Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 26 februari 2001 te Nice tot stand gekomen Verdrag van Nice houdende wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en sommige bijbehorende akten, met Protocollen (Trb. 2001, 47) (27818, R1692)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 1862-1891

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 26, pagina 1862-1891

21-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27818Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 26 februari 2001 te Nice tot stand gekomen Verdrag van Nice houdende wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en sommige bijbehorende akten, met Protocollen (Trb. 2001, 47) (27818, R1692)Pagina 1862-1891
Presentie en opening (woensdag 21 november 2001)Pagina 1847-1847
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels inzake stankemissie van veehouderijen in ontwikkelings- en verwevingsgebieden (Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden) (27835); - Regels inzake ammoniakemissie uit tot veehouderijen behorende dierenverblijven (Wet ammoniak en veehouderij) (27836)Pagina 1891-1925
Behandeling van het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de positionering van de reïntegratiediensten van de Arbeidsvoorzieningsorganisatie (Wet verzelfstandiging reïntegratiediensten Arbeidsvoorzieningsorganisatie) (27549)Pagina 1847-1861
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 21 november 2001)Pagina 1925-1926
Regeling van werkzaamheden (woensdag 21 november 2001)Pagina 1861-1862

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 176 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Goedkeuring
van het op 26 februari 2001 te Nice tot stand gekomen Verdrag van Nice houdende
wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de Verdragen tot oprichting
van de Europese Gemeenschappen en sommige bijbehorende akten, met Protocollen
(Trb. 2001, 47) (27818, R1692).(Zie wetgevingsoverleg van 12 november 2001.)De voorzitter:Ik wijs de leden erop dat dit een korte plenaire afronding is. Als zij
Kameruitspraken willen vragen, moeten zij dat dus in deze termijn doen.De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Timmermans (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Het zal u niet verbazen dat de fractie van de PvdA
voor het wetsvoorstel zal stemmen. Dat is ook wel duidelijk geworden tijdens
het wetgevingsoverleg van de vorige week. Dat betekent echter niet dat wij
erg enthousiast zijn over het Verdrag van Nice. Integendeel, wij hebben vanaf
het allereerste begin meteen na de top van Nice gezegd dat het een mager resultaat
was. Wij hebben er indertijd zelfs een rapportcijfer aan gegeven, namelijk
een 6 min. Ik vind echter nog steeds dat dit verdrag als motto het bekende
gezegde van wijlen Jan de Koning mee zou moeten krijgen: als het niet kan
zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan. Meer kan ik er helaas niet
van maken.De heer Verhagen (CDA):Meer kan de heer Timmermans er niet van maken. De vraag is of hij er minder
van kan maken. Zijn partijgenoot de heer Van Hulten heeft hem vandaag in de
Volkskrant opgeroepen om juist dat mindere ervan te maken, namelijk om het
te verwerpen. De heer Timmermans geeft dit een 6 min. Mag ik daaruit concluderen
dat hij de oproep van zijn partijgenoot de heer Van Hulten in het Europees
Parlement naast zich neerlegt?De voorzitter:Deze interruptie duurde langer dan de heer Timmermans aan het woord is
geweest in zijn bijdrage. Dit is dus een slecht begin van de middag. Ik geef
de heer Timmermans gelegenheid om hierop in te gaan, maar de rest van de middag
gaat het anders. Het spijt mij dat ik u als voorbeeld moest gebruiken, mijnheer
Verhagen.De heer Timmermans (PvdA):Mijn fractie deelt de mening van de heer Van Hulten niet, evenmin als
zijn eigen fractie in het Europees Parlement. Mijn verbazing werd nog groter
toen ik de namen zag van de twee andere ondertekenaars van dit artikel in
de Volkskrant, mevrouw Van der Laan en mevrouw Plooij. Toen dit onderwerp
aan de orde kwam in een resolutie van het Europees Parlement die tot strekking
had om, alles afwegende, voor dit verdrag te stemmen, hebben de dames daarvoor
gestemd. Nu, een paar maanden later, komen zij blijkbaar tot het inzicht dat
zij daartegen zijn. Deze bijdrage komt de geloofwaardigheid van het Europees
Parlement niet ten goede. Ik ben het er in elk geval volstrekt mee oneens. Het Ierse referendum is een belangrijke indicator. Ik behoor niet tot
de club van mensen die zegt dat zij gewoon weer een nieuw referendum organiseren
en dat het dan wel goed komt. Ik vind dat wij dit Ierse referendum als een
belangrijk signaal moeten zien. Ik zal proberen om vanuit de redenering zoals
ik die zie in Ierland, mijn bijdrage rond de ratificatie van het Verdrag van
Nice nu kort vorm te geven.Een sterke ondertoon in de discussie in Ierland was dat de pro-Europa-mensen,
waartoe ik mijzelf ook maar reken, door een groot deel van de Ieren werden
gezien als deel van een vermoeid en verzwakt establishment dat de aansluiting
met de bevolking geheel is kwijtgeraakt. Dat was zo'n beetje de sfeer die
daar omheen ontstond. Er was een aantal punten dat daar heel erg uit sprong.De Ieren hadden grote vraagtekens rond hun soevereiniteit: wat gaan wij
afstaan aan Brussel en wat hebben wij nog zelf te vertellen? Aan de soevereiniteit
is gekoppeld het vraagstuk van de subsidiariteit: wat doet de Europese overheid,
wat doet de nationale overheid, wat doet de regionale overheid, wat doen de
gemeenten? Ook daar is veel onduidelijkheid over. Als je, zoals ik, voorstander
bent van een versterking van de Europese samenwerking, zul je die onduidelijkheid
moeten wegnemen en dat is in het Verdrag van Nice onvoldoende geregeld. Dat
zal in de toekomst veel beter moeten.Ook heerste er bij de Ieren een vrees voor de dominantie door de grote
lidstaten. Op die vrees moeten wij serieus ingaan. Het betekent dat je moet
zorgen voor een herkenbare Unie waar ook de kleine lidstaten zich in herkennen,
en voor een redelijk evenwicht tussen de belangenafweging van groot en klein.Ook is wel eens gezegd in Ierland dat het verdrag voor de uitbreiding
niet nodig was. Die stelling wordt door mijn fractie niet onderschreven. Wij
zijn van oordeel dat, ook al is het Verdrag van Nice een bescheiden stap voorwaarts
en op sommige onderdelen misschien een klein schuifelpasje naar achteren,
het toch nodig is het Verdrag van Nice te ratificeren, om daarna, na Laken,
weer een sprong voorwaarts te kunnen maken. Het is niet verkoopbaar jegens
de kandidaat-lidstaten om te zeggen: komt u over vijf jaar nog maar eens terug,
want wij hebben intern ons huis niet op orde. Dat is onverantwoordelijk.Dat is ongeveer het kader waarbinnen het Ierse referendum zich heeft afgespeeld.
Hoe Ierland met dit referendum wil omgaan, is een Ierse zaak; daar hoeven
wij ons niet in te mengen. Wel spreek ik de hoop uit dat het de Ierse overheid
zal lukken om haar bevolking te overtuigen.Ik ga nu kort in op een aantal onderwerpen waar veel discussie over is
geweest bij de ratificatie van Nice. Dat betreft de meerderheidsbesluitvorming
en de stemmenweging in de Raad. Daar zijn wij niet tevreden over. Het had
wat ons betreft op meer terreinen moeten leiden tot meerderheidsbesluitvorming,
met altijd uitdrukkelijk codecisie, medewetgevingsbevoegdheid van het Europees
Parlement. Op dat punt blijft het verdrag voor ons teleurstellend.Ik wil niet meteen alle instellingen aflopen ten aanzien waarvan wij vinden
dat er onvoldoende aanpassing is geweest, maar ik merk wel op dat het Verdrag
van Nice nog heel veel laat liggen wat betreft de interinstitutionele verhoudingen
en wat betreft de vorm van de toekomstige Europese overheid. Ik denk dan met
name aan de rol van de Europese Commissie. Deze moet een meer politieke, sterkere
rol hebben. Er zit nu wat vooruitgang in ten aanzien van de voorzitter van
de Commissie, maar de Commissie moet nog veel politieker worden; als het aan
mijn fractie ligt, door middel van het verkiezen van de voorzitter van de
Europese Commissie.Het bereikte compromis over het handhaven van de eigen commissaris tot
27 lidstaten heeft de volledige instemming van mijn fractie. Ook over de rol
en de positie van de Commissie zullen wij later moeten oordelen en dat kan
alleen maar in de samenhang met de toekomstige rol van de Raad.Over de Raad zijn wij heel kritisch. De Algemene Raad, zo bleek deze week
weer, laat de rol van coördinator van het algemene Europese beleid gewoonweg
liggen. Wij zijn voorstander van een Raad Europese Zaken en wij willen ook
dat de Raad een splitsing aanbrengt tussen zijn wetgevende activiteiten en
zijn executieve activiteiten. Ik refereer aan een uitspraak van de Kamer,
de motie-Van Middelkoop, tijdens de behandeling van het Verdrag van Amsterdam;
de wetgevende activiteiten zullen in openbaarheid moeten plaatsvinden. Hierover
wil ik namens mijn fractie graag een motie indienen, waarmee wordt beoogd
de openbaarheid en de transparantie van de activiteiten van het bestuur van
de Europese Unie te bevorderen. Achteraf wordt vaak gezegd: de Raad zou in
het openbaar moeten vergaderen en zijn wetgeving in het openbaar tot stand
moeten brengen. Echter, nu wij bezig zijn met de voorbereiding van de conventie
en de nieuwe IGC, zou het goed zijn als al bij de totstandkoming van nieuwe
wetgeving en nieuwe verdragen zodanig wordt gewerkt dat men de vinger aan
de pols kan houden. De voorstellen die men doet, zouden moeten leiden tot
een zo groot mogelijke openbaarheid. Voorkomen moet worden dat nadat over
iets uitputtend is onderhandeld, ook nog eens moet worden gesproken over de
openbaarheid. Daarom wil ik op dit punt een motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat in de Europese Unie nog veel belangrijke besluitvorming,
ook wetgevende, achter gesloten deuren plaatsvindt;voorts overwegende dat de Kamer zich bij motie van het lid Van Middelkoop
c.s. (25922, nr. 19) bij de ratificatie van het Verdrag van Amsterdam reeds
heeft uitgesproken voor openbaarheid van de wetgevende vergaderingen van de
Raad;van oordeel dat meer Timmermansopenbaarheid van bestuur het draagvlak
van de Europese burger voor de legitimiteit van het Europese bestuur zal doen
vergroten;verzoekt de regering, bij haar werkzaamheden in de aanloop naar en tijdens
de komende intergouvernementele conferentie over de aanpassing van de verdragen
(IGC 2004) alle ter tafel komende voorstellen expliciet te toetsen aan het
criterium dat de openbaarheid van het Europese bestuur moet worden
vergroot;verzoekt de regering tevens, de overige EU-Iidstaten tot het hanteren
van een dergelijke "openbaarheidstoets" te overtuigen en te komen tot een
gezamenlijke aanbeveling daartoe aan de in te stellen conventie,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Timmermans. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7(27818, R1692).De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Met deze motie ben ik het hartstochtelijk eens, maar ik begrijp niet wat
erin staat. Alles wat met openbaarheid en Europa te maken heeft, heeft mijn
warme instemming. Ik zeg dit onder verwijzing naar de schandelijke richtlijnen
waarvan wij het concept destijds hebben besproken. Ik begrijp nu echter niet
wat de heer Timmermans in concreto van de regering vraagt. Ik zie dat althans
niet voor me. De richtlijn is er. Wat nu?De heer Timmermans (PvdA):Het gaat mij, strikt genomen, niet om de openbaarheid van EU-documenten
alleen. Laat ik een voorbeeld geven. Stel dat de Commissie of wie ook de leiding
zal hebben bij het formuleren van ideeën, met een voorstel komt voor
de wijze waarop de vergaderingen van de Raad zullen worden georganiseerd of
voor de wijze waarop de vergaderingen van de Commissie of de communicatie
met het Europees Parlement zullen plaatsvinden of dat andere institutionele
voorstellen worden gedaan. Dan zou het toch handig zijn dat op het moment
waarop die voorstellen worden gedaan en alvorens er uitputtend over wordt
onderhandeld, zij eerst worden getoetst aan de hand van de vraag: zijn deze
voorstellen dienstig aan de openbaarheid van het Europese bestuur of niet?
Graag hoor ik hierover het oordeel van het kabinet. Een van de problemen van
het Europese bestuur is dat het vaak volstrekt onzichtbaar is voor de burgers.
Iedere Nederlander weet wat het Torentje is. Iedere Nederlander heeft deze
zaal wel een keer gezien en iets dergelijks geldt voor de andere lidstaten
met betrekking tot de respectieve parlementen en executieve huizen. Als je
het echter hebt over Europa, heeft niemand daar een beeld bij. Openbaarheid
kan in dienst staan van het verkrijgen van dat beeld.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Deze Nederlander weet niets van het Torentje af, mijnheer Timmermans.
Ik ben er nog nooit binnen geweest. Ik vind het daarom riskant het woord "openbaarheid"
in dit verband te gebruiken.Ik wijs erop dat voor de documenten de richtlijn geldt. Met betrekking
tot de raadsvergaderingen, zeker als zij over wetgeving gaan, geldt de motie
die wij naar aanleiding van Amsterdam hebben ingediend. Nu hoor ik u ook de
Europese Commissie noemen, maar u wilt het werk van de Europese Commissie
zich toch niet in het openbaar laten afspelen?De heer Timmermans (PvdA):Het is maar de vraag of dat niet zou moeten. Het is immers mogelijk dat
de Europese Commissie per richtlijn een wetgevende bevoegdheid krijgt of dat
de Raad zich anders gaat structureren en in een andere samenstelling een wetgevende
bevoegdheid krijgt. Bij al die zaken moet de kwestie van de openbaarheid worden
geregeld. Dat is nu nog niet het geval. Als je dat als een toets kunt invoeren,
voordat er voorstellen worden gepresenteerd, dan voorkom je dat je het later
in de onderhandelingen alsnog moet inbrengen. Dan moet je aangeven dat het
is geprobeerd, maar niet gelukt. Op deze manier is het voor iedereen vanaf
het begin duidelijk of het de openbaarheid al of niet dient.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. De transparantie van de Europese besluitvorming is naar mijn
mening niet gediend met deze motie. In de motie-Van Middelkoop wordt gevraagd
om openbaarheid van raadsvergaderingen van wetgevende aard. Als er sprake
is van wetgevende beslissingen, dan is het duidelijk. Ik zie de toegevoegde
waarde van de motie-Timmermans, vergeleken met de huidige situatie, niet.
De regering moet zich inzetten voor openbaarheid en transparantie. Dat was
ook al het geval, voordat de heer Timmermans zijn motie indiende.De heer Timmermans (PvdA):Als de regering rapporteert over de onderhandelingen in de conventie of
in de IGC, dan wordt op basis van die rapportage meteen duidelijk in hoeverre
de ingebrachte voorstellen, bijvoorbeeld over de hervorming van de Raad, de
hervorming van de Commissie en de rol van het Europees Parlement, helpen de
openbaarheid of de transparantie te vergroten. Ook voor ons werk lijkt mij
dat nuttig.Bij de discussie over het Verdrag van Nice is uitvoerig stilgestaan bij
de problemen van het Hof van Justitie met de hoeveelheid werk en de Europese
rechtspleging in het algemeen. Heel veel problemen hebben te maken met een
gebrek aan capaciteit als gevolg van de enorme hoeveelheid prejudiciële
vragen van nationale rechters. Zij komen er niet uit als zij het Europees
recht moeten interpreteren. Dat kan natuurlijk. Daar is het Hof voor, maar
als nationale rechters meer kennis hebben van het Europees recht, dan worden
er wellicht veel minder prejudiciële vragen gesteld. Met het oog daarop
dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat nationale rechters onvoldoende kennis van het Europees
recht bezitten;constaterende dat dit leidt tot een stroom aan prejudiciële vragen
welke overbelasting van het Europese Hof van Justitie tot gevolg heeft;overwegende dat deze overbelasting nog verder toe zal nemen na de toetreding
van de nieuwe lidstaten;verzoekt de regering, Timmermanszich in te zetten voor de ontwikkeling
van een Europees actieplan, gericht op het bevorderen van de kennis van het
Europees recht, zowel in de huidige als in de kandidaat-lidstaten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Timmermans, Verhagen, Scheltema-de
Nie en Van Middelkoop. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund. Zij krijgt nr. 8(27818, R1692).De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. Met het oog op het hink-stap-sprongverdrag van Nice, de top
van Laken en later de IGC van 2004 en de veranderingen die deze met zich brengen
voor de werkwijze van de Unie en de wijze waarop de Unie is opgebouwd, is
voldoende draagvlak heel belangrijk. Mijn fractie is daarom voorstander van
een conventie die de IGC moet voorbereiden. Het is voor de toekomst van Europa
ontzettend belangrijk dat de instituties effectiever worden. De Europeanen
vragen om Europese oplossingen voor een heleboel problemen. Ik noem wat dat
betreft voedselveiligheid, natuur en de internationale situatie. De Europeanen
willen dat Europa op een heleboel terreinen in staat is te handelen.De heer Van Baalen (VVD):Voorzitter. Citeert de heer Timmermans nu uit de Clingendaelrede van de
heer Van Aartsen?De heer Timmermans (PvdA):Ik heb die niet meer verbatim in het hoofd. Als dit het geval is, dan
berust dat op toeval.Europa moet dus bereid zijn te handelen daar waar de burgers dat vragen.
Om dat voor elkaar te krijgen, zullen wij het probleem van het politieke tekort
in Europa moeten oplossen. Dat politieke tekort is er omdat de instellingen
geen legitimiteit hebben en omdat de Europese burger zich onvoldoende herkent
in het Europees Parlement en niets heeft met Brusselse bureaucraten. Dat politiek
tekort dat als een veenbrand onder de Europese samenwerking doorwoekert, moeten
wij aanpakken. Dat is de taak van de IGC in 2004. Ik meen dat ik op dat punt
een iets andere insteek heb dan die welke gekozen is in de zo-even door de
heer Van Baalen aangehaalde rede van de minister van Buitenlandse Zaken.De heer Marijnissen (SP):is het denken bij de PvdA al wat verder dan bij het vorige debat over
dit punt?De heer Timmermans (PvdA):Volgens mij zijn we weer een stapje verder, omdat wij nu over de ratificatie
van het Verdrag van Nice praten, maar ik denk dat de lijn dezelfde is.De heer Marijnissen (SP):De lijn is nog steeds dezelfde en de veenbrand onderkent uw staatssecretaris
ook in sterke mate. U verwijst het nu weer door naar de IGC. Over die veenbrand
zijn u en ik het weliswaar eens, maar direct gaat de fik erin. Dus, hoe gaan
wij dat nu voorkomen? Heeft u al ideeën op dat punt?De heer Timmermans (PvdA):Ik heb geprobeerd steun van mijn collega's voor meer transparantie te
krijgen. Dat is al een belangrijke stap voorwaarts. Ik zou graag zien dat
de werkzaamheden van de Raad beter en anders worden ingekleed, dat de Europese
burger zich rechtstreeks over de voorzitter van de Europese Commissie kan
uitspreken, en dat er in heel Europa een referendum komt zodat bij grote Europese
vraagstukken ook de Europese burger zich rechtstreeks kan uitspreken. Dat
zijn allemaal elementen die helpen om het politieke tekort in Europa te verminderen.
En ik kan er nog wel een dozijn meer noemen.De voorzitter:Neen, dat hoeft niet.De heer Marijnissen (SP):De voorzitter zegt dat u die twaalf niet heeft.De voorzitter:Neen, ik zei dat de heer Timmermans ze niet allemaal op behoeft te noemen!De heer Marijnissen (SP):Dan zou ik de heer Timmermans wel willen vragen of hij van mening is dat
het fundamentele probleem dat wij beiden onderkennen, namelijk de geconstateerde
discrepantie tussen enerzijds de houding van de eurofielen die altijd maar
willen doorgaan met de integratie en anderzijds het groeiende wantrouwen onder
de bevolking tegen met name de instituties van Europa, daardoor afdoende kan
worden weggenomen.De heer Timmermans (PvdA):Wij zullen alles op alles moeten zetten om dat proberen te doen. U en
ik kunnen wel onze zorg uitspreken en u trekt op dat punt klaarblijkelijk
een andere conclusie dan ik, maar hoe het ook zij, de Europese dynamiek is
zodanig, dat wanneer wij niet zorgen voor een democratische gelegitimeerd
stevig bestuur en voor meer betrokkenheid van de burgers, er straks een dusdanige
afstand ontstaat tussen burger en bestuur dat het bestuur niet meer gedragen
wordt, terwijl wij tegelijkertijd moeten constateren dat de problemen waar
wij mee zitten alleen maar op Europees niveau kunnen worden opgelost. Dat
is een spanningsveld waarvoor wij echt oplossingen moeten aandragen. Dan komen
wij er niet door te zeggen: ho, tegen Europese integratie, wij laten die maar
een paar jaar rusten. Je kunt die beweging niet stopzetten. Af en toe betekent
dit dat je in een zwembad springt zonder dat je er zeker van bent of het wel
helemaal vol met water is. Maar dat is onder druk van de omstandigheden. De
uitbreiding moet binnen een paar jaar plaatsvinden. Dat is een historische
opdracht!Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Mevrouw de voorzitter. De toekomst van Europa, daarover zou het Verdrag
van Nice en dus dit debat moeten gaan. Is de Unie gereed haar belofte jegens
de aspirant-lidstaten in te lossen en hun op te nemen als ze aan de gestelde
criteria voldoen? Welnu, de wil in Nice was er wel, maar de praktijk bleek
weerbarstig. Het Verdrag van Nice is vooral te beschouwen als een product
van gestolde nationale belangen en een gebrek aan bevlogenheid. Vijf dagen
touwtrekken en een onnavolgbare "arithmétique Européenne" waren
nodig om de lidstaten te leiden naar een compromis waar het Verdrag van Amsterdam
het had laten afweten. Het moest nu en het gebeurde ook, zij het weinig vreugdevol
en mondjesmaat. Is de ratificatie van dit verdrag door alle lidstaten nu een
conditio sine qua non of niet? De staatssecretaris gaf tijdens het wetgevingsoverleg
geen hom of kuit. Juridisch gezien zou het niet nodig zijn, maar desondanks
was het toch nodig. Over het Ierse referendum moesten wij ons geen zorgen
maken; de Ierse regering was aan zet en wilde ook best proberen het alsnog
voor elkaar te krijgen.De verleiding is groot om er maar het beste van te hopen, maar toch is
het ook voor ons op dit moment van belang, te weten wat daadwerkelijk de marges
zijn. Moeders mooiste werd het niet, maar de aspirant-lidstaten
kunnen toetreden als zij zover zijn. Dat alleen al zal het milieu in Europa
ten goede komen. De staatssecretaris wees daar op de milieuconferentie die
afgelopen vrijdag werd gehouden, terecht op.Recente berichten van de Commissie gaan steeds meer in de richting van
een "big bang", een grote toetreding om en nabij het jaar 2004. Is dit ook
de verwachting van de bewindslieden? Wat betekent dit voor Cyprus, dat het
verst is, maar waarbij zich nog een fors probleem voordoet? Premier Ecevýt
heeft dit probleem onlangs nog aangedikt. Blijft de regering van mening dat
er zelfs bij een zo grote toetreding geen financiële problemen zijn tot
2006?Er kan een uitbreiding tot maximaal 27 lidstaten plaatsvinden. Pas dan
zal aan de omvang van de Europese Commissie moeten worden gesleuteld. Zo'n
college van 27 lijkt mij behoorlijk lastig. In Nice werd in de wandelgangen
al gerekend met een kleiner aantal commissieleden op termijn en met een rotatie-
of toerbeurtensysteem. Moet ik daaruit afleiden dat andere opties, zoals een
kerncommissie met ondercommissarissen, definitief zijn afgeschreven? Ook de
overige veranderingen bij de Commissie blijven vooralsnog beperkt. Helaas
is er geen rechtstreeks door de burgers gekozen voorzitter. Onduidelijk is
nog wat het goedkeuringsrecht van het Europees Parlement precies inhoudt bij
het ontslag van individuele commissarissen. Een pluspunt is echter dat de
grote lidstaten hun tweede commissaris opofferen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik word een beetje draaierig van mevrouw Scheltema. Vroeger zei ze dat
ze geen voorstander was van een rechtstreekse verkiezing van de voorzitter
van de Europese Commissie. In het wetgevingsoverleg werd gemeld dat zij er
wel een voorstander van was. Desgevraagd meldde zij toen dat zij er toch geen
voorstander van was, maar nu hoor ik haar zeggen dat zij er wel een voorstander
van is. Hoe zit het nu?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik heb het idee dat u draaierig bent. Toen wij over de toekomstplannen
in de toekomstnota van het kabinet spraken, viel u over de ontbinding.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):U heeft gelijk. Ik ben draaierig. Het ging over de ontbinding.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter. Dat het inleveren van een commissaris iets van een stemmenwinst
in de Raad moet opleveren, is wel duidelijk. De stemmenweging in de Raad is
een dermate vernuftige mix van een streven naar een evenwichtige verhouding
tussen grote en kleine landen, meerderheden van staten en meerderheden in
bevolkingstallen, dat wij vrezen dat een aparte rekenfunctionaris bij de besluitvorming
in de Raad nodig zal worden. Voor de transparantie van de besluitvorming is
het natuurlijk funest. Zonder vertaalslag zal de bevolking er weinig van begrijpen.D66 is erg teleurgesteld over de meerderheidsbesluitvorming. De richting
is weliswaar goed – meer meerderheidsbesluitvorming – maar het
aantal gevallen waarin, is aanzienlijk beperkter dan D66 wilde. Bovendien
gaat de introductie ervan helaas lang niet altijd gepaard met een betere beslissingsbevoegdheid
van het Europees Parlement. Dat betekent een vergroting van het democratisch
gat in Europa. Ik kan het niet anders zien. Het Europees Parlement heeft nog
geen controlebevoegdheid op een aantal onderdelen en de nationale parlementen
verliezen een deel van hun invloed omdat de dreiging van het gebruik van een
vetorecht wordt ingeleverd. D66 ziet hierin een van de belangrijke opgaven
voor het post-Nice-proces. Is de rek er bij de andere lidstaten op dit punt
er nu werkelijk volledig uit? Volgens mij moet ik de woorden van de staatssecretaris
tijdens het wetgevingsoverleg zo interpreteren, maar ik hoor daar graag nog
wat meer over.De heer Marijnissen (SP):De volgende vraag heeft de heer Verhagen ook al aan de heer Timmermans
gesteld, maar ik moet mevrouw Scheltema een vraag stellen over het artikel
in de Volkskrant van vandaag. Degene die haar fractie daar leidt, mevrouw
Van der Laan, noemt dezelfde bezwaren als mevrouw Scheltema-de NieScheltema.
Mevrouw Van der Laan noemt ook nog Ierland, waar toch ook niet zo gemakkelijk
overheen gestapt kan worden. Zij komt tot de conclusie dat zij mevrouw Scheltema
moet oproepen om tegen het verdrag te stemmen. Gaat u dat doen, mevrouw Scheltema?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):U interrumpeert mij op de helft van mijn verhaal. Dit is een duidelijk
minpunt. Dat geef ik mevrouw Van der Laan toe. Iedereen weet het en zegt het:
het Verdrag van Nice een glas dat halfvol is. Mevrouw Van der
Laan vindt dat glas nu kennelijk wat leger dan zij dacht. Mijn eindconclusie
is dat het glas wel halfvol is. Dat is winst, waardoor het gerechtvaardigd
is, het verdrag inderdaad goed te keuren.De heer Marijnissen (SP):Een glas kan tegelijkertijd halfvol en halfleeg zijn. U kunt echter niet
binnen één partij verkopen dat uw europarlementariër tegen
het verdrag is en oproept, tegen te stemmen, terwijl u met dezelfde argumenten
voor het verdrag stemt. Dat is geen half glas dat half leeg en half vol is.
Dat u binnen een partij straks heel anders stemt met nota bene dezelfde analyse,
is heel merkwaardig!Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):U hebt mijn hele analyse nog niet gehoord. Ik ben halverwege mijn betoog.
Er zijn enkele pluspunten die ik zo zal noemen. U hebt natuurlijk gelijk!
In een partij zijn wel eens verschillen van mening. Mevrouw Van der Laan spreekt
niet namens de eurofractie van D66, maar à titre personnel. Dat moet
zij weten. Ik heb daarvan kennis genomen. De fractie van D66 in de Tweede
Kamer neemt haar eigen verantwoordelijkheid.De heer Marijnissen (SP):Gisteren hebben wij hier ook al zo iets gehoord van een minister die à
titre personnel sprak. Een politieke partij, mensen die politieke functies
hebben, doen toch geen uitspraken over politiek relevante onderwerpen op persoonlijke
titel? Wat is de persoonlijke titel en wat is de functie? Dat is dan toch
totaal onduidelijk? Dat u met elkaar van mening verschilt, is op zichzelf
niet erg. Het enige wat ik u voorhoud, is dat het gezicht van D66 in Europa
in Nederland op de dag dat wij hierover debatteren u in de krant oproept tegen
het verdrag te stammen, omdat zij daarvoor steekhoudende argumenten heeft.
U noemt dezelfde bezwaren, maar komt tot een totaal andere conclusie, namelijk
voor het verdrag stemmen. Dat is merkwaardig!Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):U noemt dat merkwaardig, ik niet. Ik kom met een redelijke afweging namens
de fractie van D66 en constateer dat een van onze twee europarlementariërs
een ander oordeel heeft. Zij zegt dat op persoonlijke titel. Dat kan in deze
democratie. Zij moet dat doen. Ik neem er kennis van en geef in dit huis mijn
eigen beoordeling.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Van het argument "op persoonlijke titel" begrijp ik helemaal niets, zeker
niet uit de mond van iemand die het staatsrecht goed kent.Heeft mevrouw Scheltema de moed, namens haar fractie haar bevreemding
uit te spreken over het feit dat mevrouw Van der Laan voor een resolutie heeft
gestemd die ertoe strekt het Verdrag van Nice te steunen en vanmorgen in een
krantenartikel een negatief stemadvies geeft?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik deel die bevreemding. Wij hebben de resolutie ook gelezen en zien haar
nu de andere kant opgaan. Zij moet dat u maar verklaren. Ik heb het gezien
en neem er kennis van.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Het is misschien goed te weten dat wij de enige instantie zijn die hierover
oordelen. De europarlementariërs hebben alleen een adviserende bevoegdheid,
zoals elke burger in dit land.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ja, zij kan niet meer dan adviseren. Ik hoef dat advies niet over te nemen.
Ik doe dat ook niet.Voorzitter. Ik heb problemen met de meerderheidsbesluitvorming. Ik constateer
een democratisch gat dat enigszins zou kunnen worden opgevuld door ten minste
meer publieke controle mogelijk te maken. Dat vereist openbaarheid. Wij achten
openbaarheid van de vergaderingen van de Raad gewenst, zeker bij wetgeving.
Wij hebben niet voor niets de motie-Van Middelkoop bij het Verdrag van Amsterdam
ondersteund. Het kabinet dient in de opmaat naar de komende IGC via de top
van Laken van de openbaarheid van de raadsvergaderingen een belangrijk punt
te maken.Hoe kijken de bewindslieden overigens aan tegen de suggestie van commissaris
Verheugen al dan niet uit naam van Prodi gedaan om de Europese Raad te splitsen
in een wetgevend orgaan waarin ook vertegenwoordigers van de nationale parlementen
zitting zouden kunnen nemen en een uitvoerend orgaan? Wordt op deze wijze
niet langs een omweg een senaat geïntroduceerd met vertegenwoordigers
van lidstaten? De fractie van D66 voelt daar niets voor en de meeste andere
in dit gremium gelukkig ook niet.Over de forse uitbreiding van het Europees Parlement en over het mogelijk
tijdelijke "weermannetjeseffect" van 732 naar maximaal 839 en weer terug,
met een mogelijke correctie voor Tsjechië en Hongarije, is in het wetgevingsoverleg
genoeg gezegd. Daarom resteert Straatsburg. Naarmate het Europees Parlement
groeit, wordt het steeds moeilijker te verkopen dat Straatsburg gehandhaafd
blijft. Er mag dan een grote gevoeligheid van Frankrijk liggen, maar dat kan
niet de reden zijn voor het voortbestaan van deze inefficiency. Zal dit door
het kabinet ook op de post-Nice-agenda worden geplaatst?De heer Timmermans (PvdA):U wijst de senaatsgedachte van de hand, maar hoe moet dan de democratische
controle in de tweede pijler worden geregeld? Die democratische controle dreigt
nu tussen wal en schip te vallen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):De controle zal via de nationale parlementen moeten plaatsvinden, waarbij
de regeringen een aansturende rol spelen. Zo zit de tweede pijler in elkaar;
dat kan niet anders. Een senaat van nationale parlementariërs naast een
Parlement van europarlementariërs is vragen om moeilijkheden en is de
ondoorzichtigheid ten top. Dat wilt ook u niet. Wij zouden daar niets mee
winnen; wij zouden alleen maar patstellingen creëren.De heer Timmermans (PvdA):U constateert met mij het probleem van het democratisch tekort; u wijst
het idee van een senaat af, ook voor de tweede pijler. Zelf komt u echter
met geen enkele oplossing voor dat democratisch tekort, afgezien misschien
van een langetermijnvisie. Ik vind dat u op dat punt echt tekortschiet.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Wij willen voor de toekomst werken aan het wegwerken van het democratisch
tekort. Wij willen daarom een ander Europa, met een heel andere samenstelling.
Dan kun je eventueel aan een senaat denken, maar dan in de
vorm van een Raad van ministers die overgaat in een senaat. Daar kan ik mij
iets bij voorstellen; dat is een van de mogelijkheden die ons voor ogen staan.
Op korte termijn moet, gelet op het huidige democratisch tekort, meer publieke
controle mogelijk worden gemaakt via vergroting van de openbaarheid. Dat is
een van de middelen voor de korte termijn; daarnaast gaat het op langere termijn
om de verbetering van de instituties en de verhoudingen tussen de instituties.Een van de belangrijke verworvenheden van het verdrag is de verruiming
van de mogelijkheden voor versterkte samenwerking. In een groter Europa zal
op onderdelen onvermijdelijk wel eens met een kopgroep moeten worden gewerkt.
Onze ervaringen, bijvoorbeeld ten aanzien van Schengen en de muntunie, zijn
op dit terrein bepaald niet slecht. Belangrijk is wel dat andere lidstaten
nooit worden buitengesloten. Naar het oordeel van de fractie van D66 stelt
het verdrag voldoende voorwaarden om te voorkomen dat versterkte samenwerking
ondoordacht gebeurt. Een grotere, loggere Unie zal die flexibiliteit wel eens
hard nodig kunnen hebben om de vaart erin te houden.Het moeilijke vraagstuk van de subsidiariteit dringt zich dezer dagen
nog klemmender aan ons op. De strijd tegen terrorisme voedt de drang naar
meer gezamenlijk strafvorderlijk optreden. Het Europese aanhoudingsbevel is
echter een typisch voorbeeld waaruit blijkt hoezeer eigen, nationale verworvenheden,
bijvoorbeeld ons liberale drugsbeleid, in het gedrang kunnen komen. Blijkt
daaruit niet eens temeer hoe lastig het zal zijn om algemene criteria te formuleren
voor de afweging "nationaal wat kan en Europees wat moet"? Het is niet uit
te sluiten dat die afweging varieert naar gelang de omstandigheden.Er wordt iets gedaan aan de overbelasting van het Europese Hof. Dat stemt
tot tevredenheid, ook al blijven wij met de Raad van State zeer beducht voor
niet bedoelde uitrekking van procedures, nu door de introductie van gespecialiseerde
Kamers en een beroepsgang bij het gerecht in eerste aanleg twee en zelfs drie
beroepsgangen mogelijk worden. Veel zal afhangen van de mate waarin daarbij
efficiency zal worden betracht. In dat verband deed het WRR-rapport "Naar
een Europabrede Unie" de interessante suggestie om de inbreukprocedure voor
het Hof te vereenvoudigen, overeenkomstig de procedure die nu reeds in het
EGKS-verdrag is opgenomen. Nu moet de Commissie op grond van artikel 211 van
het Europees verdrag bij schending van verdragsverplichtingen door lidstaten
nog beroep instellen bij het Hof. Bij een uitbreiding van het aantal lidstaten
neemt het aantal procedures alleen maar toe. De WRR stelt nu voor, de inbreuk
door de Commissie zelf te doen vaststellen, zonder rechterlijke uitspraak.
De lidstaat die hiertegen wil opkomen, krijgt dan een beroepsrecht op het
Hof. Dit kan leiden tot een aanzienlijke vermindering en bekorting van procedures.
Daarom dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat er sprake is van een overbelasting van het Europese
Hof;overwegende dat er in het Verdrag van Nice wel een aantal voorstellen
ter verbetering wordt gedaan, maar dat niet is uitgesloten dat de beoogde
beperking dan wel bekorting van procedures daardoor niet of onvoldoende zal
worden verwezenlijkt;van mening dat een wijziging van de inbreukprocedure in het EG-verdrag
in de richting van de inbreukprocedure zoals opgenomen in het EGKS-verdrag,
mogelijk een bijdrage kan leveren aan de gewenste terugdringing van de overbelasting
van het Hof;verzoekt de regering, dit aspect nader te verkennen en de Kamer daarover
te berichten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Scheltema-de Nie, Timmermans en
Van Baalen. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9(27818, R1692).Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik zou het prettig vinden als bij zo'n verkenning wordt aangegeven of
dat op grond van het statuut bij eenvoudig raadsbesluit mogelijk is, dus zonder
verdragswijziging.Hoe minimaal de uitkomsten van Nice soms ook zijn, toch slaat voor de
fractie van D66 de balans door ten gunste van het verdrag. Tegenover de teleurstellende
resultaten op het terrein van de medebeslissingsbevoegdheden, de codecisie
van het Europees Parlement en de institutionele hervormingen, staan aan de
positieve zijde het inleveren van een commissaris door de grote lidstaten,
de uitbreiding van de nauwe samenwerking en de flexibiliteit, de maatregelen
tegen de overbelasting van het Hof en, impliciet, ook de beperking van de
milieuschade die het gevolg zal zijn als meer aspirant-lidstaten toetreden.
Bovendien speelt voor mijn fractie een belangrijke rol dat het niet-goedkeuren
door de aspirant-lidstaten met recht als een nieuw IJzeren Gordijn zou worden
ervaren. Een dieper en breder debat over de toekomst van de Europese Unie
is natuurlijk dringend noodzakelijk. Het gaat dan immers over een geheel andere
Unie. In de komende IGC kan niet worden volstaan met nog meer kleine stapjes.
De Unie moet indringend worden gewijzigd. Gelukkig wordt dat ook in Verklaring
23 onderkend. In Laken moet daarvoor een eerste inzet worden gegeven.De staatssecretaris stelt dat dit toekomstdebat zal worden gedomineerd
door het aspect van de democratische legitimiteit. Ik ben dat met hem eens.
Juist omdat die legitimiteit aan de orde is, vindt mijn fractie het zo belangrijk
dat via een conventie, waarin naast de regeringen ook de betrokken parlementen
en maatschappelijke geledingen participeren, een breed draagvlak voor de noodzakelijke
vernieuwing wordt verworven.Scheltema-de Nie Er is nog een lange weg te gaan
naar een Europa waarbij de burger zich echt betrokken kan voelen. Een Europa
waarin hij rechtstreeks, via referenda of verkiezing van een Commissievoorzitter,
dan wel indirect, via zijn vertegenwoordigers in het Europees Parlement, daadwerkelijk
invloed kan uitoefenen. Een Europa met een eigen constitutie, waarin de belangrijke
rechten van de pan-Europese burger zijn vastgelegd, en een
Europa met een echt Europese regering en een volledig controlerend Europees
Parlement. Nice is slechts een eerste, heel kleine stap.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Wij moeten haast maken met de ratificatie van het
Verdrag van Nice. De dag nadat de regering en de Kamer in een weinig opwindend,
maar gedegen wetgevingsoverleg de hoofdlijnen en vele details van deze laatste
wijziging van de Europese verdragen hadden doorgenomen, verraste de Europese
Commissie ons met het goede nieuws dat eind volgend jaar de toetredingsonderhandelingen
met tien kandidaat-lidstaten succesvol kunnen worden afgerond. Als dat lukt,
kennen wij over enkele jaren een Europese Unie van 500 miljoen inwoners, een
Europese ruimte van 25 staten, een wereld waarin vrijheidsrechten worden gerespecteerd,
waarin de parlementaire democratie en de rechtsstaat het standaard politieke
model vormen en de sociale markteconomie een voorwaarde voor welvaart is.
Ik vind dat, zeker historisch gezien, een opwindende gedachte. Wij zijn soms
kort van memorie, maar het is nog geen vijftien jaar geleden dat in veel van
de landen die nu toetreden het vrije woord een teken van dissidentie kon zijn
en dat de kerk ook een ondergrondse gestalte had. Europa herenigt zich nog
steeds. Nu wij bezig zijn de rode loper uit te rollen, wil ik op een enkel
punt graag een eerste reactie. Betekent dit goede nieuws dat wij nu serieus
rekening mogen houden met een uitbreiding van de EU voor de eerstvolgende
verkiezingen van het Europees Parlement? En neemt derhalve met de dag de kans
toe dat Nederland niet meer 31, maar 25 europarlementariërs zal hebben?
Dat offer is, mede gelet op de Volkskrant van hedenmorgen, wel op te brengen.
Ik kan helaas geen kandidaten voordragen voor "niet-verkiezing".Vervolgens is er de intrigerende koopmansvraag of het allemaal betaald
kan worden binnen de geldende financiële perspectieven. Is het waar dat
Nederland uit vrees voor extra uitgaven enkele weken geleden aan de bel heeft
getrokken, maar voor die vrees bij niemand enige steun heeft weten te verwerven?
Was die weerstand een blijk van politieke onwil, van een zich onvoldoende
rekenschap geven van de financiële kant van de zaak, of van een Nederlandse
kruideniersmentaliteit?Anders dan bij de verdragen van Maastricht en Amsterdam is er bij Nice
nauwelijks sprake van vormen van soevereiniteitsoverdracht. In dat opzicht
zijn Maastricht en Amsterdam natuurlijk vele malen belangrijker geweest. Er
is eerder sprake van een herschikking binnen het gegeven Europees acquis van
macht, taken en verantwoordelijkheden. In het debat over de Staat van de Unie
heb ik gezegd dat de stelling verdedigbaar is dat, gelet op de oorspronkelijke
integratiedoelstellingen, de Unie in zekere zin af is, niet wat haar breedte
betreft, maar wel haar diepte. De volgende intergouvernementele conferentie
zal het bewijs moeten leveren van de wijsheid of onwijsheid van deze stelling.De moeite die mijn fractie, of beter gezegd de fracties van GPV en RPF
van weleer – want ook wij weten wat integreren is – hadden met
Maastricht en Amsterdam, doet zich thans niet voor en kan zich niet voordoen.De heer Timmermans (PvdA):Kan de heer Van Middelkoop toelichten wat hij bedoelt met zijn opmerking
dat Europa af is, daar waar het de verdieping betreft? Doelt hij dan op de
institutionele structuur of op de beleidsterreinen waarop Europa zich moet
richten?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik heb een tussenzinnetje voorgelezen dat er zeker bij hoort: "gelet op
de oorspronkelijke integratiedoelstellingen". U zult mij nu wellicht willen
voorhouden dat die doelstellingen inmiddels zo'n 50 jaar oud zijn en dat de
geschiedenis voortschrijdt. Dat is waar, maar de oorspronkelijke integratiedoelstellingen,
vrede en welvaart voor Europa, zijn geslaagd. Overigens heb ik de stelling
dat Europa af is, waarschijnlijk gehaald uit dezelfde Clingendaelpublicatie
als waaruit u citeerde. Die stelling laat zich zeker verdedigen. Het is namelijk
niet zo gemakkelijk in te zien hoe wij af zouden kunnen komen van het sui-generiskarakter,
met zijn mix van intergouvernementele en supranationale structuren. Ik deel
wel uw zorg dat Europa hierdoor niet transparant genoeg is en de afstand tot
de burger te groot is. Anders dan u, zie ik hierin ook een weerspiegeling
van de typisch Europese verhouding tussen de nationale lidstaten die willen
overleven en de Europese bovenlaag die wil integreren. Daar hebben wij mee
te leren leven.De heer Timmermans (PvdA):Bent u het niet met mij eens dat Europa zich op dit moment beweegt met
de snelheid van het licht? Gelet op de uitbreiding, de nieuwe taken en de
internationale verantwoordelijkheden van de Unie, moet u het toch met mij
eens zijn dat de huidige structuur van Europa niet meer voldoet en dat wij
toe zijn aan een fundamentele heroverweging?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Dat is een beetje rare opmerking. Waar zijn wij vandaag mee bezig? Wij
spreken over de "left-overs" van Amsterdam en volgende week zullen wij uitspreken
dat de Europese institutionele ordening gereed is voor de uitbreiding. U kunt
nu moeilijk komen met het dramatische verhaal dat dit niet zo zou zijn. Dat
u het anders had gewild, wil ik graag geloven. In Nice heeft men gesteld dat
Europa gereed is voor de uitbreiding. Het kost mij niet zoveel moeite om daarmee
in te stemmen. Ik ben, wellicht anders dan u, geen hemelbestormer. Ik ben
dan ook niet zo'n grote voorstander van het type nieuwe structuren, waarover
bijvoorbeeld mevrouw Scheltema sprak. Ik vind dat een gevaarlijke utopie,
omdat wij ons daarmee los zouden maken van die typische Europese realiteit.
Die verplicht ons, een structuur te accepteren, waar heel wel mee te leven
is, omdat zij de vrede en de welvaart dient.De heer Timmermans (PvdA):In het Verdrag van Nice staat letterlijk dat het een tussenstap is. Die
sprong zal dus moeten worden gemaakt, of u dat nu leuk vindt of niet. Het
is nodig en het zal gebeuren. Een standstill in de verdieping is echt niet
aan de orde.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):U had gelijk toen u zei dat de verbreding van Europa zich in sneltreinvaart
voltrekt. Ik heb al mijn voldoening daarover uitgesproken. Wij zijn altijd
een groot voorstander geweest van de uitbreiding van Europa.
Nice bevat vrijwel geen enkele, misschien geen enkele verdieping in de zin
van het toevoegen van nieuwe taken. Ik houd het niet voor onmogelijk dat wij
op dat punt zo langzamerhand een situatie hebben bereikt dat het veel meer
zal gaan om nog eens te bekijken wat de kerntaken van Europa zijn, om een
Bolkesteinsiaanse term van destijds te gebruiken. Er zijn misschien zaken
die naar de nationale lidstaten in dat veel grotere, veel meer gevarieerde
Europa terug moeten. Ik denk aan de landbouwdiscussie. Ik kom niet toe aan
het beeld dat de heer Timmermans probeert te schetsen, te weten een nog grotere
overdracht van tal van taken aan Europa. Ik ben daar niet voor, maar ik zie
ook niet direct de noodzaak daarvan. Wij spreken elkaar nog wel vaker.Problemen zoals destijds in Amsterdam en Maastricht doen zich thans niet
voor. Dat is natuurlijk nog iets anders dan een vertoon van enthousiasme,
want daar lenen dit soort teksten zich echt niet voor. Nee, Nice brengt vooral
datgene dichterbij dat wij sinds jaar en dag voor wenselijk hielden, namelijk
de toetreding tot de Unie van vooral een aantal Midden-Europese staten. Hoe
het daarnaast met Cyprus moet is een zelfstandig onderwerp dat nog veel hoofdbrekens
zal kosten. Als de minister daarover iets wijs weet te vermelden, dan hoor
ik dat met grote oren aan.Wat in de conventie en de volgende IGC nu echt eens grondig moet worden
besproken en operationeel gemaakt, is het subsidiariteitsbeginsel, al was
het alleen al omdat er niet aan valt te ontkomen grondig na te denken over
de afbakening van bevoegdheden tussen de Unie en de lidstaten. De regering
denkt daar blijkens bijvoorbeeld de notitie over de toekomst van Europa niet
veel anders over, maar dat is al jaren zo. Het moet nu eens handen en voeten
krijgen. Collega Van den Berg zal met het oog daarop zo dadelijk, mede namens
mij, met een voorstel komen. Ik reken op een welwillende reactie.Ik wil graag van de regering horen in hoeverre zij nu vindt dat Nice de
Unie echt voor de uitbreiding gereed maakt. Misschien mag ik dit mede namens
de heer Timmermans vragen. Formeel-juridisch is dit zo, maar ook politiek?
Ik bedoel: erkent zij dat Nice vermoedelijk de laatste majeure herschikking
van verhoudingen is tussen de verantwoordelijkheden van de Unie enerzijds
en die van de nationale staten anderzijds? Moeten wij ervan uitgaan dat het
sui-generiskarakter van de Unie met zijn mix van supranationale en intergouvernementele
arrangementen en pijlerstructuur voor langere tijd het confederale karakter
van Europa zal blijven bepalen? Ik geloof niet dat de regering gelijk heeft
als zij op bladzijde 3 van de nota naar aanleiding van het verslag opmerkt
dat de lidstaten geen moeite hebben macht aan Europa kwijt te raken. Dat hadden
ze in het verleden vaak ook, maar een welbegrepen eigenbelang bracht hen ertoe
opdrachten te geven aan de Europese instellingen. Ik denk dat we daarmee zo
langzamerhand een grens hebben bereikt. De komende jaren staat de Europese
Unie voor de uitdaging van elk politiek systeem, namelijk het bewaken van
haar legitimiteit en haar doelmatigheid. Dat maant tot voorzichtigheid. Wij
kunnen ons niet – zo parafraseer ik de staatssecretaris van vorige week
maandag – permanent in een institutioneel debat gevangen houden. Er
is immers binnen het gegeven Europa nog zeer veel te doen; denk bijvoorbeeld
aan de opdrachten van Lissabon en Tampere. Dat is voor de vijftien al een
enorme opgave, laat staan voor 25.Intussen is de positie van Ierland nog onzeker. Evenals destijds in Denemarken
leggen de regeerders zich niet neer bij de uitslag van een referendum. Dat
is – maar dit terzijde – wel vaker de manier waarop de macht reageert
op de zo gekoesterde volkswil. Een referendum is een zogenaamd democratisch
goed, maar natuurlijk alleen als het volk in de pas loopt. Het zal nog lastig
worden, want ik houd het niet voor onmogelijk dat het nu reële perspectief
van een Europese Unie van 25 lidstaten met de mogelijk daarbij behorende extra
financiële lasten de Ieren nog meer kopschuw maakt. Hoe moeten we dan
verder? Is daar al zicht op?Vorige week spraken wij uitvoerig over de uitbreiding van de besluitvorming
met gekwalificeerde meerderheid. Mijn fractie loopt hier doorgaans wat minder
hard dan de regering, maar erkend moet worden dat naarmate een beleidsterrein
meer een eigen acquis gaat vormen en de lidstaten weten wat ze aan elkaar
hebben, de vertrouwenssprong van unanimiteit naar meerderheidsbesluitvorming
genomen kan worden. Gaat het bij de acceptatie van meerderheidsbesluitvorming
vooral om wederzijds politiek vertrouwen, bij de nieuwe stemmenweging gaat
het om een herverdeling van de macht. Het verbaasde mij dat de staatssecretaris
op één kritische vraag van mij die ik voor Nice ook al vaak
stelde en bij het wetgevingsoverleg herhaalde, geen goed antwoord wist te
geven. Het ging om de betekenis die aan de factor bevolkingsomvang mag worden
gegeven. De stelling kan mijns inziens verdedigd worden dat volgens het volkenrechtelijk
beginsel – dat bijvoorbeeld ook geldt in de Verenigde Naties –
van de gelijkheid van staten in de Raad elke lidstaat een gelijk stemgewicht
heeft. Duitsland één stem, Luxemburg één stem.De factor bevolkingsomvang komt dan tot uitdrukking in de samenstelling
van het Europees Parlement. Uit het Verdrag van Nice blijkt dat in beide wetgevende
lichamen, te weten de Raad en het Parlement, de factor bevolkingsomvang medebepalend
is voor het gewicht van de nationale stem. Daar moet een rechtvaardiging voor
zijn. Vorige week keek de staatssecretaris eerst wat wazig, zweeg even en
vervolgde daarna zijn betoog met een ander punt. Ik wil nu wel eens een deugdelijk
antwoord op mijn kritische vraag.De heer Timmermans (PvdA):Ik meen de logica van de heer Van Middelkoop te begrijpen. Hij pleit in
feite voor het ontwikkelen van de Raad tot een senaat, als Tweede Kamer van
de wetgever, samen met het Europees Parlement – dan is er sprake van
één stem per land in de senaat – en van de Commissie tot
executieve.De heer Van Middelkoop (Christen-Unie):Neen, neen, driewerf neen.De heer Timmermans (PvdA):Als hij dat niet wil, voorzitter, betekent het dat de Raad niet alleen
wetgever is maar ook executieve namens soevereine lidstaten. Daarom is het
logisch dat de Raad dan ook de bevolkingsomvang weerspiegeld ziet in de stemverhouding.
Ik kan die logica wel zien, maar als de heer Van Middelkoop
zuiver staatsrechtelijk wil redeneren, moet hij consequent zijn en zeggen
dat de Raad zich moet ontwikkelen tot een senaat in een bi-cameraal stelsel
als medewetgever en dat de Commissie de executieve van de Unie moet worden.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik wist niet dat ik dat allemaal in mij had. Toen ik deze tekst op papier
zette, heb ik geen moment gedacht dat dit er allemaal uit zou kunnen komen.
Ik ben ook niet van plan dit op gezag van de heer Timmermans erin te stoppen.De voorzitter:Ik geloof niet dat wij het wetgevingsoverleg over moeten doen. Dit is
een afrondend debat.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):De staatssecretaris heeft in elk geval de vraag begrepen. Ik wacht op
het antwoord.Mevrouw de voorzitter. In deze plenaire afronding noteer ik nog een tweetal
zaken. De eerste is de opvatting van de regering dat het Europees Parlement
inmiddels zoveel medewetgevende bevoegdheden heeft, dat het spreken over of
de retoriek met de aloude notie van een democratisch deficit tot het verleden
is gaan behoren. Ik deel die opvatting, maar ik markeer haar nog even. Wat
overblijft en in toenemende mate een bron van zorg is en behoort te zijn,
is de lage opkomst bij de verkiezingen voor het Europees Parlement en de duurzame
grote kloof tussen europolitiek en burger.De tweede is dat een vlaggetje geplaatst mag worden bij de toezegging
van de staatssecretaris namens de regering – het is goed dat de minister
er nu bij is, zodat ik hem erop kan attenderen – om bij de volgende
IGC als inzet te kiezen voor openbaarheid van wetgevende vergaderingen van
de Raad. Dat is dan met een jaar of vijf vertraging de uitvoering van een
door mij bij de behandeling van het Verdrag van Amsterdam geïnitieerde
en breed gesteunde motie. Mag ik weten waarom de staatssecretaris vorige week
zo plotsklaps deze gewenste, maar nieuwe positie durfde in te nemen?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Heb ik het juist dat de heer Van Middelkoop heeft gezegd: de medewetgevende
bevoegdheid van het Europees Parlement is prachtig, maar verder basta, terwijl
hij zich tegelijkertijd zorgen maakt over de burger die zich niet vertegenwoordigd
voelt? Ik kan dat niet rijmen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Dat is heel goed te rijmen. Ik denk dat voor de hele Kamer geldt dat het
een punt van zorg is en blijft dat Europa nog altijd ver van het bed van de
burger ligt, gezien de afnemende opkomst bij verkiezingen. Ik heb slechts
uit de stukken gehaald dat het het oordeel van de regering is – en dat
deel ik – dat het Europees Parlement inmiddels zoveel medewetgevende
bevoegdheden heeft gehad, dat het niet meer geoorloofd is om, zoals in het
verleden vaak wel het geval was, te spreken over het democratisch gat in de
oude betekenis van het begrip. Wat overblijft, is het gat tussen burger en
europolitiek.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):U was aanwezig bij het wetgevingsoverleg waarin de staatssecretaris met
zoveel woorden heeft toegegeven dat er wel degelijk zoiets is als een democratisch
gat en dat dit niet veranderd is, waarna hij zei dat er andere dingen tegenover
staan. Dan moet je nagaan wat je het zwaarst wil laten wegen.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Dat er in de marge hier en daar verbeteringen mogelijk zijn, weet ik.
Ik weet dat het bij u nooit genoeg is als het gaat om de uitbreiding van de
meerderheidsbevoegdheid. Ik vind dat zoveel van het Europese beleid door het
Europees Parlement wordt gecontroleerd dat het oude verhaal van het democratisch
gat niet kan worden volgehouden. Overigens, ik doe nu niets anders dan datgene
naar boven halen wat ik in de stukken heb aangetroffen en wat ik positief
bejegen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik constateer dat u nu gewoon selectief winkelt, maar ik wacht de reactie
van de regering wel af.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Van winkelen heb ik niet zoveel verstand, maar ik geloof toch dat ik terecht
een vrij belangrijke institutionele opmerking van de regering, voor het eerst
aangetroffen in de stukken, eruit heb gelicht. De staatssecretaris moet mij
maar bijvallen of uitleggen dat ik het niet goed heb geciteerd.Voorzitter. Een belangrijk onderdeel van Nice is de verdere uitwerking
van de figuur van de versterkte samenwerking. Mijn fractie heeft daar geen
moeite mee; integendeel, het weerspiegelt de behoefte om rekening te kunnen houden met een reële verscheidenheid in een zich uitbreidende
Unie. Mijn principiële scepsis over deze figuur in de tweede pijler handhaaf
ik, maar zij kan na de uitleg van de staatssecretaris tot praktisch bescheiden
proporties worden teruggebracht. We zien wel of het schip strandt en waar.Voorzitter. Van huis uit heb ik geleerd dat het meestal niet goed is als
de praktijk sterker is dan de leer. Echter, als het gaat om de Europese communautaire
leer, heb ik er weinig moeite mee, de handhaving van de praktijk van de ene
nationale eurocommissaris te aanvaarden. De communautaire leer schrijft immers
voor dat we juist bij deze instelling niet zouden moeten letten op de nationaliteit
van haar leden. Over dit onderwerp en over de rol van de Europese Commissie
en haar voorzitter is inmiddels alles al wel gezegd. Ik blijf erbij dat in
Nice de verhoudingen tussen de Europese Commissie, haar voorzitter en het
Europees Parlement op een weinig heldere wijze opnieuw zijn geregeld c.q.
gepolitiseerd. Laten we maar afwachten wat de praktijk te zien zal geven,
wellicht ooit eens met de heer Kok als Europees Commissievoorzitter.Of er een EVDB met uitzicht op een Europese defensiecapaciteit moet komen,
is niet in Nice vastgelegd. Daartoe was – helaas, zo zeg ik –
al eerder besloten. In Nice is een en ander van een verdragsbasis voorzien.
Als zodanig waardeer ik dat positief. Dat geldt overigens veel minder voor
de wijze waarop. De verdragsbasis voor een daadwerkelijke operationele uitvoering
van Petersbergtaken is zodanig, dat militairen op een niet verantwoorde wijze
dreigen te worden aangestuurd door politici en bureaucraten. Op z'n minst
drie instellingen zijn hierbij betrokken. Het is voor mijn fractie een duidelijk
bewijs dat de Europese Unie zich minder interesseert voor de manier waarop
een en ander in de praktijk zal werken dan voor de bevoegdheid als zodanig.
De laatste berichten over de beschikbaarheid, beter gezegd de niet-beschikbaarheid
van 60.000 man in 2003, wijzen ook in die richting. Daar komt nog iets bij.
Ik heb vóór Nice gevraagd of in de verdragen ook geen bepaling
moest worden opgenomen over de samenwerking met en vooral het primaat van
het Atlantisch bondgenootschap. Ik kom daarvan niets meer tegen en dat betreur
ik. Wil de regering hier uitleg geven?Voorzitter. Dit debat is voor ons in zoverre bijzonder dat er voor het
eerst een verdragswijziging is geagendeerd waarvan de spits, mijnheer Marijnissen
opgelet – te weten het gereedmaken van Europa voor een substantiële
uitbreiding – door ons positief wordt gewaardeerd en de meeste onderdelen
geen overwegende bezwaren oproepen. Daarmee aanvaarden wij nog niet de gegroeide
staatkundige en politieke status quo van de Europese integratie en komen wij
niet terug op eerder ingenomen standpunten, maar aanvaarden wij wel de in
het Verdrag van Nice aangebrachte wijzigingen.De heer Timmermans (PvdA):Gaat u nu voor dat verdrag stemmen of niet?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dacht dat ik het zo mooi had geformuleerd... Ik ken het
engagement van de heer Timmermans bij dit onderwerp. Hij kan met een gerust
gemoed de stemmingen van volgende week dinsdag tegemoetzien.De heer Verhagen (CDA):Mevrouw de voorzitter. Het Verdrag van Nice zou de EU klaar hebben moeten
maken voor de uitbreiding en het zou hebben moeten zorgdragen voor een slagvaardiger,
democratischer en transparanter Europa. Het moet mij van het hart dat de left-overs
weliswaar formeel zijn geregeld en dat door middel van uitbreiding van de
meerderheidsbesluitvorming de Unie op een aantal punten een slagvaardiger
besluitvormingsstructuur heeft gekregen, maar voor ons is toch de vraag of
met dit verdrag de Unie werkelijk naar behoren is voorbereid op de uitbreiding.
Daar hebben wij grote twijfels over. Met het Verdrag van Nice is de Unie zeker
niet democratischer of transparanter geworden. De staatssecretaris gaf zelfs
tijdens het wetgevingsoverleg aan dat de transparantie niet is gelukt en niet
is gediend met de gekozen besluitvormingsstructuur. Hij stelde daarbij echter
ter verdediging dat de huidige besluitvormingsstructuur ook al niet te volgen
is. Dat is nu precies de reden dat het Verdrag van Nice op het punt van de
transparantie en inzichtelijke besluitvorming wijzigingen had moeten brengen,
die voor de burger inzichtelijker maken wat Europa betekent. Daarover gaat
het in de discussie over het verkleinen van de kloof tussen Europa en de burger.
Het gaat om het beëindigen van die situatie dat Europa een ver-van-mijn-bedshow
is. Als de burgers niet begrijpen hoe besluiten tot stand komen, zal het een
ver-van-mijn-bedshow blijven. Hoe vaak de regering ook zegt dat Nice een succes
is geworden en dat met Nice de Unie klaar is voor de uitbreiding, het blijft
een buitengewoon mager resultaat: een beetje besluitvaardiger en de formele
beletsels zijn inderdaad weggenomen. Dat zijn dan de pluspuntjes.Bij de meerderheidsbesluitvorming zijn nog een aantal kanttekeningen te
plaatsen. Het grote minpunt voor ons blijft dat een zeer beperkte voortgang
op het gebied van asiel en migratie is geboekt. Er is ook nog steeds sprake
van unanimiteit bij de structuur- en cohesiefondsen. Er zijn wijzigingen aangebracht
in de milieuparagraaf, die naar onze mening juist tot meer unanimiteit aanleiding
zullen geven en dus ook tot minder besluitvorming op deze belangrijke Europese
agenda. Wij hebben hierover van gedachten gewisseld tijdens het wetgevingsoverleg,
maar dat laat onverlet dat deze minpunten blijven.De CDA-fractie heeft er tijdens het wetgevingsoverleg goede nota van genomen
dat de staatssecretaris denkt dat het mogelijk is om het onderwerp meerderheidsbesluitvorming,
inclusief codecisie voor het Europees Parlement, weer aan de orde te stellen
tijdens de komende IGC. Ik wil op dit punt niet alleen in herinnering roepen
de motie die ik met een aantal andere collega's eerder naar aanleiding van
de top van Nice heb ingediend en die ook is aanvaard, waarin juist een actieve
inzet van de regering werd gevraagd. Nu de staatssecretaris tijdens het wetgevingsoverleg
enigszins is opgeschoven, maar nog steeds onvoldoende de garantie heeft gegeven
dat dit echt de inzet zal zijn van de regering, dien ik mede namens de collega's
Vos, Timmermans, Scheltema-de Nie en van Baalen de volgende motie in. De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat meerderheidsbesluitvorming inclusief codecisie in het
Verdrag van Nice op een teleurstellend aantal artikelen is doorgevoerd;van mening dat invoering van gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
op een groter aantal onderwerpen een plaats op de agenda van de volgende IGC
dient te krijgen;roept de regering op, zich daadwerkelijk in te zetten om gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming inclusief codecisie op de agenda voor de volgende
verdragswijziging te krijgen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Verhagen, M.B. Vos, Timmermans,
Scheltema-de Nie en van Baalen.Zij krijgt nr. 10(27818, R1692).De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. Deze motie legt dus ook heel duidelijk de link tussen de meerderheidsbesluitvorming
en de codecisie. Op dat punt is het resultaat van Nice nog het meest teleurstellend.
Op een aantal terreinen is die meerderheidsbesluitvorming doorgevoerd, maar
die is niet in alle gevallen gevolgd door de codecisie. Wij vinden dat een
kwalijke ontwikkeling. Als de meerderheidsbesluitvorming niet wordt gekoppeld
aan de codecisie, ontstaat een situatie waarin niet alleen het Europees Parlement
buitenspel staat, maar ook de nationale parlementen omdat zij hun mogelijkheid
van beïnvloeding verliezen. Een lidstaat kan in dat systeem van meerderheidsbesluitvorming
namelijk overstemd worden. Dus ook op dat punt verwachten wij van de regering
een nadrukkelijke inzet. Op de post-Nice-agenda zouden de democratisering
van de Europese besluitvorming en de legitimatie, maar ook de taakverdeling
van de Europese Commissie en de Raad aan de orde moeten komen. Dat geldt ook
voor onderwerpen die buiten de orde zijn gebleven, zoals de budgetcontrole
op de verplichte uitgaven voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Op deze
punten is de democratische controle nog steeds niet goed geregeld op het Europese
niveau.Wij zijn teleurgesteld over de inzet van de regering, die nogal mager
is te noemen, om zich sterk te maken om de zetel van het Europees Parlement
te koppelen aan één plaats, namelijk Brussel, conform de moties
van de leden Weisglas en Verhagen. Tijdens het wetgevingsoverleg kregen wij
de indruk dat de regering die inzet slechts voor de vorm heeft opgebracht,
maar dat zij, toen de applausbarometer aangaf dat het zinloos was, haar pogingen
snel heeft gestaakt. Ik zou de staatssecretaris willen vragen op welke wijze
hij, in de aanloop ook naar komende IGC's, deze geldverspillende verplaatsingen
van het Europees Parlement aan de orde wil stellen. Daarbij kan het niet slechts
gaan om het opgeven van een eerdere inzet op het moment dat de applausbarometer
een te lage stand aangeeft. Misschien lag dat slechte applaus juist ook aan
de motivatie en de inzet waarmee het onderwerp aan de orde is gesteld.De vraag of wij moeten instemmen met dit verdrag, is een vraag die mijn
fractie uiteraard heeft beziggehouden. Wij hebben een aantal minpunten gesignaleerd
en die heb ik hier ook geschetst; ook is er een aantal positieve elementen.
Wij menen dat er een soort minimumformule is gevonden, waarbij het voor de
lidstaten aanvaardbaar is om voort te gaan met de uitbreiding. Uiteindelijk
is dat voor ons het doorslaggevende aspect geweest, niet alleen in de beoordeling
van het Verdrag van Nice, maar ook in de beoordeling van de inspanningen van
de diverse lidstaten. Deze hebben zich geconcentreerd op de minimumformule,
zonder te kijken naar datgene wat werkelijk nodig is om de Unie democratischer,
transparanter en slagvaardiger te maken.Welnu, met alle negatieve kanttekeningen is het wel zo – dat heb
je als parlementaire fractie ook te beoordelen – dat als het Verdrag
van Nice niet aanvaard wordt, je in feite te maken hebt met het Verdrag van
Amsterdam. Dat is de realiteit en dat betekent een Unie waarin de formele
obstakels voor de uitbreiding nog steeds gelden en waarbij de Unie nog minder
slagvaardig zou kunnen optreden. In dat geval zou je inderdaad de vergelijking
kunnen maken met een half leeg of een half vol glas, hoewel ik eigenlijk van
mening ben dat het hoogstens een kwart vol glas is en dus een voor driekwart
leeg glas. Wij kiezen echter uiteindelijk toch maar voor dit kwart volle glas
en daarmee voor de goedkeuring van dit verdrag.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter. Het is treffend dat op dit moment aan de Vrije
Universiteit te Amsterdam een congres wordt gehouden over Groen van Prinsterer
en zijn Europese contacten. Het spijt mij dat ik daar niet bij kan zijn, maar
mijn plicht riep mij hier, zoals u begrijpt. Groen van Prinsterer, wiens 200ste
geboortejaar wij dit jaar herdenken, heeft blijkens zijn bekende Handboek
van de geschiedenis van het vaderland ten volle oog gehad voor de wordingsgeschiedenis
van Nederland als soevereine natie, en heeft ook de leiding van God daarin
gezien. Tegelijkertijd was hij een breed georiënteerd politicus en historicus,
die een goed zicht had op internationale politieke verhoudingen en het onmiskenbare
belang daarvan. De SGP-fractie wil met dezelfde principiële grondhouding
en oriëntatie in zijn traditie staan. Maar juist die grondhouding en
oriëntatie plaatsen ons bij het Verdrag van Nice voor een moeilijke afweging,
zoals ik al uiteengezet heb in het wetgevingsoverleg van maandag 12 november
jl.Ik wil overigens graag vooraf opmerken dat wij de staatssecretaris van
Buitenlandse Zaken erkentelijk zijn voor de wijze waarop hij in dat wetgevingsoverleg
op diverse vragen van ook onze kant verhelderende antwoorden heeft gegeven.
Ook wil ik mijn waardering uitspreken voor de schriftelijke beantwoording
door de regering in het kader van de voorbereiding van deze behandeling van
het wetsvoorstel en voor de wijze waarop daarbij is ingegaan op de vele vragen
die wij toen ook gesteld hebben. In dit debat wil ik aangeven hoe wij een
en ander uiteindelijk politiek wegen.Het Verdrag van Nice bevat een aantal noodzakelijke aanpassingen van de
Europese instellingen, waardoor het mogelijk wordt gemaakt
een groot aantal Midden- en Oost-Europese landen in die instellingen te doen
participeren. Die uitbreiding heeft steeds onze steun gehad. Ik doel op de
uitbreiding van het Europees Parlement, de samenstelling van en de stemmenweging
in de Raad en de uitbreiding van het Parlement met inbegrip van de herverdeling
van de zetels. Ook onze fractie is van mening dat deze institutionele aanpassingen
op zich noodzakelijk zijn voor de uitbreiding, welke vragen je dan ook nog
kunt hebben over de techniek van deze aanpassingen en over de billijkheid
van de uitkomst op onderdelen. Dit deel roept bij ons niet de grootste problemen
op en wat onze fractie betreft hebben wij er geen behoefte aan de discussie
daarover nu te heropenen na alles wat in het wetgevingsoverleg en de schriftelijke
voorbereiding is gepasseerd.Het verdrag omvat echter meer dan alleen uitbreidingsaspecten. Het bevat
naar het oordeel van onze fractie ook elementen die stappen zijn op de weg
naar verdere federalisering. Ik erken overigens dat deze stappen veel kleiner
zijn dan velen hadden gewenst. Dat blijkt ook uit het debat hier tot nu toe.
Ik doel dan met name op de uitbreiding van de besluitvorming bij gekwalificeerde
meerderheid, de verdere vormgeving van het EVDB en de gewijzigde positie van
de Commissievoorzitter. Op deze onderwerpen wil ik nu nog kort ingaan.39 bepalingen uit de Europese verdragen zijn overgegaan van besluitvorming
bij unanimiteit naar besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid. Op die
bepalingen leveren de nationale lidstaten in feite hun veto in en is sprake
van overgang van intergouvernementele naar supranationale besluitvorming.
Bij het wetgevingsoverleg hebben wij vragen gesteld over de toetsing van deze
verdragswijzigingen aan het subsidiariteitsbeginsel. Aan een beargumenteerde
onderbouwing op dit punt heeft het, zo vinden wij, tot nu toe ontbroken. Ook
zijn wij van mening dat er bepalingen overgeheveld zijn naar meerderheidsbesluitvorming,
terwijl die in essentie behoren tot het terrein van de nationale lidstaten
en niet tot het supranationale niveau. Ik denk met name aan de bepalingen
over burgerschap. Wat ons betreft moet het burgerschap iets voor de nationale
staten blijven. Verder denk ik in dit verband aan de bepalingen over politieke
partijen, antidiscriminatie en sociaal beleid.Ten slotte is naar onze mening de overgang van brokstukken van beleidsterreinen
naar meerderheidsbesluitvorming op een zodanige wijze geregeld dat de transparantie
en het democratische karakter van besluitvorming daar niet in alle opzichten
mee zijn gediend. Daarmee was het op Europees niveau al niet zo best gesteld,
maar dat wordt er met Nice zeker niet beter op.In Nice zijn wat het Europees veiligheids- en defensiebeleid betreft enkele
tijdelijke comités omgezet in permanente comités en is de uitbouw
van dit beleid van een verdragsbasis voorzien. Ook is een stap verder gezet
met de integratie van de WEU in de EU. Dat is een stap die in een richting
die naar de mening van de SGP-fractie bepaald niet wenselijk is. Wij hebben
hierover bij verschillende gelegenheden met de regering van gedachten gewisseld.
Wij vinden dat versterking van het EVDB de exclusieve positie van de NAVO
op het gebied van het veiligheidsbeleid uitholt en afbreuk doet aan de Atlantische
oriëntatie van ons veiligheidsbeleid. Ik erken dat deze ontwikkeling
plaatsvindt in nauwe afstemming met de VS, maar niet ontkend kan worden dat
de NAVO wat ons en ik dacht ook wat de regering betreft de eerstaangewezen
organisatie is en moet blijven voor ons veiligheidsbeleid en voor vredesoperaties
van welke soort en kaliber dan ook. Deze bepalingen brengen die positie echter
in gevaar. Althans feitelijk, maar niet direct. Naar aanleiding van een bijeenkomst
van EU-ministers van defensie afgelopen maandag sprak minister De Grave, in
antwoord op de vraag wanneer de EU in staat zal zijn tot peace-enforcingoperaties
zoals die in Kosovo: "Als ik goed was in voorspellen, zou ik bij de beurs
gaan werken". Dat zegt al genoeg. Voor 2012, zo hebben we kunnen lezen, zullen
de tekortkomingen op militair gebied niet worden weggewerkt. Als dit zo is,
zegt dat wel wat over de geloofwaardigheid van het EVDB. Dat zal de regering
toch moeten toegeven.Ik wil in dit verband ook wijzen op de vijf door de Raad van State genoemde
en voor ons zwaarwegende kanttekeningen bij het EVDB. Dit onderdeel van het
Verdrag van Nice kan met het oog op de gegeven argumentatie door de SGP-fractie
absoluut niet worden ondersteund.Dan de positie van de Commissievoorzitter: die is verder gepolitiseerd
door zijn ontslagbevoegdheden te versterken en hem ook een zorgplicht te geven
voor de collegialiteit van de Commissie. Hiermee lijkt een stap verder gezet
op de weg naar een Europese federale regering met een eigenstandige verantwoordingsrelatie
met het Europees Parlement, terwijl wij de Commissie toch allereerst willen
blijven zien als een onafhankelijk orgaan met door de Raad van ministers benoemde
functionarissen dat het beleid van de Raad en de bepalingen van de verdragen
uitvoert, derhalve een meer ambtelijk dan politiek orgaan.Ik wil ook nog enkel woord spreken over de nauwere samenwerking. De bepalingen
daartoe zijn verruimd. Nederland heeft zich naar onze mening zonder gefundeerde
reden met succes ingezet voor het schrappen van de bepaling inzake het beroep
op het nationaal belang om een besluit tot meer samenwerking te blokkeren.
Met diverse gezaghebbende auteurs op het gebied van het Europese recht, maar
ook met de Raad van State zien wij spanning tussen de zo noodzakelijke eenheid
bij het Europese integratieproces en de verruiming van de mogelijkheden tot
nauwere samenwerking. Wat wij juist met het oog op de uitbreiding vrezen is
dat voor de kandidaat-lidstaten een positie op de tweede rang in het verschiet
ligt. Ik voeg daarbij dat de benadering van de regering om nauwere samenwerking
juist te zien als een soort extra vliegwiel voor het op gang brengen of versnellen
van het integratieproces op bepaalde terreinen zeker de onze niet is. Ik heb
het dan nog niet gehad over de juridische lappendeken die kan ontstaan wanneer
op verschillende niveaus en binnen verschillende groepen door Europese lidstaten
besluiten betreffende het integratieproces worden genomen.Ten slotte wil ik een punt aan de orde stellen dat voor ons erg belangrijk
is. Het betreft datgene waarover het verdrag eigenlijk niet gaat, maar wat
naar onze mening in de politieke oordeelsvorming over het verdrag bijzonder
zwaar weegt: het takenpakket van de Europese Unie. In de bijdrage aan het verslag en in het wetgevingsoverleg hebben wij
gesteld dat er in Nice helaas voorbij is gegaan aan de relatie tussen de uitbreiding
van de Unie en de verdieping van het integratieproces. Onze stellige en consequent
uitgedragen opvatting is dat de Europese Unie zich moet beperken tot kerntaken,
moet afslanken dus, om niet totaal vast te lopen. Ik neem aan dat de regering
dit risico toch ook zal onderkennen. Wij bepleiten deze afslanking niet alleen
vanuit een consequente hantering van het subsidiariteitsbeginsel, maar ook
vanuit de vrees dat een uitgebreide Unie, die zich met te veel beleidsterreinen
inlaat en op te veel gebieden een regelgevende bevoegdheid aan zich trekt,
spaak moet lopen. Daar zijn de kandidaat-lidstaten ook niet mee gediend. Naar
de mening van de SGP-fractie is federalisering op terreinen als werkgelegenheid,
sociaal beleid, volksgezondheid, jeugdbeleid, cultuur en onderwijs onwenselijk.
Nu dit probleem vooralsnog onbesproken is gebleven in Nice, achten wij de
Europese Unie met het nieuwste verdrag niet adequaat voorbereid op de uitbreiding.
De enige mogelijkheid – wel laat, maar toch – die nu nog rest,
is om dit probleem in het kader van de IGC 2004 volledig op de agenda te zetten
en het takenpakket van de Unie nog eens kritisch tegen het licht te houden,
niet alleen vanuit een kritische hantering van het subsidiariteitsbeginsel,
ook dat, maar ook en vooral met het oog op de daadwerkelijke mogelijkheden
van de uitbreiding van de Europese Unie. Die kritische doorlichting moet wat
ons betreft leiden tot een daadwerkelijke beperking van de Europese samenwerking
tot kerntaken. Het subsidiariteitsbeginsel heeft natuurlijk niet alleen te
maken met het takenpakket als zodanig, maar ook met de wijze waarop de bij
het verdrag aan de instellingen toegekende bevoegdheden en taken worden uitgeoefend.
Hier is dus ook een nauwere bevoegdheidsafbakening tussen de EU en de lidstaten
aan de orde. Die is hard nodig.Het is voor onze standpuntbepaling over het verdrag van groot belang dat
de regering dit probleem niet alleen erkent – ik neem aan dat men dat
doet – maar ook de bereidheid toont in het licht van de komende IGC
daadwerkelijk stappen te zetten om deze problematiek aan te pakken en te ondervangen.
Het gaat voor ons om een ontwikkeling richting de afslanking van de Unie en
een nauwere bevoegdheidsafbakening, met als uitgangspunt: wat nationaal kan,
moet nationaal.Over de voorbereiding van de IGC 2004 blijft de SGP-fractie zeer kritisch.
De beoogde samenstelling en werkwijze lijken te zeer op die van het Handvest
grondrechten, waarover wij en velen met ons niet positief konden zijn. Gedachtevorming
over Europa, in welke vorm dan ook, is niet verkeerd, maar een conventie wordt
een politieke factor op zichzelf in de aanloop naar 2004. Ook al legt de conventie
niet een, maar meerdere opties voor aan de IGC, dan nog kan de invloed op
het verloop daarvan groot zijn. Aan een gremium dat echter niet helder ter
verantwoording kan worden geroepen en dat tamelijk autonoom functioneert,
los van normale procedures, zouden wij zo'n belangrijke taak niet willen toevertrouwen.
Overigens blijven wij bij de vraag – die is ook aan de orde geweest
in het wetgevingsoverleg – of de regering, als de conventie er zou komen,
zich wil inzetten voor een volwaardige deelname van de nieuwe toetreders.Zoals de regering uit het voorgaande kan opmaken, staat de SGP-fractie
bij haar eindafweging voor een moeilijk dilemma. Stappen richting een verdere
federalisering werden en worden door ons principieel afgewezen. Wat dat betreft
kunnen wij Nice niet positief beoordelen. Daar staat tegenover dat de SGP-fractie
zich evenzeer consequent heeft uitgesproken voor uitbreiding van de EU met
Midden- en Oost-Europese staten. Hier zit voor ons ook een moreel aspect aan.
Bij deze landen zijn verwachtingen gewekt na de val van de Muur. Wij mogen
deze landen niet in een vacuüm laten zitten. Het geboden perspectief
moeten wij waarmaken. Wij hechten hier zeer aan. Wij vinden het erg belangrijk
dat we dat met een voorstem voor het verdrag, dat zich in het bijzonder op
de uitbreiding richt, zouden kunnen onderstrepen. Dat moet echter wel mogelijk
zijn. Een duidelijke intentie van onze regering in de door ons bepleite richting
van herbezinning op het takenpakket en een daadwerkelijke operationalisering
van het subsidiariteitsbeginsel zou voor ons daarbij een heel belangrijk signaal
zijn. Vandaar de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,kennisnemend van Verklaring 23 bij het Verdrag van Nice waarin met betrekking
tot de toekomst van de Europese Unie onder meer gewezen wordt op de noodzaak
van het vaststellen en handhaven van een nauwkeuriger bevoegdheidsafbakening
tussen de Unie en de lidstaten conform het subsidiariteitsbeginsel;van mening dat met het oog op de uitbreiding van de Europese Unie een
scherpere bevoegdheidsafbakening tussen de Unie en de lidstaten onvermijdelijk
is;van mening dat het wenselijk is dat algemene criteria voor de subsidiariteit
worden opgesteld die toepasbaar zijn bij nieuwe beleidsontwikkelingen en bij
een kritische heroverweging van bestaand beleid;van mening dat de ontwikkeling van een ontvankelijkheids- of opportuniteitstoets
daaraan een bijdrage kan leveren;verzoekt de regering, met het oog op de komende conventie en de nieuwe
IGC voorstellen te doen ter concretisering van subsidiariteitscriteria en
een ontvankelijkheidstoets en daarbij tijdig de Kamer te betrekken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van den Berg en Van Middelkoop.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 11(27818, R1692).De heer Timmermans (PvdA):Wie zou volgens de heer Van den Berg dan die toets moeten verrichten?
Is dat het Europees Parlement, de Europese Raad of de Europese Commissie?De heer Van den Berg (SGP):Dat zou wat ons betreft in de instituties verankerd moeten worden en dus
in feite voor elk van de bestaande gremia een formeel toetsingskader
moeten zijn. Ik zie niet dat er nieuwe organen voor in het leven zouden moeten
worden geroepen.De heer Timmermans (PvdA):Dus als ik het goed begrijp, gaat iedere instelling voor zich de subsidiariteitstoets
toepassen. Wat gebeurt er dan als het Europees Parlement er een andere mening
over heeft dan het nationale parlement?De heer Van den Berg (SGP):Het is een algemene normstelling en uiteindelijk leidt dit tot besluitvorming
in de verschillende Europese gremia en de nationale parlementen. Het is een
instructienorm die zich tot eenieder richt, zoals wij dit trouwens meer in
wetgeving tegenkomen. Wat mij betreft moet het dus formeel in de verschillende
verdragsteksten worden verankerd.De heer Verhagen (CDA):Mijn fractie staat buitengewoon sympathiek tegenover de gedachte die hier
achterligt. Op dit moment kennen we een subsidiariteitstoets door de Commissie,
maar die blijkt op alle terreinen te falen. Is de heer Van den Berg het met
mij eens dat juist op dit punt de nationale parlementen in het kader van de
bevoegdheidsverdeling een doorslaggevende stem zouden moeten hebben?De heer Van den Berg (SGP):Onze opstelling in dezen is dat juist in de rol van de politieke controle
wat ons betreft de nationale parlementen het zwaartepunt hebben. Daarom zal
het uiteindelijke oordeel hierover natuurlijk bij de nationale parlementen
rusten. Het vereist echter wel een zodanige verankering dat het in feite norm
is voor eenieder die zich hierover buigt. De Europese Commissie komt met voorstellen
en het is de Europese Raad die toetst, maar de uiteindelijke beoordeling ligt
natuurlijk hier. Het gaat ook om overdracht van onderwerpen vanuit onze eigen
bevoegdheden naar Europese gremia. Dat moet worden getoetst en het oordeel
daarover valt uiteindelijk hier. Aan dat laatste hecht mijn fractie zeer.De heer Verhagen (CDA):Dan is het helder, want ik dacht even dat u de toets wilt laten uitvoeren
door al die verschillende gremia, terwijl naar mijn mening bij de overdracht
en verdeling van bevoegdheden de nationale parlementen de doorslaggevende
rol moeten hebben in vergelijking met de huidige situatie waarin een puur
theoretische subsidiariteitstoets plaatsvindt door de Commissie.De heer Van den Berg (SGP):Ik ben het er op zichzelf mee eens, maar het is mij wat te mager; iedereen
moet er rekening mee houden en daarom behoort dit veel beter verankerd te
worden in de verdragsbepalingen. De toets als zodanig vindt evenwel hier plaats.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Het is mij toch nog niet helemaal duidelijk, met name niet omdat de heer
Van den Berg ook zegt dat de bestaande bevoegdheden die bij Europa liggen,
op grond van de door hem voorgestelde toets heroverwogen zouden moeten worden.
Zegt hij daarmee impliciet dat datgene wat nu bereikt is door diverse nationale
besluitvormingen weer teruggedraaid kan worden?De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw Scheltema zal met mij toch niet ontkennen dat voortdurende bezinning
nodig is. Er zijn in Europees kader voortdurend ontwikkelingen gaande. Die
kunnen wij wel eens verschillend inschatten, maar dat laat onverlet dat je
voortdurend moet nagaan of besluiten als zodanig geëffectueerd moeten
blijven worden en of het niet verstandig is bepaalde taaktoedelingen opnieuw
tegen het licht te houden. Ik meen dat dit onvermijdelijk is gelet op de uitbreiding.
Als er doorgegaan wordt met uitbreiding – daar sta ik ook van harte
achter – dan zal er toch kritisch naar het takenpakket gekeken moeten
worden. Wij kunnen niet doorgaan met uitbreiden en tegelijkertijd almaar nieuwe
taken toedelen. Ook ten aanzien van bestaande taken kan het nodig zijn om
op bepaalde momenten kritisch na te gaan of het echt nog wel nodig is dat
die op Europees niveau worden verricht.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Incidenteel kan dat natuurlijk het geval zijn, Van den Bergmaar ik wil
graag van u weten of de impact van de motie is dat categorisch alle taken,
ook die welke nu al bij Europa liggen, moeten worden heroverwogen op grond
van die toets.De heer Van den Berg (SGP):Als ik zeg dat mevrouw Scheltema dat juist ziet, denk ik dat wij de mogelijkheden
van een nationale motie wat te veel overspannen. Van mij mag het, maar deze
motie richt zich op de inzet van de Nederlandse regering om hier werk van
te maken en de subsidiariteit te operationaliseren. Ik ben bang dat onze meningen
over wat er met de motie uiteindelijk kan gebeuren, wel eens
kunnen verschillen.De beantwoording van de regering wacht ik met meer dan normale belangstelling
af.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. Het moment is gekomen waarop de Kamer haar finale oordeel
over het Verdrag van Nice zal geven. Mijn fractie zal dat, zoals u van ons
gewend bent, kritisch doen.Allereerst wil ik spreken over de totstandkoming van het verdrag. Bij
ons is vooral het beeld blijven hangen van een grabbelton: er was wat te verdelen
en elke lidstaat probeerde met alle macht te pakken wat hij pakken kon. Daarnaast
overheerst het beeld van een tegenstelling tussen de grote en kleine landen,
met Nederland er ergens tussenin – niet tot de groten gerekend, zelf
weinig solidair met de kleintjes. Dat probleem doet zich vaker voor. Het handelen
van de Nederlandse regering in dezen heeft ons enigszins teleurgesteld. Zij
ging met een duidelijke opdracht naar Nice, maar keerde met een mager resultaat
terug.Nice vindt zijn oorsprong in Amsterdam. Het Verdrag van Amsterdam kende
tekortkomingen op het vlak van parlementaire en democratische controle. Het
droeg niet of te weinig bij aan de versterking van het handelingsvermogen
van de Europese instellingen op terreinen waar de Europese Unie het vaak laat
afweten zoals het milieubeleid, het sociaal beleid, de belastingpolitiek,
het asielbeleid en een gemeenschappelijk optreden in de buitenlandse politiek.
Een aantal institutionele aanpassingen ter voorbereiding van de toetreding
van nieuwe lidstaten werd doorgeschoven naar een volgende verdragsherziening.
Bovenstaande overwegingen brachten de fractie van GroenLinks er in 1998 toe
om tegen het Verdrag van Amsterdam te stemmen.Voor het beoordelen van het Verdrag van Nice heeft GroenLinks twee ijkpunten
geformuleerd: het gereedmaken van de Unie voor uitbreiding en het versterken
van het communautaire karakter van de Unie. Wij zijn ons ervan bewust dat
de ambitie van deze verdragsherziening beperkt was. Wij realiseren ons ook
dat, anders dan in 1998, het niet in werking treden van het verdrag hoogstwaarschijnlijk
zal leiden tot uitstel van de uitbreiding van de Europese Unie. GroenLinks
is altijd een groot voorstander geweest van de toetreding van Midden- en Oost-Europese
landen. 11 september heeft een extra urgentie gegeven aan de uitbreiding van
de permanente vredeszone die de Europese Unie vormt.Wij stellen vast dat de formele obstakels voor de uitbreiding die in Amsterdam
niet konden worden weggenomen, door het Verdrag van Nice wel worden opgeruimd.
We plaatsen vraagtekens bij de daartoe gesloten compromissen, vooral bij de
weging van de stemmen in de Raad. Die is volstrekt ondoorzichtig en dreigt
de besluitvorming te bemoeilijken. Wij stellen tevens vast dat het handelingsvermogen
van de Europese instellingen slechts in beperkte mate is versterkt. De regering
heeft onze indruk niet kunnen wegnemen dat het verdrag op milieugebied zelfs
tot minder meerderheidsbesluitvorming leidt. Een triest unicum. De op zichzelf
positieve versoepeling van de regels voor nauwere samenwerking maakt het tekort
aan meerderheidsbesluitvorming slechts ten dele goed. Nauwere samenwerking
lijkt als een surrogaat voor meerderheidsbesluitvorming te hebben gefungeerd.
Een zoethoudertje voor de lidstaten die zich inzetten voor meerderheidsbesluitvorming
op meer gebieden. Waar een meerderheidsbesluitvorming wel is ingevoerd, lijkt
de intergouvernementele conferentie de participatie van gekozen volksvertegenwoordigers
in de besluiten eerder als een optie te hebben behandeld dan als een democratische
noodzaak. Dat pakt vooral pijnlijk uit op het omstreden terrein van de handelspolitiek.
Bevoegdheden verhuizen van de nationale hoofdsteden naar Brussel, terwijl
de parlementaire controle onderweg zoek raakt.Het Europees Parlement is bepaald niet de winnaar van Nice. Het kwistig
rondstrooien van parlementszetels versterkt de indruk dat het Europees Parlement
voor de regeringsleiders de sluitpost van de rekening was. Ook de Europese
Commissie is niet bepaald de winnaar van Nice. Haar rol in de aan betekenis
winnende buitenlandpijler van de Europese Unie blijft marginaal. Wij vragen
ons voorts af wat de (vleiende) aandacht voor de rol van nationale parlementen
in de aan het verdrag gehechte verklaring over de toekomst van de Europese
Unie zegt over de wijze waarop de Unie zich in de toekomst zal ontwikkelen.
Het zal eerder langs intergouvernementele lijnen gaan dan langs communautaire
lijnen, zo valt te vrezen op grond van bovengenoemde punten.Deze ontwikkeling brengt ons tot de vraag of zonder versterking van de
supranationale elementen in de Europese architectuur de Unie niet afstevent
op een legitimiteitscrisis, politieke impasses en wellicht de vorming van
een directorium van grote lidstaten.De heer Timmermans (PvdA):Spreekt mevrouw Vos zich nu impliciet uit voor versterking van het supranationale
karakter van de Unie? Als zij de vrees uitspreekt dat het zonder die versterking
niet goed gaat, dan neem ik aan dat zij voorstander is van versterking.Mevrouw Vos (GroenLinks):Wij zijn voor versterking van de positie van de Europese Commissie als
Europese executive. Vooral op het gebied van buitenlands beleid zou dat naar
onze mening moeten gebeuren. Ik wil daar in mijn betoog nog een aantal dingen
over zeggen. Ik hoor overigens graag de opvatting van de regering hierover
willen horen.Gelukkig bevatten de verklaring over de toekomst van de Europese Unie
en het grensoverschrijdende debat over dit onderwerp dat al eerder door de
Duitse minister van buitenlandse zaken Joschka Fischer was uitgelokt ook aangrijpingspunten
voor een ontwikkeling in de door de fractie van GroenLinks gewenste richting:
een Unie gefundeerd op een democratische grondwet. Wij zullen daarom de zogeheten
post-Nice-agenda, alsmede de organisatie van het constitutionele proces, nadrukkelijk
betrekken in ons eindoordeel over het Verdrag van Nice.Ik kom te spreken over de positie van de Hoge vertegenwoordiger voor het
gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. De onderonsjes die de
grote lidstaten tot nu toe tweemaal belegd hebben over de strijd tegen het
terrorisme zouden ons aan het denken moeten zetten over de institutionele
vormgeving van de buitenlandpijler van de EU. Bij het tweede
onderonsje op Downing Street 10 mocht premier Kok nog aanschuiven voor het
toetje. Wie garandeert ons dat hij of zijn opvolger de volgende keer weer
mag aanschuiven? Stevenen wij af op een directorium van grote lidstaten dat
de besluiten van de Europese Unie voorkookt? Mag van de kleine lidstaten nog
loyaliteit aan het gemeenschappelijke buitenlands beleid en de politieke koers
gevraagd worden, wanneer de besluiten door de groten worden gedicteerd en
zij daar zelf alleen maar achteraan kunnen hobbelen? Wordt de formele soevereiniteit
die de nationale hoofdsteden nu nog bezitten op buitenlandspolitiek gebied
zo niet steeds meer schijnsoevereiniteit? Is het dan niet beter, te kiezen
voor gedeelde soevereiniteit of met andere woorden: voor een geleidelijke
communautarisering van de tweede pijler? Wil de regering hierop reageren?Mijn fractie betreurt het dat de Europese Commissie, het Europees Parlement
en overigens ook het Europese Hof van Justitie ook na Nice een marginale rol
vervullen in de tweede pijler. Het post-Nice-proces zien wij als een herkansing.
Een belangrijke stap in de richting van communautarisering zou gezet kunnen
worden als de functie van Hoge vertegenwoordiger die op dit moment wordt vervuld
door Javier Solana, wordt overgeheveld naar de Europese Commissie.De Kamer heeft vorig jaar uitgesproken dat dit op termijn wenselijk is.
Ik verwijs daarbij naar de motie-Rosenmöller ondertekend door velen in
de Kamer. Tot nu toe heeft de regering vrij afhoudend gereageerd op dit verlangen
van de Kamer, mede omdat de animo bij andere lidstaten gering zou zijn. In
het wetgevingsoverleg over Nice, vorige week maandag, stelde de staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken dat er alle aanleiding is om een voorstel te bespreken
om de Hoge vertegenwoordiger onderdeel te laten uitmaken van de Europese Commissie.
Vormen de recente onderonsjes van de grote lidstaten een aanleiding die aan
dit voorstel grotere urgentie verleent? Mag ik ervan uitgaan dat de regering
zich nu echt gaat sterk maken voor agendering van dit onderwerp op de post-Nice-agenda?
Dit zou bij voorkeur al in Laken moeten gebeuren, waar deze agenda ingevuld
en aangevuld moet worden. Wil de regering hierop ingaan?In het debat over de Staat van de Europese Unie, vorige maand, heeft de
minister van Buitenlandse Zaken in antwoord op vragen over de parlementaire
controle op Solana gezegd dat de regering er wel voor voelt, Solana in de
toekomst een beperkt recht van initiatief te geven voor uitvoeringsbesluiten.
Dit voorstel dat wij in juni reeds in de notitie over de toekomst van de EU
aantroffen, vormt natuurlijk geen antwoord op het door de Kamer geconstateerde
gebrek aan parlementaire controle. Integendeel, je zou kunnen zeggen dat het
democratisch tekort groter wordt naarmate Solana meer speelruimte krijgt.
Is de regering het met mij eens dat een initiatiefrecht voor de Hoge vertegenwoordiger,
waar mijn fractie op zich wel voor voelt, gepaard zou moeten gaan met de versterking
van de parlementaire controle op Solana? Hoe kan dit vorm krijgen, anders
dan door hem tot lid van de Commissie te maken en als zodanig verantwoordingsplichtig
aan het Europees Parlement?Zoals gezegd, wil mijn fractie de post-Nice-agenda en de organisatie van
het constitutionele proces nadrukkelijk betrekken bij haar eindoordeel over
Nice. Het verheugt ons dat, behalve wellicht in deze Kamer, de meeste seinen
op groen staan voor het bijeenroepen van een conventie ter voorbereiding van
de volgende verdragsherziening. Van zo'n gezelschap van overwegend parlementariërs,
Europees en nationaal, mag op z'n minst verwacht worden dat het een oplossing
aandraagt voor het tekort aan parlementaire controle op de Europese besluitvorming.In de conventie die het Handvest grondrechten voorbereidde, speelde het
presidium een doorslaggevende rol. Ook het presidium van de nieuwe conventie
zal zijn handen vol hebben aan het scheppen van orde in de chaos van meningen.
Is dat de reden waarom oud-premier Amato, als Italiaan gewend aan chaos, in
beeld is als voorzitter van de conventie?Mijn fractie wijst nogmaals op het belang van een evenwichtige samenstelling
van het presidium, dat een gelijke invloed moet geven aan de verschillende
componenten: nationale parlementariërs, europarlementariërs, vertegenwoordigers
van nationale regeringen en de Commissie. Het mag niet zo zijn dat de nationale
regeringen zich door een oververtegenwoordiging in het presidium in een positie
manoeuvreren waarin zij de conventie onder de duim kunnen houden en daarmee
alle ambities kunnen fnuiken. Kan de regering ons op dit punt al geruststellen?De post-Nice-agenda, zoals geformuleerd in Nice, is niet-limitatief, zo
stelt de regering. Dat is voor mijn fractie een belangrijk punt. Wij vragen
de regering nadrukkelijk om zich ervoor in te zetten dat ook de verklaring
van Laken ruimte laat voor het toevoegen van nieuwe thema's aan de post-Nice-agenda,
bijvoorbeeld door de conventie. Graag krijg ik op dit punt een heldere reactie
van de regering.Een van de thema's die wegens de gebrekkige resultaten van Amsterdam en
Nice en in het licht van de uitbreiding terug zullen moeten keren bij de nieuwe
verdragsherziening, is de vervanging van besluitvorming bij unanimiteit door
besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid. Daarvoor lijkt steun te bestaan
in deze Kamer; ik verwijs naar de in december 2000 aangenomen motie van de
heer Verhagen. De staatssecretaris heeft aangegeven dat hij denkt dat het
mogelijk is om in de conventie en in de komende IGC op weg naar 2004 het onderwerp
"meerderheidsbesluitvorming inclusief codecisie voor het Europees Parlement"
weer aan de orde te stellen en dat elk moment moet worden benut om vooruitgang
te boeken. Wij vragen de regering om zich er ook daadwerkelijk hard voor te
maken om dit onderwerp op de post-Nice-agenda te krijgen. Daarom hebben wij
de door de heer Verhagen ingediende motie medeondertekend. De vraag is dus
helder: is de regering hiertoe bereid?Deze meerderheidsbesluitvorming zal nadrukkelijker verbonden moeten worden
met invoering van een medebeslissings- of instemmingsrecht voor het Europees
Parlement. Dat heeft de Kamer al eerder onderstreept; ook op dat punt is een
door de CDA-fractie ingediende motie al aangenomen. Ook op het punt van niet-wetgevende
besluiten is een controlerende rol van het Europees Parlement gewenst. Naar
aanleiding van een vraag van de fractie van GroenLinks of bij andersoortige
dan wetgevende handelingen geen betekenisvolle parlementaire
inbreng of controle dient te worden ingevoerd, stelde de regering de wedervraag
of het Europees Parlement zich bezig dient te houden met zeer gedetailleerde
technische voorschriften. Nee, daar gaat het ons niet om. Waar het om gaat,
is of het Europees Parlement de instellingen die zich met deze zaken bezighouden,
kan terugfluiten. Dat kan alleen als deze detailzaken worden toevertrouwd
aan de Commissie en als het Europees Parlement evenveel recht heeft om de
Commissie te corrigeren als de Raad. Mijn fractie is dan ook blij dat de regering
de opvatting onderschrijft dat de Raad en het Europees Parlement een gelijke
rol zouden moeten spelen bij het toezicht op de Commissie. Zal de regering
dit punt ook reeds in de verklaring van Laken trachten te agenderen?In antwoord op onze vragen over artikel 66 wijst de regering mijn fractie
erop dat in praktisch alle rechtsstelsels van de lidstaten van de EU de nationale
parlementen geen direct controlerecht hebben als het gaat om de uitvoering
van wetgeving. Die stelling onderschrijven wij, maar nationale parlementen
kunnen hun regering ter verantwoording roepen of wegsturen en het Europees
Parlement kan de Raad niet tot verantwoording dwingen, laat staan wegsturen.
Daarom stel ik de vraag nogmaals: hoe worden de uitvoeringsbesluiten die de
Raad, vaak bij gekwalificeerde meerderheid, neemt, democratisch gecontroleerd?
Is het geen tijd om dergelijke besluiten aan de Commissie over te laten?Dat brengt ons dus bij het vraagstuk van de scheiding der machten. Ook
de wens van de Kamer met betrekking tot de positie van Solana heeft alles
te maken met het promoveren van de Commissie tot Europese executieve. Kan
de regering nog eens uiteenzetten waarom zij aan de vooravond van de top van
Nice het Duits-Italiaanse voorstel om het thema "een betere scheiding van
de machten" op de post-Nice-agenda te zetten, niet gesteund heeft? In de nota
naar aanleiding van het verslag schrijft de regering dat onvoldoende duidelijk
was wat met de agendering van dit thema werd beoogd, maar dat is geen sterk
argument. Ook voor het thema "de rol van nationale parlementen" geldt dat
de motieven voor agendering nogal uiteenlopen. Sommige regeringen pleiten
expliciet voor een senaat van nationale parlementariërs, al is het maar
om de positie van het Europees Parlement te ondergraven. Andere regeringen,
waaronder hopelijk die van Nederland, hebben hieraan geen behoefte. Kan de
regering toezeggen dat zij het gebruik van de term "scheiding van machten"
in Laken of daarna niet taboe verklaart?Ik begon mijn bijdrage met enkele kritische opmerkingen over de totstandkoming
van dit verdrag. Ik hoop dat ik die opmerkingen na de volgende verdragsherziening
in 2004 achterwege kan laten, omdat die IGC is voorbereid door een conventie
die kort daarvoor is afgesloten. Die conventie heeft een helder mandaat, maar
moet aan de andere kant niet te veel aan banden worden gelegd. Waarom moet
de conventie verplicht worden om verschillende opties aan te dragen als de
kans aanwezig is dat zij over bepaalde institutionele verbeteringen consensus
of quasi-consensus bereikt? Dan kan het grote graaien in de grabbelton op
de IGC van 2004 hopelijk beperkt blijven en kunnen wij met meer voldoening
een oordeel vellen over het verdrag dat dan voorligt.Ik heb eerder gezegd dat mijn fractie kritisch is over het Verdrag van
Nice en ik heb daartoe vele punten aangedragen. Daarnaast ziet mijn fractie
het post-Nice-proces als een herkansing en ook daarvoor hebben wij een aantal
voorstellen gedaan. Wij hopen op heldere antwoorden van de regering op onze
vragen, ook op onze vragen over haar inzet in dat proces. Anderzijds realiseert
mijn fractie zich dat de niet-inwerkingtreding van het Verdrag van Nice hoogstwaarschijnlijk
leidt tot uitstel van de uitbreiding van de Unie met landen uit Midden- en
Oost-Europa. Wij zijn een groot voorstander van die uitbreiding en vinden
dat wij het ons ten opzichte van die landen niet kunnen permitteren om dit
verdrag nu niet te steunen. Ook vanwege de grote politieke betekenis die deze
uitbreiding van de Unie zal hebben voor vrede en stabiliteit, vindt mijn fractie
dat een tegenstem niet tot de mogelijkheden behoort. Wij zullen dan ook, zij
het met een aantal zeer kritische opmerkingen, voor dit verdrag stemmen.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter. Nu ik de geachte afgevaardigden aanhoor, heb ik
toch het gevoel dat wij bij deze debatten herhaling op herhaling stapelen.
Ik voer al zeven jaar debatten over Europa, maar ik heb tot nu toe niet zoveel
nieuwe inzichten gehoord. Ik moet u teleurstellen: ook ik kom met weinig nieuws.
Het zal weer betrekkelijk voorspelbaar zijn. Ook dat is niets nieuws, want
dat is het over het algemeen als het over Europa gaat. Ik beloof u wel, mevrouw
de voorzitter, dat ik ruim binnen de spreektijd van tien minuten blijf die
mij is toegemeten. Dat probeer ik althans, want ik ben nu alweer een minuut
bezig.Het wantrouwen tegen de Europese Unie en de instituties van de Unie is
de laatste tijd niet bepaald afgenomen. Een recent SP-onderzoek, uitgevoerd
door het Nipo, heeft weer eens uitgewezen dat ondanks alle propaganda 47%
van de Nederlandse bevolking tegen de euro zou stemmen als zij daarvoor de
kans had. Slechts 40% was voor de invoering van de euro, de rest wist het
niet. De eurofielen, zoals ik ze altijd noem, willen echter doorgaan, terwijl
de bevolking volgens alle onderzoeken wil temporiseren. Ik heb al vele malen
gewaarschuwd voor de politieke risico's die deze koers van de eurofielen in
zich draagt. De vervreemding kan namelijk niet ongestraft blijven toenemen.
Wanneer het europroject mislukt, omdat ons land er meer nadeel dan voordeel
van zal ondervinden, moeten de eurofielen zich hoeden voor de woede van het
volk. De heer Timmermans spreekt over de "dynamiek van Europa". Dit is een
mooie term voor de oude beeldspraak van de fiets die omvalt als je niet blijft
trappen. Met andere woorden: er komt een ravijn aan, maar wij moeten doorfietsen,
anders vallen wij om. Dat verhaal van de dynamiek spreekt mij absoluut niet
aan. Die dynamiek wordt voortgebracht door een motor, en die motor wordt gevormd
door de heer Timmermans, het kabinet en andere eurofielen in Europa. De Europese
integratie mag nooit los van de bevolking plaatsvinden. Ook zegt de heer Timmermans
dat het mogelijk is dat wij in een zwembad springen waarvan wij niet weten
hoeveel water erin staat. Dit soort risico's moet hij op vakantie
niet nemen, want dat is echt gevaarlijk. Hij moet dat dus ook niet doen in
de politiek.De heer Timmermans (PvdA):De heer Marijnissen is een dokter die een goede diagnose kan stellen,
maar nooit een medicijn voorschrijft. Hij weet altijd het probleem te identificeren,
maar komt nooit met een oplossing.Zijn inleiding roept bij mij de vraag op of hij het niet de hoogste tijd
vindt om na zeven jaar van steeds maar weer meer van hetzelfde iets anders
te gaan doen. Is hij verder niet met mij van mening dat de dynamiek in Europa
niet zozeer wordt veroorzaakt door degenen die vinden dat Europa een meer
handelsbekwame overheid moet worden, als wel door de problemen waarmee wij
worden geconfronteerd? Ik noem de onveiligheid in de wereld, de milieuproblemen,
et cetera.De heer Marijnissen (SP):Of ik dit debat nu doe of niet: de aard van dit debat zal niet veranderen.
Dat probleem lost mijn eventuele vertrek dus niet op. Was het verder maar
waar dat Europa problemen oplost. Ik merk daar namelijk niets van. Ik kom
daar echter nog op terug en dan hoop ik u weer achter de interruptiemicrofoon
te zien staan.Voorzitter. De gebeurtenissen in Londen hebben ons laten zien hoe groot
de tegenstelling tussen de grote en de kleine landen is. Dat was overigens
ook al duidelijk geworden door de extra top in Gent. Frankrijk, Duitsland
en het Verenigd Koninkrijk maken binnen Europa de dienst uit. Zelfs Spanje
en Italië worden niet serieus genomen, hetgeen ook geldt voor het voorzitterschap
en de voorzitter van de Commissie. De Hoge vertegenwoordiger lijkt zelfs helemaal
niet meer in het verhaal voor te komen. Hier gebeurt precies wat Bolkestein
al placht te zeggen: de buitenlandse politiek zal voor de kleine landen communautair
zijn en nationaal voor de grote landen. Ik voorspel dat dit een bron wordt
van grote spanningen in Europa, met alle gevolgen van dien.Ik wil aandacht vragen voor twee paradoxen in het Europese integratieproces.
Enerzijds is ons land een van de grote pleitbezorgers van het GBVB en het
EDVB, het gemeenschappelijke buitenlands beleid en het gemeenschappelijke
veiligheids- en defensiebeleid. Anderzijds hechten wij ook zeer aan de profilering
van ons eigen land. Zo staan wij vooraan als er troepen, schepen of vliegtuigen
moeten worden geleverd, bijvoorbeeld voor de oorlog in Afghanistan.In dit verband wil ik een citaat voorlezen uit het boek Labiele vrede
van de oud-minister van Defensie Joris Voorhoeve. In dat boek schrijft hij:
"Als Nederland internationaal invloedrijk wil zijn, kan het dat bereiken door
juist in de moeilijke vraagstukken de risico's van medeverantwoordelijkheid
te aanvaarden. Wie grote lasten draagt, heeft een groter gewicht. Dat geldt
ook in de internationale politiek". Wat dat grotere gewicht en die grotere
lasten zijn, zegt hij iets eerder. Dat zijn "een relatief grote economische
en zo nodig militaire bijdrage aan de oplossing van internationale problemen".
Dit roept echter de vraag op waarom Nederland meer wil doen dan waartoe hij
op grond van zijn grootte en inwonertal strikt gehouden is. Ik vind dat een
paradox, omdat juist deze regering tegelijkertijd een bevlogen pleidooi houdt
voor een gemeenschappelijk buitenlands beleid en dus voor beleid dat geen
Nederlands karakter heeft.Nice is een mooie illustratie van de tweede paradox die ik wil noemen.
In Nice werd namelijk gesteld dat het nodig is voor het communautaire karakter
van de Unie om zoveel mogelijk bevoegdheden over te brengen naar de Commissie.
Tegelijkertijd kon Nederland het niet nalaten zich te onderscheiden van België.
Dat resulteerde erin dat wij nu dertien stemmen hebben en België zielig
achterblijft met een schamele twaalf stemmen.Voorzitter. Het Verdrag van Nice is een volgende stap in een lange reeks
in de richting van een federaal Europa. De woordvoerders van GroenLinks, de
PvdA, D66 en natuurlijk het CDA hebben daar allemaal een warm pleidooi voor
gehouden. Mijn fractie is tegen dit verdrag. Dat moge duidelijk zijn. Samenwerking
is prima, maar tegen federalisme zeggen wij "nee". Daarmee pleiten wij voor
de normale volgorde. Je moet de problemen, die bijvoorbeeld de heer Timmermans
noemde, immers eerst door samenwerking proberen op te lossen. Als daardoor
het vertrouwen van de bevolking is gewonnen, kan worden overwogen om te komen
tot een verdergaande intergratie.Ik zal geen namen noemen, maar als ik hooggeplaatste politici vraag om
mij de voordelen van Europa te noemen, komen zij meestal met een zeer schamele
palmares. Tot mijn spijt weten zij niet meer te zeggen dan dat wij daar economisch
heel veel baat bij hebben gehad. Ik kan dat niet bestrijden, maar ik wijs
er wel op dat dit een bewijs uit het ongerijmde is, aangezien er natuurlijk
geen economische cijfers zijn voor de situatie dat er geen Europese Unie en
geen interne markt zouden zijn. Als het gaat over voordelen op sociaal terrein,
ken ik die niet.De voorzitter:Nee, mijnheer Marijnissen, er is een wetgevingsoverleg geweest. U wilt
dat anderen daarop reageren. Dat gaan wij nu dus niet doen. Er is alle kans
geweest om dat in het wetgevingsoverleg met elkaar uit te discussiëren.
Dit is een afrondend debat.De heer Marijnissen (SP):Ik geef een voorbeeld. Als het gaat over de belastingconcurrentie in Europa:
wij zijn niet in staat om dat op de een of andere manier aan te pakken. Als
het gaat over het opheffen van het bankgeheim, kan met de grootste moeite
enige vooruitgang worden geboekt. Het zijn toch wezenlijke punten als het
gaat om het elimineren van valse concurrentie in Europa.Onverminderd blijft het Europese project een project waarbij de Europese
multinationale bedrijven, verenigd in de ERT en een gezaghebbende file politici
samen de motor en de stuurinrichting vormen. De mening van de bevolking speelt
geen enkele rol. De lage opkomst bij verkiezingen, maar ook alle polls laten
zien dat een overgrote meerderheid van de mensen tegen een verdere overdracht
van bevoegdheden aan Brussel is. En wat te denken van de hooghartige, denigrerende
en paternalistische reacties op de uitslag van het Ierse referendum in juli
van dit jaar? Goed, de Ieren hebben dan nog een referendum. Wij moeten het
nog steeds zonder doen. Een gemiste kans voor al degenen die hechten aan de
betrokkenheid van de bevolking bij al deze existentiële zaken.De voorzitter:Ik merk dat men wil interrumperen. Dat mag niet. Ik heb goed gekeken naar
het debat in het wetgevingsoverleg. Wij gaan het vandaag niet overdoen.De heer Marijnissen (SP):Dat is ook niet de bedoeling.Vaak is beweerd dat de zogenaamde verdieping een voorwaarde zou zijn voor
de uitbreiding. Mijn fractie heeft zich altijd tegen deze gedachte verzet.
Ik lees vandaag in de Volkskrant dat belangrijke figuren uit belangrijke politieke
partijen in het Europees Parlement dat met mij eens zijn. Ik moet eerlijk
zeggen dat ik mevrouw Elly Plooij-van Gorsel niet ken en dus niet weet welke
politieke partij zij vertegenwoordigt.De heer Verhagen (CDA):De VVD.De heer Marijnissen (SP):Nog een enkele opmerking over de verdieping. Wij zijn geen voorstander
van uitbreiding van de toepassing van besluitvorming met gekwalificeerde meerderheden.
Niks nieuws. Wij zien niets in het verder gaan met het concept van de zogenaamde
versterkte samenwerking. Niks nieuws. Uitbreiding van het Parlement tot 732
leden: ik ben er wel eens geweest in Brussel. Het werkt mij nu al op de lachspieren.
Hoe dat met 732 leden in 25 talen moet, wie het weet mag het zeggen. Wij zijn
geen voorstander van de versterking van de positie van de voorzitter van de
Commissie. Het gemeenschappelijk buitenlands beleid, laat staan het gemeenschappelijk
veiligheids- en defensiebeleid zien wij niet zitten.Voorzitter. Nice is een badplaats voor de happy few. Europa is en zal
dat voorlopig ook blijven. De SP zal tegen dit wetsvoorstel stemmen.De heer Van Baalen (VVD):Voorzitter. Wie redenen zoekt voor de Europese integratie, kan kijken
naar 50 jaar vrede in West-Europa en 50 jaar vrijheid. Ik denk dat er geen
betere argumenten te vinden zijn.De VVD steunt de uitbreiding van de Europese Unie met en uit overtuiging.
De Europese integratie is het meest geslaagde vredesproject in de geschiedenis
van ons continent. Het is van groot belang dat de landen van Midden-, Zuid-
en Oost-Europa op basis van de reeds eerder genoemde criteria van Kopenhagen
tot deze Unie van vrijheid en democratie kunnen toetreden. Met het opheffen
van de Europese deling zullen de kandidaat-lidstaten verankerd worden in een
Unie van welvaart en stabiliteit. Dat is in ieders belang. Het Verdrag van
Nice heeft tot doel de uitbreiding institutioneel en politiek mogelijk te
maken. De VVD-fractie heeft het verdrag tijdens het wetgevingsoverleg van
12 november jl. op deze criteria beoordeeld. Reeds nu kan ik zeggen dat dit
oordeel gematigd positief is uitgevallen. Mijn fractie spreekt zich daarom
uit voor ratificatie van Nice. De uitkomsten van Nice leveren weliswaar geen
ruime voldoende op, maar iedereen die naar school is geweest, weet dat je
ook met een krappe 6 in de praktijk kunt slagen.De VVD is van mening dat de democratie in de Unie verder sterkt zal moeten
worden. Als basisregel dient te gelden dat gemeenschapswetgeving in de eerste
pijler op basis van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid in de Raad
van ministers dient plaats te vinden onder codecisie door het Europees Parlement,
behoudens in fiscaliteit.Ten aanzien van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid,
de tweede pijler, en binnenlandse zaken en justitie, de derde pijler, kiest
de VVD voor de intergouvernementele aanpak. Indien zich echter een blijvende
inhoudelijke consensus aftekent op beleidsterreinen met een grensoverschrijdend
karakter dan wel wanneer besluitvorming in de Unie een aantoonbare meerwaarde
heeft, is overheveling van de tweede en de derde pijler naar de eerste mogelijk.
De VVD wenst dit apart per beleidsterrein te beoordelen.Voorzitter. Voorkomen moet worden dat de Europese Unie in een soort permanent
Weens congres gevangen blijft. Na Maastricht volgde Amsterdam, na Amsterdam
Nice. Na Nice volgen Laken en een nieuwe IGC. Een blijvende concentratie op
institutionele kwesties ontneemt ons de tijd en de energie die noodzakelijk
zijn om de nieuwe toetreders in de Unie te integreren. De VVD onderschrijft
de uitgangspunten die de minister van Buitenlandse Zaken in zijn Clingendaellezing
heeft neergelegd. De Unie moet zich vooral op praktische zaken richten die
de burgers direct raken. Wij moeten het binnen de Unie inhoudelijk eens worden
over zaken als veiligheid, werk, gezondheid en milieu. Wanneer wij het inhoudelijk
eens zijn, zullen wij de weg vinden om besluiten te nemen. Wanneer wij het
niet eens zijn, zullen wij geen overeenstemming bereiken, zelfs niet in een
institutioneel perfecte Unie.De heer Verhagen (CDA):Ter voorbereiding van de nieuwe verdragswijziging roept uw partijgenote
mevrouw Plooij-van Gorsel vandaag in de Volkskrant op tot een conventie. Ik
ken u als een geharnast tegenstander van een conventie. Het verbaast mij dat
u er geen motie over indient. Hoe denkt u over het pleidooi van uw collega?De heer Van Baalen (VVD):Zoals u ziet, heb ik geen harnas aan. Geharnast is dan ook een groot woord.
De VVD-fractie in de Tweede Kamer is geen voorstander van een conventie, zeker
niet indien daar nationale parlementariërs aan deelnemen. Wij vinden
dat nationale parlementariërs zich in dat geval te zeer binden. Of de
ICG van 2004 in een forum- of conventieverband wordt voorbereid zonder betrokkenheid
van nationale parlementariërs, is een zaak waarover wij ons niet definitief
wensen uit te spreken. Wat een lid van het Europees Parlement in de Volkskrant
stelt – het waren er trouwens drie – is een advies aan collega's
in de Tweede Kamer en niet meer. Zoals bekend, gaat het Europees Parlement
niet over Nice en de conventie. Ik accepteer het advies, ik bekijk het en
ik verwoord de lijn van de VVD-fractie in de Tweede Kamer.De heer Verhagen (CDA):Dus u vindt dat de Nederlandse burger niet moet luisteren naar de uitlatingen
van uw partijgenoot?De heer Van Baalen (VVD):De Nederlandse burger mag en kan luisteren naar eenieder, maar in deze
Kamer en in de Eerste Kamer worden beslissingen genomen over verdragen.Voorzitter. Ik kom tot het Verdrag van Nice en de Europese Commissie.
De Commissie is voor de VVD de motor van het Europees integratieproces. Het
is voor ons niet goed voorstelbaar dat de Commissie optimaal zal functioneren
als grote lidstaten, zoals Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië,
daarin niet vertegenwoordigd zijn. Ik weet dat de Commissie een communautair
orgaan is. Men zit daarin niet als vertegenwoordiger van een lidstaat, maar
op eigen titel, maar lidstaten herkennen zich in hun commissaris. De invloed
van een Commissie zonder nationale commissarissen van elke lidstaat zal afnemen
en verschuiven richting de Raad en het secretariaat van de Raad. Wanneer de
Unie 27 leden telt, zou een roulatiesysteem op basis van gelijkwaardigheid
kunnen worden ingevoerd. De VVD blijft echter aandringen op het principe van
één commissaris per lidstaat, gekoppeld aan een reorganisatie
van de Commissie, bijvoorbeeld langs lijnen van coördinerende vice-voorzitters.Voor ons is de voorzitter van de Europese Commissie geen direct gekozen
president, maar een eerste onder zijns gelijken. Natuurlijk moeten diens coördinerende
bevoegdheden worden versterkt, maar er moet geen Richtlinienkompetenz worden
ingevoerd zoals de Duitse bondskanselier heeft. Hiermee zal het draagvlak
van de Commissie en van initiatieven van haar kant alleen maar afnemen.De heer Timmermans (PvdA):Wijst u datgene wat in Nice is bereikt met betrekking tot de positie van
de voorzitter van de Commissie, van de hand?De heer Van Baalen (VVD):Neen, ik vind dat de ontslagmogelijkheden met betrekking tot de commissarissen
en dergelijke zaken aanvaardbaar zijn. Echter, er is een grens. Het verkiezen
van de voorzitter van de Commissie door de bevolking van de EU lijkt mij slecht
voor de balans tussen de instellingen.De heer Timmermans (PvdA):Voorzitter. Ik constateer dat de VVD niet voor een meer politieke Commissie
is. Ook stel ik vast dat wat de heer Van Baalen zojuist stelde, "eerste onder
zijns gelijken", niet klopt. Immers, dat is de voorzitter niet meer sinds
Amsterdam en hij is het al helemaal niet meer na Nice.De heer Van Baalen (VVD):Wij zien hem toch als primus inter pares. Nogmaals, wij vinden de besluitvorming
in Nice aanvaardbaar. Op het gebied van de reorganisatie had men verder kunnen
gaan – wat dat betreft kijken wij naar de volgende IGC – maar
de Commissie is voor ons géén Europese regering.Voorzitter. Ik richt mij vervolgens op de besluitvorming in de Raad. De
regel van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid bij wetgeving wordt
ook na Nice niet consequent toegepast. Hetzelfde geldt voor het medebeslissingsrecht
van het Europees Parlement. Positief staat de VVD tegenover het early warning
system bij mogelijke schendingen van mensenrechten door lidstaten, artikel
7, van het Verdrag van Amsterdam. Eveneens zijn de versoepeling van de versterkte
samenwerking in de eerste pijler en het mogelijk maken van versterkte samenwerking
in de tweede en derde pijler positief te noemen. Eenzelfde positief oordeel
geldt voor de hervorming van de Europese fondsen na 2007. Wij betreuren het
dat de nieuwe procedure niet per 2006, de formulering van de nieuwe financiële
perspectieven, in werking treedt, maar het is een goede zaak dat er in elk
geval een principebesluit is genomen.Voorzitter. De stemmenweging in de Raad van ministers is nodeloos gecompliceerd
en ondoorzichtig. Beter ware het geweest, het voorstel van de Commissie te
volgen waarbij als uitgangspunt gold: één stem per lidstaat,
gecombineerd met een meerderheid van de Europese bevolking bij besluitvorming
bij gekwalificeerde meederheid. Als wij nu kijken naar de stemmenaantallen,
13 voor Nederland, 12 voor België, 14 voor Roemenië, weten wij nu
welke positie wij innemen. Onze conclusie is dat een en ander niet sterk voor
Nederland is uitgevallen, zeker in combinatie met het verlies van 6 zetels
in het Europees Parlement. Maar edoch; 13 stemmen voor Nederland, 12 voor
België en 4 voor Luxemburg zijn gelijk aan het stemmengewicht van één
grote lidstaat, zijnde 29 stemmen. Dat is minder dan het was, maar het is
een goed uitgangspunt, zeker bij coördinatie in Beneluxverband.Vervolgens ben ik toe aan het Europees Parlement. Voorzitter. Of een Parlement
van 732 leden besluitvaardig is, hangt met name van diens interne organisatie,
discipline en procedures af, en veel minder van diens omvang. Nogmaals, ook
de VVD vindt dit een zeer omvangrijk Parlement, maar dat behoeft niet af te
doen aan de besluitvaardigheid. Mijn fractie betreurt de teruggang van het
aantal Nederlandse zetels van 31 naar 25. Gelet op het feit dat een aantal
kandidaat-lidstaten onderbedeeld is – ik noem Hongarije – zal
de zetelverdeling bij toetreding wederom ter discussie komen te staan. Dit
biedt ons land een tweede kans.Voorzitter. Voor de IGC van 2004 staan de kwestie van de subsidiariteit,
het Handvest grondrechten, de vereenvoudiging van verdragen en de rol van
nationale parlementen geagendeerd. Mijn fractie zou daar met nadruk ook de
openbaarheid van wetgeving in de Raad van ministers bij willen betrekken,
en de verankering van de Europese Raad in het institutionele systeem van de
EU. De VVD bepleit voorts voor de IGC van 2004 vooral nuchterheid en realisme.
Immers, de besluitvaardigheid van de Unie hangt af van inhoudelijke overeenstemming
en minder van procedures. Wij zullen onze energie stellig nog nodig hebben
voor de noodzakelijke hervorming van de Europese fondsen en het gemeenschappelijke
landbouwbeleid en voor de integratie van nieuwe lidstaten. Op grond van de
noodzaak van het laatste zal mijn fractie voor de ratificatie van Nice stemmen.
Zij doet dit met overtuiging.De vergadering wordt van 15.47 uur tot 15.53 uur geschorst.Minister Van Aartsen:Mevrouw de voorzitter. Bijna een jaar geleden spraken wij hier met elkaar
over de resultaten van de Europese Raad van Nice. Vijf dagen en nachten vergaderen
leverde in Nice een aantal resultaten op. Het belangrijkste product van die
marathonbijeenkomst in Nice was natuurlijk het verdrag. Daaraan zijn sindsdien
binnen en buiten deze zaal veel woorden gewijd. Morgen tijdens de stemming
komt in zekere zin een eind aan dat traject. Dit debat moet leiden tot een
"ja" of "nee" tegen dit verdrag. Om die zwart-witkeuze verantwoord te kunnen
maken, is dit verdrag door de Kamer zeer grondig bestudeerd. Vele schriftelijke
vragen zijn gesteld en de regering heeft die naar vermogen trachten te beantwoorden.
Vorige week is er een wetgevingsoverleg met de staatsse cretaris
geweest waarin het verdrag, voorzover ik dat heb kunnen lezen, minutieus is
doorgenomen. Ook vandaag is in het debat een aantal vragen opgeworpen. De
staatssecretaris en ik zullen daar nader op ingaan. Ik wil ook nog een paar
algemene opmerkingen maken over het verdrag en even stilstaan bij het Europese
veiligheids- en defensiebeleid en het gemeenschappelijk buitenlands beleid
van de Europese Unie.In de voorbije jaren hebben wij met de verdragen van Maastricht en Amsterdam
grote stappen gezet in de verdere ontwikkeling van de Europese structuren
en beleidsterreinen. In het Verdrag van Maastricht werd de Economische en
Monetaire Unie vastgelegd, werd het terrein van het gemeenschappelijk buitenlands
en veiligheidsbeleid ontgonnen en werd een begin gemaakt met de Uniebrede
samenwerking op het gebied van justitie en politie. In het Verdrag van Amsterdam
vervolgden wij die weg, onder meer door de overgang van delen van de derde
pijler naar het communautaire domein en door een versterkte samenwerking te
introduceren en serieus inhoud te geven aan de medewetgevende rol van het
Europees Parlement.De ambities bij het Verdrag van Nice waren vooraf, denk ik, bij iedereen
minder verreikend dan die voorafgingen aan de periode van Maastricht en Amsterdam.
De aanleiding om nu te gaan werken aan een nieuw verdrag, werd gevormd door
de kwesties die in Amsterdam niet waren opgelost en de afspraak om een en
ander te regelen voor de Unie van twintig of meer lidstaten. Sinds de beslissing
van Helsinki in december 1999 is de Unie met die twaalf kandidaat-lidstaten
in onderhandeling. Er was dus ook een dringende reden om die resterende kwesties
nu op te lossen. Het is dus een wat andere geest die waarde over de Nice dan
de geest die waarde over Amsterdam en Maastricht.Het oplossen van de resterende kwesties is de winst van dit verdrag. Het
is de eerste, maar ook een van de belangrijkste redenen voor de voldoende
die de regering, toen uiteindelijk het besluit in Nice moest vallen ergens
in die nacht, op dat moment aan dat verdrag kon geven. Met het uit de weg
ruimen van de drempel voor de uitbreiding is ook de politieke deur naar de
uitbreiding geopend. Met het Verdrag van Nice ligt de weg naar de uitbreiding
voor ons open. Dat heeft grote politieke waarde. Dat geeft ook de betekenis
aan dit verdrag.Vele woordvoerders hebben vanmiddag eraan herinnerd dat Nederland heeft
voorgestaan om de ambities van het verdrag, ondanks de geest die waarde over
Nice, toch iets hoger te stellen. Van die ambitie is aan de hand van de regeringsnotities –
het zijn er, meen ik, een viertal geweest – en ook door middel van andere
informatieverstrekking herhaaldelijk kond gedaan. Met name hebben wij ons
ingezet voor agendering van het scheppen van een verdragsmatige basis voor
het Europees veiligheids- en defensiebeleid en voor een verbetering van de
regels voor nauwere samenwerking.Waar het mij om gaat, is in herinnering te roepen dat de diverse lidstaten
aanvankelijk meenden dat de agenda van de IGC zich kon beperken tot de left-overs
van Amsterdam. Ik denk dat het goed is om vast te stellen dat het Nederland
is gelukt om die agenda te verbreden. Ook is het ons gelukt om op die punten
waar wij verbreding wensten, resultaten te boeken. Dat is mijns inziens de
tweede reden, naast de reden van de opening van de deur voor de uitbreiding,
waarom de regering, die nacht in Nice, positief besloot.Zien wij terug op de ontwikkeling van de Europese verdragen van Rome via
Maastricht en Amsterdam naar Nice, dan moeten wij constateren dat de gezette
stappen iedere keer weer iets kleiner worden. Daarvoor zijn tal van redenen
en analyses aan te dragen. Een feit is dat de stappen vooruit, verdiepingsstappen
die verzekeren dat de verbreding of uitbreiding van de Unie niet gepaard zal
gaan met verlies aan daadkracht of besluitvaardigheid, steeds moeilijker worden
naarmate de Unie groeit. In dat licht moeten wij het Verdrag van Nice zien –
ik denk dat wij zo reëel moeten zijn – als een tussenstap, maar
daarmee toch wel een belangrijke en een waardevolle tussenstap.Ik wees op de uitbreiding als een belangrijk relevant element en op het
mogelijk maken van die uitbreiding als een relevant element van Nice. Ik voeg
eraan toe dat het verdrag het ons gezamenlijk mogelijk zal maken een volgende
stap te zetten, een stap die zich thans al aftekent. Zonder het Verdrag van
Nice kan hetgeen wij willen bereiken in een volgende IGC, een onoverbrugbare
afstand worden. In dat opzicht kan ik de drie europarlementariërs in
hun artikel van vanochtend in de Volkskrant niet volgen, want zonder Nice
is er niet een dergelijke volgende stap.Het Verdrag van Nice wordt in onze zienswijze vertrekpunt voor die volgende
stap. Het is belangrijk in dit verband vast te stellen dat het verdrag nog
niet uit de gevarenzone is. De uitslag van het Ierse referendum ligt nog steeds
op tafel. De Nederlandse regering hoopt dat het Nederlandse parlement de goedkeuringswet
betreffende het Verdrag van Nice niet alleen zal aanvaarden, omdat het verdrag
een goede stap is in de lange weg die wij willen gaan. Wij hopen het óók
omdat daarvan toch ook een signaal kan uitgaan naar de Ierse bevolking, waarmee
wordt gezegd: zou u er nog eens over willen nadenken en blijf niet achter.
Immers, een neen of een blijvend neen tegen het verdrag betekent stagnatie
van de Europese ontwikkeling en maakt in ieder geval de uitbreiding van de
Europese Unie tot een onmogelijkheid.De heer Marijnissen (SP):Ik heb twee korte vragen, voorzitter. Mijn eerste vraag luidt als volgt.
Is het denkbaar dat, indien er wederom in het referendum in Ierland een nee
uitkomt, het proces dan toch doorgaat en dat er gezocht wordt naar een andere
constructie?Dan mijn tweede vraag. Ik heb de minister al meerdere malen horen zeggen
dat Nice een voorwaarde is voor de uitbreiding. Is dat echter ook een absolute
voorwaarde?Minister Van Aartsen:Wat betreft die laatste vraag merk ik op dat het in politieke zin absoluut
een voorwaarde is voor de uitbreiding. Zonder een ratificatie van het verdrag
door de vijftien lidstaten kun je toch niet zeggen dat er sprake is van een
gedragen worden van dit verdrag door alle lidstaten. Wat dat betreft is het
een absolute voorwaarde.Wat de eerste vraag betreft: ik meen dat het niet verstandig is te speculeren
en de vraag te stellen: wat gebeurt er indien een tweede referendum een negatieve
uitslag zou laten zien? De Ierse regering heeft bovendien nog niet besloten tot het houden van een tweede referendum. Wat wij allen, de overige
veertien, wel moeten doen, is in eerste instantie laten zien dat in de overige
landen het verdrag wel steun ondervindt en daar geratificeerd wordt. Daarmee
kunnen zij naar de Ierse bevolking het signaal laten uitgaan dat de rest van
Europa het verdrag een goed verdrag vindt, dat het dat kan dragen en dat dat
de opening voor uitbreiding biedt. De rest van Europa zal, in het geval werkelijk
een tweede referendum wordt gehouden, de Ierse bevolking moeten duidelijk
maken dat het van haar een zekere Europese solidariteit verwacht.De heer Marijnissen (SP):Het is mijn overtuiging dat als de uitbreiding echt gewenst is, die ook
zonder het Verdrag van Nice kan. Is de minister dat met mij eens?Minister Van Aartsen:Daarover is vorige week tijdens het wetgevingsoverleg ook gesproken. Hierop
kan een strikte juridische interpretatie worden losgelaten. Heel knappe juristen
beweren dat bij het volgen van een theoretische benadering men wel zonder
"Nice" zou kunnen. Dat is echter niet relevant. Relevant is de politieke opvatting
en de politieke betekenis die aan Nice moet worden toegekend. Uiteraard is
men ook in andere lidstaten nog met het ratificatieproces bezig. Zou het zo
zijn dat uiteindelijk in een van de lidstaten "nee" tegen het Verdrag van
Nice zou worden gezegd, dan heeft dat een politieke duiding en zou dat het
uitbreidingsproces doen stagneren. Dat kan niet anders. Dit geeft meteen de
betekenis van het Verdrag van Nice aan. Stel dat de Nederlandse regering zich
op het standpunt zou hebben gesteld: het kan vriezen en het kan dooien, de
uitbreiding kan ook wel zonder dit verdrag. Ik meen dat in dat geval voor
sommigen uwer het debat van vandaag anders zou verlopen dan nu het geval is.
Ik hoop evenwel dat de ratificatie door de Nederlandse Staten-Generaal een
signaal in de richting van de Ierse bevolking kan zijn. Op deze manier worden
namelijk de voorwaarden voor de uitbreiding vervuld. Het verdrag regelt meer
elementen dan de beroemde kliekjes van Amsterdam. Er wordt een goed uitgangspunt
voor vervolgstappen geschapen. Alles bij elkaar is dat een redelijk resultaat.Laat ik iets specifieker zijn en nog enkele elementen noemen die de regering
overigens vorig jaar ook heeft onderstreept en die in de tussenliggende periode
niet zijn veranderd. Het instrument van de nauwe samenwerking wordt ontdaan
van de mogelijkheid van een veto. Wij mogen hopen dat op die manier een reëel,
bruikbaar en constructief element kan worden gesmeed indien het verdrag in
werking treedt. De aanpassingen betreffende de werkwijze en de organisatie
van het Europese Hof van Justitie zullen de snelheid van de rechtspleging
bevorderen met behoud van de kwaliteit en de eenheid van de toepassing van
het gemeenschapsrecht, wat uiteraard een belangrijke voorwaarde, ook van de
Nederlandse regering, is geweest. Het EVDB heeft nu een goede verdragsbasis.
Het behoud van de eigen commissaris is geregeld. Er is een realistische herverdeling
van het stemgewicht en een behoorlijke verruiming van de besluitvorming bij
gekwalificeerde meerderheid.Nogmaals, wat de Nederlandse regering betreft had het op een aantal punten
een onsje, laten we zeggen: een pondje, meer kunnen zijn. Echter het uiteindelijke
resultaat was voor ons positief, maar moet dat ook zijn. Wat dat betreft vond
ik de typering van wijlen oud-minister De Koning, die de heer Timmermans aanhaalde,
een goede. Het resultaat is niet anders te omschrijven dan als deze realist
in de Nederlandse politiek dat bij diverse lastige vraagstukken die hier hebben
gespeeld, heeft gedaan.Dan een enkel woord over de toekomst en het vervolg. Volgende maand komt
de Europese Raad bijeen in Laken. Uiteraard wordt het gebruikelijke overleg
daarover met de Kamer nog gevoerd. Regering en Kamer zullen ook nog spreken
over de verwachte uitspraak met betrekking tot het in het leven roepen van
een conventie die een bijdrage gaat leveren aan de voorbereiding van de volgende
IGC. Over de onderwerpen die ten minste in dit proces aan de orde moeten komen,
is in Nice afgesproken dat dit de bekende vier punten zijn die de Kamer al
kent. Elk van deze onderwerpen raakt zeer wezenlijke vragen over structuren,
middelen en doelstellingen van de integratie. Om daar over enkele jaren in
het kader van de IGC een antwoord op te kunnen geven, aan de hand van nieuwe
verdragsteksten en op basis van die vragen, is het de bedoeling een serieus
proces in gang te zetten via de methodiek van de conventie. Het is daarvoor
wel nodig dat het Verdrag van Nice er komt. Het alternatief zou zijn een bevriezing
en stagnatie die niet beantwoordt aan de eisen die de samenleving aan ons
en Europa stelt. Ik plaats dit verdrag voorts in het kader van de uitdagingen
waarvoor Europa nog staat, zeker ook na de gebeurtenissen van 11 september.
Het gaat om een reeks uitdagingen op economisch en politiek gebied. Die lagen
er overigens al, maar 11 september heeft daar de nodige dimensie aan gegeven.Dan een paar opmerkingen over het Europees veiligheids- en defensiebeleid.
De Nederlandse regering was dus gelukkig met het feit dat die kon worden vastgelegd
in het Verdrag van Nice. Dit is ook in overeenstemming met de uitgangspunten,
zoals die in de brief van 29 oktober 1999 aan de Kamer waren neergelegd. Teneinde
het resultaat enigszins te kunnen beoordelen, zou ik een klein stapje terug
willen doen. Het ging ons er bij de aanpassing van het Verdrag van Nice in
de eerste plaats om het verdrag aan te passen aan een nieuwe situatie, waarbij
de Petersbergtaken niet langer aan de WEU worden uitbesteed, maar een eigen
EU-verantwoordelijkheid zijn. Die afspraak was overigens al in Keulen en Helsinki
gemaakt. Wij vonden en vinden dat de nieuwe belangrijke ambitie van de Europese
Unie in het verdrag dient te worden verankerd. Wij willen zeker niet, met
name niet tegenover onze parlementen en het publiek, dat een Europees veiligheids-
en defensiebeleid min of meer via de achterdeur of sluipenderwijs zou binnenkomen
in de Europese machinerie. Het ging ons er voorts om het nieuwe cruciale comité
voor het Europees veiligheids- en defensiebeleid, het Politiek en veiligheidscomité,
zijn plaats in het verdrag te doen krijgen. Dat comité is zo belangrijk
dat het in het verdrag wordt genoemd. In dit verband – dat is het derde
punt – wilde de Nederlandse regering helder aangeven waar de verantwoordelijkheden
liggen. Een vredesoperatie vereist snelle, maar ook heldere
bevelslijnen, met een duidelijke afbakening van bevoegdheden. Om dat duidelijk
te maken, onverlet de bevoegdheden van bijvoorbeeld de Commissie, is een zin
toegevoegd. Die luidt dat, onverlet artikel 47 en onder de verantwoordelijkheid
van de Raad – dat is een belangrijk element – gedurende een crisisoperatie
het politiek en veiligheidscomité de relevante besluiten mag nemen
betreffende de politieke controle en strategische richting van een operatie.
Deze belangrijke bepaling kan er naar het oordeel van de Nederlandse regering
aan bijdragen dat de Unie tijdens een operatie, waarbij snel en slagvaardig
moet worden gehandeld, de vereiste slagvaardigheid inderdaad bezit.In dit kader heeft de heer Van Middelkoop gevraagd of die slagvaardigheid
wel verzekerd is. Uiteraard zal het zo zijn dat het militaire bevel van een
eventuele operatie bij de militaire autoriteiten berust. Dat spreekt vanzelf.
Wat wij in Nice hebben willen regelen, is dat er onder de politieke verantwoordelijkheid
van de Raad een comité in Brussel is dat de politieke sturing en de
strategische richting van de operatie voor zijn rekening zal nemen. In wezen
zou hier een vergelijking kunnen gelden met de situatie van de NAVO, waarbij
de NAVO-raad in het verschijnsel van het bijeenkomen van ambassadeurs, de
politieke en strategische sturing voor zijn rekening neemt, hetgeen uiteraard
onverlet laat de bevoegdheden die er politiek zijn, waarbij de militaire sturing
aan het militair comité is overgelaten.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik denk dat de vergelijking met de NAVO echt niet opgaat. Ik heb de stukken
goed gelezen. Als je militairen op pad zou sturen met de structuur die er
nu ligt, zou dat volstrekt onverantwoord zijn. Wie zijn er namelijk bij betrokken?
Dat is de Raad en natuurlijk het comité, maar daarnaast de Hoge vertegenwoordiger
van de EU en nog twee leden van de Europese Commissie. Zoals het nu voorligt,
vind ik het dan ook volstrekt onverantwoord. Ik ga alleen maar akkoord met
dit onderdeel omdat ik weet dat het bij lange na nog niet zover is dat het
echt operationeel gaat worden, maar het lijkt mij heel verstandig om er in
de toekomst nog eens goed naar te kijken.Minister Van Aartsen:Toch ben ik het niet geheel eens met de schets die de heer Van Middelkoop
geeft. Ik geef toe dat er op dit gebied nog veel te wensen is, maar het is
duidelijk dat de politieke sturing moet liggen bij de Raad, in dit geval de
Raad van ministers van buitenlandse zaken. Daar maakt Solana als Hoge vertegenwoordiger
onderdeel van uit. Voor de aansturing van dag tot dag, ook in politiek-strategische
zin, kun je niet iedere keer de ministers naar Brussel halen, net zo min als
dat in NAVO-verband gebeurt. Daarom ontstaat een apart comité van de
vijftien lidstaten, politiek aangestuurd door de Raad. Vervolgens is er de
militaire verantwoordelijkheid die door militairen wordt verzorgd. In wezen
is er dan in gelaagdheid geen verschil met de methodiek die ook in de NAVO
bestaat. De NAVO-raad kan in politieke samenstelling bijeenkomen. Zoals bij
Kosovo is gebeurd, kan deze de situatie van dag tot dag volgen, waarbij de
militairen het eigenlijke werk moeten doen. Een verschil kan ik wat dat betreft
dus niet ontdekken.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Het zou flauw zijn om te zeggen dat de minister de stukken moet lezen,
want die zal hij naar ik mag aannemen toch wel kennen. Hij noemt nu precies
die zaken die analoog lopen aan de NAVO, maar het punt is dat er in de stukken
nadrukkelijk ook staat dat er op z'n minst twee leden van de Europese Commissie
bij betrokken zijn. Dus ook die Commissie is er institutioneel bij betrokken.
Dat brengt mij ertoe om op dit onderdeel van het verdrag vrij forse kritiek
te blijven uiten.Minister Van Aartsen:Je zou haast zeggen dat, hoewel ik dat binnenkort niet verwacht, op dit
punt de proef op de som genomen zou moeten worden. Indien de EU zich zou engageren
op dit punt zal er gelet op de voorwaarden die terzake zijn geschapen, geen
verschil zijn van methode van werken in de praktijk met die van de NAVO. De
NAVO is wel al sinds 1949 ingespeeld op deze wijze van werken. De vijftien
lidstaten van de Europese Unie hebben dat niet eerder gedaan en dan ligt dat
voor een deel anders. Ik houd eraan vast dat dit in de praktijk kan werken
en dat het van belang is om het op deze wijze vastgelegd te hebben in het
verdrag.Het andere belangrijke element is de samenwerking met de NAVO. De heren
Van den Berg en Van Middelkoop hebben daar ook aandacht aan gegeven. Dit is
een element dat vanaf het begin door de Nederlandse regering is ingebracht.
Een essentiële voorwaarde voor een effectief veiligheids- en defensiebeleid
is juist die nauwe samenwerking met de NAVO. Niemand in Europa heeft behoefte
aan duplicatie. Het gaat daarbij om de toegang tot de NAVO-middelen door de
Europese Unie. Op dit gebied is in het afgelopen jaar uiteraard weinig vooruitgang
geboekt. Dat is ook uitvoerig aan de orde geweest bij de behandeling van de
begroting van Buitenlandse Zaken. Dat heeft te maken met de positie van Turkije
in de NAVO. Zoals toen al werd gezegd, kan daarvoor vóór Laken
een oplossing worden gevonden. Naar wij mogen hopen, ligt die kaart op dit
moment niet anders. Ik ben ervan overtuigd dat, als wij een oplossing vinden
voor het Turkse participatieprobleem, de rest min of meer in het slot valt.
Dan kunnen we de verzekerde toegang regelen. Daarmee hebben wij een belangrijke
blokkade overwonnen voor het werkelijk operationeel verklaren van het EVDB.
Voor het operationeel verklaren van het geheel hebben wij uiteraard de automatische
toegang nodig.In het verdrag wordt overigens naar de NAVO verwezen. In artikel 17 staat
dat de politiek van de Unie niet het veiligheidsbeleid van een aantal leden
van de Unie prejudicieert en de verplichtingen van de NAVO-partners erkent.
Belangrijk is ook dat het EVDB compatibel moet zijn met het veiligheidsbeleid
van de NAVO. Dat stond overigens al in het Verdrag van Amsterdam. Die zin
is in het Verdrag van Nice blijven staan. Verder is er voor de koppeling aan
de NAVO uiteraard het volledige document van Nice.Het tweede element dat tot problemen in het EVDB-dossier leidt, is de
kwestie van de militaire capaciteiten. Helaas hebben wij afgelopen maandag
moeten constateren dat daarbij niet echt veel vooruitgang wordt geboekt. Landen
zoals Frankrijk, Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk
doen daar het nodige aan, maar in de komende periode is volgens mij meer investering
en meer energie gewenst over een breder front. Dat moest afgelopen maandag
helaas zo worden vastgesteld.De heer Timmermans (PvdA):De minister sprak over engageren. Dat doet mij aan Napoleon denken, die
zei: on s'engage, et puis on verra. Dat is zo'n beetje de houding van de minister
ten aanzien van de tweede pijler. Ik denk dat daar voor een deel wat voor
te zeggen is, ook als je op successen kunt wijzen zoals in Macedonië.
Dat is toch niet het geringste. Maar wat zijn volgens de minister de institutionele
tekortkomingen? Waar gaat het dan haperen? Dat zullen wij voor onszelf toch
gauw in kaart moeten brengen, anders haalt de werkelijkheid ons in en kunnen
wij niet handelen, ook niet als wij dat willen. Wat moet volgens de minister
nog vooruitgaan? De parlementaire controle in de tweede pijler, de positie
van de Hoge vertegenwoordiger, het militair comité?Minister Van Aartsen:Het hapert nu heel concreet op de twee punten die ik heb genoemd. Automatische
toegang tot middelen van de NAVO is echt noodzakelijk. Als de Europese Unie
zich werkelijk met een zekere kracht en omvang wil ontplooien in dit kader,
hebben wij die NAVO-middelen nodig. Daarom moet automatische toegang verzekerd
zijn. Dat is op dit moment niet het geval. Dat vormt een groot gat in het
EVDB, want niemand van ons wil duplicatie. Dat zou ook de Nederlandse schatkist
het nodige kosten. Niemand wil daar aan. Het is een belangrijke hindernis
die genomen moet worden.Voorts is de capaciteit een probleem. Op het gebied van bijvoorbeeld de
transportcapaciteit moet een enorme achterstand worden ingehaald. Nederland
en Duitsland doen daar veel aan door toch een gezamenlijke transportcapaciteit
te organiseren. Op dat gebied is dus sprake van engagement. Er gebeurt het
nodige.Een typisch Nederlands punt is dat volgens ons op de een of andere manier
de parlementaire betrokkenheid moet worden verzekerd en geregeld. Nederland
heeft dat punt constant ingebracht in het overleg. Het is nu voor een deel
weer aan de parlementariërs in Europa om te reageren. Ik weet dat het
Nederlandse parlement daarin zeer actief is.Enige tijd geleden heb ik de West-Europese Unie hierover voor de derde
keer toegesproken. Ik weet hoe men aldaar erover denkt. Er zijn dus oplossingen
mogelijk. Zo lang er geen configuratie is, ligt het zwaartepunt wel in de
nationale parlementen. Er is een configuratie denkbaar van nationale parlementariërs
en leden van het Europees Parlement die meer is dan het COSAC-verband. Dit
punt is aan de orde geweest tijdens de begrotingsbehandeling van mijn departement.De twee punten die ik heb genoemd, wegen zwaar, omdat zij op kortere termijn
tot problemen leiden en volledige ontplooiing onmogelijk maken. Het andere
punt heeft te maken met het belang van de parlementaire betrokkenheid bij
het Europees veiligheids- en defensiebeleid.Mevrouw Vos (GroenLinks):Kan de minister wat duidelijker zijn over de positie van de Hoge vertegenwoordiger?
De heer Timmermans heeft daar ook naar gevraagd. Moet de Hoge vertegenwoordiger
al dan niet deel uitmaken van de Europese Commissie? De heer Benschop heeft
tijdens het wetgevingsoverleg gezegd dat hiervoor alle aanleiding is en dat
de inzet erop is gericht, de mogelijke samenwerking tussen Commissie en Hoge
vertegenwoordiger te bevorderen. Ik heb hieruit begrepen dat naar de mening
van de heer Benschop er aanleiding was om te spreken over het idee, de Hoge
vertegenwoordiger deel te laten uitmaken van de Commissie.Minister Van Aartsen:De Nederlandse regering heeft al eens eerder de gedachte geopperd van
een soort mengvorm, een soort hybride vorm voor de Hoge vertegenwoordiger.
Het idee was dat hij voor een deel lid kan zijn van de Raad en voor een ander
deel lid van de Europese Commissie. Voorlopig heeft de Nederlandse regering
wel met de realiteit te maken. Wij kunnen wel een ideaal stellen, zoals de
staatssecretaris vorige week in het wetgevingsoverleg heeft gedaan, maar wij
hebben te maken met de realiteit. Hij heeft toen gezegd dat wij uiteindelijk
die richting op moeten. Het overhevelen van de heer Solana naar de Commissie
zou het communautariseren van de tweede pijler zijn. Op dit moment is dat
gezien de realiteit in Europa een veel te simpele benadering.Waarop wel ingezet zou kunnen worden, is het idee van het initiatiefrecht
voor de heer Solana. Dat idee is terug te vinden in de Staat van de Unie.
De staatssecretaris heeft daarover in het wetgevingsoverleg ook gesproken.Mevrouw Vos (GroenLinks):Zal de regering in Laken of kort daarna een voorstel doen om opnieuw over
de positie van de Hoge vertegenwoordiger te spreken en over de relatie en
de samenwerking tussen hem en de Commissie?Als de regering zegt dat er een initiatiefrecht moet komen voor de Hoge
vertegenwoordiger, zou er sprake moeten zijn van de mogelijkheid tot controle
door het Europees Parlement.Minister Van Aartsen:Voor dat laatste geldt hetzelfde. Zolang de tweede pijler een typisch
intergouvernementele pijler is, ligt de controle bij de nationale parlementen.
Die realiteit verandert in de komende periode niet, want communautarisering
van de tweede pijler is een ideaal dat nog zeer ver weg is en dat ook in Laken
niet op deze wijze aan de orde zal komen. De richting die de Nederlandse regering
op dit punt wil ingaan, is het bedenken van een methodiek om een premie te
zetten op de samenwerking tussen de Hoge vertegenwoordiger en de Commissie.
Nu al zien wij in de praktijk dat die samenwerking heel goed verloopt, maar
bij een volgende IGC zijn wellicht creatieve denkbeelden mogelijk die een
premie zetten op de samenwerking tussen de Commissie en de Hoge vertegenwoordiger.
Het is immers een feit dat de samenwerking nu ook goed verloopt omdat er een
goede chemie is tussen de Commissie en de Hoge vertegenwoordiger. De staatssecretaris
heeft er al op gewezen dat dat niet blijvend hoeft te zijn.Mevrouw Vos (GroenLinks):Zegt de regering dat daar een keer verandering in moet komen, dat zij
zich daarvoor zal inzetten en dat zij daar wellicht in Laken, maar anders
in ieder geval op weg naar de volgende IGC mee zal beginnen? Op dat punt wil ik meer duidelijkheid. Is dit voor de regering een belangrijk
punt of laat zij het erbij zitten zolang de andere lidstaten hier niets aan
willen veranderen?Minister Van Aartsen:Als u mij vraagt of wij ons daar in Laken voor zullen inzetten, moet het
antwoord "nee" zijn, om de doodeenvoudige reden dat wij dat dan wel kunnen
roepen, maar dat de veertien andere lidstaten dan zullen zeggen: dat is een
interessant denkbeeld van Nederland, maar willen jullie ook rekening houden
met de realiteiten van vandaag en de realiteiten inzake de tweede pijler?
Er zijn in Laken een aantal andere zaken die belangrijker zijn in de opmaat
naar de volgende IGC. Het zou dus niet juist zijn en wij zouden ook geen rekening
houden met de Europese realiteiten als wij in Laken daarvoor zouden pleiten.
Iets anders is dat je mechanieken zou moeten bedenken en met creatieve denkbeelden
zou moeten komen om een premie te zetten op de samenwerking tussen de Commissie,
de Raad en de Hoge vertegenwoordiger. Uit die samenwerking is veel goeds voortgekomen;
het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid ten aanzien van de
Balkan is succesvol geweest; kijk maar naar Macedonië. Welnu, je moet
premies op die successen zetten. Daar wil de Nederlandse regering zich voor
inzetten, maar niet voor de communautarisering van de tweede pijler.Staatssecretaris Benschop:Voorzitter. Ik dank de afgevaardigden hartelijk voor hun inbreng van vandaag,
na het vorige week gehouden wetgevingsoverleg.De heer Van den Berg heeft de meerderheidsbesluitvorming getypeerd als
een overgang van intergouvernementeel naar supranationaal. Ik geloof niet
dat je dat zo zwart-wit kunt zien, omdat veel van de meerderheidsbesluitvorming
zich afspeelt in de eerste pijler, die door zijn aanpak supranationaal is.
Dat heeft te maken met het initiatiefrecht van de Commissie en de rol van
het Hof van Justitie. De vraag of de Raad met unanimiteit of met gekwalificeerde
meerderheid beslist, is voor de vraag of iets supranationaal of intergouvernementeel
georganiseerd is, binnen de opzet van de Unie niet beslissend. Het onderwerp
is natuurlijk wel van groot belang in het licht van de uitbreiding, de efficiency
van de besluitvorming en de mogelijkheid om tot besluiten te komen, ook in
een grotere en gedifferentieerde Unie.Het resultaat op het punt van de meerderheidsbesluitvorming wordt, ook
blijkens het debat in de Kamer, veelal als relatief teleurstellend ervaren.
Het is duidelijk dat de inzet van de Nederlandse regering op dit punt groter
is geweest dan de uitkomst. Voor het opmaken van de balans is het goed als
wij ons realiseren dat er 39 bepalingen toegevoegd zijn aan de lijst van meerderheidsbesluitvorming.
In een aantal gevallen wordt de meerderheidsbesluitvorming direct van kracht
met het toepassen van het Verdrag van Nice. Ik noem artikel 13. In andere
artikelen is bepaald dat er na een bepaalde termijn meerderheidsbesluitvorming
zal plaatsvinden. Ik wijs op artikel 161 over de cohesiefondsen. In een enkel
geval is de mogelijkheid voorzien dat de Raad later besluit tot de overgang
op meerderheidsbesluitvorming, een zogeheten passerelle, bijvoorbeeld in het
artikel over de handelspolitiek.Mevrouw Scheltema heeft de stelling opgeworpen dat het democratisch gat
met deze overgang naar meerderheidsbesluitvorming en de bijbehorende controle
door het Europees Parlement vergroot wordt en dat ik dat ook in het wetgevingsoverleg
gesteld zou hebben. Ik denk dat dit niet klopt. Ik kan mij niet herinneren
dat ik dit zo gesteld heb. Ik ben ook niet van mening dat het democratisch
gat is vergroot. Bij alle belangrijke besluiten, als het gaat om wetgevende
bevoegdheden en budgettaire aspecten, is sprake van codecisie: artikel 13,
het bestrijden van discriminatie; artikel 65, justitiële samenwerking
in burgerlijke zaken; artikel 157, industriebeleid; gekwalificeerde meerderheid
op een later tijdstip, de zogeheten passerelle, die ook toegepast is in de
artikelen over het asiel- en migratie beleid, artikel 62, verkeer van onderdanen
van derde landen met een visum, asielbeleid na vaststelling van een communautair
kader. Daarnaast is er een aantal bepalingen waarin dat niet het geval is.
Dan wijs ik op de benoeming van de secretaris-generaal van de Raad/Hoge vertegenwoordiger.
Dat is een bevoegdheid van de Raad. Dan sta je voor een bepaalde afweging.
Moet er unanimiteit zijn omdat er geen rol voor het Europees Parlement is?
Moet er dan sprake zijn van een hypothetisch veto in eigen land over de benoeming
van de Hoge vertegenwoordiger/secretaris-generaal van de Raad of wegen wij
dat af tegen het feit dat er in een grote club over dat soort benoemingen
met een werkbare regel besluiten over genomen worden? Ik denk dat er terecht
voor het laatste is besloten. Wij moeten wel goed kijken naar de aspecten
die aan de orde zijn. Wij moeten kijken om welke artikelen het gaat en wat
de positie was.Ik heb de artikelen opgesomd waarover in de toekomst meerderheidsbesluitvorming
kan plaatsvinden. Je kunt natuurlijk altijd zeggen dat het beter kan, maar
je kunt niet zeggen dat het democratisch gat van de Unie groter is geworden
door het Verdrag van Nice. Je kunt ook niet zeggen dat er niets is gebeurd
op het gebied van meerderheidsbesluitvorming.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik denk dat u mijn woorden verkeerd heeft uitgelegd. Ik heb toegegeven
dat er op een aantal punten resultaten zijn geboekt. Dat is ook een verdienste.
Waar het niet is gebeurd, ontstaat het probleem dat het Europees Parlement
nog geen bevoegdheden heeft en de nationale parlementen door de overgang tot
meerderheidsbesluitvorming hun vetorecht verliezen. Dat is een vermindering
van de democratische controle. Dat kunnen wij niet ontkennen, want dat is
gewoon een feit. Ik hoop alleen dat dit in de toekomst kan worden bijgesteld.
Mijn concrete vraag is of de zaken waarvoor nu nog geen codecisie is op de
post-Nice-agenda staan? Daar pleit ik voor.Staatssecretaris Benschop:Sommige zaken staan daar niet op. Voor de benoeming van de secretaris-generaal
van de Raad zal er nooit sprake zijn van codecisie voor het Europees Parlement.
Ik vind het wel redelijk om te zeggen dat daar meerderheidsbesluitvorming
binnen de Raad voor mogelijk is. De benoeming van de voorzitter van de Commissie
is weer een andere procedure. De Raad kan daarover in meerderheid besluiten
en tegelijkertijd vindt er een investituur in het Europees
Parlement plaats. Dat valt echter niet onder de formule van de codecisie.Op een aantal andere terreinen hadden en hebben wij wensen voor de meerderheidsbesluitvorming.
Dat is ook mijn reactie op de motie die op dat punt is ingediend. Het lijkt
mij zeker mogelijk en wenselijk dat die onderwerpen op de komende IGC aan
de orde komen. Wij moeten daarbij wel oppassen dat wij niet zoals bij Amsterdam
left-overs creëren en daarmee nieuwe voorwaarden voor de uitbreiding.
Dat kan niet, omdat het de politieke conclusie van Nice is dat de Unie met
dit verdrag klaar is voor de uitbreiding.Verder is ook de timing heel belangrijk. Ik ben er geen voorstander van
om deze discussie in Laken te starten. Ik ben er zelfs niet voor om er nu
al heel veel aan te doen, omdat het Verdrag van Nice nog niet is geratificeerd
en een aantal lidstaten niet staat te springen om deze discussie over te doen,
zeker niet zolang de ratificatie van het Verdrag van Nice nog loopt. Ik ben
er wel zeker van dat er bij de conventie en bij de discussie in 2003 over
het mandaat voor de eerstvolgende IGC een drang zal zijn om dit onderwerp
weer op de agenda te zetten. Wij zullen daar natuurlijk zeker aan bijdragen.
Ik kan u verzekeren dat dit onderwerp van de agenda wordt geschrapt, als wij
ervoor zouden pleiten om dat al voor Laken te doen. Wij hebben dan een "nee"
aan onze broek, terwijl wij nu een mogelijkheid hebben om het weer aan de
orde te stellen, lopende het proces en na de ratificatie van het Verdrag van
Nice en geholpen door de dynamiek van de conventie en de formulering van het
mandaat voor de IGC.De heer Van Baalen (VVD):De Raad van State stelde dat de vooruitgang die is geboekt bij de gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming, beperkt is en dat wij er niet teveel van moeten
verwachten voor de verbetering van de slagvaardigheid van de Unie. Is de staatssecretaris
het daarmee eens?Staatssecretaris Benschop:De stappen worden iets kleiner. Dat is echter ook te verklaren uit de
stappen die al genomen zijn. De meerderheidsbesluitvorming die nu aanwezig
is of mogelijk gemaakt wordt, heeft inmiddels geleid tot een heel bouwwerk.
Er blijft echter nog een aantal terreinen over dat onze speciale aandacht
heeft. Zo is het asielbeleid nog niet geregeld en is er wel een mogelijkheid
geschapen voor het milieubeleid, maar is die nog niet geregeld. Ook onderdelen
van het sociaal beleid en het fiscale beleid, bijvoorbeeld de milieuheffingen,
vallen niet onder de meerderheidsbesluitvorming. Dat is overigens wel zo'n
beetje de lijst. Dat heeft ook te maken met de agenda van de Europese Unie
en de vraag waar die meerderheidsbesluitvorming echt nodig is. Verder moet
er duidelijkheid zijn over de vraag waar de unanimiteitsbesluiten de voortgang
in de weg staan. Ik denk dat het al met al redelijk overzichtelijk is.Mevrouw Vos (GroenLinks):De staatssecretaris kijkt met een zonnige blik naar de vooruitgang die
is geboekt bij de meerderheidsbesluitvorming en de codecisie. Bij de handelspolitiek
zijn echter wel degelijk nationale bevoegdheden overgeheveld, zonder dat er
sprake is van codecisie. Ik denk dat het realiseren van codecisie op dit terrein
een belangrijke ambitie van de regering zou moeten zijn. De staatssecretaris
is verder onduidelijk over de agendering van meerderheidsbesluitvorming en
codecisie. Kan hij echter wel aangeven of hij het van belang vindt dat Nederland
dit actief agendeert in de aanloop naar een volgende verdragswijziging?Staatssecretaris Benschop:Het antwoord op die laatste vraag is "ja". Om dat mogelijk maken, moet
u niet van mij vragen dat ik dit onderwerp al in Laken opvoer. Ik kan u verzekeren
dat het dan tot 2004 van de agenda wordt geschrapt.De handelspolitiek is een iets ander onderwerp, want dat betreft de formulering
van het mandaat waarmee de Commissie kan onderhandelen. De handelspolitiek
is een externe bevoegdheid van de Commissie, waarvoor de Raad van ministers
het mandaat formuleert. Het is dus geen wetgeving. Er is ook geen budget.
Een codecisieprocedure is hierop dan ook niet van toepassing. Ook in de nationale
context wordt dit afgestemd tussen regering en parlement. Het parlement geeft
de regering een zekere marge om in de internationale onderhandelingen een
resultaat te boeken. Daar is de formule van de codecisie niet direct op van
toepassing. In de toekomst kan worden bekeken wat de verdere parlementaire
betrokkenheid inhoudt. Dat is een terrein waarnaar precies moet worden gekeken.
Je kunt niet zeggen: 100% meerderheid is 100% codecisie. Ook die codecisie
is een formule die zich richt op bepaalde aspecten van beleid, net zoals in
de nationale verhoudingen onderscheiden relaties bestaan tussen regering en
parlement als het gaat over wetgeving, budgetrecht en politieke verhoudingen.De heer Verhagen (CDA):Ten aanzien van het laatste zou je instemmingsrecht kunnen hebben, hoe
breed die marges voor de onderhandelingsmandaten ook zijn.Ik kom even terug op de uitvoering van de motie. De staatssecretaris zegt:
als u mij vraagt om dat in Laken op de agenda te plaatsen dan is het weg.
Het komt dan in ieder geval niet op de agenda voor de eerstvolgende verdragswijziging.
De motie vraagt om dat op de agenda te plaatsen. Dat houdt ook in –
daar zult u zich in Laken wel voor moeten inspannen – dat de formulering
van de post-Nice-agenda voor de komende IGC niet dusdanig limitatief is, dat
deze onderwerpen niet aan de orde kunnen komen bij de IGC. Met andere woorden:
de formulering van de vier punten van Laken zal ruimer moeten zijn, zodat
het mogelijk is om deze motie te kunnen uitvoeren. Dat zult u toch moeten
toezeggen.Staatssecretaris Benschop:Dat hebben wij al lang en breed opgeschreven. Wij zijn hard bezig om dat
te realiseren. In alle notities over de toekomst van de Unie, over de verklaring
van Laken, over de aanloop naar de komende IGC is aangegeven dat conventie
en IGC zich niet behoeven te beperken tot de vier onderwerpen van Nice voor
de post-Nice-agenda. Wij hebben bijzondere aandacht besteed aan het aspect
van de democratische legitimatie, aan de externe dimensie, Europa's rol in
de wereld en hoe dat institutioneel vorm moet worden gegeven. Wij hopen zeer –
wij zullen dat ook bevorderen – dat er een zekere open formule terzake
van de conventie en de werkzaamheden van de conventie zal plaatsvinden. Wij
komen tussen conventie en IGC terug als het gaat over de mandaatsformulering
voor de IGC die ergens in 2003 van start gaat.De heer Verhagen (CDA):In Laken wordt die agenda voor een groot deel bepaald. Als daar de codecisie
aan de orde wordt gesteld, dan is het al weg. Dat geeft te denken over de
inzet ten aanzien van dit element.Staatssecretaris Benschop:Dat heeft ook te maken met de timingvraag. Het onderwerp staat in een
ander kader op het moment dat Nice nog niet is geratificeerd. Zodra Nice geratificeerd
is, de conventie onderweg is en daar een zekere ontwikkeling is te bespeuren,
ontstaat een andere agenderingsmogelijkheid. Ik denk dat Laken een open agenda
te zien zal geven waarin een aantal onderwerpen omschreven staat of zodanig
ruim omschreven is dat daaruit in het vervolg mogelijkheden ontstaan, zowel
binnen de conventie als straks bij de formulering van het mandaat voor de
IGC. In Laken wordt de agenda van de IGC 2003-2004 niet vastgelegd. Dat gebeurt
straks in 2003 na de conventie op basis van een nieuwe discussie in de Europese
Raad bij de start van de IGC. Wij hebben ook in de aanloop naar deze IGC gezien
dat het nog wat voeten in de aarde heeft. Het onderwerp van de versterkte
samenwerking, waarvoor Nederland heeft gepleit, was een jaar voor Nice voor
een groot aantal lidstaten niet bespreekbaar om het op de agenda te krijgen.
Vervolgens was het een onderwerp waarover voor het eerst politieke overeenstemming
bestond. Alles op zijn tijd.Dan de stemmenweging in Raad en Parlement. De heer Van Middelkoop vroeg
wat de reden is dat de factor bevolkingsomvang zowel in Raad als in Parlement
naar voren komt. Ik heb daar goed over nagedacht. Ik denk dat dit het door
hem en mij onderschreven sui-generiskarakter van de Europese Unie is. Er zijn
verschillende bronnen van legitimiteit binnen de Europese Unie. Ik denk aan
de individuele burger en aan de individuele staten. Beide zien wij terug in
de verschillende onderdelen van de structuur van de Unie. Het meest simpele
voorstel voor de stemmenweging is door de Europese Commissie gedaan: één
staat, één stem, meerderheid van staten plus een bevolkingsweging
en daar een meerderheid in. Zelfs daar kwam de dubbele legitimiteit tot uitdrukking.
Als doorgedacht wordt op het model dat de heer Van Middelkoop initieert, eindigen
wij bij een federaal model, waarbij de Raad besluit op grond van de deelnemende
staten en het Parlement op grond van de vertegenwoordiging van de bevolking.
Dan zitten wij dichter bij het Amerikaanse model met senaat en huis van afgevaardigden
dan nu het geval is. Ik sluit niet uit dat het daartoe ooit komt, maar ik
neem aan dat de heer Van Middelkoop daar niet op uit is.De heer Verhagen sprak over de transparantie van de besluitvormingsstructuur.
Ik heb gezegd dat dit niet eenvoudig is. Het was ook niet eenvoudig. Ik weet
echter niet of dit het doorslaggevende element is als het gaat om de vraag
hoe Europese democratie beleefd wordt en welk inzicht in Europese besluiten
bestaat. Ook in het Europees Parlement zijn er ingewikkelde besluitvormingsregels.
Soms heb je de meerderheid nodig, dan weer een absolute meerderheid en in
sommige gevallen is het nog anders. Dat geldt ook in Nederland. Hier is de
besluitvorming over grondwetswijzigingen anders dan over wetsvoorstellen.
Ik durf niet te garanderen dat iedereen vragen die daarover gesteld worden
goed zal beantwoorden. Wij moeten dan ook niet overschatten wat het betekent
als het gaat om de acceptatie ervan. Ik zie dat op een ander terrein: de vraag
of de democratische structuur in de zin van de positie van de instellingen
werkelijk volgroeid is of niet, alsmede de vraag of er een mate van herkenning
in het Europese politieke en publieke debat kan optreden. Ik vind dat er bij
de openbaarheid van wetgevende vergaderingen een principieel punt aanwezig
is. Maar als het gaat om het verkeer rond de tafel voor degenen die dat moeten
doen, geloof ik niet dat het doorslaggevend is. Er is best een opmerking over
te maken, maar wij moeten ook de nuance blijven zien. Wij moeten niet alles
wat enigszins ingewikkeld is of waarbij even gerekend moet worden meteen verantwoordelijk
verklaren voor het democratische probleem in Europa. Het zou een onderschatting
zijn te denken: als wij die regel versimpelen, komt het wel in orde. Ik garandeer
dat dit niet het geval is. Het heeft met andere zaken te maken, niet alleen
met democratische structuren maar ook met de democratische cultuur, de beleving
ervan, de openbaarheid, de herkenning, het politiek vertegenwoordigerschap
en dergelijke.De heer Verhagen (CDA):Dat klopt, maar u heeft in de voorbereidende vergaderingen gesteld dat
het Verdrag van Nice zou moeten leiden tot een democratischer, transparanter
en slagvaardiger Europa. Dat is in elk geval met betrekking tot de transparantie
niet het geval.Staatssecretaris Benschop:Niet op het punt van het tellen van de stemmen in de Raad, maar daarop
heb ik ook nooit mijn pijlen gericht waar het ging om openbaarheid en transparantie.De heer Verhagen (CDA):Die transparantie gold ook ten aanzien van de besluitvormingsstructuur.Staatssecretaris Benschop:Ja, maar daar zitten wij nog wel even aan vast. Dat is het sui-generismodel.
Wij zouden de Raad eruit kunnen lichten. Dan houden wij een heel klein Europa
over, weinig dynamisch. Dergelijke consequenties zitten eraan vast. Die afweging
moeten wij maken waar het gaat om de agenda, de instituties, de betrokkenheid
van mensen daarbij enzovoort. Dat zijn geen gemakkelijke afwegingen. Vandaar
mijn pleidooi om bij de beoordeling hiervan de nuances te blijven zien. Er
zijn geen simpele nooduitgangen te vinden waardoor het ineens allemaal zou
zijn geregeld. Maar goed, wij moeten een richting voor ogen houden. Men kent
onze inzet op het terrein van de openbaarheid.Voorzitter. Mevrouw Scheltema is in gegaan op de post-Nice-agenda en de
splitsing van de Europese Raad volgens het voorstel van de heer Verheugen.
Misschien komt dit aan de orde in de zin van de betrokkenheid van de nationale
parlementen, maar dat dit zo vérreikend wordt dat dit de positie van
de Europese Raad raakt, daar geloof ik eerlijk gezegd niet in.De heer Van Baalen merkt terecht op dat de inbedding van de Europese Raad
een punt van discussie kan worden. In het kader van de conventie en de aanloop
daar naartoe moet worden nagegaan wat er als prangend naar
voren komt. Waar ontstaan de noodzaak van en de mogelijkheden voor verdergaande
besluitvorming? Wij sluiten weinig uit, maar dat is nog wat anders dan in
Laken met vlaggetjes gaan lopen, in de zin van: dit moet per se en dat moet
per se niet. Laten wij nu even voor die opbouw kiezen: Nice geratificeerd
krijgen; de conventie onderweg krijgen; zien hoe externe omstandigheden de
EU weer tot iets brengen. De agenda en de instituties volgen wel een zekere
noodzaak; dat komt niet alleen uit het institutionele debat voort. Waar ontstaat
nu de behoefte om weer vooruitgang te boeken, ook in institutionele zin? Laten
wij wat dat betreft goed de vinger aan de pols houden.Dat geldt ook voor het Parlement in Straatsburg. Ik dank de heer Verhagen
voor het compliment dat hij de regering geeft dat, wanneer wij voldoende motivatie
en inzet op dit punt tonen, het dán geregeld wordt.De heer Verhagen (CDA):Dan zou de applausbarometer wat meer stijgen.Staatssecretaris Benschop:Hier, bedoelt u.De heer Verhagen (CDA):Méér kunt u toch niet verwachten, als Nederlandse regering?Staatssecretaris Benschop:Neen; dat is inderdaad heel belangrijk. Zodra dit gaat rollen, doen wij
mee. U werd vanochtend tot een democratische revolutie opgeroepen door geestverwanten
in het Europees Parlement. Volgens mij zou dit een onderwerp kunnen zijn waarbij
ook het Europees Parlement zélf voor enige revolutie zou kunnen zorgen.
Ik zal dat niet in de weg staan.Mevrouw Scheltema heeft voorts een opmerking gemaakt over het Europees
aanhoudingsbevel, de afweging die daarbij behoort, het drugsbeleid enzovoort.
Voorzitter. Dat is niet aan de orde. Zelfs in het voorstel van de Commissie,
dat het meest vérgaande voorstel is, is dit expliciet uitgesloten.
In het voorstel waaraan nu wordt gewerkt en waarover hopelijk op 6 of 7 december
besluiten vallen, wordt er gewerkt met een positieve lijst van besluiten waar
dit soort onderwerpen absoluut niet op staan.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):De staatssecretaris heeft gelijk als hij zegt dat dit nu niet aan de orde
is. Ik heb dit vermeld als voorbeeld om aan te geven hoe lastig het is om
met algemene criteria voor subsidiariteit te komen. Ik denk dat wij drie maanden
geleden, bij het aan de orde stellen van zo'n aanhoudingsbevel, hadden gezegd:
dit is typisch Nederlands en dus moeten ze in Europa daarvan afblijven. Nu
zie je toch dat wij wél in die richting bewegen. Dat was dus in het
kader van de vraag of je wel zo gemakkelijk, los van tijd en plaats, algemene
criteria voor subsidiariteit kunt stellen.Staatssecretaris Benschop:Dat ben ik met mevrouw Scheltema eens. Ik gaf ook zojuist aan dat bij
de agenda van de volgende IGC dit soort aspecten – waartoe bestaat een
noodzaak om weer Europese oplossingen voor beleefde problemen te verzinnen –
bepalend is voor de vraag waar de aandacht in institutionele zin zich op richt.
Dan zijn wij weer terug bij dat algemene punt, dat de institutionele discussie
ook de inhoudelijke agenda van de Unie moet volgen.Mevrouw Vos besprak enkele punten in verband met de conventie. Ik ben
ingegaan op de open agenda. Het presidium wordt uit de verschillende onderdelen
samengesteld, ook al zit het voorzitterschap er misschien in en ook het komend
voorzitterschap. Dat maakt mijns inziens niet uit voor de vraag of de regeringsvertegenwoordigers
daar één plek hebben.De relatie tussen Commissie en Parlement zal zeker aan de orde komen.
Ik weet niet hoe expliciet dit in de verklaring van Laken wordt opgenomen.
Als je echter praat over de politieke verhouding tussen Commissie en Parlement
en verantwoordelijkheidrelaties, zullen wij dat zeker stimuleren.In het kader van de uitvoeringsbesluiten in de toekomst en de rol van
het Europees Parlement ben ik eerder voor versimpeling, ook in het licht van
de subsidiariteitsdiscussie en de bevoegdhedenafbakening. Bij de besluiten
die op Europees niveau worden genomen zou ik liever minder in de uitvoeringsrol
van de Europese Commissie verzeild raken en ervoor zorgen dat er op onderdelen
ruimte komt of zaken teruggaan naar nationale overheden – dat is namelijk
straks de realiteit van een gedifferentieerde grote Unie – in plaats
van het nog moeilijker te maken, doordat behalve de Raad ook het EP zich nog
verder in de comitologie stort. Dan dreigen wij eerder in details ten onder
te gaan dan dat wij het Europese beleid verbeteren.Mevrouw Vos (GroenLinks):Bij de samenstelling van het presidium is onze zorg vooral een evenredige
vertegenwoordiging. De nationale regeringen moeten daarin niet gaan overheersen.Wat de uitvoeringsbesluiten betreft hebben wij toch zorgen, omdat de Commissie
in allerlei comités verregaande besluiten neemt die voor de gehele
Unie van belang zijn. Op het terrein van landbouw worden allerlei technische
zaken geregeld, bijvoorbeeld bij MKZ, die een gigantische impact hebben voor
de lidstaten. Waar dit zo zou blijven, is mijn vraag waarom dan geen controlerende
rol van het Europees Parlement? Je kunt dan nog discussiëren over de
vraag hoever dat moet gaan.Staatssecretaris Benschop:De discussie gaat waarschijnlijk de andere kant op, namelijk in de richting
van minder uitvoeringsbesluiten op Europees niveau en misschien ook een ander
soort besluiten. Misschien worden het eerder kaderbesluiten dan besluiten
waaraan een zo gedetailleerde uitvoering is verbonden, om tot simpeler procedures
te komen en de blik vooral te richten op de Commissie. Als wij praten over
de uitvoerende macht, praten wij over de Commissie. Als wij na de Raad ook
nog het EP krijgen, wordt het alleen maar ingewikkelder. Ik zou zeggen: minder
details vanuit Brussel en wat er moet komen, geregeld door de Commissie. Ik
zou eerder de Raad een stap terug laten doen dan het Europees Parlement erop
te zetten.Ik word nu voor de tweede keer geconfronteerd met de scheiding der machten
op de agenda van de IGC. Ik kan mij geen taboe op dit punt herinneren. Behalve
aan Montesquieu doet het erg aan de bevoegdhedenafbakening denken. En die
staat op de agenda. De hiërarchie der normen en dergelijke is ook bespreekbaar.
Ik zie daar dus geen taboe. Ik kom bij de motie-Timmermans op stuk nr. 7 over de openbaarheid van
bestuur en de openbaarheid van de wetgevende vergadering. Zoals de heer Van
Middelkoop al terecht heeft geconstateerd, is daar van voortschrijdend inzicht
sprake. Als ik zijn antwoord op de interruptie van de heer Timmermans op een
ander onderwerp mag parafraseren: ik wist niet dat het in mij zat, maar het
kwam er toch uit. Vandaar dat wij nu zijn waar wij zijn. Ik heb dus geen problemen
met het aanvaarden van deze motie.De heer Verhagen (CDA):Ik begrijp niet wat de openbaarheidstoets zou moeten inhouden. Verwacht
de staatssecretaris dat hij de applausmeter daarvoor wel omhoog krijgt in
Europees verband? Hoe gaat hij dit bij de andere lidstaten verkopen?Staatssecretaris Benschop:Ik begrijp de motie zo dat bij het bespreken van institutionele wijzigingen
voorstellen omtrent de werking van de instellingen een belangrijk criterium
zijn, naast efficiency en effectiviteit, als onderdeel van het aspect democratie.
We moeten geen ontwikkelingen in gang zetten die leiden tot minder openbaarheid,
maar we moeten waar mogelijk ontwikkelingen in de richting van meer openbaarheid
bevorderen.De in de motie op stuk nr. 8 genoemde kennis van het Europees recht verdient
zeker meer aandacht. In Nederland is inmiddels een kenniscentrum voor de juridische
macht in werking gezet om daar wat aan te doen. Het speelt ook met betrekking
tot de kandidaat-lidstaten. Het heeft de aandacht in de ondersteuning die
zij op dit moment krijgen en in het voortgangsrapport van de Commissie, dat
onlangs is uitgebracht. Dit punt behoeft ook na de toetreding de aandacht.
Het zal door ons zeker onderschreven worden.De in de motie op stuk nr. 9 ontvouwde gedachte om het EGKS-systeem te
gebruiken – de Commissie beslist en als een lidstaat het er niet mee
eens is, is beroep bij het Hof mogelijk en moet de Commissie altijd naar het
Hof – is een zeer te overwegen gedachte. Deze gedachte zal, zeker in
het kader van de komende IGC, de nodige aandacht krijgen. Er is namelijk een
verdragswijziging nodig: artikel 226 moet worden gewijzigd.Ik heb net eigenlijk al gereageerd op de motie op stuk nr. 10 over meerderheidsbesluitvorming.
Ja, maar wij vragen wel enige ruimte wat timing betreft om het onderwerp aan
de orde te stellen. Het resultaat telt!De vraag in de motie op stuk nr. 11, of de daarin genoemde toetsen in
de komende IGC kunnen worden betrokken, kan ik bevestigend beantwoorden. De
in de motie opgenomen omschrijving is voor ons deel van de invulling van het
debat over de bevoegdhedenafbakening en de ontwikkeling die de Unie op dat
punt dient door te maken. Wat het waarmaken van de bepaling betreft die sinds
het Verdrag van Amsterdam aanwezig is, kan ik zeggen dat eerder door de Nederlandse
regering is gepleit voor een ontvankelijkheiddebat in de Raad, op het moment
dat de Commissie nieuwe regels voorstelt. Dat debat is er op die manier niet
gekomen. Het is nu de Commissie zelf die die toets uitvoert. Wij denken dat
de ideeën die op dat punt al eerder zijn gelanceerd, nog steeds relevant
zijn. Wij zullen dit betrekken bij de bevoegdhedenafbakening. Het staat wat
ons betreft op de agenda, dus wij hebben geen problemen met de motie.De minister en alle fracties hebben al uitgebreid de balans opgemaakt.
De relatie met de uitbreiding – ik zeg dat tegen mevrouw Scheltema –
ligt er zoals die daar ligt. Ik meen dat ik dat in het wetgevingsoverleg precies
zo heb aangegeven. Ierland wordt niet onderschat, maar daarover is nog geen
definitief uitsluitsel. Zoals de minister zei, is de beste bijdrage die wij
kunnen leveren het zo snel mogelijk afgeven van het signaal dat Nice kan worden
geratificeerd. Dat is ook jegens de kandidaat-lidstaten een vertrouwenwekkend
signaal. Wij weten niet of het volgend jaar een "big bang" zal worden, maar
wij houden met alles rekening, dus van één tot tien. Financieel
kan dat en politiek en historisch is het absoluut noodzakelijk. Ondanks dat
ik de heer Marijnissen inmiddels campagne heb zien voeren met de leus "stem
voor" in plaats van "stem tegen", leidt dat hier nog niet tot een stem voor
het Verdrag van Nice. Overigens constateer ik, als ik de signalen uit de Kamer
goed interpreteer, dat dit verdrag met een historische meerderheid in de Tweede
Kamer zal worden aanvaard.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, morgen, waarschijnlijk aan het begin van de middagvergadering,
te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Voorzitter: Weisglas 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-1862-1891.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl