Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (zelfbinding) (28283)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 181-189

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-11-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 5, pagina 181-189

07-11-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28283Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: - het wetsvoorstel Herstel van wetstechnische gebreken en leemten alsmede aanbrenging van enkele inhoudelijke wijzigingen in de Telecommunicatiewet, de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet, de Mijnbouwwet en enkele andere daarmee verbandhoudende wetten, de Wet voorraadvorming aardolieproducten 2001, de Wet op de kamers van koophandel en fabrieken 1997, de Raamwet EEG-voorschriften aanbestedingen en diverse andere wetten (Veegwet EZ 2005) (30027); - het wetsvoorstel Wijziging van de Warenwet teneinde een mogelijkheid op te nemen tot het stellen van hygiënevoorschriften bij het tatoeëren en het piercen en tot het houden van toezicht daarop, de werking van die wet uit te breiden tot eet- en drinkwaren die worden verhandeld op het continentaal plat, alsmede tot strafbaarstelling van artikel 27, derde lid, van die wet op grond van de Wet op de economische delicten (30173) en 7 andere wetten (30430, 30433, 30614, 30658, 30672, 30676 en 30811)Pagina 167-168
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven (30164)Pagina 168-181
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (zelfbinding) (28283)Pagina 181-189
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven (30164)Pagina 216-229
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 7 november)Pagina 230-231
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 24 april 1986 te Straatsburg totstandgekomen Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van internationale niet-gouvernementele organisaties, alsmede invoering van enige regels met betrekking tot in een terrorismelijst vermelde organisaties en andere organisaties waarvan het doel of de werkzaamheid in strijd is met de openbare orde (28764)Pagina 189-192
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 24 april 1986 te Straatsburg totstandgekomen Europees Verdrag inzake de erkenning van de rechtspersoonlijkheid van internationale niet-gouvernementele organisaties, alsmede invoering van enige regels met betrekking tot in een terrorismelijst vermelde organisaties en andere organisaties waarvan het doel of de werkzaamheid in strijd is met de openbare orde (28764)Pagina 211-216
Behandeling van het wetsvoorstel Regels omtrent instanties die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de wetgeving inzake consumentenbescherming (Wet handhaving consumentenbescherming) (30411)Pagina 192-200
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (zelfbinding) (28283)Pagina 200-211
Presentie en opening (dinsdag 7 november 2006)Pagina 167-167
Lijst van besluiten (dinsdag 7 november 2006)Pagina 229-230

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 65 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (zelfbinding)
(28283).De voorzitter:Ik heet de minister van Volksgezondheid van harte welkom in ons midden.
De minister van Justitie was al in ons midden en is nu dus even welkom.De beraadslaging wordt geopend.De heer Hamel (PvdA):Voorzitter. Allereerst zou ik beide bewindslieden hartelijk willen bedanken
voor de gegeven uitvoerige antwoorden. Ook de reactie op de brief van GGZ
Nederland en de NVvP is verhelderend. Voor mijn fractie blijft wel de vraag
of dit wetsvoorstel ook effectief is.Laat ik vooropstellen dat mijn fractie geheel achter de doelstellingen
van dit wetsvoorstel staat, en de mogelijkheid van zelfbinding als een belangrijk
instrument ziet bij de behandeling van sommige patiënten voor wie het
lijden kan worden verminderd en sociale teloorgang kan worden voorkomen. Ook
geeft dit wetsvoorstel een duidelijke positie aan de patiënt. Het is
de patiënt zelf die op grond van ervaring, eigen inzicht en eigen wil
meebeslist over de in te stellen behandeling. Er wordt niet meer alleen over
de patiënt gesproken, neen, de patiënt zelf is actor en dat is een
vooruitgang. Geen twijfel dus over de doelstelling van de wet, ook niet over
de inhoud van de wet, maar wel over de effectiviteit van de wet. Is dit wetsvoorstel
wel een reële optie en zal er daadwerkelijk gebruik van worden gemaakt,
of is de wet meer een symbool voor de positie die wij de patiënt allen
toedenken?Juist omdat dit voorstel de positie van de patiënt zozeer raakt,
is het van belang dat het hier niet alleen om het woord gaat, maar ook om
de daad. De reacties van hen die met de inhoud van dit wetsontwerp aan het
werk moeten gaan, stemmen somber. Zij zien de waarde van het voorstel meer
in de symbolische bevestiging van de rol van de patiënt dan in de bruikbaarheid
ervan. Alleen op die titel wordt gepleit voor aanname van dit wetsvoorstel.
Wij vragen ons af of het juist is om alleen ter bevestiging van de autonomie
van de patiënt een symbolisch gebaar te maken. Zou hier, waar het gaat
om de positie van de patiënt, niet juist een feitelijke verbetering moeten
worden gerealiseerd? Wordt de teleurstelling later niet des te groter als
blijkt dat de symbolische verbetering geen werkelijke betekenis heeft gehad?Een belangrijke vraag is daarom of de Wet BOPZ het juiste middel is om
het gewenste doel te bereiken. De Wet BOPZ was en is allereerst een wet die
gericht is op de bescherming van de patiënt en de samenleving, het is
geen wet die gericht is op de behandeling van patiënten. In de loop der
tijd is de opvatting over de wenselijke balans tussen de inbreuk op de autonomie
en het onverkort beschermen van het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt
gewijzigd. De wet kan daaraan worden aangepast, maar daarmee verandert de
structuur van de wet nog niet. De vraag is of de opzet van de wet niet beperkend
heeft gewerkt bij het ontwerpen van dit wetsvoorstel en de advisering daarover.
Zo wordt in het advies van de Raad voor de rechtspraak gerefereerd aan de
uitgangspunten voor vrijheidsberoving. Logisch, omdat de Wet BOPZ uitgaat
van het gevaar dat kan worden afgewend middels vrijheidsberoving. Bij de zelfbinding
gaat het om de opname ter bevordering van de continuïteit van de behandeling.
Het uitgangspunt is dan toch heel anders.De patiënt handelt bij de zelfbinding op grond van ervaring met zijn
ziekte en heeft ziekte-inzicht. Verder maakt hij zelf de keuze om zichzelf,
indien zich een van te voren aangegeven situatie voordoet, van enkele vrijheden
te beroven gedurende een omschreven periode. Ook heeft de patiënt door
zijn of haar ervaring inzicht in de consequenties die dit voor hem of haar
zal hebben. Het startpunt van deze vorm van ingrijpen ligt in de relatie tussen
patiënt en behandelaar. Beiden delen de opvatting dat ingrijpen onder
bepaalde omstandigheden gewenst is. De situatie waarin wordt ingegrepen, is
een situatie die redelijk precies is te omschrijven en past in het verloop
van een ziekte zoals die in de wetenschappelijke literatuur omschreven wordt.
Bovendien kan een onafhankelijke psychiater constateren dat zowel het ziektebeeld
als het verloop van de ziekte met de uit de psychiatrie bekende gegevens overeenkomt.
Verder moet de dwang duidelijk geplaatst kunnen worden in de voortzetting
van de behandeling.Voorzitter. Dit is toch een geheel andere setting dan waarin bij de Wet
BOPZ sprake is. De vraag aan de bewindslieden is nu of zij, los van de beoordeling
van het voorliggende wetsontwerp, de mening delen dat een wet die gericht
is op behandeling een betere context zou kunnen bieden voor het regelen van
de zelfbeschikking. Leidt de ophanging van de zelfbeschikking
aan dit wetsvoorstel niet automatisch tot beperkingen die in de context van
een behandelwet veel gemakkelijker te plaatsen zouden zijn?Het grootste probleem voor de effectiviteit van het wetsvoorstel is de
procedure die moet worden gevolgd voor het effectueren van de dwang. Naar
alle waarschijnlijkheid zal deze procedure als uitkomst hebben dat het beoogde
effect niet te realiseren is. Het traject dat moet worden doorlopen voor het
afgeven van een machtiging, vereist immers een verklaring van zowel de behandelend
psychiater als van een onafhankelijke psychiater. Vervolgens moet het verzoek
tot machtiging naar de officier van justitie worden gestuurd, die op zijn
beurt de rechter zal verzoeken, een zelfbindingsmachtiging af te geven.Zelfs als de procedure snel verloopt, zal er minstens een week voorbij
zijn gegaan, voordat er sprake kan zijn van gedwongen opname of behandeling.
Dat is te lang. Met andere woorden: er wordt een zeer zorgvuldige procedure
gevolgd, waarbij het de vraag is of de uitkomst daarvan wel zo zorgvuldig
is voor de patiënt. Het is toch zeker de patiënt zelf die heeft
aangegeven dat hij weet dat er momenten zijn waarop zijn waardering voor de
behandeling contrair is aan de mogelijkheden, maar dat die behandeling toch
door moet gaan? Op deze momenten is de continuïteit van de behandeling
essentieel om het doel te bereiken en daarmee een verbetering van de kwaliteit
van leven te bewerkstelligen.De momenten dat een patiënt zijn wilsbekwaamheid verliest, duren
soms maar kort. Maar wanneer een patiënt tijdens een dergelijk moment
besluit om zijn medicatie te staken, kan dat eerder behaalde resultaten geheel
tenietdoen. Het is ook denkbaar dat iemand tijdens een wilsonbekwaam moment
weigert te eten of te drinken. Wanneer iemand besluit om niet meer te eten,
is er nog geen gevaar voor de patiënt in kwestie. Maar een week wachttijd
is dan wel veel te lang. Veel artsen zullen dan alsnog een inbewaringstelling
aanvragen. Zelfbinding zal in zulke gevallen dus niet het gewenste effect
hebben.In reactie op GGZ Nederland stellen de bewindslieden dat er voldoende
tijd is om de procedure te doorlopen. Zij stellen zelfs dat het instrument
van de zelfbinding niet goed wordt ingezet als er onvoldoende tijd is. Deze
reactie van de bewindslieden roept de vraag op wat de zin van het wetsontwerp
dan nog is. Situaties waarin zelfbinding een zinvol middel is, worden immers
juist gekenmerkt door snelle veranderingen. Een ander aspect is dat gedwongen
opname lang niet altijd noodzakelijk is bij patiënten voor wie zelfbinding
zinvol is. Vaak kan via de ambulante psychiatrie op een zinvolle wijze vormgegeven
worden aan de dwang.Waarom is niet gekozen voor een model, waarmee snel op de in de zelfbinding
omschreven situatie kan worden gereageerd? Daarbij ga ik er vanuit dat in
de zelfbindingsverklaring vrij helder kan worden omschreven wanneer ingegrepen
mag worden. Verder zal geëist moeten worden dat uit wetenschappelijke
literatuur bekend is dat deze situatie bij het ziektebeeld hoort en een ernstige
belemmering is voor een zinvolle behandeling.Waarom is er niet voor gekozen om de zelfbindingsverklaring direct na
het opstellen ervan voor te leggen aan de rechter? Hij kan zich er dan van
vergewissen dat de patiënt uit vrije wil handelt, de voorwaarden voor
opname kent en zich realiseert wat de consequenties zijn van het handelen
zoals dat in de verklaring is opgenomen. Tevens kan de patiënt dan zelf
aangeven wat zijn motivatie is om te komen tot een zelfbindingsverklaring.
Dat hoeft dan niet langer door een derde bij de rechter te worden gedaan.
Als voorwaarde voor de effectuering van de dwang kan de eis worden gesteld
dat een onafhankelijke psychiater een verklaring moet afgeven. De rechter
kan daardoor later eventueel alsnog oordelen over de juistheid van de opname
of de behandeling. Door rechterlijke toetsing vooraf en het inschakelen van
een deskundige derde wordt het mogelijk om snel te handelen.Bovendien zijn beide elementen uit deze oplossing terug te vinden in –
u hoort het goed – de Wet BOPZ zelf. De voorwaardelijke machtiging uit
artikel 14 kent immers ook een rechterlijke toetsing vooraf, dus voordat de
gedwongen opname actueel wordt. Ook wordt geoordeeld aan de hand van een verklaring
van een psychiater die niet bij de behandeling betrokken is. Een andere overeenkomst
is dat de voorwaardelijke machtiging alleen wordt verleend als er een behandelplan
is. Daarbij wordt ook vermeld welk psychiatrisch ziekenhuis bereid is om de
patiënt zo nodig op te nemen. De voorwaardelijke machtiging kan door
de patiënt zelf worden aangevraagd.De patiënt vraagt niet om zelfbinding om een direct gevaar weg te
nemen, maar om een door hem en zijn behandelaar gesignaleerd dreigend gevaar
te voorkomen. Waarom is niet voor deze weg gekozen? De effectiviteit van de
wet neemt hierdoor immers aanzienlijk toe. Waarom is deze mogelijkheid terzijde
geschoven met het argument dat de bureaucratie hierdoor alleen maar toeneemt?Het was ook mogelijk om aan te sluiten bij de ibs. De zelfbinding zou
daarbij dan als een rechtvaardigingsgrond kunnen dienen. Dat is een stuk eleganter
dan de vermoedelijk toekomstige praktijk dat omwille van de tijd toch een
ibs wordt uitgeschreven voor de in de zelfbindingsverklaringen aangegeven
situaties. Het zou bovendien eleganter zijn, omdat de zelfbinding dan is gebaseerd
op de gedeelde inzichten van behandelaar en patiënt. Als een behandelaar
kiest voor het middel van de ibs, is er sprake van een breuk in de relatie
tussen hen beiden, want dan wordt weer op grond van de dreigende gevaarssituatie
ingegrepen en niet op grond van de zelfbindingsverklaring. De mogelijkheid
om een ibs te baseren op de afspraken in een zelfbindingsverklaring, zou het
voordeel hebben van zowel het gedeelde inzicht als van snelheid. Waarom is
hier niet voor gekozen?In de memorie van antwoord staat dat het niet zo gemakkelijk is voor de
patiënt om terug te komen op de afspraken uit de zelfbindingsverklaring.
Voor de ontbinding is immers ook het oordeel van een onafhankelijke psychiater
nodig, want hij dient vast te stellen of betrokkene in staat is om de inhoud
en de gevolgen van de intrekking te overzien. Dit kost ook weer enige tijd,
vertraging die nu net het gewenste effect tenietdoet. Gelet op de uitspraak
van de Raad voor de rechtspraak is in zo'n situatie sprake van vrijheidsberoving.Mijn fractie is zich ervan bewust dat het moeilijk is om tegelijkertijd
recht te doen aan enerzijds het belang van een adequate behandeling voor de
patiënt door middel van het tijdelijk beperken van zijn vrijheid en anderzijds
het respecteren van het Europese Verdrag voor de Rechten van
de Mens. Toch is het cruciaal om een weg te vinden die het mogelijk maakt
om effectief te handelen in voorkomende situaties, en wel omwille van de kwaliteit
van leven van deze patiënten.De vragen van mijn fractie richten zich op de effectiviteit van het wetsvoorstel
en de vraag of een vernieuwde Wet BOPZ, dan wel een nieuwe behandelwet, in
een later stadium niet meer mogelijkheden biedt om het hiervoor geschetste
probleem het hoofd te bieden. Wij wachten met belangstelling de antwoorden
af.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. De heer Hamel heeft uitvoerig gesproken. Zoals wel vaker in
debatten op dit terrein, heeft hij de wens uitgesproken om te komen tot een
behandelwet. Ik begrijp zijn behoefte om hierover te discussiëren, maar
dit wetsvoorstel leent zich daar niet goed voor. In het voorjaar bespreken
wij de derde evaluatie van de Wet BOPZ en dat is een goed moment om een brede
en fundamentele discussie te houden over een behandelwet.Als het tot zo'n discussie komt, zullen wij ons niet alleen moeten richten
op psychiatrische patiënten, maar ook op andere problematieken. Bij de
behandeling van het wetsvoorstel Meerpersoonscellen hebben wij bijvoorbeeld
uitvoerig stilgestaan bij psychiatrische patiënten en verslaafden in
de gevangenis en bij de behandeling van het wetsvoorstel Strafrechtelijke
opvang verslaafden bij mensen die pas aan een dwangbehandeling worden onderworpen
wanneer zij een hele criminele carrière hebben opgebouwd. Overigens
is het merkwaardig dat wij dat in onze samenleving laten gebeuren.Deze categorieën mensen en deze problematieken zouden dus zeker bij
een discussie over een behandelwet moeten worden betrokken. Misschien moeten
wij zelfs bereid zijn om een staatscommissie in het leven te roepen voor deze
brede en principiële problematiek. Wellicht kan zo'n commissie helpen
om snel grondige ideeënvorming op gang te brengen door een voorontwerp
van een wet op te stellen.Bij dit wetsvoorstel staat centraal de verklaring van de psychiatrisch
patiënt die in een lucide interval in zijn ziekte in staat is om door
middel van een zelfmachti­gingsverklaring aan te geven wat er zou moeten
gebeuren indien hij een terugval ondergaat. Centraal daarin staat het behandelplan,
zo zegt de minister ook in zijn laatste brief als antwoord op het commentaar
van de NVvP en GGZ Nederland. Ik denk dat dit vanuit de filosofie van het
wetsvoorstel juist is. De dwangopname is eigenlijk een maatregel die in functie
staat van het uitvoeren van het behandelplan en niet de maatregel die voorop
zou moeten staan.Ik heb in de schriftelijke voorbereiding rondom de zelfmachtigingsverklaring
de nodige vragen gesteld. Daarbij heb ik met name aan de orde gesteld de vraag
of die verklaring een louter negatieve wilsverklaring zou kunnen zijn, in
de zin dat men zegt: ik wil niet gesepareerd worden of ik wil niet medicatie
A ondergaan als ik word opgenomen. Daarvan heeft de minister gezegd dat het
op zichzelf wel denkbaar is dat het zo zou zijn, maar niet erg waarschijnlijk.
Het gaat, zo zegt de minister, immers steeds om maatwerk, om een behandelplan;
de behandelaar en de patiënt zullen het toch met elkaar eens moeten zijn
over de gewenste behandeling die moet worden toegepast, mocht die situatie
zich voordoen.Opmerkelijkerwijs stellen de NVvP en GGZ Nederland daar in hun brief weer
tegenover dat het juist onwenselijk zou zijn als die negatieve wilsverklaring
zou kunnen worden opgenomen in die zelfbindingsverklaring, omdat daarmee er
dan wellicht behandelingen zouden worden uitgesloten die de behandelaar zelf
nog wel eens wenselijk zou kunnen achten. Ik heb het gevoel dat in dat commentaar
niet gedoeld wordt op de behandelaar ten tijde van het opmaken van de verklaring,
maar op de behandelaar die te zijner tijd de behandeling zou moeten uitvoeren.
Ik vraag de minister om daar nog eens op in te gaan. Die problematiek blijft
voor mij toch ongrijpbaar.Ik zou willen proberen om deze vraag in het debat nog wat toe te spitsen
en verhelderd te krijgen. Wat moet de rechter die uiteindelijk op basis van
die zelfbindingsverklaring een machtiging moet afgeven, nu eigenlijk toetsen
als hij naar die verklaring kijkt? Moet hij bijvoorbeeld toetsen of de voorwaarden
zijn vervuld waaronder de opname en de dwangbehandeling zouden moeten kunnen
plaatsvinden? Moet hij toetsen of de verklaring een behandelplan bevat die
voldoende maatwerk is of niet? Als hij dat toetst, in welke mate toetst hij
dat dan? Doet hij dat ten volle of toetst hij dat louter marginaal? Uit het
antwoord op die vragen kan wellicht ook duidelijk worden wat nu precies de
status van de verklaring zou moeten zijn en hoe daar in de praktijk mee gewerkt
zou kunnen worden.De heer Hamel (PvdA):Wat vindt de heer Van de Beeten zelf? Het gaat in de discussie rond de
zelfbinding om de vraag of een verklaring waarin een behandelaar met een patiënt
iets overeenkomt – je gaat er uiteraard van uit dat de betrokkenen zich
ook de effecten die dat zal hebben, hebben gerealiseerd – iets is waarop
iemand later weer een andere behandeling zou kunnen instellen. Het is belangrijk
dat het kabinet in zijn antwoord ook aangeeft dat dit niet alleen door de
psychiater is getekend, maar dat in geval van vakantie of verlof ook anderen
onder hetzelfde regime zullen doorgaan met handelen.De heer Van de Beeten (CDA):Dat ben ik met u eens. Dat is ook de reden waarom ik de vraag stel. Als
de verklaring gedetailleerd moet zijn en echt maatwerk moet bevatten, zoals
de minister dat in zijn laatste brief schreef, dan wordt de speelruimte voor
de behandelaar in de situatie waarin de opname moet plaatsvinden, buitengewoon
beperkt. Dan kan zich dus ook eerder de situatie voordoen dat er op grond
van het behandelplan weg A gevolgd zou moeten worden, terwijl de dan optredende
behandelaar onder de gegeven omstandigheden eigenlijk een voorkeur zegt te
hebben voor weg B. Hij blijft dan beperkt tot weg A en dat is lastig.Naarmate er in dat opzicht hogere eisen worden gesteld aan de verklaring –
en dat kan ook door de parlementaire geschiedenis komen die wij nu aan het
creëren zijn – wordt de toepasbaarheid van het systeem van een
zelfbindingsmachtiging ook weer verder beperkt. Wij blijven zitten met de
juridische vraag wat de rechter moet toetsen, als hij een tamelijk vage verklaring
voorgelegd krijgt met erg veel speelruimte voor de behandelaar. Daar ligt
voor mij toch de kern van de zaak, zoals dat ook door de heer Hamel naar voren
is gebracht.Tot slot: de NVvP en GGZ Nederland hebben ook nog gevraagd of niet tijdelijke
fondsen ter beschikking kunnen worden gesteld om de implementatie
van dit wetsvoorstel wat te vergemakkelijken. De minister zegt daarop in zijn
laatste brief – ik weet hoe hij denkt over dit soort financiële
onderwerpen, als ik even mag refereren aan een niet-geagendeerd onderwerp
als de RMO – dat het maar uit het reguliere budget moet, want er zijn
geen extra middelen voor. Ik vraag mij toch af of wij, als wij dit wetsvoorstel
echt een kans van slagen willen geven, niet iets ruimhartiger moeten reageren
op verzoeken vanuit de sector om de implementatie van dit wetsvoorstel daadwerkelijk
mogelijk te maken met tijdelijke fondsen.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. Het huidige wetsvoorstel is een poging tot een oplossing voor
een deel van een door de Wet BOPZ zelf gecreëerd probleem. Het probleem
is dat gedwongen opname niet vanzelfsprekend mag worden gevolgd door een gedwongen
behandeling. Het is de VVD-fractie bekend dat er wetgeving onderweg is om
dit probleem ook algemener aan te pakken, namelijk wetsvoorstel 30492 dat
wij nog niet gezien hebben. Toch wil ik opnieuw aandacht vragen voor de onacceptabele
situatie dat in Nederland wel gedwongen opname mogelijk is – een grote
inbreuk op iemands vrijheid – maar dat daarop in het algemeen geen gedwongen
behandeling mag volgen.In dit verband wijs ik op een recent artikel in het Tijdschrift voor Psychiatrie,
jaargang 48 (2006), nummer 8, van de hand van Van Opstal en Lammers. Deze
auteurs stellen vast dat alle reparaties van de Wet BOPZ uit de afgelopen
jaren wezenlijk geen vooruitgang bieden op dit punt. Dit geldt huns inziens
ook weer voor het voorliggende wetsvoorstel, dat slechts in een beperkt aantal
gevallen, bij bepaalde diagnoses, enige verbetering biedt van een principieel
onjuist situatie.Ook wetstechnisch is het weinig fraai om eerst een inmiddels als onjuist
beschouwd stuk wetgeving in stand te houden, om vervolgens daar middels allerlei
wetswijzigingen in kleine brokjes wat aan te doen. De VVD-fractie is nog steeds
van mening dat er behoefte is aan een geheel nieuwe behandelwet in het domein
van de psychiatrie, zoals ook geldt voor de bovengenoemde onderzoekers. Ik
heb ook begrepen dat de heer Hamel in zijn betoog dit standpunt inneemt.Overigens dankt de fractie de minister voor zijn uitvoerige en informatieve
lijst van wijzigingen die de Wet BOPZ in de afgelopen acht jaar heeft ondergaan.
De termijn acht jaar doet natuurlijk de vraag opkomen hoe het daarvoor ermee
gesteld was. De Wet BOPZ is immers al vele jaren in werking. Was het te vreselijk
om ook die gegevens met de Kamer te delen? Dat zou alleen maar de juistheid
van onze wens betreffende een nieuwe behandelwet bevestigen.Evenwel hebben we het vandaag over wetsvoorstel 28283 dat de zelfbinding
mogelijk maakt van psychiatrische patiënten, die een fluctuerend ziektebeeld
hebben, met heldere momenten, waarop zij kunnen voorzien dat hun ziekte weer
zou kunnen optreden. Te denken valt vooral aan twee grote groepen, namelijk
patiënten met een bipolaire stoornis, vroeger manisch-depressieven genoemd,
en patiënten met psychoses veroorzaakt door schizofrenie. Zij kunnen,
in samenspraak met hun behandelaar, na toetsing door een onafhankelijk psychiater
een soort "advanced directive" opstellen, inhoudende toestemming
tot dwangbehandeling in geval van het optreden van een actieve episode van
hun geestesziekte.Op het moment dat de ziekte hun geestvermogens zo aantast dat zij niet
meer kunnen toestemmen in een behandeling, kan deze verklaring toch behandeling
mogelijk maken, zonder dat aan het zware gevaarscriterium behoeft te worden
voldaan. Protesteert de patiënt tegen de uitvoering van zijn zelfbindingsverklaring,
dan is een zelfbindingsmachtiging nodig, waarvoor de behandelaar naar de rechter
moet. Voor alle zekerheid: het is toch juist dat dit alleen geldt wanneer
een patiënt niet meewerkt aan de uitvoering van zijn eigen verklaring?De VVD-fractie meent dat de zelfbinding een instrument is dat de autonomie
van geesteszieken kan vergroten, en tegelijk hun behandeling faciliteert.
Mogelijk is een patiënt met zelfbinding beter af dan iemand zonder zo'n
verklaring. Het is immers niet ondenkbaar dit iemand na een inbewaringstelling
behandeling weigert, terwijl het gevaarscriterium ontbreekt. Zo'n persoon
komt dan in de isoleercel terecht, omdat er volgens de wet niet mag worden
behandeld. Door dit te voorzien en alvast toestemming te geven voor behandeling,
kan deze voor iedereen onacceptabele situatie worden vermeden. Dat is een
goede zaak, en wij zullen het wetsvoorstel steunen. Alleen, zal het wetsvoorstel
ook werken zoals de onderliggende wens is? Daarover is ook in de praktijk
nog aanzienlijke zorg en die heeft ook de heer Hamel vertolkt. Overigens geeft
het veld aan (zijnde de verenigingen van patiënten, van behandelaars
en van psychiatrische ziekenhuizen) de wet welkom te heten.Wij hebben nog een paar vragen, waarbij wij ons realiseren dat er in beide
Kamers al veel is gewisseld over dit wetsvoorstel. Een vraag betreft de geldigheid
van de zelfbinding ten overstaan van andere psychiaters. Zou de minister de
vraag willen beantwoorden hoe het moet als de patiënt in een ander deel
van het land bijvoorbeeld vakantie houdt en vervolgens decompenseert? Is het
mogelijk of wenselijk dat de zelfbinding ook andere behandelaars dan de eigen
behandelaar kan regarderen en zelfs binden? Wij hebben daarvoor in de wettekst
geen procedure kunnen vinden, maar het lijkt een niet onbelangrijke kwestie.Onze volgende vraag betreft niet zozeer de inhoud van de wet, als wel
de voorlichting daarover. Hoewel de wettekst ons op zichzelf genomen duidelijk
lijkt, is er in de praktijk veel ongerustheid ontstaan. Kan er een echt heldere
instructie komen over de zelfbinding, het liefst opgesteld in samenspraak
met behandelaars, psychiatrische ziekenhuizen en verenigingen. Komen er modelverklaringen
waarop bijvoorbeeld alleen de behandelingswijzen kunnen worden ingevuld?Een volgende vraag betreft het volgen van de effecten van deze wetswijziging.
Wij nemen aan dat er in goede rapportage is voorzien en dat de wet zal worden
geëvalueerd. Aan welke termijn denkt de minister hierbij?Ten slotte willen wij opmerken dat deze zelfbinding slechts een beperkte,
zij het niet kleine, groep patiënten met psychiatrische stoornissen betreft.
Wij blijven ons zorgen maken over degenen die niet in staat zijn tot het opstellen
van een zelfbindingsverklaring en daardoor wellicht onderbehandeld worden.
Het debat daarover zullen wij voortzetten als wetsvoorstel 30492
hier wordt behandeld.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Voorzitter. Omdat ik zelf praktiserend huisarts ben, heb ik bij de bestudering
van dit wetsvoorstel nagedacht over de vraag voor wat voor gevallen dit wetsvoorstel
zou kunnen gelden. Ik moest daarbij denken aan een chronisch psychiatrische
patiënt. Het betreft een begaafde jonge jongen die schizofreen werd.
Ik heb het altijd heel schokkend gevonden om te zien hoe deze intelligente
student afgleed en een verloederd type werd, die soms naakt in de dakgoot
zat, als hij met het oog op werkelijke of vermeende bijwerkingen de medicatie
zelf stopte. Hij moest dan weer met een ibs worden opgenomen. Voor hem zou
een van tevoren opgestelde zelfbindingsverklaring mogelijk een steeds zover
afglijden hebben kunnen voorkomen.Met het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken wordt het fenomeen van
zelfbinding in de Wet BOPZ geïntroduceerd. Met deze introductie wordt
beoogd te voorzien in de mogelijkheid tot opname, verblijf en behandeling
van psychiatrische patiënten zonder bereidheid daartoe, indien zij zich
daartoe eerder in een wilsbekwame periode wel bereid hebben verklaard. De
patiënt kan in een zelfbindingsverklaring in overleg met zijn behandelaar
vastleggen wat er moet gebeuren in geval van dreigende crisis. Hiermee wordt
de mogelijkheid geschapen om al in te grijpen voordat aan het gevaarcriterium
wordt voldaan; in het geval van mijn patiënt voordat hij in de dakgoot
belandde. Als de patiënt in een crisissituatie iets anders wil dan was
vastgelegd in de verklaring, dan moet bij de rechter een zelfbindingsmachtiging
worden aangevraagd. De rechter toetst of er inderdaad sprake is van de omstandigheden
die zijn beschreven in de zelfbindingsverklaring. Hij heeft vijf dagen de
tijd om hierover te beslissen. In die tijd wordt er geen gevolg gegeven aan
de inhoud van de verklaring.In aansluiting op de beantwoording door de minister in de memorie van
antwoord heeft mijn fractie nog het een en ander op te merken. Hoewel wij
de intentie die ertoe leidt het fenomeen zelfbinding bij wet te introduceren
positief waarderen en van mening zijn dat dit zeker van grote betekenis is,
blijven wij toch vraagtekens zetten bij de uitvoerbaarheid. De minister geeft
zelf aan dat het niet duidelijk is hoeveel patiënten gebruik zullen maken
van de mogelijkheid om een zelfbindingsverklaring op te stellen. Hij schrijft
dat uit onderzoek is gebleken dat de schattingen daarover uiteenlopen van
enige tot tientallen procenten, en dat dit mede afhankelijk is van de doelgroep.
In de memorie van antwoord staat dat er onder psychiaters verschil van opvatting
heerst over de vereisten waaraan patiënten dienen te voldoen, over de
wijze waarop de verklaring dient te worden aangeboden en over de bedoeling
van en mogelijke alternatieven voor de zelfbindingsverklaring.Als psychiaters, de deskundigen die ermee moeten werken, al zo van mening
verschillen, hoe kun je dan verwachten dat de invoering soepel zal verlopen?
Graag zou ik nog eens van de minister horen waarom hij, ondanks alle onzekerheden,
er toch de voorkeur aangeeft dat de praktijk de zelfbindingsverklaring vorm
geeft en waarom hij in de wet zo min mogelijk eisen wil vastleggen. Dit klemt
des te meer omdat de minister aangeeft op brede schaal tot voorlichting te
zullen overgaan, maar vervolgens niet bereid is geld te steken in extra fondsen
om het veld te helpen het instrument adequaat in te voeren. Op deze manier
is de zelfbindingsverklaring naar mijn gevoel een dode mus. Het is toch volstrekt
onduidelijk waarover voorlichting gegeven moet worden als er geen handreikingen
en formats zijn waar individuele behandelaars op terug kunnen vallen? Het
kost wat om dat te ontwikkelen, maar dan heb je ook wat. Ik zie niet in waarom
de koepels dat zelf zouden moeten bekostigen.Het is mogelijk om in de zelfbindingsverklaring op te nemen welke vorm
van behandeling men wel wenst en welke men afwijst. De omstandigheden en gedetailleerdheid
kunnen van persoon tot persoon verschillen. Juist om die persoonlijke verschillen
goed tot hun recht te kunnen laten komen en om de patiënt en de behandelaar
zoveel mogelijk vrij te laten in het opstellen van de verklaring worden er
in de wet zo weinig mogelijk eisen aan gesteld. Op deze manier ontstaat er
een plan op maat, bestemd voor de desbetreffende patiënt en door zijn
behandelaar geaccordeerd. Maar wat gebeurt er nu als de behandelaar in de
dreigende crisissituatie niet dezelfde is als de medeopsteller van de verklaring?
In de memorie van antwoord stelt de minister dat het niet relevant of de daadwerkelijke
behandelaar zelf voor een andere behandeling zou kiezen. Hoe houdbaar is deze
stelling, ervan uitgaande dat deze behandelaar, op het moment dat hij of zij
de behandeling op zich neemt, verplicht is te handelen volgens eigen professionele
normen en vanuit de eigen professionele autonomie? Wij denken dat verantwoorde
zorg in dit geval niet altijd hoeft te betekenen dat de patiënt erop
kan rekenen dat hij de behandeling krijgt, dan wel juist niet krijgt, die
hij van te voren beoogde met zijn zelfbindingsverklaring. Voor de behandelend
arts kan zo een conflict van plichten optreden. Hoe moet hij of zij in dat
geval handelen?Is de minister het eens met de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie
dat behandelaars geadviseerd moet worden zeer terughoudend te zijn met al
te negatieve wilsverklaringen? Een totale afwijzing van bepaalde medicamenteuze
of andere therapie wordt ontraden, omdat anders in de behandeling onmogelijke
situaties kunnen ontstaan. De minister geeft aan dat prima te vinden, maar
kan hij wat concreter aangeven welk advies hij behandelaars meegeeft inzake
negatieve wilsverklaringen?Toetsing vooraf door de rechter, indien de patiënt als het erop aankomt
zich toch niet conform zijn eigen zelfbindingsverklaring wil laten behandelen,
zal de slagvaardigheid van dit instrument niet ten goede komen. De argumentatie
van de minister om het toch op deze manier te organiseren overtuigt mijn fractie
niet. Daarmee zou het best worden gegarandeerd dat de omstandigheden die de
patiënt beschreven heeft zich ook echt voordoen. De procedure wordt er
echter onnodig door verlengd, met als gevaar dat de patiënt in de tussentijd,
die zeker een week kan duren, afglijdt naar een veel ziekere en meer complexe
situatie. Mijn patiënt is dan allang in de dakgoot verzeild geraakt.De stelling van de minister dat in de zelfbindingsverklaring de eerste
symptomen worden opgenomen die wijzen op een dreigende psychische decompensatie
en dat op basis daarvan tijdig kan worden ingegrepen, zijn mijns
inziens een voorbeeld van studeerkamerdenken en niet van het weet hebben van
de praktijk van alledag.De zelfbindingsverklaringen worden door de Inspectie geregistreerd. Hoe
lang is een verklaring geldig? Is er een termijn vastgelegd, ervan uitgaande
dat ook de meningen van mensen met een psychiatrisch ziektebeeld in de loop
van jaren kunnen veranderen en dat behandelaars komen en gaan?Deze wetswijziging is de zoveelste wijziging van en aanvulling op de Wet
BOPZ. In de memorie van antwoord geeft de minister zelf aan dat er de afgelopen
acht jaar ten minste veertien wijzigingen zijn geweest, terwijl er inclusief
de introductie van de zelfbindingsverklaring, waar wij vandaag over spreken,
nog twee wijzigingen in de pijplijn zitten. Ook in eerdere discussies is er
door mijn fractie op gewezen dat met alle aanpassingen de Wet BOPZ een lappendeken
lijkt te worden die zonder uitleg door ingevoerde exegeten door de gewone
burger niet kan worden begrepen.Ondanks brede steun in het veld voor een totale herziening van de Wet
BOPZ in de richting van een behandelwet, wacht de minister op de resultaten
van de derde evaluatie van de Wet BOPZ. Dat zij zo. Ik zou echter toch vandaag
iets willen vernemen van hem over de richting waarin hij denkt. Wij zijn het
er toch over eens dat de Wet BOPZ fundamenteel herzien moet worden? Het gaat
hierbij met name om de vraag hoe zorg voor psychiatrische patiënten in
crisissituaties moet worden vormgegeven. Is het uitgangspunt dat opname moet
plaatsvinden om de maatschappij te beschermen tegen psychiatrische patiënten
met bedreigend gedrag, dus die een gevaar voor zichzelf of voor de ander vormen,
of is het uitgangspunt dat deze patiënten zo adequaat mogelijk moeten
worden behandeld? Wij kunnen toch in deze Kamer wat achteroverleunen en met
elkaar spreken over de richting waarin wij denken dat het zou moeten gaan?
Graag zou ik daarom willen dat de minister uiteenzet wat na de evaluatie van
de Wet BOPZ, die in maart klaar zal zijn, het vervolgtraject zal zijn. Vanuit
welke filosofie denkt hij te gaan handelen en op welke termijn denkt hij dat
de herziening klaar zal zijn? Het is een moeilijk onderwerp maar de minister
heeft toch wel voor hetere vuren gestaan?Mocht de minister vinden dat de herziening iets is voor na zijn tijd,
dan ga ik ervan uit dat hij dit dossier voor zijn opvolger met de dossiers
over bijvoorbeeld de no-claim, de dbc's en andere zal leggen op de stapel
met het bordje "dringend aan te passen wetsdossiers".De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Mijn fractie en die van de ChristenUnie stemmen in met het
voornemen om de Wet BOPZ opnieuw aan te passen in afwachting van een eventuele
algemene herziening van de wet. Als wij goed hebben geteld, ligt inmiddels
de vijfde inhoudelijke wijziging van de wet bij het parlement. Al deze aanpassingen
hadden onze instemming. Wij betreuren het echter dat er met deze wijzigingen
zoveel jaren sinds de totstandkoming van de wet heen zijn gegaan. Hoeveel
patiënten zijn niet de dupe geworden van de strakke opzet van de oorspronkelijke
wet? Wij hadden die aanpassingen die inmiddels hun beslag hebben gekregen
en die in procedure zijn graag in de oorspronkelijke wet verwerkt gezien.
Tijden veranderen, ideeën veranderen en wetten veranderen. Wij zijn ermee ingenomen dat geleidelijk meer nuanceringen van dan wel
uitzonderingen op de strakke hantering van het gevaarscriterium tot stand
zijn gekomen en dat dit thans opnieuw gebeurt. Het uitgangspunt moet blijven
dat dwang zo veel mogelijk moet worden voorkomen. Een tijdelijke inbreuk op
de autonomie van de patiënt, die in feite altijd betrekkelijk is, is
onder omstandigheden te verkiezen boven het onverkort beschermen van zijn
zelfbeschikkingsrecht. Wij concluderen dat zelfbinding wel een afwijking is
van het gevaarscriterium, maar dat deze geen inbreuk op de zelfbeschikking
vormt. Integendeel zelfs, wat dat laatste aspect betreft.Het uitgangspunt van de Wet BOPZ is dat een gedwongen opneming alleen
mogelijk is als sprake is van een geestesstoornis die gevaar veroorzaakt dat
uitsluitend door middel van een opneming kan worden afgewend. De voorwaarde
voor dwangbehandeling is dat sprake moet zijn ernstig gevaar voor de patiënt
zelf of voor anderen. Soms is het jammer dat het zo ver moet komen voordat
opneming, behandeling of beide plaatsvinden. De zogenaamde crisiskaart, die
is gebaseerd op de Wet op de geneeskundige behande­lingsovereenkomst,
biedt geen juridische grond voor het doorbreken van het verzet van de patiënt.Het zelfbindingsinstrument zal voornamelijk van belang kunnen zijn voor
patiënten die lijden aan chronische psychiatrische stoornissen waarbij
periodes dat deze patiënten nagenoeg vrij zijn van symptomen zich afwisselen
met periodes van ziekte en die zijn aangewezen op langdurige en soms levenslange
medicamenteuze behandeling. Zelfbinding kan het bestaande gat opvullen tussen
de situatie waarin een patiënt niet langer instemt met behandeling en
de situatie waarin dwangbehandeling kan worden toegepast. Voor hoeveel patiënten
dit een betekenisvolle wijziging van de wet is, is moeilijk in te schatten.
Hierover bestaan, ook in deze Kamer, heel verschillende gedachten.Zelfbinding vereist handelingsbekwaamheid. Daarom is een leeftijdsgrens
van zestien jaar ingesteld en zijn verstandelijk gehandicapten en psychogeriatrische
patiënten ervan uitgesloten. Waar de thans bestaande instrumenten van
inbewaringstellingen en diverse typen van machtigingen gericht op onvrijwillige
opneming en/of behandeling zijn toegespitst op het gevaarselement, is de zelfbindingsmachtiging
gebaseerd op de wensen van de patiënt geuit in een heldere periode van
inzicht in zijn ziekte en de noodzaak van behandeling daarvan door middel
van opneming, verblijf en behandeling.Duidelijk is dat de grondslag voor behandeling op basis van zelfbinding
niet bestaat in een overeenkomst tot behandeling, maar in de wet. Een wettelijke
regeling is dan ook noodzakelijk met het oog op de vrijheidsrechten van de
patiënt, het recht op integriteit van het lichaam en het recht op bewegingsvrijheid
alsmede op een rechterlijke machtiging voor zelfbinding die tot opneming en
behandeling strekt.Het wetsvoorstel als geheel heeft onze instemming. Dat neemt niet weg
dat wij op onderdelen twijfels hebben over de uitwerking van de zelfbindingsconstructie.
Zo maken wij een kanttekening bij het voorschrift dat een patiënt te
allen tijde uiterlijk zes weken na aanvang van een behandeling moet worden
ontslagen, ook als er niets is veranderd in zijn situatie en er
dus ook geen sprake is van hernieuwd inzicht in de ziekte en bereidheid tot
vrijwillige behandeling. Is het verantwoord om dan slechts te kunnen beschikken
over de mogelijkheid tot aanvraag van een inbewaringstelling of een voorlopige
machtiging, die alleen kunnen worden afgegeven indien er sprake is van ernstig
gevaar en niet in andere situaties?Op pagina 3 van de memorie van toelichting staat dat de beschrijving van
hetgeen waartoe de patiënt zich verbindt, dus de gemaakte afspraken over
de behandeling, nauwkeurig moeten zijn. Een zelfverbindingsverklaring kan
te algemeen zijn geformuleerd, maar ook te specifiek. De vraag is of deze
open situatie met betrekking tot de beschrijving van hetgeen waartoe de behandelaar
en de patiënt zich verbinden er niet toe zal leiden dat er ten aanzien
van de behandeling met vrij ruime omschrijvingen zal worden gewerkt. De vraag
is natuurlijk vervolgens ook of wij dat wenselijk vinden.Een derde punt dat wij nog willen aanvoeren betreft de betrokkenheid van
verschillende behandelaars-psychiaters, zowel ambulant als intramuraal. Als
wij het goed zien, kan het gaan om drie psychiaters en eventueel hun dienstdoende
waarnemers. Mevrouw Dupuis heeft in haar bijdrage op dit punt zo-even nog
een dimensie toegevoegd door de elders gevestigde psychiaters te noemen. Zijn
zij allen gehouden de zelfbindingsverklaring te respecteren, ook wanneer die
waarnemers of vervangers de situatie van de patiënt anders inschatten
en een andere behandeling zouden voorstaan?Wij danken de regering voor de beantwoording van de praktijkvragen, voorgelegd
aan de vaste commissie bij brief van 24 augustus jl. van GGZ Nederland,
na het uitbrengen van het voorlopig verslag. Enkele van de daarin genoemde
vragen hebben wij in onze bijdrage ingebracht in deze parlementaire discussie,
omdat zij daarin naar onze mening een plaats verdienen. Wij zullen met belangstelling
naar de reactie van de regering luisteren.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. Ik vervang mijn fractiegenoot Schouw, die wegens dringende
bezigheden in het buitenland deze vergadering niet kan bijwonen. Tevens spreek
ik namens de Onafhankelijke Senaatsfractie.In de bijdragen van de voorgaande sprekers is al heel wat ingrijpends
aan de orde geweest. Ik heb de indruk dat vele sprekers dezelfde intentie
hebben, namelijk dat de patiënt die in de goot ligt – dat beeld
is mij ook maar al te zeer bekend – moet kunnen worden geholpen in een
situatie waarin dat op dit moment vrijwel niet mogelijk is.Er is terecht door iedereen gezegd dat dit wetsvoorstel behelpen is en
dat het wachten is op een behandelwet. In principe deel ik dat standpunt,
maar ik zeg er wel bij dat wat mij betreft de minister van Justitie hier niet
alleen formeel maar ook zeer prominent aanwezig is. Als wij tot een behandelwet
komen, zit daar nogal wat aan vast. Ik kan niet helemaal overzien of de suggestie
van de heer Van de Beeten om daarop een staatscommissie te zetten noodzakelijk
is, maar ik kom in mijn denken wel zeer dicht in de buurt bij dat systeem.
Wij hoeven echt niet naar oorlogen te verwijzen om te zien hoe behandelwetten
ook tot ingrepen komen die wij hier niet wenselijk vinden en die ook heel
snel tot problemen leiden met het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens. Ik zie nog niet een, twee, drie hoe wij dit allemaal in één
wet zouden kunnen vatten. Ik complimenteer de minister, ondanks het feit dat
er op dit wetsvoorstel wel het een en ander is aan te merken, met het feit
dat er in ieder geval een poging wordt gedaan om een eerste stap te zetten.Dit is een heel bijzonder wetsvoorstel, dat in het buitenland wel Odysseusregeling
wordt genoemd, naar analogie met de grote avonturen van Odysseus langs de
Sirenen, waarbij Odysseus was in de oren stopt om tegen te gaan dat hij iets
anders zou zeggen dan wat hij vooraf heeft gezegd. Ik vind dit wel een mooie
naam.Wij zien als een groot voordeel van zo'n Odysseusregeling dat psychiatrische
patiënten die geen gevaar opleveren – anders hebben wij te maken
met een ibs en een rechterlijke machtiging – in de toekomst gebruik
kunnen maken van een zelfbindingsprincipe, met alle beperkingen die dat heeft.
Een groot voordeel is dat die zelfbindingsverklaring in beginsel ook deel
uitmaakt van de behandeling en onderdeel vormt van het behandelplan. Het gaat
om vermindering van de stoornis en het lijden en om vermindering van de sociale
achteruitgang. Mevrouw Slagter heeft daarover nadrukkelijk gesproken aan de
hand van de praktijk.In de eerste plaats gaat het hier natuurlijk om het voorstel om ook te
behandelen op een aantal zwakke plekken en om daarover verduidelijking te
krijgen. Dit wetsvoorstel heeft een experimenteel karakter. Dat kan op zichzelf
ook niet anders. Er had toch wel iets meer kunnen worden gelet op ontwikkelingen
in het buitenland, met name in diverse staten van de Verenigde Staten, waar
met zelfbinding behoorlijk wordt gewerkt. Het is jammer dat die ervaringen
niet nadrukkelijker aan ons zijn gepresenteerd en evenmin zijn meegenomen
in dit wetsvoorstel. De minister heeft bij de schriftelijke beantwoording
daarvoor wel een argument gegeven dat mij aanspreekt, namelijk dat wij moeten
oppassen voor grote culturele verschillen in het onderwijs en de gezondheidszorg,
die onvergelijkbare situaties laten ontstaan. Dat is op zichzelf waar, maar
de andere kant is om daar helemaal niet naar te kijken. Dat is natuurlijk
ook weer niet wenselijk.Er zijn ook praktische bezwaren. Ik noem er een aantal. Is elke willekeurige
behandelaar gehouden om uitvoering te geven aan de verklaring? Hoe moet men
omgaan met een zeer langdurige procedure van opnamebeoordeling? Dat valt niet
mee; er gaat vrij snel een verlies aan tijd meespelen. Wat is precies de juridische
betekenis van aanvullende afspraken in een zelfbindingsverklaring? Als een
psychiater of een behandelend arts een aantal afspraken in die zelfbindingsverklaring
niet volgt vanuit zijn zienswijze tijdens de behandeling, geldt dan aansprakelijkheid
achteraf? Wat is de maximale termijn voor een behandeling op basis van een
zelfbindingsverklaring voor bijvoorbeeld zes weken? Als een patiënt voorwaardelijk
is ontslagen doordat er toch een rechterlijke machtiging of een ibs wordt
aangevraagd, geldt de zelfbindingsverklaring dan ook in die periode? Hoe opvolgbaar
is een negatieve wilsverklaring en hoe voorkomen wij een waaier aan soorten
van wilsverklaringen, waar in de actualiteit maar moeilijk achter te komen
is?Een ander punt van zorg zijn de problemen die vanuit de grote vrijheid
van zelfbindingsverklaringen kunnen komen. Mijn fractie pleit
nadrukkelijk niet voor regels rond die verklaring, maar zou wel graag zien
dat de minister aan de wens uit het veld tegemoetkomt om wat hulp in de vorm
van richtlijnen te geven zodat men niet in het duister tast over wat wel en
wat niet erin op te nemen. Ik heb wel eens de indruk dat er weinig begrip
voor bestaat hoe artsen aarzelen om bepaalde handelingen te verrichten met
de gedachte dat zij niet mogen of dat er andere mogelijkheden zijn. Het zijn
maar weinigen die op dat moment hun eigen verantwoordelijkheid nemen en die
zeggen dat zij het achteraf wel zullen zien. Met name daarom zouden enige
richtlijnen toch wel prettig zijn. Het liefst zien wij die concreet vormgegeven
door middel van een praktijkondersteuner en door middel van gedegen voorlichtingsmateriaal.
Ik krijg op dit punt graag een toezegging van de minister.Ik heb al uitdrukkelijk gezegd dat ondanks alle vragen de meerwaarde van
dit wetsvoorstel en de zelfbindingsverklaring in onze optiek overeind blijft.
Patiënten kunnen meer controle uitoefenen en kunnen worden geholpen om
zichzelf te behoeden voor de nare gevolgen van hun ziekte. De wet biedt naar
onze mening voldoende waarborgen tegen hobbyisme, omdat er altijd een rechter
en onafhankelijke psychiater aan te pas moeten komen. Dat boezemt vertrouwen
in. Er bestaat bovendien een gerede kans dat deze maatregel preventief zal
werken en ervoor zal zorgen dat mensen zich vrijwillig zullen laten opnemen.
Ook dat komt in de praktijk heel veel voor.Het blijkt echter van groot belang dat deze regeling met grote omzichtigheid
wordt ingevoerd. Het blijft een feit dat de mogelijkheid blijft bestaan om
mensen gedwongen op te nemen, tegen hun wil. De fractie van D66 heeft heel
uitdrukkelijk gevraagd om een zeer zorgvuldige en frequente evaluatie. Alleen
een register waarin wordt bijgehouden hoe vaak van de zelfbindingsverklaring
gebruik wordt gemaakt, achten wij onvoldoende. Aan de overkant heeft mijn
collega Dittrich geopperd om de regeling na circa twee jaar zorgvuldig te
evalueren en, omdat het om een belangrijke aangelegenheid gaat, een Kamercommissie
de instellingen te laten bezoeken en daar met patiënten, ouders en psychiaters
te laten spreken om op deze manier de evaluatie echt kleur te geven. De bewindslieden
voelden weinig voor een dergelijke evaluatie. Dat begrijp ik niet zo goed.
Ik verneem graag nog eens een toelichting op hun afwijzing. Welke evaluatie
staat hen dan wel voor ogen? Hoe kunnen zij daarmee garanderen dat de effecten
ervan zullen neerslaan in het vervolg?De Inspectie voor de Gezondheidszorg zal, vooruitlopend op de evaluatie,
regelmatig rapporteren over de effecten van de zelfbindingsmaatregel. Maar
wat wordt er dan eigenlijk bekeken? En wat wordt gerapporteerd? Ten aanzien
van de rechter sluit ik mij graag aan bij de vraag die de heer Van de Beeten
heeft gesteld. Wat moet de rechter eigenlijk toetsen?Voor de zekerheid wil mijn fractie nog weten of het mogelijk is dat patiënten
die gedwongen zijn opgenomen, alsnog een zelfbindingsverklaring opstellen.
Op een vraag hierover van D66 antwoordde de minister dat het niet mogelijk
is om een verklaring te wijzigen. Dat was de vraag echter niet. De vraag is
of een patiënt tijdens een gedwongen opname een zelfbindingsverklaring
kan en mag opstellen. Naar mijn mening zou het antwoord op deze vraag "neen"
dienen te zijn. Dat antwoord wacht ik met belangstelling af.De heer Thissen (GroenLinks):Voorzitter. Het gros van de mensen met een psychische handicap is veelal
blijvend geïnvalideerd, maar niet blijvend ziek, laat staan voortdurend
in crisis. Om deze reden heeft de Nederlandse samenleving eerder besloten
tot het proces van vermaatschappelijking om mensen met een psychische handicap
in de samenleving tot ontwikkeling te laten komen en hun eigen context en
hun eigen leven vorm en inhoud te laten geven. Daarvoor is het nodig dat een
maatschappelijk steunsysteem om deze mensen heen aanwezig is.Onlangs heb ik een project in Heerlen mogen evalueren. Er vond een discussie
plaats tussen mensen van welzijnsorganisaties, politie, gemeente, onderwijs
en de ggz-wereld. Bij die gelegenheid sprak een jongen die twee jaar eerder
uit de Mondriaan Zorggroep zelfstandig in de betreffende wijk was komen wonen.
Hij schetste zijn proces van verzelfstandiging, zijn manier van meedoen in
de samenleving. Hij vertelde dat hij in zijn leven nog nooit zo'n bemoeizorgende
omgeving had meegemaakt als de afgelopen twee jaar. In de kliniek was het
hem nooit overkomen. Het trieste hoogtepunt dat hij schetste was hoe, toen
hij in de buurtwinkel boodschappen ging doen, de caissière voordat
hij er erg in had, zijn beurs uit zijn handen had genomen terwijl zij zei: "Ik
reken wel even voor u af, mijnheer, anders is het zo lastig." Met andere
woorden: het beeld dat de samenleving heeft van mensen met een psychische
handicap, vormt een groot struikelblok in het proces van vermaatschappelijking.
Vandaar dat wij nog lang niet klaar zijn met het proces van vermaatschappelijking.
Daarin is een van de belangrijkste kernpunten dat mensen met een psychische
handicap zelf mogen beschikken over hun leven en zelf mogen aangeven wat zij
wel en niet willen. Een van de zaken die hierbij van groot belang is, is dat
de mensen – omdat zij niet voortdurend ziek zijn en omdat zij niet voortdurend
in crisis verkeren – mogen aangeven op welke wijze zij in geval van
een crisis, willen worden behandeld. Het is een proces van ontwikkeling om
te komen tot het benutten van je talenten. Wij zouden het uiteindelijk ook
een emancipa­tieproces kunnen noemen.Het gros van de mensen met een psychische handicap wil kunnen meedoen
in de samenleving. Het gros van de mensen met een psychische handicap veroorzaakt
geen overlast, ondanks het feit dat onze samenleving collectief op het netvlies
heeft staan gebrand dat er dak- en thuislozen zijn die wel eens hinderlijk
zijn en dat er ernstige verslaafden op straat rondhangen die wel eens hinderlijk
zijn. De roep dat het proces van vermaatschappelijking is mislukt, wordt in
toenemende mate gehoord. Niets is echter minder waar.Meedoen met de samenleving rechtvaardigt de vraag waarom zelfbinding –
wat een vreselijk woord is dat trouwens – niet gewoon in de Wet op de
geneeskundige behandelovereenkomst kan worden opgenomen. Waarom wel in de
Wet BOPZ en niet in de WGBO? Mensen met een psychische handicap willen niet
apart worden gezet. Waarom kunnen zij niet gewoon in de WGBO meedoen?De zelfbinding geeft een patiënt zeggenschap over de wijze waarop
hij of zij bij een crisis wil worden behandeld. Dat is een eerste stap op
weg naar autonomie en naar het kunnen meefunctioneren in de samenleving. Overigens vergt de zelfbinding wel een bindende hulpverleningsrelatie,
die staat of valt met een veilige hulpverleningsomgeving. Waar liggen de waarborgen
dat sprake is van wederkerigheid tussen behandelaar en burger met een psychische
handicap? Dit klemt des te meer wanneer niet de behandelaar waarmee de zelfbindingsovereenkomst
is gesloten, maar een waarnemer met de crisis wordt geconfronteerd. Wat is
in dat geval de vrijheid van handelen van deze behandelaar? Wat blijft in
deze situatie over van de wederkerigheid en het vertrouwen over en weer tussen
de patiënt en de behandelaar?Wanneer wij het proces van vermaatschappelijking werkelijk willen voortzetten,
is het hard nodig dat wordt gewerkt aan de behandelwet omdat deze uiteindelijk
zal leiden tot een garantie van de positie van mensen die in een crisis geraken
en duidelijkheid zal bieden over hun zelfbeschikkingsrecht over de wijze waarop
zij behandeld willen worden.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Wij zullen vanmiddag tussen 16.30 uur en 16.45 uur beginnen met de beantwoording
van de regering in eerste termijn.Ik las een korte pauze in omdat enkele leden die bij het volgende onderwerp
het woord hebben gevraagd nog niet aanwezig zijn.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20062007-181-189.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl