is het
toch een kwestie van goed bestuur dat de desbetreffende burgers en gemeenten
erop kunnen vertrouwen dat die besluitvorming een bestuurlijke en politieke
continuïteit heeft. Ook dat heeft met de betrouwbaarheid van de besluitvorming
van verschillende overheden te maken.De heer Engels (D66):Voorzitter. Nu de heer Van Raak u heeft beloofd dat dit zijn laatste interruptie
zou zijn, moet ik het wel van hem overnemen, maar ik moet zeggen dat dit toch
wel een beetje vreemd aanvoelt.Ik herinner mij dat de Wet arhi nog niet zo lang geleden is aangescherpt
in een richting waarbij de verantwoordelijkheid van de rijksoverheid juist
is versterkt ten koste van die met name de provincies. Omdat het juist de
PvdA was die dat voorstel heeft geëntameerd, vind ik het wat vreemd om
op dit moment van mevrouw Meindertsma te horen dat het zwaartepunt bij de
provincies en de gemeenten ligt en dat iedereen erop moet kunnen vertrouwen
dat wanneer op dat niveau de besluitvorming heeft plaatsgevonden het oordeel
van de wetgever er eigenlijk niet meer toe doet. Dat verdient volgens mij
toch een iets nadere onderbouwing dan ik tot nu toe heb gehoord. Ik vind het
wat wonderlijk en zie dat ook om staatsrechtelijke redenen toch anders!Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik neem aan dat u in uw eigen verhaal wel zal aangeven welke staatsrechtelijke
redenen dat zijn. Het is overigens niet voor de eerste keer dat wij zeggen
dat eens nader van gedachten moet worden gewisseld over de Wet arhi en de
manier en het niveau waarop de besluitvorming moet plaatsvinden. De belangrijkste
reden is wel dat de invoering van de herindeling zo veel tijd vraagt dat het
geloof in een behoorlijke besluitvorming anders verloren zal gaan.Voorzitter. Ook verschillende organisaties in de samenleving zijn inmiddels
al fusies aangegaan. Ik zeg dat omdat het niet alleen maar de vertegenwoordigende
organen zijn, maar ook de organisaties en instellingen in de samenleving die
nu al afspraken hebben gemaakt. Als je dit overigens allemaal leest, hoort
en ziet, is het gelet op het voorproces toch wel een beetje merkwaardig dat
hiervoor op geen enkele manier kon worden gekomen tot een verplichtende samenwerking
tussen de drie gemeenten, terwijl dit soort zaken op dit moment bijna organisch
lijken te lopen. Er zijn al, los van alle politieke partijen, heel veel maatschappelijke
instellingen en verenigingen die een fusie zijn aangegaan.Los van welke inhoudelijke afweging ook lijkt het ons volstrekt onverantwoord
voor de direct betrokken gemeenten, maar ook gelet op de gevolgen daarvan
voor de inwoners van diezelfde gemeenten, om dit proces nu nog terug te draaien.
Desintegratie en grote financiële verliezen zullen het gevolg zijn. Veel
vaker komen wij overigens het verschijnsel tegen dat vooruitlopend op afhandeling
van wetsvoorstellen in de beide Kamers der Staten-Generaal de implementatie
al zo ver gevorderd is dat dat een belangrijk argument wordt om niet tegen
een wet te stemmen. Dat vraagt toch echt om bezinning op het tijdstip waarop
een wetsontwerp behandeld wordt in relatie tot de invoeringsdatum.
Wij vragen de minister om een reactie op dit punt en ook of de Wet arhi niet
zodanig gewijzigd kan worden dat binnenprovinciale herindelingvoorstellen
die niet van nationaal belang zijn gemeentelijk en provinciaal afgehandeld
kunnen worden. Decentraal wat kan, centraal wat moet, is de leus van minister
Dekker. Dit kan naar ons oordeel decentraal. Waarom zou dat niet kunnen? Laten
wij daar minimaal het debat eens over openen!Het wetsvoorstel, hoe discutabel dat ook moge zijn, staat nu op de agenda
en wij willen daar dan ook nog wel enkele inhoudelijke vragen over stellen,
die onder andere betrekking hebben op het nog steeds ontbreken van een duidelijke
provinciale visie op gemeentelijke indelingen in het totale gebied van de
Duin- en Bollenstreek en de Leidse regio en op het ontbreken van duidelijkheid
over de buitengrenzen van de nieuw te vormen gemeente. Deelt de minister onze
mening dat het te betreuren is wanneer de provincies zich geen helder beeld
gevormd hebben van de meest gewenste bestuurlijke organisatie in hun provincie?
Hoe verklaart hij het ontbreken van een dergelijke visie bij de provincie
Zuid-Holland en is dat voor hem geen aanleiding om haar te wijzen op deze
omissie? De stuurgroep Krachtige gemeenten heeft in haar rapport van 2000
aangegeven dat de bestuurskracht in de Duin- en Bollenstreek en de Leidse
regio aanpassing behoeft. Dat is al enkele jaren geleden en dat signaal had
voor de provincie toch aanleiding moeten zijn om een visie te ontwikkelen
voor het gehele gebied. Er zijn nogal wat andere provincies in dit land die
al jaren geleden voor hun hele grondgebied visies ontwikkeld hebben door middel
van onderzoek en samenspraak met de gemeenten. Waaruit valt te verklaren dat
dit in Zuid-Holland zo lang achterwege gebleven is? In de pers kunnen wij
overigens lezen dat de commissaris der Koningin van Zuid-Holland er wel een
duidelijke mening op na schijnt te houden. Zou het dan niet verstandiger zijn
om die aan het papier toe te vertrouwen en van een democratische legitimatie
te voorzien? Kan de minister ten slotte iets meer informatie geven over de
wijze en het tijdstip waarop er duidelijkheid zal komen over de buitengrenzen
van de nieuw te vormen gemeente? Als er ooit een argument was geweest om pas
op de plaats te maken met dit wetsvoorstel, dan was dat na het advies van
de Raad van State. Daarin wordt klip en klaar gesteld dat het niet gewenst
wordt geacht om tot de vorming van deze nieuwe gemeente over te gaan voordat
duidelijkheid over de genoemde grenskwesties is ontstaan. De minister heeft
daar niet voor gekozen, maar de argumenten van de Raad van State zijn er niet
minder om. Dat vraagt toch om nadere uitleg. Wij wachten met belangstelling
de antwoorden van de minister af.De heer Van Heukelum (VVD):Voorzitter. In de memorie van antwoord schrijft de minister onder meer: "Het
kabinet is van mening dat bij de voorbereiding van wetsvoorstellen strekkend
tot een herindeling, passend in het Beleidskader gemeentelijke herindeling,
niet lichtvaardig moet worden afgeweken van het herindelingsadvies dat door
de provincie is voorbereid." Met een variant hierop wil ik stellen dat
de VVD-fractie in dit huis van mening is dat de Eerste Kamer voorstellen tot
gemeentelijke herindeling marginaal dient te toetsen. Ik heb deze opvatting
van mijn fractie reeds vaker te berde gebracht en ik zal bijgevolg deze houding
ook bij het voorliggende wetsvoorstel hanteren. Wij hebben immers te maken
met een wetsvoorstel dat door provinciale staten van Zuid-Holland in meerderheid
is aanvaard, dat door het kabinet is overgenomen en vervolgens door de meerderheid
van de Tweede Kamer is aanvaard. Daarbij valt op te merken dat het voorliggende
wetsvoorstel in de Tweede Kamer wel heel uitgebreid is behandeld: een verslag
van acht pagina's, een nota naar aanleiding van dat verslag van veertien pagina's
en ten slotte een plenaire behandeling die niet minder dan zeventien pagina's
tekst beslaat. Dat is in totaal zo'n veertig pagina's.Dat staat wel in schril contrast met de behandeling van het wetsvoorstel
tot samenvoeging van de gemeenten Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg, gemeenten
die in dezelfde regio liggen en waarvoor ook geen totaalvisie aanwezig is.
Dat wetsvoorstel is door zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer als hamerstuk
afgedaan. Het lijkt erop dat dit verschil in behandeling alleen of voornamelijk
wordt veroorzaakt door het feit dat laatstgenoemde samenvoeging haar basis
vindt in de vrijwillige keuze van de betreffende gemeenten, terwijl bij het
voorliggende wetsvoorstel sprake is van een door de provincie geëntameerde
samenvoeging.Voor mijn fractie zijn de belangrijkste toetsingscriteria voor wetsvoorstellen
zoals het voorliggende, de vraag of correct is gehandeld conform de voorgeschreven
regels in de Wet arhi en de vraag of het wetsvoorstel spoort met het vigerende
beleidskader. Wij kunnen niet anders dan constateren dat in dezen correct
en zorgvuldig is gehandeld. Dit, gevoegd bij het feit dat zowel het provinciaal
bestuur van Zuid-Holland als de Tweede Kamer met het wetsvoorstel heeft ingestemd,
is voor mijn fractie aanleiding om in te stemmen met het voorliggende wetsvoorstel.
Toch leeft er, mede naar aanleiding van dit wetsvoorstel, bij mijn fractie
nog wel een aantal vragen dat ik aan de minister wil voorleggen.Dat betreft in de eerste plaats de functie en de betekenis van de volksraadplegingen
over voorgenomen herindelingen. De meeste bezwaren die ons met betrekking
tot de voorgestelde samenvoeging bereiken, hebben als inhoud dat die tegen
de wil van de bevolking is, dat het dus geen herindeling van onderop is. Nu
stelt de minister dat ook een door de provincie geëntameerde samenvoeging
van gemeenten, conform het Beleidskader gemeentelijke herindeling, voor hem
een herindeling van onderop is. Dat laat echter onverlet dat gemeenten en
ook een deel van de bevolking een dergelijke samenvoeging wel als een van
bovenop gelegde samenvoeging beschouwen. Dat is zo bij de thans voorgestelde
samenvoeging, maar wij kunnen constateren dat dit bij vrijwel alle door provincies
geëntameerde herindelingen in de een of andere gemeente het geval is
geweest. Mijn fractie vindt dat een onbevredigende situatie. Wat is de waarde
van dergelijke volksraadplegingen als blijkt dat in de praktijk de uitkomst
ervan niet bepalend is voor het uiteindelijke resultaat?De minister stelt in de memorie van antwoord: "Het is een zelfstandige
verantwoordelijkheid van de decentrale representatieve organen om te bepalen
of en hoe deze organen zich vergewissen van het draagvlak onder de bevolking
bij (voorgenomen) besluitvorming door deze organen. De praktijk leert dat
gemeenten hier veelal hun weg in vinden, maar ook dat gemeenteraden uiteindelijk
de hen toegekende verantwoordelijkheid nemen." De minister kan dat wel
stellen, maar ik constateer dat in ieder geval één van de drie
betrokken gemeenteraden zich juist met een beroep op de uitslag van deze volksraadpleging
blijvend verzet tegen de voorgestelde herindeling. De geschiedenis leert,
ik heb het al aangehaald, dat deze gemeente daarin bepaald niet uniek is.
Niet alleen gemeenten, ook fracties in de Tweede Kamer hebben tegen het voorliggende
wetsvoorstel gestemd met een beroep op dit gebrek aan draagvlak. Zoals gezegd
vindt mijn fractie dit een onbevredigende situatie. Is het niet verstandiger
om terughoudend met dergelijke volksraadplegingen om te gaan in plaats van
ze aan te moedigen als in de praktijk van alledag herhaaldelijk blijkt dat
provinciale besturen en wetgever andere criteria voor herindeling laten prevaleren?Een tweede punt dat ik namens mijn fractie wil aankaarten is de rol van
regering, parlement en provinciale besturen bij gemeentelijke herindelingen.
Ik sluit daarbij grotendeels aan bij het betoog van mevrouw Meindertsma. Artikel
123, lid 1, van de Grondwet bepaalt: "bij wet kunnen provincies en gemeenten
worden opgeheven en nieuwe worden ingesteld." Lid 2 van hetzelfde artikel
bepaalt: "de wet regelt de wijziging van provinciale en gemeentelijke
grenzen." Dat betekent dus dat gemeentelijke herindelingen een zaak van
de wetgever zijn. In de Wet arhi wordt weliswaar de gehele gang van zaken
geregeld, maar uiteindelijk beslist de wetgever, dus de regering en het parlement.
Bij mijn fractie dringt zich meer en meer de vraag op of dit niet dient te
worden veranderd. Waarom laten wij herindelingen binnen provinciegrenzen niet
gewoon over aan provinciale besturen? De praktijk van alle dag leert dat dit
de facto nu al het geval is. Waarom dit dan ook niet de jure laten plaatsvinden?
Zelden of nooit wordt van provinciale voorstellen afgeweken, zeker niet in
belangrijke mate. Ik verwijs naar het citaat van de minister aan het begin
van mijn betoog. Wij moeten ons afvragen of ook de uiteindelijke besluitvorming
in dezen niet aan de provinciale besturen kan worden overgelaten. Mijn fractie
wacht met belangstelling de reactie van de minister op haar vragen af.De heer Engels (D66):Voorzitter. Bij dit wetsvoorstel gaat het in de kern om een afweging tussen
bestuurskracht en draagvlak. Daarmee raken wij ook aan de grondbeginselen
van de klassieke theorie van de bestuurlijke organisatie: een zowel doelmatige
als democratische inrichting en werking van het openbaar bestuur. Naast bestuurskracht
en draagvlak spelen uiteraard elementen zoals maatschappelijke en bestuurlijke
samenhang, de verhouding tussen taak en schaal, de kwaliteit van bestuur,
de bestuurlijke drukte en alternatieve oplossingen zoals intergemeentelijke
samenwerking een rol. In de waarneming van mijn fractie zitten er problematische
kanten aan zowel de redeneringen over de mate van bestuurskracht als aan de
redeneringen over de omvang van het draagvlak voor de voorliggende samenvoegingsvariant.
Op die twee elementen wil ik nader ingaan.Mijn eerste punt is de bestuurskracht. Om een beeld te krijgen van de
bestuurskracht van de bij deze herindeling betrokken gemeenten hebben de gemeenten
in de Leidse regio hun bestuurskracht laten meten. Deze zelfmetingen zijn
vervolgens op basis van onafhankelijk extern onderzoek door de provincie getoetst
op vergelijkbare criteria. Blijkens het provinciale herindelingsadvies moet
daaruit worden geconcludeerd dat bij elk van de drie gemeenten in verschillende
mate en op verschillende onderdelen sprake is van kwetsbaarheden in de gemeentelijke
organisatie. Dat geldt zowel in kwantitatief opzicht, namelijk het aantal
eenmansposten, als in kwalitatieve zin, namelijk het verdiepingsniveau. Ook
zijn er knelpunten als het gaat om de financiële armslag en de vereiste
inzet voor regionale opgaven op ruimtelijk-economisch terrein. Daartegenover staat de opvatting van de gemeente Voorhout dat zij op grond
van de uitgevoerde bestuurskrachtmeting nog tot in ieder geval 2015 goed als
zelfstandige gemeente zou kunnen functioneren. De kwaliteit van de dienstverlening
aan de burgers zou voldoende zijn gewaarborgd. Mijn fractie heeft de neiging,
de analyse van provincie en regering over met name de duurzaamheid van de
huidige bestuurskracht te delen. Wij realiseren ons terdege dat volgens de
moderne bestuurskundige inzichten een algemeen schaaloptimum eigenlijk niet
kan worden bepaald. Dat geldt zeker als daarvoor een vast inwoneraantal als
criterium wordt gehanteerd. Uit de ervaringen van de afgelopen tien jaar en
ook uit empirische evaluaties blijkt naar ons oordeel niettemin genoegzaam
dat voor de drie afzonderlijke gemeenten en derhalve ook Voorhout, met name
op het punt van in de toekomst noodzakelijke bestuurskracht, onvoldoende perspectief
bestaat.Iedereen weet dat schaalvergroting het aantrekken van hoger gekwalificeerd
en meer gespecialiseerd personeel mogelijk maakt. Algemeen bekend is ook dat
ambtelijke kwaliteitsverbetering tot dusver het enige aangetoonde positieve
effect is van gemeentelijke schaalvergroting. Strikt vanuit dit aspect geredeneerd
acht mijn fractie het met andere woorden in de rede liggen dat bij de drie
betrokken gemeenten tot opschaling wordt overgegaan. Dat biedt mogelijkheden
voor een zodanige kwaliteitsimpuls dat aan de vele opgaven en eisen voor de
toekomst kan worden voldaan. Voor de goede orde voeg ik hieraan toe dat mijn
fractie weinig ziet in de gebruikelijke alternatieve oplossingen zoals intergemeentelijke
samenwerking of federatie- en SETA-gemeenten (Samen En Toch Apart). Het zijn
in feite lapmiddelen met een ernstig democratisch tekort en een verre van
slagvaardige potentie. In beleidsmatige zin samenwerkende gemeenten vormen
uiteindelijk de eerste indicatie voor de vaststelling van een bestuurskrachtprobleem.
In bestuurlijk opzicht menen wij kortom dat het niet doorgaan van deze herindeling
als een terugval zou moeten worden gekwalificeerd.Mijn tweede punt betreft het draagvlak. Het ook in het rijksbeleid vastgelegde
draagvlakcriterium voor een beoordeling van gemeentelijke herindelingen
blijkt in de praktijk een buitengewoon lastig element in de discussie te zijn.
Het algemene beeld is toch wel dat gemeentebestuur en bevolking in het geval
van niet zelf geïnitieerde samenvoegingen zich daartegen duchtig teweerstellen.
Geconfronteerd met een gezamenlijke vijand verdwijnt de kloof tussen burger
en bestuur als sneeuw voor de zon. Men trekt gezamenlijk op tegen de als bedreigend
ervaren aanval van boven. Niet zelden kan in dit type processen ook een verhoogde
mate van emotionaliteit worden waargenomen. Politieke tegenstellingen over
de mate van invloed van de burger op het beleid en over de inzet van instrumenten
uit de koker van democratische vernieuwing lijken opeens niet meer te bestaan.
Referenda en andersoortige burgerraadplegingen vinden tijdelijk enthousiaste
toepassing. Aan het einde van het proces blijven opgelopen frustraties echter
toch lang hangen.Ook dit dossier bevat vraagtekens op het punt van het draagvlak. Een van
de drie gemeentebesturen, dat van Voorhout, verzet zich tot op de dag van
vandaag tegen de voorgenomen samenvoeging. Gemeten naar de stand van vandaag
stemmen beide andere gemeentebesturen daarmee wel in. Het beeld van het draagvlak
bij de bevolking van de drie beoogde fusiepartners lijkt eenduidiger. Een
meerderheid van de burgers die zich in elk van de drie gemeenten desgevraagd
over deze variant hebben uitgesproken, opteert voor het behoud van zelfstandigheid.
Dit beeld kan natuurlijk worden genuanceerd door te kijken naar de opkomst,
het aantal tegenstemmers en het gegeven dat een – zij het geringe –
meerderheid van de bevolking in Sassenheim en Warmond zich los van de nuloptie
blijkbaar ook kan vinden in de Teylingenvariant. Ook zijn er geluiden dat
het draagvlak onder de bevolking in de drie gemeenten intussen zou zijn gestegen.
Aan de conclusie dat voor dit voorstel in belangrijke mate geen draagvlak
bestaat, kan desondanks moeilijk worden ontkomen.Het siert de regering dat zij deze conclusie op zichzelf genomen deelt.
In de afweging wordt echter het draagvlak benadrukt bij de meerderheid van
de gemeenteraden van Sassenheim en Warmond, alsmede in de provinciale staten.
Bovendien stelt de regering vast dat voor andere fusievarianten nog minder
draagvlak bestaat. Nu het onmogelijk bleek om een resultaat te bereiken dat
op ieders instemming kan rekenen, is volgens de regering het draagvlakcriterium
optimaal tot zijn recht gekomen. De D66-fractie heeft grote problemen met
deze benadering. In de schriftelijke voorbereiding hebben wij laten weten
de indruk te hebben dat het draagvlakelement voor een deel lijkt te zijn weggeschreven.
Het antwoord van de regering heeft er niet aan bijgedragen om deze indruk
weg te nemen. Het gaat onzes inziens bij de weging van het draagvlak uiteindelijk
niet om de inspanningen die provinciebestuur en kabinet zich getroosten om
op dit punt een optimum te bereiken. Kernpunt behoort te zijn wat men na al
die inspanningen met de door de bevolking afgegeven signalen doet. De regering
erkent op dit punt onze vaststelling, dat het draagvlak bij de betrokken overheden
van groter gewicht is dan dat bij de betrokken burgers. Zij baseert zich daarbij
op het representatieve karakter van publieke bestuursorganen, op de in de
Wet algemene regels herindeling uitgewerkte systematiek, op het kabinetsbeleid
en op de stelling dat het tot de verantwoordelijkheid van de bij een herindeling
betrokken gemeente- en provinciebesturen behoort of zij beschikken over voldoende
draagvlak onder de bevolking.Mijn fractie ziet dat, voorzover zij de argumentatie begrijpt, volstrekt
anders. Wij hebben er grote moeite mee om in het geval dat er een vorm van
volksraadpleging heeft plaatsgevonden, op voorhand een meerwaarde toe te kennen
aan de opvattingen binnen de bestuurlijke organen. De representatieve organen
nemen inderdaad de besluiten, zoals ook de Eerste Kamer dat vandaag zal doen.
De daarin tot uitdrukking komende opvattingen zijn op voorhand echter inhoudelijk
niet van grotere waarde dan de opvattingen van burgers. Het springende punt
is, zeker in de huidige spanningen in de verhouding tussen burger en bestuur,
dat eenmaal door de bevolking uitgesproken meningen serieus gewogen moeten
worden. Dat betekent vervolgens in onze optiek dat alle betrokken bestuursorganen,
en dus niet alleen het gemeentebestuur of het provinciebestuur, gehouden zijn
zich te vergewissen van voldoende draagvlak bij de burgers. Met het verabsoluteren
van dit criterium heeft dat niets van doen. Dat het stelsel van de Wet arhi
zich daartegen zou verzetten, is mij volstrekt duister gebleven en hetzelfde
geldt voor het kabinetsbeleid dat in mijn waarneming recentelijk nu juist
een geweldig offensief tot democratische vernieuwing heeft ingezet.Er kan in onze ogen dus niet worden volgehouden dat er sprake is van een
onder omstandigheden optimaal draagvlak. Wat de regering eigenlijk lijkt te
doen, is zeggen dat men aan het draagvlakelement uiteindelijk minder boodschap
heeft dan aan het bestuurskrachtcriterium. Men zou zelfs bijna denken dat
de regering waarschuwt voor verabsolutering van het draagvlakcriterium om
daarmee vervolgens het bestuurskrachtcriterium te verabsoluteren. Dit gaat
ons toch een beetje te ver. Wij stellen vast dat er in dit dossier een grote
spanning bestaat waar het betreft het bij de bevolking bestaande draagvlak
voor de voorgenomen fusie en het zal duidelijk zijn dat deze conclusie een
belangrijk element in onze eindafweging zal vormen.Mijn fractie meent niet dat zij hiermee het democratisch proces of de
gehouden volksraadplegingen als toetsingscriterium verabsoluteert. Wij zijn
ook niet doof voor de kritische opmerkingen die niet zelden over de figuur
van het herindelingsreferendum worden gemaakt. De praktijk laat zien dat bij
dergelijke referenda de opkomstpercentages in het algemeen hoog zijn en de
uitslag redelijk voorspelbaar is. Om die reden kwalificeert men herindelingsreferenda
vaak als drukmiddel, steunbetuiging aan het eigen bestuur of veredelde enquête.Ik zou nog een andere, minder vaak gesignaleerde complicatie willen aanstippen.
Door gemeenten zelf georganiseerde referenda hebben als specifiek nadeel dat
de besturen en de bevolking van de andere bij een herindeling betrokken gemeenten
niet bij de oordeelsvorming en besluitvorming betrokken zijn. Formeel is daar
op dit moment nu eenmaal geen ruimte voor.De D66-fractie meent dat het voor de kwaliteit van het debat goed zou
zijn als volksraadplegingen worden gehouden onder alle burgers
van de bij een voorgenomen herindeling betrokken gemeenten. Dat geldt temeer
in gevallen dat de aard en omvang van de bij een voorgenomen clustering betrokken
gemeenten sterk uiteenlopen, bijvoorbeeld in de situatie van een grote centrumgemeente
met randgemeenten. Voor de waardering van de uitslag van een dergelijk clusterreferendum
zouden specifieke spelregels opgesteld moeten worden. In de verschillende
gemeenten zal men immers, afhankelijk van belang en positie, met verschillende
opkomsten en meer of minder gepassioneerde opvattingen te maken krijgen. Een
dergelijke besluitvormingscontext stimuleert de kwaliteit van de discussie
en draagt daarmee bij aan een groter draagvlak. Zowel de burgers als de besluitvormende
organen zullen immers geneigd zijn een groter gewicht toe te kennen aan de
uitkomst van een brede, gemeenschappelijke raadpleging. Veel zal daarbij uiteraard
afhangen van de precieze vormgeving van het clusterreferendum en de bepaling
van een rekenregel of uitslagformule. Hoe kijkt de minister tegen deze gedachte
aan?De voorzitter:Wilt u onderhand afronden?De heer Engels (D66):Ik ben bijna zo ver.De voorzitter:Misschien kunt u het iets inkorten.De heer Engels (D66):Ik doe mijn best, voorzitter.Met betrekking tot de samenhang hebben wij in de schriftelijke voorbereiding
gevraagd in hoeverre de geconstateerde samenhang tussen de nieuwe gemeenten
berust op valide onderzoeksresultaten. De minister geeft aan dat zonder aanleiding
geen validiteitstoets wordt gepleegd en voegt daar op de hem kenmerkende wijze
aan toe: "Die aanleiding heb ik niet." Mag ik op mijn beurt ook
kort zijn: gaarne wil ik de minister die aanleiding hierbij nogmaals aanreiken.In het voorgaande heb ik gepoogd aan te geven dat mijn fractie op zichzelf
de inhoudelijke noodzaak van de voorgestelde fusie wel ziet. Om voor de toekomst
voldoende bestuurskracht voor de betrokken burgers veilig te stellen ligt
een via schaalvergroting te realiseren kwaliteitsimpuls voor de hand. De geconstateerde
gebreken in het gewenste draagvlak voor een gemeentelijke samenvoeging brengen
mijn fractie echter evenzeer tot de conclusie dat, gelet op de hiaten in het
draagvlak bij met name de bevolking, in procedureel opzicht van een democratisch
tekort moet worden gesproken. Er zijn enkele redenen die het voor mijn fractie
moeilijk maken in die afweging over dat procedurele probleem heen te stappen.In de eerste plaats is er het Europees Handvest inzake lokale autonomie,
in het bijzonder artikel 5. Zonder hier de discussie te voeren over de mate
van binding van deze verdragsbepaling, wil ik hier wel opgemerkt hebben dat
wanneer een volksraadpleging wordt gehouden, de uitslag ervan niet al lichtvaardig
terzijde geschoven kan worden.In de tweede plaats is voor mijn fractie van betekenis dat de eerder bij
deze besluitvorming betrokken D66-fracties in de provinciale staten en in
de Tweede Kamer zich niet achter dit voorstel hebben geschaard. Nu is dat
op zichzelf niet meteen een reden om niet tot een andere afweging te komen.
Ook ons verkiezingsprogramma bevat geen belemmering om anders te stemmen.
Waar het op aankomt, is dat onze partijgenoten aan de overzijde en in de provincie
juist het ontbreken van voldoende draagvlak bij met name de bevolking als
doorslaggevende factor hebben aangemerkt. Het grote belang dat binnen D66
al bijna 40 jaar wordt gehecht aan de democratische kwaliteit van politieke
besluitvorming verplicht ook mijn fractie tot de inspanning in politiek opzicht
zo consistent mogelijk en geloofwaardig te opereren. Wij kunnen en willen
met andere woorden de gehouden volksraadplegingen niet, zoals de regering,
in een zodanig kader plaatsen dat daarmee de conclusie van een onder de gegeven
omstandigheden optimum in het draagvlak mogelijk wordt gemaakt.Ik wil geen valse hoop of onnodige vrees wekken met de obligate politieke
conclusie dat wij eerst het antwoord van de minister afwachten alvorens onze
opstelling prijs te geven. Ik kan evenmin een formule bedenken die de minister
tot een zodanige belangwekkende toezegging brengt, dat mijn fractie niet anders
dan kan instemmen. Het is eenvoudigweg zo dat wij, zoals de zaken er thans
voorstaan, het wetsvoorstel niet zullen steunen. Dat laat de minister formeel
nog ruimte voor een nadere reactie op de kwestie van het draagvlak. D66'ers
zijn nu eenmaal redelijke mensen die altijd bereid zijn naar argumenten te
luisteren en standpunten te heroverwegen. Maar men moet zich hierbij beslist
geen al te grote voorstellingen maken.De heer Van Raak (SP):Mevrouw de voorzitter. De minister kan vandaag een aantal prachtige nieuwe
nevenfuncties verdienen, waaraan in ieder geval mijn fractie geen enkele aanstoot
zal nemen. Dat is de functie van ereburger van de gemeenten waarover wij vandaag
spreken. Gemeentelijke herindelingen zijn vaak periodes van drukke lobby's
vanuit de betrokken gemeenten waarbij in dit geval de burgers van Sassenheim
en Warmond, maar vooral die van Voorhout zich erg creatief toonden. In veel
brieven, gesprekken en mails werd een verband gelegd met het referendum van
1 juni over de Europese Grondwet. Mijnheer Van Raak, zo werd mij voorgehouden,
u hebt toch een oor voor de mening van de burgers? Of zelfs: u staat toch
wel aan de goede kant van de kloof? Deze opmerkingen gingen er in als Gods
woord in een ouderling. Ik ga vandaag dan ook mijn uiterste best doen. Als
de minister meedoet, dan ben ik bereid om hem samen met al die inwoners voor
te dragen als ereburger; niet van de gemeente Teylingen, zoals de provincie
die wil, maar van de gemeenten zoals de burgers die willen. Het zijn er dan
meteen ook drie.In oktober 2001 schreef de commissaris van de Koningin van Zuid-Holland
een brief aan de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken over de burgemeestersvacature
in de gemeente Warmond. Dit was nog voordat de procedure in het kader van
Wet algemene regels herindeling was begonnen. De brief eindigt met de opmerking
van de commissaris dat hij met een gerust hart kon melden dat het provinciale
bestuur zou overgaan tot herindeling van Warmond. Dat was een uiterst knappe
conclusie, zeker op een moment dat de besluitvorming nog moest
beginnen. Spreekt hier een college met een vooruitziende blik dat precies
kan voorspellen hoe toekomstige besluitvorming zal verlopen? Of hebben wij
hier te maken met een provinciaal bestuur dat nog voordat de inspraak is begonnen
en nog voordat burgers zijn geraadpleegd, de teerling al heeft geworpen? Wat
heeft al die inspraak, wat hebben al die enquêtes, referenda en discussies
in gemeenteraden voor zin als de uitkomst toch van tevoren vaststaat?Wat niet vaststaat, is of de gemeente Teylingen er zal komen. In de Tweede
Kamer heeft een opmerkelijke gelegenheidscoalitie de voorstellen gesteund,
maar of die zelfde meerderheid er ook hier zal zijn, is nog onzeker. Er is
voor de minister dus veel werk aan de winkel! De neestemmers aan de overkant
van het Binnenhof kwamen enkele stemmen tekort in de Tweede Kamer, maar konden
rekenen op brede steun buiten het parlement. De Raad van State, die ons altijd
adviseert over de juridische aspecten van een wetgeving, typeerde de voorgestelde
samenvoeging als "nog niet rijp". Dat is een ongewoon harde typering
voor dit college. De inwoners van de betrokken gemeenten, waar wij het toch
allemaal voor doen, zijn niet minder uitgesproken.In een enquête in Sassenheim gaf 63% de voorkeur voor zelfstandigheid.
De deelname aan de enquête was groot. In een referendum in Warmond sprak
58% van de burgers zich uit tegen de fusie. In een referendum in Voorhout
sprak 66% van de burgers zich uit tegen de herindeling. In beide gevallen
was de opkomst hoog. De gemeenteraad van Voorhout heeft de mening van de meerderheid
van de burgers overgenomen; de gemeenteraden van Sassenheim en Warmond hebben
dat niet gedaan.Het referendum over de Europese grondwet heeft ons geleerd dat het bestuur
er is voor de burgers en niet andersom. Dit voorstel tot gemeentelijke herindeling
is naar ons idee een late nawee van een politiek van bestuurlijke schaalvergroting,
waar volgens mij de minister ook niet meer van harte in gelooft. Wij moeten
gemeenten niet vergroten als wij de inwoners niet kunnen overtuigen van de
noodzaak daarvan. De enquêtes en referenda in Sassenheim, Voorhout en
Warmond laten in ieder geval zien dat dit niet is gelukt. Op dit moment kunnen
provincie en gemeenteraden een besluit nemen tot een gemeentelijke herindeling
waarna de bevolking, als zij niet achter die herindeling staat, moet aantonen
waarom zo'n herindeling niet gewenst is. Graag zou ik aan deze Kamer willen
voorstellen om dat in de toekomst om te draaien. Is de minister het met mij
eens dat niet de bevolking ons, gemeentelijke, provinciale en landelijke bestuurders,
zou moeten overtuigen van de nadelen van een herindeling, maar dat wij de
bevolking zouden moeten kunnen overtuigen van de voordelen van een fusie met
buurgemeenten? Dat is namelijk niet gelukt in dit geval.Het kabinet heeft zes criteria opgesteld waaraan een herindelingsvoorstel
moet voldoen. Laten wij ze eens langslopen.Het eerste is: evenwicht en planologische ruimtebehoefte. Dit criterium
speelt in deze herindeling niet zo'n grote rol. Opmerkelijk is wel dat de
minister aangeeft dat door de bouw van een nieuwe woonwijk Sassenheim en Voorhout
dichter naar elkaar toe zullen groeien, terwijl deze wijk in werkelijkheid
aan de andere kant van Voorhout ligt en dus juist verder van Sassenheim.Het tweede criterium is de interne samenhang van de nieuwe gemeente. Dit
vind ik altijd een moeilijk punt. Hoewel buitenstaanders zoals wijzelf soms
een grote samenhang zien, kunnen inwoners van de desbetreffende gemeenten
soms haarfijn aangeven waarom aan de andere kant van de gemeentegrens toch
heel andere wezens leven.Beter te beoordelen voor ons is het derde criterium, de regionale samenhang.
Veel fracties hebben in de voorbereiding al aangegeven dat zij dit voorstel
tot herindeling moeilijk kunnen plaatsen binnen de bestuurlijke ontwikkelingen
in dit gebied. Een algemene visie ontbreekt, zo is ook ons oordeel. Onlangs
is in deze Kamer, mét onze steun, een nieuwe gemeente Katwijk goedgekeurd.
Op stapel staan, zo hebben wij begrepen, nog herindelingen rondom Leiden.
De voorgestelde herindeling is niet in de eerste plaats ingegeven door bestuurlijke
problemen in Sassenheim en Voorhout, maar vooral door de moeilijke positie
van Warmond, althans dat wordt mij verteld. Warmond lijkt de sterkste banden
te hebben met Sassenheim, ook op het gebied van bebouwing en infrastructuur,
en veel minder met Voorhout. Meer samenhang lijkt de gemeente te hebben met
Oegstgeest, dat buiten de herindeling is gebleven. Waarom heeft de minister
niet gekozen voor bijvoorbeeld de variant Sassenheim, Warmond en Oegstgeest?
Dat zou in ieder geval tegemoetkomen aan de bezwaren die vooral in Voorhout
leven.Een vierde criterium is de duurzaamheid van de herindeling. Daarover heeft
de Raad van State enkele harde noten gekraakt. Het voorstel is volgens het
college nog niet rijp. Veel onduidelijkheden zijn er over de duurzaamheid
van de buitengrenzen van de nieuwe gemeente. Er staan in de nabije toekomst
mogelijk allerlei veranderingen op stapel. Waarom heeft de minister zo veel
haast? Welke bestuurlijke rampen staan ons te wachten als wij even afwachten
tot de provincie komt met een plan dat wel rijp is?Dan komen wij bij wat de minister de belangrijkste criteria noemt voor
een gemeentelijke herindeling: bestuurskracht en draagvlak. De minister heeft
met mijn fractie geconstateerd dat de meerderheid van de bevolking niet staat
te trappelen om inwoner te worden van de gemeente Teylingen. De minister stelt
in dit geval het criterium van bestuurskracht van de nieuwe gemeente boven
het draagvlak onder de nieuwe bewoners. Het kan een te rechtvaardigen keuze
zijn om de burgers te passeren. Dan moet de minister wel met een heel goed
verhaal komen. Dat verhaal heeft mijn fractie nog niet gehoord.Een doormeting van de gemeente door een onderzoeksbureau is voor ons niet
voldoende. Volgens mij zijn er geen nijpende bestuurlijke problemen in Sassenheim
of Voorhout en zijn die ook voor de nabije toekomst niet te voorzien. Als
de minister en de provincie dit wel vinden, moeten zij dit kunnen uitleggen
aan de bewoners. Dan moeten zij de mensen om wie het gaat kunnen overtuigen
dat het zo is. Stel dat het lokale bestuur duurder zou worden, dan moeten
zij de burgers toch de keuze laten tussen een wat goedkoper bestuur verder
weg of een wat duurder bestuur dicht bij huis? Dan moeten wij toch een open
debat kunnen voeren over schaalvoordelen? Die blijken er trouwens
niet veel te zijn. De minister heeft waarschijnlijk ook Elsevier van 27 augustus
gelezen, waarin wordt gesteld dat kleine gemeenten voor de inwoners gemiddeld
veel goedkoper zijn dan grote gemeenten.Ik begrijp werkelijk niet waarom gemeenten zo nodig moeten fuseren als
de inwoners dat in meerderheid niet willen. Ook begrijp ik niet waarom, als
deze herindeling zo goed zou zijn, de minister en de provincie er niet in
geslaagd zijn om de burgers te overtuigen. Sassenheim, Voorhout en Warmond
hebben aangeven waar nodig de samenwerking in de toekomst uit te willen bouwen
en te willen vergroten. Van de noodzaak tot fusie is in ieder geval een meerderheid
van de inwoners op dit moment niet overtuigd. Dat is een democratisch deficit.Schaalvergroting is volgens mij een ziekte van deze tijd. In het onderwijs,
in de zorg, in de woningbouw en ook in het bestuur. In Europa, maar ook lokaal.
Mijn fractie is met de Raad van State van oordeel dat de tijd nog niet rijp
is voor een gemeente Teylingen en dat de bestaande gemeenten nog een toekomst
hebben. Ik hoop dat de Kamer bereid is om ze die alsnog te geven.De heer Pastoor (CDA):Voorzitter. Alvorens op de inhoudelijke aspecten van dit wetsvoorstel
in te gaan, sta ik met de minister stil bij de procedure rond dit voorstel
en de in de tijd gemeten gevolgen daarvan. Ik doel dan op het feit dat het
vandaag de allerlaatste dag is waarop dit wetsvoorstel nog behandeld kan worden
en er over gestemd kan worden, wil het effectief kunnen worden met ingang
van 1 januari 2006. Kijken we naar de Wet arhi, dan is zo'n laatstemomentbeslissing
inderdaad mogelijk, maar dezelfde wetgever legt ook verplichte procedures
op voor de realisatie van een aangenomen herindeling, waarbij een laat besluit
van de beide Kamers een enorme tijdsdruk creëert voor de mensen die het
aangaat en voor de bestuurders die het herindelingsgevolg handen en voeten
moeten geven.Onze Kamer kon pas in de laatste week van juni aan de schriftelijke en
mondelinge behandeling beginnen en had dientengevolge een absoluut te korte
voorbereidingstijd voor een zorgvuldige behandeling. Dat zou anders moeten.
Dat kan ook, zoals de laatste jaren bij een aanzienlijk aantal herindelingen
is gebleken die voor het zomerreces konden worden afgewerkt en die op die
wijze meer lucht gaven voor ondermeer de verkiezingsvoorbereiding in de nieuwe
gemeente.In het onderhavige geval lijkt het late behandelingstijdstip te maken
te hebben met het feit dat het ministerie bijna tien maanden nodig heeft gehad
om na het besluit van provinciale staten van Zuid-Holland een herindelingswet
te formuleren. Wij vragen de minister om te bevorderen dat bij volgende gelegenheden
een versnelling van de wetsvoorbereiding gerealiseerd wordt. Wij zien met
belangstelling uit naar de brief over de procedure die de minister op 14 juni
aan de Tweede Kamer toezegde.In de schriftelijke voorbereiding van de vandaag aan de orde zijnde herindelingswet
hebben wij al laten weten met gemengde gevoelens kennis te hebben genomen
van het herindelingsplan voor Sassenheim, Voorhout en Warmond. Mopperden wij
in deze Kamer bij het laatst hier behandelde herindelingsplan, dat van de
Achterhoek, de Graafschap en Liemers, nog over de omvangrijkheid en met name
over het niet in delen geknipt zijn van het gebied, nu zijn wij positief over
het gegeven dat de minister niet opnieuw een groot gebied in een keer ter
behandeling heeft aangeboden, maar de Duin- en Bollenstreek annex Leidse regio
heeft opgeknipt in verschillende plannen.Toch hebben wij juist op dat punt, de toekomstige bestuurlijke indeling
van dat hele gebied, een bedenking. In de schriftelijke behandeling hebben
wij al te kennen gegeven dat wij van oordeel zijn dat er onder andere bij
de voorbereiding van deze herindeling in het gebied weinig integraal te werk
is gegaan en dat een totaalvisie ontbreekt. In zijn reactie daarop heeft de
minister uitvoerig de geschiedenis van de aan de orde geweest zijnde plannen
en alternatieven geschetst, maar hij heeft onze stelling van het ontbreken
van een totaalvisie en de noodzaak daarvan niet weerlegd of kunnen weerleggen.
Ik herhaal: wij achten het ontbreken van een totaalvisie over de bestuurlijke
indeling van de Leidse regio en de Duin- en Bollenstreek een ernstige tekortkoming
van het voorliggende plan.De heer Van Heukelum (VVD):In mijn bijdrage heb ik er al aan gerefereerd dat enige tijd geleden de
samenvoeging van Valkenburg, Rijnsburg en Katwijk is behandeld in deze Kamer.
Die maken deel uit van dezelfde regio. Ook daar was er geen sprake van een
totaalvisie. Desalniettemin heeft de Kamer, ook de CDA-fractie, het voorstel
als hamerstuk afgedaan. Waarom kon de CDA-fractie wel met die samenvoeging
instemmen en ligt het bij het huidige voorstel zo moeilijk?De heer Pastoor (CDA):De heer Van Heukelum kan nog niet weten of de CDA-fractie ermee instemt.
Ik uit slechts een bedenking tegen dit plan. Bij de plannen omtrent Katwijk
et cetera heeft geen plenaire behandeling plaatsgevonden. Er was dus geen
aanleiding om dit ter tafel te brengen.De heer Van Heukelum (VVD):Waarom heeft de heer Pastoor dat niet ter tafel willen brengen?De heer Pastoor (CDA):Een dergelijke bedenking kan als een majeur punt op tafel worden gelegd.
Wij konden ons, alles afwegende, vinden in de bedoelde herindeling, ook gelet
op het draagvlak et cetera. Wij hebben dus voor dat specifieke punt geen plenaire
behandeling gevraagd.Een tweede, minstens zo ernstige bedenking tegen het plan is gelegen in
het aspect draagvlak. Ik roep daartoe de voorgeschiedenis van deze herindeling
kort in herinnering. In 2001 heeft de door de ambtsvoorganger van deze minister
ingestelde stuurgroep Krachtige gemeenten aan de minister geadviseerd om een
proces in gang te zetten dat zou leiden tot aanpassing van de gemeentelijke
indeling in het gebied. Het kabinet heeft op basis van dat advies aan gedeputeerde
staten van Zuid-Holland gevraagd de voorbereidingen daartoe ter hand te nemen.
De resultante is dat gedeputeerde staten de nota Grensverkennend en grensverleggend
uitbrengen en daarin onomwonden formuleren dat de Leidse regio en de Duin-
en Bollenstreek zelf met een plan van aanpak moeten komen. Ondanks dat goede voornemen komt er uiteindelijk toch een plan op tafel dat
niet gezien kan worden als een plan dat gebaseerd is op de eigen inbreng uit
de regio.In het nu voorliggende plan is daar immers geen sprake van omdat een der
partners, de gemeente Voorhout, van het begin af aan via zijn gemeenteraad
en mede op basis van een referendum onder de bevolking heeft uitgesproken
geen samenvoeging met Sassenheim en Warmond te willen.Als wij dat gegeven relateren aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
van het kabinet: "het is buiten kijf dat het brede draagvlak voor het
kabinet zwaar weegt", dan is naar ons oordeel moeilijk staande te houden
dat er in dit geval aan deze eis of wenselijkheid is voldaan. In de memorie
van antwoord ontkent de minister dat in feite ook niet door op onze stellingname
heel voorzichtig antwoord te geven. Hij zegt onze conclusie te begrijpen en
voegt daar nog aan toe dat moet worden vastgesteld dat bij elke alternatieve
variant het draagvlak smaller zou zijn. Die toevoeging laat ook de stellingname
overeind.Kijken wij naar de uitgangspunten van het CDA in zijn programma voor herindelingen
dan geldt daarin als essentiële voorwaarde voor een herindeling dat deze
slechts plaats dient te vinden indien gemeenten dat zelf democratisch beslissen
dan wel indien zich in het bestuur knelpunten voordoen die niet op een andere
manier, zoals door samenwerking, kunnen worden opgelost. Anders gezegd: de
vanonderopbenadering.Bij het zeer omvangrijke herindelingsvoorstel voor de Achterhoek, Graafschap
en Liemers van een jaar geleden hebben wij dit toetsingskader uit ons vernieuwde
CDA-programma zwaar laten meewegen. Toen hebben wij er om uiteenlopende redenen
voor gekozen om dat aspect niet de boventoon te laten voeren. Wel heeft de
CDA-fractie toen al verwoord dat wij ons vrijer zouden voelen om nog te starten
herindelingen wel aan ons vernieuwde programma te toetsen. En als wij dat
nu doen, is de CDA-fractie sterk geneigd om het gebrek aan breed draagvlak
als een bijzonder zware overweging te doen gelden.De heer Engels (D66):De heer Pastoor spreekt over ernstige bedenkingen en over het CDA-programma.
Wat is de betekenis van een integrale, grootschalige gebiedsvisie op herindeling
als herindelingen alleen van onderop en door gemeenten moeten plaatsvinden?De heer Pastoor (CDA):Bij een herindeling kan er veel raakvlak zijn met het omliggende gebied.
Voor de beoordeling van een herindeling als al dan niet voor de hand liggend,
is het dan ook nodig om te bezien hoe de rest van het gebied eruit komt te
zien.De heer Engels (D66):De heer Pastoor geeft dus aan dat er een zekere relativering moet plaatsvinden
van de bevoegdheid van de gemeenten om uit te maken wat zij willen?De heer Pastoor (CDA):Dat kan er mede uit afgeleid worden. Dit randverschijnsel brengt enige
nuance.Mevrouw Meindertsma (PvdA):In de betogen van de heren Van Raak en Pastoor is heel uitdrukkelijk de
spanning tussen bestuurskracht en draagvlak aangegeven. In de beantwoording
van de minister staat dat alle mogelijke varianten onderzocht zijn. In Sassenheim
en in Warmond blijkt voor een herindeling zonder Voorhout echter geen draagvlak
te zijn. Hoe waardeert de heer Pastoor die kwalificering van het begrip "draagvlak"
ten opzichte van zijn eigen betoog? Als er sprake is van drie gemeenten, behoeft
het begrip draagvlak een ruimere definitie dan die van draagvlak binnen één
gemeente.De heer Pastoor (CDA):Dat is niet aan de orde. Er ligt niet een voorstel voor dat ertoe strekt
om Sassenheim en Warmond samen te voegen. Dat is wel even aan de orde geweest
in de Tweede Kamer, maar een meerderheid was daartegen. Als ik het heb over
draagvlak, doel ik op volledig draagvlak in alledrie de gemeenten.De heer Van Heukelum (VVD):Ziet de heer Pastoor überhaupt een rol weggelegd voor de provincies
bij gemeentelijke herindelingen? Hij pleit ervoor dat provincies brede visies
opstellen, maar die zijn van nul en generlei waarde als de gemeenten vervolgens
zeggen tegen een herindeling te zijn.De heer Pastoor (CDA):Van onderop is voor ons niet de provincie, maar de gemeente.De heer Van Heukelum (VVD):Dat was mijn vraag niet. De vraag was: wat is dan wél de rol van
de provincie? Ik neem aan dat de heer Pastoor ook vindt dat het de provincies
zijn die een brede visie moeten opstellen. Die visie wordt echter waardeloos
als de betrokken gemeenten niet mee willen doen aan een herindeling. Kennelijk
heeft de provincie in zijn optiek helemaal geen rol te spelen.De heer Pastoor (CDA):Het provinciaal bestuur dient, zoals ook is gebeurd bij het herindelingsvoorstel
voor de Achterhoek, Graafschap en Liemers, met een visie te komen waarin duidelijk
wordt gemaakt welke relatie er is tussen de samenvoeging van een beperkt aantal
gemeenten met andere samenvoegingen. Dat moet tegelijkertijd aan de wetgever
ter beoordeling worden voorgelegd.De CDA-fractie is dus sterk geneigd het gebrek aan breed draagvlak als
een bijzonder zware overweging te doen gelden. Mogelijk ziet de minister kans
met goede argumenten onze aarzeling op dit punt nog bij te sturen. Wij wachten
dat af.De heer Engels (D66):Wat moet de minister zeggen om de aarzelingen bij u weg te nemen?De heer Pastoor (CDA):Ik kan moeilijk de gevoelens van de minister verwoorden. Bovendien acht
ik mij niet geroepen om hem te zeggen welk antwoord hij moet geven.De heer Engels (D66):Het zou de duidelijkheid ten goede komen als u zou aangeven onder welke
omstandigheden u bereid bent, het draagvlakcriterium anders te wegen. Je zou
misschien kunnen zeggen dat de minister daar recht op heeft.De heer Pastoor (CDA):U stelt nu dezelfde vraag op een andere manier. U krijgt hetzelfde antwoord.Bij de afweging die ik zojuist schetste is met name de toekomstige positie
van Warmond een indringend punt van beraadslaging geweest.
Immers, de bestuurskracht van Warmond is zodanig dat een zelfstandig verdergaan
niet reëel is. Als vanavond blijkt dat er in deze Kamer niet voldoende
steun voor het nu voorliggende voorstel is, dan vragen wij in dat geval de
minister een helpende hand naar Warmond uit te steken, zij het financieel,
zij het anderszins. Een interventie van de minister om te bevorderen dat een
bestuurscontract wordt gesloten met een naburige grotere gemeente (à
la Ten Boer en Groningen) zou wellicht positief kunnen werken. En het zou
een aansporing zijn aan het provinciaal bestuur om spoedig te zoeken naar
een alternatieve samenvoeging.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik mag aannemen dat de heer Pastoor het hele dossier heeft gezien. Hij
zal hebben bemerkt hoeveel pogingen er wel niet in het werk zijn gesteld in
de Leidse regio en de Duin- en Bollenstreek om tot een voorstel te komen dat
een meerderheid zou kunnen krijgen. Een dergelijk voorstel kon echter niet
tot stand worden gebracht. Ik begrijp echt niet dat hij nu kan zeggen dat
Warmond een helpende hand moet worden toegestoken als dit voorstel het niet
haalt.De heer Pastoor (CDA):Juist omdat ik het dossier zo nauwkeurig van a tot z heb bestudeerd, heb
ik die vraag aan de minister gesteld.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. De fracties van de SGP en de ChristenUnie hebben grote waardering
voor het lokale bestuur. Het mag voor algemeen bekend gehouden worden dat
onze fracties, ook in deze Kamer, evenwel geen dogmatische tegenstanders zijn
van gemeentelijke herindelingen. Er zijn in deze Kamer, ook in de lopende
kabinetsperiode, nogal wat wetsvoorstellen terzake als hamerstuk gepasseerd.
Als op lokaal niveau een redelijke mate van overeenstemming blijkt te bestaan,
is er geen sterke behoefte bij ons om ons daar kritisch over uit te laten,
zeker niet in de eindfase van de parlementaire behandeling van het betreffende
wetsvoorstel. Zo hebben wij er vandaag geen behoefte aan om deel te nemen
aan de plenaire behandeling van het wetsvoorstel dat strekt tot gemeentelijke
herindeling van een deel van de Utrechtse Heuvelrug.Problemen ontstaan er voor onze fracties als blijkt dat een voornemen
tot gemeentelijke herindeling op matige of zeer matige steun in de betreffende
gemeenten kan rekenen. Deze Kamer, hoe terughoudend zij zich bij wetsvoorstellen
als het voorliggende ook wenst op te stellen, draagt niettemin een eindverantwoordelijkheid.
Ik begrijp de heer Van Heukelum als hij zegt dat de Eerste Kamer een marginale
toetsingsrol heeft, maar ik vind dat dit op gespannen voet staat met de wetgeving
terzake. Ook de Eerste Kamer ontkomt er niet aan haar verantwoordelijkheid
te nemen voor wetgeving. Die verantwoordelijkheid is wat ons betreft gelegen
in het antwoord dat wij geven op de vraag of het betreffende gebied en de
inwoners daarvan op termijn gebaat zullen zijn met een beslissing als in het
voorstel ligt besloten. Bij de beantwoording van die vraag wegen voor onze
fracties de duidelijk gebleken standpunten van de bevolking en hun vertegenwoordigers
zeer zwaar.Er kunnen bijzondere omstandigheden van bovenlokale orde zijn die in een
incidenteel geval kunnen noodzaken tot een opstelling die aan lokale wensen
en voorkeuren voorbij gaat. De vraag is of zulke omstandigheden in dit geval
aantoonbaar aanwezig zijn. Het doorslaggevende motief om met het voorliggende
wetsvoorstel akkoord te gaan, was, in elk geval voor een aantal Tweede-Kamerfracties,
dat men een oplossing wilde bieden voor de problemen waarmee de gemeente Warmond
kampt. De vraag voor onze fracties is of aan dat motief op zichzelf een doorslaggevend
gewicht moet worden toegekend dat de opheffing van het zelfstandig bestaan
van twee andere gemeenten kan legitimeren. Eén van de onderliggende
vragen daarbij is dan uiteraard of de problemen van Warmond niet op andere
voor de beide andere gemeenten minder bezwaarlijke wijze opgelost kunnen worden.
Zijn er geen alternatieven qua gemeentelijke samenvoeging denkbaar en reëel?
Zijn er geen andere bestuurlijke oplossingen mogelijk dan een gemeentelijke
herindeling zoals nu wordt voorgesteld? Om een herhaling van zetten te voorkomen, zullen wij nu niet nog eens
mogelijke alternatieven van onze kant in discussie brengen. In de memorie
van antwoord aan deze Kamer is de regering daar reeds op ingegaan. Het antwoord
van de regering op vragen en suggesties terzake bevredigt onze fracties echter
niet. Het spreken over alternatieve herindelingen in het gebied van de Duin-
en Bollenstreek en de Leidse regio is problematisch zolang geen samenhangend
totaalbeeld voorhanden is en past deze Kamer ook eigenlijk niet. Voor ons
staat echter geenszins vast dat er voor Warmond geen alternatief voorhanden
zou zijn. Evenmin zijn wij ervan overtuigd dat geen intensivering van niet-vrijblijvende
samenwerking tussen de drie betrokken gemeenten mogelijk zou zijn. Immers,
de gemeenten Voorhout en Sassenheim waren en zijn niet ongevoelig voor de
problemen van Warmond. Voorhout heeft eerder initiatieven genomen, die echter
niet tot resultaat hebben geleid doordat Warmond niet op deze initiatieven
is ingegaan. Dat is op dit moment een belangrijk gegeven, maar het neemt niet
weg dat, zo hebben wij begrepen, in elk geval in Voorhout nog altijd een breed
draagvlak bestaat voor vergaande vrijwillige samenwerking. Ook dát
is een gegeven waaraan wij niet voorbij kunnen gaan.Aanvechtbaar komt ons ook voor de stelling van de regering in de memorie
van antwoord dat "uit onderzoek is gebleken dat alle drie de gemeenten
betrokken in de (voorgestelde) fusie kwetsbaar blijken wat betreft de ambtelijke
capaciteit, de financiële armslag van de gemeenten, de beleidsontwikkeling
en het kunnen vasthouden aan de gemeentelijke regierol". Ons is verzekerd
dat uit de "Strategische Visie 2015 - richting geven aan de toekomst"
en de kwaliteitsmeting is gebleken dat de gemeente Voorhout, ook op langere
termijn, over voldoende bestuurskracht beschikt om de kwaliteit van het lokale
bestuur veilig te stellen. Voor de kortere termijn zou dit ook voor Sassenheim
gelden. Alleen Warmond zou een onvoldoende scoren, zowel voor de korte als
de lange termijn.Ten slotte is voor ons een vraag of er voor de betrokken drie gemeenten
bovenlokale en/of regionale opgaven en vraagstukken bestaan
die zij op langere termijn niet het hoofd zouden kunnen bieden. Dan moet er
toch op gewezen worden dat opgaven als in de betreffende regio aan de orde
zijn, worden opgepakt in het samenwerkingsverband Holland Rijnland, dat sedert
1 juli 2004 een fusie van het voormalige samenwerkingsorgaan Duin- en
Bollenstreek en enkele regelingen in de Leidse regio omvat.Andere sprekers hebben al gewezen over de onduidelijkheid op onderdelen
van de gemeentelijke buitengrenzen. Ik zal er dus nu niets meer over zeggen,
maar onderschrijf de onwenselijkheid van het vooruitschuiven van bieden van
helderheid op dit punt. Het lijkt mij dat een herindelingsvoorstel een uitgelezen
mogelijkheid is om die helderheid te bieden.Per saldo concluderen onze fracties voorshands dat zij (nog) geen overtuigende
argumenten hebben gehoord die pleiten voor de mogelijk minst slechte, maar
nog altijd slechte oplossing die de hoge prijs van het verlies van de zelfstandigheid
van de betrokken drie gemeenten kan rechtvaardigen. Wij zullen met belangstelling
naar het antwoord van de minister luisteren.De heer Ten Hoeve (OSF):Mevrouw de voorzitter. Ik kan kort zijn. Ik heb niet aan de schriftelijke
voorbereiding deelgenomen, maar de opvatting van mijn partij over gemeentelijke
herindelingen is bekend.In dit geval is de gemeente Voorhout mordicus tegen, gemeentebestuur en
bevolking, de gemeente Sassenheim heeft zich er bij neergelegd en zelfs de
gemeente Warmond had het eigenlijk liever anders gezien, maar heeft een probleem.
Dus zien wij de oplossing van dit probleem niet in deze samenvoeging, want
een gedwongen huwelijk kan toch niet als een echte oplossing gezien worden.
In ieder geval niet zolang niet duidelijk aangetoond is dat er echt geen andere
mogelijkheden zijn om de problemen tot een bevredigende oplossing te brengen.
En in dit geval is dit nog lang niet aangetoond.Er ligt geen duidelijk beeld voor van een totaal waarin deze samenvoeging
zou moeten passen. Om de noodzaak aan te tonen van iets dat voor de betrokkenen
zo ingrijpend is als een gemeentelijke samenvoeging, zou dit beeld er toch
op zijn minst wel moeten zijn. Als zo'n totaalbeeld in zorgvuldig en voortdurend
overleg met alle betrokkenen in de hele betrokken regio tot stand komt, kan,
maar het hoeft niet, een gemeenschappelijk gevoel ontstaan dat echt naar de
beste oplossing en combinaties gezocht is en kan er daardoor misschien ook
gemeenschappelijk draagvlak ontstaan.Binnen zo'n zorgvuldig tot stand gekomen totaalbeeld moeten dan trouwens
ook de problemen aan de orde gekomen zijn die misschien van minder belang
zijn, maar die desondanks voor beperkte groepen mensen belangrijk kunnen zijn.
Dit geldt bijvoorbeeld voor onlogisch verlopende buitengrenzen die heel lastig
kunnen zijn. Dit is hier achterwege gebleven getuige het feit dat de grens
met Alkemade, aan de andere kant van het water, niet tegelijk wordt aangepakt.Gemeentelijke samenvoeging is voor ons niet de enige oplossing voor tekortschietende
bestuurskracht en zeker ook niet altijd de beste oplossing. Maar waar een
probleem geconstateerd wordt, is herindeling natuurlijk niet uitgesloten.
Dan moeten wij niet net doen alsof er geen enkel alternatief zou zijn en dáármee
dan proberen de gedoodverfde partners te dwingen. Integendeel, in het proces
moet de overtuiging kunnen ontstaan dat per saldo het beste voor het geheel
kan worden bereikt met samenwerking, of samengaan, of nog iets anders. Als
dit lukt, komt er iets tot stand dat gewild is en dat echt een oplossing genoemd
kan worden.Wij hebben niet het gevoel dat hier sprake is van zo'n echte oplossing.
Grote gemeenten zijn niet ons streven, maar waar zij als oplossing door iedereen
gedragen lijken te worden, zoals in het geval van de Utrechtse Heuvelrug,
zullen wij ons daar zeker niet tegen verzetten. In het geval van Sassenheim,
Voorhout en Warmond zijn wij daar echter wel tegen.De heer Platvoet (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Er is veel kritiek op de visieloze procedure die
de provincie heeft gevolgd. Geen visie op een samenhangende indeling waarbij
ook andere gemeenten in de regio betrokken zouden kunnen worden. Dit is nog
iets anders dan alles in een wetsvoorstel te gieten. Geen visie op de relatie
tussen takenpakket, schaalgrootte en bestuurskracht. Kritiek op de weging
van het draagvlak. Kritiek op de nalatigheid van provincie om andere grenscorrecties
bij deze herindeling mee te nemen. En kritiek op de procedure, met name het
erbij halen van Voorhout is een door velen onbegrepen actie geweest.In de provinciale staten en de Tweede Kamer is deze kritiek ook uitgebreid
aan de orde geweest. Mijn partijgenoten in die gremia, de fracties van GroenLinks
in de staten en de Tweede Kamer, hebben voorstellen gedaan om Voorhout uit
deze samenvoeging te tillen en als zelfstandige gemeente voort te laten bestaan.
Het is bijzonder jammer dat dit voorstel het met name in de Tweede Kamer niet
heeft gehaald, mede door het ontbreken van de steun van de CDA-fractie, want
dan zouden wij vandaag hier een minder beladen debat hebben gehad.In de richting van mevrouw Meindertsma merk ik op dat het nog maar valt
te bezien of er geen draagvlak zou zijn voor een herindeling die alleen betrekking
zou hebben op Warmond en Sassenheim. Het zijn natuurlijk ook tactische manoeuvres.
Als je alles wilt, wil je niet een next-bestoplossing. De gemeentebesturen
van Warmond en Sassenheim willen een samenvoeging van die drie gemeenten en
zetten daar alle kaarten op. Ik moet nog zien of men, als het anders was gelopen,
dan ook niet de argumenten had kunnen vinden voor een samenvoeging van Sassenheim
en Warmond.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Alles is denkbaar, maar ik maak er bezwaar tegen dat het begrip draagvlak
anders wordt gedefinieerd als het zo uitkomt. Wij moeten vaststellen dat in
Sassenheim en Warmond uit de enquêtes en uit de opstelling van de vertegenwoordigende
organen blijkt dat een herindeling zonder Voorhout bij hen geen draagvlak
heeft.De heer Platvoet (GroenLinks):Nee, omdat men een herindeling van drie gemeenten wil. Draagvlak is een
begrip dat voor velerlei uitleg vatbaar is. Bovendien zijn er verschillende
niveaus van draagvlak, bevolking en gemeentebestuur. De bevolking van alle
drie gemeenten heeft zich – inmiddels al weer geruime tijd geleden –
via referenda of een enquête in wisselende meerderheden tegen de herindeling
uitgesproken. Bij de gemeentebesturen is het beeld anders. Voorhout is vierkant
tegen, Sassenheim is om en heeft zich bij de samenvoeging neergelegd en Warmond
is ronduit voor. Aanvankelijk leken de drie gemeenten zich te kunnen vinden
in het alternatief van een niet-vrijblijvende samenwerkingsvorm, maar de gemeenteraad
van Warmond stemde die uiteindelijk af. Ook anderen voor mij hebben voor dit
alternatief gepleit. GroenLinks is daar niet zo'n voorstander van. Wij begrijpen
wel dat gemeenten die niet willen fuseren, graag uitwijken naar een of andere
samenwerkingsvorm, maar de zwakke positie van gemeenteraden in dit soort samenwerkingsvormen
is voor ons een argument om daar uiterst huiverig voor te zijn. Vaak is er
toch sprake van een geringe democratische legitimatie. Als wij over de WGR
en de WGR-plus discussiëren, zullen wij dit punt nog eens uitgebreid
aan de orde stellen. Ik ben dus niet zo'n voorstander van die niet-vrijblijvende
samenwerkingsvormen. De gemeente Warmond heeft naar mijn mening dan ook een
verstandig besluit genomen.De heer Van Raak (SP):Ik ben het met de heer Platvoet eens dat dit soort regionale constructies
een democratisch probleem geeft en dat wij daar in de toekomst nog over zullen
spreken. Hij constateert dat de mening van de meerderheid van de bevolking
uit de pas loopt met de mening van de gemeenteraden van Sassenheim en Warmond.
Hij vergeet daarbij te vermelden wat zijn waardering daarvan is. Vindt hij
dit goed, vindt hij dit slecht of heeft hij daar geen mening over?De heer Platvoet (GroenLinks):Wij moeten dan wat dieper ingaan op het fenomeen raadgevend referendum.
Ik ben daar mijn hele politieke leven tegenstander van geweest. Ik ben voor
correctieve referenda. Als het correctieve referenda waren geweest, hadden
de gemeenteraden van Voorhout en ook van Warmond en Sassenheim geen ruimte
gehad om toch voor die herindeling te zijn. Zij hadden daar dan tegen moeten
stemmen. Er is nu eenmaal een raadgevend referendum; wij hebben daar al over
gesproken in het kader van het referendum over de Europese grondwet. Dit betekent
dat als het op ons bordje komt, wij er zelf nog over moeten nadenken. Dit
is nu eenmaal het effect van een raadgevend referendum. Bovendien, wij hebben
dit referendum niet georganiseerd, dat hebben de gemeentebesturen gedaan.
Zij moeten wegen wat het effect moet zijn van het raadgevend referendum in
twee gemeenten, want in de andere gemeente is een enquête gehouden.De heer Van Raak (SP):Wij moeten hier nu niet het debat over het referendum voeren, maar ik
moet wel constateren dat uw partij zich aan het raadgevend referendum over
de Europese grondwet heeft verbonden. Een referendum kan raadgevend zijn,
maar volgens mij is een referendum in de uitwerking altijd verplichtend. De
heer Platvoet antwoordt nu met een verwijzing naar de procedure, maar wat
is zijn mening daarover? Vindt hij het goed dat de gemeenteraden een andere
afweging maken, of vindt hij het een beetje raar dat de gemeenteraden de wens
van zo'n grote meerderheid van de bevolking naast zich neerleggen?De heer Platvoet (GroenLinks):Ik doe daar geen uitspraak over; ik spreek mij niet uit over een besluit
van een gemeente. De heer Van Raak spreekt alleen over grote meerderheid,
maar de meerderheid in Warmond was maar betrekkelijk: ruim 52%.De heer Holdijk (SGP):De heer Platvoet heeft zich uitgesproken tegen niet-vrijblijvende vormen
van samenwerken. Wil hij ingaan op de vraag of zo'n niet-vrijblijvende samenwerking
niet een heel goede opstap zou kunnen zijn voor een latere, maar dan vruchtbare
herindeling?De heer Platvoet (GroenLinks):Zo is het alternatief niet gepresenteerd. Dit alternatief is door Voorhout
gepresenteerd om een gemeentelijke herindeling te ontlopen. Dat is toch een
andere discussie. Als het inderdaad de bedoeling is om elkaars nieren te proeven
met een duidelijk vastgesteld perspectief tot gemeentelijke herindeling, is
het een ander verhaal, maar bij deze herindeling hebben wij het niet over
dit soort niet-vrijblijvende samenwerkingsverbanden.Mijn laatste opmerking over het draagvlak is dat er intussen wel het een
en ander lijkt te zijn veranderd. Het maatschappelijk middenveld in de wellicht
toekomstige gemeente Teylingen waaronder ouderenbonden, woonzorgcentra, sportverenigingen,
onderwijsinstellingen en ook politieke partijen werken aan fusies en samenwerkingsverbanden.
Ook op politiek niveau constateer ik dat er het een en ander in beweging is
in de richting van meer draagvlak voor de samenvoeging, zelfs bij het CDA.De heer Van Raak (SP):Ik wil aan de heer Platvoet dezelfde vraag stellen als aan mevrouw Meindertsma.De heer Platvoet (GroenLinks):Kijk maar uit.De heer Van Raak (SP):U weet niet wat ik ga vragen, u kunt dus ook nog niet antwoorden. Anders
zou u net zo knap zijn als de provincie Zuid-Holland die al van te voren weet
wat de uitkomst is van een proces.Dit moet heel snel worden ingevoerd. Het is natuurlijk een schande dat
dit de laatste dag is dat wij hier kunnen beslissen. Wat zou er op tegen zijn
als wij zouden beslissen tot een herindeling over een jaar opdat er rustig
kan worden voorbereid? Het feit dat er voorbereidingen zijn getroffen, omdat
de minister het wetsvoorstel zo laat bij ons indient dat wij het niet fatsoenlijk
kunnen behandelen en de druk zo wordt opgevoerd, mag toch nooit een argument
zijn om voor of tegen te stemmen? Dat er voorbereidingen zijn en dat er al
veel geld is uitgegeven, is niet aan deze Kamer. Deze Kamer heeft dit niet
gedaan en wij moeten dit dan ook niet in onze besluitvorming betrekken. Dit
is een politiek drukmiddel waar GroenLinks naar mijn mening niet voor zou
moeten zwichten.De heer Platvoet (GroenLinks):De heer Van Raak heeft veel woorden nodig om dit te zeggen, maar ik heb
dit argument helemaal niet gebruikt. Ik zal mijn pleidooi ook eindigen met
steun aan de opmerking van de heer Van Heukelum, namelijk dat
de wet moet veranderen en dat het niet normaal is dat gemeenten als wij ja
zeggen, op zo korte termijn een nieuwe gemeente moeten klaarstomen. Mensen
die wel eens betrokken zijn geweest bij fusies van gemeenten weten dat het
een onmogelijke opgave is die wij als wetgever aan deze gemeenten opleggen.Door extern onderzoek is de bestuurskracht van de drie gemeenten gemeten.
Dit is altijd een gewild middel om argumenten te verzamelen voor gemeentelijke
herindelingen, maar de resultaten zijn haast altijd aanvechtbaar. Bovendien
kan het nooit een doorslaggevend argument zijn voor gemeentelijke herindeling.
Ik heb mij laten vertellen dat Leiden nog niet zo lang geleden een vernietigende
bestuurskrachtmeting had. Dit heeft toch niet geleid tot het voorstel om de
gemeente Leiden op te heffen. De bestuurskracht van de drie gemeenten is kwetsbaar,
waarbij vooral de situatie in Warmond zorgwekkend is. Voorhout kreeg een zesje
in deze meting, maar de gemeenteraad en het college ontkennen een zwakke bestuurskracht
te hebben.Als je ervan uitgaat dat bestuurskracht zich in de nieuwe gemeente alleen
kan ontwikkelen op een goed draagvlak, zijn de signalen positief. Er is inmiddels
een website die luistert naar de naam van de nieuwe gemeente, waarop ook de
voortgang van een visiestuk is te volgen dat door de gemeenteraadsfracties
uit de drie gemeenten is opgesteld. "Bouwstenen voor de toekomst",
heet dit stuk waarin de dilemma's en uitdagingen van de nieuwe gemeente Teylingen
worden geschetst. Dit visiestuk is met een grote inbreng van inwoners en organisaties
van de drie gemeenten ontwikkeld, als ik de brief van het CDA uit Sassenheim
en Warmond moet geloven. En waarom zou ik die niet geloven? Voorhout is in
25 jaar van een dorp met 5000 inwoners uitgegroeid tot een gemeente met 15.000
inwoners. Deze gemeente, een Vinexlocatie, zal bovendien doorgroeien tot ruim
20.000 inwoners.Hoewel ik heb begrepen dat projectontwikkelaars een stevige vinger in
de Voorhoutse pap hebben, kan Voorhout haar taken aan. Het belangrijkste argument
voor samenvoeging is dan ook de zwakte van Warmond. Een kleine gemeenten van
nog geen 5000 inwoners heeft echter per definitie een beperkt ambtelijk apparaat.
Het is evenwel de vraag of dat een probleem is aangezien Warmond een zuivere
beheersgemeente is.Dat bij een jarenlang slepende herindelingsdiscussie de fut eruit gaat
en het een self-fulfilling prophecy wordt, zie je maar al te vaak gebeuren.
Ik ben het echter met de heer Van Raak eens dat dit op zichzelf geen doorslaggevend
argument is. De motie die onlangs in de gemeenteraad van Warmond is aangenomen,
spreekt dan ook duidelijke taal.Uit de discussie over de herindeling rijst een opmerkelijk beeld op. Meestal
ziet de sterkere gemeente namelijk wel iets in een herindeling en is de kleinste
gemeente de grootste tegenstander. In dit geval ligt het dus precies andersom.
Mijn fractie neemt de problemen van Warmond serieus. Wat ik nu ga zeggen,
is wellicht een gepasseerd stadion, maar soms keren treinen om en passeren
zij stations die zij al eerder hebben aangedaan: het zou logischer zijn geweest
om te kiezen voor een herindeling met Sassenheim of, nog beter, met Oegstgeest.
De bebouwde kommen van Oegstgeest en Warmond lopen immers in elkaar over.
Verder is het nog helemaal niet zo duidelijk of verwerping van dit wetsvoorstel
op termijn leidt tot een voorstel dat wel op voldoende draagvlak mag rekenen.
Hierover kun je natuurlijk uiteenlopende voorspellingen doen, maar ik heb
nu toch vooral benieuwd naar die van de minister.Duurzaamheid is een belangrijk criterium van de regering. Dit criterium
is samen te vatten als de vraag of de nieuwe gemeente minstens 25 jaar gevrijwaard
zal blijven van nieuwe discussies over herindelingen. Die termijn van 25 jaar
is in recente discussies het vaakst genoemd. Het is zeer de vraag of men in
dit geval aan dit criterium kan voldoen. Een en ander was voor de Raad van
State in ieder geval reden om negatief over het wetsontwerp te adviseren.
De Raad stelt namelijk dat het onzeker is of de huidige grenzen van de nieuwe
gemeente in stand zullen blijven. Voor mijn fractie is het onbegrijpelijk
dat andere, meer voor de hand liggende grenscorrecties niet in het wetsvoorstel
zijn meegenomen. Als duurzaamheid zo'n belangrijk criterium is voor de regering,
hoe beoordeelt zij dan de duurzaamheid van deze specifieke herindeling?De logische, interne samenhang van de nieuwe gemeente is een ander criterium
dat door de regering wordt gehanteerd. Voorhout heeft weinig gemeen met Warmond.
De gemeenten worden gescheiden door een drukke weg, de A44. Iemand die vanuit
Voorhout met het openbaar vervoer naar het zes kilometer verderop gelegen
Warmond wil reizen, moet bus 59 naar Sassenheim nemen om daar over te stappen
op bus 50 naar Warmond. Sassenheim is dus de verbindende factor tussen deze
gemeenten. Niet voor niets is het bezoekerscentrum van de nieuwe gemeente
Teylingen daar gepland.De verschillen in karakter tussen deze gemeenten kun je als een argument
pro of een argument contra gebruiken. Ik denk dat het meer een voor- dan een
nadeel is dat een nieuwe gemeenten ontstaat uit gemeenten met verschillende
karakters en activiteiten. Voorhout is vooral een woongemeente, terwijl Sassenheim
een gemeente is met veel economische activiteiten en Warmond een gemeente
is met een sterk recreatieve functie. Dat is op zichzelf geen argument tegen
deze herindeling, in tegendeel: het is eerder een voordeel omdat het leidt
tot een mooie, gedifferentieerde nieuwe gemeente.De gemeenten werken samen in Holland Rijnland. De grotere gemeente Teylingen
zal in dit samenwerkingsverband een sterkere positie kunnen innemen tegenover
Leiden, de grootste gemeente in de regio. Het is op zichzelf positief dat
deze gemeente de gang van zaken niet langer zo sterk zal kunnen domineren.Met mijn slotopmerkingen sluit ik aan bij de redenering van de heer Van
Heukelum terzake. Overigens sluit hij ook bij mij aan, want in de discussie
over de herindeling van de Achterhoek heb ik een pleidooi gehouden voor een
onderzoek naar het nut van de behandeling van een wetsvoorstel voor een herindeling
in de Staten-Generaal. Dit pleidooi was ingegeven door de gedachte dat een
provincie bevoegd zou moeten zijn om te beslissen over een herindeling binnen
haar grenzen. Dat zou een goed voorbeeld van decentralisatie zijn, omdat daardoor
werk wordt voorkomen. Bovendien worden de beslissingen dan genomen door de twee organen van de lokale en regionale volksvertegenwoordiging
die nauw zijn betrokken bij de ontwikkelingen in het gebied.Het is van de gekke dat in de Wet arhi is geregeld dat de nieuwe gemeente
er op 1 januari moet zijn. Wat is erop tegen om de eerste januari van
het derde jaar na het besluit van de Eerste Kamer aan te houden als de datum
waarop de nieuwe herindeling van kracht moet worden? Daardoor krijgen gemeenten
in ieder geval twee jaar de tijd om hun gemeentelijke organisaties in elkaar
te schuiven. Die tijd is zeker nodig omdat het zeer ingewikkelde operaties
zijn. Verder kunnen zij die tijd ook goed gebruiken voor het opstellen van
beleidsplannen, begrotingen en al die andere stappen die in een fusieproces
moeten worden gezet.Voorzitter. De GroenLinksfractie wacht met belangstelling het antwoord
van de minister af.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 15.13 uur tot 15.20 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-1569-1582.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl