Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2000 (onderdeel cultuur) (26800 VIII)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 1028-1041

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-04-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 23, pagina 1028-1041

11-04-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800-VIIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2000 (onderdeel cultuur) (26800 VIII)Pagina 1028-1041
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken, te weten de motie-Hirsch Ballin c.s. over de totstandkoming van een Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie (26800 V, nr. 141b)Pagina 1043-1043
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Drank- en horecawet (25969)Pagina 1016-1028
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Sanctiewet 1977 en van de In- en uitvoerwet tot vereenvoudiging van de implementatie van internationale verplichtingen (26872); - Regels met betrekking tot de productie en keuring van uitrusting voor zeeschepen (Wet scheepsuitrusting) (26878)Pagina 1016-1016
Presentie en opening (dinsdag 11 april 2000)Pagina 1015-1015
Lijst van besluiten (dinsdag 11 april 2000)Pagina 1105-1106
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 11 april 2000)Pagina 1106-1108
Herdenking van Eerste-Kamerlid Lammert HilaridesPagina 1041-1043
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2000 (26800 X); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (onderdeel NAVO) (26800 V)Pagina 1067-1105
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Drank- en horecawet (25969)Pagina 1043-1054
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2000 (onderdeel cultuur) (26800 VIII)Pagina 1054-1067
Noot met rapport van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrief van de heer A. de Jager i.v.m. zijn benoeming tot lid van de Eerste KamerPagina 1109-1109

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 109 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2000 (onderdeel cultuur)
(26800 VIII).De beraadslaging wordt geopend.De heer Dölle (CDA):Mijnheer de voorzitter! De beleidsstijl van deze staatssecretaris zit
vol "Sturm und Drang". De stroom van stukken die uit zijn burelen komen, zwelt
gestaag. Sommige daarvan landen – zoals men dat tegenwoordig graag zegt –
bepaald onzacht. Er hebben zich pittige polemieken ontsponnen rond en vooral
buiten het Binnenhof.Wij willen ons vandaag vooral met de inhoud bezighouden, waarbij ik de
mediapolitiek laat liggen nu daarover nog zeer onlangs door onze fractiegenoot
Woldring met de regering is gedebatteerd.Cultuur en dus ook cultuurpolitiek is voor christen-democraten cruciaal.
Cultuur is communicatie – inderdaad soms confrontatie – tussen
mensen binnen een bepaalde samenleving. Cultuur is als zodanig betrokken op
waarden, op zingeving en dus op wezenlijke aspecten van menselijk leven en
van de menselijke vrijheid die wij zien als gaven van de Schepper.Wij zijn vanwege onze grondslag geen waardenrelativisten en dus geen cultuurrelativisten.
Wij verheerlijken de kunst niet als de aan alles ontstegen pseudo-religie
van de postmoderniteit. Peter Conrad beschrijft het in zijn terecht beroemde
Cultuurgeschiedenis van de 20ste eeuw trefzeker: Er is ook narcistische, destructieve,
nihilistische, geweldverheerlijkende en cynische cultuur en kunst. De cultuurkring
heeft echter een eigen niet tot de overheid herleidbare plaats en functie.
Deze laatste mag daarom in dit eerste domein niet willen heersen. Hieraan
zijn slechts grenzen gesteld door de publieke rechtsorde zoals die door rechters
wordt bewaakt. Maar ook kan het bestuur waar het de openbare ruimte betreft,
grenzen stellen aan het plaatsen van bijvoorbeeld apert schokkende kunst.
Wij zouden het interessant vinden de opvatting van de staatssecretaris in
dezen te vernemen.De overheid dus op afstand van de cultuur, maar niet onverschillig. De
Grondwet zegt het sinds 1983 in artikel 22, lid 3, maar de christen-democratie
vond dat eigenlijk al veel eerder: de overheid dient voorwaarden te scheppen
voor de culturele ontplooiing van mensen en hun organisaties. Daarbij dient
de verscheidenheid van het culturele leven te worden erkend,
waardevolle kasplantjes, maar soms ook monumentale culturele manifestaties
alsook het culturele erfgoed te worden beschermd tegen de soms fataal uitpakkende
tucht van de markt.Wie vanuit die vaste waarden kijkt naar de paarse beleidsvoornemens op
het gebied van de cultuur, beoordeelt deze zeker niet onverdeeld gunstig.
Dat bleek reeds bij de mediadebatten die hier nog onlangs werden gehouden.Een aantal plannen spreekt ons echter wel degelijk aan. Ik noem de gedachte
achter het Belvedèreproject, ook al is er geen eigen budget, waarover
de heer Van Gennip nog onlangs hier heeft gesproken, alsmede onderdelen van
het museum- en archiefbeleid, de internationale cultuurpolitiek, de implementatie
van het Verdrag van Malta, en dergelijke. Omwille van de tijd maar ook vanuit
oppositionele logica staan wij echter langer stil bij de kritiek en de bezorgdheid
die de regeringsvoornemens bij ons oproepen.De overheid rukt op in het culturele veld. De regering vindt dat nodig
omdat de culturele instellingen een demografisch scheef bezoek trekken; in
verhouding veel autochtone, hoog opgeleide grootstedelijke burgers en veel
te weinig jongeren en allochtonen. Bij deze laatste groep denkt de regering
vooral aan mensen met Turkse of Marokkaanse achtergrond, overigens ook vaak
jongeren. Het is wat ons betreft juist om te proberen meer mensen over de
drempel te krijgen. Wat in die culturele instellingen gebeurt, is waardevol
en verrijkt het leven. Maar hier past wel een flinke dosis nuchterheid. De
huidige jeugdcultuur is overweldigend en alom present. Op een wijze die de
geschiedenis nog nooit eerder vertoonde, heeft de commerciële cultuurindustrie
zich op de jeugd gestort en zoekt zij alle wensen en trends te bevredigen.
Daar kan men te kust en te keur terecht. Het is dan ook logisch dat de behoefte
aan meer en anders zich daarom betrekkelijk langzaam zal ontwikkelen. Ik herhaal
dat het inderdaad niet goed is om niets te doen; maar de weg die de regering
wil inslaan, is in dit geval niet geheel de onze.Wat ons betreft moeten de kaarten vooral gezet worden op de amateuristische
kunstbeoefening en op de cultuureducatie, op delen van het welzijnsbeleid,
maar ook op campagnes waarbij populaire rolmodellen uit de betrokken subculturen
worden ingeschakeld. Dat heeft effect. Ik geef toe dat bij de aanbodzijde
ook een criterium als potentieel goede kwaliteit een rol kan spelen. Men moet
echter niet proberen met een – gelukkig deels ingeslikt – stelsel
van strafkortingen, quoteringen of met een geforceerd benoemingenbeleid in
de Raad voor cultuur, fondsbesturen en adviesraden, intendanten (hier heeft
de staatssecretaris zich overigens eveneens bezonnen) en dergelijke, de doelgroepen
binnen te slepen; praktisch niet omdat het de schwung en de motivatie van
veel mensen lijkt aan te tasten en dus meer kapot maakt dan ons allen lief
is en principieel niet omdat de kiem van het Nederlandse beleid, medegestempeld
door de christen-democratie, lag in de organisatie van de totstandkoming van
het kwaliteitsoordeel, niet bij de overheid en niet bij de markt, maar binnen
de cultuurkring.Het kwaliteitsoordeel over een werk of plan blijft natuurlijk mensenwerk.
Toch zijn de criteria zoals ambachtelijkheid, intensiteit oorspronkelijkheid
en dergelijke tot op grote hoogte objectiveerbaar voor deskundigen. Dat neemt
niet weg dat andere criteria, zoals spreiding – ik wijs op het zeer
recente SCP-onderzoek – en doelgroepen, ook van belang kunnen zijn,
maar niet door relativering van kwaliteit. "Fragmentariseer" de op kwaliteitsbeoordeling
gerichte fora dan ook niet te veel langs lijnen van geslacht, leeftijd, subcultuur,
gewestelijke herkomst en levensbeschouwing. Het is niet juist hier een precieze
afspiegeling van de samenleving te zoeken.De staatssecretaris heeft ons tot nu toe nog niet duidelijk gemaakt, welke
witte vlekken of smaakmonopolies hier een forse ingreep in de structuur rechtvaardigen.
Of gaat het veel meer om opstoppingen en constipaties in bepaalde delen van
het culturele veld?Een tweede punt dat vrij prominent aanwezig is in de stukken en daarbuiten
is het cultureel ondernemerschap. Ook het oprukken van de markt achter de
banier van het cultureel ondernemerschap is wat ons betreft niet zonder problemen,
zoals fractievoorzitter Braks bij de algemene beschouwingen al opmerkte. Het
gaat daarbij om nieuwe cultuurdragers die de gerichtheid op kunstzinnig en
cultureel rendement in zich hebben weten te verenigen met de oriëntatie
op zakelijk en maatschappelijk rendement. De kunstenaar-koopman dus als ideaal.Waar de entrepreneurial society op bijzondere wijze is afgespiegeld in
wat de staatssecretaris de cultuurindustrie noemt, is deze laatste weer de
spiegel die de gesubsidieerde kunst moet worden voorgehouden. Wij hebben echter
altijd gepleit en zullen dat ook blijven doen voor een overheidsbeleid op
het gebied van de cultuur en de kunsten, omdat wij weten dat de ordeningsprincipes
van de wereld van het economische en die van het domein van de cultuur niet
in laatste instantie tot elkaar zijn te herleiden. Mevrouw Klompé,
mevrouw Gardeniers en de heer Brinkman waren voorbeelden van christen-democraten
die zich als minister hiervan doordrongen wisten. Of zoals Ruud Lubbers zei:
"Vraag de Muze niet om ondernemer te zijn, vraag de ondernemer om cultureel
te zijn." Dat laatste gebeurt overigens meer en meer.In die entrepreneurial society – aan Engelse termen is bepaald geen
gebrek in de stukken – draait het om corporate government en in de sfeer
van de cultuurproductie en -consumptie vooral om cultural government. Zo ziet
de regering het. In dat licht is de aankondiging begrijpelijk, dat de culturele
instellingen meer moeten worden ingericht als ondernemingen. Het bestuur wordt
naar de kant gefloten; de cultuurmaker/cultuurondernemer/directeur wordt centraal
geplaatst in de instelling. Om die persoon draait het en met hem verstaan
zich overheid en andere partners. Onder omstandigheden volgen zelfs de subsidies
hem en niet de instelling. Professionals onder elkaar. De maatschappelijke
factor, zoals soms wat gebrekkig maar toch gepresenteerd in het bestuur, wordt
uit het culturele veld gedraineerd. De CDA-fractie vraagt de staatssecretaris
hierover zijn visie te geven.Het SCP dat soms duidelijk politieke uitspraken niet schuwt, adviseerde
bij de totstandkoming van de Wet specifiek cultuurbeleid om daarin een algemene
verantwoordelijkheid voor de minister op te nemen voor het cultuurbeleid in
Nederland. De wetgever wilde daar terecht niet aan. Cultuurpolitiek
is vanouds een wezenlijk element van de gemeentelijke autonomie. Natuurlijk
is er ook een nationale cultuurpolitiek die een weerslag heeft op gemeenten
en provincies. De samenwerking tussen deze drie overheden lijkt ook niet veel
problemen op te leveren. Toch stelt onze fractie hier drie vragen. Richt het
zojuist genoemde streven naar herinrichting van culturele instellingen zich
ook op instellingen die een sterk gemeentelijke achtergrond bezitten? Wil
de regering de wijzigingen in haar nationale benoemingenbeleid ook voor de
gemeenten in beginsel als voorwaarde verbinden aan het Actieprogram cultuurbereik?
De derde vraag betreft het voorgestelde matchingbeleid. Dat heeft vooral betrekking
op aanvullende middelen. Bij de podiumkunsten echter lijkt de rijksfinanciering
niet geheel autonomieneutraal om het zo te zeggen. Matching kan dan op termijn
negatieve effecten oproepen die lijken op de problemen rondom koppelsubsidies
vroeger. Het probleem daarbij is dat een substantiële afhankelijkheid
van die rijkssubsidie de re-allocatie van gemeentelijke middelen en menskracht
dwingt in een richting die door het Rijk en niet door de gemeente wordt vastgesteld.
Hoe duidt de staatssecretaris de gemeentelijke en provinciale autonomie op
dit gebied?Mijnheer de voorzitter! De amateuristische kunstbeoefening is de humuslaag
waarop een goed cultureel klimaat welig kan bloeien. Die infrastructuur is
in Nederland zeer krachtig. Vele miljoenen Nederlanders hebben hierin een
rol gespeeld en doen dat nog in een ongekend bonte variëteit van clubs,
verenigingen en gezelschappen. Hier ligt tevens de hefboom naar bredere culturele
participatie, zeker in combinatie met cultuureducatie. Wij zien dat de staatssecretaris
zelf gaandeweg ook onder de indruk is gekomen van dit amateurisme in de goede
zin van het woord. De reactie van het IPO op de uitgangspuntennota spreekt
eveneens boekdelen.Dat geldt ook voor het culturele erfgoed dat een brede en soms intense
kennismaking met het culturele domein kan bieden. Hieruit komt bijvoorbeeld
het CDA-pleidooi in het verkiezingsprogramma en in de Tweede-Kamerfractie
voort voor een Nationaal erfgoedfonds. Meldt de staatssecretaris zich in dit
verband ook bij de verdeling van de miljardenoverschotten, voorzover deze
niet worden gebruikt voor de terugdringing van het financieringstekort?Wanneer er in een verre toekomst nog een Nederlands volk is, zal dit vooral
gedefinieerd zijn als culturele entiteit, zeker indien de Europese of zelfs
globale integratie in de sfeer van economie en politiek doorzet en accelereert.
Het cultuurbeleid van de regering vooronderstelt deze identiteit dan ook terecht.
Het wil de Nederlandse cultuur in de wereld tonen, ons culturele erfgoed bewaren,
doorgeven en Nederlandse schrijvers, toonkunstenaars, filmers, enz. stimuleren.
Daarom valt het op – de CDA-fractie vraagt daarvoor niet voor het eerst
aandacht – dat de positie van de Nederlandse taal in dit verband weinig
of geen aandacht krijgt. Toch gaat het hier om wellicht een van de belangrijkste
kroonjuwelen uit ons erfgoed. Het is die taal die de verbinding vormt met
Vlaanderen, met generaties die zijn verdwenen maar geschriften nalieten. Het
is die taal die een belangrijk ponton is in de brug tussen oude en nieuwe
Nederlanders en tussen diverse bevolkingsgroepen. De taal is niet geheel het
volk, maar het is een wezenlijk voertuig voor zijn cultuur. Toch wankelt die
taal in het wetenschappelijk onderwijs, zij staat onder druk in het bestuurlijke
en rechtsverkeer binnen de Europese Unie en zij verdwijnt zienderogen uit
sectoren van het maatschappelijke en economisch leven. Was W.F. Hermans wellicht
toch niet te pessimistisch toen hij het einde van de Nederlandse taal binnen
een eeuw voorzag? Men hoeft ook zeker geen taalpurist te zijn – wat
overigens een vrij steriele houding oplevert – om onder de indruk te
komen van de gigantische anglificering in ons land, tot in de nota's van de
staatssecretaris toe.Een nationale overheid die alleen uitrijdt om als een Don Quichotte te
vechten tegen de windmolens van deze tijd, zal al snel medelijden wekken.
Zoals op zoveel gebieden zal naar onze opvatting ook hier moeten worden geprobeerd
om samen met maatschappelijke groeperingen, met de Vlaamse overheden in en
buiten de Taalunie en met de decentrale overheden iets te doen om de positie
van het Nederlands te versterken. Zoals u weet, is het jaar 2001 door de Raad
van Europa uitgeroepen tot het jaar van de talen en tot die talen wordt ook
zeker het Nederlands gerekend.Ziet de staatssecretaris iets in een maatschappijbrede poging om de Nederlandse
taal te stutten?Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Mijnheer de voorzitter! In alle uitbundige nota's en beleidsbrieven van
deze staatssecretaris wordt een breed scala aan onderwerpen aan de orde gesteld.
Eerlijk gezegd zie ik door de bomen het bos niet meer helemaal. Het laatste
halfjaar heb ik zes algemeen overleggen kunnen traceren en één
schriftelijk overleg. Als ik naar de omvang van de desbetreffende verslagen
kijk, wordt er lang en uitgebreid over een veelheid aan onderwerpen gesproken.
Waarover spraken zij?Het gaat, voorzover ik het heb kunnen tellen, over 26 brieven en nota's
over cultuurbeleid. Gelukkig heb ik begrepen dat ook de Kamerleden aan de
overzijde het totale cultuurbeleid van deze staatssecretaris niet meer helemaal
in beeld hebben. Natuurlijk hulde voor deze zeer productieve staatssecretaris!
Dat klinkt cynisch en zo is het ook een beetje bedoeld, maar niet helemaal.De VVD-fractie waardeert oprecht de enorme schwung waarmee deze staatssecretaris
zich in het culturele leven heeft gestort. Voor cultuur is dat belangrijk.
Cultuurbeleid heeft een bewogen bewindsman nodig. Een flink aantal onderdelen
van zijn beleid kan onze waardering wegdragen. Ik noem dan met name het cultureel
ondernemerschap en de cultuureducatie.Over die onderwerpen zou veel te zeggen zijn, maar ik beperk mij vandaag
tot een aantal sectoren waar ik die schwung en belangstelling van de staatssecretaris
nog niet zo heb gevonden. De VVD-fractie wil vandaag aandacht schenken aan
het archiefbeleid en aan de technische musea.Als je aan technische musea denkt, denk je aan heerlijke musea met treinen,
oude radio's, strijkijzers, stoomturbines en drukpersen. Internationaal zijn
musea met oude vliegtuigen en auto's ook heel populair, maar
ook ons eigen New Metropolis is een geweldig mooi technisch museum.Maar dat is niet alles. Als je museale collecties aanlegt, doe je dat
niet alleen omdat het publiek het zo leuk vindt om dat oude strijkijzer te
zien, maar ook om ons cultureel erfgoed te bewaren en een collectie te maken
die het voor vele generaties na ons mogelijk maakt onze cultuur te begrijpen
en te verklaren waarom wij in onze tijd deden zoals wij nu doen.We kunnen urenlang vertoeven in een klooster op Kreta om de cultuur van
toen te begrijpen, we zitten in rondvaarboten in de Amsterdamse grachten om
de cultuur van de 17de eeuw op te snuiven, als er tenminste niet toevallig
een hennepbootje langs vaart.Wie de moderne geschiedenis van zijn land wil beschrijven, kan niet meer
om wetenschap en techniek heen. Techniek is een allesoverheersende factor
in ons leven geworden. Haal de techniek een dag – of zelfs een paar
uur uit ons leven – en alles is ontregeld. Technische musea beheren
dus een bijzonder en belangrijk stuk van ons cultureel erfgoed.Heeft de staatssecretaris enig zicht op de situatie in de Nederlandse
technische musea? Is hij met mij bezorgd dat een deel van onze technische
ontwikkelingen niet goed voor het nageslacht wordt bewaard? Het lastige van
technische musea is, dat het bewaren van een voorwerp alleen niet genoeg is.
Dat is wel het geval bij een schilderij of een beeldhouwwerk. Een technisch
voorwerp moet in een bepaalde context bekeken kunnen worden. Als je een oude
radio bekijkt, moet het mogelijk zijn ook de lopende band in Eindhoven te
zien waar die radio in elkaar werd gezet, met alle technische snufjes die
er toen waren. Ook de sociale kant van de technische ontwikkeling moet bewaard
en getoond worden.De techniek verandert snel. De overheid moet er op bedacht zijn dat ook
jonge techniek ergens bewaard wordt. Natuurlijk hoeft dat niet alleen door
de overheid te gebeuren, maar een zekere verantwoordelijkheid is er wel degelijk.
Weet de staatssecretaris bijvoorbeeld of en zo ja waar een computermuseum
in Nederland zal worden gestart? Ik heb begrepen dat een enthousiaste stichting
al jaren plannen heeft liggen die niet uitgevoerd worden. Vaak willen deskundigen
op een bepaald terrein een technisch museum stichten, maar dan is het probleem
dat de museale expertise ontbreekt. Daar kan de overheid wellicht ondersteuning
bieden? Ik vraag in eerste instantie niet om meer geld voor de technische
musea, maar wel de stimulerende inspirerende belangstelling van de staatssecretaris.
Ik denk dat met bemiddelen, deskundigheid aan elkaar koppelen en universiteiten
erbij betrekken al een heleboel gedaan kan worden. Het is de verantwoordelijkheid
van de overheid om de techniek ook voor de toekomst te bewaren en inzichtelijk
te houden.Maar dat is niet de enige reden om aandacht te schenken aan technische
musea. Ook de grote zorg die wij in Nederland hebben over het gebrek aan belangstelling
voor technische opleidingen, kan wellicht worden verminderd door het inrichten
van veel spannende technische musea. Zo snijdt het mes aan twee kanten: meer
technici en meer mogelijkheden om ons heden te bewaren voor de toekomst. Bovendien
past deze extra aandacht voor technische musea prima in het beleid van de
staatssecretaris om meer aanbod te creëren voor jongeren en minderheden.
Zou niet juist door dit type instellingen de laagdrempeligheid bevorderd kunnen
worden? Wat is de visie van de staatssecretaris in dezen?Dan iets over de archieven. In 1995 is de nieuwe Archiefwet in werking
getreden: een degelijke wet, niet vernieuwend, maar een prima wet om de archieven
zorgvuldig te beheren, te bewaren. Sindsdien is er niet veel gebeurd op het
terrein van ons archiefbestel. Of is dat uiterlijke schijn? Veel heb ik niet
terug kunnen vinden in begrotingen en cultuurnota's. Wel wordt sinds vorige
zomer een brief van de staatssecretaris aangekondigd. En, die brief verschijnt
op 7 februari 2000.Het grappige was, dat ik al ver voor die 7de februari had bedacht mijn
inbreng bij de behandeling van deze cultuurbegroting te concentreren op het
archiefbestel en ik kan die redelijk recente brief daar nu dus goed bij betrekken.
Het was een verassende brief, die voor mijn fractie aanleiding is een reeks
vragen te stellen en enkele opmerkingen te maken.Uit de brief blijkt, dat er veel aan de hand is in de archiefwereld: het
rustige archiefbestel wordt danig opgeschud. De staatssecretaris schrijft
in zijn brief, dat hij voorstander is van integratie van de verschillende
instellingen die archieven en andere historische bronnen beheren en dat hij
tot bundeling wil komen met regionale, historische centra. De rijksarchieven
in de provinciehoofdsteden zullen deel gaan uitmaken van die regionale, historische
centra. De staatssecretaris geeft in zijn brief aan, dat een wezenlijke verandering
in het archiefbestel wordt voorgesteld. Zij wordt niet alleen voorgesteld,
maar er wordt in de brief ook aangegeven, dat de veranderingen al in volle
gang zijn. Utrecht is klaar, Zeeland volgt spoedig. Een voorhangprocedure
voor Zeeland is in gang gezet. Deze veranderingen hebben ingrijpende gevolgen
voor de Rijksarchiefdienst. Dit was van oudsher een instelling met de gedeconcentreerde
rijksarchieven en een nationaal archief. Alle in de provinciehoofdsteden gevestigde
archieven zullen dus in een andere structuur opgaan, en het nationaal archief
blijft over.Een andere grote wijziging betreft de plaats van de Rijksarchiefinspectie.
Nu valt de Rijksarchiefinspectie rechtstreeks onder de Rijksarchivaris, maar
ik heb begrepen dat de staatssecretaris van plan is de Inspectie onafhankelijker
te maken. Ik kom daar nog op terug.Deze observaties zijn voor mijn fractie aanleiding een aantal vragen te
stellen. Past het opzetten van al deze nieuwe instituten bij de huidige Archiefwet?
Kan de staatssecretaris aangeven op grond van welke wettelijke bepalingen
hij deze historische centra instelt? Is hij voornemens wijziging van de Archiefwet
voor te stellen? Is het parlement eigenlijk wel indringend bij deze ingrijpende
wijziging van het archiefbestel betrokken? Kan de staatssecretaris aangeven
in hoeverre die nieuwe instituten onderworpen worden aan democratische controle?Deze vragen betreffen de procedure, maar er is natuurlijk meer: de inhoud.
De staatssecretaris geeft in de brief aan, dat de reden voor het instellen
van deze nieuwe instituten is, dat de huidige archiefinstellingen niet publieksvriendelijk
zijn. Ik kan mij daar wel iets bij voorstellen. Het streven
van het kabinet om de archieven meer publiekstoegankelijk te maken, ondersteunt
mijn fractie uiteraard van harte. In dat licht zijn wij ook positief ten aanzien
van de nieuwe historische centra, maar wij betreuren het dat de teneur van
de brief waarin deze historische centra worden aangekondigd, zo eenzijdig
is. Een groot en breed publiek, jongeren, allochtonen, schoolklassen: iedereen
moet naar de archieven komen, liefst in drommen. Daarom, zo staat in de brief,
zullen de historische centra worden opgericht. Extra geld zal nodig zijn voor
de gebouwen die al dat publiek moeten kunnen opvangen.Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie heeft ten aanzien van dit onderdeel
toch een aantal vragen. Deelt de staatssecretaris de visie van de VVD-fractie,
dat toch allereerst de overheidsarchieven de taak hebben om de archieven verantwoord
te beheren? Een archief beheren is voor veel doeleinden absoluut noodzakelijk.
Jonge archieven zijn uiteraard onmisbaar voor het goed en verantwoordelijk
werken van de overheid. Oude archieven hebben echter een geweldige cultuurhistorische
waarde en zijn onontbeerlijk voor de beschrijving van de Nederlandse geschiedenis.
Daarover rept de staatssecretaris in zijn brief met geen woord. Is hij niet
met mij bezorgd? Wordt het voor de nieuwe historische centra niet erg moeilijk
beleidsmatige keuzes te maken als de staatssecretaris zo hard inzet op het
publiek? Is het bijvoorbeeld niet belangrijker er eerst voor te zorgen, dat
de archieven in zuurvrij kartonnen dozen opgeborgen worden of dat geld wordt
uitgetrokken om oude kaarten te restaureren? Of vindt een archief het belangrijk
particuliere archieven te verzamelen en te sorteren? Wie zal het beleid van
de regionale, historische centra gaan bepalen?Er is nog een onderdeel van het archiefbeleid waarover ik bezorgd ben
en dat betreft het volgende. In hoeverre geven archivarissen topprioriteit
aan het zich intens verdiepen in het bewaren van de gedigitaliseerde overheidsbestanden?
Ik realiseer mij, dat het probleem van het bewaren van gedigitaliseerde bestanden
wereldwijd nog niet is opgelost, maar ons land kan niet aan de kant staan
en de archieven die nu in digitale vorm op de overheidsburelen en bij alle
ondernemingen en particulieren ontstaan, gewoon laten verdwijnen. Overheidsarchieven
zullen nog wel een tijdje op papier worden bewaard, maar juist de particuliere
archieven, die zo waardevol kunnen zijn voor de kleuring van een tijdsbeeld,
zijn binnenkort totaal verdwenen. Hoeveel boeken worden niet geschreven aan
de hand van generaties lang bewaarde brieven? "De heren van de thee" van Hella
Haasse is een mooi voorbeeld. Kan de staatssecretaris ons zijn visie op dit
punt geven?Voorzitter! Ik wil in dit verband nog een opmerking maken over de verantwoordelijkheid
van twee onderscheiden ministeries. Ik lees tussen de regels door, dat de
ministeries van OCW en van BZK elkaar de verantwoordelijkheid voor het archiveren
van gedigitaliseerde bestanden toeschuiven. Dat is te betreuren. Natuurlijk
is er een taakverdeling tussen beide ministeries. Het ministerie van BZK is
verantwoordelijk voor jonge overheidsarchieven, maar naar mijn mening dient
het ministerie van OCW zeer betrokken te zijn bij het voorkomen, dat gedigitaliseerde
archieven verloren gaan. Ik hoop dus dat de staatssecretaris mij dadelijk
niet antwoordt, dat ik met deze zorg bij de minister van BZK moet zijn.Voorzitter! Ik wil de staatssecretaris graag nog een aantal vragen stellen.
Eerst wil ik daarbij even terugkomen op zijn plannen met de Archiefinspectie.
Is wetswijziging nodig om de inspectie los te koppelen van de Rijksarchivaris?
Kan de staatssecretaris aangeven hoever dat proces van ontkoppeling is gevorderd?
Ik vroeg reeds wie verantwoordelijkheid draagt voor de beleidsbepaling en
de prioriteitsstelling. Ik wil ook nog van de staatssecretaris horen op welke
basis de inspectie haar taak moet uitvoeren.De tweede vraag betreft het Nationaal Archief i.o. Nu het de bedoeling
is alle gedeconcentreerde rijksarchieven te laten opgaan in historische centra
blijft er misschien niet zoveel voor het Nationaal Archief over. Kan de staatssecretaris
aangeven wat hij verwacht van dat Nationaal Archief?Met mijn derde vraag kom ik terug op de opmerking over de nieuwe gebouwen
met grote publieksruimten. Wat verwacht de staatssecretaris daar nu echt van?
Is hij niet met mij van mening, dat binnen zeer korte tijd alle belangstelling
voor archieven via de website zal gaan en dat al die mooie gebouwen leeg zullen
staan?En dan is er nog een cryptische zin in de brief van de staatssecretaris.
Hij schrijft: "Naar mijn stellige overtuiging is juist deze sector een groeimarkt
en tegelijk een vruchtbaar ontwikkelingsgebied voor cultureel ondernemerschap."
Wat is de staatssecretaris met het archiefbestel en dat ondernemerschap van
plan?Voorzitter! Ik wil een slotwoord wijden aan het beleid van deze staatssecretaris
in het algemeen. Met opmerkingen daarover ben ik ook begonnen. Het is ambitieus
en ook modieus: een soort James Dean-stijl, live fast, die young and have
a good looking corpse. De staatssecretaris is dolblij met het feit dat zoveel
nieuwe groepen subsidie hebben aangevraagd voor de volgende ronde van de Cultuurnota.
Prachtig, flitsende initiatieven! Allemaal prachtig, maar waar is het criterium
kwaliteit? Het kan toch niet zo zijn, dat jong en swingend en nieuwe groepen
aantrekkende instellingen nu subsidie krijgen, terwijl kwaliteit niet gemeten
wordt. Mijn fractie verwacht dat de kwaliteitsnorm zeer zwaar zal wegen bij
de verdeling van de subsidies. Natuurlijk is het leuk dat alles jong is, maar
ook veel ouderen genieten van cultuur. Zie het jongste onderzoek van het Sociaal
en cultureel planbureau. De staatssecretaris wil jeugd, terwijl het publiek
van culturele instellingen behoorlijk grijs is. Veel ouderen hebben nadrukkelijk
behoefte aan cultuur. Ik wil de staatssecretaris vragen of hij niet juist
ouderen kan en wil stimuleren om te genieten van cultuuruitingen? Zo ja, hoe
wil hij dat doen?Voorzitter: BoorsmaDe heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! Je hebt mensen met zoveel "gewicht", dat zij direct aanwezig
zijn als zij ergens binnenkomen. Dat kan het gevolg zijn van uitstraling,
van innerlijke waarde of "opgesmeurd" zijn door positie, macht, geld of media-aandacht.
Aan de zijlijn van een gezelschap probeer ik wel eens vast te stellen of dat
"gewicht" veroorzaakt wordt door de aandachtbehoefte van de
persoon in kwestie of door de zich aan hem vergapende bijenzwermen. Dat onderzoek
valt wisselend uit.Hoe dan ook, je kunt je tot doel stellen om het moment waarop je op een
bepaalde plek verkeert in elk geval niet onopgemerkt voorbij te laten gaan.
In het anderhalve jaar dat de staatssecretaris op zijn nieuwe post is, schijnt
hem dat aardig te lukken. Met graagte laat hij zich uitnodigen om waar dan
ook een gebeurtenis op te luisteren met zijn aanwezigheid. Daarbij blaast
hij op zijn minst per optreden één proefballon de lucht en lijkt
hij zijn missie pas geslaagd te vinden als er vervolgens naar aanleiding van
zijn toespraak enig stof opwaait.De staatssecretaris is een eigenzinnige en eigenwijze man. Ik houd daar
wel van. Het bestuur in het algemeen en de post cultuur in het bijzonder zijn
gediend met politici die iets vinden, verder willen kijken dan het bestaande,
hun nek durven uitsteken en discussie en confrontatie niet uit de weg gaan.
Weinig mis mee! Ook met de inhoudelijke invulling van zijn cultuurdomein kan
mijn fractie doorgaans goed uit de voeten. Eindelijk wordt er weer eens geschud
aan de heilige monumentenhuisjes van allerhand tot instituut gestolde kunstvormen.
Natuurlijk brengt dat de hele vijver in rep en roer. Maar horen misbaar, ophef
en vertier niet evenzeer bij kunst als verwondering of verstilling? Dat brengt
dit bescheiden onderdeeltje van Hare Majesteits oppositie in een lichte spagaat.
Om diverse redenen zie ik Paars II graag verdwijnen, terwijl de daarin zittende
staatssecretaris van cultuur van ons nog wel even door mag gaan. Nu zijn daar,
naar ik meen, wel oplossingen voor te bedenken, maar dit is niet de plaats
noch het moment om die naar voren te brengen.Zijn er dan geen kritische kanttekeningen te maken? Natuurlijk wel! Anders
zou deze bijdrage niet veel meer bevatten dan een snelle wierookwolk en dat
zou zowel de staatssecretaris als mijzelf toch verrassend teleurstellen. De
mediapolitiek laat ik nu onbesproken. Daarover hebben we het hier al genoeg.
Bovendien is dit het veld waarop mijn collega Jos van der Lans met graagte
speelt en ik waag het daarom niet daarop een voet te zetten.Ik wil het allereerst hebben over de criteria voor cultuursubsidiëring.
Naast de aloude toets op kwaliteit, hoe subjectief en moeilijk te definiëren
die vaak ook is, heeft de staatssecretaris met de introductie van drie nieuwe
subsidiecriteria voor de nodige onrust in het kunstkippenhok gezorgd, al was
het maar doordat hij de tamelijke vastliggende pikorde heeft verstoord. Hij
introduceert als nieuw criterium het maatschappelijk bereik. De producenten
van kunst moeten zich aantoonbaar inspannen om een breed en divers publiek
te trekken. Onmiddellijk komt dan de vraag op hoe het directief met de geldbuidel
zwaaien zich nu precies verhoudt met de autonomie van kunst en cultuur. Moet
cultuur nu ten dienste van de samenleving staan, zeker als de samenleving
daar geld in stopt, of moet deze vraag niet gesteld en in elk geval nooit
beantwoord worden? Zou de maatschappelijke waarde van kunst en cultuur niet
het meest tot haar recht kunnen komen door niet de eis te stellen dat zij
maatschappelijke waarde of economisch nut heeft?De staatssecretaris lijkt niet zoveel op te hebben met kunst die alleen
met zichzelf bezig is, maar is niet vrijwel alle kunst en cultuur die de tijd
hebben overleefd op het moment van ontstaan exclusief, onaangepast, onbegrijpelijk
en irriterend geweest? Bijna alles wat wij vandaag prachtig vinden, is in
de tijd dat het ontstond heel anders beoordeeld. Onze vroegere college Jan
Kassies zei: Aangepastheid is oerstaat, onaangepastheid is het uitgangspunt
voor alle cultuur. Niemand weet wat er zal wegzinken. Nog minder is te zeggen
wat in de toekomst wellicht weer eens zal komen bovendrijven.De staatssecretaris heeft natuurlijk niet de bedoeling om het cultuurdomein
te politiseren met de vroeger door links gepraktiseerde verheffing of om te
moraliseren met de tegenstelling tussen hoge en lage kunst. Althans, dat hoop
ik. Ondanks de daaraan ten grondslag liggende goede intenties, ontstaat door
kunst met en zonder overheidsgoedkeuring een valkuil. Ik neem aan dat de staatssecretaris
daar niet in wil tuimelen, maar straks hoor ik graag van hem wat hij op dit
punt precies bedoelt.Misschien wil hij dan ook duidelijk maken, waarom in een geëmancipeerde
welvaartsstaat als de onze de overheid zich eigenlijk nog met cultuurpolitiek
bezig moet houden. In het paars-liberale levensgewoel kan de markt toch gemakkelijk
voorzien in de cultuurconsumptie van de gemiddelde Nederlander? De pretfabriek
van Endemol voorziet zonder cent subsidie in een breed aanwezige behoefte
en de bedrijven en de nieuwe rijken worden steeds meer bereid gevonden om
zich te verbinden aan de wat exclusievere hoogculturele exhibities, zodat
die sector zich ook steeds beter kan gaan redden. Wat moet de overheid dan
eigenlijk nog? Wie maalt er om pessimisten als Paul Kalma, die ons lastig
valt met vragen als: zijn wij nog wel vrij genoeg, kunnen wij de veelheid
van mogelijkheden nog wel echt kiezen? Hoe normstellend en standaardiserend
denderen commercie en media onze levens niet binnen? Hoe stevig moet de burger
van nu niet in zijn schoenen staan om in de zee van alles wat kan en populair
is zijn onafhankelijkheid te bewaren? Waar moet hij niet bij zijn om erbij
te horen? Hoe kan hij zelf blijven kiezen en hoe voorkomt hij dat hij onder
druk en verkrampt met kinderen, collega's en vrienden met elke nieuwe hype
meesurft? Waar en van wie leer je nog de kunst van het onaangepast ontdekken
van wat voor jou waar en waardevol is? Waar staat de huidige politieke hoeder
van de cultuur in deze discussie? Zijn armzwaaien doet vermoeden dat hij de
goede richting op wil, maar helemaal glashelder is dat voor mij nog niet.Wat vindt hij bijvoorbeeld van deze tekst: Een bloeiend cultureel leven
en behoud van waardevol cultureel erfgoed moet krachtig worden bevorderd.
Dat is essentieel, enerzijds voor integratie en cohesie in de samenleving,
voor het besef wat ons bindt, anderzijds voor differentiatie, voor de individuele
ontplooiing. Beide aspecten, integratie en differentiatie, zijn in het bijzonder
van belang in een samenleving met een culturele diversiteit als de onze. De
regering geeft dan ook prioriteit aan kunst- en cultuurbeleid.De staatssecretaris heeft deze passage met een hoog kerstboodschapgehalte
ongetwijfeld herkend. Ik vind deze sjabloonpassage in het regeerakkoord echt
niks. Op zijn best kun je nog zeggen, dat men het vermoeden heeft van een
cultureel probleem, zo je wilt: van culturele verbrokkeling.
Maar daar niet meer tegenover zetten dan een bezweringsformule over het belang
van cultuur en ons erfgoed is toch wel heel teleurstellend. Diversiteit is
toch geen bedreiging. Waar is de waardering voor vruchtbare spanning? Waar
de noodzaak van culturele uitdaging, waar het belang van het onaangepaste?De staatssecretaris verdient in onze ogen waardering voor de duidelijke
manier waarop hij met aandachttrekkende initiatieven deze slappe tekst snel
heeft willen doen vergeten. Zoals gezegd, hij formuleert nieuwe uitgangspunten
voor zijn subsidiebeleid. Naast de al genoemde criteria van kwaliteit en maatschappelijk
bereik, wil hij gesubsidieerden ook toetsen op het meetpunt subsidie per bezoeker
en stelt hij ze vragen over geformuleerde visie en doelstellingen. Het doel
van deze aanpak is: grotere doorstroming, meer verfrissing en meer nieuw voor
oud. Kortom, de bedden worden opgeschud. Prima allemaal! In de nota Ruim baan
voor culturele diversiteit wil hij het betrekken van nieuwe, potentiële
publieksgroepen bij kunstuitingen stimuleren. De gevestigde culturele instellingen
worden uitgedaagd zelf de nieuwe groepen – het gaat daarbij vooral om
jongere allochtonen en lager opgeleiden – te verleiden tot participatie
bij hen aansprekende kunst- en cultuuruitingen. Ook op dit punt heeft de staatssecretaris
de steun van GroenLinks, zeker nu hij de boetevariant heeft vervangen door
een meer stimulerende bonus op goed gedrag. Het probleem is wel dat het wat
en waarom van een goed cultuurbeleid met enige creativiteit nog wel te formuleren
is, maar dat het ingewikkelder wordt als je bij het hoe en de concrete stappen
komt. Dat merk ik ook op het lokale vlak. Hoe zorg je ervoor, dat je met de
budgetten die je inzet, beperkt als ze altijd zijn, ook effectief bereikt
wat je wilt? Ik nodig de staatssecretaris uit zo concreet mogelijk aan te
geven hoe hij de verdere uitwerking ziet. Een specifiek punt daarbij is het
goed gebruikmaken van de lokale infrastructuur en de aanwezige creativiteit
en organisatiecapaciteiten. Hoe benut je die? Daarbij denk ik niet alleen
aan de grote steden.Kunst en cultuur zijn essentieel voor de integratie en de cohesie van
de samenleving, zegt het regeerakkoord. Bij cohesie kan ik mij iets voorstellen,
maar integratie? Zijn kunst, cultuur, ontdekking en verwondering niet bij
uitstek kinderen van het ongewone, van het naast de paadjes lopen, van de
confrontatie en de desintegratie dus? Wil Paars nu echt de kunst inkaderen
als een maatschappelijk smeermiddel voor de multiculturele samenleving? Of
is dat niet de bedoeling geweest? Ik zie de staatssecretaris "nee" schudden.
Ik hoor straks het antwoord wel.In zijn geruchtmakende artikel "Het multiculturele drama" citeert Paul
Scheffer de inmiddels ontslagen rector van het Niels Stensen College in Utrecht,
Sjamaar: De steden zijn woonplaatsen voor de overwegend donkerder gekleurde
onderlagen die niet of nauwelijks meedoen aan de kennissamenleving. Voor de
nu nog gebruikelijke medische sociale minimumvoorziening zal in de steden
het geld ontbreken. Zo'n samenleving kan beter kastenmaatschappij dan kennismaatschappij
heten.Na de ogenschijnlijk impliciete instemming met dit wel heel eenzijdige
en sombere beeld, haalt Scheffer de zweep over OCW. Hij zegt: De bewindslieden
van Onderwijs en Cultuur hebben andere dingen aan hun hoofd. Staatssecretaris
Van der Ploeg wil culturele instellingen die niet voldoen aan etniciteit een
strafkorting opleggen. Die is inmiddels omgezet is een eveneens absurde bonus
op begroting van instellingen die bewijzen van multiculturaliteit kunnen overleggen.
Scheffer hekelt verder de passage in de Cultuurnota waarin wordt gesteld,
dat in het licht van de ontwikkeling van Nederland als multiculturele samenleving
het kwaliteitsbegrip dat wordt gehanteerd bij het beoordelen van subsidieaanvragen,
aangepast moet worden.Deze cultuurdiscussie is natuurlijk niet de plek om de gehele analyse
van Scheffer tegen het licht te houden. Ik ben het bovendien zeker niet met
alle onderdelen van zijn analyse eens. Hij stelt wel een paar indringende
vragen en hij heeft de schijn van gelijk met zijn stelling dat we, alle emoties
van sommige bewindslieden ten spijt, al een reeks van jaren onzeker, aarzelend
en zonder een duidelijke visie rondhampelen met het goed en adequaat tegemoettreden
van hele generaties allochtonen. Goede uitzonderingen daargelaten is de balans
toch negatief en het perspectief allesbehalve vrolijk.Ik deel overigens zijn twijfel of een ballonnetje als het aanstellen van
een initiator en verkenner voor culturele diversiteit in de grote steden het
antwoord is waarop we zitten te wachten. Kernvraag in deze discussie is of
je integratie bevordert door de emancipatie van etnische groepen en met respect
voor en ontwikkeling van de eigen identiteit of dat het beleid erop gericht
moet zijn de eigen identiteit af te breken en zo snel mogelijk te doen opgaan
in sociale en culturele integratie. We hebben in Nederland behoorlijk positieve
ervaringen met het integreren van een verzuilde samenleving door emancipatie
van de onderscheiden groepen die die samenleving vormden. Volgens Scheffer
werkt dat model voor de nieuwe verzuiling niet. De levensbeschouwelijke verdeeldheid
vroeger had een gemeenschappelijke geschiedenis, werd in toom gehouden door
een algemeen aanvaarde Grondwet en kon uitgevochten worden in één
en dezelfde taal. Anders gezegd: de zuilen droegen één dak,
zoals Scheffer zegt.Met het punt van de taal heeft hij groot gelijk, maar interpretatie en
appreciatie van geschiedenis en wetgeving lijken mij een minder vanzelfsprekend
eenheidsdak en meer gekleurd door de situatie waarin je verkeert dan bovenstaande
uitspraak ons wil doen geloven. De heer Van der Ploeg ziet de bui natuurlijk
al drijven. Waar staat de staatssecretaris van Cultuur in deze discussie?
Hoe moet het kwaliteitsbegrip aangepast worden aan de etnische diversiteit?
Wat is de bijdrage van kunst en cultuur aan het noodzakelijke integratieproces?
Kiest de staatssecretaris voor emancipatie met een sterke en zelfbewuste identiteit
of voor een zo snel mogelijk assimilatieproces waarbij de Nederlandse variant
van de West-Europese cultuur vertrekpunt en richting tegelijk is? Wat doen
we in deze smeltkroes met de taal? Blijven we accepteren dat allochtonen hier
jaren kunnen wonen zonder de taal machtig te worden? Blijven wij een dergelijk
verblijf ook faciliteren? Wat doen we überhaupt nog met het Nederlands?
Als iedereen accountmanager veel intellectueler vindt klinken
dan verkoper, wat voor achterhoedegevecht leveren we dan eigenlijk nog?Steeds vaker zie ik meewarige blikken als ik weiger onze kinderen te verstaan
als zij een oer-Hollands woord vervangen door een gangbare Engelse vertaling.
Laat staan wat zij denken als ik weiger een vreemd woord te bezigen. De staatssecretaris
zelf geeft er regelmatig blijk van te weinig uit de voeten te kunnen met het
Nederlands om uit te kunnen drukken wat hij wil zeggen. Waarom is dat zo?Deze week hoorde ik van mijn nichtje van elf dat zij in september naar
de tweetalige brugklas gaat. 50% van alle lessen wordt vanaf de eerste dag
volledig in het Engels gegeven. Ook het desbetreffende lesmateriaal is helemaal
in het Engels. Waarom willen wij eigenlijk nog dat allochtonen Nederlands
leren? Zijn zij niet beter af als wij die fase overslaan en ze direct laten
overgaan op het Engels? De aandachtige toehoorder zal begrepen hebben, dat
dit voor de GroenLinks-fractie een veronderstelling is die vooral hypothetisch
moet blijven.Voorzitter! Terug naar kunst en cultuur. GroenLinks vindt het bij de rol
van de overheid horen dat zij verantwoordelijkheid heeft en neemt om culturele
ruimte te creëren, ruimte in de letterlijke betekenis van het woord:
open, voor iedereen toegankelijk, een summum aan frisse lucht, geesten die
waaien waarheen zij willen en een keur aan open plekken waar allerlei verschillende
ontdekkende, stimulerende en vernieuwende dingen gebeuren en kunnen gebeuren.
De overheid hoeft die ruimte alleen maar te faciliteren. Alsjeblieft niet
invullen, laat staan keuren. Kan de staatssecretaris zich in deze benadering
vinden, zo neen, op welke punten niet en waarom niet?Over alle elementen zou iets te zeggen zijn, maar vanwege de tijd wil
ik alleen nog een paar opmerkingen maken over de toegankelijkheid van de ruimte.
Anders gezegd: over het bereik van de kunsten. Onder deze titel heeft het
Sociaal en cultureel planbureau een studie geproduceerd waarin de verandering
in de belangstelling voor beeldende kunst en podiumkunst tussen 1975 en 1995
is geanalyseerd. Heel nuttig! Want je kunt wel van alles willen bereiken,
maar het publiek doet toch wat het wil. Het laat zich op zijn best verleiden,
maar zelden sturen. Ik wil op twee aspecten van deze studie een reactie van
de staatssecretaris vragen, omdat zij op gespannen voet met zijn beleidsdoelstellingen
lijken te staan.De staatssecretaris wil een sterkere deelname van jongeren en allochtonen.
Culturele instellingen die deze groepen weten te bereiken worden beloond.
Uit het SCP-rapport blijkt evenwel, dat dit idee weinig zin heeft. De conclusie
van het rapport is namelijk, dat je met een zak geld niet de culturele belangstelling
verandert, laat staan de culturele socialisatie van jongeren en allochtonen.
Is het risico niet groot, dat de hiervoor ingezette middelen terechtkomen
bij de aanbieders van populaire kunstuitingen? De traditionele kunstmakers
hebben dan het nakijken. Wat is uiteindelijk het effect?Het tweede aspect geeft ook iets aan wat haaks lijkt te staan op ons gebruikelijke
gedrag. De overeenkomst met provincies en dertig grote gemeenten is samengevat
met het Actieplan cultuurbereik: meer en andere mensen naar meer plekken in
het land. Graag en prima, is mijn eerste reactie. Maar als je het SCP-rapport
wilt geloven, is ook hier een forse gedragsverandering nodig om de injectie
resultaat te laten opleveren. Ik wil niet zeuren, maar heeft de staatssecretaris
de huidige kunst en cultuurbezoeker nog iets te bieden? Of is mijn constatering
juist, dat die zich de komende jaren zelf moet en kan helpen?Voorzitter! Ik rond af. Kunst is het vermogen om wat in de geest of het
gemoed leeft tot uiting te brengen op een wijze die schoonheidsontroering
kan veroorzaken. Een beleidsdebat kunst en cultuur behoeft aan dat criterium
niet direct te voldoen. Op zijn best komt het in de buurt van de kunst verstaan.
Soms is het niet meer dan kunstjes vertonen of kunstjes flikken. Wij verwachten
het eerste en, kan het zijn, een helder en inspirerend betoog. Dat zal waarschijnlijk
wel een eigenwijs verhaal worden. Het kan op twee manieren eigenwijs zijn:
vertrouwend op eigen kennis of beleid en ontoegankelijk voor goede raad of
op grappige wijze van het gewone afwijkend, curieus en eigenaardig. Wij zullen
zien.Mevrouw Tan (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Als wij de kranten mogen geloven is onze staatssecretaris
van Cultuur met ruime voorsprong de bekendste staatssecretaris van Nederland.
Vele berichten over zijn beleid, al dan niet opgesierd met beeltenissen van
zijn markante verschijning, al dan niet in cartoonvorm, hebben daar ongetwijfeld
toe bijgedragen. Of dat een onverdeeld genoegen is, valt op sommige momenten
wellicht te betwijfelen, maar daar kom ik aan het slot van dit betoog op terug.Vanaf 1999 heeft een grote stroom beleidsstukken veel stof doen opwaaien.
"Ruim Baan voor Culturele Diversiteit" en "Cultuur als confrontatie" hebben
tot grote commotie in de kunstwereld geleid, zoals tot uitdrukking kwam in
polemieken in de media. Even leek het er op dat, met uitzondering van de eigen
partij, er kamerbreed veel begrip was voor alle kritiek. "Loopgravenoorlog
schaadt de cultuur" kopte NRC Handelsblad nog begin november met een bijdrage
van lid van de Raad voor cultuur Anil Ramdas. Maar kort daarna bleek dat de
plannen van de staatssecretaris de Tweede Kamer nagenoeg ongeschonden passeerden.
Slechts de strafkorting van 3% wegens onvoldoende zoeken naar "nieuw" publiek,
werd geschrapt en omgezet in de 2%-stimuleringsmaatregel. Protesten van voor
verlies van hun subsidie bevreesde kunstinstellingen werden – waarschijnlijk
tegen hun verwachting in – niet 1 op 1 door kritische Kamerleden overgenomen.
Eerder een David op Goliath-overwinning dan een Don Quichotte-echec dus.Inzet van de discussie was vooral het criterium artistieke kwaliteit in
relatie tot additionele criteria, zoals zoeken naar "nieuw" publiek, subsidie
per bezoek en de positionering van de instelling in het culturele bestel.
Over de doelstelling, de doorstroming in de gesubsidieerde kunst stimuleren,
bleek politieke consensus. Met de uitspraak dat kwaliteit voorop staat en
dat kunstbeleid geen welzijnswerk is, stelde de staatssecretaris de leden
van de Tweede Kamer gerust.Intussen verschenen ook stukken over cultureel ondernemerschap, internationaal
cultuurbeleid, media en minderhedenbeleid, beeldcultuur, infrastructuur
cultuureducatie etc. In maart jongstleden kwam het verslag beschikbaar van
het schriftelijk overleg met de vaste commissie OCW naar aanleiding van de
adviesaanvraag Cultuurnota 2001-2004. Dat verslag geeft weer hoe de discussie
zich voortzet over criteria voor bewezen kwaliteit en artistieke potentie,
de doorstroming, de 2%-regeling, de HGIS-cultuurmiddelen, de faciliteit voor
culturele diversiteit etc. Op deze onderwerpen gaarne een nadere toelichting
van de staatssecretaris aan de hand van specifieke vragen, maar eerst nog
iets anders.Op hetzelfde moment als het uitkomen van het verslag publiceerde het SCP
het onderzoeksrapport "Het Bereik van de Kunsten", waarin veranderingen in
de belangstelling voor beeldende kunst en podiumkunst sinds de jaren zeventig
zijn beschreven. Het vermoeden van een dalende belangstelling bij jongeren
voor traditioneel als zodanig erkende kunst en cultuur is daarin bevestigd.
Jonge mannen gaan minder en oudere vrouwen gaan steeds meer naar cultuur.
De opkomst van cultuurrelativisme, waarbij het onderscheid tussen de klassieke,
gecanoniseerde hoge cultuur ten opzichte van de lage cultuur aan het verdwijnen
is, plaatst de overheid in een lastig parket. "Als de instellingen hun beleid
niet drastisch wijzigen lopen de zalen leeg. De ouderen sterven uit en de
jongeren komen niet." Aldus de onderzoekers. Zij wijten het gebrek aan deelname
door jongeren aan een teveel aan emancipatie en door allochtonen aan een gebrek
aan emancipatie. Verandering zal onderdeel moeten zijn van een breder emancipatieproces,
waarbij sociale en culturele mobiliteit hand in hand gaan. Hier hanteert het
SCP kennelijk de beperkte invulling van het begrip "cultuur". Wat is de reactie
van de staatssecretaris op deze conclusies? Is de consequentie een intensivering
van een samenhangend cultuur en onderwijsbeleid en van kunstzinnige vorming?
Als dat echter, zoals verwacht door de onderzoekers, een generaties-lang durend
proces is, welke van dergelijke maatregelen hebben dan naar zijn inzichten
voor de korte termijn de meeste slaagkans? Wat is zijn reactie op de relativerende
opmerkingen van het SCP over de voorgenomen spreiding van cultuurcentra?In de slotbeschouwing noemt het SCP het beleid, dat is gericht op het
werven van jong en allochtoon publiek zonder het opofferen van kritische standaarden
voor dit doel, een alleszins verdedigbare route. De ingeslagen weg kan dus
worden voortgezet. In schril contrast met de teneur van het onderzoek van
het SCP staan overigens wel de monoculturele uitlatingen van de heer Schnabel,
de directeur van het SCP, over de tot muziek en eetcultuur beperkte toegevoegde
waarde van multiculturaliteit. De reactie van de kunstwereld op beleidsvernieuwingen
wijst echter eerder in de richting van behoudzucht en een gesloten bestel.
Een vergelijking dringt zich op met de publieke omroepen en de fixatie aldaar
op de onderlinge rivaliteit in plaats van een gerichtheid op een gezamenlijk
positionering ten opzichte van de commerciële omroepen. Zouden de kunst-
instellingen niet meer onder druk moeten worden gezet om vanuit de gezamenlijkheid
te concurreren met commerciële amusementsattracties? Dat gaat meer in
onze richting, dan het scenario dat het geld weg zou vloeien naar de commerciële
activiteiten. Zouden vermarkting en cultureel ondernemerschap in dat kader
niet meer nadrukkelijke ondersteuning verdienen?De regering heeft advies gevraagd over een faciliteit voor culturele diversiteit
met taken als deskundigheidsbevordering, uitwisseling van ervaring en toegankelijk
maken van informatie. Ligt het niet meer voor de hand instellingen gebundeld
faciliteiten te bieden op het gebied van marketing en PR, in plaats van de
huidige versnipperde ontwikkeling per individuele instelling? Die zijn nu
genoodzaakt om per instelling individueel dit soort expertise in te huren,
die nogal ver afstaat van hun primaire functie. Is daarnaast vooral voor starters
niet meer ondersteuning nodig in de subsidiebureaucratie? In de nota over
cultureel ondernemerschap wordt de stelling betrokken dat de gesubsidieerde
sector, als onderdeel van de grote culturele industrie, in een getto terechtkomt
als de schotten niet worden opengebroken. Welke concrete maatregelen staan
de staatssecretaris in deze voor ogen? En welke ten aanzien van het terugdringen
van structurele subsidies en bevorderen van matching van geldstromen aan marktbewegingen?Een fundamentele beleidsomslag bij de kunstinstellingen vergt zowel vernieuwing
in de groep gesubsidieerde instellingen als doorstroming binnen met name de
grotere kunstinstellingen. De staatssecretaris wijst op het belang van wisseling
van artistiek leiders en het ruimte bieden aan jonge regisseurs, conservatoren
of dirigenten. Wanneer het "kunstpausen" betreft, zijn echter ook bestuurders
in beeld, "cultural governance" in het jargon. Zou bestuurlijke vernieuwing
bij de kunstinstellingen niet te stimuleren zijn door roosters van aftreden
en het streven naar diversiteit in de samenstelling in statuten als subsidievoorwaarde
op te nemen?Dat van het multiculturaliseren van de populatie in toonaangevende gremia
voor kunst en cultuur nog maar weinig terechtkomt, springt pijnlijk in het
oog als de Raad voor cultuur tegen het licht wordt gehouden. Is de staatssecretaris
het ermee eens, dat de minimale deelname van niet-autochtonen aan dit gezaghebbend
orgaan de geloofwaardigheid van cruciale vernieuwingsdoelstellingen, zoals
de 2%-regeling, aantast? Het mag bovendien inmiddels genoegzaam bekend zijn
wat de risico's zijn van het benoemen van eenlingen in dit soort processen.
Hoe kan een effectief kwaliteitsoordeel tot stand komen, dat recht doet aan
zowel gevestigde, als nieuwe aanvragers, met inbegrip van multiculturele aspecten,
als de beoordelaars in overgrote meerderheid uit de gevestigde kringen afkomstig
zijn? Indien er te weinig onomstreden vernieuwende en multiculturele artistieke
kwaliteit in Nederland voor handen is, zou het dan niet raadzaam zijn ons
internationaal te oriënteren? In landen waar men op dit gebied verder
gevorderd is, zoals de VS en Canada, is wellicht expertise voorhanden, die
op ad-hocbasis te raadplegen is. En dan gaat het zowel om de inhoud (hoe komen
wij tot een kwaliteitsoordeel dat recht doet aan vernieuwing en multiculturele
aspecten?), als om het proces en de organisatie (hoe kunnen experts uit minderheidsgroepen
worden opgespoord om vervolgens goed in de oordeelsvorming te worden betrokken?). De internationale invalshoek noopt tot een kleine kanttekening bij de
huidige HGIS-bepalingen. Staat de ondergrens van minimaal ƒ 100.000
per aanvraag de doelstelling, een dwarsdoorsnede van de samenleving te bereiken,
niet in de weg? Denkt de staatssecretaris niet dat niet alleen kleinere instellingen
en initiatieven hierdoor buiten de boot vallen, maar ook samenwerkingsvormen
met herkomstlanden uit de derde wereld? Kan hij vervolgens de budgettaire
consequenties voor kunstinstellingen aangeven van maatregelen als de stelselwijziging
rijkshuisvesting en regelingen met betrekking tot secundaire arbeidsvoorwaarden
als PEMBA en Arbo? Is mogelijk als uitgangspunt in deze de budgettaire neutraliteit
voor de gelden voor kunstactiviteiten te garanderen? Het is bekend dat Arbomaatregelen
theaters soms in grote problemen brengen, omdat allerlei activiteiten niet
meer verricht mogen worden.Hopelijk is met de bovenstaande vragen en opmerkingen duidelijk hoezeer
de fractie van de PvdA waardering heeft voor de inhoudelijke hoofdlijnen van
het vernieuwende beleid en het tempo van deze staatssecretaris van Cultuur.
Er blijven natuurlijk altijd kanttekeningen, zeker als het zo'n weerbarstige
materie is als multiculturaliteit en zo'n weerbarstig veld als de kunstwereld.
Vernieuwen en veranderen doet altijd en overal pijn en zal zeker in zo'n bevlogen
sector niet zonder een zeker tumult gaan. Onze vraag is echter of het onvermijdelijk
in zo'n heftige mate moet. Het cruciale belang van kunst en cultuur voor het
bouwen aan een multiculturele samenleving wordt al langere tijd erkend. Het
zal weinigen in deze Kamer zijn ontgaan dat de discussie dezer dagen weer
is opgelaaid na het verschijnen van het ruchtmakende artikel van de heer Paul
Scheffer. Dat heeft veel emotionele reacties opgeroepen door het poneren van
stellingen en vragen, die bestuurlijk Nederland nogal eens uit de weg gaat
om de vingers niet te branden. Uit een doorgeschoten politieke correctheid
blijven urgente problemen onbespreekbaar. Een nuchtere analyse wordt geblokkeerd
door koudwatervrees als het over etnische kwesties gaat. Wij vinden dat zeer
betreurenswaardig. De heer Scheffer en de staatssecretaris hebben gemeen dat
zij dit durven te trotseren en pal staan voor de consequenties. Des te pijnlijker
is het, uit dat artikel te moeten constateren hoeveel onbegrip en misverstand
het huidige cultuurbeleid op kan roepen. Een grote zwakke plek is kennelijk
de procesbegeleiding bij de beleidsontwikkeling en de presentatie van beleidsvoorstellen.
Zou de staatssecretaris niet effectiever zijn als hij verder zou willen groeien
in zijn rol als bestuurder door meer aandacht te besteden aan de regie van
het maatschappelijk debat over zijn beleid, in plaats van ex cathedra zijn
ideeën de publiciteit in te schieten? Kan vanuit het departement niet
veel meer de interactieve beleidsontwikkeling worden gestimuleerd door beleidsmakers
met instellingen en gebruikers? Verdient het niet de voorkeur langs die weg
een forum te bieden voor die vaak zo emotionele discussies in plaats van de
beschadigende schermutselingen vorig jaar in de media? Die waren niet alleen
beschadigend voor de staatssecretaris, maar ook voor zijn partijgenoten en
andere hoofdrolspelers in dit debat.Mijnheer de voorzitter! De fractie van de PvdA ziet de reactie van de
staatssecretaris met belangstelling tegemoet.De heer Veling (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Ik zal mede namens de fractie van de SGP spreken.
Ik moet bekennen dat onze fracties vorig jaar nogal gereserveerd stonden tegenover
een staatssecretaris die met veel spektakel een dansende overheid aankondigde.
Nu meer zichtbaar wordt wat hem aan concreet beleid voor ogen staat, groeit
onze sympathie. Toen ik luisterde naar de heer De Boer, vond ik het opvallend
dat onze sympathie betrekking heeft op andere punten, dan waar hij veel waardering
voor had. Dat maakt dit debat echter interessant.Staatssecretaris Van der Ploeg is erop uit de cultuur met beide benen
op de grond te zetten, midden in de samenleving. Dat spreekt onze fracties
aan. "Cultureel ondernemerschap" is geen slecht idee als uitdaging voor producenten
van cultuur. Maar het beleid kan niet zonder normatieve beoordeling van cultuur.
En dat is voor een overheid lastig. Op dit punt zijn vragen te stellen aan
de staatssecretaris. Graag maak ik duidelijk waaruit onze waardering en onze
kritische vragen voortkomen. Ik spits mijn verhaal toe op de cultuureducatie.Vergroting van cultuurparticipatie, een sterkere positie voor de kunsten
in de samenleving, het beleid van de sociaal-democraat Van der Ploeg doet
in bepaalde opzichten denken aan de idealen van de Nederlandse socialisten
en verwante progressieven in de jaren zeventig. Critici verwijten hem dat
ook. Zij zien een nieuwe golf van "sociaal-democratisering" van de cultuur
aankomen. En dat moet heel erg wezen. De kunstenaars in de FNV bijvoorbeeld
volgen de staatssecretaris met argusogen. De artistieke integriteit loopt
bij Van der Ploeg gevaar, zo wordt gezegd. "Wij blijven uitgaan van de kunstenaar
die vanuit zichzelf en vanuit artistieke motieven kunst maakt of uitvoert."
Deze kritiek snijdt hout voorzover daarmee gezegd wordt dat met "de klant
is koning" het laatste woord over cultuurbeleid niet gezegd is. Maar onze
fracties waarderen het beleid van de staatssecretaris dat erop gericht is
de cultuur met beide benen op de grond te zetten. De autonomie van de kunstenaar
moet niet verabsoluteerd worden. In de hal van het Haags gemeentemuseum staat
in gouden letters te lezen: "Eer het god'lijk licht in d'openbaringen van
de kunst". Kunstenaars zijn de laatste eeuwen inderdaad beschouwd als boven
gewone mensen verheven genieën, met een exclusieve toegang tot waarheid
en schoonheid. In onze tijd worden de "openbaringen van de kunst" niet meer
zo gauw goddelijk genoemd, maar de gedachte dat kunstenaars niets anders behoren
te doen dan hun eigen, autonome ik volgen en daarmee een soort hogere roeping
volgen, is nog altijd levend.Onze fracties hebben grote waardering voor kunst en voor kunstenaars,
maar deze hebben naar onze overtuiging een plaats midden in de mensenwereld.
De cultuur en meer specifiek de kunst horen in een open verbinding te staan
met de samenleving. Daarom waarderen wij een beleid dat die open verbinding
honoreert en ook stimuleert. Communicatieve kracht is een kwaliteit van kunst.
Het overheidsbeleid mag er best op gericht zijn deze kwaliteit aan te moedigen, bijvoorbeeld in subsidievoorwaarden.Een vergelijking tussen Van der Ploeg en – laten wij zeggen –
cultuurminister Van Doorn in de jaren zeventig brengt overeenkomsten aan het
licht, maar ten minste ook twee belangrijke verschillen. Deze verschillen
hangen beide samen met de verschuiving van het aanbod naar de vraag. De huidige
bewindsman kiest voor minder overheid en meer markt. En hij heeft een minder
eenduidige opvatting over de maatschappelijke functie van cultuur, dan destijds
minister Van Doorn. Cultuurbeleid is geen pedagogisch welzijnsbeleid meer,
maar een beleid dat de markt van kunst en cultuur wil aanjagen.Maar cultuurbeleid is altijd lastig, ook nu. Wat overheden graag willen
is cultuur bevorderen zonder rechtstreeks verantwoordelijk te worden voor
de inhoud. Want kunst en cultuur zijn waardevol en verdienen steun. En daarbij
moet de vrijheid van de producenten van kunst en cultuur door de overheid
worden gerespecteerd. Met andere woorden: de overheid kan als mecenas optreden,
maar moet zich de vingers niet branden aan politiek gemotiveerde oordelen
over de inhoud van kunst. Dit standpunt heeft een respectabele geschiedenis
en lijkt niet omstreden. Toch blijkt steeds meer dat er een probleem in schuilt.
Het standpunt dat cultuur steun verdient ongeacht de concrete inhoud vooronderstelt
een zekere consensus over het belang van cultuur, cultuureducatie en cultuurparticipatie.
In een recent artikel in het Boekmancahier zet de filosoof Sjaak Koenis vraagtekens
bij de geldigheid van deze vooronderstelling in onze tijd. Culturele opvoeding,
volksverheffing of cultuurspreiding zijn begrippen die horen bij een beschavingsoffensief
dat twee eeuwen lang cultuurbeleid richting gaf. Niet alleen was een maatschappelijke
elite het lange tijd onderling eens over wat cultuur inhoudt, zij had zoveel
prestige dat haar Bildungsideal breed gerespecteerd werd, ook – weliswaar
op eerbiedige afstand – bij het volk dat voorwerp van opvoeding en vorming
was. "Echte cultuur" kan in deze benadering min of meer eenduidig worden onderscheiden
van volkscultuur, van amusement. Volgens Koenis is deze tijd voorbij. "De
loopgravenoorlog tussen publieke en commerciële omroep zijn de laatste
schermutselingen in deze lange strijd om cultuur." Het is niet meer evident
wat cultuur is. "Dit proces is in Nederland enigszins vertraagd door de verzuiling,
waardoor lange tijd zuilgebonden interpretaties van cultuureducatie en andere
beleidsnoties naast elkaar bleven bestaan." Maar de cultuurstrijd is nu algemeen
geworden en uit zich in "confrontaties en wrijvingen tussen diverse leefstijlen
en tussen autochtone en allochtone culturen, en ook, zij het in mindere mate,
tussen de Nederlandse nationale cultuur en culturen van andere naties".In deze historische schets ontbreekt aandacht voor de periode die ik eerder
al noemde, ik bedoel de hoogtijdagen van de geëngageerde, door een zich
progressief noemende overheid gestimuleerde kunst, de periode van de kunst
als middel tot maatschappelijke emancipatie. Was de in deze tijd sterk levende
visie op kunst, die ook door veel moderne kunstenaars werd gedeeld of op z'n
minst gerespecteerd, een laatste brede manifestatie van het Bildungsideal?
In ieder geval lijkt het nu voorbij. Daar is Koenis heel stellig in. Ook het
SCP constateert in het recente rapport "Het bereik van de kunsten" dat allerlei
verschillende bewegingen "convergeerden op het punt dat ze het klassieke Bildungsideal
onder vuur namen en kunstconventies aan de kaak stelden als machtsmiddel van
een heersende elite".Tegen deze achtergrond formuleert staatssecretaris Van de Ploeg zijn variant
van een beleid van cultuurbevordering zonder politisering van de inhoud van
cultuur. Hij lijkt de teloorgang van de consensus over cultuur met een grote
C te accepteren en zoekt de breedte. Cultuur als confrontatie. Laten er maar
ongewapende confrontaties ontstaan tussen jonge en oude, tussen allochtone
en autochtone kunstenaars, tussen pop en klassiek, enz. Staatssecretaris Van
der Ploeg is een sociaal-democraat die er – naar eigen zeggen –
een uitdaging in ziet zijn sociaal-democratische beginselen toe te passen
"op een organische manier, dat wil zeggen op een manier die de marktwerking
zo weinig mogelijk verstoort waar dat niet nodig is". Dit citaat komt uit
de NRC van 7 april 2000. Emancipatie volgens het model van "de klant is koning".
Van der Ploeg zegt in een reactie op een boek van de bestrijder van het socialisme
Hayek: "Ik ben niet zo extreem als Hayek dat ik zeg dat je alles aan de markt
kunt overlaten, maar ik pleit wel voor meer consumer sovereignty, meer invloed
van consumenten." Het is niet zo gek dat deze gedachtegang een paarse coalitie
samenbindt, zeker niet in een tijd van welvaart. In een koopkrachtige samenleving
lijkt sociale emancipatie samen te vallen met het scheppen van ruimte voor
individuele keuzes en van een vrije markt die ervoor zorgt dat deze keuzes
gerealiseerd kunnen worden.Voorzitter: Korthals AltesDe heer Veling (RPF/GPV):Staatssecretaris Van der Ploeg heeft sinds zijn aantreden systematisch
de discussie gezocht. De deuren en de ramen moesten open. In de beleidsstukken
die sindsdien zijn verschenen, is hij voortvarend bezig dit motto te operationaliseren.
Ik beklaag mij allerminst over die voortvarendheid. Ik vind het boeiend om
te zien hoe creatief de staatssecretaris aan het werk is. De kunst is te veel
gericht op de wensen en noden van specialisten en ingewijden. De besturen
van de fondsen zijn eenzijdig samengesteld: te oud, te wit en te veel ons-kent-ons.
Te veel geld gaat naar de aanbieders van kunst. Het belang van het publiek
wordt te veel verwaarloosd. Kunstenaars moeten meer ondernemerschap tonen.
Wij hebben waardering voor de creativiteit waarmee de staatssecretaris concrete
mogelijkheden zoekt om producenten van cultuur te stimuleren en te ondersteunen
in hun ondernemerschap, met name in de nota van oktober jongstleden die speciaal
daaraan is gewijd. Dat hij daarmee soms de knuppel in het hoenderhok gooit,
zal wel, maar dat pleit niet tegen de staatssecretaris. Waardevol is dat hij
daarbij niet alleen denkt aan professionele kunstbeoefening, maar ook aan
amateurkunstbeoefening.Toch moet er meer gezegd worden. Cultuurbeleid dat zich volledig laat
leiden door consumer sovereignty, kan niet voldoen. De staatssecretaris zegt
in de nota "Cultuur als confrontatie" dat "volledige marktwerking en consumentensoevereiniteit
leiden tot vervlakking en verschraling van cultuur". Het overheidsbeleid
is niet "af", aldus de memorie van toelichting bij de OCW-begroting: "vooral
jongeren, migranten en lage inkomensgroepen nemen als makers en als publiek
nog te weinig deel aan de gesubsidieerde cultuur". Dit is trouwens een antwoord
op de vraag die collega De Boer stelde. Klaarblijkelijk wordt als doel gesteld
het vergroten van de deelname van groepen aan gesubsidieerde cultuur. Daaruit
blijkt dat volgens de staatssecretaris de democratisering van cultuur een
normatieve benadering niet uitsluit. Er is toch verschil tussen cultuur die
overheidssteun verdient en andere. "Waar het om gaat is het beste cultuuraanbod
aansprekender te maken, maar ook de massacultuur kwalitatief te verbeteren."
In de woorden van "Cultuur als confrontatie": het beste moet populair worden
gemaakt en het populaire beter.Wij zijn erg geïnteresseerd in de vraag waarop de staatssecretaris
dit soort normatieve formuleringen baseert. In het vervolg op de geciteerde
zin uit de memorie van toelichting zegt hij: "Wat goed en van waarde is, blijkt
uit confrontatie van opvattingen en ideeën." Ik wil de staatssecretaris
uitnodigen om die confrontatie ook hier aan te gaan en duidelijk te maken
van waaruit hij zijn oordelen vormt. Is het mogelijk om een normatief oordeel
te hebben? Is Sjaak Koenis dan toch te somber als hij beweert dat de navelstreng
tussen cultuur in de zin van beschaving en vooruitgang definitief is doorgesneden?
Is er toch een cultuurbeleid dat een normatieve, ideële doelstelling
kan hebben?De opvatting van de staatssecretaris veronderstelt een norm. Cultuurbeleid
ontkomt niet aan een normatieve benadering. Misschien is de Nederlandse overheid
daar vaak te benauwd voor. Vanuit onze christelijk-politieke overtuiging moet
de verantwoordelijkheid van de overheid niet worden onderschat. Natuurlijk
zal meteen blijken dat deze visie verschilt van die van andere politieke stromingen.
Dat cultuur een manier zou moeten zijn om God te eren en dat kunstenaars ook
een maatschappelijke verantwoordelijkheid dragen, zal niet iedereen ons nazeggen.
Maar waarom zouden wij het debat mijden?Op meerdere punten biedt de staatssecretaris aanknopingspunten voor discussie.
Ik noem er drie. De eerste is dat commerciële cultuurproducenten hun
beleid zullen richten op individuele consumenten. Graag trekken ze natuurlijk
grote groepen deelnemers, maar er lijkt weinig ruimte voor een culturele ontwikkeling
die de identiteit van gemeenschappen mee bepaalt. Zeker niet wanneer deze
gemeenschappen niet groot of weinig koopkracht vertegenwoordigen. De staatssecretaris
lijkt op dit punt te kiezen voor een soort doelgroepenbeleid. Welke motieven
gelden hier? Zijn er culturele doelstellingen of zijn deze van sociale aard?Ten tweede krijgen commerciële cultuurproducenten te maken met veeleisende
klanten. De kans lijkt reëel dat grote concerns zich ontwikkelen tot
machtige leveranciers van door consumenten verlangde "belevenissen". Op de
"markt van belevenissen" – een typering van de socioloog Schulze –
zullen met behulp van simultaan ingezette, heel verschillende media ervaringen
te koop zijn die een heel directe behoefte bevredigen. Hans Mommaas –
die deze ontwikkeling bespreekt in het al eerder aangehaalde nummer van het
Boekmancahier – ziet het belang van een publiek domein waar de commercie
niet dominant is, toenemen. Maar dat vraagt keuzes. Ziet de staatssecretaris
de ontwikkeling van grote concentraties van belevenisindustrie ook als een
bedreiging? Moet daaraan tegenwicht worden geboden, bijvoorbeeld door actief
tegengaan van monopolistische ontwikkelingen? Kan de door de staatssecretaris
bepleite sterkere rol van lokale en provinciale overheden een zeker tegenwicht
bieden?Ten derde zijn de commerciële cultuurproducenten doorgaans principieel
a-normatief. De klant is koning en heeft altijd gelijk. Wanneer de overheid
het culturele domein niet wil overlaten aan de commercie, zal zij dan kunnen
ontkomen aan een normatieve positiebepaling? Je kunt erop rekenen dat zo'n
positiebepaling betuttelend wordt genoemd. En waar wordt het debat daarover
gevoerd? Koenis constateert dat de huiver om zich van overheidswege in te
laten met inhoudelijke zaken als levensbeschouwing en kunst als neveneffect
heeft "dat men dan ook maar helemaal afziet van een intellectueel debat hierover".
Ziet de staatssecretaris dit ook als een probleem? Zou bijvoorbeeld, zoals
wel eens geopperd is, de Raad voor cultuur een rol kunnen hebben in het actief
organiseren van debatten van deze aard?Mijnheer de voorzitter! Ik noemde drie punten waar de benadering van de
staatssecretaris de vraag naar een normatief debat over cultuur raakt. Wanneer
hij inhoudelijk spreekt over de waarde van cultuur, geeft hij ook inhoudelijk
daartoe wel aanzetten. Cultuur die de moeite van het bevorderen waard is,
is vernieuwend en niet kant en klaar. Het gaat niet om de grootste gemene
deler, maar eerder om het kleinste gemene veelvoud. Cultuur moedigt reflectie
aan. Het gaat bij cultuur om verstilde schoonheid, prikkeling van de geest
en verwondering. Waardevolle cultuur doorbreekt gevestigde patronen van kijken,
luisteren en andere vormen van waarnemen, wekt nieuwsgierigheid op. Kan de
staatssecretaris iets zeggen over de mensvisie van waaruit hij dit soort kwalificaties
geeft? Wat is het belang? Wat staat hem voor ogen? Wat ziet hij als het doel
van zijn beleid, inhoudelijk? Ziet hij toch iets in de voortzetting van een
beschavingsoffensief? Horen daar dan ook niet morele waarden bij betrokken
te worden?De vragen die ik stel zijn algemeen. Er is een terrein waar de urgentie
ervan heel duidelijk blijkt, namelijk het terrein van de cultuureducatie.
De nota van de staatssecretaris over cultuureducatie geeft onzes inziens waardevolle
aanzetten voor de ontwikkeling van die cultuureducatie en geeft een goede
aanzet voor het leggen van een "stevig fundament onder een nieuwe landelijke
structuur voor de amateurkunst en de cultuureducatie". Maar hier – en
zeker ook hier – dringt zich de vraag op welke waarden de ontwikkeling
moeten sturen. Hoe werkt hier: het beste populair maken en het populaire beter?
De nota geeft wel bestuurlijke instrumenten, maar inhoudelijk geeft de staatssecretaris
weinig houvast. Jongeren kunnen als consumenten worden ondersteund, zegt hij
ergens, en dan kun je ze cultuurvouchers geven waarmee zij culturele producten
kunnen kopen, bijvoorbeeld in de context van onderwijs. Maar de keuze in verband
met het beschikbare aanbod blijft natuurlijk toch belangrijk. Cultuurproducenten
moeten zich specifieke educatieve en – waarom niet – pedagogische
taken stellen. Wij spraken niet lang geleden in Rotterdam met
mensen van het RO-theater en die waren er actief mee bezig. Het vraagt durf
om gericht in de richting van de jeugd iets te ondernemen. Als je dat niet
doet, dan wordt cultuureducatie beheerst door de poging om bij jongeren in
het gevlij te komen door aansluiting te vinden bij het populaire. Leraren
die dat doen vallen door de mand. Dat gaat niet. Als schooldirecteur valt
mij op hoe vaak aanbieders van cultuur willen wedijveren met wat zij dan zien
als de dominante jeugdcultuur: brutaal, snel, respectloos. Voor ons is dat
vaak een reden om op die aanbiedingen maar niet in te gaan. Mijn ervaring
is overigens dat jongeren de eigen rol en verantwoordelijkheid van volwassenen
heel goed op waarde weten te schatten, ook en misschien wel juist als volwassenen
normatief tegenspel bieden. Scholen hebben hier een taak en zijn daarmee ook
in toenemende mate bewust aan het werk. Van belang lijkt mij daarom, het onderwijs
in zijn bescheidenheid te betrekken bij de infrastructuur voor cultuureducatie.Mijnheer de voorzitter! Cultuurbeleid met een open oog voor de samenleving
vraagt normatieve keuzes. Mijn betoog is een uitnodiging aan de staatssecretaris
om zijn keuzes te expliciteren. En daarbij zijn wij ook benieuwd hoe de staatssecretaris
aankijkt tegen het belang van het normatieve debat over cultuur. Als hij het
met ons eens is dat dit debat gevoerd moet worden, zouden wij graag willen
horen hoe daarvoor betere voorwaarden kunnen worden geschapen.De heer Kohnstamm (D66):Mijnheer de voorzitter! Daartoe uitgedaagd door een vraag van de heer
De Boer tijdens de behandeling van de begroting van Cultuur voor 1998, waarom
hij als staatssecretaris van Cultuur geen prikkelende essays meer schreef,
antwoordde de ambtsvoorganger van de heer Van der Ploeg, de heer Nuis, als
volgt. "Hij – bedoeld is de staatssecretaris van Cultuur – mag
zo nu en dan essayeren als hij een nota schrijft, maar dat moet hij met mate
en met zorgvuldigheid doen, want zijn belangrijkste taak is dat hij voortdurend
heen en weer gaat tussen visie en het realiseren van die visie. Hij heeft
niet de denkbeeldige almacht van de schrijver maar wel de reële invloed
van de politicus. Hij moet met andere woorden niet te veel kakelen, maar eieren
leggen."Staatssecretaris Van der Ploeg heeft zich via een indrukwekkende reeks
nota's en brieven aan de Tweede Kamer zeker niet onverdienstelijk productief
getoond. De vraag die mijn fractie hem tijdens dit debat in hoofdzaak wil
voorhouden, is die naar de effectiviteit van zijn beleid. Natuurlijk is het
nog te vroeg voor een definitieve beoordeling van die vraag. In de levenscyclus
van een bestuurder-politicus is van oogsten immers pas sprake zo rond de tijd
dat zijn klus er bijna op zit en de kiezers weer in de ogen moeten of mogen
worden gekeken. Maar juist omdat delen van de beleidsuitgangspunten van de
staatssecretaris onze warme steun hebben, zou het te betreuren zijn als pas
aan het einde van de rit zou blijken dat er in de woorden van Aad Nuis "veel
gekakeld is, maar weinig eieren zijn gelegd". En dat gevaar is kennelijk aanwezig,
zo lezen wij althans in HP/de Tijd van 11 februari jongstleden. Daarin staat:
"Rick ziet het leven als een spelletje." "Rick is een hit-and-run-man. Dat
is zijn kracht en tegelijk zijn zwakte." Wie dat soort citaten van vrienden
heeft, heeft volgens mij weinig vijanden meer nodig.Welnu, ter adstructie van de achtergrond van het stellen van deze hamvraag
van de effectiviteit, moge het volgende dienen. Op 15 maart jongstleden verscheen
een – hier al veel geciteerde – studie van het Sociaal en cultureel
planbureau, getiteld "Het bereik van de kunsten". Dat is een onderzoek naar
veranderingen in de belangstelling voor beeldende kunst en podiumkunst sinds
de jaren zeventig. In het SCP-onderzoek wordt vastgesteld dat het bereik van
de kunsten onder nieuwe Nederlanders – jonge mensen en allochtonen –
kleiner is dan onder de oudere mensen en autochtonen. Dat is niet verrassend.
Het SCP schrijft daarover onder meer het volgende. "Voor een groot deel hangt
de achterstand in de participatie onder allochtonen samen met andere achtergrondkenmerken,
met name opleidingsniveau. Ook voor autochtonen geldt echter dat lager opgeleiden
minder in de culturele wereld participeren en dat hierin in de loop van de
tijd ondanks zeer veel overheidsbeleid weinig veranderd is. De moeite om achterstanden
weg te werken, zal voor allochtonen niet anders zijn. Toename van de cultuurparticipatie
van allochtonen is in zekere zin een onderdeel van een breder emancipatieproces.
Door deelname aan hogere vormen van onderwijs zullen allochtonen in staat
gesteld worden om culturele competentie te verwerven die voor de appreciatie
van westerse kunst en cultuur nodig is." Op dat zinnetje zal ik later in mijn
betoog nog terugkomen. Ik vervolg het citaat: "In dat geval kan sociale mobiliteit
hand in hand gaan met culturele mobiliteit. Het kan echter wel enkele generaties
duren voordat het zover is."Ik zou het op prijs stellen als de staatssecretaris een reactie zou willen
geven op dit tot voorzichtigheid manende citaat, waarbij een overzicht van
maatregelen die hij heeft genomen, maatregelen die hij had willen nemen als
de Tweede Kamer hem daar niet van weerhouden had, en maatregelen die hij nog
gaat nemen, de discussie zou kunnen dienen.Is het overigens op grond van de demografische ontwikkelingen hier te
lande niet eigenlijk heel logisch dat ouderen een steeds groter deel van de
culturele koek consumeren? Wij blijven langer gezond en redelijk goed ter
been en wij worden gemiddeld steeds ouder, terwijl de arbeidsparticipatie
van 55-plussers ver onder de 50% ligt. Op grond van die feiten is, dunkt ons,
allereerst een relativering van de doelstelling zoals geformuleerd in "Cultuur
als confrontatie", op haar plaats. Als het bereik van de kunsten onder ouderen,
die veel tijd en gezondheid hebben, toeneemt, is daar op zichzelf niets mis
mee, hoewel zo'n ontwikkeling misschien niet direct op het conto van deze
staatssecretaris zal kunnen worden bijgeschreven.Maar dan de terechte doelstelling van een groter bereik van de kunsten
onder allochtonen: van 3% strafkorting naar 2% stimulans. Wat komt daar feitelijk
van terecht? Is de inmiddels gekozen route, zeker ten opzichte van de vier
grote steden, waar de allochtone bevolkingsgroep langzaam maar zeker gezichtsbepalend
wordt, niet erg centralistisch?Ter voorbereiding van dit debat oriënteerde ik mij, met excuses voor
het "Mokumcentrisme", op drie naar het zich laat aanzien succesvolle ontwikkelingen
in Amsterdam. De directeur van het concertgebouw heeft zitting
genomen in het bestuur van een Turks georiënteerde organisatie die in
het bijzonder probeert om Turkse muziek ten gehore te doen brengen. In dat
bestuur is hij de enige autochtoon, maar zeker ook degene met een voor de
doelstelling van de desbetreffende organisatie uiterst effectief netwerk.Een tweede voorbeeld dat mij ter ore kwam: door de toevallige omstandigheid
dat een van de theaters in de Nes ingrijpend verbouwd moest worden, is na
intensieve beraadslagingen besloten om tijdelijk onderdak te zoeken in een
ruimte in de Bijlmermeer. De programmering zou zich aan die tijdelijke verhuizing
hebben aangepast, met als gevolg een totaal ander samengesteld publiek.Een derde voorbeeld: iemand heeft het initiatief genomen tot het organiseren
van een cyclus van cursussen die tot doel heeft om allochtone landgenoten
zo te scholen dat zij beter geëquipeerd worden om deel te nemen in management
en bestuur in de kunstsector.De staatssecretaris is ongetwijfeld in staat om een groot aantal andere
voorbeelden te noemen, maar de vraag is hoe dit soort "bottom up"- initiatieven
zich verhouden tot de betrekkelijk centralistisch ingezette "top down"-beleidsinstrumenten
die de staatssecretaris heeft ingezet of wil inzetten.Nog een laatste opmerking over het bereik van de kunsten. De al eerder
geciteerde zin uit het rapport van het SCP is na lezing haast als een graat
in mijn keel blijven steken: "Door deelname aan hogere vormen van onderwijs
zullen ook allochtonen in staat gesteld worden om culturele competentie te
verwerven die voor appreciatie van westerse kunst en cultuur nodig is." Alsof
mensen pas volledig deel uitmaken van onze samenleving als zij bij tijd en
wijle de Mattheus Passion, de Ring der Nibelungen of de Nachtwacht beluisteren
of bekijken! Mij dunkt dat het zinvoller is om een groter specifiek op bepaalde
bevolkingsgroepen gericht kwalitatief hoogstaand aanbod tot stand te brengen.
Als voorbeeld wijs ik op het toneelstuk dat nu al bijna een jaar op verschillende
plekken in Nederland speelt en waarin door drie jonge allochtone vrouwen de
botsing van de cultuur van het gezin, de straat en de school op het gebied
van seks en relaties wordt weergegeven. Een ander voorbeeld is de schitterende
expositie over de Islam in de Nieuwe Kerk, waar een spectaculair aantal Amsterdamse
schoolklassen heengaan. "Culturele competentie verwerven voor appreciatie
van westerse kunst en cultuur"; over westers centrisme gesproken! Graag krijg
ik op dit punt een reactie van de politicus Van der Ploeg.Tot slot een losse vraag en een opmerking. "Er is een toestand ontstaan
die onhoudbaar is", zo kopte de Volkskrant van vrijdag jongstleden over een
rekening van 60 mln. niet gereserveerd groot onderhoud van het Stedelijk Museum.
Los even van het feit dat de staatssecretaris volgens mij niet of maar ten
dele over het Stedelijk gaat, vroeg ik mij het volgende af. Veel musea hebben
een dubbele doelstelling: het cultureel erfgoed en het gebouw beheren en daarnaast
tentoonstellingen organiseren en daarmee bezoekers trekken. De verhouding
tussen die twee doelstellingen is bijna altijd spanningsvol. De vraag is of
die confrontatie altijd even vruchtbaar uitpakt. Is de gedachte aan een visitatieprocedure
zoals die bij veel organisaties – onder andere bij universiteiten –
gemeengoed is geworden, wel eens in relatie tot musea opgekomen? Zo nee, kan
de staatssecretaris iets met dat idee?In verband met musea nog dit: de koppeling van de NS-kortingskaart aan
de museumjaarkaart lijkt aan haar succes ten onder te gaan. Ik betreur dat,
ook omdat door die koppeling het bereik van de kunsten niet onaanzienlijk
werd vergroot. Is tegen die ontkoppeling nog iets te doen?De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.20 uur tot 14.20 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-1028-1041.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl