Behandeling van: het voorstel van rijkswet Goedkeuring van het op 3 mei 1996 te Genève tot stand gekomen Protocol inzake het verbod of de beperking van het gebruik van mijnen, valstrikmijnen en andere mechanismen, zoals gewijzigd op 3 mei 1996 (Protocol II zoals gewijzigd op 3 mei 1996), en van het op 13 oktober 1995 te Wenen tot stand gekomen Aanvullend Protocol inzake blindmakende laserwapens (Protocol IV), gehecht aan het Verdrag inzake het verbod of de beperking van het gebruik van bepaalde conventionele wapens die geacht worden buitensporig leed te veroorzaken of een niet-onderscheidende werking te hebben (25925, R1614)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 1565-1575

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-11-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 24, pagina 1565-1575

12-11-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25925Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (donderdag 12 november 1998)Pagina 1533-1533
Behandeling van: het voorstel van rijkswet Goedkeuring van het op 3 mei 1996 te Genève tot stand gekomen Protocol inzake het verbod of de beperking van het gebruik van mijnen, valstrikmijnen en andere mechanismen, zoals gewijzigd op 3 mei 1996 (Protocol II zoals gewijzigd op 3 mei 1996), en van het op 13 oktober 1995 te Wenen tot stand gekomen Aanvullend Protocol inzake blindmakende laserwapens (Protocol IV), gehecht aan het Verdrag inzake het verbod of de beperking van het gebruik van bepaalde conventionele wapens die geacht worden buitensporig leed te veroorzaken of een niet-onderscheidende werking te hebben (25925, R1614)Pagina 1565-1575
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de regeling van enige bijzondere bevoegdheden tot opsporing en wijziging van enige andere bepalingen (bijzondere opsporingsbevoegdheden) (25403); - het wetsvoorstel Partiële wijziging van het Wetboek van Strafvordering (herziening van het gerechtelijk vooronderzoek) (23251)Pagina 1533-1555
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 12 november 1998)Pagina 1575-1576
Regeling van werkzaamheden (donderdag 12 november 1998)Pagina 1555-1556
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Ontgrondingenwet (verbreding heffingsdoeleinden) (25804)Pagina 1533-1533
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de regeling van enige bijzondere bevoegdheden tot opsporing en wijziging van enige andere bepalingen (bijzondere opsporingsbevoegdheden) (25403); - het wetsvoorstel Partiële wijziging van het Wetboek van Strafvordering (herziening van het gerechtelijk vooronderzoek) (23251).Pagina 1556-1565

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het voorstel van rijkswet
Goedkeuring van het op 3 mei 1996 te Genève tot stand gekomen Protocol
inzake het verbod of de beperking van het gebruik van mijnen, valstrikmijnen
en andere mechanismen, zoals gewijzigd op 3 mei 1996 (Protocol II zoals gewijzigd
op 3 mei 1996), en van het op 13 oktober 1995 te Wenen tot stand gekomen Aanvullend
Protocol inzake blindmakende laserwapens (Protocol IV), gehecht aan het Verdrag
inzake het verbod of de beperking van het gebruik van bepaalde conventionele
wapens die geacht worden buitensporig leed te veroorzaken of een niet-onderscheidende
werking te hebben (25925, R1614).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! De landmijnenproblematiek is de afgelopen vier jaar onderwerp
van intensieve bespreking tussen regering en Kamer geweest. Wij staan nu op
het punt twee belangrijke protocollen bij het conventionelewapensverdrag en
over enige tijd het verdrag inzake het verbod van het gebruik, de opslag,
de productie en de overdracht van antipersoneelmijnen en inzake de vernietiging
van deze wapens goed te keuren. Terugkijkend op het debat in de Kamer en het
maatschappelijk debat over landmijnen zien wij een geweldige versnelling van
het proces, dat vanaf 1995 nader is geconcretiseerd in protocol II en vorig
jaar in het verdrag over antipersoneelmijnen. De verenigde krachten van politiek
en maatschappelijk initiatief en van niet-gouvernementele organisaties hebben
laten zien dat veranderingen mogelijk zijn bij een krachtig en consistent
optreden. De fractie van de PvdA spreekt haar waardering uit voor de inzet
van de Nederlandse regering tijdens de toetsingsconferentie van het conventionelewapensverdrag
en haar inbreng in het zogenaamde Ottawaproces. Ook de Nederlandse NGO's en
met name Pax Christi verdienen het om hierbij te worden vermeld.Ik ga eerst in op protocol II. Dit protocol, dat nu ter goedkeuring voorligt,
gaat minder ver dan het Ottawaverdrag. Het protocol is echter nodig, zoals
de regering stelt, omdat daarin bepalingen staan inzake het gebruik en de
overdracht van antitankmijnen, valstrikmijnen en andere mechanismen. De fractie
van de PvdA zal voor protocol II stemmen. Bij de schriftelijke behandeling
van dit verdrag heeft mijn fractie een aantal feitelijke vragen gesteld over
de producenten van antipersoneelmijnen, het ruimen van mijnen en de positie
die NAVO- en EU-landen ten aanzien van dit verdrag innemen. Ik wil de regering
daar nog enkele vragen over stellen. Uit de bijdrage aan de nota naar aanleiding van het verslag, waarin een
overzicht wordt gegeven van het partijenbestand bij het conventionelewapensverdrag
en de bijbehorende protocollen, alsmede bij het antipersoneelmijnenverdrag,
blijkt dat de NAVO-partners de Verenigde Staten en Turkije geen partij zijn
bij het antipersoneelmijnenverdrag. Bovendien heeft Turkije het conventionelewapensverdrag
niet goedgekeurd. Derhalve heeft Turkije de protocollen bij dit verdrag ook
niet goedgekeurd. Op welke wijze wordt hierover in NAVO-verband gesproken?
De regering zegt dat bij NAVO-operaties niet langer een rol is weggelegd voor
antipersoneelmijnen. Als dat het geval is, waarom accepteren de overige NAVO-partners
dan dat de VS en Turkije daar wel gebruik van maken, al is dat uitsluitend
voor hun eigen verdediging? Antipersoneelmijnen dienen voor alle NAVO-partners
onacceptabel te zijn. Is de regering bereid om de aanwezigheid van landmijnen
in deze twee landen in de NAVO aan de orde te stellen? De erkenning dat landmijnen
zoveel leed veroorzaken aan de burgerbevolking, met name kinderen, is voor
NAVO-bondgenoot Turkije, dat verwikkeld is in een gewelddadig intern conflict
met de Koerden, reden temeer om zich aan te sluiten bij het antipersoneelmijnenverdrag.
In de VS heeft een vijftiental ex-generaals, waaronder generaal Schwartzkopf,
in een open brief aan president Clinton geschreven dat het verbod op landmijnen
niet alleen humaan, maar ook militair verantwoord is. Pressie op de VS om
het antipersoneelmijnenverdrag te ondertekenen, sluit aan bij deze oproep
vanuit de Amerikaanse samenleving en de grote consensus binnen de internationale
gemeenschap. Nogmaals: is de regering bereid om hiervan een punt te maken
in de NAVO?Op de vraag of de Europese Unie door middel van demarches landen die geen
partij zijn bij het conventionelewapensverdrag ertoe kan bewegen dat toch
te worden, antwoordt de regering dat de Europese Unie voornemens is demarches
te doen. Zijn deze voornemens van de Europese Unie in praktijk gebracht? Bij
wie heeft de Europese Unie erop aangedrongen? Kan de minister ons daarover
berichten?Mevrouw de voorzitter! Het ruimen van mijnen is een kostbare en tijdrovende
bezigheid. Nederland heeft ervaring opgedaan op dit terrein. Het is noodzakelijk
dat de Noren, VN-organisaties, het Internationale Rode Kruis en niet-gouvernementele
organisaties overleggen over een gezamenlijke systematische benadering van
het mijnen ruimen. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt melding
gemaakt van de onlangs opgerichte UN Mine Action Service. Verleent Nederland
financiële en/of andere steun aan deze organisatie? De fractie van de
PvdA zou steun aan deze VN-organisatie willen bepleiten. Indien wij reeds
steun verlenen, om welk bedrag gaat het dan?Steun is des te meer nodig, omdat landen die een oorlog achter de rug
hebben, niet over de benodigde financiën beschikken om mijnen te ruimen.
De ministeries van Defensie en voor Ontwikkelingssamenwerking financieren
TNO om aan de ontwikkeling van een nieuwe mijndetectiemethode te werken. Mij
bereikten berichten dat de onderzoekers verbonden aan dit project nooit een
humanitaire mijnopruimingsoperatie hebben meegemaakt. Is dat niet nodig? Zou
het niet dienstig zijn als zij ook in de praktijk zien hoe dingen verlopen?
Wat vindt de regering hiervan?De regering stelt voor, aan het niet ondertekenen van deze protocollen
door een land de consequentie te verbinden dat dat land niet in aanmerking
komt voor Nederlandse ondersteuning bij mijnen ruimen, behalve in een acute
humanitaire noodsituatie. De vraag is wat dat betekent voor landen als Angola
en Afghanistan, die niet hebben ondertekend. Het is zeker een effectief middel
om landen ertoe te bewegen partij bij de verdragen te worden. Hoe zal de regering
met deze op zichzelf correcte principiële stellingname omgaan?Voorzitter! Voornaamste producenten van landmijnen zijn China, Egypte,
India, Irak, Iran, Noord-Korea, Pakistan, de Russische Federatie en Zuid-Korea.
Nu zijn deze landen, voorzover zij op de lijst van de bijlage bij de nota
naar aanleiding van het verslag voorkomen, geen van alle ondertekenaar van
het antipersoneelmijnenverdrag. Zij zullen dus blijven produceren. Deze trieste
realiteit relativeert enigszins het succes van het Ottawaproces. Hoe kunnen
deze landen ertoe worden bewogen om geen antipersoneelmijnen te produceren?
De vraag is of Nederland hieraan consequenties zou moeten verbinden voor militaire
samenwerking met deze landen door bijvoorbeeld geen wapens te leveren. India,
Pakistan, Egypte en China zouden daarvoor in aanmerking kunnen komen. Vindt
de minister dit een begaanbare weg? Welke andere pressiemiddelen ziet de minister
om de universaliteit van het conventionelewapensverdrag en het antipersoneelmijnenverdrag
te bevorderen?De heer Hoekema (D66):Is de consequentie van de redenering van de heer Apostolou dat Nederland
ook geen wapens meer aan de Verenigde Staten zou mogen leveren?De heer Apostolou (PvdA):Wij hebben, zoals u weet, een onderscheid gemaakt bij de wapenexport tussen
NAVO-partners en niet-NAVO-partners. Maar ik moet eerlijk zeggen dat ik dit,
als u mij daarbij zou willen steunen, zeker in bespreking wil nemen. Het is
niet zo dat ik vind dat er op geen enkele manier verdere pressie op de Verenigde
Staten uitgeoefend kan worden. Ik ben ervoor om te onderzoeken in hoeverre
wij dit als instrument zouden kunnen gebruiken. Ik voeg daar echter direct
aan toe dat de zaken iets anders liggen als het om een NAVO-partner gaat dan
wanneer het om niet-NAVO-partners gaat.Voorzitter! Er komt een nieuwe toetsingsconferentie in 2001. Is Nederland
bereid om daar nadere afspraken te bepleiten die nu nog niet in protocol II
zijn opgenomen? Ik denk hierbij aan het aspect van de verificatie, de controle
en naleving van verbods- en gebodsbepalingen. Kan de regering een opsomming
geven van de punten waarvoor zij zich zal inzetten tijdens de eerstvolgende
toetsingsconferentie? Is Nederland bereid te pleiten voor verdergaande afspraken
met betrekking tot antitankmijnen? Deze kunnen ook burgers treffen, bijvoorbeeld
een bus vol passagiers, en ze kunnen ook omgebouwd worden tot antipersoneelmijnen.Ik kom nu bij protocol IV. Dit protocol beperkt zich tot internationale
conflicten. De regering stelt dat zij er in het kader van het toetsingsproces
van het conventionele wapensverdrag naar zal streven om een
zo breed mogelijke steun te verwerven voor de opvatting dat dit protocol ook
in interne conflicten en, voorzover relevant, ook in vredestijd van toepassing
dient te zijn. De fractie van de PvdA steunt dit streven. De regering zou
wat ons betreft nu reeds een verklaring van deze strekking moeten afleggen.
Waarom heeft de regering dat niet reeds gedaan? Is zij wel bereid dit te doen
en, zo ja, wanneer? Nederland zou namelijk een verklaring moeten afleggen
dat het zich in alle omstandigheden gehouden acht aan het protocol en niet
slechts bij internationale conflicten. Wil de regering toezeggen een dergelijke
verklaring nu reeds af te leggen?Voorzitter! De blindmakende laserwapens zijn afschuwelijke wapens en dienen
verboden te worden als methode van oorlogvoering. De regering zegt dat een
productieverbod van deze permanent verblindende laserwapens niet past bij
het humanitair oorlogsrechtelijke karakter van het conventionelewapensverdrag.
Als dat zo is, hoe zou er dan wel een verbod van productie van deze wapens
tot stand kunnen komen? Kan de regering initiatieven in deze richting nemen?
Wie produceren deze laserwapens eigenlijk? Kan tegen de producenten geen actie
worden ondernomen? Welk NAVO-land beschikt over blindmakende laserwapens?
Ik vraag dit omdat in een krantenbericht stond dat een NAVO-piloot en een
bemanningslid verwondingen aan hun ogen hebben opgelopen tijdens een helikoptervlucht
in Bosnië. Het incident vond plaats boven de stad Zenica. Is dit incident
de minister bekend en ging het hier om verblindende laserwapens?Voorzitter! Door de goedkeuring van deze protocollen wordt een bijdrage
geleverd aan een positieve ontwikkeling van het humanitaire oorlogsrecht.
Helaas liggen er 100 miljoen antipersoneelmijnen in meer dan 64 landen, met
name in ontwikkelingslanden. En nog eens 100 miljoen liggen er in wapenarsenalen
gereed voor gebruik. Sommigen spreken met een grote dosis ironie over de onderhavige
verdragen. Het rijke deel van de wereld heeft zich verzekerd van alternatieven
voor antipersoneelmijnen en gaat dus over tot vernietiging en een verbod op
de productie ervan. De armere landen kunnen zich de duurdere alternatieven
niet veroorloven en gaan door met de goedkope landmijnen. Wil de regering
op deze opvatting reageren? Ook ik heb twijfels bij de betekenis van deze
verdragen, juist omdat de voornaamste producenten ze niet hebben ondertekend.
Nederland stelt wel, hoe bescheiden ook, alles in het werk om zelf van deze
wapens af te komen en anderen van de noodzaak tot verbod van productie en
gebruik te overtuigen. Het is een plicht voor de regering te blijven streven
naar een wereld zonder antipersoneelmijnen en zonder blindmakende laserwapens.
De regering heeft daarvoor de volledige steun van de fractie van de PvdA.De heer Hoekema (D66):Mevrouw de voorzitter! Wij spreken vandaag over de protocollen II en IV
van het conventionelewapensverdrag. Dit is voor Nederland een heel passend
onderwerp, want Nederland heeft een langdurige, bijzondere traditie op de
terreinen van het humanitair oorlogsrecht. Ik herinner onder meer aan het
feit dat wij volgend jaar vieren en inhoudelijk gedenken het 100-jarig bestaan
van de Haagse vredesconferentie van 1899.De totstandkoming van de protocollen wordt van harte toegejuicht door
de fractie van D66. Het doel van het conventionelewapensverdrag, waar de protocollen
integraal deel van uitmaken, is het beperken van onnodig wrede wapens, wapens
die buitensporig veel leed veroorzaken of een niet onderscheidende werking
hebben. Dergelijke wapens horen in een wereld met een zeker niveau van beschaving
absoluut niet thuis.Dat Nederland bij de totstandkoming van de protocollen en de wijzigingen
daarvan een voortrekkersrol heeft gespeeld, is een compliment waard voor de
betrokken bewindspersonen van vooral het vorige kabinet. In Genève
en elders is daarvoor ook veel ambtelijk werk verricht.Dit debat over het tweede protocol over de landmijnen kan worden beschouwd
als een soort generale repetitie. De fractie van D66 hoopt dat de Kamer snel
het antipersoneelmijnenverdrag, het Ottawaverdrag, kan ratificeren. Als ik
goed ben ingelicht, wachten wij nu op de nota naar aanleiding van het verslag.
Wanneer kunnen wij die nota tegemoetzien?Die ratificaties door Nederland zijn overigens een soort slakkengangverhaal,
zoals wij onlangs bij de behandeling van het verdrag over de toetreding van
nieuwe NAVO-lidstaten hebben gezien. De Kamer zal zelf ook kritisch naar de
eigen werkwijze moeten kijken. Het valt telkens op dat Nederland als een van
de laatste landen in de kring van Europese of NAVO-partners verdragen ratificeert.
Ik was dezer dagen bij de NAVO-assemblee in Edinburgh en ik werd daar vele
malen aangesproken op het feit dat Nederland de laatste was in de rij van
bondgenoten die de toetreding van de nieuwe bondgenoten heeft geratificeerd.
Graag wat meer spoed in de toekomst, ook van de minister van Buitenlandse
Zaken en andere betrokkenen.De fractie van D66 wil enkele korte opmerkingen maken over het tweede
protocol. Het is voor ons een teleurstelling dat de regering, ondanks haar
goede inzet, er niet in is geslaagd om antitankmijnen een belangrijkere plaats
te geven binnen protocol II. Antitankmijnen hebben net als antipersoneelmijnen
de eigenschap nog jarenlang een bedreiging te vormen voor inwoners van conflictgebieden.
Onze vraag aan de minister is of hij de komende jaren mogelijkheden ziet om
een beperking van het gebruik van niet-detecteerbare antitankmijnen op de
internationale agenda te houden dan wel te krijgen.In het tweede protocol wordt veelvuldig gesproken over zelfvernietigings-
en zelfneutralisatiemechanismen van landmijnen die buiten mijnenvelden zijn
gelegd. In de praktijk blijken deze systemen vaak onbetrouwbaar. Wil de minister
zich inspannen om de kwaliteitseisen voor dergelijke mechanismen te verbeteren?
Ik vraag dit vooral, omdat vaak wordt gesproken over de mogelijkheid deze
neutraliseringsmechanismen bij antitankmijnen aan te brengen.Voorzitter! De overgangsfase van negen jaar, gerekend vanaf de inwerkingtreding
van het protocol, vindt mijn fractie erg lang. Was het niet mogelijk om deze
termijn te verkorten? Mijnen liggen, nadat ze op scherp zijn gesteld, nog
jarenlang als sluipmoordenaars te wachten op een slachtoffer. Als deze jaren
worden opgeteld bij de overgangs fase van negen jaar, wordt
de periode wel erg lang.De reikwijdte van het begrip 'interne gewapende conflicten' kan in de
toekomst voor problemen zorgen. Het is positief dat het protocol op dit punt
is uitgebreid. Was het niet mogelijk om een meer concrete afbakening te maken?TNO werkt, gefinancierd door de ministeries van Defensie en Ontwikkelingssamenwerking,
al jaren in het kader van het HOM 2000-project aan de ontwikkeling van mijnruimingsapparatuur.
De heer Apostolou doelde hier al op in zijn bijdrage. Mijn fractie waardeert
deze Nederlandse inspanningen zeer. Zijn de prototypen van de mijnruimers
volgens de planning in het jaar 2000 gereed? Hadden de onderzoekers van TNO
niet zelf naar de plekken moeten afreizen waar deze mijnen zijn gelegd, om
ter plaatse ervaring op te doen met het werk dat zij nu vooral theoretisch
in de laboratoria verrichten? Zijn zij daar gaan kijken, zo nee, waarom niet?Mevrouw de voorzitter! Het andere protocol dat wij vandaag bespreken,
slaat op het verbod van bepaalde typen antipersoneellaserwapens. Dat protocol
heeft niet direct gevolgen voor Nederland, omdat wij in onze krijgsmacht die
wapens niet hebben. Dat laserwapens die worden gebruikt voor het permanent
blind maken van personen in het kader van het conventionelewapensverdrag worden
gekenmerkt als onnodig wreed, is evident en bijna een understatement. De fractie
van D66 had graag gezien dat het protocol zou zijn uitgebreid met andere categorieën
laserwapens die specifiek gericht zijn op personen. De grens tussen zogenaamde
dazzle-lasers voor tijdelijke verblinding en de lasers die vallen onder het
protocol met als doel permanente verblinding, is erg dun.Op dit ogenblik hebben drie landen lasers ontwikkeld die gericht zijn
op het uitschakelen van personen. Van deze drie landen hebben de Verenigde
Staten gezegd de ontwikkeling van die wapens te zullen staken. China en Rusland
zijn de overige twee landen die antipersoneellasers hebben ontwikkeld. Van
deze landen hebben wij nog niet mogen vernemen hoe zij staan tegenover de
uitbanning van deze antipersoneellasers. Hoe schat de regering haar kansen
in dat ook deze landen zullen stoppen met de ontwikkeling van deze wapens?Ook doet zich de vraag voor of wij voor dit type wapens net als voor antipersoneelmijnen
niet naar stringentere verboden moeten gaan die verdergaan dan de nu vastgelegde
gebruiksregels. Met andere woorden: misschien moeten wij het Ottawamodel ook
op deze wapens van toepassing laten zijn.Tot slot wil ik de regering vragen wat haar ambitieniveau is met betrekking
tot het conventionelewapensverdrag. Zijn er soorten wapens te noemen die de
komende jaren nog deel moeten gaan uitmaken van het verdrag en de protocollen
die daarbij horen? Je kunt daarbij denken aan zeemijnen en kleinkaliberwapens.
Is de regering van plan daarbij dezelfde voortrekkersrol te spelen als de
vorige regering bij het tot stand komen van de protocollen II en IV?Sprekend over het ambitieniveau acht ik het van groot belang dat met name
het Verdrag van Ottawa door meer landen wordt ondertekend en bekrachtigd.
Wij zullen bij het Kamerdebat ongetwijfeld daarover spreken. De gesel van
de antipersoneelmijn moet echter zo snel mogelijk over de hele wereld worden
uitgebannen. Dit protocol levert daaraan een bescheiden bijdrage, maar er
is nog meer te doen.De heer Van den Doel (VVD):Mevrouw de voorzitter! In 1868, nu zo'n 130 jaar geleden, kwam in Sint
Petersburg op voorstel van het keizerlijke Russische kabinet een internationale
commissie bijeen om een onderzoek in te stellen naar de wenselijkheid het
gebruik van bepaalde projectielen in tijd van oorlog te verbieden. Collega
Hoekema refereerde daar reeds aan. Tijdens die conferentie, die de voorloper
was van de eerste Haagse vredesconferentie, die wij volgend jaar hopen te
herdenken, werd de verklaring opgesteld waarin het gebruik in tijd van oorlog
van projectielen lichter dan 400 gram werd verboden. Men was in die tijd van
mening dat projectielen die lichter waren, bij gebruik tegen personen zo'n
afschuwelijk letsel konden veroorzaken dat het lijden van de slachtoffers
bovenmatig werd vergroot. Voor een goed begrip moet ik daarbij vermelden dat
projectielen met een gewicht boven de 400 gram destijds alleen door de artillerie
werden gebruikt.De verklaring van Sint Petersburg vormde eigenlijk het begin van het humanitair
oorlogsrecht en was de voorloper van het Haagse landoorlogverdrag, dat ook
nu nog tot het zogenaamde recht van Genève wordt gerekend. Via deze
korte omweg ben ik uitgekomen bij het verdrag dat vanmiddag aan de orde is.
Het protocol op het verbod en de beperking van het gebruik van landmijnen
kent een lange voorgeschiedenis. Het resultaat dat voor ons ligt, is niet
erg bevredigend. Dat is ook de reden dat bijna tegelijkertijd het Verdrag
van Ottawa tot stand gekomen is en dat zelfs al, als ik goed ben geïnformeerd,
1 maart 1999 van kracht wordt. Wij zullen daar de komende maanden nog over
spreken. De snelle ratificatie door de eerste 40 landen van het Verdrag van
Ottawa staat in schril contrast met het enthousiasme voor de ratificatie van
protocol II. Wanneer verwacht de regering dat protocol II ook van kracht wordt?Ook bij de totstandkoming van de wijzigingen van protocol II en het ontstaan
van protocol IV heeft Nederland weer een belangrijke en constructieve rol
gespeeld in de onderhandelingen. De VVD-fractie is de regering voor die rol
zeer erkentelijk. Ook past een woord van dank aan die organisaties die zich
hebben ingespannen om dit grote humanitaire probleem voortdurend op de politieke
agenda te houden.Voor veel landen, en ook voor Nederland, gaat protocol II nog niet ver
genoeg. Immers, een totaal verbod van productie, bezit en gebruik van de antipersoneelmijn
wordt niet geregeld. Er is meer sprake van een regulering van het gebruik.
In feite is dit onbegrijpelijk als wij de omvang van het humanitaire probleem
bezien. De humanitaire opvattingen die men in 1868 in Sint Petersburg hanteerde,
zijn helaas niet de opvattingen die de internationale gemeenschap in 1998
wil hanteren. Wereldwijd liggen er nog zo'n 100 miljoen mijnen in 65 verschillende
landen die jaarlijks aan zo'n 30.000 burgers het leven kosten. Daarenboven
worden er elk jaar nog zo'n 10 miljoen mijnen geproduceerd.Waar in het Verdrag van Ottawa het militaire nut het heeft moeten afleggen
tegen het menselijke leed, is die integrale afweging niet gemaakt
in protocol II. Een pluspunt is in ieder geval dat ook interne conflicten
onder de werking van een protocol vallen. Die vormen immers de kern van de
problemen, ofschoon hier ook een relativerende opmerking bij past. Die wordt
ook mede ingegeven door de praktijk. Wij kunnen ons namelijk afvragen of guerrillagroeperingen
en afscheidingsbewegingen zich bekommeren om wat het internationale recht
hun voorschrijft. Doorgaans wordt in interne conflicten de vloer aangeveegd
met het internationale recht.Mevrouw de voorzitter! Het huidige protocol II is in ieder geval wel weer
een klein stapje verder op de weg naar een iets veiliger wereld. Ik zeg met
nadruk 'een klein stapje', omdat het militaire alternatief dat inmiddels voor
de antipersoneelmijn is bedacht – ik denk hier aan de horizontale-effectmijn –
legale mogelijkheden biedt voor de productie van en de handel in deze mijnen,
waarbij een toepassing in de trant van de huidige antipersoneelmijn toch mogelijk
blijft. De scepsis die wij als VVD-fractie twee jaar geleden hadden toen wij
spraken over de horizontale-effectmijn, is nog niet verdwenen.Ik ga terug naar protocol II. Door de aanscherping van de eisen waaraan
een antipersoneelmijn moet voldoen, zoals de detecteerbaarheid en de deactivering,
en de eisen met betrekking tot registratie van mijnenvelden kunnen de schadelijke
gevolgen voor de burgerbevolking worden beperkt. Ook is het verheugend dat
een ontwikkeling van nieuw wapentuig, zoals blindmakende lasers, aan banden
wordt gelegd nog voordat het operationeel kan worden ingezet. De toevoeging
van een nieuw protocol IV aan het verdrag is dan ook een belangrijke stap
voorwaarts.Toch kleven er aan beide protocollen bij het verdrag nog heel veel schoonheidsfoutjes.
Ik denk met name aan de lange overgangstermijn en ook aan de overdracht van
mijnen. Tijdens de toetsingsconferentie heeft de regering regelmatig overleg
hierover gevoerd met de Kamer. Ik zal daar dan ook niet verder op ingaan,
omdat de werkelijkheid er toch niet anders door wordt. Voor de VVD-fractie
is het van veel meer belang op welke wijze de verdragsverplichtingen nu verder
worden uitgevoerd. Ik doel op de vernietiging van antipersoneelmijnen die
niet aan de verdragsbepalingen voldoen en op het opruimen van bestaande mijnenvelden.
Ook denk ik aan de wijze waarop de internationale gemeenschap omgaat met landen
die weigeren de protocollen te ondertekenen.Ik wil bij een paar zaken stilstaan. Ik noem allereerst de politieke opstelling
die Nederland kiest met betrekking tot landen die het verdrag niet wensen
te ondertekenen en die doorgaan met het gebruik van antipersoneelmijnen. Het
antwoord van de regering wekt enigszins verbazing. Er wordt namelijk gesteld
dat dergelijke landen niet in aanmerking kunnen komen voor ondersteuning bij
de mijnenopruiming. Ook de heer Apostolou heeft hieraan gerefereerd. Het is
een antwoord op een vraag die niet is gesteld. Waar het natuurlijk om gaat,
is de vraag of zo'n opstelling consequenties heeft voor de betrekkingen. Ik
denk daarbij in het bijzonder aan de te verlenen hulp op het gebied van ontwikkelingssamenwerking.Enkele weken geleden, toen wij met de regering van gedachten wisselden
over de proliferatie van NBC-wapens, heb ik nog eens benadrukt dat de VVD-fractie
van mening is dat daar wel consequenties aan moeten worden verbonden. Ik heb
de reactie van de minister toen ook zo verstaan. Het is goed dat de regering
dat nog eens herhaalt, temeer daar in de brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
van 5 november jl., waarin zij ingaat op de criteria die van toepassing zijn
voor structurele bilaterale hulp, geen woord wordt gewijd aan het gedrag van
een land in het internationale verkeer. Ik ga ervan uit dat deze omissie wordt
goedgemaakt. Anders zal de VVD-fractie zeker op dit punt terugkomen bij de
behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken.Voorzitter! Een tweede punt dat ik wil opmerken, is dat de ruime definitie
van de antipersoneelmijn het mogelijk maakt om op een eenvoudige wijze onder
de verplichting van het verdrag uit te komen. De verklaring die Nederland
en een aantal andere landen hebben afgegeven, maakt in ieder geval duidelijk
waar de grenzen liggen. Mijn vraag aan de regering is of deze opvatting ook
door het merendeel van de ondertekenende landen wordt gedeeld.De regering stelt ook dat binnen de Europese Unie een productie- en exportmoratorium
van kracht is. Mijn vraag is echter of dat ook geldt voor onderdelen van mijnen.
Uit een verslag van het Europees Parlement van 24 mei 1995 – dus inderdaad
enigszins gedateerd – blijkt dat elf landen van de Europese Unie antipersoneelmijnen
of onderdelen kunnen maken. Ook het Gemeenschappelijk Optreden van de Europese
Unie van 28 november 1997 spreekt alleen over de productie van antipersoneelmijnen
en niet over de productie van onderdelen voor die mijnen. Zou de minister
op dat punt nader willen ingaan?Overigens heeft de Kamer, voorzover ik heb kunnen nagaan, nooit de uitkomsten
kunnen vernemen van het onderzoek dat de minister van Justitie zou instellen
naar een eventuele productie van onderdelen van antipersoneelmijnen in Nederland.
Ik doel hier op de toezegging die is gedaan in 1996.Artikel 11 spreekt van technologische samenwerking en bijstand met betrekking
tot het uitwisselen van informatie en het leveren van middelen voor mijnruiming.
Op het niveau van de Verenigde Naties wordt daar een databank voor opgericht.
Deze is toegankelijk, zo staat er, voor alle lidstaten. Ik heb mij hierover
verbaasd, omdat die landen die weigeren het verdrag te ondertekenen, op z'n
minst van zo'n databank zouden moeten worden uitgesloten.Een volgend punt waar ik aandacht voor wil vragen, wordt gevormd door
de mijnen die wereldwijd nog in voorraad liggen: zo'n 100 miljoen. Het beste
zou natuurlijk zijn dat ze allemaal worden vernietigd, maar het verdrag en
de regering gaan niet op dat probleem in. Bestaat er een lijst van ondertekenende
landen en de hoeveelheid mijnen die zij nog in voorraad hebben? Volgens artikel
6 van het Gemeenschappelijk Optreden waar ik zojuist aan refereerde, geeft
de Europese Unie financiële steun aan het internationale mijnopruimingswerk.
In de begroting 1997 was daar 8 mln. ecu voor uitgetrokken. Op welke wijze
is dit geld aangewend en kan het ook worden ingezet om de aanwezige voorraden
mijnen te vernietigen? Hoe geeft overigens de Europese Unie
uitvoering aan het gemeenschappelijk optreden op dat punt?Er wordt veel onderzoek gedaan naar een effectieve wijze van mijndetectie
en het ruimen van mijnen. De heer Hoekema heeft daarbij gerefereerd aan de
Nederlandse inspanningen die ook de VVD-fractie van harte steunt. Recent schijnt
er zelfs een slimme kogel ontwikkeld te zijn door wetenschappers van de universiteit
van Missouri. Die slimme kogel wordt afgeschoten vanuit een helikopter die
over een mogelijk mijnenveld vliegt, en vervolgens worden via radiogolven
de mijnen gelokaliseerd. In Scandinavische landen lopen ook verschillende
projecten en Novib Nederland steunt onderzoek in de Verenigde Staten. Er is
volgens mij, internationaal gezien, van enige coördinatie en afstemming
geen sprake. Er ligt hier natuurlijk in de eerste plaats een belangrijke taak
voor de Verenigde Naties, maar wij kennen allemaal de lasten die op die organisatie
rusten en grote bureaucratieën werken doorgaans langzaam. Naast het algemeen
belang is er hier ook een Nederlands belang, dat het grote humanitaire probleem
wordt aangepakt. Kennis, middelen en technologie zijn aanwezig, maar zeer
versnipperd. Waarom zou Nederland niet in overleg met de Verenigde Naties
een conferentie kunnen organiseren waar landen die op dat punt onderzoek doen
en mijndetectie- en mijnopruimingsmiddelen produceren, hun plannen presenteren?
Wellicht kunnen dan de vele touwtjes aan elkaar worden geknoopt. Ik doel hier
dan niet zozeer op de toetsingsconferentie zoals die in artikel 13 wordt genoemd,
maar op een separate activiteit.Ik verneem hier graag de reactie van de regering op. Zo nodig zal ik in
tweede termijn hierover een motie indienen.Ik wil nog kort stilstaan bij protocol IV. Het gebruik van blindmakende
lasers is verboden, maar productie en bezit ervan niet. De regering antwoordt
dat dit niet past bij het karakter van het conventionelewapensverdrag. Dat
is mijns inziens een wat beperkte opvatting. Waar het natuurlijk om gaat,
is of er voldoende draagvlak voor nieuwe regelingen is. Is dat draagvlak er
niet binnen het conventionelewapensverdrag, dan had wellicht ook een aanpak
kunnen worden gekozen zoals bij het Ottawaverdrag. Is de regering alsnog bereid
zich in te zetten voor een verbod op ontwikkeling, productie, bezit en overdracht
van kennis van dergelijke wapens? Ook op dat punt overweeg ik in tweede termijn
zo nodig een motie in te dienen.Voorzitter! Ofschoon protocol IV natuurlijk een stap voorwaarts is, omdat
er ook al in de ontwikkelingsfase een verbod komt op het gebruik van nieuwe
wapens, zijn er natuurlijk een aantal kritische kanttekeningen te maken. Dat
geldt in de eerste plaats de definiëring voor ernstige invalidering.
Deze gaat geheel voorbij aan het feit dat sommige vormen van verblinding in
de praktijk zonder meer tot invaliditeit leiden. De schaal van Snellen die
in het protocol wordt gehanteerd als norm ter bepaling van het gezichtsvermogen,
is natuurlijk een heel beperkte norm.Voorzitter! De regering stelt dat geen van de landen van de Europese Unie
over blindmakende lasers beschikt, maar wat is de stand binnen de NAVO? De
VVD-fractie dringt erop aan om het uitvoeringsbesluit aan te passen, zowel
op nationaal niveau alsook in het verband van de landen die deel uitmaken
van het Wassenaars arrangement.Tot slot vraag ik of de ministeriële regeling al van kracht is waarin
blindmakende laserwapens worden aangemerkt als categorie 1-wapens.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! De CDA-fractie heeft met instemming kennisgenomen van beide
protocollen. Het gewijzigde tweede protocol en protocol IV van het CWV zijn
een goede stap in de ontwikkeling van het humanitaire oorlogsrecht. Het is
wel te hopen dat de inwerkingtreding van het gewijzigde protocol II spoedig
zijn beslag zal krijgen. Ik sluit mij aan bij de opmerkingen dat Nederland
niet echt op de voorste rij zit bij de ratificatie van protocollen. Het is
op zijn minst merkwaardig dat – nadat de Europese ministerraad al vorig
jaar heeft aangeven dat de EU-lidstaten onverwijld tot ratificatie van deze
protocollen zullen overgaan – wij aan het einde van 1998 moeten constateren
dat die ratificatie nog zijn beslag moet krijgen. Er is misschien een licht
verwijt aan het adres van de Kamer, maar ik vind toch ook dat wij van onze
kant de minister moeten aansporen om dit type verdragen niet te lang op de
bureaus of in de bureauladen te laten liggen. Ik zeg dit temeer omdat de inspanningen
die Nederland zich getroost om dit type verdragen tot stand te brengen, juist
heel bijzonder zijn, althans als het gaat om ontwapening, proliferatie en
de beheersing van de ontwikkeling van wapensystemen. Ik wijs hierbij graag
op de inspanningen van talloze nationale en internationale niet-gouvernementele
organisaties die zich met de landmijnenproblematiek bezighouden, die ook aan
de kaak stellen en trachten tot structurele voorstellen te komen. Ook daarvoor
heeft mijn fractie bijzonder veel waardering. Dit type organisaties zouden
in de toekomst een sturende en stuwende rol moeten blijven vervullen en ook
de mogelijkheid moeten krijgen dat te doen.Ik heb al gememoreerd dat de Europese ministerraad vorig jaar heeft besloten
deze protocollen onverwijld te ratificeren. Er is toen tevens afgesproken
dat de Europese Unie in voorkomende gevallen gebruik zal maken van de mogelijkheid
om demarches te doen indien staten niet willen toetreden tot het conventionelewapensverdrag.
De vraag is nog steeds – want daarop geeft de nota geen antwoord –
welke demarches de Europese Unie nu denkt te kunnen doen en om welke landen
het gaat. In welke relatie tot landen zou de Europese Unie demarches kunnen
ondernemen?Daaraan koppel ik de vraag hoe het staat met de onderlinge band in het
NAVO-bondgenootschap. De heer Apostolou heeft al gewezen op de lijst die is
toegevoegd aan de nota. Deze geeft heel veel informatie over de landen die
het conventionelewapensverdrag en het antipersoneelmijnenverdrag alsmede de
protocollen al of niet hebben geratificeerd of ondertekend.Wat opvalt is dat twee niet onbelangrijke bondgenoten nog niet toe zijn
aan het ondertekenen van het Verdrag van Ottawa. Je kunt je voorstellen dat
enige druk zal worden uitgeoefend op deze bondgenoten om toe te treden tot
dit verdrag. Ik verneem daarop graag een reactie van de minister.De CDA-fractie is het met de regering eens dat het gewijzigde protocol
II onvoldoende is om een einde te maken aan de zeer omvangrijke
landmijnenproblema- tiek. In dat verband kijken wij met meer dan gewone belangstelling
uit naar de ratificatie van het Verdrag van Ottawa. Er is een ronde geweest.
Waarom het nu gaat, is dat wij de nota naar aanleiding van het verslag in
de Kamer kunnen bespreken. Ik hoop dat wij daardoor zo snel mogelijk tot de
afronding kunnen komen.Wat mij betreft, resteert de vraag in hoeverre het wenselijk is een algeheel
verbod op landmijnen in een apart verdrag op te nemen en de overige bepalingen
inzake landmijnen in een protocol of protocollen, behorende bij het CWV. In
de nota is daarop weliswaar geantwoord, maar de vraag blijft wat protocol
II met name op het terrein van landmijnen nog toevoegt aan het Verdrag van
Ottawa indien dat door voldoende partijen is geratificeerd. Volgens het Nederlandse
Rode Kruis is ratificatie van het tweede protocol ondanks ratificatie van
het Verdrag van Ottawa nog steeds van belang. Dit houdt, aldus het Nederlandse
Rode Kruis, verband met de regulering daarin van het gebruik van antitankmijnen
en het verbod op het gebruik van mijnen die speciaal zijn ontwikkeld om te
ontploffen door het gebruik van elektromagnetische mijndetectors. Ik wil hierop
graag een reactie van de minister vernemen. Er zijn als het gaat om AT-mijnen
nogal wat kritische opmerkingen gemaakt en die zal ik straks ook maken.Ik wil nog een tweede opmerking van het Nederlandse Rode Kruis releveren.
Het Nederlandse Rode Kruis hoopt dat Nederland bij de ratificatie van het
vierde protocol, het protocol betreffende het verbod op gebruik en transfer
van verblindende laserwapens, zal verklaren dat het zich in alle omstandigheden
gebonden acht aan het protocol en niet slechts in internationale oorlogen
of conflicten, zoals in het protocol is opgenomen. Kan de minister dit toezeggen?
Voor de CDA-fractie is dit een zeer relevante verklaring, aangezien wij hebben
begrepen dat dit element niet in de teksten kon worden opgenomen.Voorzitter! De CDA-fractie betreurt het dat het Nederlandse initiatief
om het verbod tot niet-detecteerbare antitankmijnen uit te breiden, niet is
gehonoreerd. Daarbij is aan te tekenen dat Nederland heeft toegezegd jaarlijks
bij de toetsingsconferentie van het verdrag inzake conventionele wapens en
bijeenkomsten in het kader van het protocol zal blijven pleiten voor het beperken
van het gebruik van dit type AT-mijnen. Geldt dit pleidooi dan ook voor verstrooibare
mijnen, anders dan AP-mijnen? Wat dit betreft blijkt er als het ware een lacune
te zitten in het protocol. Het is denkbaar dat de Nederlandse regering bijtijds
aan de Kamer te kennen geeft op welke wijze bij toetsingsconferenties zoals
genoemd de Nederlandse inzet zal zijn.Voorzitter! De uitzondering voor het horizontale-effectwapen in artikel
5 van het verdrag bevreemdt de CDA-fractie. De werking van dit wapen is immers
gelijk aan die van een AP-mijn. Wat dit betreft staan zij op één
lijn. De Nederlandse regering voert aan dat ons leger dit wapen alleen maar
gebruikt met een afstandsbediening en dat het als zodanig niet gelijk valt
te stellen met een AP-mijn. Dat is op zichzelf juist. Maar hoe zit het dan
met het gebruik van dit type wapen door andere verdragslanden? Zou het niet
beter zijn en voor de hand liggen om horizontale-effectwapens uitsluitend
beschikbaar te stellen met die afstandsbediening, waardoor men als het ware
één type wapen heeft, zoals ook bedoeld wordt in het protocol?Ten aanzien van protocol IV inzake blindmakende laserwapens is de CDA-fractie
van mening dat het enerzijds verheugend is dat er nu een verbod ligt op het
gebruik van laserwapens om permanente blindheid te veroorzaken, maar dat het
anderzijds jammer is dat verblinding als methode van oorlogvoering buiten
beschouwing is gebleven. Is de regering voornemens om dit laatste punt blijvend
op de internationale politieke agenda te houden, totdat deze methode van oorlogvoering
eveneens in een verbodsbepaling wordt opgenomen?Ik wil nog twee andere punten aan de orde stellen. Het eerste betreft
de bereidheid van landen die nog geen partij zijn bij het conventionelewapensverdrag
en de protocollen II en IV. De vraag is welke instrumenten er zijn om die
staten min of meer te dwingen om partij te worden van genoemd verdrag en protocollen.
In het kader van wapenleveranties en onze criteria, misschien ook in Europees
verband waar inmiddels een gedragscode is, zou je kunnen nagaan of wij een
extra criterium kunnen inbouwen bij wapenleveranties wanneer landen absoluut
niet bereid zijn om tot het verdrag en de protocollen toe te treden. Bij de
overwegingen voor exportleveranties zou je daarmee ook rekening kunnen houden.
Een tweede element zou kunnen liggen in het kader van de ontwikkelingsrelatie.
Ik heb dit punt eerder ingebracht bij andere verdragen. Uit de lijst blijkt
dat nogal wat landen in de sfeer van een ontwikkelingsrelatie met de Europese
Unie en specifiek met Nederland van doen hebben. Wij weten natuurlijk niet
hoe het straks gaat, maar op dit moment is dat nog zeker het geval. Neem bijvoorbeeld
een land als Tanzania. Als landen absoluut niet geneigd zijn toe te treden
tot het verdrag, inclusief de protocollen, zou je daarmee in de ontwikkelingsrelatie
rekening kunnen houden. Ik wil graag van de minister op beide punten een reactie
vernemen.Ik vraag mij ten slotte af hoe het verder moet met het criterium van 500
meter voor de definitie van verstrooibare mijnen. Dat is een willekeurig criterium,
een willekeurige afstand die als het ware in een compromis tot stand gekomen
is. Nu blijkt uit de beantwoording dat een aantal landen erop hebben aangedrongen
om dat criterium ook te handhaven, opdat zij een aantal in gebruik zijnde
systemen voor verspreiding van mijnen over korte afstand buiten de werking
van de bepalingen voor verstrooibare mijnen kunnen houden. Dat roept bij mijn
fractie de vraag op waar wij het dan nog over hebben. Gaat het dan nog om
grote hoeveelheden systemen van verstrooibare mijnen, die als het ware dezelfde
werking hebben als de AP-mijnen waarvoor het verdrag, de protocollen II en
IV, zijn bedoeld? Als dat zo is, hebben wij met dit afstandscriterium toch
niet echt te pakken wat wij willen. Dat is namelijk terugdringing van een
uiterst gruwelijk middel, dat niemand en niets ontziend zijn werking kan hebben,
nog vele jaren nadat een conflict heeft plaatsgevonden, op burgers die niets
van doen hebben met conflicten. Mijn fractie heeft een- en andermaal aangegeven
dat dit niet wenselijk is. Er is een breed maatschappelijk draagvlak voor
het uitbannen van AP-mijnen. Je zou dan eigenlijk ook eens moeten kijken naar
het criterium van 500 meter. Uit mijn inbreng heeft de minister kunnen afleiden dat de CDA-fractie
positief is over de ratificatie van protocol II in gewijzigde vorm en protocol
IV van het conventionelewapensverdrag.Minister Van Aartsen:Voorzitter! Ik zal een poging doen om de vele vragen van de Kamer te beantwoorden.
Een aantal hiervan lenen zich naar mijn mening voor een tweede termijn. Terecht
zijn namelijk een aantal dringende vragen gesteld over details.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! De minister merkt terecht op dat een aantal vragen een wat
specialistisch karakter hebben. Ik heb er geen bezwaar tegen als die vragen
schriftelijk worden beantwoord.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik sluit mij op dit punt aan bij de heer Van den Doel. Er zijn nogal wat
vragen gesteld die niet zozeer met dit verdrag te maken hebben als wel met
het Ottawaverdrag. Ik denk dat hierover in de komende tijd nog een discussie
zal plaatsvinden, dus ik vind het prima om deze vragen schriftelijk te behandelen.De voorzitter:Dat zal de minister fijn vinden.Minister Van Aartsen:Voorzitter! Misschien mag ik toch proberen om zo ver mogelijk te komen.
Zoals de Kamer heeft geconstateerd, is vandaag een belangrijke stap gezet
naar de goedkeuring van het gewijzigde protocol II en het nieuwe protocol
IV bij het verdrag over conventionele wapens. Het zijn belangrijke instrumenten
voor het humanitaire oorlogsrecht. Het gewijzigde protocol II vormt de eerste
reactie van de internationale gemeenschap op het grote landmijnenprobleem,
zoals dat zich in het begin van de jaren negentig heeft geopenbaard. Aan de
wijziging is lang gewerkt: met de voorbereiding is in 1993 begonnen en in
1996 kon gelukkig overeenstemming worden bereikt. Ik geef de dank van de Kamer
terstond door aan degenen die eraan hebben gewerkt, met name aan de ambtelijke
ondersteuning die hier op een breed front bij aanwezig is geweest. Ook mijn
voorganger zeg ik uiteraard dank.Zoals de regering eerder aan de Kamer heeft laten weten, vindt zij de
resultaten niet in alle opzichten bevredigend. Daarom heeft Nederland een
zeer actieve rol gespeeld in het proces dat uiteindelijk heeft geleid tot
het verdrag inzake de totale uitbanning van de antipersoneelmijnen, het AP-mijnenverdrag,
dat op dit moment bij de Kamer ter behandeling ligt. Op dit moment is de stand
van zaken dat een nota naar aanleiding van het verslag moet worden aangeleverd.
De Kamer krijgt deze nota zo spoedig mogelijk, want die is nu gereed. Als
het aan mij ligt, ontvangt de Kamer die in het begin van de volgende week.De protocollen die nu ter discussie staan, bevatten voldoende elementen
die het AP-mijnenverdrag, ook na de totstandkoming daarvan, de moeite waard
maken. De regering hoopt dat de regels in de toekomst kunnen worden aangescherpt.
Daarnaast bindt het protocol een aantal landen die nog niet bereid zijn om
het AP-mijnenverdrag te ondertekenen. Mevrouw Van Ardenne wees hier reeds
op. Het protocol vormt dus een goede methodiek: voor deze landen blijft het
gewijzigde protocol II de enige regulering van gebruik en overdracht van mijnen.
Zoals de Kamer weet, is dit punt onder Nederlandse druk in het protocol terechtgekomen.Het is naar mijn mening duidelijk dat de ratificatie van het gewijzigde
protocol bijdraagt aan een versterking van normen voor het gebruik van landmijnen,
waaraan landen ook worden gebonden. Protocol IV vormt een geheel nieuw element
en is een antwoord op de bedreiging door de moderne wapentechniek. Ik doel
hierbij in het bijzonder op het verbod op het gebruik van laserwapens die
speciaal zijn ontworpen om permanent te verblinden. Hiermee wordt het gebruik
en de overdracht van een categorie wapens verboden die, voorzover bekend,
bij geen enkele krijgsmacht in gebruik zijn.Het is de vurige hoop van de Nederlandse regering dat daarmee de ontwikkeling
van deze wapens een definitief halt kan worden toegeroepen. In de schriftelijke
inbreng is erop gewezen dat Nederland ook op dit punt graag verder was gegaan,
door ook het permanent verblinden als methode van oorlogvoering aan banden
te leggen. Ik kom daar nog op terug. Ook hierover bestond echter geen overeenstemming.Ik kom op de opneming van de beperking van de overdracht die in beide
protocollen is overgenomen. Zoals ik al zei, is dit een punt dat Nederland
actief in het onderhandelingsproces heeft bepleit. Hierdoor wordt de ongebreidelde
overdracht van mijnen, ook voor landen die het verdrag niet hebben ondertekend,
bemoeilijkt.Wat zal Nederland verder doen? Nederland zal zich in de komende jaren,
zowel bilateraal als samen met andere landen, in het bijzonder met EU-partners,
inzetten voor de universaliteit van beide protocollen, alsmede dat van het
AP-mijnenverdrag. Ons land zal uiteraard zeer actief deelnemen aan de conferenties
van de verdragspartijen, zoals voorzien in protocol II. Zoals wij al eerder
hebben gedaan, zullen wij blijven pleiten voor verdergaande beperkingen op
gebruik en overdracht van antitankmijnen. Er is extra werk te verrichten.Nederland is voorstander van uitbreiding van de regels van het humanitaire
oorlogsrecht naar alle andere soorten wapens. De heer Hoekema noemde de zeemijnen,
maar er zijn ook allerlei soorten kleinkaliberwapens die in dit kader aangepakt
moeten worden. Deze materie is internationaal niet onomstreden, maar Nederland
bezint zich samen met gelijkgestemde landen op een wijze om deze onderwerpen
aan de orde te stellen. En marge van de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties heeft onder voorzitterschap van Canada en Noorwegen een gesprek met
een aantal landen plaatsgevonden om te bezien hoe deze discussie voortgetrokken
kan worden en op welke wijze nadere resultaten kunnen worden geboekt. De Nederlandse
regering is op het punt van het humanitaire oorlogsrecht vol ambitie.De heer Apostolou vroeg naar de demarches van de EU. Door verschillen
van mening binnen de Unie over de aard en inhoud van deze demarches, zijn
ze door de EU niet genomen. Wel steunen alle EU-landen de resoluties die oproepen
tot een toetreding tot de protocollen en het AP-mijnenverdrag, met uitzondering
van Finland.De heer Hoekema (D66):Kan de minister nader ingaan op het verschil van mening binnen de EU over
het karakter van de demarches en de uitvoering ervan? Lag er één
lidstaat dwars en, zo ja, welke?Minister Van Aartsen:U stelt mij een vraag, omdat ik zelf die ontwikkeling in de afgelopen
periode noemde. In de drie maanden die ik zelf kan overzien, heeft die ontwikkeling
zich echter niet voorgedaan. Dit heeft zich dus vóór 3 augustus
afgespeeld. Ik kan u dan ook niet à bout portant antwoorden hoe dat
precies binnen de Europese Unie ligt. Het enige wat ik wel kan melden, is
dat alle EU-landen minus Finland de resoluties steunen. Daar ligt dus in ieder
geval een probleem. Hoe dat in de afgelopen periode precies heeft gelegen
tussen de EU-landen, kan ik echter niet direct melden.Een aantal leden heeft gevraagd hoe hierover wordt gesproken in NAVO-verband
en wat er gedaan wordt in de richting van de VS en Turkije. Dit soort dingen
moet continu in NAVO-verband aan de orde worden gesteld, ook in de richting
van de landen die zijn genoemd. Met name de tenuitvoerlegging van het AP-mijnenverdrag
is onderwerp van overleg in NAVO-kader. Bij Turkije is erop aangedrongen om
het verdrag zo spoedig mogelijk te bekrachtigen. De VS hebben – ik meen
dat een van de leden daar zojuist ook melding van maakte – het vooruitzicht
gegeven om, weliswaar op termijn, te zullen toetreden tot het Ottawaverdrag.
Bij de behandeling van het Ottawaverdrag – ik hoop dat dit snel kan
gebeuren naar aanleiding van de nota die wij terzake hebben ingebracht –
kunnen wij hierover nader met elkaar van gedachten wisselen. Wij zitten dus
ook in NAVO-verband niet met de armen over elkaar.De heer Apostolou heeft gevraagd naar de financiële steun die Nederland
aan UNMAS verleent. Nederland steunt de VN-activiteiten in diverse landen
die door mijnen worden getroffen. Nederland staat positief tegenover een betere
coördinatie van deze activiteiten door UNMAS.Verder heeft de heer Apostolou over de antitankmijnen gesproken. Wat dit
thema betreft, is Nederland de afgelopen jaren als een van de voorlopers opgetreden.
Tijdens de onderhandelingen over het gewijzigde protocol II heeft ons land,
zoals men weet, tevergeefs gepleit voor een algeheel verbod op de niet-detecteerbare
antitankmijnen, een verbod op overdracht van dit type mijnen, vooral aan niet-verdrags-
partijen, en een algeheel verbod op het gebruik van verstrooibare mijnen zonder
zelfneutraliserings- en zelf- detecteringsmechanisme. Ik meen dat mevrouw
Van Ardenne hier ook over heeft gesproken. Vrijwel alle landen, ook de meeste
EU-partners, hebben zich tegen deze voorstellen verzet. Alleen de Verenigde
Staten en Ierland waren voorstander van verdergaande beperkingen voor deze
mijnen. Dit behoort dus ook tot de lijst onderwerpen die de Nederlandse regering
in lijn van datgene wat zij de afgelopen jaren heeft gedaan, met kracht zal
blijven bepleiten daar waar dat dienstig is, in welk forum dan ook.De heer Apostolou heeft geïnformeerd naar het verbod op de productie
van laserwapens. Nederland is uiteraard voorstander van een dergelijk verbod
en zal dit onderwerp onder andere in concreto aan de orde stellen tijdens
de toetsingsconferentie die in het protocol is voorzien.De heer Apostolou heeft ook nog geïnformeerd naar een incident boven
Zenica. Ik moet zeggen dat dit incident niet bekend is bij de Nederlandse
regering.Met de heer Hoekema heeft hij voorts geïnformeerd naar de ontwikkeling
van mijnopruimingsmethodes door TNO. Zij vroegen of het niet van belang is
dat deze mensen praktijkervaring opdoen. Het is een project onder leiding
van het ministerie van Defensie, maar Ontwikkelingssamenwerking is er ook
bij betrokken. Uiteraard wordt er vooral gelet op de praktische toepasbaarheid.
Of er ook sprake is van het opdoen van praktijkervaring, kan ik niet meteen
melden, maar ik vind dat een welhaast logische suggestie. Ik zal deze gedachte
van de Kamer in ieder geval overbrengen aan mijn collega's van Defensie en
Ontwikkelingssamenwerking. In dat kader heeft de heer Hoekema ook nog gesproken
over het HOM 2000-project. Ik zal zijn vraag terzake doorgeven aan de collega's
van Defensie en Ontwikkelingssamenwerking, maar uiteraard komt daar een antwoord
op.Ik ben al ingegaan op de stand van zaken ten aanzien van het AP-mijnenverdrag.
De heer Hoekema heeft in algemene zin nog gevraagd, kijkend naar de wordingsgeschiedenis
van beide protocollen, om in dit kader meer spoed te betrachten. Ook met betrekking
tot het andere verdrag heb ik al gezegd – ik heb er ook al binnen het
departement over gesproken – dat wij meer vaart moeten maken met het
ratificeren van deze verdragen. Het is inderdaad niet goed als Nederland,
dat een bepaalde naam heeft op al deze dossiers, zo'n proces zo traag laat
verlopen, zij het – overal is een verklaring voor; dat geldt ook hiervoor –
dat het hier wat langer heeft geduurd, omdat er een discussie is geweest over
de vraag hoe er ten aanzien van de uitvoeringswetgeving moest worden omgegaan
met de koninkrijksdelen. Dat heeft voor een zekere vertraging gezorgd. Op
andere terreinen speelt het ook, maar dat is de verklaring. Dat wil niet zeggen
dat in zo'n proces niet wat sneller conclusies kunnen worden getrokken.Ik heb al gereageerd op de opmerkingen van de heer Hoekema over onze ambitie
op het punt van het aankaarten van de kwestie antitankmijnen. De heer Van
den Doel vroeg naar de stand van zaken met betrekking tot het gewijzigde protocol
II en protocol IV. Het gewijzigde protocol II is per 1 november 1998 door
26 staten aanvaard. Het zal op 1 december 1998 in werking treden. Protocol
IV is per 1 november 1998 door 31 staten aanvaard. Het is op 30 juli jl. in
werking getreden.De heer Van den Doel heeft ook gevraagd naar de politieke opstelling van
Nederland ten aanzien van landen die doorgaan met het gebruik van AP-mijnen.
Zoals ik al aangaf, dringt Nederland er – Nederland zal dat ook blijven
doen – zowel bilateraal als samen met gelijkgezinde landen bij andere
landen op aan om het gebruik van AP-mijnen te staken. Daarnaast wordt bij
mijnopruimingsactiviteiten ook bekeken of het ontvangende land zelf bijdraagt
aan de oplossing van dit probleem. Een land dat doorgaat met het leggen van
mijnen en het gebruik daarvan, komt niet in aanmerking voor ondersteuning,
ook niet in het brede OS-kader, behoudens uiteraard in humanitaire noodsituaties.
De nota van mijn collega voor Ontwikke lingssamenwerking geeft
een eerste aanzet tot een discussie met de Kamer over de criteria terzake.
Het ligt voor de hand om dit thema aan de orde te stellen bij die discussie.
Die nota is niet zo gedetailleerd en gaat niet op alle casusposities in. Het
doel van de nota is om een discussie met de Kamer uit te lokken over criteria,
waarbij met name het criterium van good governance en daaronder vallend het
thema mensenrechten aan de orde zal zijn.De heer Van den Doel stelde dat er een verbod is op de productie van mijnen.
Hij vroeg of dit ook geldt voor onderdelen van mijnen en of deze wel geëxporteerd
mogen worden. Onderdelen en relevante technologie vallen – zo blijkt
uit een brief van de staatssecretaris van Economische Zaken van enige tijd
geleden – onder het uitvoeringsmemorandum. De heer Van den Doel heeft
ook gevraagd naar de uitkomsten van het onderzoek dat de minister van Justitie
zou instellen naar de productie van onderdelen van AP-mijnen. De minister
van Justitie heeft toegezegd te bezien of er een expliciet verbod op productie
kon worden opgesteld. Ik meen dat zij die toezegging deed in reactie op de
motie van de heer Houda van april 1996. Een verbod op productie van AP-mijnen
zal onderdeel worden van de kaderwet – waar ik in het kader van het
CBTB-verdrag met de Kamer over gesproken heb -- voor de uitvoering van verdragen
inzake wapenbeheersing, wapenbeperking en ontwapening.De heer Van den Doel heeft ook gevraagd naar mijnopruimingsactiviteiten
door de EU. De EU is internationaal gezien de grootste donor als het gaat
om mijnopruimingsactiviteiten. In de periode van 1992 tot 1998 heeft de Unie
181 mln. ecu voor dit doel ter beschikking gesteld. Die hulp is en wordt gebruikt
voor mijnenruiming in Angola, Bosnië, Cambodja, Kroatië, Ethiopië
en Mozambique. Ook ondersteunt de Unie de ontwikkeling van de verbeterde en
nieuwe technieken voor humanitaire mijnenruiming. Daarnaast kent de Unie sinds
1995 een gemeenschappelijk optreden inzake landmijnen. Ondersteuning van mijnenruiming
is een onderdeel daarvan. Jaarlijks geeft de Unie in dit kader zo rond de
700 à 800 mln. ecu uit aan deze ondersteuning. Er is bijvoorbeeld steun
gegeven aan de VN, het Rode Kruis en aan een aantal landen, onder andere Angola,
Mozambique, Bosnië en Kroatië.De heer Van den Doel heeft gevraagd of er een lijst bestaat van landen
die mijnen in voorraad hebben. Daar zijn slechts schattingen van te maken
door instituten als het SIPRI. Goed inzicht is er dus nog niet. Als het systeem
werkt, zullen landen onder de vigeur van het Ottawaverdrag dit type informatie
moeten verschaffen aan de Verenigde Naties.De heren Van den Doel en Apostolou hebben geïnformeerd naar de verblindende
laserwapens. Ik heb al aangegeven dat er op dit moment geen wapens worden
geproduceerd die als doel hebben om permanent te verblinden. Voorzover bekend,
beschikt geen enkele krijgsmacht over dit type wapens. Het lijkt mij zonder
meer verstandig om te pleiten voor een verbod op de productie van blindmakende
lasers. Dat zal tijdens de toetsingsconferentie dan ook door ons moeten worden
gedaan. De heer Van der Doel kondigde aan dat hij op dit punt misschien een
uitspraak aan de Kamer zou vragen. Zijn gedachtelijn vindt echter volledige
steun bij de regering.De heer Van der Doel heeft gevraagd of het niet mogelijk zou zijn om met
een aantal andere landen een conferentie te organiseren over de ontwikkeling
van nieuwe mijnruimingstechnologie teneinde elkaars kennis te delen, van elkaars
kennis te leren en niet allemaal het wiel uit te vinden. Ik vind de gedachte
van de heer Van der Doel heel aantrekkelijk en interessant. Ik zal hierover
overleg voeren met mijn collega van Defensie, maar uiteraard ook met mijn
collega voor Ontwikkelingssamenwerking. Daarbij zal ik deze gedachte ondersteunen.
Namens de regering kan ik in ieder geval zeggen dat er steun bestaat voor
deze gedachte. Overigens meen ik dat de Europese Commissie over deze problematiek
een seminar heeft georganiseerd, maar dit onderwerp zou zeker breder dan binnen
de Europese Unie kunnen worden besproken.Mevrouw Van Ardenne heeft gevraagd welke druk wordt uitgeoefend op landen
die het antipersoneelmijnenverdrag nog niet hebben ondertekend. Ik heb al
aangegeven dat wij met name op de Verenigde Staten en Turkije druk uitoefenen.
Mevrouw Van Ardenne vroeg voorts wat het protocol toevoegt op het gebied van
de antipersoneelmijnen. Als dit protocol in zijn kaalheid wordt bekeken, voegt
het daar niets aan toe, maar protocol II is van groot belang voor landen die
het Ottawaverdrag niet hebben ondertekend, omdat zij op deze manier ook worden
gebonden.Mevrouw Van Ardenne vroeg voorts of Nederland bij de ratificatie van protocol
IV zal verklaren dat het onder alle omstandigheden zal afzien van het gebruik
van blindmakende laserwapens. Naar aanleiding van hetgeen ik zojuist tegen
de heren Hoekema en Apostolou heb gezegd, staat het uiteraard vast dat Nederland
dat zal doen. Ik meen dat wij deze gedachte ook al in de schriftelijke stukken
hebben neergelegd. Op de vraag over het op de agenda houden van dit thema
kan ik ronduit 'ja' antwoorden.Mevrouw de voorzitter! Mevrouw Van Ardenne heeft een voor mij roerend
ingewikkelde vraag gesteld over de afstand van 500 meter die geldt als criterium
voor verstrooibare mijnen. Zij vroeg of het gaat om grote hoeveelheden systemen
die vergelijkbaar zijn met AP-mijnen. Dit is een criterium dat Nederland ook
wilde verlagen, zelfs in het geheel niet wilde toepassen, maar dat zat er
in de gevoerde onderhandelingen helaas niet in.De heer Hoekema informeerde naar de overgangstermijn van negen jaar. De
Nederlandse delegatie heeft zich ingezet om deze termijn terug te dringen,
maar landen zoals China, India en Rusland hebben geweigerd om een kortere
termijn te accepteren. Dat is de verklaring voor deze overgangstermijn. Ik
deel het gevoelen van de Kamer over de lengte van de termijn.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! De minister zei dat het incident dat ik noemde, bij hem niet
bekend is. Als ik het persbericht bij hem achterlaat, kan ik dan schriftelijk
antwoord krijgen?Minister Van Aartsen:Uiteraard!De heer Van den Doel (VVD):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn uitvoerige antwoord.
De bijzonder zorgvuldige wijze waarop hij de individuele vragen
behandelt, valt mij altijd weer op.In mijn inbreng heb ik benadrukt dat protocol IV niet ver genoeg gaat.
Ook de ontwikkeling, productie en kennisoverdracht met betrekking tot blindmakende
laserwapens zouden verboden moeten worden. Op dit punt zou Nederland ook het
initiatief kunnen nemen om te bezien of er een groep van landen is die tot
verdergaande afspraken bereid is. De minister heeft deze gedachte ook al ondersteund
in zijn antwoord. Om de regering enerzijds een steun in de rug te geven en
anderzijds de vaart erin te houden, maar ook om het belang te benadrukken
dat de Kamer hieraan hecht, dien ik mede namens collega Apostolou de volgende
motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat het protocol IV bij het conventionelewapensverdrag slechts
regelt het verbod op het gebruik en de overdracht van blindmakende laserwapens;overwegende, dat het wenselijk is dat nadere regels worden gesteld met
betrekking tot de ontwikkeling en overdracht van kennis van deze wapens;verzoekt de regering te bezien of in internationaal verband, volgens het
'Ottawamodel', hierover verdergaande afspraken zijn te maken en daarin zo
mogelijk een initiërende rol te vervullen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van den Doel en Apostolou. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7 (25925, R1614).De heer Van den Doel (VVD):Mevrouw de voorzitter! Ook heb ik gewezen op het feit dat vele landen
bezig zijn met de ontwikkeling van detectie- en mijnopruimingsapparatuur,
zonder dat op dit punt van enige coördinatie sprake is. Als wij bezien
welk humanitair probleem er ligt gezien de miljoenen her en der verspreid
liggende mijnen, moet er op dit punt ook enige afstemming en coördinatie
zijn. Hier moeten de krachten worden gebundeld. Mede namens mijn collega Hoekema
wil ik de Kamer de volgende uitspraak voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat: - jaarlijks duizenden onschuldige burgers
in voormalige conflictgebieden omkomen dan wel gewond raken als gevolg van
de antipersoneelmijn;- de opsporing en opruiming van de miljoenen
antipersoneelmijnen internationaal een hoge prioriteit verdient;- het noodzakelijk is dat kennis en middelen voor opsporing en opruiming van
mijnen zo breed mogelijk kunnen worden ingezet;nodigt de regering uit een internationale conferentie te beleggen waar
uitwisseling plaatsvindt van kennis en middelen ten behoeve van detectie en
opruiming van antipersoneelmijnen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van den Doel en Hoekema. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 8 (25925, R1614).Minister Van Aartsen:Mevrouw de voorzitter! In tweede termijn kan ik heel kort zijn. Over de
tekst van de eerste motie die ik voor mij heb, kan ik inderdaad zeggen wat
de heer Van den Doel al vermoedde, namelijk dat dit een motie is die het beleid
van de regering ondersteunt, zoals ik zojuist heb aangegeven.Hetzelfde geldt voor de motie betreffende de internationale conferentie
teneinde kennis te poolen en de wetenschap die op dit punt bestaat met elkaar
te delen. De gedachte kennis uit te wisselen, kan steun vinden bij de regering.
Ook deze motie kan ik niet anders zien dan als een ondersteuning van het beleid.De voorzitter:Dat geeft de heer Van den Doel en de overige ondertekenaars enige stof
tot nadenken.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een nader te bepalen tijdstip te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 16.55 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-1565-1575.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl