18de vergadering; 18 februari 2003
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-15 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, nr. 18 item 574-580

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-03-2003

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 18

18-02-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27624Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

18de vergadering; 18 februari 2003Pagina 573-573
18de vergadering; 18 februari 2003Pagina 580-580
18de vergadering; 18 februari 2003Pagina 574-580
18de vergadering; 18 februari 2003Pagina 573-574
18de vergadering; 18 februari 2003Pagina 574-574
18de vergadering; 18 februari 2003Pagina 580-582
Stemming over de motie-Jurgens c.s. (27624, R1677, 31a), ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Regels met betrekking tot het geweldgebruik bij de bewaking van militaire objecten (Rijkswet geweldgebruik bewakers militaire objecten) (27624, R1677)Pagina 574-574

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
 
 het wetsvoorstel Regels met betrekking tot geweldgebruik bij de bewaking van
militaire objecten (Rijkswet geweldgebruik bewakers militaire objecten) (27624, R1677).
 
 
 
 
 
 (Zie vergadering van 4 februari 2003.)
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 De heer Jurgens (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter. Niemand zal bestrijden wat de heren Dölle
en Ven Eekelen zojuist zeiden, namelijk dat de beslissing in dit huis wordt
genomen over de vraag of een bepaald verdrag dan wel een bepaalde wetstekst
al of niet afwijkt van de Grondwet. Natuurlijk, de vraag is of je je daarover
nog wilt laten voorlichten wanneer er twijfels ontstaan. Het feit dat de schriftelijke
gedachtewisseling uitsluitend is gegaan tussen mijn fractie en de regering,
en de fractie van het CDA daaraan niet heeft meegedaan, en het feit dat de
regering niet van de mogelijkheid gebruik gemaakt heeft om in de periode van
vijf maanden die nodig was voor haar om de vragen van mijn fractie te beantwoorden,
deskundig advies in te winnen, mede om mij te overtuigen, doen
mij eerder vermoeden dat men dat laatste niet aandurfde dan dat men lui is
op Defensie en daardoor vijf maanden nodig heeft gehad om een verslag te beantwoorden.
 
 De kern van het probleem waarover wij nu spreken, is het bewuste gebruik
van de term "exclusief gezag" van de wachtsuperieur in het ontvangende land
over de militaire wacht uit het ander land, zoals verwoord in het Verdrag
van Bergen van 1997. Uit de behandeling in de Tweede Kamer is het duidelijk
dat de regering naar mijn gevoel wel degelijk meende dat uit deze met stilzwijgende
goedkeuring aanvaarde bepaling uit het verdrag volgde dat bij binationaal
wachtlopen de Duitse wacht bevelen moest opvolgen van zijn Nederlandse wachtsuperieur
en vice versa, in de zin dat er een meerdere-relatie en een mindere-relatie
uit voortkomt, namelijk een exclusief gezag van de een over de ander. In de
schriftelijke behandeling in de Eerste Kamer evenwel, gesteld voor de vraag
hoe dat dan wel zat met het oppergezag over de krijgsmacht dat te allen tijde
bij de regering behoort te liggen, en met het begrip "full command" dat in
de NAVO-kringen geldt en dat eveneens veronderstelt dat het laatste woord
bij de eigen nationale overheid blijft liggen, is de regering gedwongen te
erkennen dat dit inderdaad het geval is. Zij stelt ook dat "van een exclusief
gezag bij de wachtcommandant van het ontvangende land daarom geen sprake kan
zijn". Exclusief gezag, zo erkent de regering zelf, betekent dat alleen de
wachtcommandant een wachtlopende een opdracht of een aanwijzing kan geven,
niet de eigen nationale bevelhebber. Dat is jammer want op zichzelf zou een
echt gezamenlijk legerkorps ook een geïntegreerde bevelsstructuur moeten
kennen, waar voor ingrijpen van de eigen nationale overheid of legertop geen
ruimte meer is. Dat was ook best mogelijk geweest als de regering het verdrag
had onderworpen aan een uitdrukkelijke goedkeuring door beide Kamers en met
een meerderheid van tweederde, conform artikel 91, lid 3, van de Grondwet.
In dat geval wijkt de Grondwet immers voor het verdrag en dan had men dat
exclusieve gezag van de wachtsuperieur over de wachtlopende soldaat uit het
andere land kunnen vastleggen. Dat is dus niet gebeurd. De regering is vervolgens
geconfronteerd met het feit dat dit gevolgen heeft voor de uitleg van de Grondwet.
Zij gaat dan op een geheel andere toer. De regering blijft overigens curieuze
opvattingen huldigen over de begrippen "oppergezag" en "full command". Bij
de uitleg daarvan spreekt de regering zichzelf in de stukken op verwarrende
wijze tegen. Daarover verderop.
 
 De tekst van artikel 10, lid 2, van het verdrag luidt: "Voor de uitvoering
van hun bewakingstaken valt de binationale wacht uitsluitend onder het gezag
van de bevoegde wachtsuperieur van de ontvangende staat." In lid 1 van dit
artikel staat dat de goederen wel onder het gezag van de zendende staat blijven.
De regering moest vervolgens de onderlinge gezagsverhouding beredeneren. Als
er geen exclusief gezag wordt vastgelegd, moet de onderlinge relatie op andere
wijze worden vastgelegd. Hierbij doen zich drie vragen voor. Op grond waarvan
kan de wachtcommandant bevelen aan de wacht geven? Als die bevelen niet worden
opgevolgd, welke sancties zijn er dan? Als de wacht aan derden bevelen geeft,
op grond waarvan zijn dan die derden – militairen en burgers –
gehouden om die bevelen te gehoorzamen? Deze niet onbelangrijke vragen gaan
veel verder dan het aan de orde zijnde wetsvoorstel. Zij spelen een rol in
het geheel van binationale of multinationale militaire samenwerking.
 
 Bij de beantwoording van deze vragen geeft de regering steeds andere antwoorden.
Van een rechtstreekse hiërarchische verhouding is, zo zegt de regering
uiteindelijk, geen sprake: de wacht is geen ondergeschikte van de wachtcommandant.
Daarmee vervallen de gebruikelijke gronden voor het recht om bevelen te geven
die zijn gebaseerd op de relatie tussen meerdere en mindere. Wat is dan wel
de gezagsverhouding tussen die twee? De regering zegt dat het "een bijzondere
gezagsverhouding van operationele aard" is. Deze vage aanduiding is gebaseerd
"op de ondergeschiktheid van de buitenlandse militair aan het gezag dat binnen
de eigen buitenlandse krijgsmacht over hen wordt uitgeoefend". De Duitse wacht
moet de Nederlandse wachtcommandant gehoorzamen omdat dit moet van zijn Duitse
baas. Waar staat dan dat de Duitse baas dit aan zijn wacht opdraagt? In de
algemene teksten over de plicht van de soldaat, zo stelt de regering, en met
name in de Anweisung zur Zusammenarbeit.
 
 Dat is wel erg mager. Ik geef een illustratie om het geheel wat levendiger
te maken. Als de Duitse wacht in Eibergen het bevel van de Nederlandse wachtcommandant
niet opvolgt, wat zijn dan de sancties? De regering verwijst naar het Duits
militair strafrecht. Staat daar dat het strafbaar is om bevelen van iemand
die niet je meerdere is niet op te volgen? Nee, dat staat er niet. Dit geldt
evenmin voor een Nederlandse wacht die in Duitsland een Duits bevel negeert.
Het geheel zit juridisch gezien op z'n zachtst gezegd wat los in elkaar. Wat
gebeurt er immers als de wacht een bevel negeert en een binnendringer neerschiet?
Wie is aansprakelijk als onduidelijk is of die wacht bevoegd was?
 
 Dan nog de derde vraag: op grond waarvan kan de Duitse wacht aan derden
bevelen geven? De regering zegt letterlijk: "omdat hij optreedt namens de
rechthebbende". Waaruit blijkt dat de Duitse wacht in Nederland mag optreden
namens de Nederlandse regering, die immers rechthebbende is op die basis?
Hij is niet de mindere van de Nederlandse wachtcommandant. Het komt mij voor
dat terecht in de verdragstekst is geprobeerd, de problemen op te lossen door
exclusief gezag te geven aan de wachtcommandant, los van nationale regels
over nationaal oppergezag en "full command". Nu probeert de regering, omdat
het verdrag niet op de juiste wijze is goedgekeurd en daarom niet van artikel
97, lid 2, van de Grondwet mag afwijken, de bevelsverhouding tussen wachtcommandant
en wacht te baseren op bestaande regels van het nationale recht van beide
landen. Dat leidt echter tot juridisch aanvechtbare constructies. Dit blijkt
ook uit het antwoord van de regering op de vraag op grond waarvan een derde,
militair of burger, in Nederland gehouden is om bevelen van de Duitse wacht
op te volgen, namelijk omdat deze optreedt namens de rechthebbende. De regering
kan kennelijk het normale argument dat die wacht optreedt op grond van een
rechtmatig van een meerdere verkregen bevel niet gebruiken. 
 
 Samenvattend. Door niet uit te gaan van de normale lezing van artikel
10 van het verdrag, namelijk het exclusief gezag bij de wachtcommandant –
de tekst schept immers een geïntegreerde binationale wacht, met interne
ondergeschiktheids- en bevelsverhoudingen – levert deze uitvoeringswet
onzekere gezagsverhoudingen op binnen de binationale wacht. Als artikel 10
van het verdrag zou worden gelezen als uitzondering op de regel dat troepen
onder hun eigen nationale bevelsverhoudingen blijven staan, zou het probleem
zijn opgelost. Maar dat vergt voor aanvaarding van het verdrag een tweederde
meerderheid.
 
 Rest nog de curieuze opvatting van de regering over het begrip "oppergezag"
in artikel 97, lid 2, en over het begrip "full command". Wat het oppergezag
betreft, houdt de regering vol dat dit slechts slaat op de bevoegdheid om
al dan niet de krijgsmacht in te zetten en niet op de bevoegdheid om rechtstreeks
bevelen aan militairen te geven. Daarop aangevallen door mijn fractie geeft
de regering toe dat alle ambtenaren bevelen van de regering hebben op te volgen,
dus ook de militaire ambtenaren. Maar dan is daarmee tevens uitsluitend gezag
aan een Duitse wachtcommandant niet in overeenstemming.
 
 Het is curieus dat de regering zich bij de laatste herziening van de Grondwet
krachtig en met succes heeft verzet tegen een mogelijk recht van het parlement
op het punt van uitzending van troepen. Met name de Tweede Kamer wenste het
recht van goedkeuring. Het argument van de regering was dat het oppergezag
bij de regering moet liggen. Dat is merkwaardig, nu wel gezag van een Duitse
wachtcommandant over een Nederlandse militair in Duitsland wordt aanvaard
zonder wijziging van de Grondwet.
 
 Gevraagd wat "full command" dan wel betekent, antwoordt de regering op
pagina 13: de bevoegdheid om opdrachten te geven aan militaire eenheden. Op
pagina 16 reduceert zij dit tot het recht om tot de inzet van de krijgsmacht
opdracht te geven dan wel daaraan een einde te maken. Dat is wel een verschil.
Is de bevoegdheid om opdracht te geven aan militaire eenheden oppergezag of
is dat slechts – dit stelt de regering op een andere plek en dat is
hardnekkig bij Defensie – het recht om tot de inzet van de krijgsmacht
opdracht te geven of er een eind aan te maken, maar niet dat, als die inzet
heeft plaatsgevonden, het politieke gezag, de minister, de bevoegdheid zou
hebben om bevelen te geven. Hieruit blijkt een meningsverschil over de reikwijdte
van de politieke leiding van de minister over de krijgsmacht. Artikel 65a
van het Grundgesetz stelt het veel helderder: "Der Bundesminister had die
Befehls- und Kommandogewalt über die Streitkräfte." Zo is het ook
bij ons, voorzitter, laat daar geen misverstand over bestaan.
 
 Blijft de vraag of het wetsvoorstel als zodanig strijd oplevert met de
Grondwet. De minister houdt vol van niet. In Nederland zal steeds het oppergezag
blijven gelden, ook over de Duitse wachten. Maar hoe zit het dan met dat Duitse
gezag over de Nederlandse wachten in Duitsland, de andere kant van hetgeen
in artikel 10 van het verdrag wordt geregeld? Mijn fractie neigt toch tot
de conclusie dat dit element van de uitvoering van artikel 10 afwijkt van
artikel 97, lid 2, van de Grondwet. Omdat het hier gaat om een gelijk oversteken,
tast de strijd met de Grondwet die ontstaat bij toepassing van het verdrag
in Duitsland, ook de toepassing in Nederland aan, zoals vervat in het wetsvoorstel.
 
 Mijn fractie vindt overigens het verweer van de minister van twee weken
geleden in deze Kamer zwak, dat beide Kamers het verdrag reeds hebben goedgekeurd.
Hij weet dat dit stilzwijgend is gebeurd. Bovendien is de leer aanvaard dat,
als later bij de uitvoering blijkt dat er toch afwijkingen zijn van de Grondwet,
het verdrag opnieuw volgens de uitvoeringsprocedure aan de Kamers moet worden
voorgelegd. Een beroep op het feit dat dit verdrag is goedgekeurd, is formeel
juist, maar mochten wij in deze Kamer concluderen dat dit in strijd met de
Grondwet is, is de minister gehouden om het verdrag opnieuw aan de Kamers
voor te leggen. In dat geval is nadrukkelijk een tweederde meerderheid nodig.
Bovendien doet de regering geen moeite om uit te leggen waarom de toepassing
van het verdrag in Nederland wel in overeenstemming is met artikel 65 van
het Grundgesetz, dat ik zojuist voorlas, waarin de Bundesminister ook de bevoegdheid
heeft van het oppergezag.
 
 Mijn fractie heeft problemen met het wetsvoorstel omdat de relatie tot
artikel 97, lid 2, onduidelijk is. De relatie tussen de Nederlandse wachtcommandant
en de Duitse wacht is niet ondubbelzinnig geregeld. Dat is gevaarlijk in omstandigheden
van strijd. In tijden van vrede is het nog wel oplosbaar.
 
 Voor mijn fractie geldt het adagium "in dubio abstine", hetgeen betekent:
onthoud je bij twijfel. De regering was na de eerste termijn in deze Kamer
niet bereid om een extern advies ter zake aan te vragen. Hij heeft vandaag
daarbij de steun van een meerderheid van deze Kamer gekregen. De minister
heeft ook geen kans gezien om een eigen advies binnen te halen in de periode
van vijf maanden die hij nodig had om het nader voorlopig verslag te beantwoorden.
Anders was mij dat ongetwijfeld nog voorgelegd in eerste termijn. Deze weinig
weetgierige houding van de regering sterkt mijn fractie in haar twijfels over
deze aangelegenheid.
 
 
 
 
 
 De heer Van Eekelen (VVD):
 
 Voorzitter. Het was mij vanaf het begin duidelijk dat de heer Jurgens
twijfels had over dit wetsontwerp. Hij heeft hier vele, vele bladzijden aan
gewijd met op een aantal punten interessante beschouwingen. Mijn probleem
is dat het punt van de Grondwet niet ter zake is bij dit specifieke wetsontwerp.
Dat heb ik de vorige keer al naar voren gebracht. Eerst ging het alleen over
het wetsontwerp. Toen heeft de heer Jurgens het punt uitgebreid tot de behandeling
van het Legerkorpsverdrag. Nu gaat hij opnieuw in op een aantal aspecten die
volgens mij met dit specifieke wetsontwerp niks te maken hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Jurgens (PvdA):
 
 De drie onderwerpen zijn niet volgtijdelijk, maar gelijktijdig aan de
orde geweest in de schriftelijke stukken: het verdrag, de afwijking van de
Grondwet en de toepassing in de wet.
 
 
 
 
 
 De heer Van Eekelen (VVD):
 
 In eerste instantie is het punt van strijdigheid met het Legerkorpsverdrag
helemaal niet aan de orde gesteld. Dat is pas gebeurd in antwoord op mijn
vraag in de eerste termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Jurgens (PvdA):
 
 Ik kan datum en vers geven. Ik kan aangeven waar het in
de stukken staat.
 
 
 
 
 
 De heer Van Eekelen (VVD):
 
 Ik ga niet in op het vermeende verwijt aan het adres van de heer Jurgens
dat de Kamer het Legerkorpsverdrag heeft goedgekeurd. Daar ging het mij niet
om bij het afwijzen van zijn motie. Het ging mij erom dat het de Raad van
State twee keer is gepasseerd. Dat is ons hoogste adviescollege. Ik hecht
daar grote waarde aan. Het gaat eigenlijk alleen over de kwestie van het gezag
over Duitse militairen die wachtlopen in een binationale wacht. Volgens mij
is de situatie dan betrekkelijk eenvoudig. De Duitse meerdere van de Duitse
soldaat geeft die soldaat opdracht om in die wacht dienst te doen en de bevelen
van de Nederlandse militair voor die taak en voor de periode van het wachtlopen
op te volgen. Dat is alles. Daar gaat het om. De Nederlandse meerdere is een
door de minister aangewezen meerdere. Die geeft instructies aan de wachtcommandant.
De wachtcommandant past die toe op het personeel dat onder zijn bevelen is
gesteld. Naar mijn smaak is het heel eenvoudig.
 
 Ik geef de heer Jurgens toe dat de aanvankelijke antwoorden van de regering
over oppergezag, "full command" en dergelijke, wat verwarrend waren. De minister
heeft dat in eerste termijn duidelijk gecorrigeerd.
 
 Wij moeten kijken naar de praktijk van de dag en het gezamenlijke commando
in Kabul, Afghanistan. Nederlandse militairen hebben ook met Duitse militairen
samengewerkt in Macedonië en Kosovo. Daar zijn toch ook gecombineerde
wachten geweest? Er zijn toch dagelijks situaties waarin militairen van het
ene land werken onder het gezag van militairen van het andere land voor een
specifieke taak? Het wordt een gewoon, routineaspect van de dagelijkse samenwerking.
Maar om daar dan een grondwettelijke discussie over op te hangen? Ik vind
de discussie interessant voor deskundigen op het gebied van militair recht.
Nogmaals, het is misschien interessant voor deskundigen op het gebied van
militair recht dat deze grondwettelijke discussie daarover wordt opgehangen,
maar deze gaat volgens mij het kader van dit wetsontwerp verre te buiten.
Daarom zal mijn fractie dit wetsontwerp dat mijns inziens duidelijk is en
duidelijk in het belang is van de binationale samenwerking van harte steunen.
 
 
 
 
 
 De heer Dölle (CDA):
 
 Voorzitter. Uit het feit dat wij niet hebben deelgenomen aan de schriftelijke
voorbereiding en de eerste termijn mag u uiteraard afleiden dat wij het probleem
dat de heer Jurgens signaleerde, toen niet zagen. Ik ga er nu wel op in en
begin met het uitspreken van waardering voor de forse inzet die de heer Jurgens
heeft gepleegd. Want het past wat ons betreft in de traditie van deze Kamer
om vooral de constitutionaliteit van wetsvoorstellen en voorstellen van rijkswet
te bewaken. Deze inzet past in hoge mate in die traditie. In onze stemverklaring
over de motie heb ik al gezegd dat aan de orde is de interpretatie van het
al dan niet verenigbaar zijn van een specifieke wetsbepaling met een algemeen
omschreven bevoegdheid: het oppergezag van de krijgsmacht. Andere voorbeelden
uit de Grondwet van zo'n algemeen omschreven bevoegdheid op andere terreinen
zijn onder andere het hoofdschap van de raad, de taak om de internationale
rechtsorde te bevorderen en de vrijheid van godsdienst. Dat zijn algemeen
geformuleerde bevoegdheden of zaken. De toetsing van specifieke bepalingen
aan dit type grondwetsbepalingen is, zoals ik al heb gezegd, bij uitstek een
zaak die hier thuishoort. Deskundigen kunnen er uiteraard wel wat licht op
werpen, maar zij kunnen niet de rol spelen die normaal mogelijk is bij meer
technisch ambachtelijke interpretatiegeschillen over gemeenteverordeningen
of andere rechtsregels. Wij menen echt dat het hier thuishoort.
 
 Wij hebben gezien dat de regering met kracht bestrijdt dat het wetsontwerp,
dus ook artikel 10 van het verdrag met terugwerkende kracht, afwijkt van artikel
97, lid 2, van de Grondwet waarin het oppergezag van de krijgsmacht aan de
regering is opgedragen. De regering geeft wel toe dat haar aanvankelijke argumentatie
wat verwarring heeft kunnen wekken. Zij heeft die dan ook aangepast, geamendeerd
zo u wilt. Een deel van de argumenten overtuigt ons overigens nog niet. Dat
geldt met name het argument dat de Raad van State niet heeft gepiept. Excuus
voor dat wat populaire woordgebruik voor zo'n hoog College van Staat. Het
feit dat de Raad van State iets niet signaleert, is wat ons betreft niet een
echt doorslaggevend argument. Overigens is het dat ook niet voor de regering,
want ik kan uit mijn eigen prille carrière hier een aantal wetsvoorstellen
noemen, zoals het wetsontwerp Dualisering gemeentebestuur, het wetsontwerp
Dualisering provinciebestuur, de ontwerp-Tijdelijke referendumwet en de ontwerp-correctieve
Referendumwet, waarbij de regering kordaat de adviezen van de Raad van State
terzijde heeft gelegd.
 
 Sterker is wat ons betreft het argument van de regering dat dit punt niet
door de Staten-Generaal is opgeworpen bij de goedkeuring van het Verdrag van
Bergen. Beide Kamers der Staten-Generaal hebben het verdrag indertijd stilzwijgend
goedgekeurd. Op grond van artikel 120 van de Grondwet is het aan de Staten-Generaal
om te bepalen of sprake is van verenigbaarheid van ook dit type verdragen
met de Grondwet en om als dat niet het geval is eventueel te besluiten tot
het volgen van de specifieke procedure voor afwijking met gekwalificeerde
meerderheid. De Tweede Kamer noch de Eerste Kamer der Staten-Generaal heeft
dus destijds die inconstitutionaliteit gesignaliseerd. Je zou kunnen zeggen
dat de Staten-Generaal daarmee impliciet hebben geoordeeld dat het verenigbaar
is met de Grondwet. De heer Jurgens zegt dat als achteraf, bijvoorbeeld bij
de implementerende ontwerprijkswet waarover wij het nu hebben, blijkt dat
er alsnog twijfel over mogelijk is, bestaande leer is dat het dan alsnog de
procedure van de tweederde meerderheid moet doorlopen. Ik weet niet precies
waar hij dit vandaan haalt, al heb ik wel enig idee.
 
 Zo'n verdrag wordt met een ander land gesloten. Wanneer wij met terugwerkende
kracht de legitimiteit van onze handeling, namelijk het sluiten van dat verdrag,
in twijfel gaan trekken, dan heeft dat natuurlijk internationaal rechtelijk
ook enige betekenis. Dit betekent immers dat je daarmee terugkomt op die bepaling.
 
 Een en ander brengt met zich dat de metafoor van de mosterd na de maaltijd
voor de hand ligt. Dat neemt overigens niet weg dat het belangrijk genoeg
is om verder in te gaan op de redenering van de heer Jurgens:
volgens mij gaat het hem in de kern om de positie van Nederlandse militairen
in Duitsland die een binationale wacht onder een Duitse commandant lopen.
Nogmaals, daar gaat deze wet niet over, maar een dergelijke bezorgdheid inspireerde
hem waarschijnlijk tot dit debat.
 
 Alles afwegende en, een aantal jaren na het Verdrag van Bergen in retrospectief,
zijn wij van mening dat de notie van het oppergezag van de regering over de
krijgsmacht zich kan verdragen met de situatie van Nederlanders die wachtlopen
onder een Duitse wachtcommandant. Wij gaan er daarbij van uit dat zulks slechts
gebeurt bij objectbeveiliging, onder de vigeur van een wacht- en schietinstructie
waarvan de inhoud beslissend kan worden bepaald door de Nederlandse regering
of door de Nederlandse gemachtigde ambtsdragers en dat de rechtspositie van
de Nederlanders gebaseerd blijft op de Nederlandse regelgeving. Ook gaan wij
ervan uit dat de Nederlandse regering in het kader van de activering van de
ministeriële verantwoordelijkheid ter verantwoording kan worden geroepen
door de Staten-Generaal voor wat tijdens zo'n binationale wacht gebeurt en
dat de weigering van optreden van Nederlandse soldaten naar Nederlands recht
wordt beoordeeld. Kortom, we gaan ervan uit dat het gaat om een zeer ingekaderde
detachering van operationeel gezag. Wij vragen de regering om hierop te reageren.
Nogmaals, de Rijkswet gaat hier niet over, maar het punt van de heer Jurgens
is van meer dan academisch belang. Wij vatten het dus zo op: in een spiegelbeeldige
situatie, namelijk van Nederlanders in Duitsland, zou het operationeel gezag
zo ingekaderd zijn. Het zou zich dan als zodanig verdragen met de bestaande
notie van oppergezag over de krijgsmacht. Ik heb het nog eens nagekeken, maar
historisch ligt het oppergezag over de krijgsmacht bij de regering. Dat was
vooral bedoeld om buiten kijf te stellen dat dit niet berust bij de persoonlijke
Koning en ook niet bij de militairen wier positie door sommigen werd vergeleken
met die van de leden van het openbaar ministerie. Ook dient de proclamatie
ter afscherming tegen het parlement. Het stelt dus buiten discussie dat het
oppergezag over de krijgsmacht toekomt aan de regering, en dus niet aan het
parlement, niet aan de Koning persoonlijk en niet aan de militairen zelf,
die ietwat huiselijk gezegd dus in Nederland uiteindelijk "over het léger
gaan". Het is voor ons dus bepaald geen uitgemaakte zaak dat dit type zeer
ingekaderd tijdelijk wachtlopen van huzaren, infanteristen of artilleristen
gedurende beperkte tijd tussen de hekken in Munster niet verenigbaar zou zijn
met deze notie. Met name over de mate van inkadering zouden wij graag de regering
horen.
 
 
 
 
 
 Minister Kamp:
 
 Voorzitter. Ik dank de heren Jurgens, Van Eekelen en Dölle voor hun
inbreng. Ik wil graag ingaan op hetgeen zij naar voren hebben gebracht.
 
 Voorzitter. U zult het mij niet kwalijk nemen dat ik er toch weer van
uitga dat het verdrag op basis waarvan wij dit wetsvoorstel aan de Eerste
Kamer hebben voorgelegd een feit is. Het is in 1997 gesloten en in 2000 door
de Staten-Generaal goedgekeurd. Het verdrag ligt er dus; het is een gegeven
waarvan wij mogen uitgaan. Wij mogen er ook van uitgaan dat de Raad van State,
die zeker als taak heeft om aandacht te besteden aan de grondwettelijke aspecten
van een wetsvoorstel als dit, met geen woord heeft gesproken over de zelfs
niet geopperde vraag of dit verdrag in strijd zou zijn met de Grondwet. Terecht
is opgemerkt dat dit wetsvoorstel niet gaat over hetgeen zich in Duitsland
afspeelt. Het gaat dus niet over het Duits gezag over een Nederlandse militair.
Dat is in het kader van dit wetsvoorstel niet aan de orde. De vragen en opmerkingen
op dit punt zijn in mijn ogen dan ook van iets mindere relevantie dan de andere
vragen en opmerkingen.
 
 Als de vraag wordt beoordeeld of het oppergezag aan de orde is in relatie
tot het gezag van de Duitse wachtcommandant over Nederlandse militairen in
Duitsland, kan de conclusie worden getrokken dat het bij het oppergezag zoals
het is genoemd in artikel 97 van de Grondwet gaat om het politieke gezag over
de krijgsmacht. Bij de totstandkoming van dat gedeelte van de Grondwet heeft
de discussie plaatsgevonden of de regering dan wel een andere overheid of
instantie over de krijgsmacht mocht beschikken. De wetgever heeft toen bepaald
dat de centrale overheid daarover mag beschikken. Dat punt, het politieke
gezag van de regering over de krijgsmacht, is op geen enkele manier aan de
orde en wordt op geen enkele manier beperkt. Een Duits-Nederlands legerkorps
dat op wederzijdse basis, op grond van een verdrag, gezamenlijk wachtloopt
om gebouwen en terreinen die gezamenlijk in gebruik zijn te beveiligen, tast
op geen enkele wijze het politieke gezag over de krijgsmacht aan.
 
 De wet ziet wel op de situatie in Nederland, op Duitsers die onder Nederlandse
wachtcommandanten zijn geplaatst om hun werk te doen. Het is voor iedereen
wel duidelijk dat in dat geval helemaal geen sprake is van aantasting van
gezag. Deze manier van werken past geheel bij hetgeen in deze wet naar voren
is gebracht. Als wordt wachtgelopen en mogelijk geweld moet worden gebruikt,
willen wij dat iedereen die geacht wordt op te treden daarvoor de bevoegdheden
heeft. Terecht wordt in het verdrag gezegd dat dan ook wettelijk moet worden
geregeld dat zowel de Duitsers als de Nederlanders die aan die wacht meedoen,
de bevoegdheid hebben tot het gebruik van geweld. Met dit wetsvoorstel heeft
de regering dat willen regelen.
 
 Wij moeten ons realiseren dat het hier gaat om een manier van werken die
steeds meer zal vóórkomen bij het inzetten van de Nederlandse
krijgsmacht. De Nederlandse krijgsmacht is niet meer van een dusdanige omvang
dat wij een eigen legerkorps kunnen hebben. Het is van belang, onze militairen
onderdeel te laten uitmaken van een samenhangend geheel zoals een legerkorps.
Wij zijn dan ook zeer verheugd dat wij dit samen met de Duitsers kunnen doen.
Er is een Duits-Nederlands legerkorps; de Duitsers werken ook met anderen
samen in een legerkorps. Verder zijn er in het zuiden van Europa landen die
in deze zin samenwerken. Dat brengt mee dat je gezamenlijk activiteiten onderneemt.
Wij doen dat met de Duitsers in Afghanistan, op een vergaande wijze onder
zeer moeilijke omstandigheden. In die situatie wordt op een voorbeeldige manier
samengewerkt.
 
 De samenwerking in Nederland en Duitsland beperkt zich op dit moment tot
het gebruik van twee bases, kampementen in Munster en Eibergen. Natuurlijk
wordt daar wachtgelopen om de gebouwen en terreinen die gezamenlijk
in gebruik zijn, te beschermen. Het zou mooi zijn om, als je daar met Duitsers
en Nederlanders samenwerkt, ook het wachtlopen gezamenlijk te doen. Het verdrag
is bedoeld om een basis te leggen onder die samenwerking in het Duits-Nederlandse
legerkorps. In het verdrag is zorgvuldig geformuleerd dat er een aanvullende
wettelijke regeling nodig zou zijn voor het wachtlopen. Die wettelijke regeling
is in Duitsland inmiddels tot stand gekomen en kan worden toegepast. Als deze
regeling nu tot stand komt in Nederland, is dat dus relatief laat. Het Duits-Nederlandse
legerkorps kan dan op een goede manier samenwerken bij de praktische uitvoering
van het werk.
 
 Ik kom tot de conclusie dat de zaken in het wetsvoorstel naar behoren
zijn geregeld. Op één onderdeel kan ik nu echter nog geen volledige
informatie verschaffen; dat betreft de precieze wijze waarop de verhoudingen
binnen de wacht hier in Nederland zijn geregeld. Dit wetsvoorstel ziet op
de situatie hier in Nederland. De heer Dölle heeft gevraagd hoe dit tot
in detail is geregeld. Als hij daar prijs op stelt – ik begrijp dat
hij dat doet – kan ik daarop bij een latere gelegenheid terugkomen,
dan wel de Kamer daarover schriftelijk informeren.
 
 
 
 
 
 De heer Jurgens (PvdA):
 
 Dit verbaast mij in het licht van de schriftelijke voorbereiding van de
behandeling van het wetsvoorstel. Daarin wordt een bevoegdheid gegeven aan
een Duitse wacht in Nederland om geweld te gebruiken. Dan moet toch buiten
elke juridische twijfel staan hoe de relatie is tussen die Duitse wacht en
zijn wachtsuperieur c.q. de Nederlandse overheden? Ik denk dat het niet helder
is geregeld. De wacht is naar mijn mening niet onderworpen aan het Nederlandse
militair stafrecht maar aan het Duitse. Hij is verder geen onderschikte van
de Nederlandse wachtcommandant en hoeft die ook niet als meerdere te erkennen.
Er is dus een duidelijke lacune in de regeling. De minister weet dat ik een
voorstander ben van het geïntegreerde korps; ik vraag echter wel om het
behoorlijk te regelen. Als hij deze kernvraag van de heer Dölle –
die aan de orde is geweest in de schriftelijke voorbereiding – niet
kan beantwoorden, kan ik mij niet voorstellen dat deze Kamer het wetsvoorstel
goedkeurt.
 
 
 
 
 
 Minister Kamp:
 
 Ik heb gezegd dat ik niet in detail kan weergeven wat de precieze afspraken
zijn op dit punt. De situatie is natuurlijk duidelijk: men werkt als Duitse
militair onder de bevoegdheden van het Duitse militair gezag. Dat betekent
dat de Duitse superieuren kunnen vertellen hoe de Duitse wachtlopers hebben
te handelen; zo is het geregeld. De Duitse superieuren hebben hun militairen
echter onder het functionele commando gesteld van een Nederlandse wachtcommandant.
Dat betekent dat de Duitse militair is gehouden om hetgeen de Nederlandse
wachtcommandant in het kader van het wachtlopen tegen hem zegt, uit te voeren.
Mocht dat onverhoopt niet gebeuren, dan zal de zaak binnen de Duitse militaire
autoriteiten worden geregeld. Ik kan echter op dit moment niet tot in detail
vertellen hoe de verhouding met de Nederlandse wachtcommandant is vastgelegd.
Wellicht kunnen wij kort schorsen, zodat ik na consultatie met die informatie
kan komen. Een andere mogelijkheid is dat ik deze de Kamer schriftelijk doe
toekomen.
 
 
 
 
 
 De heer Dölle (CDA):
 
 Ik wil voorkomen dat de heer Jurgens wellicht een misverstand wekt. Ik
vroeg de minister inderdaad of hij een nadere invulling kon geven van die
denkbeeldige spiegelbeeldige situatie van de Nederlandse wachtloper in Duitsland.
Het gaat mij dan om zaken als de ministeriële verantwoordelijkheid, civielrechtelijke,
ambtenarenrechtelijke en strafrechtelijke posities, de schietinstructie en
de wachtinstructie. De heer Jurgens maakt daarvan "de Duitse militairen in
Nederland", wat zijn goed recht is. Mijn vraag ging daar echter niet over.
 
 
 
 
 
 De heer Jurgens (PvdA):
 
 Excuus aan de heer Dölle, voorzitter, ik dacht dat hij ook dit gevraagd
had. Maar het blijft toch zo dat er in het wetsvoorstel aan een Duitse militair
de bevoegdheid kan worden gegeven, geweld te gebruiken tegen personen. Dat
is niet niks, dat mag in Nederland eigenlijk alleen de politie, in zeer bijzondere
omstandigheden. Dan is het toch niet raar om exact te willen weten hoe de
interne bevelsverhouding is tussen die militair en zijn Nederlandse wachtcommandant
en wat de gevolgen zijn als hij een opdracht verkeerd uitvoert. Ik heb het
voorbeeld gegeven van een uitdrukkelijke opdracht om niet op activisten te
schieten die proberen om een straaljager kapot te maken, wat wij helaas hebben
meegemaakt. Dan gaat het om de situatie die ontstaat als die militair dat
toch doet. De regering zegt zelf dat de wachtcommandant geen bevelsbevoegdheid
van een meerdere tegenover een mindere heeft. Het is dus echt niet goed, niet
duidelijk geregeld. En nogmaals, ik ben niet tegen samenwerking en integratie,
integendeel. Maar ik wil het wel goed geregeld zien. Mijn stelling is dat
het in dit wetsvoorstel niet goed geregeld is.
 
 
 
 
 
 Minister Kamp:
 
 Voorzitter. Mijn stelling is dat het wél goed geregeld is. Aan
de samenwerking ligt een legerkorpsverdrag ten grondslag. Bovendien ligt er
nog een wet aan ten grondslag, als dit voorstel wordt aangenomen. Ik denk
dat het ook voor iedereen duidelijk is dat de Duitse militair in de genoemde
situatie door zijn Duitse superieur onder het commando van een Nederlandse
wachtcommandant is gesteld. Hij dient dus te luisteren naar hetgeen in het
kader van de wacht door de Nederlandse wachtcommandant gezegd wordt. Bovendien
zijn zijn bevoegdheden om geweld te gebruiken gelijk aan die van de Nederlandse
militair of de Nederlandse civiele defensiemedewerker. Het is dus allemaal
geregeld, het is allemaal duidelijk en er kan geen misverstand mogelijk zijn.
Vanzelfsprekend moeten wij, als wij een Duits-Nederlands legerkorps willen
hebben en daar buiten onze grenzen mee willen optreden, daar ook binnen onze
grenzen mee oefenen. Het is ook logisch dat wij dan gemeenschappelijk gebruik
maken van gebouwen en terreinen, zodat die zaken goed geregeld moeten worden.
Als er iemand onder een bepaald gezag is geplaatst, moet het duidelijk zijn
wie het commando bij de wacht heeft. Daar is geen enkel misverstand over.
Het moet ook duidelijk zijn dat allen bevoegd zijn om in bepaalde omstandigheden
geweld te gebruiken, en wel in dezelfde mate. En er moet een duidelijke wettelijke
basis voor zijn. Wel, dit is allemaal geregeld. 
 
 De heer Dölle heeft nog verduidelijkt dat zijn vraag in het bijzonder
betrekking had op wat er in Duitsland gebeurt, dus op de situatie waarin een
Nederlandse militair wacht loopt onder het gezag van een Duitse militair.
Dit is echter niet iets waarop dit wetsvoorstel ziet. Ik ben graag bereid
om deze informatie in detail aan de Eerste Kamer te leveren, maar het lijkt
mij dat dit de besluitvorming over dit wetsvoorstel niet hoeft op te houden.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De aanwezige leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks wordt conform
artikel 121 van het Reglement van orde aantekening verleend dat zij geacht
willen worden zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.
 
 
 
 
 
 Sluiting 14.30 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20022003-18-574-580.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl