Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet ruimtelijke ordening inzake grondexploitatie (30218)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 927-940

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-06-2007

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 30, pagina 927-940

22-05-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30218Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 22 mei 2007)Pagina 911-911
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet ruimtelijke ordening inzake grondexploitatie (30218)Pagina 948-956
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen en de Wet op het financieel toezicht ter implementatie van de vijfde richtlijn motorrijtuigenverzekering (30860) en het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met uitbreiding van de mogelijkheid met studiefinanciering in het buitenland te studeren en invoering van het collegegeldkrediet (30933)Pagina 911-911
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet ruimtelijke ordening inzake grondexploitatie (30218)Pagina 927-940
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Uitvoering van richtlijn nr. 2004/25/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 21 april 2004 betreffende het openbaar overnamebod (30419)Pagina 919-927
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over de implementatie van EU-richtlijnen, te weten de gewijzigde motie-Jurgens c.s. inzake het niet meer gebruiken van de machtiging aan lagere wetgevers om regels te stellen, ook als deze afwijken van de wet, dan wel als deze in de plaats worden gesteld van bestaande wetteksten (26200 VI, nr. 65/21109, D)Pagina 911-912
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Faillissementswet in verband met herziening van de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen (29942)Pagina 956-966
Lijst van besluiten (dinsdag 22 mei 2007)Pagina 975-975
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Faillissementswet in verband met herziening van de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen (29942)Pagina 940-944
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet ruimtelijke ordening inzake grondexploitatie (30218)Pagina 966-975
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 22 mei 2007)Pagina 975-977
Behandeling van het wetsvoorstel Uitvoering van richtlijn nr. 2004/25/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 21 april 2004 betreffende het openbaar overnamebod (30419)Pagina 912-917
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Leerplichtwet 1969 en de Wet Inburgering in verband met de invoering van een kwalificatieplicht (30901)Pagina 917-919
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Leerplichtwet 1969 en de Wet Inburgering in verband met de invoering van een kwalificatieplicht (30901)Pagina 944-948

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 92 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet ruimtelijke ordening inzake grondexploitatie (30218).De voorzitter:Ik heet de minister van harte welkom in deze Kamer. Dit is voor u uw eerste
optreden hier en ik wens u dan ook heel veel succes en wijsheid toe.De beraadslaging wordt geopend.De heer Van den Oosten (VVD):Mevrouw de voorzitter. Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen, is
van groot belang als hulpmiddel voor het realiseren van doelstellingen op
het gebied van ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en economische ontwikkeling.
Grondbeleid is immers nodig om te zorgen voor voldoende aanbod van gronden
voor goedkope woningen, vrije kavels, bedrijfsterreinen, groen en andere publieke
voorzieningen.Dit wetsvoorstel wil de gemeenten een meer op de eisen van vandaag toegesneden
publiekrechtelijk instrumentarium bieden voor kostenverhaal, verevening en
locatie-eisen bij particuliere grondexploitatie. De gedachte is dat dit nieuwe
publiekrechtelijke instrumentarium als stok achter de deur fungeert, dat het
privaatrechtelijke spoor dus voorop staat en dat de contractvrijheid tussen
partijen dus voorop blijft staan. In de memorie van antwoord stelt de minister
onder meer: "Hoofdbedoeling is een duidelijke en werkbare regeling van
kostenverhaal en locatie-eisen bij particuliere locatieontwikkeling."
De VVD fractie kan deze hoofdlijnen onderschrijven en heeft ook gezien dat
er een breed draagvlak onder de direct betrokkenen lijkt te zijn.Na de uitvoerige schriftelijke behandeling blijven enkele belangrijke
punten over waarop ik hier namens mijn fractie nader wil ingaan, allereerst
de contractvrijheid. Het beginsel van contractvrijheid is een groot goed en
gaat uit van de abstractie van gelijkheid van partijen. In de praktijk is
echter van gelijkheid bijna nooit sprake. Zo is een ontwikkelaar bij zijn
ontwikkelaarinitiatief afhankelijk van de planologische medewerking van de
gemeente, terwijl de gemeente in de comfortabele positie verkeert dat eisen
aan de ontwikkelaar gesteld kunnen worden, wil die medewerking verleend kunnen
worden. Die ongelijkwaardigheid zou echter onacceptabel zijn als de gemeente
andere kosten dan die welke in het algemeen ruimtelijk belang moeten worden
gemaakt, zou willen verhalen of als zij hogere bedragen in rekening zou willen
brengen dan die welke voortvloeien uit de ontwikkeling van het bouwplan. In
de praktijk wordt dit ook wel aangeduid als "de overvragende gemeente",
wier belangrijkste doel soms lijkt te zijn: hoge winsten voor het grondbedrijf.Het voorliggende wetsvoorstel is zo ingericht dat het verhalen van kosten
in het publiekrechtelijke spoor alleen mogelijk is als wordt voldaan aan de
beginselen profijt, toerekenbaarheid en proportionaliteit. Dit in samenhang
met een nog in een AMvB op te nemen limitatieve lijst van kosten, voorzieningen
en opbrengsten. Over die AMvB zal mevrouw Meindertsma vanmiddag nog enkele
andere opmerkingen maken met betrekking tot de gevolgde procedure.Juist om bij de contractvrijheid in het private spoor gelijkwaardigheid
van partijen te versterken, heeft de VVD-fractie eerder aangegeven dat zij
het belangrijk vindt dat dit geheel van voorwaarden ook in het privaatrechtelijke
spoor gaat gelden, waardoor een begrenzing plaatsvindt van de bevoegdheid
van de gemeenten tot privaatrechtelijk kostenverhaal. Door deze waarborgen
weet de andere contractspartij waar hij aan toe is. Dit zal ertoe leiden dat
het privaatrechtelijke spoor wordt versterkt, wat ook de bedoeling van dit
wetsvoorstel is. Onder meer daardoor kunnen procedures aanmerkelijk worden
versneld. Daardoor komen ontwikkelingen in de sfeer van woningbouw en werkgelegenheid
eerder tot stand en ook dat is de bedoeling van dit wetsvoorstel.De minister stelt in de memorie van antwoord onder meer: "De oplossing
die de VVD-fractie noemt, biedt inderdaad meer rechtszekerheid, maar komt
neer op een grote inperking van de contractvrijheid en zal ertoe leiden dat
gemeenten direct en in strijd met de bedoeling van het wetsvoorstel zullen
kiezen voor het publiekrechtelijk spoor."De VVD-fractie deelt deze opvatting van de minister niet. Immers, wanneer
een gemeente direct kiest voor het publiekrechtelijke spoor, zo dit al mogelijk
is, dan moet juist de gemeente de drie genoemde beginselen en de kostensoortenlijst
nauwgezet volgen. Bovendien is er dan al vertraging ontstaan, doordat er vanzelfsprekend
eerst onderhandeld is in het private spoor. Dus waar is dan het voordeel voor
de gemeente?De minister is ook niet consistent in haar opvatting. Zij schrijft immers
elders in de memorie van antwoord: "In het privaatrechtelijke spoor van
het kostenverhaal krijgt de gemeente echter juist een makkelijker rol. De
kostensoortenlijst en de wettelijke criteria zullen ook bij onderhandelingen
een belangrijke rol spelen en een veilig kader bieden voor overeenkomsten.
Indien de gemeente kiest voor faciliterend grondbeleid en zich beperkt tot
de kostensoortenlijst, verwacht ik eerder een versnelling dan vertraging van
het ontwikkelingsproces." Een betere pleitbezorgster voor de opvatting
van de VVD-fractie kan ik mij niet wensen. De VVD-fractie vindt ook professor Struiksma aan haar zijde. In een belangwekkend
artikel in het WPNR: Contractsvrijheid door de Grondexploitatiewet stelt hij
dat er dus niets op tegen lijkt om de drie beginselen van kostenverhaal en
de kostensoortenlijst in het algemeen van toepassing te verklaren. Daarnaast
geldt dat een gemeente, als het goed is, altijd een exploitatieopzet zal gebruiken
om onderhandelingen in een gemeentelijk initiatief te sturen, aldus professor
Struiksma. Ik krijg graag een reactie van de minister op dit belangrijke onderdeel.Teneinde tegemoet te komen aan de terechte bedoeling van dit wetsontwerp
dat vooral het private spoor bewandeld dient te worden, heeft de VVD-fractie
de suggestie gedaan een soortgelijke procedure conform artikel 17 van de Onteigeningswet
in te voeren of althans iets soortgelijks te regelen bij de te behandelen
invoeringswet. Hiermee wordt immers bereikt dat er werkelijk in dat private
spoor onderhandeld moet worden alvorens het publieke spoor kan worden doorlopen.
In de memorie van antwoord schrijft de minister hierover: "Hoewel ik
het met de leden van de VVD-fractie eens ben, dat het wenselijk is dat een
gemeente eerst onderhandelt, kan ik het voorstel voor een onderhandelingsplicht
niet onderschrijven. De voordelen van onderhandelen zijn zo groot, dat gemeenten
daar toch wel voor zullen kiezen. Contracteren biedt de kans op een hogere
opbrengst voor de gemeente" – dat is overigens nu juist niet de
bedoeling – "geeft beide partijen zekerheid over de ontwikkeling,
biedt de mogelijkheid voor maatwerkafspraken en spaart bestuurlijke lasten
en procedures uit."Verderop schrijft de minister dat dit aspect overigens zeker zal worden
betrokken bij de evaluatie van de wet. Zij somt terecht zo veel voordelen
op over het belang van het private spoor dat de VVD-fractie het zich moeilijk
kan voorstellen dat de evaluatie van de wet moet worden afgewacht. Graag verneem
ik de nadere opvatting van de minister.Mijn tweede en laatste onderdeel heeft betrekking op de uitvoerbaarheid
van de wet. De VVD-fractie is, evenals onder meer de Raad van State, van mening
dat dit wetsontwerp gecompliceerd is en constateert dat er in de procedure
veel nieuwe mogelijkheden voor bezwaar en beroep bijkomen die bovendien gevolgen
kunnen hebben voor de geldigheid van het bestemmingsplan.Een ander aspect in dit geheel is dat vooral in kleine, maar ook middelgrote
gemeenten om verschillende redenen, zoals een niet toereikende ambtelijke
organisatie, vertraging ontstaat bij het realiseren van bestemmingsplannen
en het afgeven van bouwvergunningen. Dit is eerder genoemd als een van de
oorzaken voor het achterblijven van de bouwproductie. Het niet doorgaan van
de huurliberalisatie is overigens een andere oorzaak voor de productie van
huurwoningen.De VVD-fractie is dan ook bezorgd dat deze complexe wetgeving zal leiden
tot verdere vertraging van de bouwproductie in plaats van de ook door de minister
zo gewenste versnelling. Ook andere fracties in deze Kamer hebben voor dit
belangrijke punt aandacht gevraagd.In de memorie van antwoord schrijft de minister hierover het volgende: "Omdat
er een goede stok achter de deur wordt geboden, zou juist een versnelling
kunnen optreden van de woningbouwproductie, mits een gemeente het instrumentarium
goed inpast in de planning van projecten." Maar dit is nu precies de
zorg van de VVD-fractie. Daarover schrijft de minister overigens elders in
de memorie van antwoord: "Verwacht wordt dat gemeenten voldoende deskundigheid
in huis hebben om het publiekrechtelijk instrumentarium in de wet correct
en volgens planning toe te passen. Van de VNG en de Vereniging van Grondbedrijven
heb ik geen signalen ontvangen, dat gemeenten deze taak niet zouden aankunnen."
Dit is een verwachting van de VNG en de VVG, die ik overigens hoog acht, maar
spreekt de minister wel eens met aanvragers van bouwvergunningen, zowel particulieren
als bouwers/ontwikkelaars? Dan hoor je vaak een verhaal waar je van schrikt.Zo is de voortgang van bouwprojecten vaak afhankelijk van de beschikbaarheid
bij gemeenten van een of twee aan het project toegewezen ambtenaren en dus
ook van hun bereikbaarheid. Ik geef een paar voorbeelden die je in de praktijk
hoort over die beperkte beschikbaarheid: de betrokken ambtenaar werkt niet
op vrijdag, helaas de telefoon staat niet doorgeschakeld, vandaag en morgen
is de betrokken ambtenaar op cursus, vandaag en morgen werkt de betrokken
ambtenaar thuis, hij/zij zit in overleg. Bovendien wordt bij ziekte en vakantie
van de betrokken ambtenaar vaak niet voor adequate vervanging gezorgd. Dit
is nu al kennelijk te vaak de praktijk van alledag waardoor de doorlooptijd
van de gewenste investeringen onnodig lang is met verlies van veel geld dat
beter aan woningzoekenden kan toevallen. De complexiteit van deze nieuwe wet
kom hier nog bij, gekoppeld aan de al genoemde vele bezwaar- en beroepsprocedures.
En dat in een land waar woningzoekenden zes tot acht jaar op een huurwoning
moeten wachten en inschrijvingen voor gemiddelde koopwoningen nog steeds vele
malen het aantal beschikbare woningen overstijgen.De VVD-fractie maakt zich hier grote zorgen over. Is de minister bereid
om ook hierover met de VNG te spreken? Ik zeg met nadruk dat dit natuurlijk
onverlet laat de gemeenten waar een investeerder in volkshuisvesting en werkgelegenheid
wel welkom is en wel adequaat en met de nodige prioriteit wordt behandeld.De geruststellende verwachting van de minister dat gemeenten het publiekrechtelijke
instrumentarium in de wet correct en volgens planning toepassen gaat voorbij
aan het feit dat, zoals de minister in de memorie van antwoord schrijft, haar
verwachting is dat in 95% van de gevallen het privaatrechtelijke spoor
wordt gevolgd. Als dit waar is, wat ik hoop, dan is het dus van minder belang
te weten of gemeenten het publiekrechtelijke instrumentarium correct hanteren,
maar is het van belang te weten of gemeenten voldoende zijn toegerust om het
privaatrechtelijke spoor met alles wat daar in het kader van deze wetgeving
bij komt, correct – ter voorkoming van procedures – en met de
nodige voortvarendheid weten te hanteren. Ook hierover hoor ik graag de opvatting
van de minister.De heer Wagemakers (CDA):Mevrouw de voorzitter. Dit wetsvoorstel is in mijn fractie behandeld door
de heer Van de Beeten die ook een betoog heeft voorbereid. Hij kan dit helaas
niet zelf voordragen wegens verblijf in het buitenland. Ik vervang hem.De grondpolitiek is vanouds een beladen onderwerp. Daarbij ging het steeds
om twee aspecten. Ten eerste de vraag aan wie de waardestijging toekwam wanneer grond in prijs steeg als gevolg van door de overheid genomen beslissingen
en ten tweede de vraag wie welke kosten van door de overheid verrichte investeringen
diende te dragen. Het eerste aspect hangt uiteraard samen met het tweede,
maar is in de loop der tijd op de achtergrond geraakt, terwijl het vraagstuk
van het kostenverhaal steeds pregnanter werd. Het voorliggende wetsvoorstel
weerspiegelt dit laatste en daarmee een ontwikkeling van enkele decennia waarin
allengs de politiek-ideologische lading is afgenomen, meer evenwicht is gebracht
tussen de onderscheiden belangen en over en weer meer begrip is ontstaan tussen
marktpartijen enerzijds en overheden anderzijds. Met opzet spreek ik van overheden,
omdat op dit terrein de rijksoverheid als wetgever kaders vaststelde en instrumenten
koos en het aan de decentrale overheden, met name gemeenten was en is, om
binnen die kaders en met die instrumenten ruimtelijk beleid te realiseren
via de grondpolitiek. Behalve de Wet ruimtelijke ordening kunnen dan genoemd
worden de Woningwet, de Onteigeningswet en de Wet voorkeursrecht gemeenten.Grosso modo kan de overheid met het voorliggende instrumentarium langs
drie wegen de publieke belangen op het terrein van de ruimtelijke ordening
dienen via de grondpolitiek: door aan te kopen als iedere andere koper en
vervolgens uit te geven op haar voorwaarden – ook wel aangeduid als
actief grondbeleid –, door civielrechtelijke overeenkomsten te sluiten
met grondeigenaren ter realisatie van overheidsdoelstellingen, en door deze
publiekrechtelijk op te leggen. De eerste twee opties vormen het civielrechtelijke
spoor. Met het wetsvoorstel wordt beoogd, in het geval het civielrechtelijke
spoor van overeenkomsten met grondeigenaren niet of niet snel genoeg tot resultaat
leidt, hetzelfde effect te bereiken door het publiekrechtelijke spoor efficiënter
en transparanter te maken.De CDA-fractie is het met de regering eens dat het oude instrumentarium
voor kostenverhaal – de baatbelasting en de exploitatieverordening –
tekortschoten in het streven naar een redelijk en fair kostenverhaal. Het
was voor free riders te gemakkelijk om te ontkomen aan een redelijke bijdrage,
waarbij de factor tijd altijd ten nadele werkte van de overheid en ten voordele
van dergelijke, door speculatie geleide partijen. Tegelijkertijd werden ook
constructief opererende projectontwikkelaars en grondeigenaren die zelf wilden
ontwikkelen in het oude bestel gehinderd door die free riders. De CDA-fractie
meent dat het voorliggende wetsvoorstel leidt tot een aanzienlijke verbetering
van het instrumentarium. Overigens stemt zij in met een evaluatie over enkele
jaren. Het is immers een terrein dat, na de hierboven al aangeduide voorgeschiedenis,
niet snel een rustig bezit zal worden. Naar verwachting zal de discussie dan
echter minder gaan over de systematiek van de wet als wel over de hanteerbaarheid
van de kostensoortenlijst. Ook het recente rapport van het Ruimtelijk Planbureau
De grondmarkt voor woningbouwlocaties zal een bijdrage vormen in een voortgezet
debat.Toch heeft de CDA-fractie er behoefte aan om thans stil te staan bij enkele
principiële aspecten van deze problematiek. De aanleiding daarvoor is
gelegen in de schriftelijke gedachtewisseling met de minister over de criteria
in het voorgestelde artikel 6.13 in samenhang met het bepaalde in het bestaande
artikel 3.14 van het Burgerlijk Wetboek. Ook het pleidooi van de PvdA-fractie
in de stukkenwisseling over het afromen van waardestijging als gevolg van
planologische besluiten als een vorm van kostenverhaal, geeft daartoe aanleiding.Ik begin met dat laatste punt. Als de waarde van grond of vastgoed stijgt
door planologische besluiten van de overheid, dan is dat doorgaans –
nu Nederland zo goed als geheel bestemd is – omdat de overheid eerst
een andere, economisch minder interessante, bestemming had vastgesteld. Zo'n
bestemming is een beperking van de gebruiksmogelijkheden van de grondeigenaar
maar is gerechtvaardigd vanwege het openbaar belang in de zin van het Eerste
Protocol van het EVRM-verdrag. Die beperking geeft dan ook geen aanleiding
tot betaling van een vergoeding wegens onteigening. Wel acht de wetgever het
redelijk dat een burger die nadeel ondervindt van een planologisch besluit
in de zin van planschade, daarvoor een vergoeding ontvangt ter compensatie
van het nadeel, doorgaans de waardedaling. Zo'n planschadevergoeding is aan
te merken als kostenpost die verhaald moet kunnen worden op degene die van
hetzelfde planologische besluit voordeel geniet door gebruik van de nieuwe
bestemming. Omgekeerd ligt het echter niet voor de hand dat de eigenaar van
een woonhuis dat uitzicht heeft over een bedrijventerrein dat na sloop wordt
teruggegeven aan de natuur, de daarmee gepaard gaande waardestijging moet
afdragen aan de overheid, zelfs niet ten bate van de kosten van de sloop.
Dat zou immers feitelijk neerkomen op een vorm van onteigening of belastingheffing.
Dit geldt ook als in het verleden aan dezelfde eigenaar een planschadevergoeding
is betaald; die vergoeding geschiedde immers niet wegens quasi-onteigening
en kan voorts in het nieuwe systeem integraal ten laste worden gebracht van
de van het planologisch besluit profiterende particuliere grondeigenaren.Naar de mening van de CDA-fractie is er dan ook geen rechtsgrond aan te
wijzen om – los van het kostenverhaal – waardestijging bij eigenaren
van grond af te romen, ongeacht of zij direct of indirect profiteren van een
planologisch besluit. In het systeem van de wet rond de ruimtelijke ordening –
aan de hand van bestemmingsplannen en de ten behoeve van de realisatie ervan
door de overheid te verrichten investeringen – is wel een rechtsgrond
aanwezig voor een effectief en volledig kostenverhaal. Dat staat ook niet
op gespannen voet met het grondwettelijk verbod van onteigening zonder schadevergoeding
of met het Eerste Protocol van het EVRM.De publieke taak rechtvaardigt de inzet van publieke middelen en kostenverhaal
via het publiekrechtelijk instrumentarium, ook als de overheid zich voor de
uitoefening van die publieke taak bedient van civielrechtelijke instrumenten.
De overheid is niet "just another person" die als koper in de grondmarkt
dezelfde juridische positie inneemt als een particuliere ontwikkelaar. Dit
beginsel is ook tot uitdrukking gebracht in artikel 3.14 BW. Gemeenten dienen
bij de uitoefening van burgerlijke rechten geschreven en ongeschreven regels
van publiek recht in acht te nemen. Daarmee is overigens niet gezegd, dat
de overheid geen winst mag maken op grondtransacties in het kader van actief
grondbeleid. Als een grondeigenaar zelf grond aanbiedt en de gemeente uit
strategische overwegingen, zoals grondruil, tot aankoop overgaat, dan is er
niets op tegen om daar eventueel later winst op te maken. Als de overheid
vervuilde grond koopt met het doorgaans niet te vermijden risico dat sanering
meer kost dan voorzien, dan is er evenmin iets op tegen dat
de overheid winst maakt als de vervuiling meevalt. Artikel 3.14 BW houdt echter
wel in dat de overheid in onderhandelingen met grondeigenaren, met name over
de aankoopprijs, niet kan verwijzen naar haar publiekrechtelijke middelen
om kostenverhaal te plegen teneinde de verkoper te dwingen tot een lagere
prijs dan met dat kostenverhaal overeenstemt. Dat zou immers betekenen dat
onder druk van de inzet van het publiekrechtelijk instrumentarium een winstmarge
wordt gecreëerd ten behoeve van de algemene middelen.Nu blijkt uit een recent gepubliceerd onderzoek van het Ruimtelijk Planbureau
dat de overheid in de praktijk vrijwel steeds te laat is bij het verrichten
van strategische aankopen. Particuliere grondeigenaren en ontwikkelaars zijn
de overheid meestal een stapje voor. De markt heeft goed door welke gronden
wel en welke niet voor nieuwe planologische ontwikkelingen in aanmerking komen,
ook als de overheid daar nog geen uitspraken over heeft gedaan. Het RPB bepleit
dan ook om af te zien van actief grondbeleid en meer als marktmeester te opereren
door randvoorwaarden te stellen en de ontwikkelaars met elkaar te laten concurreren
voor de realisatie. Het RPB voegt daar uitdrukkelijk aan toe dat gemeenten
dan enerzijds minder risico lopen bij grondposities maar anderzijds geen winsten
meer kunnen behalen. Als het advies van het RPB wordt opgevolgd, dan is de
gesignaleerde spanning met artikel 3.14 BW opgelost. In ieder geval biedt
het voorliggende voorstel voor de publiekrechtelijke regeling via het exploitatieplan
een basis voor het advies van het RPB.Toch doet zich de vraag naar de normering van overheidsoptreden nog steeds
voor in het andere deel van het civielrechtelijke spoor, als gemeenten een
voorkeursrecht hebben gevestigd en met de grondeigenaar onderhandelen over
enige vorm van publiek-private samenwerking bij de realisatie van het bestemmingsplan.
In die fase, waarin er dus nog geen exploitatieplan is vastgesteld, is de
gemeente niet gebonden aan het systeem van het wettelijke kostenverhaal en
de kostensoortenlijst van het voorliggende wetsvoorstel. Het lijkt logisch
om in te stemmen met de stelling van de minister dat het zo'n vaart niet zal
lopen omdat de grondeigenaren dan simpelweg aansturen op kostenverhaal via
de publiekrechtelijke weg. De veronderstelling daarbij is echter dat de factor
tijd in dat geval niet in het nadeel van de grondeigenaren zou werken en dat
is lang niet altijd zo.De minister stelt ook dat gemeenten in het kader van onderhandelingen
over een exploitatieovereenkomst niet gebonden zijn aan de criteria van artikel
6.13, vijfde lid, omdat de basis van zo'n overeenkomst ligt in artikel 6.23
juncto 6.24 van het wetsvoorstel. Die stelling is wetsystematisch te begrijpen
omdat artikel 6.13 ziet op het publiekrechtelijke kostenverhaal en niet op
de civielrechtelijke weg van een exploitatieovereenkomst. In de visie van
de CDA-fractie zal echter artikel 3.14 BW van rechtswege een reflexwerking
hebben op grond waarvan gemeenten niet kunnen zeggen: nu gaan wij in dit geval
allerlei kosten verrekenen die niet op grond van artikel 6.13 verhaald kunnen
worden. In feite verwijst de minister op dit punt enkel naar de motie-Geluk
c.s. (29435, nr. 68). Die motie lijkt echter niet zozeer te zijn geschreven
in het licht van enige juridische dogmatiek als wel in het kader van het bestuursbeleid
dat de indieners voor ogen staat. Van belang is voorts, dat in de voorgestelde
aanvullende tekst in de Nota Ruimte sterk het accent ligt op het vrijwillige
karakter, terwijl tegelijkertijd functies worden genoemd waarvan heel goed
voorstelbaar is dat de kosten van voorzieningen – hoewel bovenplans –
wel degelijk vallen binnen de criteria van artikel 6.13, vijfde lid. Bij bovenplanse
kosten is echter voortdurend de dreiging aanwezig dat kostenverhaal feitelijk
de vorm aanneemt van belastingheffing ten behoeve van de algemene middelen.Relevant is echter met name dat door de invoering van artikel 6.24 als
rechtsbasis voor door de gemeenten in het civielrechtelijke spoor te sluiten
exploitatieovereenkomsten nog niet artikel 3:14 BW opzij is gezet. Zou dat
de bedoeling zijn geweest, dan had in de wettekst met zoveel woorden tot uitdrukking
moeten zijn gebracht dat artikel 6.24 van het wetsvoorstel een bevoegdheid
schept die in zoverre van artikel 3:14 BW afwijkt of de werking ervan inperkt.
Nu het wetsvoorstel dat niet stelt, is dat dus ook niet zo. Een dergelijke
afwijking kan niet alsnog in de wettekst worden gelezen doordat de regering
thans die uitleg aan artikel 6.24 zou geven. Het is immers in de wetsgeschiedenis
tot de nadere memorie van antwoord aan de Eerste Kamer niet gebleken dat de
wetgever de wil had om artikel 3:14 BW via opname van artikel 6.24 van het
wetsvoorstel in te perken.Ter afsluiting nog twee opmerkingen, ten eerste over de kosten van gebruik
en beheer, te verhalen via de exploitatieovereenkomst. Het voorbeeld dat de
minister noemt op pagina 3 van de nadere memorie van antwoord – te weten
een niet-openbaar pad tussen een exploitatiegebied en een natuurgebied dat
via een erfdienstbaarheid wordt gecreëerd en waarvan de gekapitaliseerde
kosten in het exploitatieplan worden opgenomen – kan ik mij onder omstandigheden
indenken, mits de criteria van artikel 6.13, vijfde lid, van toepassing zijn.
Bevindt het niet-openbare pad zich geheel buiten het exploitatiegebied, dan
kan ik mij het slechts indenken als een andere toegang, bijvoorbeeld via de
openbare weg, geleid zou hebben tot een minder aantrekkelijke inrichting van
het exploitatiegebied. Via die omweg komt de minister dan met de CDA-fractie
waar zij wil uitkomen.Ten tweede de voorhang van de algemene maatregel van bestuur, waarin ook
de kostensoortenlijst wordt opgenomen. Evenals andere fracties heeft het onze
fractie verbaasd – mevrouw Meindertsma zal nog op deze kwestie terugkomen –
dat een besluit wordt voorgehangen terwijl via de invoeringswet nog wijzigingen
van de Wet ruimtelijke ordening en via het onderhavige wetsvoorstel nog een
belangrijke aanvulling van die wet moeten worden vastgesteld. Bij de vaststelling
van het onderhavige wetsvoorstel kunnen immers nog in deze Kamer gezichtspunten
rijzen die de minister aanleiding geven tot een andere tekst voor het voor
te hangen besluit. Die mogelijkheid ontneemt zij zichzelf.De CDA-fractie ziet de reactie van de minister met belangstelling tegemoet.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Ik mag het woord voeren namens de fracties van de ChristenUnie
en de SGP. Dat blijven wij zo doen, ondanks alle bezwaren. Onder anderen van
de heer Jurgens, die het niet meer zag zitten. Namens beide fracties heet
ik de minister hier vanmiddag van harte welkom. Ik bedank haar
hartelijk voor de schriftelijke beantwoording van de vragen van onze fracties.
Hopelijk is zij na het diepgaande betoog van collega Wagemakers nog in staat
om mijn wat anders getoonzette verhaal aan te horen. Het was best ingewikkeld
om het allemaal op een rijtje te krijgen.Nederland is een klein land met een hoge bevolkingsdichtheid. De beschikbare
ruimte is dus schaars. Dat betekent dat afweging van belangen bij de indeling
en verdeling van de ruimte op een zorgvuldige en verantwoorde wijze moet plaatsvinden.
Om die reden drukt de overheid een zwaar stempel op de ruimtelijke ordening
van ons land. Het ruimtelijke beleid in Nederland was jarenlang gebaseerd
op het principe van toelatingsplanologie. Hierbij wordt een initiatief pas
toegelaten als het voldoet aan tevoren gestelde, vaak gedetailleerde, ruimtelijke
eisen. Dit spoor is – dat is positief – vanaf de Vijfde Nota Ruimtelijke
Ordening en de daaropvolgende Nota Ruimte duidelijk verlaten. De stap is gezet
naar ontwikkelingsplanologie. Nu wordt in de literatuur voor het begrip ontwikkelingsplanologie
geen eenduidige definitie gehanteerd. Dat compliceert het schetsen van de
mogelijke veranderingen. Wel zijn de definities eensluidend op het punt dat
hogere overheden zich beperken tot het formuleren van hoofdlijnen en randvoorwaarden.
Decentrale overheden, maatschappelijke groeperingen en bedrijven ontplooien
initiatieven binnen de aangereikte, dan wel opgelegde kaders. De decentralisatie
van verantwoordelijkheden en bevoegdheden vinden onze fracties een goede ontwikkeling.
Het betekent ook een verrijking van het pakket van taken, bevoegdheden en
verantwoordelijkheden van gemeenten.Nu de Nota Ruimte al enige tijd geleden zijn definitieve gestalte heeft
gekregen, is het belangrijk om naar het (gemeentelijk) instrumentarium te
kijken. Immers de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van ruimtelijke plannen
is in belangrijke mate afhankelijk van de effectiviteit van het door een gemeente
gevoerde grondbeleid. Nu biedt de Wet voorkeursrecht gemeenten één
van de grondbeleidsinstrumenten voor gemeenten die actief grondbeleid willen
voeren. Het voorkeursrecht versterkt de invloed van de gemeente op de grondmarkt
en geeft daarmee extra gewicht aan haar regiefunctie op locatieontwikkeling.
Ook de nieuwe Grondexploitatiewet biedt een grondbeleidinstrumentarium om
de opgaven uit de Nota Ruimte te realiseren.Het is een realiteit dat de voorbereiding, vorming en uitvoering steeds
meer een gezamenlijke verantwoordelijkheid worden van private, publieke en
maatschappelijke partijen. In zo'n samenleving is het sturend vermogen van
de overheid veel beperkter dan vroeger en zijn er wederzijdse afhankelijkheden
tussen de partners van het overleg. Daarbij is het reëel – onze
fracties benadrukken dit – dat een overheid die zich te veel richt op
regievoering en het bewaken van procedures, het gevaar loopt de inhoudelijke
keuzes te veel over te laten aan de andere partijen. Onze fracties staan op
het standpunt dat de overheid juist ook op de inhoudelijke besluitvorming
moet aansturen. Wat is de visie van de minister daarop? Het wetsvoorstel dat
nu aan de orde is, heeft als doel de gemeenten een beter en breder kostenverhaal
te bieden door een steviger juridische basis, maar biedt ook de mogelijkheid
om een betere regie te voeren doordat het mogelijk wordt locatie-eisen te
stellen bij gebiedsontwikkeling. Wij constateren dat er bestuurlijk veel draagvlak is voor dit wetsvoorstel;
dat is een goede zaak. Door bestuurders op lokaal en provinciaal niveau werd
al langer uitgezien naar dit nieuwe instrumentarium, dat een einde moet maken
aan de onzekerheid over het kostenverhaal en verevening bij locatieontwikkeling.
Het exploitatieplan als nieuw geïntroduceerd figuur vervult hierin een
belangrijke rol. Een nieuw instrument voor de uitvoering van ruimtelijk beleid.
Vooral gemeenten hebben de mogelijkheid om te kiezen of zij actief, interactief,
dan wel faciliterend grondbeleid willen voeren. Voor de diverse vormen van
grondbeleid zijn in principe gelijkwaardige instrumenten voorhanden. Het doel
is, ervoor te zorgen dat er voldoende aanbod is van gronden voor de functies
wonen, werken, verplaatsen en recreëren. Wonen in een gezonde leefomgeving;
het is fijn dat de minister ook milieu in haar portefeuille heeft. Werken
om te voorzien in levensonderhoud en om als land in economisch opzicht concurrerend
te zijn; waar zouden wij anders de zorg en het onderwijs van moeten betalen?
Verplaatsen om te kunnen wonen, werken en recreëren voor ons welzijn.
Het beleid moet zodanig zijn dat de leefomgeving voldoende kwaliteit behoudt,
ook voor toekomstige generaties. Dat zal in de toekomst een geweldige inspanning
vergen van de overheden. Onze fracties tekenen daarbij aan dat de mens van
de Schepper de aarde in bruikleen heeft ontvangen. Vandaar de verantwoordelijkheid,
in het bijzonder van de overheid, om daar ook zorg voor te dragen.Een actiever grondbeleid is ook van belang voor het sneller beschikbaar
hebben van locaties voor woningbouw. Er is nu een veel te lange wachttijd
voor een huurwoning, maar er is ook grote vraag naar betaalbare koopwoningen.
Er is nu schaarste aan grond, wat de prijzen opdrijft. Wij hopen dat dit instrument
een positieve bijdrage zal leveren om toch meer snelheid te creëren.
Let wel. Dat zal ook veel inspanning van de gemeentebesturen vragen. Collega
Van den Oosten heeft er terecht op gewezen dat veel gemeentebesturen zeggen
dat zij geen menskracht hebben als je met plannen komt. Dat geldt ook voor
woningbouwcorporaties. Of zij vrijdag werken of naar een studiedag zijn, soit.
Het is echter wel een zorg aan het worden dat de menskracht vaak ontbreekt.Kortom: onze fracties kiezen voor een positieve benadering van het voorliggende
wetsvoorstel. Wij hebben echter nog wel wat vragen. Het blijkt nu al uit studies
en artikelen dat dit wetsontwerp een interessant object is voor grondexploitatiespecialisten.
Ik ben in die mening bevestigd door het verhaal van mijn collega Wagemakers.
Ik dacht toen al dat dit straks een kluif zal zijn voor allerlei specifieke
deskundigen. Ik weet niet of het grote technische, juridische en financiële
consequenties voor de praktijk van de wet zal hebben als al die deskundigen
zich erover gaan buigen, stukken gaan schrijven en juridische constructies
gaan bedenken. Wij vragen de minister dan ook – want dat is een taak
van onze Kamer – of de wet goed uitvoerbaar is. Ook de Raad van State
heeft hier vragen bij.Daarnaast heeft het wetsontwerp ook ingrijpende gevolgen voor beleid en
organisatie van de gemeenten. Wij hadden hier ook schriftelijk al vragen over
gesteld. Het zal veel vergen van de bestuurlijke en ambtelijke organisatie
om met, vooral grote, marktpartijen afspraken te maken over planontwikkeling.
Zij hebben namelijk een scala aan deskundigen bij zich. Het zal echter
ook veel vergen om het proces van bedrijfsvoering om te komen tot een bestemmingsplan,
zo in te richten dat een adequaat kostenverhaal mogelijk is. Heeft de minister
er zicht op of het merendeel van de gemeenten hiertoe voldoende geëquipeerd
is? Onze fracties vragen dit nogmaals, omdat in het tijdschrift van de Vereniging
van Gemeentesecretarissen van april de beleidsmatige consequenties en de organisatorische
implicaties nadrukkelijk aan de orde worden gesteld. Naar aanleiding van dat
verhaal van die deskundigen bij uitstek denk ik dat de gemeenten er een hele
kluif aan zullen hebben. Zijn zij wel in staat om daar snel en goed op in
te kunnen schieten? Dat is dus anders dan de VNG ons voorhoudt.In de Grondexploitatiewet is een duidelijke keuze gemaakt voor het gemengde
stelsel. Uitgangspunt daarbij is dat overheden en private partijen op vrijwillige
basis komen tot privaatrechtelijke afspraken. Vrijwillige samenwerking staat
voorop. Dat is een goede zaak, vinden onze fracties. Voor die gevallen waarin
publieke en private partijen er gezamenlijk niet uitkomen, dus als er geen
overeenkomsten tot stand komen, kan het publiekrechtelijk kostenverhaal worden
afgedwongen. Met andere woorden: indien een private partij een bouwplan wil
ontwikkelen, maar niet wil bijdragen aan de noodzakelijke exploitatiekosten,
kan de gemeente deze kosten verhalen.Het wetsvoorstel laat ook het vereiste los dat bij een overeenkomst de
kosten zijn gekoppeld aan de aanleg van voorzieningen van openbaar nut. Vroeger
was die verbinding er, maar dat vereiste wordt nu losgelaten. In plaats daarvan
stelt de wet als grens dat de financiële bijdrage ziet op ruimtelijke
ontwikkelingen. Is het risico dan niet groot dat financiële belangen
in een aantal gevallen de doorslag gaan geven? Wij doelen dan met name op
de bovenplanse kosten waarnaar de heer Wagemakers ook al verwees. Vervolgens
wil ik nog iets zeggen over de afroming van waardestijging als gevolg van
planologische besluiten. Ook daarop heeft de heer Wagemakers gewezen. Wij
hopen op een helder antwoord van de minister, want naar het idee van onze
fracties is daarvoor geen rechtsgrond. Om allerlei verwarrende discussies
te zijner tijd te voorkomen, willen wij graag van de minister weten hoe dat
zit.Onze fracties vernemen graag van de minister of zij het met ons eens is
dat het uitgangspunt moet zijn een verantwoorde, duurzame ruimtelijke inrichting.
Natuurlijk zijn de financiën niet onbelangrijk, want zo reëel zijn
wij ook wel. Jarenlang is er naar onze mening te weinig energie gestoken in
het beter gebruiken van de bestaande instrumenten. Dat betreuren wij. Wij
hopen dat door de modernisering van de grondbeleidsinstrumenten de opgaven
uit de Nota Ruimte beter en sneller kunnen worden gerealiseerd.Ook andere collega's hebben op de voortijdige publicatie van de BRO gewezen
en mevrouw Meindertsma zal hier op de haar eigen wijze nog wat uitgebreider
op terugkomen in haar eigen bijdrage. Wij zijn ook van mening dat er gewacht
had moeten worden. Wij behandelen een wetsvoorstel dat nog niet is afgerond.
Het is niet correct zoals het is gegaan. De minister zal in deze Kamer dan
ook terecht Kamerbreed oppositie vinden. Wij vinden dat het parlement een
eigen taak heeft, ook op dit gebied. Op deze wijze bruuskeert de minister
het parlement, de Eerste Kamer. Dat vinden wij een hachelijke zaak voor een
minister. Wij hopen dat wij met elkaar de vier jaar mogen volmaken, maar dan
mogen dit soort zaken niet te veel gebeuren. In dat geval is er namelijk sprake
van Kamerbrede oppositie, in de goede zin van het woord. Ik durf met enige
schroom te zeggen dat wij geen partij zijn die altijd te hoop loopt. Dit is
voor mijn partij een aangelegen zaak, omdat het naar onze mening staatsrechtelijk
onjuist is.Na dit opwekkende slot wachten wij de antwoorden van de minister af.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Voorzitter. Ook namens mijn fractie een hartelijk welkom voor deze minister
van VROM, die vandaag voor het eerst met deze Kamer debatteert over een van
de meest cruciale onderdelen van het ruimtelijk beleid, namelijk het grondbeleid.
De afgelopen jaren is niet alleen door mijn fractie, maar vrijwel eensgezind
in deze Kamer met nadruk aandacht gevraagd voor een sterkere regierol van
de minister van VROM. De minister verantwoordelijk voor ruimtelijke ordening
hoort als eerste te waarborgen dat niet alleen kortetermijnbelangen bepalend
zijn bij de besluitvorming rond de ruimtelijke inrichting van dit land, maar
dat meer dan ooit een strategie doordacht wordt om de vraagstukken rond klimaatveranderingen
en doorwerking van de Europese richtlijnen van een passend ruimtelijk antwoord
te voorzien. Juist op dat punt, neergelegd in enkele moties naar aanleiding
van het integraal beleidsdebat in maart 2005, verwacht de fractie van de PvdA
veel van deze minister de komende jaren. Ik had deze zinnen al neergeschreven
voordat ik vanochtend kennis nam van de brief die de minister aan beide Kamers
heeft gestuurd, mede naar aanleiding van de voortgang inzake beide moties.
Wij zullen die brief ongetwijfeld agenderen en het komend jaar verder met
de minister debatteren over die voortgang. Ik dank de minister in ieder geval
voor de brief.Soms is het nog even wennen wat betreft de samenwerking. Dat hebben wij
de afgelopen weken mogen ervaren toen tot onze verbazing het ontwerpbesluit
Ruimtelijke Ordening gepubliceerd werd, terwijl het wetsvoorstel waar wij
het vandaag over hebben en de Invoeringswet Wet ruimtelijke ordening deze
Kamer nog niet gepasseerd zijn. Alle begrip is er voor het tijdig willen afwerken
van de complete wetgeving de ruimtelijke ordening betreffende zodat de uitvoering
daadwerkelijk spoedig ter hand genomen kan worden, want wij zijn daar al heel
wat jaren mee bezig. Maar altijd zullen in ons democratisch bestel de omgangsvormen
in de parlementaire afhandeling in acht genomen moeten worden. De Grondexploitatiewet
en de Invoeringswet WRO zijn wat ons betreft geen gelopen koers en geen technische
afhandeling van wat eerder of elders buiten het parlement afgesproken is.
Daarom had er dan ook gewacht moeten worden met het in procedure brengen van
het BRO. Ook het feit dat niet een zodanig tijdstip is gekozen dat ten minste
drie vierde deel van de in de aanwijzing bedoelde termijn buiten een reces
van de Kamers valt (aanwijzing 43a van de aanwijzingen voor de regelgeving)
is met voeten getreden. Wij gaan ervan uit dat er sprake is van een misverstand
en dat wij na afhandeling van zowel de Grondexploitatiewet als de Invoeringswet
WRO met de Minister nader van gedachten kunnen wisselen over de inhoud van
het BRO, en dat wij daarom nu de zo op het oog vast te stellen discrepanties tussen de definitie van particulier opdrachtgeverschap en
zelfrealisatie in de Grondexploitatiewet en de BRO – om alvast één
voorbeeld te noemen – niet aan de orde hoeven te stellen.De grondmarkt kent veel, zo niet te veel spelers. De sprekers voor mij
hebben er eveneens op gewezen: onlangs is een voortreffelijke studie van het
Ruimtelijk Planbureau verschenen. Ik zeg maar "voortreffelijk".
Ik heb regelmatig kritiek op de uitgaven van het Ruimtelijk Planbureau, dan
past het ook om te vermelden dat er nu een voortreffelijke studie van het
RPB is verschenen. Die studie heeft als titel "De grondmarkt voor woningbouwlocaties
- belangen en strategieën van grondeigenaren". Voor wie zich daar
nog onvoldoende van bewust was, wordt het na lezing van deze studie volstrekt
duidelijk dat de grondmarkt in het afgelopen decennium veranderd is van een
markt met als belangrijkste speler de gemeenten naar een markt met vele partijen.
Partijen die uit zijn op vroegtijdige grondverwerving om mee te profiteren
van de waardestijging van de grond na veranderde bestemming. De waarde van
de grond wordt vooral bepaald door de verwachtingswaarde van de opbrengst
na bestemmingswijziging van meestal agrarisch naar wonen. Een waardestijging
die, te onderscheiden naar de geografische ligging, kan oplopen van 5 naar
8 of 12 keer de waarde van de grond met agrarische bestemming.Grondmarkt en woningmarkt zijn daardoor ineengevloeid en houden elkaar
in de greep. De waardestijging van woningen en daardoor van grond komt meer
en meer ten goede aan de oorspronkelijke eigenaren: agrariërs, en aan
de nieuwe eigenaren: ontwikkelaars, bouwers, woningcorporaties en beleggers.
Gemeenten profiteren daar hoe langer hoe minder van en zij krijgen het steeds
moeilijker om de door hen gewenste politieke doelen te realiseren zoals het
bouwen van sociale huurwoningen, betaalbare koopwoningen voor starters en
het realiseren van ruimtelijke kwaliteit, zoals voldoende groenvoorzieningen.
Risico's in de grondexploitatie nemen toe en de buffers van de gemeente nemen
af, waardoor gemeenten maar al te vaak gedwongen worden om hun oorspronkelijke
doelstellingen te laten varen door een bouwopgave te realiseren met lagere
kosten en hogere opbrengsten of om op andere wijze tegemoet te komen aan de
wensen van bijvoorbeeld projectontwikkelaars met grondbezit. Veel van die
onderhandelingen spelen zich af achter gesloten deuren met onduidelijke beleidsformulering
vooraf en gebrekkige verantwoording achteraf. Dat moet de wetgever zorgen
baren.De heer Van den Oosten (VVD):Terecht zegt mevrouw Meindertsma dat op de grondmarkt vele partijen een
rol spelen. Wij zijn dat met haar eens, maar de teneur van haar verhaal is
dat alle partijen, behalve de gemeenten, vooral uit zijn op het verkrijgen
van winst. Dat ben ik niet met haar eens. Mag ik u nu eens een voorbeeld noemen?
Er stond 30 april een artikel in enkele kranten over de omstandigheid
dat in de gemeente Zeewolde veel starterswoningen worden gebouwd. En hoe komt
dat nu? Dat project is mogelijk omdat de gemeenteraad heeft besloten niet
te willen verdienen aan debutanten op de huizenmarkt. Kennelijk moet je daartoe
besluiten. Verderop zegt de wethouder die over grondzaken gaat: wij willen
niet verdienen aan jonge mensen die een woning kopen. Als je er over nadenkt,
betekent dat dus dat als de gemeente afziet van het verdienen op de grond,
er veel meer van de starterswoningen die wij ook willen tot stand kunnen komen.
Dat is een ander geluid dan wat ik net hoorde van mevrouw Meindertsma.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Dat is een volstrekt ander geluid. Ik verbaas mij buitengewoon over het
feit dat de heer Van den Oosten denkt dat marktpartijen, welke het dan ook
moge zijn en op welk terrein dan ook, niet uit zouden zijn op winst. En daar
is ook niets mis mee. Zij zijn uit op winst. Ik kan mij niet voorstellen,
mijnheer Van den Oosten, dat u denkt dat welke marktpartij dan ook, in welk
beleidsveld dan ook, dat niet is.De heer Van den Oosten (VVD):Ik bestrijd dat niet, voorzitter. Waar ik op reageerde was de uitspraak
van mevrouw Meindertsma dat er een heleboel partijen zijn en dat de gemeenten
een ander geval zouden zijn.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Helemaal juist.De heer Van den Oosten (VVD):Nee, de partijen zitten daar allemaal hetzelfde in en als de gemeenten
zich opstellen zoals in dat goede voorbeeld hier de gemeente Zeewolde, dan
is er veel meer mogelijk in de sociale sfeer. Daar zijn wij voorstander van.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik heb aangegeven dat de positie van de gemeenten in de afgelopen tien à
vijftien jaar sterk veranderd is. Ik kan uit eigen ervaring spreken, omdat
ik 13 jaar wethouder was van alles wat met bouwen, wonen en grond te maken
heeft. Toen was er nauwelijks een andere speler op de grondmarkt dan de gemeenten.
Dat betekende inderdaad dat je op goedkope wijze grond kon verwerven tegen
faire prijzen, vaak prijzen die overeenkwamen met de vervangingswaarde van
de grond op dat moment. Toen kon je met de inkomsten die je daaruit haalde,
de publieke voorzieningen gaan realiseren waar iedereen om vraagt in deze
samenleving. Wij vinden nog steeds dat dit beter moet, maar ik kom daar later
op terug.Mijn fractie deelt de zorgen van de CDA-fractie in het geheel niet die
zijn verwoord in de nadere vragen – ik heb ze nu niet teruggehoord –
dat gemeenten kosten in een exploitatieplan te hoog zullen gaan calculeren.
Ik daag de CDA- en ook de VVD-fractie uit om voorbeelden te noemen van gemeenten
die bij gebiedsontwikkeling van enige omvang de afgelopen jaren – niet
in de jaren tachtig en begin jaren negentig – in de loop van de ontwikkeling
winsten in plaats van extra verliezen hebben kunnen calculeren. Naar onze
stellige overtuiging kent de huidige grondmarkt vele prijswinnaars, maar daar
horen de gemeenten niet bij. De heren Van den Oosten en Wagemakers suggereerden
dat er vertragingen optreden doordat gemeenteambtenaren op vakantie zijn.
Ik zeg er maar even bij dat bouwers en projectontwikkelaars ook regelmatig
op vakantie zijn of op conferenties. Marktpartijen zijn af en toe ook buitengewoon
geïnteresseerd in vertragingen, omdat naarmate een goed schaarser is,
de prijs stijgt. Dat zijn heel eenvoudige marktmechanismen.Ik kom tot de Grondexploitatiewet. Ik schetste net de context waarin de
voorliggende Grondexploitatiewet een belangrijk hulpmiddel kan zijn voor gemeenten
bij het realiseren van het democratisch vastgestelde gewenste ruimtelijk
beleid. Het is van wezenlijk belang dat bij gebiedsontwikkelingen onwillige
grondeigenaren gedwongen kunnen worden om hun medewerking te geven aan door
de gemeenteraad vastgestelde plannen en dat de kosten verhaald kunnen worden.
Privaatrechtelijke afspraken blijven de voorkeur houden, misschien nog wel
meer in het belang van gemeenten dan van marktpartijen, omdat privaatrechtelijke
overeenkomsten aan een minder strak keurslijf onderworpen zijn en bijvoorbeeld
in privaatrechtelijke contracten waardestijging van het onroerend goed door
gebiedsontwikkeling meegenomen kan worden in de exploitatieopzet en in de
verrekening naar private partijen toe.Wij betreuren het zeer – in tegenstelling tot wat de CDA-fractie
aangaf – dat waardestijging via de publiekrechtelijke weg op geen enkele
manier deel mag uitmaken van het verhalen van de kosten voor een ingewikkelde
gebiedsontwikkeling, zoals bijvoorbeeld in binnenstedelijk gebied en bij herstructureringsopgaven
zeker het geval zal zijn. Alsof investeringen in de sociale infrastructuur
niet zullen leiden tot een grotere gewildheid van die wijken op de woningmarkt
en daardoor tot een omvangrijke verhoging van de vastgoedwaarde. Het is dan
ook niet zonder meer voor de hand liggend en ook volgens de drie criteria
profijt, toerekenbaarheid en proportionaliteit niet zonder meer te begrijpen
dat een deel van de investeringen in de sociale infrastructuur niet doorberekend
zou mogen worden in de exploitatieopzet en daardoor in het kostenverhaal.
Wij nodigen deze minister en met haar het kabinet uit om bij verdere doordenking
van het grondbeleid te onderzoeken, onder welke voorwaarden ook bij de publiekrechtelijke
weg waardeontwikkeling, onder andere middels investeringen in de sociale infrastructuur,
een rol kan spelen bij het in rekening brengen van de kosten bij risicovolle
en gecompliceerde projecten. Het is een redelijk relevant thema bij herstructureringsprojecten
in de steden en de financiering van de zogeheten 40 wijken met bijzondere
problemen. Wij vragen de minister om een reactie, maar kunnen ons ook voorstellen
dat zij dit thema nog eens wil bespreken met haar collega-minister van Wonen,
Wijken en Integratie. Wederkerigheid is een sleutelwoord in relatie tot waardevermeerdering
aan de ene kant en subsidieverlening aan de andere kant.Overigens hoop ik van ganser harte dat wij de discussie over de waardevermeerdering
en de toerekenbaarheid daarvan niet volgens de traditionele, klassieke lijnen
hoeven te voeren, maar dat wij met elkaar in debat kunnen treden, ook in deze
Kamer, over de verstandige en handige wijze waarop een deel van de waardevermeerdering
van het vastgoed wel degelijk aan de voorkant meegenomen kan worden. Hiermee
is er een heel ander debat over bijvoorbeeld het vermogen van de corporatiesector.
Iedereen zal van mening zijn dat wij een dergelijk debat zouden moeten kunnen
voeren. Anders moet er op een heel ander terrein aan wetgeving worden gedaan
om die afroming te realiseren. Het recht evenredige verband kan evenwel eenvoudiger
aangebracht worden.Het zal duidelijk zijn – laat daar ook geen misverstand over bestaan –
dat de fractie van de PvdA positief denkt over de mogelijkheden die deze wetswijziging
alvast aan gemeenten biedt. Over de achterliggende bedoelingen hebben wij
in de vragen en nadere vragen uitvoerig met elkaar van gedachten gewisseld.
Hartelijk dank daarvoor. Wij zijn er in ieder geval buitengewoon tevreden
over dat de exploitatie- en de bestemmingsplantermijn bij ingewikkelde, grote
gebieden 20 jaar mag zijn.Ik wil nog iets zeggen over de openbaarheid en de dubbelrol van de gemeenten.
Bij alle wetsvoorstellen de ruimtelijke ordening betreffende, heeft de fractie
van de PvdA zich in de afgelopen jaren druk gemaakt over voldoende inspraakmogelijkheden
voor burgers en organisaties voordat plannen tot stand komen en over waarborgen
aangaande de rechtsbescherming van dezelfde groep, nadat plannen vastgesteld
zijn of in verregaande staat van voorbereiding verkeren. Ik kan nu al zeggen
dat wij daarmee doorgaan. Welnu, daar horen openbaarheid en vroegtijdige melding
van ontwikkelingen bij. Dit is althans ons oordeel.De dubbelrol van gemeenten hoort een bron van zorg en aandachtspunt voor
de wetgever te zijn, want die dubbelrol kan de verhouding tussen overheid
en burger nadelig beïnvloeden. Zo goed is die verhouding toch al niet.
De gemeente heeft een dubbelrol als "marktspeler" enerzijds en als "marktmeester"
anderzijds. Moeilijk verenigbare rollen. In de studie van het Ruimtelijk Planbureau
(RPB) wordt dezelfde constatering gedaan, nog versterkt door het onderzoek
van de rekenkamers van de gemeenten zelf, dat het grondbeleid binnen gemeenten
ondoorzichtig is, dat onduidelijk is waarover ambtelijk onderhandeld wordt,
dat onduidelijk is welke risico's gelopen worden en dat veel achter gesloten
deuren onderhandeld wordt. Een aanbeveling van het RPB – en het zou
op zijn minst de moeite waard zijn om die aanbeveling nader uit te werken –
is dat gemeenten uit die dubbelrol gehaald moeten worden. De regierol willen
spelen, een daarbij passend faciliterend grondbeleid en geen actief grondbeleid
meer willen voeren c.q. afscheid nemen van het zelf een rol willen spelen
op de grondmarkt, lijkt gelet op de gewijzigde marktomstandigheden alleszins
het overwegen waard. De wetgever kan die rol ondersteunen, zoals via deze
wet al gedeeltelijk gebeurt. Maar er zijn meer instrumenten denkbaar, zoals
het loskoppelen van grondeigendom en bouwrechten.Zolang de verschillende rollen van gemeenten onvoldoende onderscheiden
zijn, zullen wij blijven aandringen op het in wetgeving verankeren van het
vroegtijdig melding maken van ontwikkelingsinitiatieven waaraan marktpartijen
met medeweten van de gemeenten werken. De angst van de regering voor verdere
juridificatie en de handhaafbaarheid van een meldingsplicht moeten afgewogen
worden tegen het gevaar van het democratisch tekort bij grondbeleid. Het kan
niet zo zijn dat met een beroep op deregulering de rechtsbescherming van burgers
en organisaties onvoldoende verzekerd is.Ook een verwijzing in de memorie van antwoord naar de Wet openbaarheid
van bestuur (Wob), wanneer wij vragen om een nadere definiëring van het
begrip "vertrouwelijkheid" in dit verband, vinden wij duiden op
een onderschatting van het probleem. Wij zouden de minister willen oproepen
om deze problematiek serieus te nemen en met nadere voorstellen te komen.
Wij vragen haar dan ook daarop te reageren.Tot slot wil ik nog kort ingaan op het regionaal schaalniveau c.q. de
bovenplanse verevening. Het amendement-Irrgang, dat met brede steun in de
Tweede Kamer is aangenomen en nu onderdeel van de voorliggende wet uitmaakt,
beoogt een samenhangende ontwikkeling van verschillende locaties mogelijk
te maken, gebaseerd op een structuurvisie. De locaties hoeven
niet ondergebracht te zijn in een exploitatieplan, maar wel wordt bovenplanse
verevening mogelijk gemaakt en wordt het instrumentarium van deze wet van
toepassing verklaard op onwillige grondeigenaren. Als dat een juiste interpretatie
is van het amendement-Irrgang, snappen wij niet de beantwoording van onze
vragen in tweede instantie waarin we het voorbeeld van politiek gewenste sociale
woningbouw, verspreid over vele locaties in een regionaal gebied tot een onderlinge
verevening wilden laten leiden. Het antwoord was namelijk dat dit wel op vrijwillige
basis, maar niet gedwongen gerealiseerd kan worden. Zou de minister in dit
verband nog eens haar lezing willen geven van de betekenis van het amendement-lrrgang
in het licht van dit voorbeeld?Wij wachten de antwoorden van de minister met belangstelling af.De heer Van der Lans (GroenLinks):Voorzitter. Ook mijn fractie heet deze minister van harte welkom. Tot
mijn spijt moet ik zeggen dat het wat mij betreft een eenmalig treffen is.
Het is, voor zover ik kan voorzien, mijn laatste bijdrage aan het plenaire
debat in deze Kamer. Als ik geweten had dat deze minister met deze ambities
hier zou komen, had ik dat misschien eerder heroverwogen en had ik wellicht
voor een termijn bijgetekend. Ik wist het niet, dus zij zal het met deze ene
keer moeten doen.Ik wil ook nog iets zeggen aan het adres van de heer Van den Oosten. Hij
heeft kennelijk een keer op een vrijdag een gemeentehuis gebeld en toen niemand
aangetroffen. Ik moet zeggen dat een van mijn eerste journalistieke rapportages
over ontwikkelaars ging. Ik werd door een krant gestuurd om heel veel vastgoedontwikkelaars
in maart te bellen. Ik heb het hele land afgebeld. Dat was in een tijd dat
men nog geen mobiele telefoon had. Mijn verbazingwekkende constatering was
dat de hele branche in Cannes was. De hele branche was dus integraal onbereikbaar.
Het is echt ongelooflijk. In een week gaat het hele zaakje daar vergaderen.
Alsof dat in Nederland niet goedkoper kan! Ik heb dus mijn krant moeten bellen
met de mededeling: ik haal de deadline niet.De heer Van den Oosten (VVD):Dat was een speciale conferentie. Ik kom daar ook wel en ik zie daar heel
veel mensen van gemeenten. Op zich is dat goed, want men ontmoet elkaar daar.
Geen kwaad woord erover. Met mijn voorbeeld heb ik willen wijzen op de prioriteiten
van gemeenten. Ik doelde daarmee ook op het feit dat daar een of twee medewerkers
voor projecten zijn en dat zij niet bereikbaar zijn, alsook dat zij geen behoorlijke
vervanging hebben. Dat is mijn zorg.De heer Van der Lans (GroenLinks):Misschien kan er in dezelfde tijd een vergelijkbare conferentie in Nederland
georganiseerd worden. Dat zou een aanmerkelijke besparing betekenen, ook uit
milieuvriendelijk oogpunt. Wellicht kan de minister in dezen ook een steentje
bijdragen.Voorzitter. Nogmaals, dit is mijn laatste bijdrage aan een plenair debat
in de Eerste Kamer. Ik moet zeggen dat daarvoor min of meer toevallig een
heel passend onderwerp ter beschikking is gekomen: de grondpolitiek. Acht
jaar lang heb ik bij elk onderwerp in verband met de ruimtelijke ordening
gehamerd op het belang van adequate beleidsinstrumenten om de grondmarkt in
dit land tegemoet te treden. Op de valreep kan ik dan eindelijk mijn tanden
zetten in de Grondexploitatiewet. Daar zou ik eigenlijk heel blij om moeten
zijn, maar de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik er liever acht jaar
geleden mijn maidenspeech aan had gewijd. Op dat moment had een scherp grondpolitiek
instrumentarium vermoedelijk nog enige zoden aan de dijk kunnen zetten. Nu
valt te vrezen dat de wet zoals die nu voorligt eerder mosterd na de maaltijd
is.De regering geeft dat eigenlijk zelf ook toe. Haar verwachting is dat
het harde instrumentarium, namelijk de publiekrechtelijke dwang, slechts in
nog geen 5% van de gevallen nodig zal zijn. Dat wijst erop dat we met
deze wet wel een stok achter de deur krijgen voor de hardnekkige free riders
(wat op zichzelf nuttig is), maar het is zeer de vraag of gemeenten met deze
wet ook echt duurzame ruimtelijke kwaliteit kunnen realiseren en publiek-private
investeringen mogelijk maken die iets extra's gaan toevoegen (in plaats van
beknibbelen op publieke kosten). Want dat is waar gemeenten behoefte aan hebben.Het recente rapport van het Ruimtelijk Planbureau, "De grondmarkt
voor woningbouwlocaties", toont dat nog eens nadrukkelijk aan. De grondmarkt
is de afgelopen 15 jaar veranderd van een door de gemeenten geregisseerde
markt van bouwrijpe grond in een door projectontwikkelaars, beleggingsmaatschappijen
en woningcorporaties gedomineerde markt van bouwrechten. De gemeente is daarin
een steeds afhankelijker partij geworden. Gemeenten worden bij gebiedsontwikkeling
in toenemende mate geconfronteerd met een negatieve grondexploitatie en om
dat binnen de perken te houden, moeten zij dus schipperen. Dat betekent dat
zij zullen proberen de grondopbrengsten te verhogen, wat leidt tot het voortdurend
verhogen van de dichtheden, tot het werkendeweg schrappen van sociale woningbouw,
tot minder groen, want dat is duur, en minder bewust gerealiseerde ruimtelijke
kwaliteit, want dat kost alleen maar meer geld. Kortom, dat is precies de
ontwikkeling die wij de afgelopen jaren in nieuwbouw- en uitbreidingslocaties
hebben zien optreden, namelijk het systematisch inleveren op ruimtelijke en
sociale kwaliteit.Dat proces was acht jaar geleden al zichtbaar. Daarom pleit mijn partij
al die jaren voor een grondpolitiek instrumentarium dat een actief grondbeleid
echt faciliteert, en dat de bijl zet in het marktverstorende en prijsopdrijvende
zelfrealisatieprincipe. Het is eigenlijk merkwaardig dat deze term tot nu
toe nog niet is gevallen in het debat. Als je echt een op ruimtelijke kwaliteit
concurrerende markt zou willen, moet je dat principe zijn sturende vermogen
ontnemen. Helaas, de opeenvolgende kabinetten durfden daar hun vingers niet
aan te branden. En nu ligt er een wet die in feite de inmiddels gegroeide
situatie als een gegeven beschouwt. Tot en met minister Pronk in zijn Nota
Grondbeleid verkondigde de regering dat er een instrumentarium nodig zou zijn
om een actief grondbeleid te kunnen voeren. Daar wordt nu afscheid van genomen
en in dat opzicht markeert deze wet echt een trendbreuk. Het is een vorm van
capitulatie: de politiek geeft zich gewonnen, er komen alleen nog instrumenten
om in noodgevallen de echte bad guys (de onvervalste free riders) aan te pakken en verder moeten de verschillende overheden het maar zien
uit te onderhandelen.Mijn fractie zou van de regering daarom graag een reactie zien op onze
conclusie dat deze wet in feite definitief afscheid neemt van het uitgangspunt
van actieve grondpolitiek, want doorgaan op dat pad met dit instrumentarium
zou gemeenten bijna per definitie opzadelen met negatieve grondexploitaties.
En belangrijker: hoe denkt de regering dat de dominante trends van de afgelopen
jaren, zoals recent nog eens aangetoond door het Ruimtelijk Planbureau in
de studie over de grondmarkt, namelijk hogere dichtheden, minder ruimtelijke
kwaliteit, minder sociale woningbouw en minder groen, gekeerd zouden kunnen
worden door deze Grondexploitatiewet? Of nog algemener: op welke wijze denkt
de regering dat deze wet bijdraagt aan een groter sturend vermogen van publieke
belangen in het realiseren van ruimtelijke en duurzame kwaliteit?De kern van deze Grondexploitatiewet is dat het privaatrechtelijke spoor
domineert boven het publiekrechtelijke spoor. Dat zou je als typisch Nederlands
kunnen zien: eerst praten dan eventueel afdwingen. Typisch Nederlands zou
ook zijn dat er geen land ter wereld is waar de druk op de ruimte zo groot
is als in dit land, wat op zichzelf een dominantere plaats voor publiekrechtelijke
sturingsinstrumenten zou rechtvaardigen, maar dat terzijde. Dat was mijn vorige
punt.De vraag is nu: hoe krachtig is dat privaatrechtelijke spoor? De regering
zegt dat het mogelijk is om langs deze weg extra kosten, die bijvoorbeeld
te maken hebben met duurzaamheid, met extra ruimtelijke kwaliteit, met een
beter beheer, met een hoger voorzieningenniveau, te verrekenen met marktpartijen,
mits dat beargumenteerd wordt vanuit een structuurvisie. Dat gebeurt dus op
basis van vrijwilligheid. Met elkaar kun je meer afspreken dan de kostensoortenlijst
voorschrijft.Voor de gedachtebepaling is het goed om dit iets concreter te maken. Stel
dat zich het volgende geval voordoet: Wij hebben in een plangebied te maken
met tien partijen die grondposities innemen en die ook willen ontwikkelen.
De gemeente heeft hoge kwaliteitseisen neergelegd in een structuurvisie. Met
acht van hen bereikt de gemeente overeenstemming dat zij meebetalen aan publieke
investeringen die bovenop de kostensoortenlijst komen. Deze goedwillende partijen
zeggen echter, en niet ten onrechte lijkt mij, dat zij alleen betalen als
alle ontwikkelaars meebetalen. Helaas, twee weigeren dat. Zij willen niet
verder gaan dan de wettelijke kostensoortenlijst voorschrijft. Wat nu? Optie
een is uitgesloten, want de gemeente kan niet met acht pluscontracten en twee
nulcontracten werken. Dat pikken de acht pluscontracteerders niet. Zij willen
terecht geen winsten van profiteurs financieren. Onteigenen kan ook niet,
want de free riders willen aan hun wettelijke plicht voldoen. Optie twee is
onwenselijk. Dan komt er namelijk een exploitatieplan, waarin alleen de wettelijke
kostensoorten worden verrekend. Dat zou betekenen dat het gehele plan ernstig
aan ruimtelijke duurzame kwaliteit inboet, wat strijdig is met de structuurvisie,
of dat de gemeente een negatieve grondexploitatie zou moeten accepteren die
zij niet kan betalen.Je zou hier dus kunnen spreken van een impasse. Waarom is er niet voor
gekozen te komen tot overeenstemming tussen een meerderheid van de grondpositie
innemende ontwikkelaars, of desnoods tweederde van de ontwikkelaars? Dat kan
leiden tot een exploitatieplan dat verplicht wordt opgelegd aan de free riders
die er de financiële kantjes van aflopen. Door als het ware ruimte te
creëren voor afdwingbare publiekprivate plusplanvorming, om het zo maar
even uit te drukken, zou je met deze Grondexploitatiewet meer mogelijkheden
hebben om extra kwaliteit tot stand te brengen. Helaas kan dat nu juist niet
met deze wet, als wij die tenminste goed interpreteren, omdat deze zich vooral
richt op het sanctioneren van de achterhoede, terwijl zij juist de stimulerende
voorhoede zou moeten belonen.De grote vraag is hoe sterk gemeenten in dit privaatrechtelijke spel komen
te staan. En dan hebben wij het nog niet over burgers en inspraak, waar mevrouw
Meindertsma zich terecht zorgen over maakt. Mijn fractie deelt die. De nieuwe
Wet op de ruimtelijke ordening ademt de geest uit van tempo en doortastende,
snellere besluitvorming. Ik vrees dat de Grondexploitatiewet in dat opzicht
eerder contraproductief is, zeker als gemeenten extra kwaliteit zouden willen
genereren en niet rijk genoeg zijn om voor een negatieve grondexploitatie
diep in hun gemeentekassen te tasten. Dan moet er dus voor extra kwaliteit
worden gehengeld bij de ontwikkelaars. Die zitten ook elders in het land aan
tafel en nemen, als zij een drukke portefeuille hebben, de tijd daarvoor.
Zij zeggen wel te willen meewerken, maar dan moeten onderdelen van het plan
anders, et cetera. Er komen aanvullende ideeën en alternatieven. Je kunt
het zo complex maken als je wilt. De gemeenten zijn een beetje aan de goden
overgeleverd en in zulke gevallen zal de publiekrechtelijke stok achter de
deur, als uiterste dwangmiddel, nauwelijks soelaas bieden. Als een gemeente
meer wil, is de kans groot dat zij aan het lijntje wordt gehouden, zonder
dat zij goed in de kaarten van haar onderhandelingspartner kan kijken. Als
zij haast wil maken en ook nog kwaliteit wil realiseren, moet een gemeente
haar verlies maar nemen.Ik ken gemeenten die al tijden met ontwikkelaars in de weer zijn en verwachten
dat zij eigenlijk weinig aan de Grondexploitatiewet zullen hebben, omdat het
moment om over te schakelen van het privaatrechtelijke praten en het publiekrechtelijk
afdwingen helemaal niet zo scherp is, en bovendien ook weer tijd vraagt. Daarmee
blijft de gemeente dus een afhankelijke spelbepaler. Ik kan daar niet echt
enthousiast van worden.Dat raakt ook aan misschien wel mijn grootste bezwaar. De wet is geheel
gebaseerd op het denken in termen van kosten – de heren Van den Oosten
en Wagemakers concentreerden zich daar ook op volgens mij – met als
ultiem hoogtepunt de kostensoortenlijst die zich dan ook nog eens beperkt
tot kosten die een ruimtelijke grondslag hebben. Dat is geheel in overeenstemming
met het denken dat de ruimtelijke ordeningspraktijk in dit land domineert:
publieke kostenreductie en private winstmaximalisatie. Het spel is dan om
de publieke kosten zoveel mogelijk weg te houden van private investeerders
en voor rekening te laten van de overheden. Dat kostendenken heeft in dit
land op redelijk omvangrijke schaal geleid tot ruimtelijke verschraling en
tot het minimaliseren van maatschappelijke kwaliteiten.Er is ook een ander denken mogelijk. Sterker, dat is een vorm van denken
die ook bij veel ontwikkelaars opkomt. Dat is namelijk niet denken in termen
van minimale kosten, maar denken in termen van het creëren van waarde.
Dat is een heel andere manier van denken: want dat betekent dat je in je denken
ruimte maakt voor de vraag wat nu precies bijdraagt aan meerwaarde.
En de waarde van woningen in een wijk wordt, zo weten wij allemaal, niet alleen
bepaald door de kwaliteit van de woningen, niet alleen door de fysieke kwaliteit
van de woonomgeving, maar ook door de culturele kwaliteit van een gebied en
de aard van de voorzieningen. Je kunt – een simpel voorbeeld –
speelvoorzieningen volgens de gebruikelijke speelvoorzieningennorm aanleggen,
maar je kunt ook een echt speelterrein met menselijk toezicht en ontmoetingsmogelijkheden
voor ouders aanleggen. Het eerste is denken in termen van kosten, het tweede
is investeren in termen van waardecreatie, want de investering in die goede
speelvoorzieningen wordt uitbetaald in de waarde van het onroerend goed. Zo
zouden wij moeten gaan denken en ik hoor van de regering graag of zij zo'n
omslag zou willen stimuleren. Maar dan zou zij eigenlijk ook in de Grondexploitatiewet
ruimte moeten maken voor investeringen in waardecreatie. Dan zou je niet alleen
strikt ruimtelijke kosten in de kostensoortenlijst moeten opnemen, maar ook
investeringen die misschien niet strikt ruimtelijk zijn, maar die wel bijdragen
aan het realiseren van een grotere economische en maatschappelijke waarde.
In IJburg hebben bewoners met veel moeite een soort houten ontmoetingsgebouwtje
neergezet, dat steeds verplaatst moet worden als er op het betreffende terrein
gebouwd moet worden en waarvoor elke keer sponsors gezocht moeten worden.
Met veel moeite krijgen de bewoners dit voor elkaar. Waarom staan, om maar
een willekeurig voorbeeld te noemen, de kosten voor fatsoenlijke vergader-
en ontmoetingsvoorzieningen niet gewoon op de kostensoortenlijst? Misschien
kunnen wij ook denken aan een ruimte om verjaardagsfeestjes voor kinderen
te geven, of aan een culturele etalage ergens in het gebied voor buurtkunstenaars
of voor fototentoonstellingen. Ook de kosten van de exploitatie van zulke
kleine ruimten zouden op de lijst kunnen worden opgenomen. Ga maar op zoek
naar investeringen die de ruimtelijke kwaliteit verbeteren. Laat een kunstenaar
samen met bewoners twee jaar beeldmerken toevoegen aan de wijk, regel de financiering
in een exploitatieplan. Het gaat niet altijd om enorme investeringen, wel
om zaken die bijdragen aan de ontwikkeling van een gebied, aan een aangenamer
woonomgeving en dus aan waarde van het vastgoed. Om die reden vinden wij de
kostensoortenlijst te schraal, te beperkt; hij getuigt van behoudend denken.Wij praten in dit land, als het gaat over huisvesting en ruimtelijke ordening,
nu al meer dan tien jaar over verschillende pijlers die in elkaar geïntegreerd
moeten worden: over de sociale, culturele, fysieke en economische pijler.
Want, zo houden wij elkaar voor, deze pijlers versterken elkaar. Maar als
wij dan heel concreet worden en een kostensoortenlijst moeten samenstellen,
dan beperken wij ons – anders beginnen misschien de belangenorganisaties
van projectontwikkelaars te jammeren – tot de strikt ruimtelijke fysieke
pijler. Als het erom gaat, durven wij ineens de verbinding niet meer maken,
dan treedt toch weer het oude denken op de voorgrond dat de overheid maar
moet opdraaien voor al dat mensengedoe, voor al die culturele en sociale praatjes,
en dat de harde vastgoedmensen zich tot de stenen, de ruimtelijke kwesties
en kosten kunnen beperken. En de regering laat zich dit aanleunen. Daarom
is de kostensoortenlijst een gemiste kans. Wat mij betreft behoren daar bijvoorbeeld
ook tijdelijke pionierprojecten in de eerste jaren van de bouw, extra beheerprojecten,
kunstprojecten in de openbare ruimte bij. De minister meldde in de memorie
van antwoord dat zij openstaat voor suggesties van de zijde van de fractie
van GroenLinks, bij deze dus!Even een zijspoor. In dit verband ben ik er ook heel benieuwd naar, hoe
het Rijk zelf met zijn grond omgaat. Neem als voorbeeld Almere: daar moeten
nog zestigduizend woningen bijgebouwd worden en de grond is in veel gevallen
van Domeinen. Worden daar nu de investeringen die noodzakelijk zijn voor extra
infrastructuur, in de grondprijs verrekend? Hoe opereert het Rijk hierin?
Wat is eigenlijk de positie van het Gemeenschappelijk Ontwikkelingsbedrijf?
Voert dit nog actieve grondpolitiek? Bemoeit het zich met de grondverkoop
door Domeinen? Bepaalt het de grondverkoop? Welke doelstellingen worden er
eigenlijk met de verkoop van grond van Domeinen gediend? Wordt hiermee de
overheidskas gespekt – wij hebben de indruk dat het vooral daarom gaat –
of worden er ook ruimtelijke doelen gediend? Wil Almere zijn voorgenomen woningbouwproductie
halen, dan zal het op enig moment over de A26 moeten springen, maar dan komt
het terecht op grondgebied van Zeewolde, waar Domeinen de grond nota bene
gewoon aan projectontwikkelaars heeft verkocht. Die zien Almere dan ook vrolijk
lachend naderen. En dan wil deze gemeente ook nog eens een andere doelstelling
van het Rijk nastreven: het stimuleren van particulier opdrachtgeverschap.
Dit is overigens ook een interessante vraag, op welke manier denkt de regering
met deze Grondexploitatiewet deze doelstelling te kunnen ondersteunen?En hiermee kom ik op mijn laatste punt, een punt dat ik in alle acht jaren
waarin ik in deze Kamer het woord over ruimtelijke ordening heb gevoerd, aan
de orde heb gesteld. En dan gaat het over de realiteit van de grondposities
en wat wij daarvan weten, of misschien moet ik zeggen, wat wij daarvan willen
weten. Ik heb het altijd bizar geworden dat alle acties van de overheid in
volstrekte openbaarheid plaatsvinden, maar dat de strategische bewegingen
van projectontwikkelaars, beleggers en corporaties zich min of meer in beslotenheid
afspelen. Mijn stelling is altijd geweest dat Nederland inmiddels geheel vergeven
is. In het hele land, op elke mogelijke woningbouwlocatie hebben alle soorten
partijen grondposities ingenomen. Dat is niet altijd bezit, het kan ook via
opties of zogenaamde contracten met uitgestelde levering. Als Nederland inderdaad
al vergeven is, dan is dat natuurlijk wezenlijke kennis op het moment waarop
wij het ruimtelijkeordeningsinstrumentarium vaststellen. Grondposities vormen
immers de "materiële onderbouw" van de ruimtelijke ordening.
Maar het lijkt erop alsof de regering het te veel moeite vindt om die kennis
te verzamelen. Wij praten altijd over transparante markten, over een level
playing field en wij hebben voor alle mogelijke energiemarkten toezichthouders,
maar als het om de grondmarkt gaat, lijken wij ineens niet meer in dat soort
gedachten geïnteresseerd. Stapels rapporten heb ik van het Ruimtelijk
Planbureau ontvangen – ik sluit mij aan bij de opmerkingen van mevrouw
Meindertsma over de wisselende kwaliteit en de vormgeving die ze vrijwel onleesbaar
maakt, maar dit terzijde – maar het in kaart brengen van grondposities
is kennelijk te veel gevraagd. Ook het laatste rapport komt niet verder dan
een paar gebieden, waarmee overigens wel de veronderstelling
dat Nederland geheel vergeven is, wordt onderstreept.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik hoop dat het voldoende duidelijk was dat ik uitgerekend vandaag het
Ruimtelijk Planbureau een groot compliment gemaakt heb.De heer Van der Lans (GroenLinks):Goed, maar ik dacht in een bijzin toch ook enige kritiek beluisterd te
hebben, die ik nu graag even aangehaald heb.Een paar collega's weten hoe lang ik heb moeten soebatten om een toezegging
van een van de ambtsvoorgangers van de minister te verkrijgen om onderzoek
te doen naar opties en contracten met uitgestelde levering. Dat was mogelijk
omdat een wijziging van de Wet Voorkeursrecht Gemeenten de optiehouders dwong
om hun afspraken bij het kadaster vast te leggen, anders zouden ze in het
geval van het vestigen van voorkeursrecht met lege handen kunnen staan. Twee
keer heb ik moeten vragen waarom de toezegging niet gestand werd gedaan. De
eerste keer, na een jaar, bleek dat de staatssecretaris was vergeten om de
onderzoeksopdracht uit te zetten, de tweede keer, na twee jaar, bleek er onenigheid
over de onderzoeksvraag, maar toen het rapport er na drie jaar uiteindelijk
lag, bleken de conclusies er niet om te liegen. Er was in Nederland in 2003
naar voorzichtige schatting ten minste voor 5300 ha aan opties vastgelegd,
vooral in het noorden en het oosten van het land. Om een indruk te geven van
wat dat betekent: op die gronden konden ontwikkelaars bijna twee keer de jaarproductie
bouwen van het aantal woningen dat in 2003 werd gerealiseerd. Dan gaat het
om een kleine 110.000 woningen. In het noorden van het land is de positie
van de ontwikkelaars zo sterk dat zij daar bijna zeven keer de productie van
2003 kunnen realiseren. Het gaat daarbij vooral om uitleglocaties. Het is
opmerkelijk dat in het noorden en het oosten van het land één
projectontwikkelaar en één notariskantoor het leeuwendeel van
de transacties voor hun rekening hadden genomen. Wat een onaangenaam geurtje
deze zaak had, bleek uit de bepalingen die in nogal wat contracten waren opgenomen,
waarmee de potentiële verkoper zich verplichtte tot geheimhouding. De
zaak mocht kennelijk niet aan de grote klok worden gehangen.Toen het rapport wereldkundig werd gemaakt, stelde minister Dekker in
een brief aan de Tweede Kamer dat de Grondexploitatiewet de gemeenten meer
mogelijkheden zou bieden om hierbij weerwerk te geven. Nu wij deze wet behandelen,
zou ik van de huidige minister wel eens een uitleg willen horen. Ik zie dit
namelijk niet. En dan kan zij meteen uitleggen waarom zij een echt goed onderzoek
naar het in kaart brengen van grondposities in dit land, met oog voor naam
en toenaam, niet wenst te bevorderen. Het onderzoek uit 2003 was weliswaar
alarmerend, maar bij lange na niet volledig. Bovendien zijn de ontwikkelingen
daarna alleen maar sneller gegaan, want sindsdien zijn ook corporaties zich
op grote schaal met dit spel gaan bemoeien. Het antwoord in de memorie van
antwoord op een vraag hierover van mijn fractie heb ik echt als een dieptepunt,
een heel treurig dieptepunt in mijn acht jaar senatorschap ervaren. Ik heb
zelden een opeenhoping van zo veel niet ter zake doende argumenten gezien
als bij dit antwoord. Het is niet nodig, het is nutteloos, het is veel werk
en het is niet te achterhalen, zo zegt de regering. Dan breekt mijn klomp.
Het lijkt mij van evident belang dat deze markt zo transparant mogelijk gemaakt
wordt, want het gaat niet om niks. Het gaat om de inrichting van ons land,
om de kwaliteit van het wonen, en dan is het heel nuttig om te weten welke
marktpartijen daarbij voorsorteren. Wie heeft er belang bij deze verborgenheid?
Niet de gemeenten, zo lijkt mij, niet de overheden en niet de toekomstige
bewoners, dus waarom niet een keer een echt goed onderzoek? Ik herhaal daarom
de vraag van mijn fractie uit de schriftelijke voorbereiding: is de regering
bereid om nader te onderzoeken hoe de kaart van Nederland eruitziet als alle
grondposities erop worden ingetekend? Wie bezit eigenlijk wat? Welke soorten
partijen zijn actief, welke bedragen zijn ermee gemoeid, is er sprake van
een tussenhandel? Een grootschalig onderzoek, bijvoorbeeld door het Ruimtelijk
Planbureau, zou de bekendheid, effectiviteit en transparantie van de grondmarkt
en de publieke omgang daarmee in de flank kunnen ondersteunen. Ik verwacht
van de minister een beter antwoord dan in de memorie van antwoord. Mijn fractie
overweegt, hierover in tweede termijn een motie in te dienen.Hiermee ben ik aan het einde van mijn eerste termijn gekomen. Met excuses
voor de breedsprakigheid, maar ik heb er ook acht jaar op moeten wachten.
Juist daarom ben ik meer dan nieuwsgierig naar het antwoord van de minister.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Mevrouw de voorzitter. Ook van mijn kant een heel hartelijk welkom aan
deze minister. Ik wens haar heel veel succes bij het verwezenlijken van haar
ambities.Het wetsvoorstel waarover wij vandaag spreken, wil de gemeenten een meer
op de eisen van vandaag toegesneden publiekrechtelijk instrumentarium bieden
voor kostenverhaal, verevening en locatie-eisen bij particuliere grondexploitatie.
Het privaatrechtelijke spoor blijft vooropstaan. Onderhandelingen met als
uitkomst vrijwillige overeenkomsten tussen gemeenten en projectontwikkelaars
en andere particuliere eigenaren over gebruik en inrichting van de grond,
verdienen de voorkeur. Zo staat het op de website van VROM, "vrijwillig",
maar het is de vraag of dat woord de lading dekt: De overeenkomsten worden
weliswaar vrijwillig aangegaan, maar zijn daarna uiteraard bindend via het
privaatrecht.Het publiekrechtelijke instrumentarium dat met dit wetsvoorstel wordt
geïntroduceerd, fungeert als stok achter de deur als het overheden en
private partijen niet of onvoldoende lukt om afspraken te maken. Eisen voor
kostenverhaal, bouwrijp maken, inrichting van de openbare ruimte en de nutsvoorzieningen
kunnen worden opgenomen in het gemeentelijke exploitatieplan. Het kostenverhaal
en de toetsing aan de locatie-eisen vinden plaats via de bouwvergunning. Gemeenten
kunnen gewenste percentages voor woningbouwcategorieën opnemen in een
bestemmingsplan. In het exploitatieplan kunnen deze percentages per kavel
worden uitgewerkt en kunnen bepalingen worden opgenomen over voorzieningen
die onvoldoende tot stand komen als het aan de markt wordt overgelaten. Het
betreft dan met name sociale woningbouw en vrije kavels voor particulier opdrachtgeverschap. Laat ik vooropstellen dat mijn fractie de doelstelling van deze wet toejuicht.
Zij onderschrijft de noodzaak van een effectief publiekrechtelijk instrumentarium
voor kostenverhaal en het stellen van locatie-eisen bij particuliere grondexploitatie.
Het huidige instrumentarium schiet duidelijk tekort. Geregeld blijkt aan het
eind van onderhandelingen van gemeenten met projectontwikkelaars dat maatschappelijk
gewenste, maar financieel weinig lucratieve bestemmingen het loodje hebben
gelegd ten gunste van een zee van vrijesectorbouw, kantoren, winkelcentra
en bedrijventerreinen. Als ik echter de wet probeer te beoordelen op effectiviteit
en uitvoerbaarheid in de praktijk – dat is toch met voorrang de functie
van deze Kamer!! – en daarbij als doelen bovenaan zet vergroting van
transparantie van de processen rond grondexploitatie, versterking van de regierol
van gemeenten, tegengaan van ongewenst ruimtegebruik en bevorderen van een
goede leefomgeving voor iedereen, dan valt het oordeel niet echt positief
uit. Wij hebben een wet nodig die dat allemaal regelt, maar of dat met dit
wetsvoorstel zal lukken is nog maar de vraag!Bij het voorbereidend onderzoek heeft mijn fractie een groot aantal vragen
gesteld die betrekking hadden op onduidelijkheden, die overigens door een
aantal juristen waren aangereikt. Ik noem met name het uitgebreide preadvies
van de Vereniging voor Bouwrecht en de aanbevelingen die in dit advies zijn
geformuleerd. Ook andere fracties hebben hieruit geciteerd. De memorie van
antwoord geeft deze juristen gelijk op een aantal punten en er wordt een aantal
malen toegezegd dat er in de invoeringswet WRO of in het Besluit op de ruimtelijke
ordening aandacht aan zal worden besteed. Dit versterkt bij mijn fractie de
indruk dat veel zaken in het wetsvoorstel onduidelijk zijn en dwingen tot
aanpassing door de inbreng van juristen in en buiten de rechtszaal. En zo
nemen wij dan weer een wetsvoorstel aan dat fungeert als een voorsorteerstrook
richting rechtszaal. Wij hebben hetzelfde opgemerkt bij de discussie over
de Nota Ruimte en over de nieuwe Wet ruimtelijke ordening. En daarom is mijn
vraag aan de minister of zij bereid is te monitoren of dit wetsvoorstel inderdaad
verdergaande juridisering van het instrumentarium dat gemeenten in kunnen
zetten bij grondexploitatieprocessen zal meebrengen.Overigens heeft deze minister in ieder geval een aantal van onze vragen
uit het voorlopig verslag onvoldoende beantwoord. Dan doel ik allereerst op
de vraag over het begrip "anderszins verzekerd" op bladzijde 5.
Het antwoord staat op bladzijde 9 van de memorie van antwoord. Ik begrijp
uit de beantwoording dat gemeenten zelf maar moeten beoordelen of aan dit
criterium is voldaan en dat gemeenten zekerheden kunnen bedingen. Het is aan
gemeenten om op dit punt een afweging te maken. Het is jammer dat de minister
in dit verband niet meer duidelijkheid heeft geschapen, want het lijkt erop
dat gemeenten in dit opzicht een enorme beleidsvrijheid krijgen. Leidt dit
dan niet tot onverhaalbare kosten en rechtsongelijkheid? Rechtsongelijkheid
bijvoorbeeld omdat de ene ontwikkelaar mogelijk makkelijker als financieel
gezond wordt beschouwd op grond van onduidelijke criteria dan de andere.De vraag was onder andere wat de situatie is als de ontwikkelaar failliet
gaat nadat de gemeente heeft besloten om met het bestemmingsplan geen exploitatieplan
vast te stellen, omdat de gemeente het kostenverhaal anderszins verzekerd
achtte door het sluiten van een overeenkomst met deze ontwikkelaar. Uit de
beantwoording door de minister op bladzijde 26 van de memorie van antwoord
leidt de SP-fractie af, dat het inderdaad juist is dat alsdan de mogelijkheid
tot kostenverhaal is verdwenen. Ook leidt mijn fractie uit de beantwoording
af dat hetzelfde gebeurt indien de gemeente wel een exploitatieplan heeft
vastgesteld en de ontwikkelaar failliet gaat op het moment dat de bouwvergunning
is verleend, maar de bijdrage zoals vastgelegd in de overeenkomst nog niet
is betaald. Indien de gemeente heeft afgezien van het koppelen van een financiële
bijdrage aan de bouwvergunning omdat zij het kostenverhaal anderszins verzekerd
achtte door de met deze ontwikkelaar gesloten overeenkomst, kan de gemeente
dan ook geen kosten meer verhalen? Kortom verdient het niet de voorkeur om
de beleidsvrijheid van gemeenten bij het vaststellen of het verhaal van kosten
anderszins verzekerd is, duidelijker te definiëren in de invoeringswet
of het Besluit ruimtelijke ordening, ook als steun in de rug voor die gemeenten?Ook de beantwoording van de vraag op bladzijde 8 van het voorlopig verslag
naar de rechtsgevolgen van de koppeling tussen bestemmingsplan en exploitatieplan
is niet volledig. Ik concludeer eruit dat er een aanhoudingsplicht geldt voor
bouwaanvragen totdat beide plannen onherroepelijk verklaard zijn, maar dat
deze plicht wel doorbroken kan worden als het bestemmingsplan is goedgekeurd
en het exploitatieplan is vernietigd, maar dat dat niet vice versa geldt.
Graag een verduidelijking.Volgens de Wet ruimtelijke ordening, waar dit wetsvoorstel een onderdeel
van vormt, kunnen provincie en Rijk een proactieve of reactieve aanwijzing
geven als zij oordelen dat een bestemmingsplan in strijd is met het rijks-
of provinciaal belang. De ambtsvoorganger van deze minister, de heer Winsemius,
heeft tijdens het debat over dit wetsvoorstel voor de Wet ruimtelijke ordening
op 17 oktober 2006 een bevlogen betoog gehouden over de uitdaging waar
de ruimtelijke ordening in ons land voor staat. Het is de uitdaging tussen
ruimtelijke kwaliteit enerzijds, maar anderzijds ook het vinden van de balans
tussen inspelen op de te verwachten effecten van klimaatverandering, het vinden
van ruimte voor water en concurrerend blijven met onze economie. Daarbij komt
het feit dat zaken ook ergens moeten passen in dit land opdat ze niet te lang
stagneren, waardoor wij soms zullen moeten scharrelen met onze ruimte. Wij
zijn ook wel met heel veel kippen in ons soms te kleine land. Winsemius betoogde
dat met de invoering van de Wet ruimtelijke ordening iets spannends geïntroduceerd
wordt in de vorm van een hogere overheid die bereid moet zijn om in te grijpen
over het hoofd van een lagere overheid heen. Hij wees er in dit verband ook
op dat trage en foute besluitvorming veel meer door niet-capabele bestuurders
en veel minder door inspraakprocedures wordt veroorzaakt.Mijn fractie denkt dat het met de doorwerking van de wettelijke basiskwaliteit
in de grondexploitatie wel goed zal komen. Maar hoe zal het gaan met de niet-wettelijke
basiskwaliteit, zoals openheid van het landschap, donkerte, historische geografische
landschapsstructuren als houtwallen of oude verkavelingspatronen? Er liggen
geen wettelijke verplichtingen op, maar zij zijn wel belangrijk en het compenseren,
mitigeren of inpassen kost geld. Hoe kunnen wij voorkomen dat deze waarden
verloren gaan bij de exploitatie van gronden? Ik sluit mij van
harte aan bij het bevlogen betoog van Jos van der Lans en zijn pleidooi om
dit op te nemen in de kostensoortenlijsten. Graag hoor ik van deze minister
hoe bevlogen zij is als het gaat om het scherp houden van gemeenten en hoe
zij haar rol ziet hierin: regie en coördinatie en desnoods ingrijpen?
Of laat zij alle 1000 bloemen bloeien, ook als dat een verdere verrommeling
van het landschap betekent? Kan zij zich situaties voorstellen waarin zij
als capabel bestuurder gaat ingrijpen omdat er strijdigheid is met het algemeen
belang?In de discussie op 17 oktober heeft de toenmalige minister mijns
inziens ook aangegeven dat de aantasting van het Groene Hart veroorzaakt is
door gebrek aan regie. Hoe beoordeelt deze minister in dit verband bijvoorbeeld
de plannen voor huizenbouw veel te dicht langs de rivier om daarmee dijkverlegging
te bekostigen? Mijns inziens is dat een korte termijnoplossing langs de weg
van de minste weerstand die toch feitelijk onmogelijk gemaakt zou moeten worden
met deze wet in de hand. Graag hoor ik een reactie van de minister. Hoe zit
het overigens met de aansprakelijkheid ten aanzien van claims, als een door
de gemeenteraad vastgesteld bestemmingsplan of projectbesluit met exploitatieplan
aangepast moet worden ten gevolge van een provinciale aanwijzing of een rijksaanwijzing?Tot slot kom ik op de rechtsbescherming van de burger. In onze vragen
hebben wij betoogd dat het voor hem of haar niet eenvoudig zal zijn een weg
te vinden in rechtsbeschermingsland en dat wordt ook wel toegegeven in de
memorie van antwoord. Het was voor mij als relatieve leek, maar wel met ervaring
in het doorgronden van complexe materie, al verdraaid moeilijk het verschil
te snappen tussen structuurvisie, bestemmingsplan, exploitatieopzet, exploitatieplan
en bouwvergunning en inzicht te krijgen in de verschillende beroepsmogelijkheden
in de verschillende fasen. Wanneer is de burger wel en wanneer niet belanghebbende,
hoe komt hij aan zijn informatie en hoe wordt haar protest gehoord? De vraag
is gesteld of de minister ook een rol ziet in het kader van voorlichting en
zij beantwoordt dat alleen positief voor het voorlichtingstraject voor gemeenten
zelf. Gaat zij de gemeente ook faciliteren om de burger zo goed mogelijk voor
te lichten en bij te staan? De positie van de gemeente als hoeder van de positie
van burgers kan soms haaks staan op de belangen van de grondeigenaar en/of
projectontwikkelaar en de gemeente als onderhandelaar. Terecht is een van
de hoofddoelen van dit wetsvoorstel verbetering van de transparantie bij projectontwikkeling
en het tegengaan van onmatige grondspeculatie. Echter, door het primaat te
geven aan het privaatrechtelijk spoor en het publiekrechtelijk spoor slechts
als stok achter de deur te zetten, zal veel buiten het blikveld van de democratie
blijven, zo vrezen wij. Want hoe geloofwaardig is het te veronderstellen dat,
nadat er een jaar of wat onderhandeld is met de private partijen, onder geheimhouding
want met beroep op niet openbaar te maken kwetsbare bedrijfsgevoelige gegevens,
dan bij een gemeente bereidheid zal bestaan nog iets te doen met kritiek van
een mogelijke belanghebbende? Op dit punt vinden wij dat het wetsvoorstel
onvoldoende waarborgen geeft. Deelt de minister deze mening? Ik verwijs naar
de inbreng van collega Meindertsma over het vroegtijdig melden van PPS-projecten. Ik kom tot een afronding. Na 100 dagen is er ook voor deze minister veel
werk aan de winkel. Zij is zelfs snel van start gegaan door bijvoorbeeld het
Besluit ruimtelijke ordening te snel voor te hangen. Zij heeft zich als hoeder
van het milieu al aardig geroerd en dat heeft mijn fractie met instemming
aangehoord. Ik verwacht dat zij zich als hoeder van onze ruimtelijke kwaliteit
net zo doelgericht zal opstellen, waarbij exploitatie geen doel is, maar middel
om te komen tot ruimte met kwaliteit voor iedereen. Ik zie uit naar de beantwoording.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20062007-927-940.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl