Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 16 december 1997 te Brussel tot stand gekomen Protocollen bij het Noord-Atlantisch Verdrag betreffende de toetreding van de Republiek Hongarije, de Republiek Polen en de Tsjechische Republiek (26032)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 221-241

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-12-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 10, pagina 221-241

01-12-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26032Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 16 december 1997 te Brussel tot stand gekomen Protocollen bij het Noord-Atlantisch Verdrag betreffende de toetreding van de Republiek Hongarije, de Republiek Polen en de Tsjechische Republiek (26032)Pagina 221-241
Lijst van besluiten (dinsdag 1 december 1998)Pagina 241-241
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 1 december 1998)Pagina 241-243
Presentie en opening (dinsdag 1 december 1998)Pagina 221-221

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 105 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Goedkeuring
van de op 16 december 1997 te Brussel tot stand gekomen Protocollen bij het
Noord-Atlantisch Verdrag betreffende de toetreding van de Republiek Hongarije,
de Republiek Polen en de Tsjechische Republiek (26032).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Zoals u reeds voor de aanvang van de vergadering
is medegedeeld, moet onze woordvoerder voor dit onderwerp, de heer Hirsch
Ballin, door familieomstandigheden plotseling verstek laten gaan. Het lijkt
ons goed, toch een ogenblik bij dit voor ons belangrijke wetsontwerp stil
te staan. Ik zal het zeer kort houden, in strijd met mijn gebruikelijke inbreng,
die veelal van iets minder bescheiden aard is.In de tijd dat ik mij heb kunnen voorbereiden, heb ik stil kunnen en mogen
staan bij de belangwekkende discussie die wij op 11 maart 1997 in dit huis
hebben gehouden over de Defensiebegroting inclusief de NAVO, waarbij de heer
Van Gennip diepgaand is ingegaan op de uitbreiding van de NAVO in een uiterst
actuele setting. De fractie van het CDA heeft toen onomwonden aangegeven,
achter de uitbreiding van de NAVO te staan op basis van zeer duidelijke criteria
voor toetreding en zonder af te doen aan een zorgvuldige afweging van alle
voor- en nadelen. Het nalezen van de Handelingen daarvan heeft mij weer heel
alert op die uitgangspunten gemaakt. Kortheidshalve verwijs ik naar die boeiende,
fundamentele discussie. Ik vat ons standpunt kort samen.Uitbreiding van de NAVO staan wij op basis van zeer duidelijke criteria
voor, maar wel als onderdeel van een substantieel veiligheidsarrangement voor
de landen van het Oostblok. Intussen spreken wij nu al vanaf 10 en 11 januari
1994 over de mogelijkheid dan wel de wenselijkheid van uitbreiding met Midden-
en Oost-Europese landen. Op 11 maart 1997 is het voor de fractie van het CDA
komen vast te staan dat het nog slechts ging om de wijze waarop de uitbreiding
zou plaatsvinden en niet meer om de vraag óf er tot uitbreiding moest
worden overgegaan. Over dit laatste bestond toen nog geen brede consensus
in dit huis, maar nu wel. Wij spreken ons onomwonden uit als voorstander van
de toetreding van Hongarije, Polen en Tsjechië. Nogmaals, wij zijn er
gelukkig mee dat dit vandaag in dit huis vermoedelijk in grote
consensus kan gebeuren.Dit neemt niet weg dat wij bij voortduring de vinger aan de pols zullen
houden bij de voltooiing van de overgang van landen naar een democratische
rechtsstaat, zowel de nieuwe lidstaten als toekomstige kandidaat-lidstaten.
Ons bereiken de laatste tijd echter wat zorgwekkende berichten over het onopgehelderde
lot van naar het oosten afgevoerde krijgsgevangenen uit de Tweede Wereldoorlog
en gedeporteerden na de mislukte omwenteling van 1956. Juist omdat wij zo'n
voorstander van toetreding van deze landen zijn, hebben wij het recht, aan
de minister te vragen hoe deze op het ogenblik de situatie op het gebied van
de rechten van de mens in deze nieuwe lidstaten beoordeelt.De heer Van Eekelen (VVD):Mijnheer de voorzitter! De fractie van de VVD heeft reeds in het voorlopig
verslag kenbaar gemaakt, dat wij voor de goedkeuring van de protocollen tot
uitbreiding van de NAVO met Hongarije, Polen en Tsjechië zullen stemmen.
Wij hadden daar in het verleden onze bedenkingen tegen en die bedenkingen
zijn ook niet geheel weggenomen, maar wij hebben ons nooit tegen het beginsel
van uitbreiding als zodanig verklaard. Lidmaatschap van de NAVO speelt ongetwijfeld
een rol bij de bevordering van stabiliteit in de landen waar het nu om gaat,
maar het zou beter geweest zijn, wanneer uitbreiding van de NAVO meer zou
zijn afgestemd op uitbreiding van de Europese Unie. Immers, werkelijke stabiliteit
zal alleen via die Europese Unie verwezenlijkt kunnen worden. Ik praat dan
over stabiliteit in de zin van de rechtsstaat; pluralistische democratie,
inclusief democratische controle op het militaire apparaat en de Defensiebegroting;
de markteconomie en, heel belangrijk ook, goede betrekkingen met de buurlanden.
Dat is althans wat de VVD verstaat onder stabiliteit.De politiek-militaire dimensie heeft uiteraard een zekere betekenis, maar
gelukkig niet meer die overheersende prioriteit die hij tijdens de Koude Oorlog
had. Daarom zien wij in de uitbreiding van de NAVO nu vooral een politiek
gebaar – een politiek gebaar dat de betrokken landen bij ons horen en
dat wij bereid zijn solidariteit met hen op te bouwen. Overigens is het dan
wel wat paradoxaal dat wij onze garantie mede geven voor de collectieve defensie
van die landen, maar dat het grotere proces van solidariteit, over het hele
spectrum van internationale betrekkingen, dat door de Europese Unie zal moeten
worden verschaft, zeker nog enige jaren op zich zal laten wachten.Voor ons heeft deze uitbreiding eigenlijk twee consequenties. Allereerst
is dat de consequentie, dat wij de economie van die landen niet extra moeten
belasten door aandrang tot verhoging van hun defensiebudget. Het zou ook paradoxaal
zijn, wanneer wij onze defensie-inspanning verlagen en tegelijkertijd die
democratieën vragen meer geld uit te geven aan hun defensie – geld
dat broodnodig is voor hun eigen economische ontwikkeling.Het tweede gevolg betreft de vraag: waarom die drie landen wel, maar landen
als Roemenië en Slovenië niet? De beide ministers schrijven in de
memorie van antwoord nogal laconiek dat op de topconferentie van Washington,
in april, geen nieuwe besluiten te verwachten zijn die een uitnodiging tot
toetreding bevatten. Maar dan is de vraag: waarom niet? Eigenlijk alleen,
zo lijkt ons, omdat de Amerikanen dat niet willen, respectievelijk omdat het
draagvlak in het Congres op dit moment niet aanwezig wordt geacht. De regering
spreekt dan van 'het voldoen aan de bestaande criteria'. Maar, zo vraag ik,
voldoen nu Slovenië en Roemenië minder aan de toetredingscriteria,
welke dat ook mogen zijn, dan de drie gelukkige kandidaten? Naar onze mening
zijn ook die drie eigenlijk niet helemaal klaar voor toetreding. Mevrouw Van
Leeuwen doelde net even op een speciaal punt in Hongarije. Zelf zou ik willen
wijzen op recente berichten uit Tsjechië en ook uit Hongarije, die ons
in die mening versterken. Vandaar ook onze aanvankelijke aarzeling, die wat
dat betreft niet helemaal is weggenomen. Eigenlijk zijn die drie landen nog
niet helemaal klaar voor de toetreding. Wij maken dus een politiek gebaar
en het is beter dat dan ook ronduit te zeggen. Met militaire logica heeft
het al heel weinig te maken, getuige het feit dat Hongarije geen enkele grens
met NAVO-landen bezit, maar wel bij de eerste groep werd gerekend. Als het
dan een politiek gebaar is, waarom dan ook niet aan Roemenië en Slovenië?
Gelooft de regering niet dat het plaatsen in de wachtkamer voor onbepaalde
tijd van Roemenië een negatief effect zal hebben op de altijd gevoelige
verhouding met Hongarije en op de stabiliteit van de jonge democratie? Het
praten over het vermijden van nieuwe grenslijnen, hetgeen in de NAVO zo populair
is, doet wat bizar aan wanneer wij evident een grens leggen tussen Hongarije
en Roemenië. Die grens wordt door de EU ook al getrokken, maar dan wel
uit gerechtvaardigde economische overwegingen. Roemenië is duidelijk
minder klaar voor toetreding tot de Europese Unie dan Hongarije. Die grens
zou niet door de NAVO moeten worden versterkt. Het dreigt nu een dubbele grenslijn
te worden.Tijdens de vergadering van de NAVO-assemblee te Edinburgh heeft senator
Roth in zijn interessante rapport over de rol van de NAVO in de volgende eeuw
voorgesteld om in april Slovenië uit te nodigen als bewijs dat het proces
doorgaat. Namens de Nederlandse delegatie heb ik mogen verklaren dat wat ons
betreft ook Roemenië zou kunnen worden uitgenodigd. Deelt de regering
die opvatting?Over de situatie in Rusland kan ik kort zijn. Het land gaat een nieuwe
periode van onzekerheid tegemoet. Het Westen doet zijn best de Russen de indruk
te geven dat zij meetellen in de wereldpolitiek. Dat is zeker verstandig,
maar heeft heel weinig om het lijf, zeker wanneer het om oplossingen van problemen
als Irak of Kosovo gaat. Daarom was de fractie van de VVD ook blij met het
besluit van de NAVO-raad om militaire actie tegen president Milosevic te ondernemen
zonder een mandaat van de Veiligheidsraad. Natuurlijk verdient actie van de
Veiligheidsraad de voorkeur, maar er zijn gevallen van genocide en etnische
zuivering waarin wij onze legitimatie kunnen putten uit hogere beginselen
dan de instemming van Rusland en China. Wij hopen dat het nieuwe strategisch
concept dat ook in april door de NAVO moet worden vastgesteld, hiertoe ruimte
zal bieden. Wat is het oordeel van de minister? Ik accepteer dat hij als toekomstig
lid van de Veiligheidsraad op dit punt enige terughoudendheid betracht.
Wij wensten ons standpunt heel duidelijk te formuleren.Nog één woord over Rusland. Het is een illusie te menen
dat Moskou de uitbreiding van de NAVO echt heeft geaccepteerd. Alle Russen
zijn tegen, maar weten ook dat zij er heel weinig tegen kunnen doen. Derhalve
zal de relatie met de NAVO heel moeizaam blijven. Wij geloven ook niet dat
de gemeenschappelijke partnerschapsraad veel zal opleveren, want de Russen
maken er gewoon geen optimaal gebruik van. Het beste bewijs voor mijn stelling
is het feit dat in Kosovo de NAVO een ondergeschikte rol speelt. De verificateurs
komen van de OVSE, de zogenaamde extractiemacht staat onder Frans commando,
maar wel onder Cinc South en SACEUR, maar wij noemen het geen 'combined joint
task force', waar wij sinds 1994 de mond zo vol van hebben. Het komt ons voor
dat de relatie tussen de verschillende internationale organisaties nadere
precisering verdient. In ieder geval verdient zij op dit moment nog niet het
predikaat 'interlocking'.Mijn fractie wil niet vooruitlopen op de behandeling van de NAVO-begroting
in maart. Wel willen wij op één punt duidelijkheid scheppen
wat onze positie betreft. Nederland staat misschien weer aan de vooravond
van een nucleair debat, in Duitsland losgemaakt. Nucleaire debatten maken
in ons land veel emoties los, maar ik zou ervoor willen pleiten daarmee nog
even te wachten. Het regeerakkoord in Duitsland bevat een inspanningsverplichting
om te komen met een 'no first use'-verklaring. Washington heeft al verklaard
daartegen te zijn. De VVD is het daarmee eens, maar niet omdat wij er in het
huidige tijdsgewricht behoefte aan hebben het nucleaire wapen te benadrukken.
Dat heb ik bij de behandeling van het teststopverdrag al kenbaar gemaakt.
Voor het Westen hebben wij het kernwapen niet meer nodig als afschrikking
voor een massale conventionele aanval. Het Amerikaanse kernwapen vormt nog
wel een tegenwicht tegen andere kernwapenarsenalen, met name het grote Russische,
en speelt op dit moment eigenlijk een nog grotere rol als het gaat om de proliferatie
van kernwapens in derde landen. Daar is afschrikking nog steeds wel voor nodig.
Bovendien heeft een verklaring om niet als eerste gebruik te zullen maken
van kernwapens maar zeer beperkte betekenis. Het is een verklaring die slechtwillenden
op ieder moment kunnen herroepen. De VVD steunt de regering in haar antwoord
in de memorie van antwoord.In het voorlopig verslag hebben wij een vraag gesteld die niet geheel
is begrepen door de regering. Die vraag ging over het beginsel van eenstemmigheid –
het is alleen in artikel 10 van het NAVO-verdrag opgenomen ten aanzien van
de uitbreiding met nieuwe leden. Het ging ons er geenszins om dat beginsel
te veranderen, althans niet voor de toelating. Het ging ons om de vraag in
hoeverre andere besluiten van de NAVO met consensus genomen moeten worden.
Consensus is prachtig en moet worden nagestreefd, maar als beginsel kan het
ook verlammend werken. Dat hebben wij met name in de OVSE gezien. NAVO-communiqués
kennen bovendien al jaren het verschijnsel van voetnoten, waarbij een land
zich distantieert van een bepaalde passage. Nederland heeft zich daar ook
even aan bezondigd in het verleden. Maar voor operationele besluiten is in
de praktijk de gewoonte van consensus gegroeid. Mijn vraag is nu of dit beginsel
wel moet, respectievelijk kan blijven in de toekomst en of het nog wel te
hanteren is in een zich uitbreidende NAVO, vooral wanneer het gaat om zaken
die niet rechtstreeks de collectieve verdediging raken.Ik kom nu op de relatie tussen de NAVO en andere internationale organisaties.
Bij het debat over het Verdrag van Amsterdam komen wij terug op de plaats
van de WEU tussen NAVO en Europese Unie, maar nu een vraag over de positie
van de drie landen die nu tot de NAVO zullen worden toegelaten. Deze landen
zijn nu nog geassocieerd partner van de WEU, maar als ze lid van de NAVO worden,
kunnen ze geassocieerd lid van de WEU worden, net zoals IJsland, Turkije en
Noorwegen. Dat betekent vooral een betere en vaste plaats in de militaire
staf, in de planning cell van de WEU. Verwacht de regering dat dit zal gebeuren?
Wat betekent de Nederlandse ratificatie die, naar ik hoop binnen enkele dagen
zal kunnen plaatsvinden, voor de inwerkingtreding van de uitbreiding? Wat
de VVD betreft zeggen wij nu: hoe eerder, hoe beter, dus niet wachten tot
april. Al te veel accent op de uitbreiding tijdens het feest van 50 jaar NAVO
in Washington hebben wij altijd minder gewenst geacht, omdat het feit van
de nieuwe scheidslijnen die toch worden getrokken, ook al zeggen wij dat wij
die willen vermijden – ik wees daar al eerder op – onnodig zou
worden benadrukt.De heer Stoffelen (PvdA):Voorzitter! De PvdA-fractie stemt graag in met het voorstel tot goedkeuring
van de Protocollen betreffende de toetreding van Hongarije, Polen en Tsjechië
tot de NAVO. De behandeling van dit voorstel in de Tweede Kamer en de schriftelijke
voorbereiding in deze Kamer waren zo veelomvattend, dat wij ons nu beperken
tot een zeer korte beschouwing in vier vraagpunten.1. Waarom willen Centraal-Europese landen en Oost-Europese landen lid
worden van de NAVO?2. Wat betekent de toetreding voor die drie landen?3. Wat betekent de toetreding van Hongarije, Polen en Tsjechië voor
de andere Centraal-Europese en Oost-Europese landen?4. In hoeverre vergroot de toetreding van die landen de stabiliteit in
Europa?Mijnheer de voorzitter! Waarom willen die drie landen lid worden van de
NAVO? Om te beginnen omdat die landen en de mensen in die landen zich dan
veiliger voelen. Verder betekent het een stap dichter bij het lidmaatschap
van de Europese Unie.Ongeveer vijf jaar geleden heeft de West-Europese Unie een conferentie
georganiseerd over de betrekkingen tussen Centraal-Europese landen en de West-Europese
Unie met hoge vertegenwoordigers en bewindslieden uit onder meer Hongarije,
Polen en Tsjechië. Daarbij gaven deze vertegenwoordigers op dezelfde
wijze aan hoe zij de veiligheidssituatie van hun land beoordeelden. Dat was
hún beoordeling. Ik laat in het midden in hoeverre die gerechtvaardigd
is. Daarbij vielen twee elementen op. Zij waren geenszins gerust over de mogelijke
ontwikkeling in de Russische Federatie en achtten de kans niet uitgesloten
dat de democratie daar ernstig bedreigd werd door een mogelijke
combinatie van grote ontevredenheid onder de bevolking en een communistische
partij die daar bekwaam gebruik van maakt om een meerderheid te verwerven.
Bovendien, zo stelden zij, vergroten de zeer grote hoeveelheden nucleaire
wapens die daar opgestapeld liggen, het gevaar.Wij begrijpen dat nu beter dan ooit. Ik citeer de Volkskrant van enkele
dagen geleden: 'Rusland geschokt door moord op democratie. Rusland heeft geschokt
gereageerd op de moord op Galina Starovotjona, een van de leiders van de slinkende
democratische beweging, maar medestanders zien in de moord een nieuw bewijs
dat corruptie, machtsmisbruik en geweld het winnen van de liberale en tolerante
waarden die deze vrouw tijdens haar leven hartstochtelijk verdedigde.'Mijnheer de voorzitter! Een ander element in de beoordeling van de veiligheidssituatie
was toen al de zorg over de instabiliteit en de bedreigingen uitgaande van
de situatie in de Balkan, met name in het voormalige Joegoslavië.Een tweede reden voor de Centraal-Europese en Oost-Europese landen om
zo spoedig mogelijk lid te worden van de NAVO is volgens mij hun overtuiging
dat het een stap dichter bij het lidmaatschap van de Europese Unie betekent.
Zij weten dat het stap voor stap gaat: Raad van Europa, eventueel een speciale
relatie tot de West-Europese Unie, de NAVO als het kan en dan zo snel mogelijk
onderhandelingen over en het perspectief van het lidmaatschap van de Europese
Unie. We vragen de minister op deze beschouwing te reageren.Voorzitter! De volgende vraag is wat de toetreding van deze drie landen
betekent voor de NAVO? Wij beperken ons tot het aanstippen van een enkel aspect.
Allereerst het taalaspect. Het aantal militairen in Polen, Hongarije en Tsjechië
dat Engels, Frans en Duits spreekt, is 'uiterst beperkt'. Er zijn er, maar
niet velen. Illustratief is een krantenbericht dat een militair taleninstituut
in Polen 4500 officieren vijf maanden lang Engels, Duits, Frans, Russisch
of Oekraïens heeft geleerd. Het Russisch en Oekraïens was waarschijnlijk
iets minder moeilijk dat het Engels. Het lijken er veel, maar bij nadere beschouwing
zijn het er niet veel.Ik noem nog een aspect. Een Poolse generaal concludeert dat tijdens oefeningen
met bijvoorbeeld Denen en Duitsers communicatie via de Poolse en westerse
verbindingsapparatuur niet mogelijk was. Op een daarmee samenhangend aspect
hebben bewindslieden gewezen tijdens de schriftelijke voorbereiding aan de
overzijde van het Binnenhof.Vanaf het moment van toetreding wordt ervan uitgegaan dat de nieuwe leden
volledig inzetbaar zijn voor bondgenootschappelijke taken op het gebied van
de collectieve verdediging. Vereist dat van die toetredende landen geen zware
financiële inspanning die, gezien de moeilijke financieel-economische
situatie in die landen, haast niet op te brengen is? Welk gedeelte van de
financiële inspanningen van de toetredende landen om hun strijdkrachten
op het vereiste peil te brengen, wordt door de NAVO bekostigd en welk gedeelte
door de landen zelf? In hoeverre speelt de concurrentiestrijd tussen de Amerikaanse
en de Europese defensie-industrie hierbij een rol?Voorzitter! Een derde vraagpunt betreft de betekenis van de toetreding
van Polen, Hongarije en Tsjechië voor de andere Centraal- en Oost-Europese
landen. Naar onze overtuiging gelden zo niet voor al deze landen dan toch
voor de meeste dezelfde alleszins begrijpelijke motieven om lid van de NAVO
te willen worden. Uiteraard zijn voor alle landen dezelfde zeven criteria
van toepassing die zijn genoemd door collega Voorhoeve aan de overzijde van
het Binnenhof. Maar dan nog is het gewenst en zelfs logisch om spoedig perspectief
te bieden aan landen die aan de criteria voldoen, zoals in ieder geval Roemenië
en Slovenië. Het staat echter vast dat de Verenigde Staten daar, althans
voorlopig, niets voor voelen. Naar de inschatting van de PvdA-fractie dreigt
er een mogelijk langdurige impasse.De dringende wens van de Tweede Kamer is verwoord in de voortreffelijke
motie-Koenders. Het ging daarbij om één zin: de Kamer verzoekt
de regering, geëigende diplomatieke stappen te nemen die ertoe bijdragen
dat volgend jaar in het uitbreidingsproces aan één of een aantal
landen die in het licht van het voorgaande aan de vastgestelde criteria voldoen,
een concreet perspectief geboden wordt om toetredingsonderhandelingen te beginnen.
Vervolgens wordt gesteld dat er een politieke verklaring wordt aangenomen
ter herbevestiging van het principiële besluit dat het NAVO-lidmaatschap
open staat voor landen die aan de gestelde criteria voldoen. Ook de regering
is het daarmee eens. Het is echter onwaarschijnlijk dat de Verenigde Staten
daar feitelijk de komende jaren iets voor voelen. Deelt de regering de opvatting
dat hier een impasse dreigt? Wat zijn de kansen en mogelijkheden om dat te
voorkomen en om uitvoering te geven aan genoemde motie?Voorzitter! Mijn vierde en laatste vraagpunt betreft de vraag wat de toetreding
van Polen, Hongarije en Tsjechië betekent voor de stabiliteit in Europa.
Die bijdrage moet zeker niet overdreven worden, maar het valt niet te ontkennen
dat de mogelijkheid van toetreding tot de NAVO voor Centraal- en Oost-Europese
landen een stimulans is, het proces van democratisering voort te zetten. Het
is ook een aansporing om eventuele etnische en territoriale geschillen tussen
mensen of landen op vreedzame wijze op te lossen. Als en voorzover die toetreding
een voortgaand proces is, zal zij zeker de stabiliteit in Europa bevorderen.Ik heb reeds gezegd dat de bijdrage aan de stabiliteit niet overdreven
moet worden. De uitbreiding van de NAVO zal nu en in de komende tijd een van
de argumenten zijn – of wij dat nu aardig vinden of niet – onder
meer bij de discussies in de Doema en niet alleen daar, over de Europese en
mondiale positie van de Russische federatie en bij de discussies over ratificering
van START 2. Evenzo doet de uitbreiding van de NAVO weinig af of toe aan de
problemen van de Europese Unie in haar streven naar een gemeenschappelijk
veiligheidsbeleid en bij haar pogingen, een einde te maken aan bijvoorbeeld
het gruwelijke bloedvergieten in het vroegere Joegoslavië. Graag horen
wij hoe de regering hier tegen aankijkt.Voorzitter! Ik eindig met mijn eerste zin: de PvdA-fractie stemt graag
in met dit voorstel tot goedkeuring van de protocollen over de toetreding
van Hongarije, Polen en Tsjechië tot de NAVO.De voorzitter:Wat u opmerkte over het talenprobleem, doet mij denken aan de situatie
in de oude Donaumo narchie van Oostenrijk en Hongarije, de K
und K-monarchie. De commandanten daar waren verplicht om hun bevelen te kunnen
uitspreken in acht talen. Je ziet hoe oud dit probleem is.De heer Schuurman (RPF):Voorzitter! Ik mag vanmiddag ook namens de fracties van SGP en GPV het
woord voeren. Wat tien jaar geleden nog ondenkbaar was, blijkt nu mogelijk:
uitbreiding van de NAVO met Polen, Hongarije en Tsjechië, landen die
eerder deel uitmaakten van het Warschaupact. De machtsverhoudingen zijn de
laatste jaren aanzienlijk veranderd. Vanuit de NAVO en vanuit de positie van
de toetredende nieuwe leden van de NAVO gezien is er alleszins reden voor
tevredenheid en dankbaarheid. De gezamenlijke veiligheidspolitiek van de Noord-Amerikaanse
en West-Europese democratieën is daarmee versterkt. De keerzijde moet
evenwel ook niet uit het oog worden verloren. Er zijn met de uitbreiding van
de NAVO verliezers, met name Rusland, die zijn invloedssfeer aanzienlijk ziet
verminderen. Terecht is daarom in de discussie de vraag opgeworpen of door
toetreding van nieuwe NAVO-leden de vrede op termijn niet opnieuw bedreigd
wordt.Er mag geen misverstand over bestaan dat onze fracties onverdeeld positief
staan tegenover de uitbreiding van de NAVO. Tegelijk hebben wij oog voor de
keerzijde. De snelle veranderingen van de laatste jaren moeten ons naast dankbaar
ook voorzichtig maken. Alertheid blijft geboden: de machtsverhoudingen op
het wereldtoneel zijn nog allerminst stabiel, vooral de machtsverhoudingen
in Midden- en Oost-Europa zijn nog allerminst uitgekristalliseerd. Rusland
als de verliezer van de laatste jaren kan zich in toenemende mate bedreigd
voelen en Europa kan door de toetreding van nieuwe leden tot de NAVO door
een nieuwe scheidslijn worden gedeeld.De vraag die uiterst actueel is, of kan worden, is hoe met de uitbreiding
van de NAVO groeiend wantrouwen bij Rusland en toenemende spanning in de verhouding
met Rusland voorkomen kunnen worden. Daar staat tegenover dat de macht van
Rusland nog steeds afneemt en dat de NAVO er alles aan heeft gedaan en zich
ervoor zal blijven beijveren om voortdurend goed overleg met Rusland te voeren
over Europese veiligheidsproblemen.Maar zit daarin voldoende garantie dat de wederzijdse posities niet tegenover
elkaar komen te staan? Hoe je het ook wendt of keert: zal Rusland als blijvende
kernmogendheid niet veel in de melk te brokkelen houden? En blijft de kernmacht
van Rusland door de ongewisse politieke ontwikkelingen in dat land niet een
riskante factor? Een partnerschap voor vrede met Rusland en andere Oost-Europese
landen kan de risico's doen verminderen, maar niet opheffen. Het gevaar is
niet denkbeeldig dat men aan deze mogelijke ontwikkeling voorbijziet.Gezien de recente financiële en economische crisis en de versterking
van het nationalisme in Rusland, blijft er reden om zeer alert en behoedzaam
te blijven. Het spreekwoord dat zegt dat een kat in het nauw gekke sprongen
kan maken, zou wel eens voor een in alle opzichten in een crisis verkerend
Rusland kunnen gelden. We kunnen niet om de blijvende nucleaire dreiging heen.
Als Rusland in verdere ontbinding geraakt, is verspreiding van kernwapens
naar nabijgelegen landen als Iran en Pakistan niet uitgesloten. En wat te
denken van de gevolgen van een mogelijk uiteenvallen van Rusland? Zo'n situatie
lijkt steeds klemmender te worden.Wie let op de eenmaal ingezette koers om nieuwe leden de NAVO binnen te
leiden, kan niet om de vraag heen welke en hoeveel landen straks alsnog kunnen
toetreden tot de NAVO. De nota aan onze Kamer zegt dat de eerste prioriteit
is de toetreding van de nieuwe leden te verwerken. Dat lijkt ons op het eerste
gezicht verstandig. Maar aan de aspiraties van een betrekkelijk groot aantal
landen om tot de NAVO toe te treden kan ook niet blijvend voorbij worden gegaan.
met nog meer nieuwe leden zal de in gang gezette ontwikkeling de veiligheid
en de stabiliteit in Europa door de versterking van een geïntegreerde
militaire organisatie kunnen bevorderen. Wat ons betreft moet daarmee haast
worden gemaakt, zonder dat aan de noodzakelijke en bekende criteria voor toetreding
afbreuk wordt gedaan, enerzijds om die landen zelf meer veiligheid te garanderen,
anderzijds om de mogelijke gevaarlijke risico's van een destabiliserend Rusland
te verminderen. Tegelijk mogen nieuwe toetredingen de relatie met Rusland
niet ongunstig beïnvloeden; ze moeten dus vooral gevaarlijke isolatie
van Rusland voorkomen. Daarvoor zal veel diplomatiek overleg, voorzichtigheid
en wijze besluitvorming nodig zijn. Is de minister het met onze overwegingen
eens?Graag stellen wij nog een actuele vraag. De nieuwe leden voeren op dit
moment actie om niet volgend jaar april bij het vijftigjarig bestaan van de
NAVO, maar reeds per 1 januari aanstaande als leden te worden toegelaten.
Wat is daarvan de achtergrond? Voelen ze zich op dit moment zodanig bedreigd
dat snelle toetreding noodzakelijk is, of weigeren ze in april het feestvarken
te zijn zonder bij de afspraken die dan gemaakt gaan worden, zelf te worden
betrokken? Willen ze bij die afspraken hun inbreng hebben en wat is de inhoud
daarvan dan? Zijn ze terecht bevreesd dat getornd gaat worden aan de tot nu
toe geldende regel dat aanval op één van de leden van de NAVO
beschouwd wordt als aanval op alle leden? Wij kunnen ons niet voorstellen
dat dit zou gebeuren, maar in de pers wordt er zo wel over gesproken, bijvoorbeeld
in een artikel in Trouw van jongstleden zaterdag.Tot slot willen wij nog voor één zaak aparte aandacht vragen.
Ook de collega's Van Eekelen en Stoffelen gaven vanuit hun gezichtspunt aandacht
aan dat probleem. De nieuwe en ook de toekomstige nieuwe leden zullen financieel
minder kunnen bijdragen dan de oude leden van de NAVO. Niet uitgesloten moet
worden geacht dat de noodzakelijke financiering van de toetreding en de vereisten
daartoe – bijvoorbeeld versterking van de infrastructuur en verbetering
en modernisering van de strijdkrachten – vooral door de oude bondgenoten
moet worden opgebracht. Wij zullen het ons niet kunnen permitteren dat de
NAVO-keten schakels in zich opneemt die uitgesproken zwak zijn. Lukt het om
de financiële positie van de NAVO te versterken nu verschillende Europese
landen, waaronder ook ons land, juist op defensie-uitgaven willen bezuinigen?
De nota zegt duidelijk dat er voldoende financiële middelen zijn, maar
de vraag is dan of de noodzakelijke hervormingen en moderniseringen
wel kunnen worden doorgevoerd.Onze fracties spreken graag de wens uit dat de toetreding van nieuwe leden
tot de NAVO en verdere uitbreiding in de toekomst vrede en gerechtigheid tussen
de volkeren mag bevorderen. De twintigste eeuw heeft die noodzaak benadrukt.
Moge de volgende eeuw onder de zegen van de God van hemel en aarde meer van
die vrede en gerechtigheid laten zien.Met belangstelling zien wij uit naar een reactie van de minister.Mevrouw Tiesinga-Autsema (D66):Mijnheer de voorzitter! Het Atlantisch bondgenootschap maakt met de toetreding
van Hongarije, Polen en de Tsjechische Republiek een belangrijke stap voorwaarts
in de opbouw van een ongedeeld Europa. Mijn fractie is ervan overtuigd dat
daardoor de veiligheid en stabiliteit in de gehele Euro-Atlantische gemeenschap
zal worden versterkt. Al is het niet de eerste keer dat de kring van bondgenoten
groter wordt – al eerder traden immers Griekenland, Turkije, de Bondsrepubliek
Duitsland en Spanje toe – het is wel een bijzondere gebeurtenis omdat
het hier gaat om drie Midden- en Oost-Europese landen. De fractie van D66
is daar buitengewoon verheugd over. Het is voor Hongarije, Polen en de Tsjechische
Republiek, maar ook voor alle bondgenoten een felicitatie waard.In de memorie van antwoord zijn de bewindslieden ingegaan op vragen over
de toekomstige uitbreiding van de NAVO en het zogenaamde 'opendeurbeleid'
waarover door de bondgenoten overeenstemming is bereikt. In de memorie van
antwoord maakt de minister ons duidelijk dat op de NAVO-top van april 1999
geen besluit zal worden genomen over verdere uitnodigingen tot toetreding.
Mogen wij er wel van uitgaan, dat de Nederlandse regering zal aandringen op
duidelijke herbevestiging van het opendeurbeleid? Daarvan zal in ieder geval
het signaal uitgaan dat het niet de bedoeling is nieuwe scheidslijnen aan
te brengen of in stand te houden.De bewindslieden memoreren het belang van samenwerkingsverbanden met landen
die zich nog niet direct kwalificeren voor het lidmaatschap, zoals de Euro-Atlantische
Partnerschapsraad en het Partnerschap voor de Vrede.Kan de minister – behalve de door de NAVO geleide vredesoperatie
in Bosnië – meer voorbeelden geven van praktische samenwerkingsprogramma's?
En welke voornemens bestaan er aan Nederlandse zijde tot verdere verscherping
van deze samenwerkingsmechanismen?Mijnheer de voorzitter! Over mijn volgende onderwerp heeft collega Van
Eekelen al woorden gesproken die recht uit mij hart komen. Ook mijn fractie
betreurt het, dat het nog niet mogelijk is gebleken, landen als Slovenië
en Roemenië in het bondgenootschap op te nemen. Met name Roemenië
ligt mij na aan het hart. Ik had het het Roemeense volk en de Roemeense regering
zeer gegund. Na de verkiezingen van november 1996 heeft de nieuwe regering
onder leiding van Victor Ciorbea zich tot het uiterste ingespannen om alsnog
tot de NAVO te worden toegelaten. President Constantinescu verbond deze zaak
met de nationale waardigheid van Roemenië; en ik ben ervan overtuigd
dat het Roemeense volk het ook zo voelt. Uit een door de Europese Unie gehouden
onderzoek onder de Roemeense bevolking in november 1996 blijkt, dat 76% 'ja'
zou stemmen als er een referendum over toetreding tot de NAVO zou worden gehouden.
Men acht de veiligheidsgaranties die het bondgenootschap kan bieden en een
eventuele bescherming tegen Rusland van groot belang.Maar er is meer. Roemenen hebben hun politieke en culturele wortels in
Europa – ik heb dat vele malen in de NAVO-assemblee in gesprekken gemerkt –
en willen niet langer verstoten blijven van dat erfgoed. Roemenië is
na de verkiezingen van eind 1996 een democratisch, stabiel en hervormingsgezind
land geworden, waar ook een stevige economische herstructurering in gang is
gezet door een brede coalitie en met steun van de voornaamste oppositiepartijen.
Het land leverde bijdragen aan de vredesmissies in Joegoslavië en Albanië.
Kan de bewindsman aangeven hoe de Roemenen de teleurstelling na Madrid hebben
verwerkt, of, en, zo ja, in welke mate de afwijzing invloed heeft op de voortgang
van het hervormingsprogramma, welk perspectief hij ziet voor toetreding van
Roemenië en Slovenië en ten slotte of, en, zo ja, op welke wijze
daaraan op de weg daarnaar toe door de bondgenoten steun wordt verleend?Mijnheer de voorzitter! Ook tussen de Russische federatie en de NAVO is
er samenwerking gekomen in plaats van confrontatie. Met de stichtingsakte
van vorig jaar mei is een belangrijke stap gezet, maar niet verwacht mag worden,
dat Rusland passief zal blijven toezien hoe de NAVO zich verder naar het Oosten
uitbreidt. De Russische houding ten opzichte van de huidige uitbreiding is
negatief. Men ziet haar als een destabiliserende factor in de huidige internationale
betrekkingen.Dat blijft, mijnheer de voorzitter, toch iets waarmee we rekening zullen
moeten houden. De angst voor en/of de haat tegen de NAVO is jarenlang door
communistische propaganda gevoed. Dat waait niet zomaar over. En Rusland wil
zijn rol als grote natie binnen Europa spelen. En laten we eerlijk zijn, die
rol is ook belangrijk. Voor een politieke oplossing van het conflict in Kosovo
bijvoorbeeld, is de invloed van Rusland onontbeerlijk. Mijn fractie hecht
er dan ook aan, dat Rusland ten nauwste betrokken blijft bij de dialoog over
kernwapens. Kan de bewindsman toezeggen dat hij zich daarvoor zal inzetten?
Tenslotte onderschrijven wij het belang van een goede taakverdeling tussen
de NAVO en de OVSE, waarbinnen Rusland zijn ideeën over veiligheid inbrengt.
Het in de OVSE aan de orde zijnde handvest voor de Europese veiligheid is
in dit kader van groot belang.Voorzitter! In de memorie van antwoord wordt een overzicht gegeven van
het werkprogramma 1998. Het jaar is echter bijna om. Kan de bewindsman wat
nader ingaan op de resultaten die bij de aangegeven onderwerpen het afgelopen
jaar in de Permanente Gezamenlijke Raad zijn geboekt?Het moge duidelijk, voorzitter, dat deze opmerkingen worden gemaakt uit
vrees dat een nieuwe scheidslijn in Europa zal worden gelegd. Dat moet worden
voorkomen. Wij zijn uit op heling, niet op verdeling.Tot slot, voorzitter. Het moge eveneens duidelijk zijn, dat de D66-fractie
dit wetsvoorstel van harte steunt. Wij wachten met belangstelling de reactie
van de minister af.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Mijn verhaal is wat langer dan op de sprekerslijst staat aangegeven.
In de geest van mevrouw Van Leeuwen heb ik een doorwrocht betoog gemaakt,
althans ik heb daartoe mijn best gedaan.Voorzitter! Op 11 maart 1997 heb ik de visie van de GroenLinks-fractie
over de uitbreiding van de NAVO hier weergegeven. Aan dat standpunt is –
bij ons – niets veranderd. In dat debat stond de VVD-fractie bij monde
van collega Van Eekelen lijnrecht tegenover zijn minister, de heer Voorhoeve.
In het kielzog van fractievoorzitter Bolkestein wees de VVD-fractie hier uitbreiding
van de hand. Maar uit de schriftelijke voorbereiding nu – en dit is
in de mondelinge inbreng bevestigd – blijkt dat de VVD-fractie van mening
is veranderd, althans in de conclusie, nog niet in de analyse, heb ik begrepen.
Aan de overzijde bleek dat ook overduidelijk toen nota bene de heer Voorhoeve
woordvoerder van zijn fractie was geworden en het regeringsstandpunt van weleer
als VVD-standpunt mocht verdedigen. Wat zal hem dat een voldoening hebben
geschonken! Maar ik heb het altijd al gedacht: wij kunnen de kritiek op de
NAVO maar beter in eigen hand houden en niet aan de wispelturigheid van de
pro-NAVO-partijen overlaten.Toch bevatte de kritiek van de heer Bolkestein een aantal juiste constateringen.
Hij analyseerde terecht dat deze uitbreiding van de NAVO er vooral was gekomen –
de heer Van Eekelen heeft dat vorige keer ook hier gezegd – vanwege
interne Amerikaanse politieke overwegingen. Clinton had de stemmen nodig van
ex-Oost-Europeanen – met name van de Polen – en daarom was tot
deze uitbreiding besloten. Deze opportunistische politiek wordt in de memorie
van toelichting bij dit verdrag volledig verzwegen. Nee, tot deze uitbreiding
is besloten, omdat zij de stabiliteit en veiligheid in Europa zou dienen.
Door de VVD – destijds door de heer Bolkestein en ook door de heer Van
Eekelen – werd terecht gehakt gemaakt van deze stelling.Ook in de kritiek van GroenLinks en in mijn bijdrage werd juist het tegengestelde
naar voren gebracht. De veiligheid in Europa wordt namelijk vooral bepaald
door de relatie met de Russische Federatie, die begrijpelijk en terecht –
nog steeds – zeer gekant is tegen deze uitbreiding. Natuurlijk wordt
er wel steeds beweerd dat deze uitbreiding niet gericht is tegen Rusland,
maar dit doet mij denken aan iemand die prikkeldraad op de gezamenlijke schutting
spijkert, dat zwaar onder stroom zet, achter de deur een honkbalknuppel zet
en vervolgens zegt dat hij een goede relatie met de buurman wil opbouwen.Nu weet iedereen dat in de Visegrad-landen een sterke Russo-fobie bestaat
als een begrijpelijke reactie op het verleden, maar daarom willen deze landen
zo graag bij de NAVO. Ondanks de dramatische veranderingen in Rusland waarbij
het leger volledig is ingestort, functioneren de reflexen van de Koude Oorlog
nog steeds. Het is te vergelijken met anti-Duitse gevoelens in Nederland,
die nu ook nergens – meer – op slaan. De Russen voelen dit natuurlijk
haarfijn aan en voelen zich bedrogen.In een artikel in de knipselkrant van Defensie las ik een jaar geleden
over een bijeenkomst van de toenmalige minister Voorhoeve voor een paar honderd
Russische officieren. U moet de uitbreiding van de NAVO niet als een vijandelijke
activiteit zien, wij zijn geen vijanden maar vrienden van u, fleemde de minister
van de Defensie. Maar hij ontmoette massief onbegrip en wantrouwen en ontving
zeer vijandige reacties. De Russen laten zich natuurlijk niet in de luren
leggen. Zij voelen heel goed aan dat ze kennelijk nog steeds gewantrouwd worden,
niet alleen in Polen of Hongarije, maar ook door sommigen in de Nederlandse
politiek die dan spreken van een onstabiele situatie. Wie wantrouwen zaait,
zal wantrouwen oogsten. Dat blijkt bij de ratificatie van het START 2-verdrag
over kernontwapening. Dat verdrag wordt door de Doema niet goedgekeurd en
dat heeft weer alles te maken met het feit, dat de Russen van mening zijn,
dat met de uitbreiding van de NAVO het CSE-verdrag (over conventionele wapens)
wordt geschonden.In Atlantisch Perspectief van 21 februari 1997 schreef Cees Homan, de
bekende generaal-majoor, werkzaam bij het Instituut Defensieleergangen daarover
een verhelderend artikel. De Russen beschouwen uitbreiding van de NAVO zoals
gezegd als een schending van het CSE-verdrag, omdat het uitgaat van de oude
tegenstelling tussen NAVO en Warschaupact. Dat verdrag was gebaseerd op militaire
pariteit. De uitbreiding van de NAVO met deze drie landen verandert de krachtsverhoudingen
(nog verder) ten nadele van Rusland. Ik heb een bijlage met cijfers bij mijn
verhaal.In het overzicht blijkt trouwens, dat de NAVO op alle fronten, of het
nu tankpantsergevechtsvliegtuigen, artillerie, gevechtsvliegtuigen of aanvalshelikopters
betreft, een zeer groot overwicht heeft, vaak een factor van drie tot vier
keer zo veel. Homan legt uit, dat de Russische militairen, net als alle militairen,
meer waarde hechten aan capabilities dan aan intenties. 'Capabilities take
years to build up, intentions may change overnight', luidt volgens hem de
aloude militaire wijsheid.Omdat de Russen zich geschoffeerd voelen en bij de conventionele wapens
zich verzwakt voelen gaan ze meer vertrouwen op hun nucleaire wapens en hebben
ze zelfs hun 'no first use'-verklaring, die zij wel hadden afgelegd, ingetrokken.
Daar kan de NAVO moeilijk bezwaar tegen maken, want zelf heeft ze tijdens
de Koude Oorlog dat kunstje ook al geflikt, omdat het Warschaupact toen een
conventioneel overwicht had.In antwoord op vragen van GroenLinks ontkent de minister elke relatie
tussen de NAVO-uitbreiding, het verzet van de Russen hiertegen en de stagnatie
in de ontwapeningsprocessen. De opstelling van de Russische federatie zou
alleen uit interne politiek verklaard moeten worden en de keuze voor een isolement
maken ze zelf. Dit is natuurlijk volstrekt onwaar en iedereen weet dat. Stoffelen
sprak daar net ook al over. Een vijandelijke opstelling gebaseerd op wantrouwen
stimuleert natuurlijk nationalistische en chauvinistische krachten in Rusland,
speelt ze in de kaart. Zelfs politici als Lebed, waar sommige commentatoren
in Nederland erg veel van verwachten, stellen zich verbitterd op.Een objectieve veiligheidsanalyse van Europa wijst uit, dat de grootste
veiligheidsrisico's nu liggen in de nucleaire erfenis van Oost-Europa. Schuurman
sprak daar ook over, zowel de gammele kerncentrales als roestende atoombommen.
Smokkel van plutonium kan niet uitgesloten worden, waarbij
het niet betalen van soldij een wel heel goede voedingsbodem vormt. De uitbreiding
van de NAVO met deze drie landen vormt een volledig fout en archaïsche
antwoord op dit probleem, dat juist alleen door samenwerking en vertrouwen
kan worden opgelost.Zou de constatering van de regering, dat de Russen bij de ontmanteling
van hun kernwapens geen westerse inkijk in hun keuken willen niet hiermee
te maken hebben? Is het niet heel begrijpelijk, dat die ene buurman die zich
bewapenende een zich beveiligende buurman liever niet op de koffie vraagt?
Dit had de heer Bolkestein destijds heel scherp gezien. De regering preekt
stabiliteit in Europa maar bereikt het tegenovergestelde, al die mooie partnerschappen
als schaamlapje – Van Eekelen analyseert dat eigenlijk ook zo –
ten spijt.Van hetzelfde laken een pak was de voorwaarde van 'geen nieuwe scheidslijnen
in Europa'. Evident is, dat deze willekeurige uitbreiding met deze drie landen
wel degelijk leidt tot nieuwe scheidslijnen. Zelfs Voorhoeve moest dat toegeven.
Er is nu eenmaal een verschil tussen leden en niet-leden. Aan de overzijde
is weliswaar een motie aangenomen, die de regering oproept om artikel 10,
het lidmaatschap staat voor elk land open, actief toe te passen. Maar iedereen
weet, dat de Verenigde Staten hierin bepalend zijn. Op het nippertje werd
in de Amerikaanse senaat een motie niet aangenomen voor een moratorium van
vijf jaar. De meerderheid van de republikeinen vindt het kennelijk wel welletjes.
De Roemenen, de Slowaken en anderen kunnen het voorlopig wel vergeten. Hoezo
geen nieuwe scheidslijnen?Hoewel GroenLinks de NAVO een verouderd koude-oorlogsproduct vindt, een
oplossing op zoek naar een probleem en daarmee een sta-in-de-weg voor een
pan-Europees veiligheidssysteem als onderdeel van de VN, en de NAVO wil opheffen
ten gunste van zo'n veiligheidsstelsel, was het nog wat geweest als de Russen
ook lid van de club hadden mogen worden. Natuurlijk, zo wordt er poeslief
gezegd, dat is niet uitgesloten, maar uiteraard behoort dit niet tot de mogelijkheden,
dat zou de grootst mogelijke problemen geven. Hoezo eigenlijk? Kan de minister
mij dit nu eens helder uiteenzetten? En kan hij hierbij dan ook betrekken
dat de drie nieuwe landen uiteindelijk met veel lagere kosten tot de club
konden toetreden? Ik geef het toe, op dit punt moet onze eerste kritiek waarbij
er bedragen van 100 tot 150 mld. over de tafel gingen, met name vanuit Amerika,
afgezwakt worden. Het lijkt 1,5 mld. te zijn over 10 jaar, voor Nederland
23 mln., zo meen ik. Het wapentuig uit Oost-Europa bleek het kennelijk nog
behoorlijk te doen, al was het westerse natuurlijk wel superieur. Alleen de
interoperabiliteit en de communicatie zou verbeterd moeten worden. Veel weerstand
tegen een peperdure operatie in deze landen – de heer Van Eekelen sprak
er ook over – die toch wel andere prioriteiten zouden moeten hebben,
is zo weggenomen. Heel slim, hoewel sommige diehards in de NAVO zich wel zorgen
maken. Zij vragen zich bezorgd af of hun militaire bijdrage wel iets voorstelt.
Zware nieuwe investeringen werden niet nodig gevonden omdat er geen sprake
is van een geloofwaardige dreiging. Maar dit leidt wel tot een interne inconsistentie,
zo schrijven Perlmutter en Carpenter in Foreign Affairs van januari 1998 in
hun artikel 'The folly of enlargement'. Als er geen dreiging is, waarom wordt
de NAVO dan eigenlijk uitgebreid? Als deze landen kennelijk op een koopje
lid kunnen worden, waarom zou dat dan ook niet voor de Russen gelden, die
immers over dezelfde spulletjes beschikken?Een ander hoofdpunt in onze kritiek vormt de nucleaire doctrine van de
NAVO. Bij het kernstopverdrag hebben we de opstelling van de NAVO, en vooral
van de Verenigde Staten, maar ook van de Nederlandse regering, zwaar bekritiseerd.
Er wordt in mijn ogen lippendienst bewezen aan artikel 6 van het NPV, en uitbreiding
van de NAVO waarbij de nieuwkomers ook onder de nucleaire paraplu moeten vallen,
is in strijd met de geest van het NPV. Ook landen als Zuid-Afrika stellen
dit. De weinig heldhaftige opstelling van de Nederlandse regering in New York
bij de resolutie van de New Agenda Coalition – Nederland heeft zich
onthouden en is zoals vele landen bezweken voor de sterke druk van de Amerikanen –
wordt door GroenLinks sterk afgekeurd. Toch is er hoop – de heer Van
Eekelen sprak er zojuist over – door de opstelling van de nieuwe Duitse
regering, die een discussie is aangegaan over de 'no first use'-verklaring,
een van de redenen waarom Nederland de resolutie niet wilde steunen. Natuurlijk
zijn de Amerikanen en de NAVO-kernwapenlanden fel tegen een wijziging van
de nucleaire paragraaf, maar wij roepen de Nederlandse regering opnieuw op,
het initiatief van het grootste EU-land, ook uit welbegrepen nationaal belang
te steunen. En daar gaat het toch om, Duitsland is toch onze grootste handelspartner?Interessant in dit verband is de brief van oud-ambassadeur Graham –
hij noemt zich nog steeds 'ambassador' op zijn briefpapier; dat mag kennelijk
in Amerika – die ook geschreven is aan de Nederlandse regering. Op 2
november 1998 schrijft hij over de nucleaire strategie van de NAVO: 'Re-affirmation of the cold war era strategy without revision would have
a negative impact on the internal non-proliferation regime.';'I believe
that the NPT regime will be in grave jeopardy if significant progress is not
made toward the Article VI disarmament obligations by the five nuclear weapon
states by the 2000 Review Conference.';'The policy choices that NATO
makes regarding the deployment and conditions of prospective use for nuclear
weapons will increasingly impact the health of the NPT regime.'Deze oud-ambassadeur, die eens voor de Verenigde Staten de onderhandelingen
voerde op ontwapeningsgebied, heeft tientallen landen bezocht en hij komt
tot de bevinding dat de nucleaire NAVO-strategie moet worden herzien op de
volgende punten: - geen nucleaire bases in Europa als noodzakelijke
verbinding tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten;- een 'no
first use'-verklaring, alweer!;- de nucleaire afspraken van de Koude
Oorlog zijn aan revisie toe. Hoe gaat de Nederlandse regering reageren op
deze brief? De brief is in ieder geval aan de minister-president gestuurd.
Als de minister van Buitenlandse Zaken er niet over beschikt, zal ik hem graag
een kopie ervan geven.Er wordt veel gesproken over de NAVO als een investering in de transatlantische
relatie oftewel de Verenigde Staten. Ook GroenLinks wil veel
investeren in relaties met progressieve krachten in de Verenigde Staten, die
helaas zeer versnipperd opereren. Deze kunnen wel wat steun gebruiken in dit
puriteinse land, waar de Republikeinse meerderheid onder grote invloed staat
van de fundamentalistische bible-belt. Deze Republikeinen hebben in het verleden
de meest walgelijke dictators in het zadel gehouden of geholpen als zij maar
anticommunistisch waren. Ik weet het: Clinton heeft in Afrika daarvoor zijn
gemeende excuses aangeboden en dat deed mij goed, maar de oorlog in Vietnam
ben ik niet vergeten, en evenmin de machinaties van de CIA in Chili, die de
wrede praktijken van Pinochet mogelijk hebben gemaakt. Als Pinochet berecht
gaat worden – het is een schande dat de Nederlandse regering hierin
geen duidelijk standpunt durft in te nemen – zal ook de rol van de CIA,
Nixon en Kissinger aan de orde moeten komen. De CIA zit trouwens met een budget
van 50 mld. onbekommerd heel Europa af te luisteren, alle protesten van het
Europarlement ten spijt.Hoewel er nu een zeker vertrouwen in Clinton en Albright gesteld kan worden,
moet ten minste geconstateerd worden dat de Amerikaanse buitenlandse politiek
elk moment kan veranderen. Ook dat land is dus politiek zeer instabiel. Gelukkig
heeft het Amerikaanse volk de Monica Lewinsky-affaire als een privé-kwestie
opgevat en moest Newt Gingrich het veld ruimen. Het is echter wel opmerkelijk
dat vele politici zich altijd zorgen maken over de instabiliteit van de Russische
federatie, maar dat de instabiliteit van de buitenlandse politiek van Amerika
zelden met naam en toenaam wordt genoemd.Ten slotte kom ik bij de NAVO als waardengemeenschap. In de memorie van
toelichting wordt dit ideologische argument weer van stal gehaald. Het zou
gaan om de waarden van democratie en vrijheid, met het leger volledig onder
controle van de politiek. Laten wij nu niet flauw doen over Couzy en de dappere
minister de Grave, die de militairen in Nederland dit principe kennelijk nog
even pregnant onder de neus moest wrijven. Laten wij het ook niet hebben over
de Starfighters die eens over het Binnenhof vlogen. Laten wij het maar eens
hebben over het lid Turkije.Hoezo waardengemeenschap? Door het Turkse leger zijn duizenden dorpen
platgebrand in de strijd tegen de Koerden, die terecht in opstand zijn gekomen
tegen de onderdrukking van hun cultuur. Het leger is in Turkije zeer dominant
en waarschuwt de politiek aan de lopende band. Dit is toch een aardig vingerhoedje
inkt in die witte was van de waardengemeenschap? In het verleden hadden wij
het fascistische Portugal, dat met NAVO-wapens ongestraft mocht moorden in
haar koloniën. Welke waarden, welke gemeenschap? Aan het adres van mevrouw
Tiesinga zeg ik dat ik niet inzie wat aan deze kritiek communistische agitatie
is. Ik sprak al over de rol van de CIA in Chili, waar Amerikaanse belangen
in kopermijnen het fundament van die waardengemeenschap bleek te zijn en een
democratisch gekozen linkse regering met alle middelen aan de kant geschoven
moest worden. In de prachtige film Missing wordt aan het eind helder de opvatting
van Kissinger verwoord: we laten toch niet toe dat in onze achtertuin onze
belangen worden geschaad? Het gaat dus niet om democratische waarden maar
meestal om economische belangen.In de Tweede Kamer sprak het PvdA-Kamerlid Koenders in zijn maidenspeech
erover dat het aan de bevolking niet is uit te leggen waarom de NAVO nog bestaat
als zij er niet toe in staat is, 50.000 hongerige Kosovaren in de bergen te
redden. Dat is mooi gesproken, maar hij had het ook over Bosnië of Rwanda
al kunnen zeggen. Afgezien van de vraag hoe bombardementen deze mensen hadden
geholpen en zonder grondtroepen deze vluchtelingen het slachtoffer hadden
kunnen worden van Servische represailles, moet geconstateerd worden dat de
NAVO het over deze taak helemaal niet eens is. Vooral de nieuwe toetreders
voelen er niet veel voor. Voorzover zij een taak zien bij humanitaire interventies,
blijkt het voor de eigen manschappen veilige kruisvluchtwapen het meest geliefde
wapen van de militairen te zijn, verzucht een verbitterde Mient Jan Faber
van het IKV terecht.Gisteren stond er in de Volkskrant een interessant artikel over de ruzie
in de NAVO over het nieuwe militaire strategische concept. De Amerikanen willen
de NAVO mondialiseren – interessant – terwijl grote Europese landen
daar niets voor voelen.Het is toch absurd dat er dit soort fundamentele discussies en meningsverschillen
over de nieuwe NAVO-strategie bestaan en dat ondertussen willekeurige landen
kunnen toetreden? Het lijkt mij een meer logische volgorde om eerst een nieuw
concept vast te stellen en dan over eventuele uitbreiding te praten. Om die
discussie al wat op te porren, wil ik de minister over dat nieuwe concept
een aantal vragen stellen. - Heeft de minister eigenlijk een eigen
concept, waaraan het NAVO-concept wordt getoetst? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, wordt het dan geen tijd voor een openbare discussie hierover?- Steunt de regering een eventueel NAVO-optreden zonder VN-mandaat? Zo ja,
onder welke voorwaarden?- Wordt er nog steeds een onderscheid aangebracht
tussen Reaction Forces, Main Defence Forces en Augmentation Forces?- Wordt in het concept extra aandacht besteed aan de relatie met de Russische
Federatie?- Hoe wordt de Russische Federatie eigenlijk beschreven
in dat concept: als een partner of als een potentiële dreiging?- Wat wordt verdedigd door de collectieve veiligheid: grondgebied of belangen
van lidstaten?- Wie besluit over de inzet van kernwapens op Volkel,
als het niet de NAVO is?- Worden kernwapens omschreven als weapons
of last resort?- Komen tactische kernwapens nog steeds voor in de
tekst?- Is de Nederlandse regering bereid om tactische kernwapens
op Volkel op te geven, als de Russische Federatie en de VS tot een overeenkomst
zouden komen over deze categorie wapens?Het lijken mij vragen die kunnen dienen als een voorzet voor een broodnodige
discussie over dat nieuwe concept.Zoals bekend, is binnen GroenLinks een heftige discussie gevoerd over
de herijking van ons pacifisme. Vredesoperaties, ook met militair geweld,
zijn helaas soms onvermijdelijk, als je er tenminste niet tegen kunt dat mensen
systematisch afgeslacht worden, en bereid bent tot effectieve acties. Onze
veiligheidsarchitectuur ligt bij de Verenigde Naties, die over een staand
 vredesleger moeten kunnen beschikken en vervolgens moeten kunnen
rekenen op regionale standby-forces. De Nederlandse defensie en de NAVO zouden
volledig voor dat doel omgebouwd moeten worden, waarbij in de OVSE, met haar
conflictpreventiemogelijkheden, veel zwaarder geïnvesteerd moet worden,
want voorkomen is nog altijd beter dan genezen. Dat zou een verantwoord eigentijds
antwoord geven op de moderne problemen. Deze uitbreiding van de NAVO geeft
dat antwoord niet, maar is een nagalm van oude antwoorden uit het verleden.Voorzitter! In het Buitenhof sprak de minister, hier aanwezig, over de
Nederlandse diplomaten die gevoeliger moeten worden voor discussies in de
Tweede Kamer en – die noemde hij ook nadrukkelijk – de Eerste
Kamer, zeg maar het parlement. Ik verwacht uiteraard, zoals altijd, gedegen
antwoorden op mijn vragen, maar zou het ook op prijs stellen, ter verhoging
van het educatieve effect voor die diplomaten, als de minister ingaat op de
hoofdargumenten van mijn beschouwing.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter! Ik zou willen beginnen met een aantal meer algemene
opmerkingen te maken, daarbij met name ook reagerend, in algemene zin, op
een aantal betogen die vanmiddag in uw Kamer zijn gehouden. Ik zou er de nadruk
op willen leggen dat het debat dat vandaag in deze Kamer wordt gevoerd, ook
een historisch debat kan zijn. Immers, mocht uw Kamer, voorzitter, er vandaag
toe overgaan haar goedkeuring te hechten aan de uitbreiding van de NAVO met
Polen, Hongarije en de Tsjechische Republiek, dan is dat het sluitstuk van
de parlementaire goedkeuringsprocedure in de zestien lidstaten van het bondgenootschap.
Het behoeft uiteraard geen betoog dat ik van harte hoop dat de Kamer vandaag
haar goedkeuring aan dit wetsvoorstel zal hechten, waarmee de weg wordt vrijgemaakt
voor de uitvoering van dit historische besluit van de NAVO-top van juli 1997
te Madrid. Tijdens die top werd besloten, deze drie landen uit te nodigen
tot het voeren van toetredingsonderhandelingen.Bij het begin van mijn betoog wil ik op het volgende punt de nadruk leggen,
vooral in reactie op de betogen van de heren Pitstra en Van Eekelen, wellicht
'bien étonnés de se trouver ensemble'. De uitbreiding van de
NAVO is geen doel op zich, maar vormt een onderdeel van een veel bredere strategie
om de stabiliteit in Midden- en Oost-Europa te vergroten en om een veelomvattend
en overigens coöperatief Euro-Atlantisch veiligheidssysteem te ontwikkelen.
In deze strategie past tevens de samenwerking met de landen in de Euro-Atlantische
partnerschapsraad. Het gaat daarbij om ongeveer 54 landen. Bovendien is de
NAVO speciale betrekkingen aangegaan met de Russische Federatie en met Oekraïne.Ook andere organisaties, zoals de OVSE en de WEU, spelen een belangrijke
rol bij de totstandkoming van dit veiligheidssysteem, gericht op het vergroten
van de stabiliteit in Europa. In het kader van de OVSE zijn de Russen overigens
wel degelijk bij een van de Kosovo-operaties betrokken, namelijk bij de Kosovo-verificatiemissie.
Ik vind dat een wezenlijke bijdrage, die wij niet kunnen missen.Zo kan de uitbreiding van de EU worden gezien als een onderdeel van een
groter proces om de stabiliteit in Europa te bevorderen en om de democratie
op ons continent verder te verbreiden. Dat dat betekent dat je bij tijd en
wijle harde boodschappen moet brengen aan bondgenoten, hoort daar volgens
mij allemaal bij.Het is mijn conclusie dat de uitbreiding van de NAVO onderdeel uitmaakt
van een veel breder proces van transformatie van de NAVO en van de aanpassingen
die in EU- en OVSE-kader in Europa plaatsvinden. Net zoals bij de andere processen,
gaat het bij de uitbreiding van de NAVO om het projecteren van stabiliteit,
het betrekken van de nieuwe democratieën van Midden-Europa in de nieuwe
Europese veiligheidsarchitectuur. Dat kan ook helpen om etnische problemen
mee te helpen oplossen.Aangezien de geachte afgevaardigde mevrouw Van Leeuwen mij zei dat zij
dit debat wellicht eerder moet verlaten, ga ik direct maar in op haar opmerking
over de mensenrechten. De naleving van mensenrechten is een van de criteria
geweest die heeft gespeeld bij de keuze van de landen die nu hopelijk gaan
toetreden. Het monitoren van de mensenrechten is zowel een permanente taak
van de Raad van Europa als van de OVSE. Bij het proces over de uitbreiding
van de Europese Unie, in eerste instantie met een zestal landen, speelt het
vraagstuk van de mensenrechten een belangrijke rol. Het is in ieder geval
een thema waar de Nederlandse regering continu aandacht voor vraagt. Over
de drie landen waar wij meer in het bijzonder naar kijken, merk ik op dat
het in die drie landen op het gebied van de mensenrechten behoorlijk goed
gaat. Dat sluit aan op het besluit dat vorig jaar in Madrid is genomen.Mevrouw Van Leeuwen stelde voorts een concrete vraag over de situatie
ten aanzien van gedeporteerden, maar daar kan ik nog geen exact antwoord op
geven. Ik zal dat uiteraard aan uw Kamer doen toekomen, mijnheer de voorzitter.Het proces van de aanpassing van de NAVO vindt plaats tegen de achtergrond
van een sterk gewijzigde veiligheidssituatie in Europa. Ik moet helaas vaststellen
dat ons continent er, ondanks het verdwijnen van de oude en klassieke dreigingen,
zoals die bestonden in de periode van de Koude Oorlog, niet veiliger op is
geworden. De uitdagingen en risico's, waarvoor wij ons op dit moment geplaatst
zien, zijn pluriform van karakter en kunnen zich ook in korte tijd aandienen.
Dit is ook één van de thema's die een rol zullen spelen bij
de discussies over het nieuwe strategisch concept van de NAVO. Deze dreigingsanalyse
brengt met zich dat de NAVO bezig is zich aan te passen, zowel intern als
extern. Wij hebben het daar in deze Kamer al eerder over gehad, naar aanleiding
van het teststopverdrag.De externe aanpassing krijgt het duidelijkst vorm in het opnemen in het
bondgenootschap van de landen die de beginselen van het Verdrag van Washington
onderschrijven en die een bijdrage kunnen leveren aan vrede en veiligheid
in het Euro-Atlantische gebied. Het gaat daarbij zowel om alle politieke overwegingen,
zeg ik tegen de heer Pitstra, als om militaire overwegingen. Naar de vaste
overtuiging van de regering voldoen de drie landen, waarover wij het nu hebben,
aan deze voorwaarden. Nederland heeft zich dan ook altijd sterk gemaakt voor
de toetreding van deze landen tot de NAVO.Zou de besluitvorming ten aanzien van de uitbreiding de Top van Washington
niet enigszins kunnen belasten? Zo heb ik de vraag van de heer Van Eekelen
althans begrepen. Het lijkt mij goed wanneer de Top van Washington over een
aantal andere vraagstukken zou kunnen gaan, bijvoorbeeld over het thema van
het opendeurbeleid van de NAVO. Daarover zal ik dadelijk het nodige zeggen,
want dat is een belangrijk thema voor de toekomst van de NAVO. Het lijkt mij
goed dat tijdens de ministeriële Noord-Atlantische Raad van volgende
week wordt vastgesteld, als daar tenminste consensus over bestaat, dat deze
drie landen zullen toetreden. Dan kunnen ze namelijk ook deelnemen aan de
discussies over het strategisch concept. Dat lijkt mij belangrijk. In ieder
geval heeft Nederland daarvoor een zekere sympathie. Uiteraard is het duidelijk
dat het Verdrag ook in deze Kamer moet worden goedgekeurd, maar het moment
van formele toetreding ligt nog niet vast. Ik geloof echter niet dat het de
bedoeling is, als het volgende week niet lukt om het formele moment vast te
stellen, de Top van Washington vooral en voornamelijk in het teken van de
uitbreiding van de NAVO te laten staan.Voorzitter! Een van de thema's die volgend jaar tijdens de Top in Washington
een belangrijke rol zal moeten spelen, is het opendeurbeleid. Ik heb daar
vorige week rond deze tijd met mijn Amerikaanse collega over van gedachten
mogen wisselen. De heer Van Eekelen heeft de opmerking gemaakt dat in de stukken
wat laconiek wordt opgemerkt dat de NAVO-Top van Washington geen besluit zal
zien tot verdere uitbreiding van de NAVO. Mevrouw Tiesinga heeft vrij uitvoerig
gesproken over de gevolgen die dit kan hebben voor een land als Roemenië.
Ik wil daar mijnerzijds aan toevoegen dat je je dan ook moet afvragen welke
gevolgen deze discussie, met name de vraag van een keuze voor bepaalde landen,
op andere landen heeft. Ik denk bijvoorbeeld aan Bulgarije. De president van
Bulgarije is hier zeer recent op bezoek geweest. De heer Stoffelen heeft in
dit kader opgemerkt dat wij moeten uitkijken dat geen impasse gaat ontstaan.
Als er op de Top van Washington in april 1999 geen besluit te verwachten is –
en dat is het geval – dan zou dat uiteindelijk de verkeerde signalen
geven.Mijnheer de voorzitter! De discussie in het Amerikaanse Congres speelt
daarbij zeker een belangrijke rol. Ik denk echter dat niet alleen de VS het
onmogelijk acht dat volgend jaar tot een verdere uitbreiding wordt besloten,
maar dat hetzelfde geluid ook in andere NAVO-hoofdsteden klinkt. Ik wil er
geen doekjes om winden. Ook in Den Haag hebben wij onze twijfels over de mogelijkheid
om daar volgend jaar in concreto toe te besluiten.Ik zou kunnen zeggen dat nu in de NAVO breed de visie prevaleert dat de
NAVO na de eerste drie toetreders de gelegenheid moet krijgen om deze uitbreiding
goed te verwerken, om in ieder geval enige tijd te hebben alvorens nieuwe,
concrete uitbreidingsbesluiten te nemen. Naar het oordeel van de Nederlandse
regering en de Tweede Kamer der Staten-Generaal – die een motie heeft
aangenomen waar de heer Stoffelen een kwalificatie aan verbond die ik deel –
kan het daar echter niet bij blijven. Het principe van het opendeurbeleid
zou volgens de Nederlandse regering minimaal moeten worden herbevestigd en
er zou meer moeten worden geboden dan in de verklaring van de Top van Madrid
is gezegd over aspirant-leden. Zoals de Kamer weet, werden in Madrid Slovenië
en Roemenië met name genoemd, ofschoon in het communiqué wel sprake
is geweest van landen in de Baltische regio en Zuidoost-Europa, maar in meer
algemene termen dan zijn gehanteerd ten aanzien van Slovenië en Roemenië.Binnen de NAVO wordt op dit moment gedacht over een nieuw programma, een
membership action plan, voor het beter voorbereiden van landen op het NAVO-lidmaatschap.
Ook daarover heb ik vorige week met een aantal gesprekspartners in Washington
kunnen spreken. We zouden op de Top in Washington moeten proberen landen te
noemen die voor zo'n programma in aanmerking komen en we zouden moeten spreken
over de wenselijkheid om op een zeker moment tot een evaluatie over te gaan.Voorzitter! Nederland stelt voor om alle landen die zich voor het lidmaatschap
bij de NAVO hebben gemeld in aanmerking te laten komen voor zo'n programma,
overigens met uitzondering van Albanië en Macedonië vanwege de specifieke
omstandigheden waarin deze landen zich op dit moment bevinden. Dat komt in
dit verband neer op zeven landen: Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië,
Slovenië en Slowakije. Op een nader te bepalen moment zouden de vorderingen
van de respectieve landen in dit programma moeten worden geëvalueerd,
waarna kan worden overgegaan tot het voeren van concrete toetredingsonderhandelingen
met een aantal of al deze landen. Uiteraard volgt uiteindelijk een politieke
beslissing van het bondgenootschap. Er kan geen sprake zijn van een automatisme.Wat moet het membership action plan zo ongeveer inhouden? Het moet naar
mijn mening gaan om een meer doelgerichte samenwerking op het gebied van defensieplanning,
militaire paraatheid en interoperabiliteit. Het plan zou open moeten staan
voor landen die hebben aangegeven, lid van de NAVO te willen worden en die
overigens ook al in het Partnerschap voor vrede hebben laten blijken, vorderingen
op dit gebied te hebben gemaakt. Ik kom dan uit op het rijtje landen dat ik
zojuist noemde.Nogmaals, er mag in dit gehele proces geen sprake zijn van een automatisme,
maar wel van een duidelijk signaal van de kant van de NAVO dat de 'opendeurmededeling'
niet zomaar is gedaan. Het signaal moet zijn dat er concreet iets wordt gedaan
en dat het zelfs van groot belang is om deze landen voor te bereiden op een
toekomstig lidmaatschap van de NAVO. Deze gedachten worden vooral van Nederlandse
zijde in NAVO-verband naar voren gebracht. De regering is van mening dat op
deze wijze wordt voldaan aan de motie-Koenders, ingediend bij het debat in
de Tweede Kamer over de uitbreiding van de NAVO.Voorzitter! Mevrouw Tiesinga heeft een indringend betoog over Roemenië
gehouden. Zij heeft gevraagd of men het in Madrid genomen besluit wel goed
heeft verwerkt. Uit mijn contacten en anderszins maak ik op dat Roemenië
het besluit zeer zeker heeft begrepen, maar daaruit niet heeft geconclu deerd dat het streven naar het NAVO-lidmaatschap verder zinloos is.
Overigens weten de zojuist genoemde landen heel goed dat concrete toetreding
er in 1999 niet in zit. Dat voorkomt dat in het kader van de top van Washington
eventueel teleurstellingen ontstaan. Dat zou geen goede ontwikkeling zijn.Zodra over een land zoals Roemenië wordt gesproken – ik heb
dat verband al gelegd – moet terstond ook aan een land zoals Bulgarije
worden gedacht, een land dat juist de laatste periode zeer interessante ontwikkelingen
doormaakt.Voorzitter! De heer Van Eekelen heeft gevraagd – de heer Stoffelen
sloot zich daarbij in eigen bewoordingen aan – naar de precieze relatie
tussen enerzijds de NAVO-uitbreiding en anderzijds de EU-uitbreiding. Het
lijkt mij niet verstandig, een link daartussen te leggen. Beide uitbreidingsprocessen
hebben hun eigen dynamiek, hun eigen tijdpad en verschillende fora waarin
het besluit moet worden genomen. Ik hoef alleen maar het probleem Cyprus te
noemen, waaraan ook de nodige haken en ogen zitten. De gewenste congruentie
zal bij een aantal landen wel optreden, maar ik denk dat het zoeken naar een
werkelijke band voor die twee processen, die processen negatief zou kunnen
beïnvloeden.Over de betrekkingen tot Rusland hebben de heer Pitstra, de heer Van Eekelen
en de heer Schuurman opmerkingen gemaakt. Bij de aanvang van zijn betoog heeft
de heer Schuurman de term 'verliezers' gebruikt, maar die term neem ik liever
niet voor mijn rekening. Verderop in zijn betoog maakte hij een aantal opmerkingen
die mij meer aanspraken, toen hij zei dat het van groot belang is om isolatie
van de Russische Federatie te voorkomen. Die benadering spreekt mij wel aan.Het is een vaststaand feit dat de Russische Federatie tegen de uitbreiding
van de NAVO was en is, en dat zal zij mogelijkerwijs ook blijven. Zonder die
wetenschap te willen veronachtzamen denk ik dat het niet goed is om ons daarop
blind te staren. Deze houding van de Russische Federatie heeft in 1997 de
totstandkoming van de Stichtingsakte tussen NAVO en Rusland en de instelling
van een permanente, gezamenlijke raad niet in de weg gestaan. Uiteraard verloopt
het overleg tussen de NAVO en Rusland niet altijd even soepel, hoe zou het
anders kunnen, maar naar mijn oordeel wordt er op gezette tijden en naar de
omstandigheden ook heel constructief samengewerkt.Alleen al het bestaan van het mechanisme van de permanente gezamenlijke
raad heeft een bijzonder waardevolle functie vervuld. Het is mij opgevallen
dat de contactlijnen van deze raad in de crisis rond Kosovo uitstekend hebben
gewerkt, waarbij er voortdurend contact was tussen de instanties van de NAVO,
uiteraard in de eerste plaats de secretaris-generaal, en de Russische Federatie
over de manier waarop deze crisis moest worden aangepakt. Ik denk dat het
een zeer gelukkige omstandigheid is dat dit type contact, ook over de interpretatie
van resoluties van de Veiligheidsraad, in die periode mogelijk was.Uit de gesprekken die ik in die periode heb gevoerd met de secretaris-generaal
van de NAVO, weet ik hoe nauw hij contact heeft onderhouden met de Russische
regering en hoezeer dat heeft bijgedragen aan het succes van Holbrooke tijdens
zijn besprekingen met Milosevic, half oktober. Holbrooke kon niet slagen,
als de Russische Federatie daar niet op de achtergrond aan mee had geholpen.
Dat mag ook wel eens worden vermeld.Juist nu de Russische Federatie zich in een zeer moeilijke situatie bevindt,
is het van belang dat de NAVO zich zo transparant mogelijk opstelt en blijk
geeft van wil tot samenwerking en overleg. Zo heb ik ook de opmerkingen van
mevrouw Tiesinga verstaan. Ook zij legde er de nadruk op dat er geen sprake
moet zijn van het isoleren van de Russische Federatie, om die terminologie
van de heer Schuurman in dit verband tot de mijne te maken. Ik hoop dan ook
dat het mogelijk zal zijn om het werkterrein van de gemeenschappelijke raad
uit te breiden. De stichtingsakte biedt daar in ieder geval voldoende ruimte
voor.Er wordt samengewerkt op een aantal terreinen: vredeshandhaving, non-proliferatie,
militaire strategie, militaire doctrine, inclusief de nucleaire, en ook het
thema van de rampenbestrijding. Dit is en blijft van groot belang.Mevrouw Tiesinga vroeg wat de concrete resultaten zijn van de samenwerking
tussen de NAVO en Rusland. Naar beider beoordeling is die voorzichtig positief;
voorzichtigheid blijft hier wel geboden. Uiteraard zal in de komende periode
naar een verdieping moeten worden gestreefd. Ik heb aangegeven hoe belangrijk
de Nederlandse regering dat vindt. Ik denk dat het te vroeg is om nu al zeer
scherp in uw Kamer de resultaten te kunnen aangeven, al is het alleen maar
omdat de PGR nog maar anderhalf jaar werkt. Echter, als men bedenkt dat onderwerpen
als de nucleaire doctrine worden besproken, ben ik optimistisch over het vervolg.
Zoals ik al aangaf, hebben wij in het kader van Kosovo goed met elkaar kunnen
werken, zij het op enige afstand, maar wel met volledig begrip voor elkaars
positie. Dat heeft bijgedragen tot het vinden van een voorlopige oplossing
in dit conflict. Het einde van het conflict en het werkelijk vinden van een
politieke oplossing zijn helaas nog niet daar.De heren Pitstra en Van Eekelen hebben vragen gesteld over het strategisch
concept van de NAVO. De bedoeling is dat dit onderwerp centraal zal staan
op de top van Washington, naast het vraagstuk van het opendeurbeleid. Het
is het richtsnoer voor vooral de militaire activiteiten van de NAVO. Het geeft
ook richting aan de nationale defensie-inspanningen en daarom is het strategisch
concept mede nationaal van belang. Op Nederlands initiatief is besloten om
dit concept, dat inmiddels uit 1991 dateert, te herzien en daarbij uitdrukking
te geven aan de nieuwe verhoudingen en de nieuwe ontwikkelingen op veiligheidsgebied
en de rol van de NAVO daarin. De discussie daarover is op dit moment gaande.Wat zijn nu de Nederlandse desiderata ten aanzien van het strategisch
concept? Voor ons is een belangrijk punt dat een nieuwe taak van de NAVO wordt
opgenomen op het vlak van crisisbeheersing en vredesoperaties. Die taak kent
de NAVO nu niet; haar taak in de vierde pijler is nog zeer duidelijk gericht
op de situatie zoals die tijdens de Koude Oorlog bestond. Aan het omschrijven
van die taak hebben wij echter geen behoefte meer. Wij hebben er juist behoefte
aan dat in het hele spectrum van peacekeeping tot en met peace-enforcing een
duidelijke taak wordt vastgelegd in het strategisch concept.
Dat is natuurlijk voor een deel ook een reflectie van de vredesoperaties waaraan
de NAVO bijdraagt in voormalig Joegoslavië, maar het weerspiegelt ook
de ambitie om in de toekomst een actieve rol te spelen.De discussie is zeker nog niet ten einde. Wij willen die discussie in
alle openheid voeren. Het is ook een van de speerpunten van de discussie bij
het herzien van het strategisch concept. Bij een aantal bondgenoten leeft
de vrees dat met het opnemen van een dergelijke kerntaak ten behoeve van de
NAVO, het belang van de collectieve verdediging van het eigen grondgebied
(de artikel 5-taak van het NAVO-verdrag) min of meer naar de achtergrond zal
verschuiven of zelfs in het geding zal komen. Vooralsnog huldigt men deze
mening met name in de Bondsrepubliek. Naar het oordeel van de Nederlandse
regering is het juist zo dat die twee taken, enerzijds de klassieke taak (de
zelfverdediging, zoals neergelegd in artikel 5 van het NAVO-verdrag) en anderzijds
de vredesoperaties, elkaar wederzijds kunnen versterken. Onzes inziens behoeft
de ene taak niet ten koste van de andere te gaan. Zoals gezegd, zal die discussie
de komende periode nog ten volle worden gevoerd in de opmaat naar de top in
Washington in april volgend jaar.Verder is voor de Nederlandse regering van belang dat in het concept meer
nadruk komt te liggen op middelen die worden gebruikt voor de bondgenootschappelijke
verdediging alsmede voor de nieuwe taken. Er moet aandacht worden besteed
aan vraagstukken van mobiliteit, flexibiliteit en technologische inpasbaarheid
en vraagstukken die te maken hebben met gereedheid en inzetbaarheid van de
bondgenootschappelijke strijdkrachten. Het is ook van belang dat multinationaliteit
en internationale samenwerking tussen land-, zee- en luchtstrijdkrachten,
iets wat Nederland voorop wil stellen, een plaats krijgt in het strategische
concept.De heer Van Eekelen en de heer Pitstra informeerden ook nog naar het mogelijke
optreden van de NAVO eventueel zonder autorisatie van de zijde van de Veiligheidsraad
of van de Verenigde Naties. Uiteraard was er in verschil in benadering tussen
beide heren. De Nederlandse regering heeft, zoals bekend, een voorkeur voor
optreden mét autorisatie van de Verenigde Naties en met name van de
Veiligheidsraad. Ik herinner eraan dat naar het oordeel van de Nederlandse
regering ook het besluit dat de NAVO-raad heeft genomen in het kader van de
Kosovo-crisis (het afkondigen van actord) rechtstreeks af te leiden was uit
Veiligheidsraadsresolutie 1199. Er liep een draad van die resolutie naar het
besluit dat de NAVO-raad midden oktober heeft genomen. De Nederlandse regering
heeft, zoals in de schriftelijke stukken is neergelegd, daarvoor duidelijk
een voorkeur.Dan de rol van de kernwapens, mijnheer de voorzitter. Ook dat is een thema
dat in de komende periode, en naar mijn vermoeden vooral ook tijdens de ministeriële
raad van volgende week in Brussel, in vrij forse mate aan de orde zal zijn.
De heer Pitstra heeft gevraagd of paragrafen betreffende de kernwapens werkelijk
aan de orde zijn. Binnen de NAVO bestaat er consensus over dat bij de aanpassing
van het strategisch concept in wezen een verandering van die paragrafen en
met name de 'no first use'-verklaring, niet aan de orde moeten zijn. Zoals
ik bij de bespreking van het teststopverdrag in deze Kamer al heb gezegd,
zal ik gaarne nog uiteenzetten waarom dat naar alle waarschijnlijkheid niet
het geval zal zijn. Ik wijs op het aanzienlijke nucleaire arsenaal van de
Russische federatie en de rol van kernwapens in de Russische militaire doctrine.
Verder wijs ik erop dat de Russische federatie zeer recent heeft laten weten
niet vast te houden aan de 'no first use'-verklaring die vroeger was afgegeven
en geen gebruik zal maken van een dergelijke verklaring. Wat dat betreft is
de strategie van de Russische Federatie dus gewijzigd.Daarnaast is er echter de problematiek van de toegenomen proliferatierisico's
in het Midden Oosten en de getoonde nucleaire capaciteiten van landen als
India en Pakistan. Al dergelijke signalen duiden op een minder veilige en
minder stabiele situatie dan wellicht een aantal jaren geleden gold. Juist
in dat kader speelt de 'no first use'-verklaring een belangrijke rol.De NAVO-kernwapenstaten hebben nooit een dergelijke verklaring afgegeven,
juist omdat de onzekerheid over het al of niet gebruik van het kernwapen het
belangrijkste element van de afschrikking in zich bergt. De kwestie is nu
weer actueel, omdat in het regeerakkoord van de nieuwe Bondsregering de 'no
first use'-verklaring wordt gemeld. Ook een interview in Der Spiegel met mijn
Duitse collega wijst in deze richting. Hij heeft daarover verder een gesprek
gehad met de secretaris-generaal van de NAVO. Overigens is dit thema ook vrij
uitvoerig aan de orde geweest tijdens het recente bezoek van mijn nieuwe Duitse
ambtgenoot, maar ik voelde mij wat dat betreft ook zeer nieuw. Als ik goed
naar de geluiden uit de Bondsrepubliek luister, wil men vooral die beginselen
van de nucleaire afschrikking toetsen aan de huidige en voor een deel nieuwe
omstandigheden die zijn opgetreden. Op dit punt heb ik ook steun aan mijn
Duitse ambtgenoot toegezegd. In mijn gesprek vorige week met de Amerikaanse
minister van Buitenlandse Zaken heb ik ervoor gepleit om die discussie niet
uit de weg te gaan, maar in plaats daarvan – gelet op de huidige veiligheidssituatie
in de wereld en de opstelling van in ieder geval een aantal 'roguestates'
in de Russische federatie – die situatie opnieuw door te meten en te
toetsen aan het strategisch concept zoals wij dat nu hanteren en dan met name
aan de nucleaire paragrafen en hiervoor tijd uit te trekken tijdens de komende
ministeriële Noord-Atlantische Raad. Ik ben er gelukkig mee dat de aanvankelijke
houding die niet in het gesprek, maar wel uit de sondages uit Washington naar
voren kwam dat men sowieso niet tot een dergelijk gesprek bereid zou zijn,
heeft plaats gemaakt voor de opmerking van mijn Amerikaanse ambtgenoot dat
het een goed idee is om in december die discussie met elkaar aan te gaan.
In en om mijn gesprekken in Washington heb ik er geen doekjes om gewonden.
De Nederlandse regering komt in dit debat dicht bij de visie van de Verenigde
Staten, gegeven de potentiële dreigingen die er zijn, waarvoor wij onze
ogen niet zouden moeten sluiten. Het zou in wezen paradoxaal zijn om een verklaring
als de 'no first use'-verklaring af te geven, terwijl de NAVO wel deze wapens
bezit. Ik kan het allemaal niet zo mooi formuleren als mijn ambtsvoorganger
dat deed, maar dit is in wezen dezelfde stelling die het vorige kabinet heeft
betrokken, bij monde van de heer Van Mierlo, in een aantal
debatten in de Eerste Kamer.De heer Pitstra heeft kort de houding van de Russische Doema inzake de
ratificatie van START 2 aangestipt. Tot op heden heeft de Doema dit verdrag
niet willen ratificeren, maar de laatste weken duiden signalen en berichten
erop, dat dit mogelijkerwijs binnenkort wel gebeurt. Dat zou een stap vooruit
kunnen zijn. In ieder geval doet de huidige Russische premier er alles aan
om de ratificatie met de Doema rond te krijgen.De heer Stoffelen heeft geïnformeerd naar de financiële situatie
van de toetreders en de investeringen die zij moeten doen. Die investeringen
zijn van belang. Daar zijn afspraken over gemaakt. Overeengekomen is dat Hongarije
0,65%, Polen 2,48% en Tsjechië 0,9% zal gaan bijdragen aan de NAVO-budgetten,
dus ook aan de gemeenschappelijke kosten van de uitbreiding, die zo ongeveer
1,5 mld. bedragen. Nederland zal 13 mln. voor zijn rekening moeten nemen,
een bedrag dat overigens over een periode van tien jaar ter beschikking zal
moeten komen. De kandidaat-lidstaten hebben toegezegd, dat zij deze bedragen
ook zullen voteren. Niets duidt erop, dat er een verandering in hun standpunt
is gekomen of zal komen.De heer Stoffelen (PvdA):Deze gegevens waren mij uiteraard bekend. De vraagstelling was een andere.
Los van de bijdrage aan het NAVO-budget is er de verplichting, de eigen strijdkrachten
op het NAVO-peil te brengen. Dat leidt, heb ik gezegd – en in feite
collega Van Eekelen ook – tot zeer ernstige financiële inspanningen
voor die landen, die het economisch toch moeilijk hebben. De eerste vraag
is dus of dat in het algemeen lukt. De tweede is of daarover afspraken zijn
gemaakt. De derde vraag is in hoeverre iets wat er ogenschijnlijk niets mee
te maken heeft, maar feitelijk alles, namelijk de concurrentiestrijd tussen
de defensie-industrieën van de Verenigde Staten en Europa hierbij een
rol speelt. Dat had steeds betrekking op de te verwachten eigen inspanningen
van de toetredende landen, los van het NAVO-budget.Minister Van Aartsen:Ik geloof niet dat op de achtergrond de defensie-industrieën een
rol spelen. Naast hetgeen in het kader van het verdrag is overeengekomen,
hebben de betrokken landen toegezegd, dat zij hun defensie-uitgaven geleidelijk,
maar dan ook werkelijk geleidelijk, zullen verhogen, juist om hun infrastructuur
te verbeteren en tot hervormingen over te gaan, precies waar de heer Stoffelen
op doelt. Dat kan inderdaad uiteindelijk ook de vorm van taaltrainingen aannemen.
De heer Stoffelen heeft ook gesproken over het probleem van de communicatie
en de taalvaardigheden die zullen moeten worden vergroot. Het zijn allemaal
elementen die zijn vastgelegd bij de onderhandelingen met de betrokken landen,
en voor een deel zijn er ook toezeggingen over gedaan. En zoals ik al aangaf,
is het ook een punt van discussie geweest bij de behandeling in de Tweede
Kamer. Het is niet onze indruk dat er nu op dat front werkelijk problemen
voor de toetredende landen zouden zijn. Strikt genomen halen ook niet alle
lidstaten de NAVO-normen, en dit geldt overigens ook voor Nederland. Maar
men verricht in ieder geval veel inspanningen op het gebied van de communicatie
en de interoperabiliteit van het defensiematerieel. Ook de totale infrastructuur
wordt op peil gebracht.De heer Van Eekelen heeft nog gevraagd naar de consensus in de NAVO. Dit
is op zichzelf een heel interessant punt, maar gelet op de huidige situatie
zou een discussie in NAVO-kader over het loslaten van de consensus waarschijnlijk
tot de conclusie 'onhaalbaar' leiden. Ik sluit niet uit dat hierover op enig
moment een discussie op gang zou komen, maar ik denk dat wij er heel goed
over zouden moeten nadenken of het wel in het belang van Nederland zou zijn,
het consensusprincipe los te laten. Bij de huidige stand van zaken zou ik
zeggen dat het ook in ons belang is, dit principe zo lang mogelijk te handhaven.
Ik meen dat het in de afgelopen jaren ook goed gewerkt heeft. Het uitbreidingsproces
vindt plaats; wij willen uitbreiding, en wel met landen die klaar zijn voor
toetreding tot de NAVO. Dat er nu meer landen lid van het Bondgenootschap
zullen zijn, hoeft op zichzelf geen reden te zijn om het consensusprincipe
los te laten.En ten slotte, de nieuwe landen zullen inderdaad geassocieerd lid van
de WEU zijn, met alle rechten en plichten die daarbij behoren.De vergadering wordt van 15.30 uur tot 15.40 uur geschorst.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter! Ik dank de minister voor de buitengewoon uitvoerige beantwoording
van alle vragen, ook de vragen waarop hij gemakkelijk had kunnen zeggen dat
zij zich meer lenen voor de begrotingsbehandeling volgend jaar. In ieder geval
dank ik hem namens de VVD-fractie hartelijk.Ik ben het met de minister eens als hij zegt dat de uitbreiding deel is
van een breder proces. De criteria in dit proces blijven echter wat vaag.
Uiteindelijk komt het steeds weer neer op een politieke beslissing: ja of
nee.Hetzelfde geldt een beetje voor het aanpassingsproces. Uiteraard wensen
wij allen dat de nieuwe leden zich zoveel mogelijk zullen aanpassen. Ik zie
ook wel in dat dit niet op alle punten meteen kan worden gerealiseerd. Het
gaat inderdaad om een proces. Het grote probleem is echter dat de specifieke
spanningen in de relatie tussen Hongarije en Roemenië een bijzondere
rol kunnen spelen in de inter-Europese verhoudingen. Er is niet veel reden
om spanning te verwachten tussen Polen, Tsjechië en Hongarije enerzijds
en de landen die al lid zijn van de NAVO anderzijds. De scheiding die wij
tussen Hongarije en Roemenië hebben aangebracht, is naar mijn smaak in
beginsel ongewenst en kan in de toekomst wel degelijk tot problemen leiden.
Ik ben het eens met de bevestiging van het opendeurbeleid, maar als dit niet
uitmondt in een concrete uitnodiging in april, zal het maar zeer beperkte
waarde hebben voor de landen die voorlopig zijn buitengesloten.Wat de minister over het membership action plan zei, is nieuw. Ik zeg
hem er dank voor dat hij het in deze Kamer heeft uiteengezet. Onder de omstandigheden
is dat het beste wat ervan gemaakt kan worden. Ik ben er wel een klein beetje
teleurgesteld over dat Nederland geen poging meer doet om uiteraard samen
met andere Europese landen te pleiten voor een uitnodiging met name aan Roemenië.
Wij zullen moeten afwachten of het membership action plan voorlopig
enigszins als vervanger kan worden beschouwd voor volledige toetreding. Hierbij
kun je je afvragen of er sprake is van een nieuwe scheiding binnen het partnership
for peace. Volgens de minister is het in beginsel toegankelijk voor alle landen
die zichzelf hebben aangemeld voor het lidmaatschap. Dit lijkt mij een betere
manier van doen dan wanneer de NAVO het autonoom tot een bepaalde groep beperkt.
Ik neem wel aan dat binnen de kortste keren ook andere landen, met name Oekraïne,
zich zullen aanmelden.Er is maar één punt waarop ik het niet helemaal met de minister
eens ben. Hij zei: als wij aan Roemenië denken, moeten wij meteen aan
Bulgarije denken. Ik zie het niet zo. Het probleem Roemenië is duidelijk
verbonden met Hongarije; ik noemde het al. Misschien geldt dit ook voor Slowakije
wanneer het weer een meer democratisch regime heeft, zoals hopelijk nu na
de verkiezingen is aangetreden. Het Bulgaarse probleem is heel anders en veel
meer gekoppeld aan het zuidelijke deel van de Balkan, met name aan voormalig
Joegoslavië, Macedonië. Ik zie derhalve die automatische koppeling
niet zozeer, hoewel ik op zichzelf best sympathie heb voor het nieuwe democratische
regime in Sofia.Dan wat betreft mijn betoog over de banden met het proces van de Europese
Unie. Uiteraard was dat een beetje een verhaal uit het verleden. Het zou beter
geweest zijn, als die twee processen wat meer op elkaar waren afgestemd en
men ook duidelijk de politieke dialogen in beide organisaties wat meer op
elkaar had afgestemd. Dat is niet zo geweest en dat zullen we dus hoogstens
kunnen betreuren. Dat is niet meer zozeer voor de toekomst, maar ik zou wel
willen wijzen op één consequentie die dit al heeft gehad. Dat
is dat een aantal landen, nadat de NAVO had besloten tot uitbreiding, aanzienlijk
minder hard zijn gaan lopen ten aanzien van de uitbreiding van de Europese
Unie. Ik denk dat dit in het bijzonder ook voor Duitsland al gold tijdens
de laatste dagen van kanselier Kohl, maar waarschijnlijk geldt het ook onder
de huidige regering. Dat proces zal nu veel meer op zijn economische merites
worden beschouwd en minder op het stabiliteitsargument, want dat neemt nu
de NAVO al voor haar rekening.Ten aanzien van het consensusbeginsel merk ik op dat ik het eens ben met
de minister, wanneer hij zegt: dat zal toch zo lang mogelijk moeten worden
gehandhaafd. Ik zeg nogmaals, heel uitdrukkelijk, dat het mij niet ging om
de consensus ten aanzien van de uitbreiding, want die uitbreiding staat al
duidelijk in artikel 10 genoemd als het enige waarvoor consensus nodig is.
Ik heb meer de vraag – het is misschien een academische vraag, maar
deze zou in de politiek wel degelijk kunnen opdoemen – of onder alle
omstandigheden het consensusbeginsel noodzakelijk is. Ik heb dan ook het antwoord
eigenlijk al gegeven: niet altijd. Wij streven er uiteraard naar; er zijn
al gevallen van voetnoten onder communiqués. Zou het eventueel kunnen
betekenen dat bij een concrete actie van de NAVO sommige landen zich daarvan
dissociëren? Dat is een vraag die speelt in de Europese Unie, in het
Unieverdrag, namelijk de mogelijkheid van een zekere flexibiliteit. Hoewel
die in de tweede pijler als zodanig is uitgesloten, staat er toch: de constructieve
onthouding. Dat doet mij soms meer aan geboortebeperking denken dan aan de
buitenlandse politiek, maar dat ter zijde. De vraag blijft in hoeverre je
wat dat betreft – dat zou dan uiteraard niet voor dit geval van de uitbreiding
spelen, maar meer in relatie tot wat er in april in Washington gaat gebeuren –
toch een zekere flexibiliteit in de operationele mogelijkheden van de NAVO
zou moeten inbouwen.De heer Stoffelen (PvdA):Voorzitter! Allereerst onze dank en waardering voor de werkelijk voortreffelijke
wijze waarop de minister geprobeerd heeft, nagenoeg volledig en met succes,
op goede wijze de gemaakte opmerkingen te beantwoorden. Ik zei: nagenoeg helemaal
goed. Ik heb een viertal korte opmerkingen.Ik heb allereerst geprobeerd aan te geven, waarom in essentie, volgens
ons, Centraal- en Oost-Europese landen lid willen worden van de NAVO. Dat
is niet omdat het historisch van belang is, maar omdat het meer begrip oplevert
voor het feit dat een aantal landen echt, zo het zou kunnen, op heel korte
termijn lid zouden willen worden. Ik heb genoemd hun idee van veiligheid en
van bedreigingen, gecombineerd met hun verlangen om, zou het kunnen, morgen
lid te worden van de Europese Unie. Ik heb die opmerking gemaakt, omdat het
relevant is beter te begrijpen waarom er zo'n gedrang is, als ik het zo mag
noemen – gedrang om althans een speciale relatie tot de NAVO te hebben.Ik heb gesproken over de gevolgen voor de toetredende landen, waarbij
ik het voorbeeld heb genoemd van een vrij recente oefening van Polen, Denen
en Duitsers tijdens welke de verbindingsapparatuur zodanig was dat er niet
te communiceren viel. Dat is natuurlijk vrij lastig. Dat is reden om ons af
te vragen hoe het verder staat. Het gaat niet zozeer om de vraag wat de afgesproken
bijdrage aan het NAVO-budget is, als wel om de vraag in hoeverre er mogelijkheden
zijn voor noodzakelijke aanpassingen van de strijdkrachten. Wij kunnen dat
niet onmiddellijk beoordelen. De NAVO heeft daar ongetwijfeld een idee van.
Er komen geruststellende verklaringen in de trant van 'een geleidelijke aanpassing'
en 'wij doen ons best'. Het zou er nog bij moeten komen dat men zijn best
niet doet! Wat betekent dit concreet? Hoe lang zou de situatie blijven bestaan
dat de verbindingsapparatuur niet op elkaar aansluit? Wat is de geloofwaardigheid
van het feitelijk geacht worden op het min of meer vereiste NAVO-niveau te
kunnen samenwerken?De heer Van Eekelen (VVD):De heer Stoffelen heeft gelijk wanneer hij dit probleem signaleert, maar
het is even sterk aanwezig binnen de oude zestien van de NAVO. Ik herinner
mij dat ik in 1966 de NAVO-delegatie betrad, bij welke gelegenheid een betoog
werd gehouden waarin erop werd gewezen dat de NAVO-landen helaas niet in staat
waren, met elkaar te communiceren. Misschien zou het probleem in het jaar
1980 zijn opgelost. Welnu, ik heb net een symposium bezocht, waarop werd gemeld
dat Duitsers en Nederlanders in staat zijn om met elkaar te communiceren –
dat is waarschijnlijk een van de gevolgen van het Duits-Nederlands legerkorps –
maar dat Nederlanders en Amerikanen of Nederlanders en Italianen, laat staan
Nederlanders en Fransen daartoe nog absoluut niet in staat
zijn. In die gevallen is communicatie alleen mogelijk op het heel hoge niveau
van legerkorpscommando's. In een concrete situatie à la Bosnië
of Kosovo schiet de communicatie ernstig tekort. Ik ben het dus eens met de
heer Stoffelen, maar hij mag dit punt niet opwerpen als obstakel of extra
probleem bij de toetreding. Het is een probleem waar wij allemaal mee zitten
en dat alleen maar heel langzaam in de toekomst kan worden opgelost, hoewel
het historisch precedent daarvoor niet erg groot is.De heer Stoffelen (PvdA):Het nadeel van voorbeelden is dat ze dit soort begrijpelijke interrupties
uitlokken. Het is niet meer dan een voorbeeld. Er moet nog heel wat gebeuren,
ook bij deze toetredende landen, voordat er zodanige uitwisselbaarheid is,
dat op gelijk niveau kan worden opgetreden. Nederland staat er financieel-economisch
bepaald beter voor dan Hongarije, Polen of de Tsjechische Republiek, om niet
te spreken over de andere toetreders. De vraag blijft dus recht overeind.
Wat betekenen de afspraken concreet en in hoeverre wordt daarop toegezien?Mijn derde opmerking betreft de toetreding van andere landen. Is er geen
impasse? Het 'membership action plan' is een vondst. Het biedt de mogelijkheid
om een nieuw signaal af te geven. Het valt te hopen dat aan de andere kant
geen cynische mensen zitten die zeggen: er worden geen onderhandelingen aangeboden,
het 'membership action plan' gaat zeer lang duren. Misschien is men zo beleefd
om het niet te zeggen, maar men denkt het wel. De vraag is hoe bereikt kan
worden dat het echt een voortgaand proces is. Het noemen van zeven landen
is in die zin geruststellend, dat alle landen die wij in gedachten hebben,
in het rijtje voorkomen. Het is echter zeer de vraag of het mogelijk is om
te doen alsof een begin van onderhandelingen met alle zeven tegelijk realiseerbaar
is. Dit zal niet de bedoeling van de minister zijn, maar wil hij nader ingaan
op de vraag in hoeverre dat een voortgaand proces is?Dan nog iets over de bijdrage tot stabiliteit. Als ik het goed zie, dan
zijn daarvoor twee dingen van essentieel belang en die zijn nog belangrijker
dan de toetreding. In welke mate is de Europese Unie in staat om te komen
tot een Europees veiligheidsbeleid, niet alleen op papier, maar ook in werkelijkheid?
Is de NAVO in staat, indien en voorzover dat niet lukt, om de leemte die dan
ontstaat, op te vangen? Geeft dat niet een extra relativering aan die op zichzelf
belangwekkende toetreding, waaraan wij graag zullen meewerken?De heer Schuurman (RPF):Voorzitter! Namens onze fracties dank ik de minister. Wij stemmen graag
in met het beleid, zoals hij dat vanmiddag heeft ontvouwd. Ik beperk mijn
commentaar tot een conclusie. Vervolgens vraag ik de minister of hij het met
die conclusie eens is.Als ik de minister goed heb beluisterd, dan moeten wij constateren dat
de ontwikkeling van de NAVO zich momenteel bevindt tussen continuïteit
en vernieuwing in. Tegelijkertijd houdt dit een dilemma in. Aan de ene kant
herinnert de continuïteit ons aan de situatie van de Koude Oorlog. Anderzijds
is er sprake van een oriëntatie op een geheel nieuwe situatie. De toetreding
van drie nieuwe leden wijst daar op, net als de mogelijk latere uitbreiding
met vijf andere leden en de discussie over het nieuwe strategisch concept
over crisisbeheersing en vredesoperaties. De continuïteit herinnert ons
echter ook aan nieuwe potentiële dreigingen die de minister noemde, zoals
India en Pakistan. Bij dat dilemma speelt Rusland mijns inziens een cruciale
rol, zonder dat de minister dat zo nadrukkelijk aangaf. Wij mogen Rusland
niet isoleren. Wij zijn blij dat de Koude Oorlog tot een eind is gekomen.
Wij moeten die geen kans geven om weer tot ontwikkeling te komen. Naast het
NAVO-bondgenootschap is er dus sprake van een gemeenschappelijk beraad, waarin
Rusland participeert. Anderzijds spreekt de minister over de potentiële
dreigingen van India en Pakistan, waarvoor het oude concept van de NAVO op
het punt van de continuïteit nodig is. Mijn vraag luidt, in verband met
deze constatering, of Rusland als kernmacht toch niet een groot risico blijft
voor de ontwikkeling van de NAVO op de weg van continuïteit naar vernieuwing.Mevrouw Tiesinga-Autsema (D66):Voorzitter! Ik dank de minister voor de aandacht die hij aan mijn betoog
heeft besteed en voor de wijze waarop hij mijn vragen heeft beantwoord. Het
was helder. Het was duidelijk. Ik dank hem ook voor de uitleg van de motie-Koenders
en zijn opmerkingen aangaande het membership action plan. Dit was ook voor
onze fractie nieuw. Het ziet er heel slagvaardig uit. Ik hoop dat het ook
in die zin zal worden volbracht en dat het Nederlandse voorstel terzake ook
op die manier in Washington naar voren zal worden gebracht. Ik ga ervan uit
dat er een hoge inzet aan ten grondslag zal liggen. Wij zullen dit met belangstelling
volgen.Ik blijf bij mijn standpunt uit de eerste termijn. Ik voel mij daarin
gesteund door de opmerkingen van de heer Van Eekelen in tweede termijn. Wij
blijven het bijzonder jammer vinden dat Roemenië niet tot de toetreders
behoort in deze ronde. De heer Van Eekelen heeft daar nogmaals een lans voor
gebroken. Ik steun hem daarin. Hij heeft de Nederlandse regering verzocht
om alsnog een poging te doen op het punt van een versnelde toetreding van
Roemenië.Dan iets over de Russische Federatie. Ik heb gevraagd naar concretere
resultaten van het werkprogramma, maar ik kan mij wel wat voorstellen bij
het gestelde door de minister dat men nog maar anderhalf jaar bezig is en
dat daar nog niet te diep op moet worden ingegaan. Dat zal ik niet doen, maar
ik blijf er wel heel nieuwsgierig naar. Binnenkort komt de begroting weer
aan de orde. Misschien kunnen wij dan wat uitgebreider op die kwestie ingaan.Ik voel er niet zoveel voor om in tweede termijn een lang betoog te houden.
Het lijkt mij ook dat het vandaag een historische dag is. De veiligheidspolitieke
ontwikkelingen hebben ervoor gezorgd dat de toetreding van Hongarije, Polen
en de Tsjechische Republiek nu mogelijk is, maar hierin wordt ook de wil van
de NAVO tot aanpassing en modernisering tot uitdrukking gebracht. Naast het
feit dat de NAVO een politieke structuur is, is de NAVO meer en meer gegroeid
naar een echt politiek bondgenootschap, dat de democratische waarden hoog
in het vaandel heeft en dat bereid is zich volledig in te zetten
voor collectieve veiligheid en stabiliteit. Mijn fractie is daar zeer verheugd
over. De totstandkoming van de protocollen en de parlementaire goedkeuring
in de 16 landen is eigenlijk verbazingwekkend snel gegaan.Ik heb om meer dan één reden niet over de financiën
gesproken. Ik wilde het niet te lang maken, maar ik vind voorts dat de toetreding
voor Nederland een redelijk koopje is. Ik wens de minister veel succes toe
bij datgene wat hij in de internationale fora op deze punten naar voren gaat
brengen.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Ik moet na de beantwoording van de minister concluderen dat
hij niet echt is ingegaan op onze beschouwing en onze fundamentele punten
van kritiek. Ik noem wat dat betreft onze kritiek op de NAVO als waardengemeenschap.
Daar kwam geen enkele reactie op. Wij kunnen dat zien als een succesje, want
kennelijk is het waar en kan het niet worden bestreden. Dat leidt er echter
wel toe dat het educatieve effect op de diplomaten die dit allemaal moeten
lezen, vrij beperkt blijft. De minister heeft, op een paar nieuwigheden na,
het bestaande verhaal nog eens uiteengezet. De minister vindt het een historische
stap in een historisch proces als de Eerste Kamer instemt met dit verdrag.
Aan de andere kant relativeert de minister dit door aan te geven dat er slechts
sprake is van een stapje in een zeer breed proces. Zo historisch is het dus
ook weer niet.Wij concluderen dat een en ander leidt tot nieuwe scheidslijnen. De minister
zegt dat niet alleen bij de VS twijfels bestaan. Zelfs in Den Haag zijn er
bedenkingen of er, na deze drie landen, nog wel andere landen bij kunnen op
korte termijn. Artikel 10, met betrekking tot de opendeurpolitiek, is gewoon
papier. De heer Van Eekelen zegt terecht dat als er geen concrete uitnodiging
de deur uitgaat, het niet meer is dan symboliek. Dat is de feitelijkheid.
De minister geeft aan dat de Baltische landen ook deel uitmaken van die zeven
landen, maar dan begint mijn punt van de relatie met de Sovjet-Unie nog veel
sterker te knellen. Als die er als buurman ook nog bij wordt betrokken, dan
gaat mijn verhaal van de buurman met zijn prikkeldraad helemaal op. De Russen
zullen dan waarschijnlijk nog verder op tilt slaan.Ik heb een discussie aangekaart over de nieuwe NAVO-strategie. De minister
zegt dat hij ook het hele scala van peacekeeping en peace-enforcing, wil opnemen.
GroenLinks steunt dit idee. Ik heb gevraagd of de Nederlandse regering een
eigen concept heeft waaraan het NAVO-concept getoetst wordt. Het is dan wellicht
goed dat de regering in een brief aan de Kamer eens op een rijtje zet hoe
Nederland tegenover het nieuwe NAVO-concept staat. Daarover kan dan een open
discussie gevoerd worden. Er moet toch een brede maatschappelijke discussie
gevoerd worden over Defensie. Ik wil de minister nadrukkelijk vragen de vragen
die GroenLinks heeft gesteld in dit kader te beantwoorden.Een van onze vragen betrof het VN-mandaat. De minister dacht dat de heer
Van Eekelen en GroenLinks een andere mening hadden over de vraag of het mogelijk
is dat de NAVO optreedt zonder VN-mandaat. GroenLinks is tegen het vetosysteem
in de Veiligheidsraad en voor een grondige hervorming van de VN, ook op dit
punt. Zolang van een hervorming echter geen sprake is, heeft GroenLinks evenals
de minister een sterke voorkeur voor optreden van de NAVO aan de hand van
een resolutie van de Veiligheidsraad. Mijn persoonlijke mening – ik
weet niet of dat ook de mening van GroenLinks is – is dat daarvan mag
worden afgeweken als werkelijk sprake is van genocide. Maar met dit woord
moet dan niet te lichtvaardig worden omgesprongen. Bij de mensen in de bergen
bij Kosovo ging het om vluchtelingen, waar hulporganisaties bij waren. Dit
valt niet onder het begrip 'genocide'.Wij vinden dus dat een VN-mandaat de voorkeur verdient. Bij Kosovo was
geen sprake van een VN-mandaat, al kon die resolutie in die zin geïnterpreteerd
worden. Ik las in de NRC een haarscherp artikel van twee verdragsjuristen.
Zij gaven onomstotelijk aan dat wat daar gebeurd is, in strijd was met de
resolutie. Je kunt daar dan voor kiezen, zoals de heer Van Eekelen doet, maar
je moet dat hier dan gewoon zeggen.Een ander hoofdpunt betreft de kernwapens van de NAVO en de strijd met
het NPV. De minister zegt dat verandering van doctrine ook voor Nederland
niet aan de orde is. Hij verwijst naar de Russische Federatie, die haar concept
gewijzigd heeft en haar 'no first use'-verklaring ingetrokken. Ik heb in mijn
betoog aangegeven waarom de Russen dit hebben gedaan. Het heeft te maken met
de uitbreiding van de NAVO, met het feit dat in hun ogen het CVSE-verdrag
is geschonden. Zij gaan daarom weer meer vertrouwen op hun nucleaire systeem.
De NAVO heeft deze truc tijdens de Koude Oorlog zelf ook al uitgehaald. Het
is goed dat de minister hier nog eens op ingaat. Hij wijst op allerlei risico's
die er op dit moment zijn in de wereld. Hij noemt daarbij Pakistan. Dat punt
is bij het debat over het Kernstopverdrag ook aan de orde geweest. Waarom
hebben India en Pakistan kernbommen? India vindt dat het bedreigd wordt door
China. China heeft kernbommen omdat de Russen ze hebben. de Russen hebben
ze omdat de Amerikanen ze hebben. Kortom, iedereen voelt zich bedreigd door
de ander vanwege de kernwapens. Toen India ze had, moest Pakistan ze dus ook
hebben. Deze rare vicieuze cirkel is de oorzaak van de proliferatie. De toestand
is instabiel is omdat aan het non-proliferatieverdrag wordt getornd. Dat wordt
niet in de laatste plaats, zoals ik vorige keer heb gezegd, gedaan door de
Amerikanen. Dat raakt aan de 'no first use'-verklaring. Duitsland is daar
voor. De minister zegt dat daar in Washington over gediscussieerd zal worden
en dat de VS openstaat voor deze discussie. De bedoeling is een toetsing aan
nieuwe omstandigheden. Dat is in ieder geval iets. Ik wil daarbij meegeven
dat het verhaal van Van Mierlo omhoogkwam tijdens de Koude Oorlog. Nu is de
situatie zo, dat het blijven dreigen met kernwapens tot de reactie leidt,
dat een ander ze ook wil. De heer Van Eekelen zegt dat het in de praktijk
zo is dat men, als het erop aankomt 'die dingen er toch op dondert'. Ik vrees
dat dit inderdaad zo zal zijn. Desalniettemin is het een vertrouwenwekkende
maatregel waardoor andere landen minder de behoefte hebben, die dingen ook
aan te schaffen. Dat is de essentie van de 'no first use'-verklaring. Ik heb
echter begrepen dat er nog een discussie hierover volgt. Nederland neigt nu,
zoals altijd, het standpunt van de Verenigde Staten te steunen
en niet dat van Duitsland. Er moeten nog stevige discussies, ook aan de overzijde
van het Binnenhof, worden gevoerd om te bereiken dat die koers wordt bijgesteld.Ik verzoek de minister, nog in te gaan op mijn opmerkingen over het START
2-verdrag en de Doema in relatie tot het CSE-verdrag. Ook vraag ik hem, nog
een reactie te geven op het artikel van de heer Homan. De minister heeft gewezen
op de bereidheid van Primakov. Dat begrijp ik, want hij heeft economische
steun van het Westen nodig. Ik voorspel echter dat als de Baltische staten
worden genoemd in het kader van de NAVO-uitbreiding, de Doema het START 2-verdrag
niet zal ratificeren. Daarmee zijn wij nog veel verder van huis.De minister heeft mijn vraag over de brief van ambassadeur Graham niet
beantwoord. Ik zal de minister een kopie daarvan geven. Ook een resolutie
van het Europees Parlement gaat in die richting. De minister kan hier eventueel
ook schriftelijk op ingaan.Ik heb de minister gevraagd wat er precies op tegen is om, als men de
NAVO zo graag wil uitbreiden, Rusland toe te laten. Rusland heeft dezelfde
spullen als de drie landen die nu worden toegelaten. Ik zie feitelijk het
probleem niet zo.Voorzitter! Uit de teneur van mijn inbreng zal men begrepen hebben dat
mijn fractie helaas niet kan instemmen met dit verdrag.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter! Misschien zijn de heer Pitstra en ik het op een aantal punten
eens. Ik bedoelde ten aanzien van de 'no first use'-verklaring dat het door
ons afgeven van zo'n verklaring betekent dat wij ons daaraan zullen houden,
maar het is altijd twijfelachtig of andere landen dat ook zullen doen. Om
die reden heb ik daar weinig vertrouwen in.De heer Pitstra heeft over de normen en waarden van het NAVO-verdrag gesproken.
Ik ben het met hem eens dat er in de geschiedenis van de NAVO periodes zijn
geweest waarin niet-democratische regimes lid waren. Toen werd duidelijk prioriteit
gegeven aan de collectieve defensie. Onder de huidige omstandigheden kan gezegd
worden dat de NAVO als geheel een democratiserende werking heeft gehad in
Centraal-Europa. Als zodanig mogen wij best dankbaar zijn dat gemeenschappelijk
wordt geprobeerd, bepaalde normen en waarden te bevorderen. Ook de Verenigde
Staten zijn daarbij betrokken. Zelfs voor Turkije, een land waarop de heer
Pitstra best kritiek mag hebben, geldt dat deelname aan de NAVO een matigend
effect op het beleid heeft. Als zodanig moet de heer Pitstra de normerende
werking van het NAVO-lidmaatschap niet onderschatten.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! De heer Van Eekelen is bang dat andere landen zich niet zullen
houden aan de 'no first use'-verklaring. Het probleem is dat die andere landen
dat ook denken. Omdat iedereen dat denkt, escaleert een en ander.Wat de normen en waarden van de NAVO betreft, is het voorbeeld van Turkije
actueel. Er zijn 2000 Koerdische dorpen platgebrand. Er is sprake van onderdrukking
van de Koerdische cultuur. Dat mag allemaal bij een lidmaatschap van de NAVO.
Als dat mogelijk is, vind ik de beschavende werking die daarvan uitgaat nogal
tegenvallen.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter! De heer Van Eekelen heeft gezegd dat die criteria
eigenlijk maar vaag zijn. In the end is het altijd een politiek besluit dat
wordt genomen. Ik denk dat hij daar gelijk in heeft. Die criteria zijn er
natuurlijk wel, maar ik heb begrepen dat er vorig jaar in Madrid een fors
debat is geweest over de vraag of Roemenië en Slovenië uitgenodigd
moesten worden en of daarmee onderhandelingen moesten worden gevoerd. Daarover
is toen op een zeer bijzondere manier een besluit gevallen. Dat is uiteindelijk
een politiek besluit dat moet worden genomen, daar heeft de heer Van Eekelen
gelijk in.Mevrouw Tiesinga is ook teruggekomen op die scheiding. Roemenië is
er nu niet bij, die conclusie is vorig jaar getrokken. Gezien de situatie
van Hongarije en Roemenië kun je je afvragen of dit leidt tot een vorm
van een scheiding. Met dat Membership Action Plan heb ik willen zeggen dat
wij voorzichtig moeten zijn om in die termen te spreken. Het gaat er niet
meer om zulke duidelijke scheidslijnen in Europa te trekken, omdat er ook
andere instituties zijn die ertoe doen. Ik heb onder andere de OVSE genoemd.
Wij moeten juist af van het beeld dat de heer Pitstra probeert op te roepen,
van prikkeldraad en diepe scheidslijnen in Europa.Ik heb het idee dat het Membership Action Plan een grote bijdrage kan
leveren aan het integreren van deze zeven landen in een veiligheidssysteem
in Europa. Zij beseffen dat zelf ook. Zij weten dat er tijdens de Top in Washington
ook geen concrete besluiten zullen vallen. Ik denk dat het een uiterst ongelukkige
manoeuvre zou zijn, zoals ik tijdens het debat in de Tweede Kamer over de
NAVO-uitbreiding ook heb aangegeven, wanneer de Nederlandse regering zou pogen
om Roemenië en Slovenië de toetreding aan te bieden.Waarom dan stoppen? Dat blijft toch een heel arbitraire vraag. Dat zal
volgend jaar in Washington niet lukken. Stel dat Nederland daarmee actief
de boer zou opgaan, gegeven de situatie in het totale NAVO-bondgenootschap,
dan is de kans groot dat wij onze neus zullen stoten en de belangen van een
land als Roemenië niet werkelijk dienen. Ik geloof dat het goed is om
ons nu maar neer te leggen bij de werkelijkheid die zich in 1997 in Madrid
heeft afgetekend.De heer Van Eekelen heeft gelijk dat iedere keuze arbitrair is en leidt
tot vormen van uitsluiting van anderen, maar dat is ook weer oud denken, volgens
mij. Juist die wat flexibelere manier van omgaan met het veiligheidssysteem,
waarbij diverse partnerschappen gaan werken, is een nieuwe manier van werken.
Die nieuwe manier van werken is er volgens mij ook om te voorkomen dat wij
weer tot uitsluitingen in en om Europa komen. Wat dat betreft wordt een zeer
procesmatige aanpak gevolgd.De geachte afgevaardigde de heer Van Eekelen heeft enige opmerkingen over
de consensus gemaakt, waarbij hij aantekende dat ze in zekere mate academisch
van aard waren. Overigens is het altijd mogelijk dat een lidstaat van de NAVO
besluit om niet mee te doen aan een bepaalde operatie. De NAVO is ook een
ander type bondgenootschap, namelijk een militair, dan de Europese Unie. In
EU-verband is met het Verdrag van Amsterdam de flexibiliteitsregel
neergelegd, omdat het daar gaat om de politieke structuren, niet om de vraag
of men al dan niet een bepaalde militaire operatie wil ondernemen. Op dat
punt – ik zeg het nogmaals – zijn lidstaten van de NAVO vrij om
de beslissing te nemen die zij goed achten.De heer Stoffelen heeft de vraag opgeworpen wat de oorzaak is dat er zoveel
'gedrang' is rond de EU en de NAVO. Ik denk dat de verklaring hiervoor te
vinden is in het punt waar de heren Pitstra en Van Eekelen ook nog even onderling
over hebben gedebatteerd, namelijk dat de EU en de NAVO bepaalde essentiële
uitgangspunten van onze westerse democratie (zoals wij dat tot op heden noemen)
willen bevorderen. Wij moeten ook niet vergeten dat in landen als Hongarije
en de Tsjechische Republiek reminiscenties aan zowel 1956 als 1968 veel verser
zijn dan geldt voor het Westen, althans voor Nederland. Mij is gebleken dat
hierover zeer boeiende en indringende gesprekken met vertegenwoordigers van
deze landen zijn te voeren.De heer Pitstra (GroenLinks):Zegt u ook wel eens tegen hen: ja, ik kan het mij voorstellen, want u
hebt onder de Russische knoet gezeten en dat was een schandaal, maar in Nederland
waren er ook nog lang anti-Duitse gevoelens en daar zijn wij gelukkig langzamerhand
enigszins van af? Een open relatie naar de toekomst is toch veel vruchtbaarder
dan alleen maar terugkijken naar het verleden? Laat u dat soort geluiden ook
wel eens vallen in die gesprekken, of roept u alleen ach en wee?Minister Van Aartsen:Dat is niet mijn gewoonte, maar juist in deze landen zal men stellen dat
ook zij een geschiedenis met de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog hebben
en bovendien hebben moeten ervaren dat zij na de Tweede Wereldoorlog kwamen
in de invloedssfeer van de Sovjet-Unie. In dit soort gesprekken wórdt
ook gesteld dat wij in het Westen in de luxe positie hebben verkeerd dat wij
niet onder de hegemonie van de Sovjet-Unie vielen, terwijl zij die hegemonie
wel na de Duitse bezetting moesten ervaren. In de tijd dat ik als minister
van LNV in Praag was, heb ik daar met een aantal mensen zeer indringend over
gesproken. Ik kan mij voorstellen dat zij graag bij deze waardengemeenschap
behoren, met die reminiscenties van nog maar zo'n 30 jaar geleden in het achterhoofd
en gelet op hetgeen het Westen toen deed of kon doen, gezien de toen geldende
situatie.De heer Stoffelen heeft een vraag gesteld over de communicatieapparatuur.
De heer Van Eekelen heeft beeldend weergegeven hoe er een behoorlijk aantal
jaren geleden ook in de NAVO een probleem op dat punt was. Er wordt in ieder
geval aan gewerkt en de NAVO heeft bepaalde interoperabiliteitsdoelstellingen
geformuleerd, waarin juist de communicatie prioriteit heeft. Gezegd moet worden,
dat dit op een hoger niveau beter loopt, dan wanneer je op lagere niveaus
in de militaire rangen doordringt. Het is een punt waarvoor voortdurend aandacht
is. Binnen de financiële mogelijkheden die er zijn en de plannen die
ervoor worden gemaakt, wordt er aandacht aan besteed. Het is misschien goed
om het debat daarover verder vooral met mijn collega van Defensie te voeren,
omdat ik er niet alle details van ken. Op zich is het terecht dat de heer
Stoffelen de aandacht op dit punt vestigt.Wat het membership actionplan betreft, zou ik in de richting van de heer
Stoffelen willen zeggen, dat dit niet een soort onderhandelingsproces is,
maar dat het een voorbereidingsproces is en wat dit betreft ook een voortrollend
proces zou moeten zijn. Aan het eind daarvan – en dat moet ook wel worden
weergegeven in het membership actionplan – kan het politieke besluit
worden genomen om toetredingsonderhandelingen te voeren. Ik denk dat die dan
ook niet groepsgewijs moeten worden gevoerd, maar dat ook dan differentiatie
mogelijk moet zijn. In wezen is dit een proces vergelijkbaar met het proces
dat wij bij de uitbreiding van de Europese Unie volgen, waar uiteindelijk
per afzonderlijke kandidaat-lidstaat een conclusie moet worden getrokken.De heer Stoffelen vroeg of een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
in de Europese Unie nodig is. Ik kan haast niet anders doen dan antwoorden:
ja, dat is zelfs heel hard nodig. Ik denk dat wij er op dit gebied in de komende
periode – ik heb er ook aandacht aan besteed bij de behandeling van
het Verdrag van Amsterdam aan de overzijde van het Binnenhof – met zeer
veel inzet aan zullen moeten werken, ofschoon ook daar de nodige obstakels
op onze weg liggen. Een van de belangrijke ijkpunten daarbij is, dat begin
volgend jaar iemand wordt benoemd (de hoge vertegenwoordiger die in het Verdrag
van Amsterdam staat) die secretaris-generaal zal moeten zijn van de Algemene
Raad.Relativeert dat niet de discussie over de toetreding? Dat was, geloof
ik, de volgende vraag die de heer Stoffelen daarbij stelde. Ik geloof dat
dat in zekere zin niet zo is, maar er is een verschil, omdat niet alle landen
in dezelfde constellaties zitting hebben. Denk maar aan Noorwegen. Dat verschil
is er nu overigens ook onder NAVO- en EU-leden. Die constellatie verandert
uiteindelijk niet wezenlijk door de toetreding van een drietal nieuwe leden
tot de NAVO.De heer Stoffelen (PvdA):Voorzitter! Voor de minister verdergaat, wil ik nog het volgende zeggen.
Ik heb niet gevraagd of er een Europees veiligheidsbeleid nodig is. Dat bepleit
ik sinds zo ongeveer twintig jaar. De vraag was of de poging om een Europees
veiligheidsbeleid, en als dat niet lukt een NAVO-veiligheidsbeleid, succesvol
te maken, niet veel belangrijker is dan het feit op zich dat een drietal landen
tot de NAVO toetreedt, en of dat het belang van die toetreding niet relativeert.Minister Van Aartsen:Voorzitter! Ik zou er geen prioriteitsvolgorde aan willen toekennen. Beide
zijn van wezenlijk belang, zowel de uitbreiding alsook het ontwikkelen van
een werkelijk GBVB in het kader van de Europese Unie.De heer Schuurman dank ik voor de steun die hij aan de NAVO-uitbreiding
heeft gegeven namens de fracties uit welker naam hij sprak. Hij stelde mij
de vraag of de Russische Federatie als kernmacht een risico is. Het antwoord
op die vraag is: ja, maar ik denk dat hier sprake is van een ander type risico
dan de potentiële dreigingen die van, zoals ik dat noemde, de rogue states
kunnen uitgaan. In zoverre zou ik het risico dus willen relativeren. Want
de omschrijving 'instabiele staat' of 'vijandig regime' past niet bij de Russische
Federatie, maar het is wel een macht met kernwapens en met bovendien de nodige
proliferatie risico's in de richting van de omringende regio.
Ik kom zo bij de vragenreeks van de geachte afgevaardigde Pitstra, want een
van de vragen is of in het concept extra aandacht wordt besteed aan de relatie
met de Russische Federatie. Verder is gevraagd hoe de Russische Federatie
nu wordt beschreven. Naar alle waarschijnlijkheid wordt de Russische Federatie
als zodanig niet meer in het strategisch concept beschreven, maar het risico
waar de heer Schuurman op duidt, is er zeker.Ik dank mevrouw Tiesinga voor haar opmerkingen. Ik ben ingegaan op haar
herhaalde verzoek met betrekking tot Roemenië, maar ik blijf erbij dat
dit volgens mij een 'mission impossible' zou worden waarmee de Roemenen uiteindelijk
ook niets opschieten. Het is zelfs zo dat zij ons daarom op dit moment ook
niet vragen.De heer Pitstra heeft gezegd dat ik sprak over een stapje ten aanzien
van de uitbreiding. Ik meen dat ik die terminologie niet heb gebruikt, want
ik vind het wel degelijk een historische stap die de NAVO nu zal zetten. Ik
distantieer mij dus van die opmerking van de heer Pitstra. Ik heb bij het
begin van mijn antwoord aangegeven dat het er nu juist om gaat – gegeven
het diffuse veiligheidsconcept dat wij hanteren – niet weer prikkeldraden
op te trekken in Europa. Dat zou juist de verkeerde weg zijn.Over de nieuwe NAVO-strategie heb ik al aangegeven wat de Nederlandse
regering belangrijk vindt en wat onze doelstellingen zijn. Een van de belangrijkste
doelstellingen is het schrappen van de huidige vierde taak en het creëren
van een nieuwe vierde pijler voor de NAVO-strategie. Dit is een belangrijke
inzet bij de komende discussies over de herziening van het strategisch concept.
Ik heb al gezegd dat dit nog de nodige discussie binnen het NAVO-bondgenootschap
zal vergen. Een herziening van de nucleaire strategie is voor ons niet noodzakelijk.Voorzover mogelijk zal ik nu een antwoord geven op de vragen van de heer
Pitstra. Wij hoeven geen eigen concept op te stellen, want er is een concept
dat moet worden gewijzigd. Ik heb aangegeven waarop onze speerpunten zijn
gericht. Voor wat betreft de 'no first use'-discussie vind ik dat wij moeten
aangeven – en wellicht voorzover dat mogelijk is in het strategisch
concept – in hoeverre het juist in de nieuwe veiligheidssituatie onverstandig
is een dergelijke verklaring af te geven. Ik denk dat het niet zinvol is dat
de regering daarover een discussie entameert. Die discussie vindt hier plaats
en mogelijkerwijs ook rond de hoofdlijnennotitie van de minister van Defensie
die natuurlijk ook relaties heeft met het strategisch concept. Verder zal
er de komende drie of vier maanden ongetwijfeld ook aan de overzijde worden
gediscussieerd over dit onderwerp, omdat elke stap die de minister van Defensie
en ik in NAVO-verband zetten onder het parlementaire licht zal staan en waar
nodig onder parlementaire goedkeuring. Steunt de Nederlandse regering eventueel
NAVO-optreden zonder VN-mandaat? Ik heb aangegeven dat wij daar in principe
niet voor voelen. De heer Pitstra heeft daar zijn steun voor uitgesproken.Onderscheid maken tussen reaction forces, main defence forces en augmentation
forces gebeurt niet meer in het nieuwe strategische concept, omdat het een
verouderde methodiek is. Extra aandacht voor de relatie met de Russische federatie
staat ter discussie. Ik heb, in antwoord op de vragen van de heer Schuurman,
aangegeven hoe wij daarover denken.Wie besluit over de inzet van de kernwapens op Volkel als dat de NAVO
niet is? Volgens de huidige systematiek, die met het strategisch concept niet
zal veranderen, zijn dat op het allerlaatste moment, the last resort, uiteraard
de Verenigde Staten. Dat is nu eenmaal de methodiek.De kernwapens zijn weapons of last resort. In hoeverre zijn wij bereid
om de tactische kernwapens op te geven? Bij de huidige stand van zaken zijn
wij dat niet. Ik heb de Kamer aangegeven, dat bij het teststopverdrag het
wapentuig op Volkel op de-alert wordt gezet.Voor een goed begrip, over het 'no first use' is een interview met mijn
collega van de Bondsrepubliek in Der Spiegel verschenen, maar er is geen concreet,
officieel verzoek in dit kader van de zijde van de bondsregering. Ik kan ook
niet zeggen of dat verzoek er daadwerkelijk komt. Gelet op hetgeen in de pers
kwam naar aanleiding van het bezoek van de minister van defensie van de Bondsrepubliek
aan Washington, had ik het idee dat daarover in de bondsregering nog een debat
zal moeten plaatsvinden. Ik vond het noodzakelijk om het in ieder geval mogelijk
te maken dat dit debat binnen de NAVO zou plaatsvinden. Je moet voor dat type
debat niet weglopen. Voor de positionering van de Nederlandse regering verwijs
ik naar hetgeen ik eerder daarover heb gezegd en recentelijk in een brief
aan de Tweede Kamer heb geschreven. Voorts verwijs ik naar het standpunt dat
door het vorige kabinet is verwoord.De heer Pitstra stelde een vraag over het CSE-verdrag. Wij hebben op dit
moment niet de indruk, dat Rusland daar echt grote problemen ziet, al was
het alleen maar omdat ook de Russen zelf nog problemen hebben om te voldoen
aan hetgeen van hen is gevraagd. In ieder geval kan dit in alle rust op de
OVSE-top, naar ik verwacht aan het eind van het volgende jaar, worden besproken.De heer Pitstra stelde mij een tweetal vragen over de brief die ik zojuist
heb gekregen. Daar zal ik schriftelijk op antwoorden.Wat betreft Rusland in de NAVO kan ik op dit moment alleen maar op de
historie wijzen. De NAVO heeft Rusland nooit uitgesloten, maar Rusland heeft
zich nooit bij de NAVO aangemeld.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fractie van GroenLinks wordt conform artikel
121 van het Reglement van orde aantekening verleend, dat zij geacht willen
worden zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.Ik deel aan de Kamer mede, dat is ingekomen een geannoteerde agenda met
bijlagen voor de JBZ-raad op 3 en 4 december aanstaande. Hierover hebben de
betreffende vaste commissies hedenmiddag beraadslaagd. Zij stellen voor, met
de naar hun oordeel het Koninkrijk bindende ontwerpbesluiten 2G, 2J, 2M, 2P,
5, 8C, 11, 15 en 17 in te stemmen. Ik stel aan de Kamer voor, aldus te besluiten.Tevens is ingekomen een geannoteerde agenda voor de bijeenkomst
op 4 december aanstaande van het Artikel 18-comité van Dublin, met
daarop een het Koninkrijk bindend ontwerpbesluit nr. 3. De betreffende commissies
adviseren, hiermee in te stemmen. Ik stel aan de Kamer voor, ook dit advies
te volgen.Overeenkomstig de voorstellen van de voorzitter wordt besloten.Sluiting 16.42 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19981999-221-241.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl