Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en houdende regels met betrekking tot de voorrang voor duurzame elektriciteit, alsmede enkele andere wijzigingen van deze wetten (Kamerstuk 31904)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 41
 
 
 
 Wijziging Gaswet en Elektriciteitswet
 Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking
van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en houdende regels
met betrekking tot de voorrang voor duurzame elektriciteit, alsmede enkele
andere wijzigingen van deze wetten (31904).
 
 Ik wil met de Kamer afspreken dat wij nu beginnen met de eerste termijn
van de Kamer en dat rond 13.30 uur de regeling van werkzaamheden plaatsvindt.
Wij moeten even bekijken hoe ver wij dan zijn, maar ik stel mij voor dat wij
na de middagpauze de behandeling van het wetsvoorstel vervolgen met daarbij
mogelijkerwijs de eerste termijn van de minister. Dat laatste hangt af van
de wijze waarop de regeling van werkzaamheden verloopt. Kunnen wij zo met
elkaar procederen?
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Voorzitter. U stelt voor, de regeling van werkzaamheden om 13.30 uur te
houden. Normaliter vindt deze bij aanvang van de middagvergadering plaats.
Er wordt dus om 12.30 uur geschorst?
 
 
 Nee, er wordt rond 13.30 uur geschorst. Het klopt dat de regeling van
werkzaamheden normaliter bij aanvang van de middagvergadering plaatsvindt,
maar deze is op dit moment nog "in beweging".
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Over "in beweging" gesproken: dat geldt misschien ook voor het kabinet.
Is er nog een kabinet?
 
 
 Ik kan u bevestigen dat er nog een kabinet is. Er kan wat dat betreft
dus een volwaardig debat worden gevoerd, mijnheer Vendrik. Tot zover lijkt
het mij voldoende.
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Voorzitter. Na deze mededeling kan ik met een gerust gevoel aan het debat
beginnen. Er zit hier een minister met wie wij zaken kunnen doen en dat is
ook de bedoeling van de SP-fractie. Dit wetsvoorstel regelt een aantal zaken.
Over het principe van deze zaken bestaat volgens mij brede consensus in de
Kamer. Producenten van duurzame energie dienen met voorrang toegang te krijgen
tot elektriciteits- en gasnetten. Daarover is een ruime meerderheid van de
Kamer het eens. De Nederlandse groothandelsmarkt voor gas moet flexibeler
worden en wij moeten ervoor zorgen dat de ontwikkeling van de gasrotonde en
met name de investeringen daarvoor sneller van de grond komen. Volgens mij
zijn dat de drie belangrijkste doelen van het wetsvoorstel.
 De discussie van vandaag gaat dus vooral over de vraag of de minister
van Economische Zaken met dit wetsvoorstel echt alles uit de kast haalt om
die centrale doelen te realiseren of dat zij toch op twee gedachten hinkt
en haar oren iets te veel laat hangen naar grote marktpartijen zoals GasTerra
en de exploitanten van de kolencentrales. De SP-fractie heeft een beetje het
gevoel dat dit laatste het geval is en ik probeer dat gevoel dadelijk te onderbouwen.
 Ik begin echter, zoals van mij mag worden verwacht, met enkele opmerkingen
over de energiemarkt als geheel. Zoals wij ook hebben aangegeven bij de schriftelijke
inbreng zijn veel van de problemen waarmee de Nederlandse elektriciteitssector
kampt het gevolg van de liberalisering van de energiemarkt en daarmee samenhangend
van het minimaliseren van de publieke coördinatie van investeringen in
de sector. De hausse aan nieuwe kolencentrales en het extra grootschalig fossiel
vermogen in bredere zin zijn daarvan voorbeelden. Het onbenut blijven van
de restwarmte van deze centrales is een ander voorbeeld. De helft van de primaire
energie zal straks nog steeds verdwijnen in de Noordzee, de Waddenzee of de
Westerschelde. Ook het volledig ontbreken van regie over de bouw van wkk-installaties
door tuinders is uit het oogpunt van milieurendement naar onze mening niet
verstandig. De knelpunten in het elektriciteitsnetwerk en de belemmeringen
die deze zondvloed aan fossiele productie opwerpt voor duurzame producenten
zijn het directe gevolg van het wildwestdorp dat onder Paars I en Paars II
in de steigers is gezet en dat onder de kabinetten-Balkenende is afgebouwd.
In dat dorp zijn de brutaalsten de baas, hoewel een eenzame sheriff, de NMa,
probeert om de orde te handhaven. Wat de SP-fractie betreft, wordt de liberalisatie
liever vandaag dan morgen teruggedraaid. Daarvoor is helaas in de Kamer in
de verste verte geen meerderheid te vinden, maar ook in een geliberaliseerde
omgeving zou de overheid beter kunnen en moeten sturen op een optimaal productiepark,
bijvoorbeeld door locaties voor grootschalige elektriciteitsproductie te veilen
en daarbij de aanbieding met de hoogste maatschappelijke meerwaarde te selecteren.
De opbrengst van de veiling wordt teruggegeven aan de afnemers via lagere
nettarieven of wordt benut voor de noodzakelijke investeringen in de verbetering
van het netwerk. Is de minister van Economische Zaken bereid om deze optie
nader te laten verkennen?
 De landelijke en regionale netbeheerders zijn gelukkig nog steeds in publieke
handen. Zij zijn eigendom respectievelijk van de Staat en van gemeenten en
provincies. Deze bedrijven opereren als monopolist en dat kan ook niet anders.
Juist om deze reden is het echter wenselijk dat de netbedrijven worden geëxploiteerd
op basis van werkelijke kosten, dus zonder winst uit te keren. Op dit moment
is er een ingewikkelde controle van de NMa op de redelijkheid van de tarieven,
de maatstafconcurrentie. Daarin zitten eigenlijk twee elementen, namelijk
de vraag of er zo efficiënt mogelijk wordt gewerkt en of er geen monopolistische
winsten worden gemaakt. Dat wordt bepaald met methodebesluiten, x-factorbesluiten,
volumebesluiten en tariefbesluiten. Ondanks al deze ingewikkelde en prachtige
berekeningen constateerde de Algemene Rekenkamer in maart 2009 dat dit systeem
rammelt. Dit gerammel wordt nog luider doordat er uitzonderingen mogelijk
zijn op basis van noodzakelijke investeringen die ook weer vooraf door de
NMa moeten worden getoetst. Ten slotte focust het huidige sturingskader en
toezicht vooral op de minimalisatie van de kosten, waardoor noodzakelijke
investeringen te langzaam van de grond komen.
 De minister sleutelt in het wetsvoorstel op details een beetje aan dit
systeem, maar laat de filosofie ervan intact. Dat lijkt ons geen goede keuze.
Volgens de SP-fractie zijn de complexe controlemechanismen
van de maatstafconcurrentie het directe gevolg van de mogelijkheid van de
netbeheerders om winst uit te keren. Wat ons betreft zou dat verboden moeten
worden. Als er winst wordt gemaakt, dient deze te worden toegevoegd aan het
eigen vermogen, zodat deze winst nuttig kan worden gebruikt voor de maatschappelijke
opgaven, bijvoorbeeld voor de aanleg van smart grids. Daarop zitten wij met
smart te wachten. Als het eigen vermogen hoog genoeg is, kan het nettarief
omlaag, zodat de afnemers profiteren van lagere prijzen. In de huidige situatie
houdt de overheid het probleem van de twee petten en kan de minister van Financiën
met behulp van creatieve rekenmethoden geld afromen van de Gasunie dat eigenlijk
zou moeten worden gebruikt voor de nutstaak. Netbeheerders zijn nutsbedrijven.
Als de perverse prikkel van de winstuitkering verdwijnt en de bedrijven op
kostenbasis gaan werken, kan 80% van de controles van de NMa vervallen.
 De controle op efficiencyverbetering en kwaliteitsborging, die nu in handen
is gelegd van de NMa, kan worden vermaatschappelijkt door de publicatie van
jaarlijkse benchmarks die inzicht geven in de betrouwbaarheid en de veiligheid
van het net, investeringen in verduurzaming en de efficiency bij de netbeheerder.
Waarom wordt een verbod op winstuitkering niet geregeld in dit wetsvoorstel?
Als de minister met mij van mening is dat wij ons met onze kritiek ver van
het politieke middle-of-the-road bevinden, dan heb ik de aanvullende vraag
of het haar langzamerhand niet duidelijk wordt dat het door haar gekozen marktmodel
ook voor de netbeheerders leidt tot veel te veel bureaucratie en een suboptimaal
resultaat.
 Een onderwerp dat nauw samenhangt met zowel efficiency als maatschappelijke
controle is de logische gebiedsafbakening en schaal voor de regionale netbeheerders.
De SP-fractie pleit al twee jaar voor een herverkaveling van de huidige lappendeken
naar vier tot zes gelijkwaardige spelers. De commissie-Kist adviseerde min
of meer hetzelfde. Wij hebben ook gesteld dat het dringend nodig is dat de
aandelen van de regionale netbeheerders per bedrijf geconcentreerd zijn bij
slechts enkele overheden, bijvoorbeeld bij twee of drie provincies of grote
gemeenten. In die constellatie wordt het voor de raads- en statenleden interessant
om zich te verdiepen in het functioneren van bedrijven als Alliander en Enexis.
Inmiddels is een consolidatieoperatie in gang gezet. Die lijkt echter plaats
te vinden zonder enige regie van de minister van Economische Zaken. Zo wordt
de regionale netbeheerder in en rond Eindhoven overgenomen door Alliander,
middenin een gebied waar Enexis de netwerken beheert. Vindt de minister dit
type wildwesttoestanden acceptabel? Waarom heeft zij in dit wetsvoorstel niet
het kader gecreëerd om zo nodig een redelijke afbakening van de werkgebieden
af te dwingen?
 Ik kom op de transparantie van de verslaglegging van de netbeheerders.
Wat mijn fractie betreft dienen de netbeheerders voor hun publieke taak een
separaat jaarverslag te publiceren. Zij moeten dus niet alleen een geconsolideerd
jaarverslag publiceren waarin ook de niet-publieke taken zijn meegenomen.
Ik heb hiervoor een amendement voorbereid, maar ik heb begrepen dat dit volgens
de minister al is geregeld via het Burgerlijk Wetboek. Kan zij bevestigen
dat netbeheerders verplicht zijn om voor hun publieke taken separaat verantwoording
af te leggen? Als dat zo is, is een amendement op dit punt overbodig.
 Hiermee kom ik op de voorrang voor duurzaam. In het wetsvoorstel is geen
sprake van een absolute voorrang voor duurzaam. Van voorrang kan alleen sprake
zijn in geval van congestie. Tevens dient dan te worden voldaan aan eisen
van redelijkheid en billijkheid. Door verschillende partijen is in reacties
gesteld dat het wetsvoorstel op dit punt niet voldoet aan de eisen die zijn
gesteld in de richtlijn 2009/28 van de Europese Unie. Kan de minister daarop
reageren? De SP-fractie is van mening dat de voorrang voor duurzaam, en voor
efficiënt fossiel, alleen kan worden beperkt om redenen van veiligheid
en integriteit van het net. Daarom heb ik in het amendement op stuk nr. 18
deze vage uitzonderingsmogelijkheden geschrapt. Graag krijg ik van de minister
een toelichting op de vraag hoe groot de beperking hoog renderende wkk is
bij het voorrang geven aan wkk-installaties bij congestie. Hoeveel procent
van de Nederlandse wkk-installaties valt onder dit begrip? De SP-fractie lijkt
het logisch dat wkk-installaties, ook industriële wkk-installaties, te
allen tijde bij voorrang toegang hebben tot het net. Het energetische rendement
en het CO2-rendement van deze installaties is immers beter dan
de modernste kolencentrales en zelfs beter dan de modernste gascentrales zonder
warmtebenutting.
 Wat ons betreft, moet er nog een optie aan de voorkeurslijst worden toegevoegd:
elektriciteit opgewekt op basis van productiegassen. Productiegas komt vrij
als bijproduct in procesindustrieën. Het bekendste voorbeeld is het hoogovengas
van Corus. Corus stelt dat de situatie kan ontstaan dat het hoogovengas moet
affakkelen indien het wetsvoorstel zoals het nu luidt, van kracht wordt, omdat
het de stroom die ermee wordt opgewekt, niet kwijt kan aan het net. Is de
minister het met ons eens dat dit absoluut onwenselijk is en, zo ja, wat ziet
zij als oplossing van dit probleem?
 Uiteraard zou het mooi zijn als het productiegas verstroomd kan worden
in een installatie voor hoogwaardige wkk. Dan lossen wij het probleem langs
die weg op. Dat is echter niet altijd mogelijk gezien het fluctuerende aanbod
en het gegeven dat er bij hoogovens en bij raffinaderijen trouwens ook meestal
al sprake is van een overvloed aan restwarmte. Om die reden heb ik het amendement
op stuk nr. 16 ingediend, waarmee wordt geregeld dat ook installaties die
draaien op productiegas, bij congestie voorrang krijgen op het net. Ik kan
mij voorstellen dat het vanuit oogpunt van energetisch rendement nog mooier
zou zijn als het productiegas kan worden ingevoerd op het gasnet, dan wel
via een apart netwerk kan worden afgevoerd naar locaties waar voldoende warmtevraag
is. Dat is eenzelfde strategie als momenteel in Friesland wordt ontwikkeld
voor het biogas dat wordt geproduceerd bij mestvergisting. Als de minister
een beter alternatief heeft voor het affakkelen van productiegas, dan ben
ik daar gevoelig voor, maar voorlopig denk ik dat mijn amendement op stuk
nr. 16 het duurzaamste alternatief is.
 Door sommige net- en energiebedrijven en vertegenwoordigende organisaties
is gesteld dat er extra milieuwinst kan worden behaald door binnen de voorrangslijst
nog een volgorde van voorrang vast te stellen die is gebaseerd op CO2-rendement. Wind krijgt dan bijvoorbeeld langer voorrang dan hoog renderende
wkk. Volgens de minister zou de Europese richtlijn de Nederlandse wetgever
geen ruimte bieden om binnen de voorrangslijst nog onderscheid
te maken. Dat wordt echter bestreden door een aantal marktpartijen alsmede
door hun juridische adviseurs. Ik verwijs naar een notitie van Houthoff Buruma
in opdracht van Eneco. Wij zouden graag overtuigende argumenten van de minister
horen waarom al deze partijen ongelijk hebben, want voorlopig lijken ons de
argumenten van de voorstanders van een volgorde binnen de voorrangslijst overtuigend.
 Door de leden Van der Ham en Vendrik is een amendement op stuk nr. 15
ingediend, waarmee men de voorrang voor duurzaam wil uitbreiden, met een rangorde
voor efficiënt fossiel. Ik neem aan dat zij hiermee bedoelen dat er ook
nog een voorrangsvolgorde wordt vastgesteld voor het afschakelen van grootschalig
kolen-, gas- en nucleair vermogen. Dat klinkt sympathiek, maar de SP-fractie
vraagt zich af of dit niet een averechts effect heeft. Naar haar verwachting
zal congestie slechts gedurende enkele uren per dag gaan optreden. Het ligt
dus voor de hand dat hierop het meest efficiënt kan worden ingespeeld
door flexibel gasvermogen af te regelen. Als de lijst van de leden Van der
Ham en Vendrik producenten ertoe verplicht om voor een korte periode basislast
af te regelen, bijvoorbeeld kolenvermogen, dan is dat energetisch ongunstig.
Dat lijkt mij niet de bedoeling. Graag krijg ik een nadere toelichting van
de heer Van der Ham op dit punt. Ik hoor ook graag de reactie van de minister.
Voorlopig neig ik er echter naar om het voorgestelde systeem van system redispatch
voor het bepalen van de volgorde van het afschakelen van installaties buiten
de voorrangslijst te steunen. Het voordeel van dit systeem is immers dat het
de meest economische manier van afschakelen bevordert en dat het aansluit
bij bestaande mechanismen in Nederland en omringende landen. Het is dus redelijk
"fool proof".
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Om maar direct op die vraag in te gaan: het meest efficiënt en flexibel
om in dat soort situaties op te treden, werken gascentrales, wkk en dat soort
zaken. Gas is overigens ook nog eens een van de meest gunstige CO2-uitstotende
fossiele brandstoffen, in die zin dat het het minste CO2 uitstoot.
Het amendement is dus impliciet bedoeld om ervoor te zorgen dat er allereerst
wordt gekeken naar gas en niet naar allerlei andere fossiele brandstoffen.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Als ik het systeem kort samenvat, dan hebben wij een lijst met productietechnieken
die voorrang hebben en mogen blijven aanstaan. Dat is duurzame energie, hoog
renderende wkk en wat mij betreft ook nog elektriciteit uit productiegassen.
Dat is die lijst. En dan hebben wij de rest. Als je materieel bekijkt wat
dat is, dan zijn dat kolencentrales, de grootschalige elektriciteitscentrales
op gas, de STEG-eenheden en de kerncentrale in Borssele. Dat zijn de mogelijkheden.
In het amendement van de heer Van der Ham wordt beoogd om in die categorie
nog een verder onderscheid te maken. Dan zeg je dus: die vuilste centrale,
die kolencentrale, moet het eerst uit, vervolgens nucleair of gas; dat mag
de heer Van der Ham zelf zeggen of de heer Zijlstra. Dat doe je dan in plaats
van het volgen van die "system redispatch"-ladder, die gewoon gebaseerd is
op een inschrijfmechanisme. Als bij de heer Van der Ham vervolgens kolen bovenaan
komen te staan, en kolen moeten worden afgeschakeld voor een of twee uur,
of laag geregeld, dan is dat energetisch gezien heel erg ongunstig. Je bereikt
dan precies het tegenovergestelde van hetgeen hij en ik trouwens ook beogen,
namelijk: zo zuinig mogelijk met energie omgaan.
 
 
 
 De heer
 Van der Ham
 D66
 
 Als het gaat om de werking ervan, ben ik natuurlijk ook benieuwd naar
de reactie van het kabinet op dat amendement. Maar het is allereerst bedoeld
om ervoor te zorgen dat wij, wanneer in bepaalde situaties noodgedwongen gebruik
moet worden gemaakt van fossiele brandstoffen, dan gewoon kijken naar de energie-efficiency
en de milieuwaarde ervan. Daar moet dan een verdeling in worden gemaakt. Daar
kan de heer Jansen toch niet tegen zijn?
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Ik heb het proberen uit te leggen. Wij hebben het nu in zijn algemeenheid
over de productie van energie. Wij hebben het over de situatie dat er congestie
is, een filevorming op het net, er is te weinig kabel om al die stroom er
doorheen te laten gaan. Dan moet er dus iets worden afgeschakeld. Dan is de
discussie van: wat moet er worden afgeschakeld? Dan zeggen wij allemaal: duurzaam
zeker niet, hoogrenderende wkk zeker niet. Ik zeg nog: elektriciteit uit productiegassen
niet. De rest houd je over. Op basis van die biedlijst, die system redispatch,
wordt gezegd van: degene die het goedkoopste is, mag het eerst afschakelen.
Dat is een strategie die mij redelijk voorkomt. De strategie van de heer Van
der Ham zou er mijns inziens toe leiden dat wordt gezegd: zet in die situaties
bijvoorbeeld kolen het eerst uit. Maar kolen uitschakelen voor een uurtje
is niet erg handig. De heer Van der Ham heeft wellicht goede bedoelingen met
het amendement, maar hij schiet daarmee in zijn eigen voet. Misschien kan
de minister op dit punt nog enige toelichting geven. Nogmaals, het is een
ingewikkeld wetsvoorstel. Ik heb echt niet de pretentie dat ik op dit punt
alles tot drie cijfers achter de komma snap.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Ik ben het eens met het punt dat de heer Jansen maakt over het amendement
van de heer Van der Ham. Maar juist daarom vraag ik naar zijn eigen amendement.
De categorie duurzaam moet daarin, eigenlijk spiegelbeeldig, altijd voorrang
hebben. De heer Jansen wil een classificatie aanbrengen op basis van milieuwaarden.
Op het moment dat daar nog te veel van is, gaan wij eerst hoogrenderende wkk
afschakelen en daarna pas wind. Dat is toch zijn voorstel dat hij had in de
relatie tot de analyse van de heren van het advocatenkantoor Houthoff Buruma?
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Ja.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Wat is de toegevoegde waarde daarvan, nog los van het feit dat ik denk
dat wij te allen tijde ernaar moeten streven dat in ieder geval die energiebronnen
nooit met elkaar in de knel komen of nooit met elkaar in de file komen te
staan voor het stroomnet? Wat is de toegevoegde waarde van dat voorstel? Ik
wijs daarop, omdat die situatie, als die zich voordoet, zich voordoet op het
moment dat er ongelofelijk veel windenergie waait. Ik kan de heer Jansen verzekeren
dat wind op dat moment negatieve marginale kosten heeft. Wind zal dus altijd
voorrang krijgen omdat die op zo'n moment op de markt gewoon voor niks verkocht
wordt.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Ik ben er ook niet 100% zeker van, maar ik denk dat er binnen die
lijst, waarvan ik zeg dat die sowieso voorgaat op de rest, inderdaad nog wel
een beperkte extra winst te behalen valt door de meest CO2-arme
technieken voor te trekken. Dat zal door de bank genomen winst zijn. Er staat
volgens mij in de memorie van toelichting dat er sowieso rekening mee wordt
gehouden dat de gedwongen productie binnen die lijst ook al een soort voorkeurspositie
heeft. Misschien dat dit al een deel van de problemen oplost. De TU Delft
heeft in de onderzoeken naar de productie van windvermogen geconcludeerd dat
het in sommige situaties misschien heel verstandig zou zijn om in geval van
de absolute piek van windvermogen gewoon wind af te schakelen. Dat is misschien
uiteindelijk voor het totale CO2-rendement van die systemen het
beste. Ik sluit ook niet uit dat het soms slimmer is om wind gewoon af te
schakelen.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Door de laatste opmerking van de heer Jansen ben ik weer ietwat in verwarring
gebracht. Ik begreep dat de SP-fractie wil regelen – en daar kan de
VVD-fractie zich ook in vinden – dat daar waar nu productiegas en hoogrenderende
wkk nog feitelijk gelijkgesteld worden aan een kolencentrale, er in feite
een tussencategorie wordt neergezet, waardoor eerst wordt gekeken naar kolencentrales
en men, als dat niet genoeg is, in deze categorie terechtkomt. Vervolgens
komt men in de 100% duurzame categorie terecht. De laatste opmerking
van de heer Jansen spreekt dat echter weer tegen. Is het dus een tussencategorie
of wil de SP-fractie het echt helemaal gelijkstellen aan wind, zon en dergelijke?
Daartussen zit natuurlijk toch wel een klein beetje frictie.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Nee, wat mij betreft, zijn het twee aparte discussies. De eerste discussie
is: wat moet er precies in die voorranggroep zitten? Ik suggereer om daar
elektriciteit uit productiegassen aan toe te voegen. Daarmee heb je een mandje
met een aantal opties dat buiten schot blijft. Het begint echter altijd met
een klein capaciteitstekort dat langzaam oploopt. De vraag is dan in welke
volgorde je aan de slag gaat. Ik denk dat gedwongen productie daarbij een
rol speelt. Productie­gassen ontstaan; de enige optie is om ze af te vangen,
maar dat willen we allemaal zeker niet. Wkk bij glastuinders bijvoorbeeld,
is flexibel wkk-vermogen. Dat is een andere afweging dan bij wkk bij de industrie;
dat is proces-wkk die aan moet blijven staan. Kortom, er is wel degelijk nog
milieuwinst te behalen door daarin een bepaalde verstandige volgorde toe te
passen. Het amendement wijst op die volgorde. Dat is dus wat anders dan de
heer Van der Ham voorstelt. Hij heeft het vooral over die andere categorie:
de gewone fossiele productie.
 Ik ben bij mijn laatste punt over het onderdeel voorrang voor duurzame
elektriciteit, namelijk de vraag: wie gaat dat betalen? Wat de SP-fractie
betreft worden alleen de kosten voor het onderhouden van het systeem van congestiemanagement,
ICT en dergelijke doorbelast aan de klanten. Kan de minister bevestigen dat
na de tweede nota van wijziging ook voor haar het uitgangspunt is dat dit
gebeurt bij de uitwerking van de algemene maatregel van bestuur? Als dat niet
zo is, dan zal ik op dat punt nog een amendement indienen, maar ik begreep
dat het ook de bedoeling van de minister is om alleen de systeemkosten van
congestiemanagement rechtstreeks aan de eindgebruiker in rekening te brengen.
De kosten voor het op- en afregelen dienen te worden doorbelast aan de producenten
via een vergoeding. Dat is ook het voorstel in het wetsvoorstel, maar wij
willen daaraan toevoegen dat de hoogte van die vergoeding omgekeerd evenredig
is aan de duurzaamheid van de geproduceerde elektriciteit. Bij de tweede nota
van wijziging is in artikel 24a, lid 4, bepaald dat het bedrag dat producenten
moeten betalen voor congestiemanagement, kan verschillen voor de verschillende
producenten in het congestiegebied. De precieze invulling daarvan wordt geregeld
bij AMvB. Mijn voorstel is om, zoals ik heb verwoord in amendement op stuk
nr. 17, het uitgangspunt voor de differentiatie vast te leggen in de wet zelf,
zodat we hier in de Tweede Kamer bepalen op welke manier die differentiatie
moet plaatsvinden. Uit het oogpunt van duurzaamheid lijkt mij dat een stap
vooruit. Dat staat overigens haaks op een heel andere strategie. Ik begrijp
dat de heer Zijlstra zegt, maar ik heb zijn amendement nog niet gezien, dat
je die kosten helemaal moet socialiseren. Dat is een heel andere strategie.
Ik zou de prikkel via de producent willen geven, maar dat is uiteraard een
politieke keuze.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Als ik het goed begrijp, overweegt u om een verdergaande differentiatie
in de kostentoedeling aan te brengen. Is dat dan qua systematiek uitvoerbaar
en handhaafbaar? In het system redispatch dat de minister nu voorstelt zit
een vorm van veiling, hetgeen ook neerkomt op een vorm van kostentoedeling.
Maken wij dan nog wel een systeem dat voor ons allen transparant, uitvoerbaar
en handhaafbaar is?
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 U hebt het toch weer over iets anders. Bij het system redispatch is aan
de orde dat bepaald wordt wie de goedkoopste partij is om het eerste af te
schakelen, waarbij er sprake is van een volgordeladder. Daarnaast is er een
ladder van partijen die elders, buiten dat gebied bijgeschakeld worden. Dat
kost geld terwijl het andere geld oplevert. Dat valt dan tegen elkaar weg.
Als er dan toch nog kosten overblijven, wat nog niet helemaal zeker is, zegt
lid 4 van artikel 24a dat er een vergoeding in rekening kan worden gebracht
bij de producenten. Dat zegt dus de minister, ik niet. Verder zegt zij dat
die vergoeding dan wordt gedifferentieerd. Dat doen wij in de AMvB. Volgens
mij staat dat in lid 6 van hetzelfde artikel. Kortom, het hele systeem van
differentiatie zit al in het wetsvoorstel. Het enige wat ik zeg, is dat we
op basis van milieueffecten moeten gaan differentiëren.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 De minister zegt in de memorie van toelichting heel helder dat differentiatie
vanwege het non-discriminatieprincipe aan heel heldere grenzen is gebonden.
Zij betoogt dat dit nog wel kan op duurzaam en niet-duurzaam, maar dat wil
ik nog wel bestrijden in mijn eigen betoog. Als je binnen categorieën
gaat discrimineren, wordt het Europeesrechtelijk een probleem, maar dat is
precies wat u doet. Hoe had u gedacht dat in overeenstemming te brengen met
het non-discriminatieprincipe? U handelt gewoon in strijd met de wet.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Nou nee, ik handel in strijd met de interpretatie van de
minister van de wet. Dat is een klein verschil. We hadden zojuist ook een
discussie over een citaat van het gerenommeerde bureau Houthoff Buruma, dat
het in dat geval niet eens is met de minister. Dat kan voorkomen onder de
beste juristen. Dat is juist het leuke van dit soort debatten.
 Ik denk dat de vrijheid of het gebrek aan vrijheid om op dit punt te differentiëren
wel een onderdeel van de discussie is. Ik constateer dat er bij Europees recht
vaak sprake van is dat lidstaten zich al dan niet een grotere mate van ondeugendheid
permitteren. Grotere lidstaten zijn wat ondeugender dan kleinere lidstaten.
In dit geval denk ik dat Nederland goede argumenten zou hebben om wat verdergaand
te differentiëren op basis van duurzaamheid, omdat dat volkomen in lijn
is met het algemene energie- en klimaatbeleid van de Europese Unie.
 Met andere woorden, de argumenten die wij daarvoor aanvoeren, zijn in
lijn met wat de Europese Unie zegt te willen. Ik ben geen jurist, maar ik
denk dat juristen dat best nader kunnen onderbouwen, want zij hebben hierover
al een aantal dingen gezegd. Ik denk dat de Europese rechter zal zeggen dat
Europa zich in de eigen voet schiet, als het dit tegenhoudt.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Voorzitter. Wat de rechter gaat zeggen, zullen we moeten afwachten. Een
van de belangrijkste principes binnen Europa is mededinging. Nogmaals, ik
vind dat wat de minister daar doet, al te ver gaat. Naar mijn mening geeft
zij aan: als ik een grens opzoek, kan ik deze nog net leggen bij duurzaam
of niet-duurzaam, maar als ik daar overheen ga, ga ik sowieso nat. Ik zou
zeggen dat de heer Jansen ook nat gaat bij de redenatie van de minister, maar
even los van de interpretatie van de minister, zijn redenatie gaat nog veel
verder, net als zijn interpretatie van het non-discriminatieprincipe. Kan
hij mij uitleggen hoe hij ervoor denkt te gaan zorgen dat de ene grijze producent
meer moet gaan betalen dan de andere grijze producent op deze markt? Ik weet
hoe hij over markten denkt, maar hij wil volgens mij ook dat als er een markt
is, deze goed functioneert. Los van de interpretatie van de minister gaat
hij dat never nooit niet in overeenstemming brengen met het non-discriminatieprincipe.
Dan handelt hij wel degelijk in strijd met de vormgeving van de wetgeving,
niet alleen in het Europees recht, maar ook vertaald in Nederlandse wetgeving.
Ik voorspel dat dit amendement zo de prullenbak ingaat.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Ik vind het leuk geprobeerd van de heer Zijlstra, temeer omdat hij een
amendement heeft dat het tegenovergestelde beoogt van wat ik wil. Ik kan mij
die reactie op zichzelf wel voorstellen, maar de heer Zijlstra weet dat we
een speciale notificatieprocedure hebben in Brussel. Als wij in Nederland
iets bedenken, gaat het altijd nog een keer naar Brussel. Daar hoort ook een
soort beroepsgang bij. Ik ben er geen specialist in, maar die is er echt wel.
Kortom, dan kunnen wij die discussie voortzetten.
 Het non-discriminatiebeginsel is geen absoluut beginsel, maar staat altijd
in relatie tot andere effecten. We hebben bijvoorbeeld diensten van algemeen
economisch belang. Dat zijn publieke diensten. Een netbeheerder is een voorbeeld
van zo'n dienst. Het gaat om een natuurlijk monopolie dat publiekelijk wordt
geëxploiteerd. We hebben net een discussie gevoerd over de woningcorporaties,
waar hetzelfde speelde. De vraag is of je in zo'n situatie kunt zeggen: om
die en die redenen van publiek belang wijken wij in zekere mate af van dat
algemene beginsel. Dat is mijn redenering. Om die reden heb ik het aangedurfd
om dit amendement in te dienen.
 Voorzitter. Na deze interessante discussie het gasgebouw en de gasrotonde.
De SP-fractie is in dat verband vooral kritisch over een aspect van de marktordening.
Wij hebben ons altijd verbaasd dat de liberalisering van de energiemarkt op
een onderdeel, waarbij bij uitstek wel maatschappelijke baten te halen zijn,
is achtergebleven. Dat is de groothandelsmarkt voor gas. Zou dat iets te maken
kunnen hebben met het gegeven dat Nederland over grote gasvoorraden beschikt
en de dominante partij, GasTerra, stevige historische banden heeft met de
Nederlandse overheid?
 Een van de eerste series schriftelijke vragen die ik in februari 2007
stelde, ging over de perverse werking van de Nederlandse gasmarkt door de
koppeling van gaslevering aan tijd en plaats. Dat leidde er bijvoorbeeld toe
dat oude gascentrales met een heel laag rendement doordraaiden, ook al stond
er een spiksplinternieuwe superefficiënte centrale naast. Het was simpelweg
niet interessant om die te laten draaien. Een pervers effect!
 Het is zeker zo dat het wetsvoorstel een aantal flinke stappen vooruit
zet om de werking van de gasmarkt te verbeteren. Zo lijkt het probleem van
de Berlijnse muur tussen hoog- en laagcalorisch gas eindelijk opgelost te
gaan worden. Blijft over het voorgestelde artikel 66, tweede lid van de nieuwe
Gaswet dat koppelverkoop van gas en flexibiliteit – of moet ik "inflexibiliteit"
zeggen – mogelijk blijft maken. Dat lijkt mij niet verstandig, ook al
staat erbij dat het alleen mag als de klant erom vraagt. Die koppelverkoop
komt namelijk zo vaak voor, met name bij GasTerra, dat dit niet erg handig
en wenselijk is.
 Een ander aspect is de ruimte die afnemers in de nieuwe wet krijgen om
door het afschakelen van installaties aan de vraagzijde flexibiliteit aan
te bieden als er sprake is van een extreme vraag naar gas. De minister stelt
in de beantwoording van de feitelijke vragen dat dit mogelijk wordt. Maar
wordt het ook een aantrekkelijke optie? Ik denk namelijk dat dit in een aantal
gevallen veel goedkoper kan uitpakken dan de aanleg van dure ondergrondse
opslag. Daar moet natuurlijk wel een prijsprikkel tegenover staan. Het moet
aantrekkelijk zijn voor de afnemer om hieraan mee te werken. Komen voorlopig
alleen industriële grootverbruikers hiervoor in aanmerking of ook andere
afnemers? Ik kan mij voorstellen dat ook retailers en coöperaties van
kleinverbruikers in de toekomst, wanneer er echt slimme meters zijn, toepassingen
gaan bedenken voor het collectief afrekenen van installaties bij kleinverbruikers.
Wordt dit gefaciliteerd door dit wetsvoorstel? Ik denk dat het nuttig is om
in ieder geval geen belemmeringen hiervoor in het wetsvoorstel in te bouwen.
 Een klein punt en wel de aansluitplicht voor gas. De SP is het niet duidelijk
of deze aansluitplicht gekoppeld is aan volledig kostengeoriënteerde
tarieven. In de wet staat dat de NMa de tarieven toetst, maar is het ook toegestaan
om kruissubsidies toe te passen tussen gebruikers met een dure en een goedkope
aansluiting en zo ja, in welke mate dan? Er is natuurlijk altijd al sprake
van enige kruissubsidie, want de een heeft een voortuin van vijf en de ander
van tien meter. Een dergelijk verschil blijft binnen de perken
en een zekere mate van solidariteit en eenvoudige administratieve procedures
is verder natuurlijk ook prima. Het moet echter wel binnen de perken blijven.
Iemand die een kilometer van het gasnet af zit, moet ook in de toekomst een
ander tarief betalen dan iemand die dicht bij het gasnet zit. Hoe kostengeoriënteerde
worden de tarieven? Waar ligt de grens?
 Voorzitter. Afrondend. De SP-fractie blijft het jammer vinden dat er in
het wetsvoorstel te weinig lessen zijn getrokken uit het falen van de liberalisering
van de energiemarkt. Daardoor blijft het te veel pappen en nathouden en blijft
de energiemarkt opgescheept zitten met onnodige bureaucratie. Maar laat ik
positief eindigen: ook pappen en nathouden kan af en toe nodig zijn. Er zitten
in het wetsvoorstel dan ook elementen die een flinke stap vooruit zijn.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Voorzitter. Gaat u er maar even voor zitten! Wij spreken vandaag namelijk
over een buitengewoon ingewikkeld wetsvoorstel, dat voor alle betrokkenen
forse consequenties kan hebben. Niet alleen regent het amendementen, het wetsvoorstel
blijkt ook in de samenleving en bij de betrokken organisaties heel veel los
te maken. Ik vind het met het oog daarop heel plezierig dat wij vandaag proberen
om de eerste termijn van de Kamer en de regering af te ronden. Ik heb namelijk
nog heel veel vragen voor de minister en de antwoorden op die vragen heb ik
echt nodig om mijn conclusies te kunnen trekken en om mij een oordeel te kunnen
vormen over de amendementen. Wellicht leidt het er ook wel toe dat ik zelf
nog een aantal amendementen indien. We moeten dit echt wel even met gezond
verstand doen. Dat vraagt ook enige reflectie. Daarom steun ik van harte het
procedurevoorstel. Laat ik er ook geen geheim van maken dat de CDA-fractie
de hoofdelementen uit dit wetsvoorstel van harte steunt. Het zijn stappen
in de richting van een schone, betrouwbare en betaalbare energievoorziening.
In dat opzicht is de basishouding ten opzichte van dit wetsvoorstel zonder
meer positief.
 We hebben te maken met een wetsvoorstel dat twee hoofdelementen bevat
die ieder voor zich eigenlijk al razend ingewikkeld zijn. Daarom vraag ik
de minister om in een volgend geval die twee niet meer in één
wetsvoorstel te stoppen. Dat voorkomt dat het ene deel afhankelijk wordt van
het andere. Bovendien is de kans dat het ene onderdeel onevenredig meer aandacht
krijgt dan het andere onderdeel te groot. Dat kan de kwaliteit van het wetgevingsproces
in deze Kamer negatief beïnvloeden. Bovendien wordt een aantal belangrijke
keuzen niet in de wet, maar in onderliggende regelgeving gemaakt. Een voorbeeld
hiervan is de AMvB congestiemanagement, die aanvankelijk zelfs zonder voorhang
werd gepresenteerd. We hebben de tekst van deze AMvB nog steeds niet; we moeten
het nu doen met een beleidsbrief. Bovendien wordt in de beantwoording van
feitelijke vragen over de beleidsbrief nog weer een vrij fundamentele keuze
veranderd. Dat maakt het wetgevingsproces best ingewikkeld. Maar goed, we
gaan een poging wagen.
 De minister stelt dat de werking van de groothandelsmarkt qua resultaten
achterbleef. Dan heb ik het over de gasmarktmaatregelen. Met name voor het
door consumenten gebruikte laagcalorische gas is er door de dominante positie
van GasTerra amper sprake geweest van een markt. Door die gebrekkige werking
van de markt is er ook te weinig concurrentie op die markt geweest. Gelukkig
zijn er sinds de Gasbrief van 2 februari 2008 al enkele merkbare verbeteringen
doorgevoerd. Een steeds groter deel van de binnenlandse consumptie wordt via
het virtuele handelspunt TTF verhandeld. Ook het vervallen van het onderscheid
tussen laag- en hoogcalorisch gas per 1 juli van dit jaar heeft de handelsmogelijkheden
aanmerkelijk vergroot. De CDA-fractie vindt dat de minister in dit wetsvoorstel
goede maatregelen voorstelt die de werking van de gasmarkt verder verbeteren.
Een stap "onderweg naar", zou ik haast willen zeggen, want er kunnen ongetwijfeld
nu of in de toekomst nog meer stappen worden gezet. Het einddoel is in onze
ogen met dit wetsvoorstel dan ook nog niet bereikt.
 We zien een aantal mogelijkheden om de werking van de groothandelsmarkt
verder te verbeteren: een betere internationale koppeling van onze gasnetten;
het tegen redelijke prijzen beschikbaar stellen aan de markt van gecontracteerde
maar niet benutte importcapaciteit, vooral met Duitsland; het stimuleren van
seizoensflexibiliteit, onder andere door meer deelname van EBN aan gasopslag;
een plicht voor GasTerra om bepaalde volumes gas en flexibiliteit op TTF aan
te bieden en daar als prijsvolger te opereren; meer eisen te stellen aan de
stuurinformatie die de netbeheerder aan de programmaverantwoordelijken moet
verschaffen. Deze moet correct, tijdig en volledig zijn. Dat lijkt mij een
vanzelfsprekendheid. Er zijn suggesties om dit nog weer eens een keer te expliciteren.
Ik meen dat er op dit punt een amendement in voorbereiding is of misschien
zelfs al is ingediend. Is dat nodig? Allerlei extra toevoegingen aan de wetgeving
met dit soort bijvoeglijke naamwoorden maken de wetgeving soms onnodig complex
of kunnen aanleiding geven tot eindeloze jurisprudentie. Het is voor mijn
fractie een vanzelfsprekendheid dat de stuurinformatie correct, tijdig en
volledig zou moeten zijn. Ik heb de indruk dat extra randvoorwaarden in de
wet of in onderliggende wet- en regelgeving eerder overbodig zijn dan dat
van toegevoegde waarde, maar ik hoor graag de reactie van de minister hierop.
 Wij ontvangen graag een reactie van de minister op de diverse elementen
die ik net heb aangestipt. Wij kunnen ons voorstellen dat wij dit nu niet
allemaal in wetgeving gaan omzetten, maar wij zouden wellicht in het voorjaar
van 2011 een volgende stap kunnen zetten. Ik overweeg op dit punt een motie
in te dienen, maar ik ben in eerste instantie vooral benieuwd naar een reactie
van de minister en de stappen die zij naar de toekomst voor zich ziet.
 De minister geeft aan dat gasopslag aantrekkelijker wordt gemaakt door
gunstiger entry- en exittarieven. Toch is de minister ook in de brief over
de gasrotonde, die wij aan de behandeling van dit wetsvoorstel hebben toegevoegd,
nog vaag over de oplossingsrichtingen die zij daarbij voor ogen heeft. Zij
schrijft dat zij GTS heeft gevraagd om deze signalen uitdrukkelijk te betrekken
bij de voorgenomen herziening van het tariefsysteem vanaf 2011. In welke richting
denkt de minister zelf en op welke termijn krijgen wij daarover duidelijkheid?
Mijn fractie vindt dat op dit punt tempo moet worden gemaakt.
 Ik kom op de discussie die is ontstaan over de leden 2 en 4 van artikel
66d. Amendementen daarover zijn al dan niet ingediend en worden overwogen.
Artikel 66d, lid 2, betreft vooral de uitzondering op het verbod
voor verkopers om de programmaverantwoordelijkheid voor de koper op te eisen.
Daarover is onder belanghebbenden nogal wat discussie ontstaan. De heer Jansen
sprak daarover ook al. De bepaling zou de werking van de gasmarkt belemmeren.
Wij denken echter dat zeker bij de kleinere afnemers behoefte blijft bestaan
aan een contract dat is afgestemd op de feitelijke verbruiksbehoefte. Deze
partijen hebben naar onze inschatting geen behoefte aan ingewikkeld gedoe
met programmaverantwoordelijkheden en handel op TTF. Kan de minister aangeven
in hoeverre deze bepaling specifiek de positie van GasTerra versterkt en wat
de gevolgen van het eventueel schrappen van die bepaling voor de kleinverbruikers
zijn? Wij moeten hen niet onnodig in de problemen brengen.
 Er is ook veel kritiek op artikel 66d, lid 4.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Mijn vraag betreft artikel 66d, lid 2. U vraagt de minister in hoeverre
die bepaling de kleinverbruikers in de problemen brengt en ik ben ook benieuwd
naar het antwoord daarop. Het prangende punt bij dat artikel is evenwel het
feit dat een verkoper van gas kan eisen dat programmaverantwoordelijkheid
wordt overgedragen. Een kleingebruiker komt nooit in de problemen als hij
programmaverantwoordelijkheid "mag" overdragen; dat is geregeld in lid 1.
De markt gaat echter op slot als vervolgens in lid 2 staat dat een verkoper
het mag eisen. In hoeverre ziet u problemen voor de kleinverbruiker? Ik zie
die niet want hij mag de programmaverantwoordelijkheid te allen tijden overdragen.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Alleen al het feit dat hierover veel discussie is ontstaan, doet mij vermoeden
dat de werkelijkheid die u schetst door sommige partijen in de markt wordt
gedeeld maar door andere niet. Ik wil niet over één nacht ijs
gaan. Uit de reacties die wij allemaal hebben ontvangen, blijkt dat de positie
van die kleinverbruiker eigenlijk nog niet aan de orde is geweest. Voordat
wij onze keuze definitief bepalen, wil ik dan ook eerst specifiek daarvoor
de aandacht vragen.
 Hetzelfde geldt voor de discussie die is ontstaan over artikel 66d, lid
4. GasTerra, die gas afneemt van de NAM en kleineveldenproducenten, krijgt
daarin het opeisrecht van de programmaverantwoordelijkheid als sprake is van
een kleineveldenovereenkomst tussen GasTerra en de desbetreffende producent.
Er wordt voor gepleit om dat opeisrecht te vervangen door een acceptatieplicht
voor GasTerra. Ik ben benieuwd wat de minister van dat voorstel vindt.
 Ik kom op de energie-infrastructuur. Ik sta daarbij ook stil bij het rapport
van de Algemene Rekenkamer over tariefregulering, wat wij ook bij de behandeling
van dit wetsvoorstel zouden betrekken volgens de gemaakte afspraken. Mijn
fractie steunt de maatregelen die ertoe moeten leiden dat er meer duidelijkheid
vooraf ontstaat en er regie gevoerd kan worden op investering in infrastructuur.
Het is ook gewenst dat de minister nut en noodzaak van investeringen van nationaal
belang gaat toetsen. Zulke beslissingen zijn immers altijd voor een deel politiek
van aard, waaraan vaak forse financiële consequenties zitten. De procedure
wringt echter ook op een zeker punt. De Staat is namelijk ook aandeelhouder
van GTS en Tennet. Daarom wil de CDA-fractie dat de NMa adviseert over uitbreidingsinvesteringen
van landelijke netbeheerders. Dat NMa-advies moet naar de Kamer gestuurd worden
voordat de Kamer haar oordeel kan uitspreken. Daardoor is een extra waarborg
ingebouwd. Ik hoor hierop graag een reactie van de minister. De heer Van der
Ham heeft op dit punt een amendement voorbereid. Ik overweeg op dit punt ook
een amendement, maar ben ook benieuwd naar de verhouding met het Structuurschema
Energievoorziening. Het lijkt mij een beetje dubbelop dat als wij in de Kamer
een Structuurschema Energievoorziening bespreken en accorderen, wij nog eens
een aparte nut- en noodzaakdiscussie voeren over de uitbreidingen in infrastructuur
die al in dat structuurschema zijn voorzien. Hebben wij alle uitbreidingen
van infrastructuur voorzien in het structuurschema? Komen er daarnaast nog
uitbreidingsinvesteringen waarvoor de minister apart nut en noodzaak zou moeten
toetsen? Op dat punt zou ik dan graag een NMa-advies willen hebben, in de
veronderstelling dat wij anders wel heel veel dingen dubbel gaan doen, wat
mij niet noodzakelijk lijkt.
 De CDA-fractie vindt het goed dat de NMa de bevoegdheid krijgt om de transporttarieven
aan het begin van de reguleringsperiode te corrigeren. Dat leidt tot een lagere
transportrekening en pakt goed uit voor degene die de rekening moet betalen.
De minister had de bevoegdheid om met deze besluiten van de NMa al dan niet
in te stemmen, maar die instemmingsbevoegdheid is geschrapt omdat het derde
pakket dat niet toestaat. De CDA-fractie vindt dat terecht, maar ook onontkoombaar.
Wel heeft zij toch nog steeds zorgen over de investeringen in en de kwaliteit
van de netwerken. Zij vindt het daarom goed dat de Energiekamer een investeringsonderzoek
is begonnen. Een van de vragen is of maatstafconcurrentie een negatieve invloed
heeft op investeringen. De uitkomsten van dat onderzoek wachten wij vanzelfsprekend
met belangstelling af.
 Ik wil toch ook een aantal opmerkingen maken naar aanleiding van het rapport
van de Algemene Rekenkamer, dat behoorlijk kritisch was. Er wordt bijvoorbeeld
gesteld dat de waardebepaling van de netwerken niet uitsluitend aan de hand
van objectieve criteria geschiedt. Ook wordt gesteld dat de huidige procedures
niet garanderen dat afnemers niet opnieuw betalen voor netten waarvan de aanlegkosten
al in eerdere tarieven berekend waren. Er is evenmin een goede vergelijkbaarheid
tussen de diverse netbeheerders. Dat is een stevige conclusie voor een Hoog
College van Staat. Daardoor zou je kunnen veronderstellen dat de energierekening
die de eindafnemers betalen, structureel te hoog geweest zou kunnen zijn.
De Algemene Rekenkamer stelt nu voor dat de minister en de Energiekamer het
systeem voor waardering van de netwerken en de tot dusver geldende waardebepalingen
heroverwegen. Ook zou de Energiekamer de waardering van de netwerken periodiek
moeten ijken aan de verhouding tussen investeringen en afschrijvingen. Aangezien
op lange termijn afschrijvingen en investeringen in het net met elkaar zouden
moeten middelen, zou dit een indicatie kunnen geven of de huidige waardering
te hoog of te laag is. Wij hebben in het verslag aangegeven dat wij de huidige
gang van zaken onbevredigend vinden. De minister laat weten dat zij aan de
gang van zaken wellicht niet de schoonheidsprijs zou uitreiken. Zoals ik al
zei, hechten wij wel waarde aan het oordeel van de Rekenkamer. De CDA-fractie
hoort daarom graag van de minister waarom zij er tot op heden niet voor kiest
om de netwerken opnieuw te waarderen. Welke andere mogelijkheden
ziet zij om recht te doen aan het rapport van de Algemene Rekenkamer?
 Op het punt van het jaarverslag hebben wij, net zoals de heer Jansen,
een amendement ingediend. Ook hier zijn wij gevoelig voor de overweging dat
zoiets al via het Burgerlijk Wetboek zou zijn geregeld, mits ook de openbaarmaking
van het jaarverslag is geregeld. Ik denk dat het goed is dat netwerkbedrijven
ook in het openbaar verantwoording afleggen van datgene wat zich allemaal
afspeelt in hun huishouding.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Als mevrouw Spies en ik hetzelfde willen, kunnen wij uiteraard gezamenlijk
optrekken. Dan hoef ik dat amendement niet meer in te dienen. Ik wil dan wel
even weten of wij echt hetzelfde willen. Wat mij betreft, is de openbaarheid
van belang. Het is ook van belang dat de publieke taken separaat worden verantwoord,
dus niet als onderdeel van een grote holding waarin nog een aantal andere
activiteiten zitten. Vindt mevrouw Spies dat ook?
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Ik vind dat alle onderdelen in de jaarrekening afzonderlijk zichtbaar
moeten zijn, maar ik vraag mij af in hoeverre dat niet al impliciet het geval
is. Wij zouden daar gezamenlijk even goed naar moeten kijken, want ik voel
er niet zo veel voor om dingen dubbel te doen.
 Voorzitter. Wij hechten grote waarde aan de betrouwbaarheid van de elektriciteitsvoorziening.
Daarvoor is het van belang dat de netbeheerder in geval van een storing onmiddellijk
herstelmaatregelen kan nemen; kijk maar naar wat er het afgelopen weekend
in de Bollenstreek aan de hand was. Dat geldt ook als zich een storing voordoet
terwijl er onderhoud wordt gepleegd. Dit wordt wel het N2-principe genoemd.
De CDA-fractie wil de wet op dit punt aanscherpen. Als ik het goed heb begrepen,
hebben wij zojuist een amendement ingediend om vast te leggen dat dit N2-principe
voor netten vanaf 220 kV altijd moet worden toegepast en dat voor netten met
een spanningsniveau tussen 110 kV en 220 kV alleen onder strikte voorwaarden
van de N2 norm kan worden afgeweken.
 Van verschillende kanten wordt erop aangedrongen om de positie van representatieve
organisaties van netgebruikers bij de vaststelling van de transporttarieven
en -voorwaarden te versterken. Dat zou kunnen door hun het recht te geven,
de netbeheerders te verzoeken om een voorstel aan de NMa te doen tot aanpassing
van de tarieven en voorwaarden van transport. Wat vindt de minister van deze
mogelijkheid?
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Ik heb nog een vraag over het N1 of N2-principe. Hoe hanteert u dat principe
precies? Wij hebben eerder een discussie gehad over de Apachehelikopter bij
Zaltbommel. Telt dit op kabelniveau of op het totale niveau van de voorzieningen,
dat wil zeggen ook een mast? Als je twee kabels op één mast
legt, heb je nog steeds een "single point of failure", om het bedrijfsmatig
te zeggen, en voldoe je niet aan het principe. De minister heeft indertijd
gezegd dat zij op kabelniveau telt. Als ik u goed beluister, ook op het gebied
van het onderhoud, dan gaat u feitelijk uit van het principe van het "single
point of failure". Dit betekent transformatorstations en masten; de hele rimram,
om het maar huiselijk te zeggen. Klopt dat?
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Dat is wel het uitgangspunt, want wij moeten dit soort ellende, zoals
indertijd in de Bommelerwaard, zo veel mogelijk proberen te voorkomen. Als
het op deze manier verder kan worden versterkt, is dat inderdaad onze intentie.
 
 
 
 De heer
 Zijlstra
 VVD
 
 Ik ben toen eerlijk gezegd een beetje in mijn hok teruggegaan, omdat de
minister een kleine rekensom had gemaakt. Mijn vervolgvraag is dan ook: hoe
gaat u dat betalen? Want het kost miljarden.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Ik wacht eerst de beantwoording van de minister maar eens af. Misschien
wilt u dan ook weer uit het hok komen. Dat zou ook kunnen. Maar misschien
moeten wij gezamenlijk tot een heroverweging komen. Het is echter wel onze
intentie om te bezien of wij de betrouwbaarheid van de netten met dit wetsvoorstel
nog verder kunnen vergroten.
 In de nota naar aanleiding van het verslag wordt gesproken over de mogelijkheid
om dividenduitkering van netbedrijven te maximeren. De CDA-fractie vindt het
belangrijk dat op dat punt binnen de rijksoverheid en binnen het kabinet één
lijn wordt getrokken. Welk regime geldt er nu precies voor de drinkwaterbedrijven?
Daarvoor is ook een dergelijke bepaling opgenomen. Is het voorstel dat de
minister overweegt te doen, in lijn met de afspraken die wij daarover met
elkaar hebben gemaakt?
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 De SP-fractie wil ook maximeren, namelijk op nul. Op het moment dat de
netbeheerder winst kan uitkeren aan gemeenten en provincies die eigenaar zijn,
ontstaat er een perverse prikkel. Een hele hoop ellende van de afgelopen jaren
is daardoor ontstaan. Bent u niet met ons van mening dat je moet proberen
om de verhoudingen in overheidsland zo zuiver mogelijk te houden en te zeggen:
een nutsbedrijf moet gewoon op kostenbasis worden geëxploiteerd? Dit
betekent: geen winst uitkeren, maar als men winst maakt, deze toevoegen aan
het eigen vermogen en nuttig gebruiken, of de tarieven verlagen. Als dit niet
zo is, wat zijn dan uw argumenten daarvoor?
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Op dit punt hebben wij echt een verschil van inzicht met de SP. Dat is
ook niet verwonderlijk na de discussies die daarover in de afgelopen jaren
in dit huis zijn gevoerd. Volgens mij is er helemaal niets mis met een gezond
dividend, ook niet als dat door een nutsbedrijf wordt gegenereerd. In tegenstelling
tot de bewering die de heer Jansen hier doet, vind ik namelijk dat een zekere
prikkel tot een efficiënte bedrijfsvoering kan leiden. Een dividend kan
er ook toe leiden dat de nutsbedrijven – want dat zijn het inderdaad –
op een zo efficiënt mogelijke wijze opereren.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Dat vind ik een heel opmerkelijke uitspraak van mevrouw Spies. Zij zegt
dat meer dividend een prikkel zou zijn tot efficiëntie. Meer dividend
kan ook een uiting zijn van monopoliewinsten, bijvoorbeeld, en we hebben er
nu juist de NMa voor om daar de zweep over te laten knallen. Er ligt volgens
mij geen enkele relatie tussen het een en het ander. Ze kan hooguit zeggen
dat ze het niet redelijk vindt, omdat het een kapitaalvergoeding is voor geld
dat gemeenten en provincie erin hebben gestoken. Daar wil ik nog wel in meegaan.
Dan ga ik dat echter uitrekenen en dan zullen we zien dat in
nutsbedrijven, in netbeheerders, ooit een klein beetje geld is gestoken, maar
dat al het vermogen is opgebouwd via de tarieven die wij met zijn allen betaald
hebben. Dat is geen geld van de gemeenten en provincies.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Het tweede argument dat u noemt, is een valide argument, maar ik houd
mijn eerste argument ook staande.
 Ik was bij het onderwerp voorrang voor duurzame elektriciteit. Als er
sprake is van congestie, moet duurzame energie met voorrang het net op kunnen
en getransporteerd kunnen worden. Daarmee voert de minister een wens van het
CDA uit. Het is misschien goed om hier de motie-Ten Hoopen c.s. nog maar eens
te noemen, die bij een eerdere begrotingsbehandeling is aangenomen. De aanleiding
voor die motie was de toen heel actuele problematiek in het Westland. Die
problemen zijn inmiddels naar tevredenheid van alle betrokkenen gekanaliseerd
en opgelost. Wij vinden en vonden het niet gewenst dat er minder groene stroom
geproduceerd zou kunnen worden op het moment dat er feitelijk gedurende een
korte periode wellicht te weinig transportcapaciteit is. Het is beter om een
centrale die gestookt wordt met fossiele brandstoffen, minder te laten produceren
en te garanderen dat de producenten van groene stroom in geval van file voorrang
krijgen bij het transport. Dat was en is het doel van de eerder genoemde motie-Ten
Hoopen. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling om via de voorrangsregeling
CO2 te beprijzen. Daar bestaan andere, effectievere instrumenten
voor. We denken wel dat deze maatregel een belangrijke steun in de rug van
duurzame decentrale energieopwekking is. Die zal niet langer gehinderd worden
door te weinig transportcapaciteit.
 Wat de uitwerking betreft en de verdeling van kosten zijn er verschillende
opties, de vraag bijvoorbeeld welke stroom nu precies groen is en wie de kosten
van het stopzetten en elders op regelen van centrales moet dragen. In de nota
van wijziging, de beleidsbrief en de antwoorden op de feitelijke vragen werden
de meeste keuzes gemaakt en toegelicht. Wij achten het logisch dat de hoog
renderende wkk-centrales voorrang krijgen. We kunnen ons er eveneens in vinden,
hybride installaties – deels gas of kolen, deels biomassa – vooralsnog
geen voorrang te geven. Ik begrijp dat er op dat punt diverse amendementen
zijn ingediend dan wel worden voorbereid. In het voorlopig nog lang niet aan
de orde zijnde scenario dat er zo veel duurzame energie wordt geleverd dat
ook hier terugdraaien van de productie aan de orde zou zijn, kunnen wij niet
anders dan eerst naar regelbare duurzame stroom kijken. Het is in onze ogen
terecht dat wkk-producenten ook niet vrijwillig mogen deelnemen aan congestiemanagement.
Je kunt immers niet van twee walletjes eten.
 In de antwoorden op de feitelijke vragen geeft de minister aan dat de
centrales met de hoogste marginale kosten als eerste worden afgeregeld. Dat
betekent dat gascentrales vaak stopgezet zullen worden, terwijl kerncentrales
naar mijn overtuiging als laatste stopgezet zouden worden. Volgens de beleidsbrief
zijn de baten van het eerder aansluiten tussen de 450 mln. en 750 mln. per
jaar, terwijl de kosten tussen de 30 mln. en 47 mln. per jaar bedragen. Dat
is, laat daarover geen misverstand bestaan, een stuk gunstiger dan wij hadden
durven dromen. Dat neemt niet weg dat wij ook zorgvuldig naar die kostenverdeling
moeten kijken.
 Allereerst stel ik een aantal vragen om de keuze van de minister scherp
te krijgen. Volgens de beleidsbrief en de nota van wijziging dragen grijze
producenten de kosten van het afregelen van productievermogen in congestiegebieden.
Eindgebruikers krijgen de andere kosten in rekening gebracht: de overblijvende
kosten, de kosten van het IT-systeem en inkoop van compenserend vermogen.
Wie draagt dan in andere dan bepaalde situaties de kosten van het opregelen
van productievermogen buiten het congestiegebied? Wat zijn die bepaalde situaties?
 In de antwoorden op de feitelijke vragen geeft de minister aan dat de
kosten van het opregelen buiten het congestiegebied voor rekening van de grijze
producenten komen. Is dat wel consistent? Want de nota van wijziging maakt
het allemaal nog ingewikkelder. Als opbrengsten en uitgaven van het af- en
opregelen niet in evenwicht zijn, wordt het verschil opgenomen in het transporttarief.
Dat betekent dan weer dat de afnemers betalen.
 Kan de minister de verschillende kostenposten en wie de kosten dragen
nog eens echt helder op een rijtje zetten? Want hoewel er nog wel wat ontbreekt
over de precieze kostenverdeling, is wel duidelijk dat in het voorstel van
de minister de grijze producenten in het congestiegebied het grootste deel
van de kosten van congestiemanagement gaan betalen. Ik mis, in alle eerlijkheid,
de vergelijking tussen deze keuze van de minister met het algemene systeem
van socialisatie van de kosten, waarvoor wij tot op heden steeds hebben gekozen.
Ik vind dat wij die feitelijke vergelijking moeten kunnen maken.
 De minister geeft aan dat het onderscheid groen en grijs juridisch houdbaar
is. Ik hoor daarover ook andere beweringen. Ik hoor signalen dat Duitsland,
België en Frankrijk kosten socialiseren en dat Nederland voor een ander
systeem kiest. In hoeverre zetten wij dan onze eigen productieleveringsbedrijven
op achterstand?
 De minister geeft aan dat de voorrangsregeling niet tot doel heeft om
hernieuwbare energie te stimuleren. Dat doen wij met de SDE en het emissiehandelssysteem.
Is dat niet wat zij hier feitelijk doet? Is het wel verstandig om bij een
specifieke kostenpost af te wijken van de algemene regel dat afnemers betalen?
Kan de minister bevestigen dat in de richtlijn niets is vastgelegd over kostenverdeling
en kan de minister dan wel stellen dat toedeling aan de grijze producenten
nodig is om de voorrangsregeling niet te ondergraven? Wat zijn de gevolgen
van deze kostenverdeling voor ons vestigingsklimaat voor stroomproducenten?
 Ik realiseer mij zeer wel dat er ook veel voor te zeggen is om de kosten
van congestiemanagement bij de grijze producenten neer te leggen, dat daarvan
ook bepaalde prikkels uitgaan. Maar ik mis, daarop zijn mijn vragen gericht,
een objectieve vergelijking van alle voors en tegens om hier uiteindelijk
een keuze te kunnen maken die ook nog juridisch houdbaar is. Een aanvankelijke
voorkeur van de CDA-fractie, die er misschien nog steeds is, om de kosten
bij de grijze producenten in de congestiegebieden te leggen, is nog steeds
ons vertrekpunt. Maar gegeven alle informatie die wij ook uit de markt hebben
gekregen, zijn er inmiddels zo veel vragen gerezen dat ik die eerst beantwoord
wil krijgen voor wij een definitief standpunt bepalen.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 Na al die vragen durf ik het bijna niet meer te vragen, want mevrouw Spies
hintte daarnaar net zelf. Er is een motie-Spies c.s., waarin wordt gevraagd
om de kosten van congestiemanagement neer te leggen bij de grijze producenten.
Volgens mij staat er zelfs "in congestiegebieden" bij. Nu krabbelt zij terug.
Zij geeft het ook bijna helemaal toe, dus dat is ook heel eerlijk. Al de vragen
die zij stelt, zijn ook in de schriftelijke ronde uitgebreid aan de orde gekomen,
althans veel daarvan. Ze zijn misschien niet allemaal cijfermatig beantwoord,
maar wel helder. Op basis daarvan is mijn fractie tot de heldere conclusie
gekomen dat het systeem dat de minister kiest, het beste is voor duurzame
energie en voor een efficiënte energiemarkt in het algemeen. Waarom trekt
mevrouw Spies een andere conclusie, of is zij nu nog niet bereid een conclusie
te trekken en wanneer dan wel?
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Allereerst refereert u terecht aan de motie, waarin uitdrukkelijk de woorden
"te onderzoeken" staan. Ik kan mij het interruptiedebatje daarover met de
heer Jansen nog herinneren. Daarbij heb ik aangegeven dat het mij ging om
een objectieve vergelijking van de voors en de tegens van de verschillende
systemen. Ik vraag nu nog eens extra om die objectieve vergelijking. Ik geef
aan dat onze basishouding hierbij was en is dat de grijze producenten de rekening
van de congestie moeten betalen. Als wij echter zo veel signalen krijgen dat
dit juridisch niet houdbaar is of dat dit ertoe leidt dat oude kolengestookte
centrales buiten congestiegebieden harder moeten gaan draaien en dus qua CO2-uitstoot het tegenovergestelde wordt bewerkstelligd van wat wij daadwerkelijk
wensen dan wel dat in ons omringende landen andere systemen worden gekozen
waardoor de noordwest Europese markt anders wordt ingericht dan uw en mijn
bedoeling is, dan vind ik dat wij die elementen in dit debat heel expliciet
moeten wegen.
 
 
 
 De heer
 Samsom
 PvdA
 
 U vraagt toch wel naar een half bekende weg. Zo heeft het ECN al veel
van uw vragen beantwoord en daarmee aangetoond dat het goed is om de CO2-uitstoot in het algemeen op deze manier aan te pakken. De minister
heeft voorts betoogd dat je op deze manier ook de perverse effecten van congestiemanagement
mooi in de tang kan houden. Ik vraag mij het volgende af; misschien speelde
die vraag ook eerder in Barendrecht. Wat wilt u nog precies weten? Is dat
een cijfermatige analyse? Dat is lastig, want een dergelijke analyse wordt
altijd op modellen gebaseerd. Wat wilt u dus precies hebben voordat wij een
besluit kunnen nemen?
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Het vertrekpunt van de CDA-fractie is helder. Dat is hetzelfde als uw
eindafweging. Laat daar geen misverstand over bestaan. Uit signalen die wij
de afgelopen weken hebben gekregen, meer specifiek de afgelopen week in mijn
richting, heb ik de indruk dat er discussie is over de CO2-winst
van het voorgestelde systeem.
 Ik wil nog een vraag voorleggen aan de minister. Wij krijgen van Eneco,
toch een redelijk onverdachte partij in dit geval, de suggestie om via het
transporttarief voor producenten, het LUP, te gaan betalen. Dit alternatief
hebben wij tot heden niet in het voorstel van de minister gezien. Ik vind
dat in dezen hoor en wederhoor toegepast moeten worden. Dit geldt zeker, als
het gaat om het fundamenteel ter discussie stellen van ook de juridische houdbaarheid
van het systeem. Ik noem: kan het wel of niet, grijze producenten en verbijzonderd
in congestiegebieden. Juist in een plenair debat moet er naar mijn mening
sprake zijn van hoor en wederhoor. Pas als wij alle argumenten, ook die van
de minister, kennen, moeten wij een eindafweging maken. Ons vertrekpunt daarbij
is helder; daar bestaat geen misverstand over.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Klopt het dat mevrouw Spies vooral het punt op tafel wil leggen dat de
kosten van een congestiemaatregel binnen een congestiegebied verhaald worden
op grijze producenten dan wel op alle grijze producenten in Nederland? Is
dit nu het hoofdpunt dat zij hier wil maken?
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Dat is niet het hoofdpunt, maar het is wel belangrijk. Ik heb nog een
paar belangrijke punten.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Ik kan toch aannemen dat mevrouw Spies hier heel hard wil uitsluiten dat,
via welke route dan ook, groene producenten gaan meebetalen aan congestiemanagement?
Dat kan toch echt niet de bedoeling zijn?
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Natuurlijk niet. Dat is voor mij zo vanzelfsprekend, mijnheer Vendrik,
dat ik niet eens veronderstel dat die gedachte bij u zou bovenkomen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Dat is ook heel slecht van mij.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Ja.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Op het moment dat u begint over een landelijk transporttarief wordt er
"iets geks" in mij wakker, om het zo maar te zeggen. Dit heb ik dus echt verkeerd
begrepen.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Gaat u vooral weer slapen.
 
 
 
 De heer
 Vendrik
 GroenLinks
 
 Dat punt is dus van tafel. Verder gaat het vooral om de juridische houdbaarheid.
Ik zou dan zeggen: dat heeft vooral betrekking op de vraag of je de producenten
binnen een congestiegebied voor de kosten kan aanspreken, dus dat je langs
de lijn van een gebied discrimineert, dan wel dat je het uitsmeert over alle
grijze producenten. Dat vind ik een fair debat. Ik hoor daar graag het antwoord
van de minister op.
 
 
 
 De heer
 Jansen
 SP
 
 Ik ga ervan uit dat mevrouw Spies graag wil dat aan de hand van een aantal
scenario's of modellen wordt voorgerekend hoe de verschillende opties kunnen
uitpakken. Ik vind het altijd de moeite waard om dat te doen. Ik zou het ook
fijn vinden als het effect van mijn amendement in die rekensom wordt meegenomen,
zodat duidelijk wordt of dat nog iets extra's oplevert. Ook ik heb namelijk
een voortschrijdend inzicht. Als een van de argumenten om nog eens goed kritisch
te kijken naar hetgeen nu op tafel ligt, noemde mevrouw Spies het feit dat
er in andere Europese landen andere modellen zijn. Bij mijn weten blijkt uit
de feitelijke vragen, maar het kan ook uit de reactie van derden zijn, dat
de kosten in andere Europese landen die de congestiekosten hebben gesocialiseerd,
in een aantal gevallen compleet uit de klauwen zijn gelopen
omdat er perverse prikkels optreden. Het kan daarbij namelijk heel interessant
worden om congestie te creëren. Kortom, mevrouw Spies, het is toch ons
beider doel om dat in ieder geval te voorkomen? Socialisatie betekent immers
afschuiven en daarmee ook een enorm opdrijvend effect op de congestiekosten.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Absoluut.
 
 
 
 Mevrouw
 Wiegman-van Meppelen Scheppink
 ChristenUnie
 
 Ook ik waardeer op zich de vraag om alles nog eens goed op een rij te
zetten. Dat kan nooit kwaad. Ik vraag me echter af of het ooit haalbaar is
om in deze discussie objectieve criteria te hanteren. Wij zijn immers allemaal
met verschillende inbrengen en verschillende kanten van het verhaal geconfronteerd.
Is dit niet juist het moment voor de politiek om heel duidelijk een keus te
maken en daarmee een goede prikkel af te geven? Juist omdat wij het hebben
over congestiemanagement, waarvan wij allemaal zeggen dat het niet iets voor
de eeuwigheid is en dat wij dit zo tijdelijk mogelijk willen houden. De vragen
van mevrouw Spies over de wijze waarop de socialisatie in de toekomst moet
worden geregeld, kunnen veel beter aan de orde worden gesteld op het moment
dat wij spreken over het reguleringskader, waarover door het kabinet ook een
brief is toegezegd.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Het is bijzonder dat mevrouw Wiegman deze vraag stelt na het debat dat
wij vanmorgen hebben gevoerd. Die opmerking is voor mijn rekening, voorzitter.
Ik vraag vooral naar de juridische houdbaarheid. Dat is wat anders dan objectieve
criteria.
 
 
 U vervolgt uw betoog.
 
 
 
 Mevrouw
 Spies
 CDA
 
 Voorzitter. De criteria om te bepalen of congestiemanagement redelijk
en proportioneel is en of dit dus wel of niet moet worden toegepast, blijven
open en lijken weinig rechtszekerheid te bieden. Wat de CDA-fractie betreft,
wordt congestiemanagement uiteindelijk alleen in uitzonderlijke situaties
toegepast. Dat is ook de intentie van de minister. De criteria daarvoor moeten
dus zo scherp mogelijk zijn. Bij redelijkheid en proportionaliteit moet het
principe gelden dat er uiteindelijk voldoende transportcapaciteit is om het
aanbod te accommoderen. Het moet geen al te royale, haast economische afweging
worden waarbij het economische optimum bepaalt of er wel of niet wordt aangesloten
en of er wel of niet kan worden getransporteerd. Ik begrijp dat er ook overwegingen
zijn om de woorden "redelijk" en "proportioneel" te laten vallen, maar in
mijn beleving geldt gewoon het principe dat er aangesloten en getransporteerd
moet kunnen worden. Alleen in heel uitzonderlijke situaties kunnen die redelijkheid
en proportionaliteit een rol gaan spelen. Ik heb het zo begrepen en ik hoor
het graag als het anders is.
 Ik heb ook een vraag met het oog op de toekomst. De minister geeft aan
dat netbeheerders in beginsel hun producenten direct moeten aansluiten op
het net. Dat recht is vastgelegd in artikel 24 van de Elektriciteitswet 1998.
Als wij die lijn volgen, hoeft congestiemanagement dus alleen tijdelijk te
worden toegepast. De minister stelt zich met het oog op de toekomst echter
de vraag of de plicht voor netbeheerders om altijd over voldoende capaciteit
te beschikken, economisch wel optimaal is. De minister stelt dat dit onderwerp
in 2010 mogelijk tot een wetswijziging leidt. Zegt de minister hiermee dat
zij enige congestie in vergelijking met onbegrensde investeringen in het net
wel wenselijk vindt? Ziet zij dat vraagstuk als een zoektocht naar een economisch
optimum of kan het recht op transport als een principe worden gezien? Hoe
verhoudt deze exercitie zich tot de richtlijn die landen verplicht om toegang
tot het net te verlenen?
 De discussie binnen het wetsvoorstel "voorrang voor duurzaam" gaat tot
op heden alleen over elektriciteit. Decentrale opwekking van groen gas staat
nog in de kinderschoenen, maar kan een serieuze rol gaan spelen. De minister
geeft aan dat het aanpassen van de leidingen, zodat gas in twee richtingen
kan stromen, de belangrijkste uitdaging is. De minister geeft echter geen
duidelijk antwoord op de vraag of er in de toekomst in het gastransport ook
regionale knelpunten kunnen ontstaan. Kunnen die ontstaan en, zo ja, wil de
minister daarmee dan op een vergelijkbare manier omgaan? Moet in de wet een
haakje worden gecreëerd waarmee op termijn ook voorrang voor groen gas
kan worden geregeld?
 De discussie over het congestiemanagement lijkt zich erg te concentreren
op het hoogspanningsnet. Is het systeem dat de minister voorstelt ook op de
regionale netten van toepassing?
 Ik heb veel sympathie voor het amendement van de heer Jansen waarmee hij
de mogelijkheid wil realiseren om ook het hoogovengas in de volgorde bij voorrang
voor duurzaam op te nemen. Het lijkt mij heel ingewikkeld om een verdergaande
volgorde binnen grijs en groen op te nemen. Vooralsnog willen wij ons daarom
aansluiten bij wat de minister voorstelt.
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 De vergadering wordt van 13.18 uur tot 14.05 uur geschorst.
 
 Voorzitter: 
 Verbeet
 
 Ingekomen is een beschikking van de voorzitters van de Eerste en Tweede
Kamer der Staten-Generaal inzake aanwijzing van het Eerste Kamerlid Hillen
tot lid in de delegatie naar de NAVO-assemblee.
 Op de tafel van de Griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd.