Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten in verband met het bevorderen van de participatie van jonggehandicapten door werk en arbeidsondersteuning (31780)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 5769-5813

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-04-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 73, pagina 5769-5813

07-04-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31780Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid Omtzigt aan de staatssecretaris van Financiën over het bericht dat in de G20 is afgesproken om belastingparadijzen harder aan te pakkenPagina 5754-5757
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten in verband met het bevorderen van de participatie van jonggehandicapten door werk en arbeidsondersteuning (31780)Pagina 5769-5813
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over Zeeuwse ziekenhuizen, te weten: de motie-Van Gerven/Sap over het openhouden van de ziekenhuizen in Goes en Vlissingen (27295, nr. 138); de motie-Sap c.s. over afronding van het RIVM-onderzoek binnen twee maanden (27295, nr. 139); de motie-Van der Vlies c.s. over een klein volwaardig ziekenhuis op Walcheren (27295, nr. 140); de motie-Koser Kaya over een expliciet antwoord op het samengaan van adviserende en besturende functies in de zorg (27295, nr. 143), en de motie-Agema over het maximeren van het aantal bijbanen voor bestuurders in de zorgsector (27295, nr. 144)Pagina 5768-5768
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 7 april 2009)Pagina 5760-5763
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 7 april 2009)Pagina 5813-5815
Vragen van het lid Wilders aan de minister-president, minister van Algemene Zaken, over de berichten 'Rasmussen moet alsnog excuses maken voor cartoons' en 'Obama voor EU-lidmaatschap Turkije' (mondelinge vragenuur)Pagina 5751-5754
Stemmingen over moties, ingediend bij de interpellatie-Van Gerven over 700 ontslagen bij het medisch concern Orbis, te weten: de motie-Van Gerven over garantstelling voor de lasten van de nieuwbouw van Orbis MC (31912, nr. 1); de motie-Van Gerven over de oproep aan de bestuurders van Orbis MC om een deel van hun salaris terug te geven (31912, nr. 2), en de motie-Agema over een onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar de investeringen in Orbis (31912, nr. 3)Pagina 5768-5768
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over uitvoering van Marokkaans overheidsbeleid, te weten: de motie-De Krom over het niet opnemen van de dubbele nationaliteit in het GBA (27859/31268, nr. 19); de motie-De Krom over de garantie dat informatie uit de GBA niet wordt verstrekt aan niet-Nederlandse overheidsinstellingen (27859/31268, nr. 20), en de motie-De Krom over een verbod op het gebruik van de Marokkaanse namenlijst door Nederlandse gemeenten (27859/31268, nr. 21)Pagina 5768-5769
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en van de Wet Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen in verband met de inning van partneralimentatie (31575), en over de motie-Timmer c.s. over een evaluatie van de Wet landelijk bureau inning onderhoudsbijdragen (31575, nr. 8)Pagina 5766-5766
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het rookverbod in de horeca, te weten: de motie-Agema over intrekken van het rookverbod in de horeca (22894, nr. 217), en de motie-Zijlstra c.s. over normen voor de luchtkwaliteit in de horeca (22894, nr. 218)Pagina 5767-5768
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het verslag van een algemeen overleg over begrotingsexperimenten en aanverwante onderwerpen (31865, nr. 2), te weten: de motie-Mastwijk over een evaluatie van de pilot BLS (31865, nr. 3), en de motie-Irrgang/Bashir over onderwerpen en publicatiemomenten van de beleidsdoorlichtingen (31865, nr. 4)Pagina 5765-5765
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het verslag van een algemeen overleg over het Deltaplan inburgering (31143, nr. 143), te weten: de motie-De Krom over stoppen met aanbieden van gescheiden inburgeringscursussen (31143, nr. 43); de motie-Karabulut over de uitvoeringskosten van de inburgeringsvoorzieningen (31143, nr. 44); de motie-Karabulut over kwaliteitseisen en toezicht voor inburgeringsonderwijs (31143, nr. 45), en over 6 andere moties (31143, nrs. 46 t/m 51)Pagina 5766-5767
Stemmingen over moties, ingediend bij het spoeddebat over kinderbijslagfraude, te weten: de motie-Fritsma/Verdonk over het niet uitkeren van kinderbijslag ten behoeve van in Marokko en Turkije verblijvende kinderen (17050, nr. 370); de motie-Fritsma/Verdonk over strafrechtelijke vervolging van degene die fraude pleegt met kinderbijslag (17050, nr. 371); de motie-Karabulut over handhavingsonderzoeken in Turkije en Marokko (17050, nr. 372); de motie-Blok over het stopzetten van de export van kinderbijslag en andere kinderregelingen naar niet-EU-landen (17050, nr. 373), en over 5 andere moties (17050, nrs. 374 t/m 378)Pagina 5765-5766
Presentie en opening (dinsdag 7 april 2009)Pagina 5751-5751
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet, het Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht ter regeling van de bevoegdheid van de burgemeester en de bevoegdheid van de officier van justitie tot het treffen van maatregelen ter bestrijding van voetbalvandalisme, ernstige overlast of ernstig belastend gedrag jegens personen of goederen (maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast) (31467), en over: de motie-Kuiken c.s. over verbetering van de rechtsbescherming (31467, nr. 17); de motie-Çörüz over onderzoek naar een thuisblijfplicht (31467, nr. 18); de motie-De Wit over strafbaarstelling van voetbalgerelateerde misdragingen (31467, nr. 19), en over 2 andere moties (31467, nrs. 20 en 21)Pagina 5763-5765
Vragen van het lid Zijlstra aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht 'Rechter stelt rookcafé Breda in het gelijk'Pagina 5757-5760

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 275 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten in verband
met het bevorderen van de participatie van jonggehandicapten door werk en
arbeidsondersteuning (31780).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Blok (VVD):Voorzitter. Vandaag krijgen 60 jongeren, dus tweeënhalf of drie schoolklassen,
het stempel van levenslange arbeidsongeschiktheid. Gisteren kregen ook drie
schoolklassen dat stempel en morgen krijgen dat er weer drie. Als het voorstel
van minister Donner inderdaad wet wordt, zullen de komende jaren dag in dag
uit drie schoolklassen het stempel van levenslange arbeidsongeschiktheid krijgen.
De afgelopen jaren heeft de minister hierover wel eens bezorgde teksten uitgesproken
en het leek erop dat hij het probleem echt wilde aanpakken. Ik meen dat de
minister dat diep in zijn hart nog steeds wil, maar ja, een jaar geleden werd
hij door Mariëtte Hamer teruggefloten. De wet die wij nu bespreken is
eigenlijk ook niet de wet-Donner, maar de wet-Hamer. Het doel van de wet-Hamer
bij het oplossen van grote problemen is helaas: de andere kant op kijken.
Momenteel gaat het al om 160.000 mensen. Wanneer de groei met het huidige
tempo doorgaat – dat zal het geval zijn als deze wet wordt aangenomen –
worden dat er 400.000. Dat is de hele stad Den Haag of te wel één
op de twintig jongeren in Nederland. Dat is echt een schrijnende situatie,
een maatschappelijk drama.Om dat drama aan te kunnen pakken, hebben wij natuurlijk een goede diagnose
nodig. Die is ons aangeleverd in de vorm van rapporten en een hoorzitting.
Een zeer belangrijk gegeven is dat de explosie van de Wajong zich pas de laatste
jaren voordeed. In 2001 was de instroom in de Wajong 7000 jongeren per jaar.
Dat zijn er veel, maar na 2001 verdubbelde dat aantal zich ineens. Het gaat
nu om meer dan 15.000 jongeren per jaar. Dat komt niet doordat er sinds 2001
opeens twee keer zoveel mensen ziek zijn geworden. Inderdaad, de samenleving
is complexer dan in het verleden, maar ook dat is zij niet sinds 2001. Die
complexiteit neemt al tientallen jaren toe. De echte oorzaken liggen ergens
anders.Allereerst wijs er ik dan op dat ons bekend is dat de grote groei zich
voordoet bij de psychische en de gedragsstoornis. De leerling die vroeger
moeite had met leren of die werd aangemerkt als stil, in zichzelf gekeerd
of die juist heel druk was, krijgt nu het medische etiket van een stoornis
uit het autistisch spectrum, PPD-NOS of ADHD. Natuurlijk, iedereen bij wie
die diagnose wordt gesteld, mankeert iets. Die diagnose wordt niet voor niets
gegeven, maar zij zorgt wel voor een extra handicap. Hoeveel ADHD'ers zijn
toen de diagnose daarvoor nog niet bestond ondernemer of politicus geworden?
Hoeveel mensen met een lichte autistische stoornis zijn computerprogrammeur?
Dat ging echt gemakkelijker in de tijd waarin op deze mensen niet een medisch
etiket werd geplakt.Een tweede oorzaak is gelegen in het feit dat het onderwijs en specifiek
het speciaal onderwijs te weinig gericht is op de arbeidsmarkt, de goede uitzonderingen
niet te na, want die zijn er ook. Een derde oorzaak is gelegen in het feit
dat gemeenten hebben ontdekt dat zij de kosten op grond van de Wet werk en
bijstand kunnen drukken door mensen in plaats van voor de bijstand voor de
Wajong te laten indiceren. De kosten komen dan niet meer voor rekening van
gemeenten, maar het Rijk. Om te voorkomen dat dit drama in volle omvang voortduurt,
moeten wij de drie oorzaken wegnemen en niet alleen de symptomen. Het voorstel
van de minister betreft echter alleen de symptomen.Natuurlijk vindt de VVD ook dat wij het de werkgevers gemakkelijker moeten
maken om Wajong'ers in dienst te nemen. Een jaar geleden hebben wij daarover
zelf een aantal voorstellen naar voren gebracht. De minister doet ook een
aantal voorstellen. Ik heb daarover nog wat technische vragen, maar zijn voorstellen
gaan de goede kant op. Dat is echter niet het echte probleem, want dat ligt
in de spectaculaire groei van de instroom. Omdat de minister niet met concrete
maatregelen komt, doe ik namens de VVD-fractie zeven concrete voorstellen.Het eerste voorstel is dat de Wajong net als vroeger alleen een voorziening
moet zijn voor mensen met een ernstige aandoening. Mensen die ernstig gehandicapt
zijn, moeten altijd op de overheid kunnen rekenen. De keuring moet echter
strenger worden. Stoornissen die acht of tien jaar geleden geen recht gaven
op een levenslange uitkering, en daarmee op een levenslang stempel, moeten
dat in 2009 ook niet doen.Het tweede voorstel gaat over mensen die nu een Wajong-uitkering hebben.
Zij zouden langs die lijn opnieuw beoordeeld moeten worden. Het gaat zoals
gezegd om 170.000 mensen. Dat is een enorm aantal en zij worden met dit wetsvoorstel
zo maar afgeschreven, terwijl wij uit onderzoek weten dat meer dan de helft
geheel of gedeeltelijk op de arbeidsmarkt aan de slag zou kunnen en gewoon
kan meedoen.Het derde voorstel betreft het automatische recht op een uitkering vanaf
de leeftijd van achttien jaar. Dat moet uit de Nederlandse wet en uit de hoofden
van de mensen. Wat de VVD-fractie betreft is daarop één belangrijke
uitzondering te maken: voor diegenen waarvan wij al op achttienjarige leeftijd
kunnen vaststellen dat er sprake is van duurzame en volledige arbeidsongeschiktheid
moet natuurlijk een uitkering beschikbaar zijn van 75% van het minimumloon
met de bijbehorende begeleiding. Voor gezonde Nederlanders heeft de VVD echter
al in haar verkiezingsprogramma aangegeven dat mensen onder de 27 geen uitkering
behoren te krijgen. Er gaat iets onherstelbaar stuk in de samenleving wanneer
mensen direct van school of zelfs zonder diploma en zonder ooit gewerkt te
hebben toch altijd een uitkering kunnen krijgen. Tot je 27ste
is het wat ons betreft werk of opleiding, maar kan er geen sprake zijn van
een uitkering.Toen dat in ons verkiezingsprogramma stond werden wij voor asociaal uitgemaakt.
Het is nu in een slap aftreksel in het regeerakkoord gekomen en in de Wet
investeren in jongeren. Echt consequent wordt het echter niet doorgevoerd;
in ieder geval niet in het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken. De logische
insteek zou toch zijn dat als je zo min mogelijk onderscheid wilt maken tussen
mensen met en zonder een beperking, dit ook voor deze uitkering moet gelden.
Natuurlijk is er wel recht op studiefinanciering, ook met een toeslag zoals
de minister terecht voorstelt. Natuurlijk is er ook recht op begeleiding bij
werk of stage als dat nodig is.In de VVD-lijn zou er op 27-jarige leeftijd een keuring moeten plaatsvinden.
Omdat velen dan wel gewerkt zullen hebben is de werkelijke verdiencapaciteit
veel beter vast te stellen dan op de manier die in het voorstel van de minister
staat. Voor het dan te constateren percentage dat verdiend kan worden, zal
er gewoon gewerkt kunnen worden. Als er geen werk is, is er vanaf dat moment
bijstand. Voor het deel dat niet gewerkt kan worden, is er recht op een uitkering
evenredig aan de arbeidshandicap. Natuurlijk is er ook recht op begeleiding.Het vierde voorstel is dat het speciaal onderwijs zich veel meer moet
gaan richten op de arbeidsmarkt. De wet die de taakomschrijving van het speciaal
onderwijs omvat, de Wet op de expertisecentra, noemt een prachtige rij taken
voor het onderwijs: emotionele en verstandelijke ontwikkeling, creativiteit
en sociale, culturele en lichamelijke vaardigheden. Dit is allemaal prachtig,
maar het woord arbeidsdeelname komt in de hele wet niet voor. Dat moet echt
anders. In deze wet, maar ook in de aanpak van de instellingen zelf, moet
die arbeidsmarkt centraal komen te staan. Nogmaals, de goede instellingen
niet te na gesproken. Wat gaat de regering hieraan doen?Op het gebied van onderwijs is het vervolgens hard nodig dat er een startkwalificatie
moet komen voor echte praktijkmensen. Het niveau 2 dat nu als startkwalificatie
geldt, vraagt om ontzettend veel boekenwijsheid. Voor veel jongeren die uitstekend
met hun handen kunnen werken, waaronder ook Wajong'ers, is juist die boekenwijsheid
het probleem. Waarom kan de regering geen startkwalificatie regelen die juist
van toepassing is op mensen die zich in de praktijk goed kwalificeren, maar
niet veel zin en capaciteiten hebben om eindeloos boven die boeken te zitten?Het vijfde voorstel is dat de uitvoering van de Wajong met het bijbehorende
budget naar de gemeenten moet. Zo kunnen wij het afschuiven van de WWB naar
de Wajong voorkomen. Ik heb dit al eens eerder voorgesteld. De minister vond
het toen een idioot plan. Daarom is het wel interessant dat hij nu in zijn
eigen wetsvoorstel voorstelt om experimenten met uitvoering door gemeenten
toe te staan. Dat beschouw ik dan maar als winst. Wel wil ik van de minister
weten hoeveel experimenten hij voor zich ziet en wanneer wij daarmee gaan
beginnen.Het zesde voorstel gaat over de drempels voor werkgevers. De minister
zet op dat punt een paar aardige stappen. Gelukkig zijn er ook goede voorbeelden:
bedrijven die aan het UWV vragen of er 10 of soms zelfs 100 Wajong'ers kunnen
worden geleverd. Vaak hebben zij wel een jobcoach nodig. Op dit moment zijn
dat externe krachten. Als een bedrijf 100 Wajong'ers heeft, kunnen daar in
het slechtste geval ook 100 jobcoaches over de vloer komen. Heel praktische
vraag: kan de minister toezeggen dat, wanneer een bedrijf meerdere Wajong'ers
in dienst heeft het bedrijf zelf ook de jobcoaches mag leveren? Daarmee wordt
immers voorkomen dat daar een hele optocht over de vloer komt.Het zevende voorstel gaat over het ontslagrecht. Dit moet voor de minister
een bekend punt zijn. Uit alle onderzoeken blijkt dat arbeid voor Wajong'ers
vaak kortdurend is. Op de vele werkbezoeken die ik heb gebracht, en de collega's
ongetwijfeld ook, krijg ik steeds hetzelfde beeld: werkgevers durven gewoon
geen vast contract aan. Contracten langer dan drie jaar worden niet gegeven.
Dus, minister, ook in het belang van de Wajong'ers, doe alsnog iets aan het
ontslagrecht.Met deze zeven voorstellen heeft de VVD concreet voor ogen hoe de explosie
van de Wajong moet worden aangepakt. De minister heeft dat helaas niet. Uiteindelijk
zullen honderdduizenden jongeren hiervan de zure vruchten plukken. De minister
geeft zelfs openlijk aan dat zijn maatregelen tot 2016, ten minste twee kabinetten
verder, meer zullen kosten dan ze zullen opleveren. Maar, zegt hij trots,
in 2050 levert deze wet 10% minder Wajong'ers op, en nog een financiële
besparing. Nu ben ik van dit kabinet al veel uitstel gewend, maar een besparing
over 41 jaar zou zelfs een Italiaanse minister niet in het parlement durven
te brengen, en een gereformeerde minister van Sociale Zaken dus zeker niet.
Bovendien zit er in dat traject van 41 jaar nog een grote onzekerheid voor
de Wajong-gerechtigden. De wet laat namelijk de mogelijkheid open dat de uitkering
wordt verlaagd wanneer onvoldoende resultaten worden geboekt. Nergens staat
echter wat voldoende of onvoldoende resultaten zullen zijn.De heer Van Hijum (CDA):De heer Blok heeft net een aantal maatregelen genoemd waarmee hij denkt
de groei van de Wajong te kunnen indammen. Over een aantal daarvan kunnen
wij best zaken doen. Interessant is zijn voorstel over de jobcoach die door
werkgevers zelf moet kunnen worden ingezet. Daar zullen wij op terugkomen.
Toch een vraag over de systematiek. De wereld van de heer Blok is wat zwart-wit:
of je bent volledig en duurzaam arbeidsongeschikt, of je hoort op grond van
je lichte aandoening eigenlijk niet thuis in de Wajong. Is in zijn visie ook
ruimte voor jongeren die vanaf hun geboorte gedeeltelijk arbeidsongeschikt
zijn op grond van een beperking die zij hebben? Hoe zijn zij af in de voorstellen
van de heer Blok?De heer Blok (VVD):Dat heb ik aangegeven, maar ik zal het graag herhalen. Het begrip "volledig
en duurzaam arbeidsongeschikt" kennen wij in andere wetten, dus dat is een
uitvoerbaar begrip. Wanneer je dat al op achttienjarige leeftijd vast kunt
stellen – dat kan waarschijnlijk bij zo'n 30% – hoort daar
natuurlijk een uitkering bij. Maar uit de onderzoeken die u ook kent blijkt
dat van een heel groot deel van de rest überhaupt nog geen prognose is
te geven. Daarvan kan dus ook niet worden gezegd of de arbeidsongeschiktheid
30% of 60% is, omdat de ontwikkelingen op achttienjarige leeftijd
nog niet voldoende zijn uitgekristalliseerd. Net als wij van andere jongeren
onder de 27 jaar zeggen, vinden wij daarvan dat zij geen uitkering
mogen krijgen, maar er is wel iets aan de hand, zij het dat nog niet bekend
is wat dat is. De boodschap eindigt daarom niet bij geen uitkering, maar er
is wel recht op begeleiding via jobcoaching of op school. Verder is er wel
recht op studiefinanciering met een plusje, zoals de minister dat ook aangeeft.
Dat betekent dus dat er geen enorme armoedeval optreedt tussen 18 en 27 jaar,
het probleem dat wij nu heel erg hebben. Op 27-jarige leeftijd, wanneer duidelijker
is wat iemand wel of niet kan, vindt alsnog een keuring plaats, en vanaf dat
moment kan er een gedeeltelijke of zelfs een volledige uitkering zijn, als
inderdaad blijkt dat de aandoening zeer ernstig is. Maar er is dan een periode
overheen gegaan waarin geen sprake is van een enorme armoedeval, waarin niet
het automatisme van een uitkering bestaat en waarin werken dus altijd loont.De heer Van Hijum (CDA):Kan er in de visie van de heer Blok dan vanaf 27 jaar sprake zijn van
gedeeltelijke arbeidsgeschiktheid en een inkomensaanvulling die op grond daarvan
wordt toegekend? Dat is iets anders dan wat hij eerst heeft aangegeven.De heer Blok (VVD):Nee hoor, dat is hetzelfde wat ik eerst heb aangegeven. Ik heb het ook
een keer uitgebreid in de Volkskrant opgeschreven.De heer Van Hijum (CDA):Daar stond het ook niet in.De heer Blok (VVD):Ik weet dat u dat goed leest want vaak schrijft u het ook over, maar daarom
is het van belang dat u goed naar mij luistert. Inderdaad, na 27 jaar kan
er gedeeltelijk een uitkering zijn, gecombineerd met werk.De heer Van Hijum (CDA):Dan vind ik het interessant om nog te horen of u op een ander punt ook
van mening bent veranderd; ik heb u namelijk het percentage van 75 horen noemen
als het ging om de uitkering van volledig en duurzaam arbeidsongeschikten.
Ik meen mij te herinneren dat u een aantal keren heeft voorgesteld om dat
percentage te verlagen naar 70. Is dat nu ook gewijzigd?De heer Blok (VVD):Nee, dat is niet gewijzigd, 70% was van uw minister. Ook toen wij
in de regering zaten hebben wij de uitkering voor volledig arbeidsongeschikten
op 75% gezet. Maar ik ben blij dat u zo goed luistert. Dat biedt mij
weer een beetje vertrouwen dat de geschiedenis zich zal herhalen. Zoals het
ook gegaan is met de uitkeringen voor gezonde mensen onder de 27 jaar, die
het CDA eerst zo asociaal vond maar die het inmiddels toch heeft overgenomen.Er zijn momenten waarop de politiek er echt toe doet. Momenten waarop
tijdig ingrijpen en niet voor de verantwoordelijkheid weglopen, veel groter
leed kunnen voorkomen. En de behandeling van dit wetsvoorstel is zo'n moment.
Wij zien nu een herhaling van het eerste bedrijf van het WAO-drama van vijftien
jaar geleden. Door nu echt in te grijpen, kunnen wij voorkomen dat het hele
drama zich tot in detail herhaalt. Maar als dit wetsvoorstel wordt aangenomen,
zal dat helaas toch gebeuren. Dan kan ik ook al voorspellen wat de volgende
aktes van het drama zullen zijn, want dan staan wij hier over een paar jaar
weer. En dan is het aantal mensen dat levenslang aan de kant is gezet inmiddels
opgelopen tot honderdduizenden. Vanwege de enorme aantallen zal dan alsnog
ingegrepen moeten worden. Dan komen de uitkeringen alsnog onder druk en zullen
opnieuw mensen naar wie jarenlang niemand omkeek, herkeurd moeten worden.
Politici na ons zullen zich dan afvragen waarom minister Donner toen niet
ingreep, waarom de Tweede Kamer toen niet ingreep en waarom zij toen eigenlijk
ingestemd hebben met die wet van Hamer.De heer Tony van Dijck (PVV):Voorzitter. Op dit moment kennen wij in Nederland bijna 180.000 jonggehandicapten
die gebruikmaken van een Wajong-uitkering. Met dit wetsvoorstel zet de minister
in op werk in plaats van een uitkering. Eenieder die kan werken wordt een
werkregeling aangeboden en een maximale arbeidsondersteuning. De PVV vraagt
zich wel af waarom de minister hierbij de zittende groep negeert. Het gaat
om banen. Het streven om Wajong'ers aan een reguliere baan te helpen is mooi,
maar dan moeten er wel banen zijn. De minister doet een beroep op werkgevers
om deze te creëren maar komt niet verder dan dat. Wij weten allemaal
dat wij in een recessie leven en de meeste bedrijven eerder bezig zijn om
mensen af te vloeien dan om banen te creëren.De Partij voor de Vrijheid mist de aandacht voor de werkgevers, die toch
cruciaal is voor succes. Allereerst moeten belemmeringen voor werkgevers worden
weggenomen. Dit betekent een goede match tussen vraag en aanbod, meer transparantie
in de beschikbare arbeidsvoorzieningen en subsidieregelingen en minder administratieve
rompslomp. Veel werkgevers zien door de bomen het bos niet meer met allerlei
beschikbare regelingen en subsidies. Een verzamelwet zou hiervoor een uitkomst
kunnen bieden. Daarnaast moeten de risico's voor werkgevers helemaal worden
weggenomen en moeten prikkels worden ingebouwd om bedrijven aan te zetten
tot het aannemen van een Wajong'er. Ook op dit punt schiet het wetsvoorstel
tekort, de no-riskpolis is tenslotte maximaal maar vijf jaar geldig.Ook moet volgens ons veel meer worden uitgegaan van de vraag in plaats
van het aanbod. Ook hier wordt aan voorbijgegaan. Eerst moet worden gekeken
naar de vacature en vervolgens moet er een geschikte Wajong'er bij worden
gezocht met voldoende capaciteiten en niet andersom. Vervolgens kan de Wajong'er
in overleg met de werkgever klaargestoomd worden voor de functie. Dit wetsvoorstel
gaat echter weer uit van de aanbodzijde. De Wajong'er klaarstomen voor de
arbeidsmarkt dus en daarna pas kijken of er een passende functie is. Dit is
ineffectief en kost klauwen vol met geld. De re-integratiebureaus lachen zich
bovendien kapot.Het kabinet staat erbij en kijkt ernaar hoe het aantal Wajong'ers zienderogen
toeneemt. Het wil de zaak beheersen door de uitstroom te bevorderen, maar
doet niets aan de instroom. De heer Blok zei het al: dit is dweilen met de
kraan open. Het kan toch niet zo zijn dat over een aantal jaren een op de
twintig jongeren een gehandicapte is? Daar leggen wij ons toch niet bij neer?
TNO heeft een en ander onderzocht en komt met verklaringen zoals de complexe
samenleving, de bekendheid van de regeling, de vroege indicatiestelling en
het haperende schoolsysteem. Moeten wij niet eerst die zaken aanpakken? Ons
inziens is het Wajong-bestand ernstig vervuild met mensen die er niets te
zoeken hebben. In plaats van deze mensen uit te laten stromen,
moeten wij voorkomen dat zij überhaupt instromen. Niemand is immers gebaat
bij een Wajong-stempel. Dat werkt niet. Het werkt ook helemaal niet participatiebevorderend.De heer Blok refereerde er al aan. Hoe toevallig is het dat de gemeenten,
toen zij de verantwoordelijkheid kregen voor de WWB, plotseling de kaartenbakken
nakeken of er nog een paar Wajong'ers tussen zaten? De vraag voor vandaag
is hoe de minister de instroom gaat beperken. Daar zit het echte probleem.Volgens de PVV wordt met het participatieplan en het niet kunnen weigeren
van een baan de druk op Wajong'ers te veel opgevoerd. Natuurlijk is het goed
dat een Wajong'er aan de slag gaat. De meesten willen dat ook graag, maar
dan wel in een baan die bij hen past en waar zij achter staan. Het heeft geen
zin om een jonggehandicapte te dwingen om een baan te accepteren waar die
niets in ziet. Ook het korten op of geheel stoppen van een Wajong-uitkering
komt neer op dreigementen en symboolpolitiek. De PVV vindt dat een Wajong'er
na voltooiing van zijn opleiding voldoende tijd moet krijgen om een baan op
zijn niveau te zoeken. Waarom is hiermee geen rekening gehouden?Het recht op inkomensondersteuning eindigt als iemand vijf jaar 75%
of een jaar 100% van het minimumloon verdient. Deze maatregel werkt
averechts, doordat mensen krampachtig gaan proberen vast te houden aan arbeidsondersteuning
om maar geen rechten te verliezen. Ook stimuleert het werkgevers niet om een
Wajong'er langer in dienst te houden. De PVV wil daarom dat een jonggehandicapte
altijd kan terugvallen op arbeids- en inkomensondersteuning.Werken moet lonen. De minister stelt terecht dat dit het geval moet zijn.
Daarom is het onbegrijpelijk dat de minister drie varianten introduceert die
de zaak onnodig ingewikkeld maken en die bovendien niet bepaald rechtvaardig
te noemen zijn, met een aanvulling tot maximaal 75%, 100% of
120% van het wettelijk minimumloon, afhankelijk van leeftijd en regeling.
Dit slaat helemaal nergens op. De PVV roept de minister op om zijn huiswerk
over te doen en om te komen met een eerlijke, transparante regeling. Ook vragen
wij ons af waarom gekozen is voor loondispensatie in plaats van loonkostensubsidie.
Bij subsidie kan een Wajong'er een normaal pensioen opbouwen. Ook willen wij
graag weten of het rechtvaardig is om de aanvulling geheel afhankelijk te
maken van de mate waarin de verdiencapaciteit wordt benut. Het valt de Wajong'er
immers soms niet te verwijten dat die de verdiencapaciteit niet volledig benut.
Hij betaalt er echter wel de prijs voor.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter. Het is al enige tijd geleden dat ik over een periode van bijna
tien jaar lang vrijwilligerswerk heb gedaan bij kinderen met een lichamelijke
handicap. Het viel mij toen op dat het voor gehandicapten moeilijk is om als
jongvolwassenen een plek te vinden in de samenleving. Het is vaak worstelen
en een kwestie van "tegen de verdrukking in". Zij krijgen vaak te horen dat
werkgevers niet op hen zitten te wachten. Zij hebben op school extra ondersteuning
nodig. Als zij hun diploma hebben en denken klaar te zijn voor de maatschappij,
blijkt die echter niet op hen te zitten wachten. Dat is natuurlijk te triest
voor woorden. Het aantal jonggehandicapten stijgt explosief en zal dat de komende jaren
blijven doen als er niets gebeurt. Bij het voorbereiden van een debat zoals
dat van vandaag vraag ik mij af: wat is er met onze samenleving aan de hand?
Er is een soort verharding. Werken wordt gezien als topsport: je moet 100%
kunnen meedoen, goed opgeleid zijn, het liefst van jonge leeftijd, niet te
vaak ziek zijn en niet te veel begeleiding nodig hebben. Deze harde samenleving
moet zich echter realiseren dat werken niet alleen topsport maar ook breedtesport
is. Samen moeten wij ervoor zorgen dat mensen die niet 100% kunnen
meedoen, wel 100% serieus worden genomen en 100% de kansen en
mogelijkheden krijgen om een zelfstandig leven op te bouwen. Daarvoor is goede
scholing van groot belang en is toegankelijkheid van de arbeidsmarkt essentieel.
Deze jongeren behoren niet tot hun 27ste onder het minimumloon te werken,
maar moeten na hun 23ste en het liefst al eerder een zelfstandig leven kunnen
opbouwen. Zonder geld of inkomensgarantie gaat dat niet. Dit is de invalshoek
geweest van mijn fractie bij de beoordeling van dit wetsvoorstel.Iedereen zegt: de jeugd heeft de toekomst. Daarmee zijn wij het eens.
Investeren in goede begeleiding, scholing en participatie is daarbij van essentieel
belang. Zelfs als je heel graag wilt en je enorm inzet, word je niet overal
met open armen ontvangen. Veel jongeren zijn in deze crisis als eersten de
klos, zeker degenen die niet 100% kunnen meedoen. Ik was zeer kritisch
over het wetsvoorstel van minister Donner. In goede tijden konden deze jongeren
niet meedoen en in slechte tijden komen er nu hervormingen. Dat laadt de verdenking
op zich dat mooie voornemens kunnen stranden op ferme bezuinigingen en onwillige
werkgevers. Dat is iets wat wij niet willen. Ook ik heb natuurlijk gisteren
Trouw gelezen. Daarbij dacht ik: daar gaan wij weer. Waarschijnlijk is er
een spindoctor actief geweest en heeft men binnen de coalitie het wetsvoorstel
op een aantal essentiële punten aangepast. Minister Donner is blijkbaar
zo stoer en stug dat het onmogelijk is om dat in een debat in deze Kamer te
doen. Het moet via (achter)kamertjes, in ieder geval niet in deze Kamer, worden
geregeld. Deze keer valt het misschien gunstig uit voor de doelgroep, maar
het kan ook anders gaan. Wheelen en dealen over zo'n belangrijk onderwerp
vind ik niet zo plezierig.Natuurlijk wil ook de GroenLinksfractie dat er garanties komen voor stages
en werkplekken, dat er een terugvaloptie komt en dat er afspraken in cao's
worden gemaakt voor jongeren met een beperking. De overheid moet de beste
leerling van de klas zijn bij het aannemen van mensen met een handicap en
moet investeren in het geschikt maken van mensen voor functies en in begeleiding.
Hoe evenwichtig is het personeelsbestand van werkgevers in het licht van het
aannemen en in dienst houden van mensen met een handicap? In het verleden
heeft de GroenLinksfractie hier de Wet SAMEN gepresenteerd, waarin het ook
ging om een evenwichtige samenstelling van het personeelsbestand. Als sectoren
enorm achterblijven bij het aannemen van mensen die niet 100% kunnen
meedraaien, moeten er vormen van quotering worden ingevoerd. Werkgevers kunnen
niet aan de zijlijn blijven staan maar moeten hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
nemen.Een ander belangrijk punt heb ik al genoemd: het is van groot belang dat
deze jongeren een zelfstandig leven kunnen opbouwen. Daarvoor
hebben ze een goed inkomen nodig. Maar laat ik eerst aan de minister vragen
wat er met hem is gebeurd, want vanochtend kregen wij van hem wat ik betitel
als een "flutbriefje". Daarin schreef hij dat wij het allemaal wat verkeerd
hadden begrepen, in de trant van: natuurlijk kan een deel van deze jongeren
in de WSW terecht – dat is nooit anders geweest – en natuurlijk
gaan wij naar de scholing en begeleiding kijken. Moet ik dit nu zo interpreteren
dat iedereen het verkeerd begrepen heeft en dat de minister in het weekend
zijn spindoctor op pad heeft gestuurd om het in Trouw nog eens helder uit
te leggen? Vervolgens kan de coalitie aan de slag, zo lees op NU.nl, om nog
wat angels uit dit debat te halen en dan is iedereen weer gelukkig.De angels die er nu uitgehaald worden door de coalitiepartijen –
ik noemde net al een aantal punten – zal de fractie van GroenLinks steunen,
maar ik mag er toch van uitgaan dat wij niet bezig zijn met een soort bezigheidstherapie?
De minister zal straks in zijn eerste termijn toch helder aangeven dat hij
de punten die ik zojuist noemde en die ik in Trouw heb kunnen lezen, gaat
regelen en organiseren en dat hij de meest harde punten uit het wetsvoorstel
gaat verzachten? Dat lijkt mij cruciaal voor dit debat.Participatie, meedoen en werken naar vermogen: die gedachtegang achter
deze wetswijziging spreekt de fractie van GroenLinks heel erg aan. Laat ik
dat maar eens heel expliciet zeggen. De werkgevers zeggen dan weer dat het
allemaal onrealistisch is en zij wijzen het voorstel af. Dat vind ik zeer
gemakzuchtig en zeer onverantwoordelijk, want ook de werkgevers zouden daarin
veel meer voorop moeten lopen in plaats van angstig te reageren op mensen
die zich vaak voor meer dan 100% inzetten, hoewel zij misschien niet
100% kunnen functioneren. Wij hebben niet te maken met een groep mensen
die ziek, zwak of misselijk is. Dat wordt vaak heel gemakkelijk gezegd. Volgens
mij hebben wij te maken met mensen die gemotiveerd, sterk en gedreven zijn
en dat nog sterker worden op het moment dat zij kansen krijgen en van meet
af aan goede begeleiding krijgen. In onze ogen zou dat al op school moeten
beginnen. Ook moet ervoor worden gezorgd dat hun stages op een goede manier
uitpakken als zij een opleiding volgen. Zij moeten niet al vroegtijdig afhaken
omdat zij toch niet goed de weg weten of omdat er niemand is die hun de weg
wijst. Ook dat laatste is natuurlijk van het allergrootste belang.De fractie van GroenLinks gaat ervan uit dat deze groep niet van de WSW
is uitgesloten. Wij zouden dat ook heel slecht vinden. Begrijp mij goed, wij
vinden het geen goed nieuws als iemand al op heel jonge leeftijd hoort: de
reguliere arbeidsmarkt is voor jou definitief afgesloten. Zo zouden wij de
wereld niet willen inrichten. Wij moeten echter wel realistisch zijn, want
als de reguliere arbeidsmarkt de deuren nog steeds gesloten houdt voor deze
groepen, zal de overheid een goed vangnet moeten bieden en ervoor moeten zorgen
dat deze groep aan de slag komt en aan de slag blijft en dat de inkomenszekerheid
wordt gegarandeerd.Waarom worden jonggehandicapte studenten gekort op hun ondersteuning?
Dat heb ik althans begrepen uit het voorstel, en dat vind ik gewoon geen goede
zaak. Wat is er in het hoofd van de minister omgegaan om dat op die manier
te doen? Ik zou ook graag willen weten wat er nu gaat gebeuren met het huidige
bestand Wajong'ers die een beetje blijven hangen in de kaartenbak. Ik vind
dat geen goede zaak. Ook deze jongeren hebben in mijn ogen recht op een goede
begeleiding naar de arbeidsmarkt, hoe die dan ook precies is georganiseerd.
Ik vind het een beetje te vergelijken met de bijstandsmoeders, over wie wij
in de Kamer hebben gediscussieerd. Toen werd ook gezegd: met de nieuwe mensen
die zich melden gaan wij voortvarend aan de slag en zij krijgen binnen een
halfjaar een aanbod voor scholing en begeleiding naar betaald werk. Er is
toen een motie van mij aangenomen om het zittende bestand erbij te betrekken.
Ook het huidige bestand Wajong'ers verdient meer kansen dan zij nu wellicht
krijgen, maar wel met goede bescherming en inkomenszekerheid. Ik heb de indruk,
zeker als ik UWV hoor zeggen dat het allemaal al moeilijk genoeg wordt voor
het nieuwe bestand, dat zij op een zijspoor worden gezet. Ik overweeg op dit
punt in tweede termijn een motie in te dienen, maar wellicht kan de minister
mij toezeggen dat ook aan het zittende bestand meer gewerkt zal worden.Dan heb ik nog een vraag over het lonende van dit nieuwe wetsvoorstel.
Voor de GroenLinksfractie is het helder dat werk moet lonen. Als iemand zich
100% inzet naargelang wat hij of zij kan, dan vinden wij dat daar een
minimumloon tegenover moet staan. Ik vind dat het minimumloon zeker voor jongeren
boven de 23 jaar mag oplopen tot 120%. Dat vraag ik de minister dan
ook indringend. Het is immers van het allergrootste belang dat deze jongeren
niet eeuwig afhankelijk blijven van anderen, maar als het enigszins kan, ook
een zelfstandig leven kunnen opbouwen. Dat zeg ik uit de grond van mijn hart,
omdat ik nog steeds te vaak tegenkom dat dit uitermate ingewikkeld is.Voorzitter. Je zou het als volgt kunnen samenvatten: begeleiding, ondersteuning
en als het moet bescherming; werken naar vermogen met daarbij behorende beloning
en: werk moet lonen. Reguliere arbeidsvoorwaarden met de nodige bescherming
zou ik deze groep ook toewensen. Als wij moeten vaststellen dat deze groep
zelfs al moeilijk een plek kan vinden in goede tijden, als het prima gaat
met de arbeidsmarkt, moeten wij waarschijnlijk wel vaststellen dat het in
slechtere tijden nog problematischer wordt. Dan moeten wij de werkgevers aanspreken,
dan moeten wij een vangnet bieden, dan moeten wij inkomenszekerheid bieden
en ook een terugvaloptie naar de Wajong en de WSW. Ook binnen de WSW –
daar gaan wij morgen nog nader met elkaar over praten – is het voor
de GroenLinksfractie geen taboe om te blijven werken met detacheringsconstructies.
Als op die manier mensen die niet 100% kunnen functioneren, aan het
werk kunnen blijven, dan juichen wij dat alleen maar toe.Ik zou zeggen: minister Donner, u moet echt aan het werk om dit voorstel
beter te maken. Ik ben mijn bijdrage begonnen met de scholing, de stages,
de begeleiding, het minimumloon en de terugvaloptie. Werkgevers aanspreken,
bijhouden hoeveel van deze mensen ook werkelijk bij de diverse werkgevers
aan de slag zijn. Ik wil ook graag van de minister weten of het in dienst
nemen van arbeidsgehandicapten bij de verschillende overheden en bij publieke
en semipublieke instellingen nu wel goed geregeld is, of dat wij daarin nog
steeds maar voort sloffen. Dat mag ik toch niet hopen, want ik ga ervan uit
dat de minister absoluut het beste voorbeeld gaat geven. Wellicht dat daarmee
ook nog wat werkgevers over de streep worden getrokken.Ik zou dus zeggen: de minister moet aan het werk. Hij moet meer kansen
creëren voor deze groepen in plaats van nog minder zekerheid. Dat is
ook de invalshoek die de GroenLinksfractie kiest als het gaat om de Wajong'ers
nu en in de toekomst. Als de minister nu minder zekerheid creëert, zullen
wij daar uiteindelijk te weinig mee opschieten. Dat geldt zeker voor de jongeren
waar het nu om gaat. Zij moeten niet aan de kant blijven staan, maar naargelang
hun capaciteit volledig kunnen meedraaien in de samenleving.De heer Ulenbelt (SP):Voorzitter. Jonggehandicapten willen dolgraag werken. Als je met ze praat,
is dat beeld volstrekt duidelijk. Met het arbeidsethos van jonggehandicapten
is niets mis. Waar het wel aan schort, dat zijn de werkgevers en dat is het
UWV. Om mensen met een beperking aan de slag te helpen, zijn inspanningen
nodig. Inspanningen om het werk aan te passen. Dat is een hele operatie, een
operatie in bedrijven en in instellingen. Je moet namelijk van de bestaande
functies taken afsplitsen, zodat die door mensen met bepaalde beperkingen
gedaan kunnen worden. Je moet dus plekken scheppen die geschikt zijn voor
mensen met een handicap. Er moet voorlichting worden gegeven aan toekomstige
collega's en aan leidinggevenden. Jobcoaches moeten worden geïntroduceerd.
Dat is wat je moet doen om arbeidsorganisaties geschikt te maken om jonge
mensen met een handicap te ontvangen.Nu vraagt de minister heel veel van deze jongeren. Dit wetsvoorstel staat
vol met dreigingen met allerlei sancties. Van de werkgevers vraagt de minister
echter helemaal niets. Ja, hij vraagt alleen om een cultuuromslag. Dit is
toch echt de wereld op zijn kop: er wordt gedreigd met sancties tegen jongeren,
terwijl zij willen werken. Het lijkt alsof zij onwillige honden zijn! En de
werkgevers die deze jongeren niet in dienst willen nemen, gaan vrijuit.De SP-fractie heeft steeds betoogd dat het invoeren van quota voor middelgrote
bedrijven en grote bedrijven de enige weg is om deze jongeren echt een kans
te geven. In dit land moet het normaal worden om jonggehandicapten aan te
nemen. In Duitsland en Oostenrijk werkt dat. Daar geldt een quotumregeling
en bedrijven die daaraan niet willen meedoen, moeten een compensatiebedrag
betalen. Dat zouden wij in dit land ook kunnen doen. Wij zouden dat geld kunnen
gebruiken om elders werk voor deze jongeren te creëren, of voor het verkorten
van de wachtlijst voor de sociale werkplaats. Zou de minister eens willen
kijken hoe het in Duitsland gaat, hoe dat werkt, hoe een en ander daar is
georganiseerd en is hij bereid om de Kamer daarover te informeren? Ik ben
namelijk heel bang dat het niets wordt met dat werkaanbod van het UWV, zoals
dat in het wetsvoorstel staat. Mocht mijn voorspelling uitkomen, dan moet
deze minister er toch ook van overtuigd zijn dat het opleggen van verplichtingen
aan grote bedrijven en middelgrote bedrijven aan de orde moet zijn?Als belangrijkste oorzaak voor het toenemen van het aantal jonggehandicapten
wordt genoemd de toegenomen complexiteit van de samenleving. Wie om zich heen
kijkt, kan dat naar mijn idee ook wel beamen. Het gevolg is dat steeds meer
jongeren van die complexiteit moeten worden afgeschermd. Dat kan op twee manieren
gebeuren, namelijk door begeleid werken bij een reguliere werkgever, of door
beschut werken in een sociale werkplaats. Natuurlijk zou ook de SP-fractie
graag zien dat werkgevers jonggehandicapten met open armen ontvingen. In het
overgrote deel van de gevallen is dat echter helaas niet het geval. Dat probleem
moet je eigenlijk oplossen voordat het mes-op-de-keelbeleid van de minister
ook maar een steek kan werken. Daarom mag de deur van de sociale werkplaats
niet worden dichtgegooid.Ik ben enorm geschrokken van de brief van de minister van 24 maart
jongstleden waarin met zo veel woorden staat dat er in de sociale werkplaats
geen plek meer is voor gehandicapte jongeren. Eigenlijk is daar voor die groep
alleen nog plaats bij hoge uitzondering. Welk beeld ontstaat er dan? Een gewone
baas wil jou niet aannemen en naar de sociale werkplaats mag je niet van de
minister. Wat is dan de waarde van dit wetsvoorstel? Dan is het toch niet
anders dan de doodlopende weg van minister Donner?Het is ronduit schokkend dat de minister als argument gebruikt dat er
een lange wachtlijst is voor de sociale werkplaatsen. Doe dan iets aan die
wachtlijsten! Het bedrag voor de sociale werkvoorziening is al jarenlang hetzelfde,
maar daarop wordt steeds vaker een beroep gedaan. Dan moet je daaraan toch
iets doen? Ik vraag de minister om te erkennen dat de behoefte aan beschut
werk toeneemt en dat die sociale werkplaatsen dus toegankelijk moeten zijn.Toen ik maandag jongstleden opstond en het dagblad Trouw las, dacht ik
dat er iets zou gebeuren. Die krant kopte namelijk met de woorden: "Donner
buigt na kritiek op Wajong-plan." Dat gaf hoop. Twee uur geleden kregen wij
echter een brief van de minister en de inhoud daarvan strookt in elk geval
voor geen meter, zelfs voor geen millimeter, met de woorden die zijn woordvoerder
kennelijk zondagavond aan Trouw heeft doorgegeven. Hoe zit dat? Kan een jonggehandicapte
vrijwillig kiezen voor een plek in de sociale werkvoorziening? Ik zal, als
het nodig is, een amendement indienen om ervoor te zorgen dat een jongere
de vrije keuze heeft om, als hij, zijn ouders of zijn begeleiders dat nuttig
en nodig vinden, direct een indicatie te vragen bij de sociale werkvoorziening
zodat hij niet hoeft in te gaan op het UWV-aanbod.In het wetsvoorstel is het droevig gesteld met de beloning van deze jongeren.
Als je met deze mensen spreekt, krijg je ook wel de overtuiging dat mensen
met een bepaalde beperking na 8 uur werken net zo moe zijn als een gezond
mens na 40 uur. Daarom is het eigenlijk onaanvaardbaar dat mensen die doen
wat zij kunnen, maar echt niet harder of meer kunnen, hun hele leven lang
zijn aangewezen op een inkomen van 75% van het minimumloon. De SP-fractie
vindt dat mensen, jonggehandicapten die zich maximaal inzetten, minstens het
minimumloon als inkomen zouden moeten hebben.Werken is belangrijk voor deelname aan de maatschappij. Deelnemen aan
de maatschappij kost echter ook geld. Je moet door de maatschappij en dat
brengt allerlei kosten met zich mee. Daarom is het niet meer dan redelijk
dat wordt aangesloten bij het beloningssysteem in de sociale werkvoorziening.
Iemand die zijn stinkende best doet en echt niet meer kan, moet toch echt
minstens het minimumloon verdienen. Ik heb daartoe een amendement ingediend.
Dit geldt ook voor mensen die langer in deze regeling zitten.100% van het minimumloon wordt eigenlijk alleen maar verdiend door
jongeren. Volwassenen verdienen nauwelijks het minimumloon, die zitten er
allemaal boven. Willen wij jonggehandicapte werknemers gelijk behandelen aan
gewone werknemers, zou toch een schaal ingevoerd moeten worden die leidt tot
in elk geval een maximum van 120% van het minimumloon. Buiten de Kamer
hebben het CDA, de PvdA en ook andere partijen steeds gezegd dat het 120%
van het minimumloon moet zijn. Ik denk dat ik mede namens hen aan de minister
kan vragen om met een nota van wijziging te komen om dat te regelen.Door het systeem van loondispensatie dat wij kennen en dat ook in deze
wet wordt gehandhaafd, missen werkende jonggehandicapten veel werknemersrechten.
Zij bouwen minder sociale zekerheid en minder pensioen op en als het bedrijf
waar zij werken failliet gaat, krijgen zij ook nog een keer minder WW. Zou
de minister niet eens willen uitzoeken of dat systeem van loondispensatie
kan worden omgezet in een systeem van loonkostensubsidie zodat de werkende
jonggehandicapte gewoon een loon krijgt en de uitkering in de vorm van subsidie
bij zijn baas terechtkomt? Dan werken wij echt aan een gelijke positie van
deze mensen.Het UWV moet conform dit wetsvoorstel werk aanbieden. Dat is mooi, want
dan gaat het eindelijk doen wat het moet doen, namelijk een beetje arbeidsbemiddelen.
Dan wordt het toch weer een beetje arbeidsbureau. Dat is goed. Nu staat er
in het wetsvoorstel dat daarbij ook re-integratiebedrijven moeten worden ingeschakeld.
Dat roept vragen op. Het is bekend dat in de hele herbeoordelingsoperatie,
waaronder ook de Wajong'ers vielen, de score van de commerciële re-integratiebedrijven
bij de re-integratie van deze jongeren niet bepaald hoog is en dan druk ik
mij eufemistisch uit. Bovendien ging het in dat geval alleen maar om arbeidsplaatsen
voor maximaal een halfjaar. Hier is de doelstelling duurzame plaatsing. De
re-integratiebedrijven hebben op dit vlak dat kunstje nog helemaal niet laten
zien. Ik vrees dus voor de afloop daarvan.Er is echter gelukkig in het land een aantal gespecialiseerde re-integratiebedrijven
dat zich heeft toegelegd op de re-integratie van Wajong'ers. Kan de minister
garanderen dat de jonggehandicapten niet in handen vallen van het eerste beste
commerciële re-integratiebureau, maar dat deze jonge mensen, en ook de
wat oudere, in handen komen van re-integratiebedrijven die zijn gespecialiseerd
in het begeleiden van Wajong'ers en daar een historie in hebben? Zij mogen
alleen maar in handen komen van re-integratiebedrijven die aantoonbaar ervaring
hiermee hebben. Het is immers de vraag wie het werkaanbod zal gaan doen, het
re-integratiebedrijf namens het UWV of het UWV met gebruikmaking van de kennis
van het re-integratiebedrijf. Daarover bestaat nog onduidelijkheid. Het is
ook nog onduidelijk om wat voor werkaanbod het zal gaan. Wordt rekening gehouden
met de opleiding, de ervaring en de wensen van de jonggehandicapten? Of moeten
zij alles maar aanpakken waarvan het UWV zegt dat het goed voor hen is? Waarom
wordt geen aansluiting gezocht bij de systematiek van de WW waarbij in ieder
geval in het eerste jaar nog rekening wordt gehouden met de wensen, de opleiding
en de ervaring? Vervolgens wil ik het hebben over de studerende jonggehandicapte. Een
gezonde student mag ieder jaar € 13.000 bijverdienen. Een jonggehandicapte
die studeert houdt op dit moment zijn uitkering van € 6000 tot € 11.000
per jaar, afhankelijk van zijn leeftijd. Dat gaat dus zo'n beetje gelijk op.
Het voorstel van de minister is echter om studerende jonggehandicapten nog
maar een bedrag van ruim € 2000 per jaar te geven. De SP-fractie
acht dat onbegrijpelijk. Jonggehandicapten gaan er in de nieuwe situatie € 300
tot € 600 per maand op achteruit. Het effect van deze prikkel is
volstrekt duidelijk: voor jonggehandicapten zit studeren er niet meer in.
Het is daarbij de vraag of het UWV ook deze mensen een werkaanbod zal gaan
doen, opdat studerende Wajong'ers naast hun studie en naast die schamele uitkering
ook nog een baantje kunnen krijgen. Ik verwacht van niet en daarom heb ik
een amendement ingediend dat beoogt om de uitkeringen voor de gehandicapte,
studerende Wajong'ers in stand te houden.Veel chronische handicaps verergeren in de loop der jaren, of gaan in
ieder geval een grotere beperking vormen om het werk te kunnen blijven doen.
De minister beperkt het terugvalrecht tot vijf jaar. Ik acht dat een volstrekt
arbitraire en niet adequate grens. De Wajong is een vangnet voor mensen die
op jonge leeftijd een handicap hebben opgelopen. Daarbij gaat het vrijwel
altijd om een chronische handicap. Ik zou het dolgraag mogelijk willen maken
dat het terugvalrecht voor chronisch gehandicapten blijft bestaan. Die terugvalmogelijkheid
zorgt ervoor dat jongeren bij het zoeken naar werk wellicht meer uitdagingen
aangaan en wat meer risico's durven nemen, omdat zij de zekerheid van een
vangnet hebben. Met name de SER wijst op dit aspect. Ik heb daarom een amendement
ingediend waarin het terugvalrecht niet wordt beperkt tot vijf jaar, maar
zo lang duurt als de chronische handicap bestaat.Bij nota van wijziging wordt het mogelijk gemaakt dat gemeenten experimenten
gaan doen waarbij de gemeenten deze wet gaan voeren. Mijn fractie heeft daartegen
op zich geen bezwaar. Ook daarbij introduceert de minister echter financiële
prikkels. Ik lees nergens wat de aard is van deze prikkels. Wellicht kan de
minister ons dat uiteenzetten.Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):Voorzitter. Vandaag behandelen wij een belangrijk wetsvoorstel dat ertoe
moet bijdragen dat optimaal gebruik zal worden gemaakt van de talenten van
potentiële werknemers met een beperking. In psalm 82, vers 3, nieuwe
vertaling staat: "doe recht aan weerlozen en wezen, kom op voor verdrukten
en zwakken". De samenleving heeft de morele plicht om ervoor te zorgen dat
Wajong'ers nog meer kunnen gaan participeren. Het was voor mij verbijsterend
om bij de voorbereidingen van dit dossier te ontdekken dat deze enthousiaste
burgers min of meer afgeschreven waren. Ik juich het dan ook toe dat met dit
wetsvoorstel de nadruk wordt gelegd op wat Wajong'ers kunnen.Veel Wajong'ers die ik heb gesproken, kijken uit naar het moment dat zij
gebruik kunnen maken van de werkregeling. Hiermee kom ik direct op de eerste
kanttekening die ik stel bij dit wetsvoorstel. De nieuwe werkregeling staat
alleen open voor de nieuwe instroom Wajong'ers vanaf de invoering van de wet.
De huidige Wajong'ers zien de mogelijkheid aan hun neus voorbijgaan
om een werkaanbod te krijgen. Welke mogelijkheden ziet de minister om de nieuwe
werkregeling ook open te stellen voor de huidige Wajong'ers? Hoe gaat hij
ervoor zorgen dat door de economische neergang de Wajong'ers niet weer het
kind van de rekening worden? Mijn collega de heer Slob heeft hierover een
motie ingediend tijdens het debat over het pakket maatregelen om de economische
crisis het hoofd te bieden.Juist in de huidige economische neergang moeten financiële middelen
slim worden ingezet. Met beperkte middelen moet worden getracht om zo veel
mogelijk Wajong'ers te plaatsen in bedrijven. Goedwillende werkgevers zijn
daarom van cruciaal belang voor het succes van de werkregeling. Tijdens mijn
werkbezoeken ben ik werkgevers tegengekomen die zich het lot van deze doelgroep
hebben aangetrokken en vanuit een bewogen hart creatieve initiatieven hebben
ontplooid voor groepen Wajong'ers. Voorbeelden hiervan zijn een initiatief
in Genemuiden en Broodje Apart in Schijndel. Deze ondernemers kennen de doelgroep
en hebben expertise opgebouwd om deze mensen intern te steunen. Deze werkgevers
hoeven niet door het UWV te worden gestimuleerd om alstublieft een werkplek
beschikbaar te stellen voor een Wajong'er. Daarom wil de ChristenUnie dat
al bestaande en nieuwe particuliere initiatieven door het UWV worden ondersteund
en dat hiervoor budget wordt vrijgemaakt binnen de re-integratiemiddelen.
Ik hoor hierop graag een reactie van de minister.Van deze werkgevers heb ik ook begrepen dat zij eraan hechten, te beschikken
over interne jobcoaches. Dit zijn interne medewerkers die vrijgemaakt worden
om Wajong'ers op de werkvloer te begeleiden. Uiteraard is dit afhankelijk
van het aantal Wajong'ers dat in dienst is. Graag krijg ik de toezegging van
de minister dat hij gaat onderzoeken hoe er gekomen kan worden tot een regeling
voor interne jobcoaches.Nu ik het toch heb over jobcoaches, wil ik kwijt dat de kwaliteit soms
erg verschilt. Ook het takenpakket en de in te zetten uren kunnen erg verschillen.
Nu is maatwerk uiteraard uitgangspunt. De kwaliteit van de jobcoach is echter
van cruciaal belang voor het succes van het traject. De ChristenUnie pleit
dan ook voor gecertificeerde jobcoaches. Ook moet het profiel van een jobcoach
door het UWV worden vastgesteld. Ik krijg hier graag een reactie op van de
minister.Ik ben een aantal enthousiaste Wajong'ers tegengekomen dat graag zelfstandig
ondernemer wil worden. In mijn gesprek met een van hen, vertelde deze dat
zij vergevorderde plannen heeft om een uitzendbureau voor Wajong'ers te beginnen.
Dit is een schitterend idee. Er is echter een belemmering. Zij weet dat zij
vanwege haar beperking niet aan het urencriterium kan voldoen om in aanmerking
te komen voor een zelfstandigenaftrek. Laat de minister haar droom als een
zeepbel uiteenspatten of wil hij onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om
het urencriterium voor Wajong'ers aan te passen? Het benutten van de talenten
van Wajong'ers betekent ook dat waar zij in potentie een zelfstandige ondernemer
kunnen worden, de mogelijkheid aanwezig dient te zijn.De fractie van de ChristenUnie heeft er moeite mee dat er voor deze doelgroep
zoveel nadruk wordt gelegd op allerlei verplichtingen met eventuele sancties
en dat er in verhouding onvoldoende sprake is van rechten. Dat vinden wij
een zwak punt in dit wetsvoorstel. Wij zijn ervan overtuigd dat de meerderheid
van de Wajong'ers graag wil werken. Daarom doen wij een aantal voorstellen
om hun rechten te versterken.Het wetsvoorstel gaat uit van een uitgestelde beoordeling tot 27 jaar.
In de memorie van toelichting wordt aangegeven dat de jongere de mogelijkheid
moet krijgen om zich te ontwikkelen. Dat is prima. Wat gebeurt er echter als
gaandeweg het traject blijkt dat de Wajong'er uit is ontwikkeld? Is er misschien
een mogelijkheid voor een tussentijdse beoordeling?Een van de verplichtingen is het ondergaan van een medische behandeling.
Dit is een enorm ingrijpende verplichting die raakt aan de integriteit van
het menselijk lichaam. De ChristenUnie vindt dit te ver gaan. Hiernaast beschermen
bepalingen in het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Wet bijzondere
opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen mensen tegen dergelijk verplichtingen.
Ook het UWV plaatst kanttekeningen bij deze verplichting. Daarom heb ik drie
amendementen ingediend om de verplichting tot het ondergaan van een medische
behandeling te schrappen uit de wet.Daarnaast hoor ik vaak de klacht dat er onvoldoende rekening wordt gehouden
met de medische geschiedenis van deze Wajong'ers bij de medische keuringen
en het duiden van functie. Wat de ChristenUnie betreft, moet de Wajong'er
of zijn begeleider de keuringsarts kunnen verzoeken om contact op te nemen
met de behandelende arts en deze informatie te betrekken bij de medische indicatie.
Is de minister bereid om de Wajong'ers dit recht te geven?Het hele traject staat of valt met het verplichte werkaanbod. Nu heeft
de ChristenUnie niets tegen een verplichting om een werkaanbod te aanvaarden,
maar het traject ernaartoe moet in nauwe samenspraak met de Wajong'er of zijn
begeleider plaatsvinden. Inspraak door de Wajong'er of zijn begeleider in
het voortraject heeft als gevolg dat de motivatie wordt verhoogd, wat ten
goede komt aan een succesvolle plaatsing. Het recht op inspraak gedurende
dit traject moet wat de ChristenUnie betreft in de richtlijnen van het UWV
worden opgenomen. Ik hoor hier graag een reactie op van de minister.Graag hoor ik van de minister of ik het goed heb begrepen dat Wajong'ers
die nu aan het werk zijn en ontslagen worden, na invoering van de nieuwe regeling
onder de nieuwe werkregeling gaan vallen. Als dit het geval is, geef ik de
minister alvast mee dat de ChristenUnie dit niet terecht vindt. Welke mogelijkheden
ziet de minister dan om deze Wajong'ers het recht te geven om te kiezen of
zij willen terugvallen in de oude werkregeling of de nieuwe?Voorzitter: Kraneveldt-van der VeenMevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):De ChristenUnie is er voorstander van, de herleving van het recht op ondersteuning
te verlengen van vijf jaar naar tien. Chronische ziekten kennen vaak een grillig
verloop. Daarom is het gerechtvaardigd om een langere periode als uitgangspunt
te nemen. Ik overweeg dan ook om een amendement op dit punt in te dienen.Door Wajong'ers te garanderen dat zij langer een beroep kunnen doen op
de Wajong wordt bevorderd dat er actief wordt meegewerkt aan het zoeken naar
een baan om in het eigen levensonderhoud te voorzien. Graag krijg ik hierop
een reactie.De regeling voorziet naast het aanbieden van werk ook in het bevorderen
van het doorleren. Van veel Wajong'ers en hun begeleiders heb
ik echter begrepen dat scholen niet om Wajong'ers zitten te springen. Daarnaast
is vooral het hoger onderwijs onvoldoende ingericht op deze doelgroep. Veel
Wajong'ers geven aan de studie niet in de maximale tijd te kunnen volbrengen.
De Open Universiteit is er helemaal op ingericht om deze doelgroep op te nemen.
Er is echter een probleem. Wajong'ers krijgen voor deze vorm van onderwijs
geen studiefinanciering. Ik wil van de minister graag de toezegging dat hij
de belemmeringen in beeld brengt die Wajong'ers ondervinden bij het instromen
in middelbaar en hoger onderwijs, en dat hij op basis hiervan komt met een
actieplan om te bevorderen dat Wajong'ers die de capaciteit hebben om te studeren
dit ook kunnen doen.Een ander punt van zorg is het vervallen van de Wajong-uitkering bij het
ontvangen van studiefinan­ciering. Het wetsvoorstel gaat uit van een compensatie
van 25% van de WML voor het feit dat het voor Wajong'ers moeilijk is
om een bijbaan te hebben. Mijn fractie is niet overtuigd van de onderbouwing
van deze beslissing. Ook zijn wij er niet van verzekerd dat Wajong'ers kunnen
terugvallen op andere voorzieningen. Ik roep daarom de minister op om te monitoren
hoe deze beslissing gaat uitwerken in de praktijk en de resultaten daarvan
te betrekken bij de evaluatie van de wet. Op welke manier gaat de minister
bevorderen dat studerende Wajong'ers door deze inperking niet met schulden
worden geconfronteerd?De ChristenUnie is blij met de start van een pilot van begeleiding tijdens
stages voor jongeren met een beperking. Zij kunnen in het laatste schooljaar
begeleiding krijgen van een coach. Hiermee worden een motie en een amendement
gerealiseerd over de inzet van jobcoaches op scholen en de dekking hiervan,
die meer dan een jaar geleden door de ChristenUnie zijn ingediend.Ik vertrouw erop dat met deze werkregeling de mogelijkheid wordt gecreëerd
dat mensen met een beperking kunnen participeren op de arbeidsmarkt. Zij verdienen
een waardige plaats in deze samenleving. Ik pleit er dan ook voor om de Wet
gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte strikter te
handhaven. Hierbij kan het UWV een belangrijke rol spelen door werkgevers
die op basis van vooroordelen niet willen meewerken, aan te melden bij de
Commissie Gelijke Behandeling. Wij kunnen het niet meer tolereren dat mensen
met een beperking als tweederangsburgers worden behandeld. Dat past niet in
ons beeld van een geciviliseerde samenleving.Mijn hart voor dit onderwerp is harder gaan kloppen bij mijn eerste ontmoeting
met een aantal Wajong'ers en hun ouders. Marlous Bank, Dan Blokker, Jos Brinkman,
Peter van Duyvenbode, Saskia van der Graaf, Gideon Koeter, Joeske Koeter,
Kalis van Mariënburg, Marja de Nivelle, Martin Jan Spiering, Lydia Vergunst,
Lieke Wernsen, Suzanne Wernsen en Michiel Zeeuw: door hen en nog vele anderen
ben ik ervan overtuigd geraakt dat een mens meer is dan zijn beperking.De heer Tony van Dijck (PVV):Ik ben nieuwsgierig naar de opvatting van de ChristenUnie over de mogelijkheid
die nu in het wetsvoorstel wordt gecreëerd om iemands Wajong-uitkering
af te nemen als hij een passend aanbod afslaat.Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):Het is heel goed om na te gaan of er sprake is van verwijtbaar gedrag.
Daarom wil ik dat er inspraak is in het hele traject naar een werkaanbod.
Als een begeleider en een Wajong'er worden betrokken in het traject naar een
verplicht werkaanbod, lijkt het mij heel normaal dat zowel begeleider als
Wajong'er enthousiast is over een werkaanbod.De heer Tony van Dijck (PVV):Wij hebben soms te maken met personen die psychisch echt in de war zijn.
Zij kunnen vandaag zeggen dat die baan hun hartstikke leuk lijkt, maar zij
kunnen morgen helemaal in paniek zijn, omdat zij denken dat die baan helemaal
niets voor hen zal worden. Als een persoon er dan voor kiest om die baan niet
te nemen, hangt hem het zwaard van Damocles boven het hoofd. Hij kan het dan
immers vergeten dat hij de rest van zijn leven een Wajong-uitkering krijgt.
Vindt mevrouw Ortega dit niet een beetje asociaal?Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):Het gaat hierbij overigens niet alleen over mensen met psychische problemen.
Ik ben het met u eens dat Wajong'ers op een gegeven moment zelf niet die beslissing
kunnen nemen. Daarom wordt in het wetsvoorstel heel duidelijk over een "wettelijke
vertegenwoordiger" of een "begeleider" gesproken. Dit zijn de personen die
samen met de Wajong'er goede beslissingen kunnen nemen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Ik begin met de laatste woorden van de inbreng van mevrouw
Ortega-Martijn: een mens is meer dan zijn beperking. Ik ben het daar volstrekt
mee eens.Als de minister en de SGP-fractie het alleen over de doelstelling van
dit wetsvoorstel eens hoefden te worden, dan waren wij snel klaar met dit
debat. Mijn fractie steunt de minister namelijk volledig in het doel om Wajong'ers
meer kansen te bieden om zo veel mogelijk te kunnen participeren in onze maatschappij.
Mijn fractie ervaart dit als een kwestie van morele plicht. Over de uitwerking
van deze doelstelling heeft mijn fractie echter nog veel vragen, met als zwaartepunt
het door de minister voorgestelde beloningsbeleid. Ik was blij
dat de minister op dit punt lijkt te bewegen – zie de berichtgeving
in de kranten van gisteren – maar daarna is de brief van vanmorgen gekomen.
De vraag is natuurlijk hoe het nu precies zit en wat er alsnog gaat veranderen
ten opzichte van het wetsvoorstel in zijn huidige vorm. Mijn fractie overweegt
wel een andere beloningssystematiek, maar daar ga ik later op in.De minister wil met dit wetsvoorstel ervoor zorgen dat niemand meer op
zijn achttiende voor het hele verdere leven wordt bestempeld als "arbeidsgehandicapt".
Dit is een mooie en terechte doelstelling, maar het is toch de vraag of deze
niet te optimistisch is. In het wetsvoorstel lijkt ervan uit te worden gegaan
dat alle Wajong'ers nog grote stappen kunnen maken in hun persoonlijke ontwikkeling.
Voor sommigen zal dit ongetwijfeld zo zijn – laten wij daar dankbaar
voor zijn – maar niet voor allen. Is het dan wel reëel om dat uitgangspunt
te kiezen? Is het wel reëel om van een Wajong'er even grote of zelfs
verhoudingsgewijs grotere sprongen te verwachten dan van een reguliere werknemer?
Ik hoor graag een beschouwing van de minister over zijn perspectief op dit
punt.De beloningssystematiek volgt op de hiervoor genoemde gedachtegang dat
alle Wajong'ers nog heel veel kunnen groeien in hun arbeidscapaciteit. Mijn
fractie vindt het niet acceptabel dat de minister in zijn huidige plannen
heeft staan dat Wajong'ers jarenlang, tot aan negen jaar toe, onder het wettelijk
minimumloon worden beloond. Daarover is terecht veel te doen. Het moet toch
beloond worden als iemand met een beperking naar vermogen werkt? Gelukkig
hebben wij van de minister vernomen dat hij erover nadenkt, tegemoet te komen
aan wensen om al voor het bereiken van het 27ste levensjaar de mogelijkheid
te scheppen bij volledige benutting van de arbeidscapaciteit uitzicht te krijgen
op het minimumloon. Dit klinkt al met al nog wat zuinigjes, maar wellicht
kan de minister mij geruststellen door zijn voornemens nader te concretiseren.
Zal de minister hierbij personen die naar vermogen werken een functieloon
per uur geven? Zij kunnen door hun handicap immers niet altijd van de financiële
prikkels gebruikmaken.Een fundamenteel aspect voor mijn fractie betreft de manier van belonen.
Met het verslag heb ik een suggestie gedaan voor een alternatief beloningssysteem,
waarmee voor Wajong'ers het werken lonender wordt. Ik heb aangegeven dat voor
mijn fractie vooropstaat: het werken voor Wajong'ers die naar vermogen werken
lonender maken en niet ons uitgewerkte voorstel. Nu met een gezamenlijke brief
van de bonden en de organisaties voor gehandicapten en chronisch zieken een
voorstel wordt gedaan dat een aantal voordelen heeft vergeleken met onze suggestie,
zie ik in dit debat van die suggestie af.De genoemde organisaties, FNV, CNV, MHP en CG-Raad, Platform VG en Landelijk
Platform GGZ, stellen een beloningsbeleid voor dat past bij de systematiek
van de WSW. Dat heeft een aantal voordelen boven het geven van een uitkering.
De Wajong'er heeft daar profijt van doordat hij socialezekerheidsrechten en
pensioenrechten opbouwt. Voor de werkgever en het UWV bespaart de WSW-systematiek
veel rekenwerk en bureaucratie. Daarom vraag ik de minister de beloningssystematiek
van de Wajong alsnog zo te wijzigen dat de inkomenspositie van werkende jongeren
tot 23 jaar conform de Wet op het minimumloon is als de volledige verdiencapaciteit
wordt benut en dat vanaf de leeftijd van 23 jaar een functieloon wordt gegeven
van maximaal 120% van het wettelijk minimumloon als de volledige verdiencapaciteit
wordt benut. Op dit concrete voorstel krijg ik graag een reactie.Mijn fractie zou dus graag zien dat de inkomensondersteuning kan worden
gezien als salaris, zodat daarover ook pensioenrechten worden opgebouwd. Nu
wordt deze ondersteuning een uitkering genoemd en vindt geen pensioenopbouw
plaats, terwijl dat bij de WSW-systematiek wel het geval is. De WSW'er heeft
niet alleen een goede cao, die voorziet in een inkomen duidelijk boven het
WML, maar hij bouwt ook een volledig pensioen op. De WSW moet niet aantrekkelijker
zijn dan de Wajong. Onze inschatting is dat zolang dat het geval is, de integratie
van Wajong'ers in het vrije bedrijf minder snel een succes zal worden. Dat
pleit er eens temeer voor om de beloningssystematiek van de WSW ook te laten
gelden voor Wajong'ers. Hierop krijg ik graag een helder beargumenteerd antwoord.Om het voor de Wajong'ers zo overzichtelijk mogelijk te houden, pleit
veel ervoor om de uitkering – een stukje loonaanvulling bij geen volledige
werkweek – via de werkgever uit te betalen. De Wajong'er krijgt dan
zijn loon en tevens een stukje uitkering in één bedrag door één
bedrijf op zijn bankrekening gestort. Uitgangspunt moet zijn dat de Wajong'er
zo min mogelijk administratieve rompslomp ervaart. Ook op dit punt krijg ik
graag een reactie.Naar de mening van mijn fractie is het van belang dat zowel de Wajong'ers
als de werkgevers zekerheid voor de lange termijn wordt geboden, zodat een
structurele basis met vaste dienstverbanden kan worden gerealiseerd. Om dit
te bereiken wordt de koudwatervrees om aan elkaar "vast te zitten" in verband
met arbeidsrechten helder beargumenteerd weggenomen. Bovendien wordt in het
wetsvoorstel gesproken over het creëren van werkgelegenheid aan "de onderkant"
en gezegd dat dit geen verdringing van gewone banen inhoudt. Mijn fractie
vindt dat we hier ook de mogelijkheid aan kunnen verbinden om het dienstverband
van een Wajong'er als een bijzonder dienstverband te beschouwen. Bij het wegvallen
van de specifieke functie heeft de werkgever dan niet te maken met opgebouwde
rechten en kan tot ontslag worden overgegaan. Andersom kan in tijden van recessie
de specifieke functie behouden blijven en hoeft de Wajong'er geen plaats te
maken voor een "gewone" collega's met oudere rechten. Ook hierop krijg ik
graag een reactie van de minister.Voorzitter. Mijn fractie vindt het positief dat het wetsvoorstel regelt
dat een Wajong'er een werkaanbod krijgt. Dat biedt kansen om Wajong'ers snel
aan het werk te krijgen als ze op eigen kracht geen werk kunnen vinden. Als
ernaar wordt gestreefd om dit werkaanbod zoveel mogelijk te laten passen bij
de capaciteiten van de Wajong'er, verhoogt dat de kans op een duurzame inzet
van de Wajong'er. Nu stelt de minister met het wetsvoorstel dat Wajong'ers
elk aanbod als passend moeten accepteren. Gaat dat niet wat ver? Wajong'ers
hebben meestal een aantal beperkingen. In dat licht pleit mijn fractie ervoor
om jongeren een verlengde zoektocht van bijvoorbeeld maximaal één
jaar naar passende arbeid aan te bieden. Graag krijg ik ook hierop een reactie.De kans om Wajong'ers met succes aan het werk te helpen en te houden,
neemt toe naarmate de dienstverleningskwaliteit van de re-integratiebedrijven
toeneemt. Om die reden verzoek ik de regering om als overheid of namens de
overheid alleen zaken te doen met gecertificeerde re-integratiebedrijven.
In veel sectoren worden niet-gecertificeerde organisaties al uitgesloten.
Het verbaast mijn fractie eigenlijk dat dit nog niet in de hele branche het
geval is. Op dit moment beschikken nog lang niet alle re-integratiebedrijven
over een keurmerk. Bovendien zijn slechte ervaringen van werkgevers met minder
betrouwbare re-integratiebedrijven van invloed op hun bereidheid om banen
beschikbaar te stellen voor mensen met een beperking. Mogelijk moet hierover
een Kameruitspraak worden uitgelokt. Dit lijkt namelijk een zwaarwegend punt
in de praktijk van dit deel van het leven.Wajong-gerechtigden kunnen alleen gaan werken als werkgevers daadwerkelijk
arbeidsplaatsen voor hen openstellen. Zeker in deze economisch erg onzekere
tijden is dat belangrijk. De regering verwacht op dit punt veel, wellicht
te veel, van het eigen initiatief van werkgevers om beschikbare vacatures
aan te melden bij het UWV. Voor zover wij het kunnen overzien wijst de praktijk
helaas uit dat slechts weinig bedrijven uit zichzelf vacatures melden bij
het UWV. Ook het project G-krachten, waarnaar de regering verwijst in antwoord
op mijn eerdere vragen, is naar het oordeel van mijn fractie te vrijblijvend.
In drie maanden tijd bleken er slechts weinig geschikte vacatures voor Wajong'ers
te zijn gemeld. Volgens mijn fractie kan en moet dit beter.Hoe kan een en ander worden gestimuleerd? Wij overwegen om re-integratiebedrijven
een vergoeding te doen geven als zij een geschikte vacature aanmelden bij
het UWV. Re-integratiebedrijven zitten dicht bij het vuur. Zij komen bij veel
bedrijven over de vloer. Stel: een re-integratiebedrijf is bij een werkgever
geweest die drie vacatures heeft voor Wajong'ers. Het re-integratiebedrijf
heeft op dat moment echter maar één Wajong'er waarvoor het werk
zoekt. Dan is het heel belangrijk dat het re-integratiebedrijf de beide andere
vacatures aanmeldt bij het UWV. Het zal dat echter niet snel doen, omdat men
de redenering heeft dat de concurrentie niet geholpen hoeft te worden. Als
daar iets tegenover komt te staan, hebben re-integratiebedrijven een positieve
prikkel om actief banen los te peuteren bij bedrijven. Die vergoeding zou
dan uitbetaald kunnen worden door het UWV. Als vervolgens een ander re-integratiebedrijf
de gemelde vacature kan gebruiken voor een cliënt, kan het UWV daarvoor
een vergoeding vragen. Als er immers een individuele re-integratie overeenkomst
is toegekend, is daarin ook een bedrag begrepen voor het vinden van een baan.
Derhalve is het reëel dat het re-integratiebedrijf dat gebruikmaakt van
de vacature daarvoor een vergoeding geeft. Door deze werkwijze gaat de uitvoering
van dit voorstel niet met veel kosten gepaard, is onze inschatting. Eventueel
kan het UWV de hiermee gemoeide administratie onderbrengen bij het servicecentrum
Wajong. Ook op dit punt zouden wij in tweede termijn nog verder kunnen zien
te komen.De minister is voornemens om jongeren met een gedragsstoornis of een lichamelijke
beperking al tijdens hun stage hulp te bieden door de inzet van een persoonlijke
coach. Dat is positief. Door al in een vroeg stadium intensieve begeleiding
te bieden neemt de kans op duurzame arbeidsplaatsing toe. Er blijven ook op
dit punt nog wel vragen over. Waarom wordt eerst een experiment van twee jaar
uitgevoerd voor een beperkte doelgroep, terwijl het belang van dit middel
eigenlijk al duidelijk is?Wij zouden deze regeling ook van toepassing willen laten verklaren op
studenten in het mbo. Zij kunnen nu nog geen aanspraak maken op een stagejobcoach,
terwijl er in de praktijk duidelijk behoefte aan is. Er zijn situaties bekend
waarin deze studenten door middel van een vrijwillig en gratis traject door
een jobcoachorganisatie worden begeleid. Wij zouden graag zien dat daarvoor
middelen beschikbaar komen. Wij denken dat hiermee minder studenten met de
kenmerken zoals hier besproken, zullen uitvallen tijdens hun studie.Tot slot heb ik nog een aantal opmerkingen over de brief van de minister
waarin hij de nieuw ingestroomde Wajong'ers alleen een WSW-indicatie wil geven
als het UWV van oordeel is dat zij niet in staat zijn om te werken bij een
reguliere werkgever en zijn aangewezen op beschutte arbeid. Ik ben blij dat
de minister dit voorstel in zijn meest recente brief nuanceert. Er is niets
op tegen om zoveel mogelijk jongeren in een reguliere omgeving te plaatsen,
wel om een bepaalde route voor mensen af te sluiten. Dat verhoogt namelijk
de uitval en daarmee is niemand geholpen.De heer Blok (VVD):In het betoog van de toch zeer ervaren collega Van der Vlies heb ik zijn
analyse gemist over de toegenomen instroom. Het zal hem ook zijn opgevallen
dat de instroom tot 2001 zo'n 7000 per jaar bedroeg, en dat die nu opeens
meer dan twee keer zo hoog is. Zeker gezien zijn ervaring, ook met andere
arbeidsongeschiktheidswetten, ben ik wel benieuwd of hij daarvoor een verklaring
heeft en welke maatregelen hij wil dat de minister neemt.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb daarvoor geen verklaring gegeven. Ik ben niet gewend al te lichtvoetig
door het leven te gaan, zodat ik daar op zijn minst eens even over na wil
denken.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. De problemen met de Wajong zijn groot, zoals al aangegeven
door verschillende woordvoerders voor mij. De instroom is inderdaad sterk
toegenomen. Veel jongeren in deze uitkering willen heel graag werken, maar
dat lukt om veel verschillende redenen niet altijd. Veel analyses zijn er
gemaakt en de problemen zijn duidelijk. Veel prikkels tot arbeidsparticipatie
ontbreken, financiële prikkels om een baan te accepteren zijn laag, er
is geen plicht om passend werk te accepteren, er is geen vangnet na een reguliere
baan en een plek in de WSW, en er is alleen loondispensatie als de productiviteit
lager ligt dan 100% van het minimumloon. Verder wordt het urenaantal
verlaagd voor mensen die een bedrijf starten vanuit een uitkering, maar slechts
voor drie jaar, terwijl dezelfde beperkingen daarna nog steeds bestaan. Dit
zijn genoeg redenen voor een grondige herziening van de wet. Wij zijn dan
ook blij – ik begin met een compliment – dat de minister met een
wetswijziging is gekomen die uitgaat van wat mensen kunnen en die mensen moet
stimuleren om te werken. Wij ondersteunen dat van harte.Maar wij hebben ook een aantal punten van kritiek, waarbij ik begin met
de samenloop van WSW en Wajong. Ik betreur het dat deze twee onderwerpen niet
tegelijkertijd worden behandeld. WSW en Wajong richtenzich
steeds op dezelfde groep en overlappen elkaar daardoor. Het zou goed zijn
om de regelingen daarom in samenhang te bezien. Dat voorkomt een hoop onduidelijkheden.
Wij vinden het niet juist dat mensen met dezelfde kenmerken niet hetzelfde
zouden worden behandeld. WSW en Wajong zijn gericht op mensen die niet volledig
op de arbeidsmarkt kunnen participeren en daardoor extra ondersteuning of
aanpassing nodig hebben. Als Wajong'ers voldoen aan de regels voor de WSW
is het niet aanvaardbaar dat zij daar niet zouden worden toegelaten. Wel hopen
wij dat zoveel mogelijk Wajong'ers buiten de beschermde arbeidsplaatsen aan
de slag kunnen. Maar wij vinden dat mensen gelijk moeten worden behandeld,
dus gedeeltelijk afsluiten van de WSW is niet aan de orde wat D66 betreft.In het wetsvoorstel gaat men uit van werken naar vermogen. Dit komt echter
niet terug in de uitwerking. Hier wordt uitgegaan van wat iemand verdient.
Uitkeringen worden aangepast op basis van wat iemand verdient, niet op basis
van het aantal uren dat iemand zou kunnen werken. Dat kan erg demotiveren,
zeker wanneer iemand wel meer wíl werken, maar het niet kán.
Als iemand naar vermogen werkt, moet hij ook zo worden beloond. Waarom is
er geen aansluiting gezocht op de WSW? Waarom wordt niet beoordeeld op werken
naar vermogen, zoals het wetsvoorstel zelf onderschrijft? Waarom is gekozen
voor een definitieve indicatiestelling na zeven jaar? Op basis van welke pilot
blijkt dit het optimale te zijn?De regeling gaat alleen gelden voor alle nieuwe instroom. Dat betekent
dat tot 2057 mensen onder de oude regeling zouden vallen. Waarom is er niet
voor gekozen om ook de huidige regeling te herzien en om ook voor deze mensen
te kijken wat zij wel kunnen en hoe zij zo goed mogelijk geholpen kunnen worden
en kunnen participeren in de samenleving, zodat 36 uur werken meer oplevert
dan 6 uur en deze mensen op waarde mee kunnen doen aan de samenleving? Graag
ook hierop een reactie.De instroom in de huidige Wajong is hoog. Als de huidige criteria gehandhaafd
worden, zal de wetswijziging niet veel opleveren. Als iedereen nog steeds
voor een groot deel wordt afgekeurd, heeft het weinig zin om uit te gaan van
wat mensen wel kunnen. Op welke manier wordt hiermee door de minister rekening
gehouden? Na het definitieve beslissingsmoment vindt herkeuring plaats op
basis van inschatting van het UWV. Maar op basis waarvan wordt besloten wanneer
iemand terugkomt? Wat zijn hiervoor de richtlijnen? Waarom is er gekozen voor
een periodieke herkeuring?Een voor mijn partij zeer belangrijk punt is de terugvaloptie. Een belangrijke
reden waarom Wajong'ers terughoudend zijn om langer te gaan werken, is het
vangnet waarop zij terug kunnen vallen. Wij ondersteunen de uitbreiding van
het terugvalrecht. Wij vinden het goed dat het recht voor mensen met een structurele
arbeidsondersteuning blijft bestaan. Maar voor meeneembare voorzieningen geldt
dit recht niet. Blinden en slechtzienden mogen hun hulpmiddelen niet meenemen.
Om welke redenen is hiervoor gekozen? Ook hier graag een helder antwoord op.Als de Wajong'er vijf jaar 75% of een jaar 100% minimumloon
heeft verdiend, vervalt het recht op uitkering. Dit zal ervoor zorgen dat
jongeren terughoudend zijn in het accepteren van zo'n baan. Ik kan vanuit
mijn praktijkervaring zeggen dat veel Wajong'ers heel graag willen werken.
Alleen, als zij geen terugvaloptie hebben of slechts voor een aantal jaren,
zal de prikkel om aan de slag te gaan nog steeds niet groot genoeg zijn. Om
welke redenen heeft de minister deze prikkel om niet te participeren niet
aangepakt?Het wordt Wajong'ers mogelijk gemaakt om een bedrijf te starten vanuit
een uitkering. Daarvoor wordt het urencriterium verlaagd. Dit gebeurt echter
niet structureel. Waarom is er niet gekozen voor een urencriterium dat ook
kijkt naar wat iemand kan? Dus structureel een verlaging van het urencriterium,
omdat van iemand ook niet verwacht kan worden dat hij 40 uur zal werken. Als
hier geen duidelijk antwoord van de minister op komt, in de zin zoals ik dat
ook aangeef, overweeg ik hierover een motie in te dienen.Als laatste het punt scholing, een onderwerp dat mij ernstige zorgen baart.
Steeds meer kinderen krijgen op jonge leeftijd al een stempel opgedrukt. Scholen
krijgen extra geld voor begeleiding of kinderen kunnen naar speciaal onderwijs,
iets wat het resultaat van de school ten goede komt; dat is namelijk de andere
kant. Veel kinderen krijgen al om die redenen een stempel en dat lijkt mij
onwenselijk. Het lijkt erop dat de diagnose van een lichte psychiatrische
aandoening erger is dan de kwaal. Een diagnose zou de eerste stap naar hulp
moeten zijn, maar het lijkt erop dat dit de eerste stap is naar een leven
met weinig kansen en veel werkloosheid. De aansluiting van het onderwijs op
de arbeidsmarkt is slecht. Klopt het dat 55% van de kinderen in het
speciaal onderwijs uiteindelijk in de Wajong belandt? Hoe meer hulp, hoe meer
kansen, lijkt het dan wel. Dat kan toch echt niet de bedoeling zijn. Wij moeten
de kansen van deze kinderen vergroten. Op welke manier zal de minister dit
doen? Is hij bereid samen met de minister van Onderwijs te kijken naar de
indicatiestelling? Ik verneem graag de reactie van de minister op het voorstel
van het UWV om te onderzoeken of er meer mogelijkheden zijn om scholen te
stimuleren de doorstroom naar arbeid te verhogen, bijvoorbeeld door meer financiële
prikkels, de invoering van een eindverslag en de inrichting van een benchmark
voor schoolkeuzen. Op welke manier wil de minister deze grote problemen in
het onderwijs en de doorstroom naar de arbeidsmarkt aanpakken?Dan zijn er ook Wajong'ers die scholing volgen. Hoe wordt er met hen omgegaan?
Kunnen zij op grond van hun uitkering recht hebben op langere studiefinanciering?
Wordt de extra uitkering door de Wajong hierop aangepast? Ook op deze vraag
wil ik een duidelijk antwoord krijgen van de minister. Ik hoop dat mevrouw
Ortega-Martijn, die hierover ook heeft gesproken, hierbij samen met mij kan
optrekken. Heeft een en ander gevolgen voor de definitieve beoordelingsmomenten?Studerende Wajong'ers worden geconfronteerd met veel bureaucratie. Is
het mogelijk om een centraal informatiepunt te maken voor studerende Wajong'ers,
zodat die niet naar zowel UWV, IB-Groep, gemeente als universiteit hoeven?Wij zijn blij dat een aantal belangrijke wijzigingen in de Wajong doorgevoerd
wordt, dat de Wajong'ers in hun waarde worden gelaten en dat er in de toekomst
uitgegaan zal worden van wat deze mensen wel kunnen. Wat wij echter ook doen,
zonder een goed vangnet blijft het probleem bestaan. Ik weet vanuit mijn praktijkervaring
dat de angst om niet op de Wajong terug te kunnen vallen uiteindelijk groter
zal blijken te zijn dan de wens om te werken. Wij moeten echter
niet willen dat deze jongeren de arbeidsmarkt niet opgaan omdat zij bang zijn
om hun recht op de Wajong te verliezen.De SP heeft op dit punt een amendement ingediend. Zij hebben daarmee iets
eerder gehandeld dan wij. Ik wil met alle liefde naar hun amendement kijken.
Misschien kunnen wij samen optrekken.Mijn laatste onderwerpen zijn instroom en preventie. Wij moeten vanuit
Onderwijs en Sociale Zaken goed inzetten op preventie. Mensen moeten begeleid
worden naar werken. Deze jongeren zitten hierop te wachten. Zij hebben het
recht om te werken. Wij moeten er alles aan doen dat zij ook werk krijgen.De heer Spekman (PvdA):Voorzitter. Veel jongeren staan aan de kant en krijgen geen kans omdat
zij net wat anders zijn. De consequentie daarvan is te hard voor woorden.
Twee weken geleden was ik bij de Kredietbank Utrecht en vroeg wat de grootste
groep nieuwe instromers was. Dat waren de jonggehandicapten. Enige verstandelijk
beperkte jongeren bleken gebruikt te zijn door hardcore criminelen. Die lieten
hen dingen doen, waarna de jongeren met de schulden bleven inzitten. Het bleek
een moderne vorm van katvanger. Het is ook in de uitstroomcijfers te zien.
De belangrijkste reden voor uitstroom uit de Wajong, na overlijden, is detentie.Het gaat om veel meer dan sociale zekerheid alleen. Deze groep groeit.
Het is de grootste groep dakloze jongeren. Het is dus een kwetsbare groep.
Mevrouw Koşer Kaya heeft al ontzettend goed gezegd dat de groep niet
alleen de verantwoordelijkheid is van deze minister. Het moet een verantwoordelijkheid
zijn die door iedere minister in het kabinet wordt gevoeld. Die moet gevoeld
worden door de minister voor Jeugd, de minister van Onderwijs, de staatssecretaris
van Onderwijs en de staatssecretaris van VWS. Pas als die niet allemaal naar
het plafond kijken als het om deze groep gaat, maar om tafel gaan zitten om
de zaak op te lossen, zullen minder jongeren van deze groep in de problemen
komen op heel jonge leeftijd. Pas dan hebben wij een goed verhaal,De groei bij de Wajong is goed te zien. In de laatste vijf jaar is de
groep Wajong'ers verdubbeld. De prognose loopt op naar 450.000 jongeren. Het
speciaal onderwijs is in twaalf jaar tijd verdubbeld in omvang. Vorig jaar
waren het al 2,5 keer zoveel leerlingen als in 1995, met 28.000 leerlingen.
Bij de jeugdzorg, de AWBZ en de leerlinggebonden financieringen is hetzelfde
beeld te zien. Het aantal thuiszitters, jongeren die niet eens op school zitten,
groeit ook.De vraag is wat wij moeten doen. De samenleving kotst immers deze groep
mensen uit. Dat doen wij met elkaar. Het is niet alleen de overheid, maar
ook de werkgever en de collega's op de werkvloer.Vandaag spreken wij over de nieuwe Wajong. Ik spreek eerst over rechten
en plichten, dan over inkomen, de werkgevers, de instroom bij de Wajong, de
samenhang WSW-Wajong, waarover een brief is ontvangen van de minister, en
tot slot over de verplichtingen met betrekking tot geneeskundige behandeling.Mijn fractie is het zeer eens met het uitgangspunt van het wetsvoorstel
dat werk vooropstaat. In de oude wet werden jongeren veel te gemakkelijk en
te automatisch afgeschreven. Nu gaat het om werken naar vermogen en wordt
gekeken naar wat een jongere met een beperking wel kan. Die verandering steunen
wij. Wij moeten deze jongeren niet afschrijven maar kansen geven. Daarbij
is er recht op arbeidsondersteuning en indien nodig inkomensondersteuning,
in plaats van alleen maar het recht op een uitkering.Vervolgens gaat het om rechten en plichten. Er is een participatieplan
waarin wordt vermeld wat een jongere met behulp van re-integratie-instrumenten
kan of zou kunnen, welke ondersteuning beschikbaar is en welke rechten en
plichten er zijn. Indien nodig doet het UWV een niet-vrijblijvend werkaanbod.
Over die rechten en plichten hebben wij een aantal twijfels.Ten eerste willen wij een bedenktijd van vijf dagen tussen het opstellen
en het tekenen van een participatieplan. Dan is er de mogelijkheid tot het
vragen van advies aan ouders, artsen en onafhankelijke arbeidsdeskundigen.
Het is daarmee minder slikken of stikken, zodat jongeren gemotiveerd zijn
en zich realiseren wat zij tekenen. Hierover hebben wij een amendement ingediend,
gesteund door de collega's Van Hijum en Ortega.Ten tweede zou het goed zijn als in een tweetal gevallen een second opinion
mogelijk wordt. Het eerste is bij twijfel over de geschiktheid van het passende
werkaanbod, mede gezien het doel van duurzame integratie. Het tweede is voor
de Wajong-gerechtigde die minder dan 20% van het minimumloon verdient
en alleen een aanvulling krijgt tot 75% van het minimumloon als hij
of zij bewijst dat het minder verdienen dan 20% van het minimumloon
niet verwijtbaar is. De consequentie van deze twee zaken is nogal stevig.
Er zijn rechten en plichten, dus er moeten stevige consequenties zijn. Het
is terecht dat bezwaar en beroep mogelijk zijn. Vervolgens gaat het er echter
om wie in dat bezwaar en beroep bepalen of iemand in staat is om te werken.
Het zou goed zijn als na de eerste beoordeling door een (UWV-)arts een second
opinion kan plaatsvinden tijdens het bezwaar en beroep. Graag krijg ik hierop
een reactie van de minister.Meerdere collega's hebben al gesproken over de huidige groep Wajong'ers.
Ik sluit mij bij hun vragen aan. De mensen die nu al in de Wajong zitten,
zouden op vrijwillige basis gebruik moeten kunnen maken van de bestaande re-integratiemiddelen
en het daaraan verbonden werkaanbod. Kunnen zij op vrijwillige basis toetreden
tot de werkregeling zoals die nu wordt voorgesteld? Anders schrijven wij een
grote groep tot 2057 af. Dat moeten wij met zijn allen niet willen.Over de pensioenopbouw is een aantal vragen gesteld. De PvdA-fractie is –
dat is geen geheim – voorstander van loonkostensubsidies, het systeem
dat ook in de WSW wordt gebruikt. Daar is dat nog belangrijker dan in de Wajong,
omdat het ook van belang is voor de partnertoets en de vermogenstoets. In
het verleden is in de Wajong gekozen voor het systeem van loondispensatie.
Daarbij kunnen wij ons iets voorstellen. De uitvoering is misschien goedkoper.
Voor ons is het wel belangrijk dat er pensioenopbouw plaatsvindt. Ik sluit
mij aan bij de collega's die hebben gevraagd om een advies hierover van de
Stichting van de Arbeid. Ons is gebleken dat er geen principiële belemmeringen
zijn om via het loondispensatiemodel pensioenopbouw te laten plaatsvinden.
Dit ligt bij de sociale partners. Als het kabinet er voorstander van is, kan
het er een zetje aan geven.Ik kom bij het minimumloon. Wij komen met deze regeling van ver. Nu is
de regeling voor de gemiddelde Wajong'er eigenlijk helemaal niet zo profijtelijk.
Iedereen hier – niet de mensen op tribune maar wel de Kamerleden –
ziet de zaagtand van de verdiensten voor zich. Die zijn niet best en als je
iets meer gaat verdienen, knal je weer achteruit in inkomen. Zij zitten allemaal
dik onder het minimum. De regeling die de minister voorstelt, is een verbetering
ten opzichte van de huidige praktijk. Maar wij vinden de periode dat zij onder
het minimumloon zitten te lang. Dat geldt voor de jongeren die hebben bewezen
dat zij aan hun maximale capaciteit zitten; ook andere Kamerleden hebben daarover
gesproken. In het voorstel dat de minister ons heeft voorgelegd staat dat
iemand gekeurd wordt als hij 27 jaar is, maar wij zouden graag zien dat mensen
eerder worden gekeurd, bijvoorbeeld als zij 23 jaar zijn.Wij kunnen ons goed voorstellen dat je een tijdspanne van vijf jaar aanhoudt,
wegens de relatie met de huidige Wajong-regeling. Dan wordt bezien of er nog
een ontwikkelingskans is. Als dat niet zo is, komt men in het definitieve
traject terecht, waarvan de minister voorstelt dat men daarin terechtkomt
als men 27 is. Dat is ons standpunt over het minimumloon. Het is nog niet
ons ideaalbeeld, laat ik daar ook volstrekt helder in zijn, want wij willen
dat werken vanaf het begin zo veel mogelijk loont. Maar wij komen van een
bepaalde uitgangssituatie, en dan lijkt dit ons alleszins redelijk.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik heb een vraag over het minimumloon. Als ik u goed begrijp, kan men
van 18 tot 23 jaar minder krijgen dan het minimumloon. Daarna moet er een
minimumloongarantie zijn. Dat is beter dan het oorspronkelijke voorstel, maar
nu is het zo dat jongeren tot hun 23ste vaak rond het minimumloon zitten.
Dat geldt niet voor hen allemaal, maar wel voor een grote groep. Zou het voor
de groep Wajong'ers niet mogelijk moeten zijn om door te stromen naar 120%
van het minimumloon, als het helder is wat zij wel of niet kunnen? Daarmee
kunnen zij dan een zelfstandig leven opbouwen.De heer Spekman (PvdA):Uiteindelijk zit er voor de definitieve groep na 23 jaar nog een opbouw
in. Dat staat ook in de schriftelijke beantwoording. Dat is de groep die nu
op 27 jaar zit. De heer Van Hijum, mevrouw Ortega en ikzelf hebben een amendement
ingediend over het onderscheid op basis van een keuring na vijf jaar. Als
je daarna doorgaat in de definitieve regeling, zit er een zekere groei in
je capaciteit. Voor die tijd zit er wel een verbetering ten opzichte van de
huidige Wajong-regeling, maar dat is nog niet het ideaaltypische minimumloon.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik heb het amendement en de stukken natuurlijk gelezen. Laat ik het nog
concreter maken. Vindt u eigenlijk niet dat jongeren vanaf de leeftijd van
23 jaar, als zij wel hun volledige capaciteit gebruiken, maar niet meer kunnen
dan zij kunnen, vrij snel in aanmerking moeten kunnen komen voor 120%
van het minimumloon? Anders blijven zij een vrij lange periode, en misschien
wel definitief, rond het minimumloon hangen.De heer Spekman (PvdA):Ik kan niet garanderen dat iedereen naar 120% van het minimumloon
gaat. Anders hadden wij het minimumloon niet op 100% gezet. Een paar
weken geleden bent u ook bij de stakende schoonmakers op Schiphol geweest.
Er zijn veel oudere mensen bij, die net op het minimumloon zaten of iets daarboven.
Zij zaten ook niet op 120%. Er zijn heel veel Nederlanders die net
voor het minimumloon werken en dat is hartstikke karig. Ik realiseer mij dat,
maar er is wel een werkgever nodig die iets wil betalen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U begon over de schoonmakers op Schiphol, die inderdaad al een aantal
dagen in staking zijn. Dat is niet voor niets, omdat zij onder zeer slechte
arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden werken. Ik neem aan dat u het ook niet
goed vindt wat daar gebeurt, namelijk dat men met minimale aanbestedingen
het onderste uit de kan probeert te krijgen. Wat ik u concreet vraag –
en dat is een heel terechte wens uit het veld – is dat deze jongeren
na hun 23ste wat meer perspectief krijgen als het gaat om hun inkomen. De
mensen die kaal op het minimumloon zitten in Nederland vormen een vrij beperkte
groep. Deze jongeren kunnen daar waarschijnlijk nooit meer uitkomen. Ik gun
hun gewoon een wat betere inkomenspositie, wat vroeger bijvoorbeeld ook mogelijk
was in de gesubsidieerde arbeid.De heer Spekman (PvdA):Ik gun iedereen een goede inkomenspositie. De staking op Schiphol was
overigens vooral gericht tegen intimidatie op het werk en allerlei van dat
soort dingen. Als het gaat om de groep Wajong'ers van boven de 27 jaar denk
ik dat een zekere doorgroei mogelijk moet zijn, zoals die nu ook mogelijk
is volgens de huidige Wajong-regeling. Het gaat dan wel over de groep die
klaar is en waarvan wij helder hebben dat er geen verdere verbetering meer
in zit. Zij zitten aan hun taks, zij spannen zich in en daar komt niet meer
uit.De heer Ulenbelt (SP):Voorzitter. De heer Spekman is net als ik de afgelopen periode nogal in
de weer geweest met Wajong'ers en hij heeft die Wajong'ers steeds voorgehouden:
minstens minimumloon als je je volledig inzet. Nu vindt hij dat minister Donner
niet ver genoeg gaat en knabbelt hij er vier jaar af. De PvdA zou het verschil
maken in dit kabinet, weet u nog wel, mijnheer Spekman? Waarom regelt u niet
dat jonggehandicapten die naar vol vermogen werken en die volwaardig lid zijn
van deze samenleving een minimumloon krijgen als inkomen?De heer Spekman (PvdA):Ik werk stap voor stap aan de idealen waar ik in geloof. Ik geloof erin
dat het belangrijkste in deze hele discussie over de Wajong'ers is dat deze
jongeren weer een kans krijgen, in plaats van afgeschreven te worden zoals
wij dat de laatste jaren hebben zitten doen. Op een paar mensen na riep niemand
hier in de Kamer: ze moeten weer een kans krijgen. Nu ligt er een werkregeling
waarin wij volop gaan investeren om deze jongeren wel een kans te geven op
een baan, een baan die zij nu helemaal niet hebben. Nu zitten zij permanent
op de uitkeringshoogte van 75% van het minimumloon. Dat is er aan de
hand. Nu gaan wij die jongeren een kans geven en nu zoek ik naar een verbetering.
Mijn ideaal? Ik weet wat mijn ideaal is. Ik hoop dat al die jongeren, ongeacht
hun beperking – hetzelfde geldt overigens voor de WSW – uiteindelijk
het minimumloon kunnen bereiken. Hoe korter de weg is, des te beter ik het
vind. Ik heb te maken met een gegeven omstandigheid. De regeling
is nu zoals zij is en dat is zeer nadelig. Daar is een bepaald bedrag voor
uitgetrokken. Dat wordt gedaan met de loondispensatie. Ik zie dat de nu voorliggende
regeling voor alle jongeren, op een heel klein groepje na, een verbetering
betekent in de inkomenspositie, als zij gaan werken. Vervolgens proberen wij
ook nog eens met een amendement een verbetering door te voeren door de periode
te verkorten waarin zij onder het minimumloon werken. Dat vind ik aardig.
Dat is een eerste stap op weg naar een verbetering waar ik in geloof. Het
is beter om één stap te maken dan helemaal stil te staan.De heer Ulenbelt (SP):Voorzitter. De heer Spekman begon hier met een dramatisch verhaal over
hoe die Wajong'ers de criminaliteit in glijden. Een van de redenen is dat
zij te weinig centen hebben.De heer Spekman (PvdA):Nee, wat een onzin!De heer Ulenbelt (SP):Als u dus iets wilt doen, mijnheer Spekman, dan moet u ervoor zorgen dat
die mensen van het begin af aan bij maximale inzet het minimumloon verdienen.
Anders hebt u al die mensen de afgelopen periode echt iets op de mouw lopen
spelden!De heer Spekman (PvdA):Dat is absoluut niet waar. Ik ben gewoon eerlijk geweest. Ik heb gezegd
waar ik sta. Ik heb ook iedere keer gezegd dat het lastig te realiseren is
en dat wij werken vanuit een bepaalde situatie. Ik maak er groot bezwaar tegen
als de heer Ulenbelt nu zegt dat het feit dat jongeren in de criminaliteit
komen, te maken heeft met hun inkomen. Nee, het feit dat zij in de criminaliteit
komen, heeft ermee te maken dat zij absoluut geen kansen krijgen om tussen
ons in te leven, gewoon op de werkvloer te staan, collega's te hebben, aangezien
te worden als normaal mens. Dat gebeurt niet. Nee, zij worden opzijgezet.
Zij worden in een uitkering gezet, daarin gevangen gehouden en zij krijgen
absoluut geen kans, van niemand. Dat is de reden waarom zij afglijden in de
criminaliteit.De heer Ulenbelt (SP):Natuurlijk wil ik ook dat deze mensen aan het werk gaan, maar als zij
aan het werk gaan en zij doen het maximale, dan hebben zij het minimumloon
nodig. Mijnheer Spekman, een sociaaldemocraat zou dat moeten omarmen. Waarschijnlijk
hebt u er nog een meerderheid voor in deze Kamer ook.De heer Spekman (PvdA):Dat betwijfel ik, want ik heb ook wel iemand gehoord die niet zo enthousiast
is over de wet. Los daarvan vind ik dat wij moeten erkennen dat al die jongeren
die werken, er ten opzichte van de huidige regeling alvast op vooruitgaan.
Wij moeten ook erkennen dat het minimumloon, als je daar na vijf jaar op komt,
ten opzichte van de vrij uitzichtloze en vrij nadelige situatie van nu alvast
een substantiële verbetering is.Voorzitter. Dan kom ik over de uitkering te spreken. Dat is een ander
punt dat een verleden heeft in deze Kamer. Er is in het vragenuurtje een conflict
geweest tussen de minister en de PvdA-fractie – dat zijn veel mensen
misschien vergeten, maar het is er wel degelijk geweest – of de hoogte
van de uitkering 70% moet zijn of 75% moet worden. Wij zijn
heel erg tevreden dat de 75% van het wettelijk minimumloon de uitkeringshoogte
is geworden. Zeer terecht, overigens.Dan ga ik in op de werkgeverskant. Daar is ook veel over gesproken. Ik
vind niet dat wij met zijn allen moeten zeggen: de werkgevers moeten leveren,
zij geven niet thuis, zij moeten gedwongen worden en wel nu en zij zijn de
grote boeman. Zo simpel is het niet. Het is soms ook de overheid die niet
goed genoeg presteert. Wij hebben allemaal het voorbeeld gehoord, ook bij
de WSW-rondetafelconferentie weer: dan wil een werkgever iemand aannemen,
maar die heeft een werkplekaanpassing nodig en de overheid doet er vervolgens
vijf maanden over om dat te regelen. Daar kan die werkgever niet op wachten.
Het beeld van de werkgever als boeman dat een beetje werd neergezet door de
heer Ulenbelt, deel ik absoluut niet. In dit wetsvoorstel zitten allerlei
verbeteringen om het nog aantrekkelijker te maken, Wajong'ers in dienst te
nemen. Ik noem jobcoaches, loondispensatie en no-riskregelingen. Er zitten
veel verbeteringen in. Dat vind ik de eerste stap.De tweede stap heeft te maken met datgene wat de overheid zelf doet, dus
welke voorbeeldfunctie zij vervult. De PvdA-fractie heeft daarover een motie
ingediend. Dat deed de heer Heijnen samen met mij. Tevens hebben wij schriftelijke
vragen ingediend. De rijksoverheid vervult nu een voorbeeldfunctie. Zij neemt
namelijk veel meer jongeren en WSW'ers in dienst en doet ook aan een taakstelling.
Ik vind het jammer dat het kabinet afhoudend was in zijn antwoorden op de
schriftelijke vragen van collega Van Hijum over social return bij megaprojecten
in het verkeersgebied. Dat is precies een voorbeeld waaruit blijkt waar het
mis gaat. Minister Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wil wel graag
dat die jongeren aan het werk gaan. De ene minister werkt ook nog wel mee
als het gaat over de motie die ik mede heb ingediend, maar zijn collega schrijft
in antwoord op schriftelijke vragen: "Ik ga daar niet over. Dat vind ik veel
te lastig. Laat deze jongeren maar staan." Dat gaat dus niet goed.De eerste stap is dus dat de overheid die voorbeeldrol vervult en de tweede
stap is te beseffen dat succes afhankelijk is van de medewerking van werkgevers.
Dat betekent dus: geen werkaanbod zonder werk, hoe gemotiveerd die jongeren
ook zijn. De overheid kan het volgens de werkgevers beter doen. Laatstgenoemden
hebben daarvoor tal van voorstellen gedaan. Ik hoor graag van de minister
wat hij daarvan vindt. Ik doel vooral op de voorstellen van het mkb die volgens
mij bij hem bekend zijn.Een ander punt is dat er al veel goede voorbeelden zijn. Er zijn al veel
ondernemers die Wajong'ers in dienst nemen. De PvdA-fractie heeft daarnaar
een klein onderzoek gedaan waaruit blijkt dat er goede voorbeelden zijn. Er
zijn ondernemers die zeggen dat zij graag Wajong'ers in dienst willen nemen.
De ervaringen met die jongeren zijn allemaal heel positief. Wat dat betreft
sluit ik mij kortheidshalve aan bij het betoog van de D66-fractie.Er komt echter een eind aan de lieve vrede. Omdat dit ook onze mening
is, moet er naar ons idee als het ware een haakje in de wet komen waarmee
wordt aangegeven dat wij streefcijfers moeten vaststellen indien uiteindelijk
blijkt dat de werkgevers niet thuis geven en achterblijven. Het amendement
dat daarop betrekking heeft, is mede ondertekend door mevrouw Ortega.De heer Ulenbelt (SP):Voor wie gelden die streefcijfers en wie zorgt ervoor dat die worden gehaald?De heer Spekman (PvdA):Daarvoor zorgt de overheid. Het is een voorbeeld dat ook in de oude Wet
REA stond die ondertussen is ingetrokken. Die streefcijfers zullen wij bij
AMvB vaststellen. Vervolgens zullen wij met elkaar bewaken of die worden gerealiseerd.
Het is een haakje in de wet waardoor goed tussen de oren komt dat het belangrijk
is dat werkgevers die mensen in dienst nemen. Het is niet een haakje dat meteen
ingaat, want ik vind dat de werkgevers een eerlijke kans verdienen om de komende
jaren aan de slag te gaan op grond van de afspraken die zij in het sociaal
akkoord ook zelf hebben gemaakt. Bovendien kan de overheid het dan beter gaan
doen. Ik doel dan op het beter luisteren naar de wensen van de werkgevers,
dus naar wat zij nodig hebben om die mensen in dienst te nemen.De heer Ulenbelt (SP):In de krant van vanmorgen staat dat u gezegd hebt dat, als werkgevers
niet meewerken, een percentage van het werk vrijgemaakt moet worden voor Wajong'ers.
Dat is dus een quotum per sector. Dat is dus wat u wilt. Waarom staat dat
dan niet in dat amendement? Dat is toch iets heel anders dan streefcijfers?
Het gebeurt wel vaker dat u in een interview voor de krant iets heel anders
zegt dan hier.De heer Spekman (PvdA):Dat is helemaal niet waar! Ik heb genoemd wat ik belangrijk vind. Met
een motie en door het stellen van schriftelijke vragen heb ik zelf waargemaakt
dat de overheid alvast een streefcijfer heeft opgenomen en dat zij daarnaar
handelt. Zij neemt namelijk meer mensen in dienst. Stap voor stap, geleidelijk
aan dus, komen wij bij datgene waarin ik geloof. Dat is ook hier het geval.
Dit is een belangrijke stap: er komt een haakje in de wet met de intentie
om uiteindelijk met elkaar te kunnen vaststellen of de werkgevers al dan niet
thuis geven. Ik hoop dat zij dat uit zichzelf doen, maar anders zien wij dat
en kunnen wij ingrijpen. Dan kunnen wij ook zeggen wat wij van die werkgevers
verwachten.De heer Ulenbelt (SP):De overheid heeft voor zichzelf 1% als doel geformuleerd. Dat is
mooi. Dat percentage zou anderen opgelegd kunnen worden. Anders wordt dat
haakje van u te klein om die grote snoek te vangen.De heer Spekman (PvdA):Ik ben daar niet zo somber over, omdat ik nog steeds oprecht geloof in
de wil en de overtuiging van werkgevers. Ik geloof dus dat zij waar willen
maken wat zij zijn overeengekomen in het sociaal akkoord. Ik realiseer mij
dondersgoed, en dat geldt ook voor de werkgevers, dat het overschot aan personeel
niet altijd blijft bestaan. Ik heb nog steeds het rapport-Bakker in mijn hoofd,
dat men wellicht in de buitenwereld is vergeten. Daarin stond dat er uiteindelijk
ook weer een tijd aan komt van grote krapte. Wij kunnen het ons dan niet veroorloven –
zelfs mensen niet die deze jongeren niet interessant zouden vinden –
om deze mensen aan de kant te laten staan. Deze jongeren moeten uiteindelijk
gaan meedoen en de werkgevers moeten zich dat goed realiseren. Ik hoop dat
zij dat uit zichzelf doen. Het is immers prettiger om bij een werkgever te
zitten die zich dat zelf ook realiseert. Ook de collega's op de werkvloer spelen overigens een grote rol. Er zijn
ook vele voorbeelden van bedrijven waar de werkgevers wel Wajong'ers willen
aannemen, maar waar de collega's raar kijken en die Wajong'er wegkijken. U
kent die voorbeelden ook, mijnheer Ulenbelt. Het is niet alleen de werkgever.
De werkgever, de collega's en de overheid moeten het beter doen.Mijn volgende punt betreft de instroom in de Wajong. In de periode voorafgaand
aan toetreding tot de arbeidsmarkt valt nog een enorme winst te boeken waar
het gaat om de instroom in de Wajong, zoals in het speciaal onderwijs, in
de leergebonden financiering, in de jeugdzorg en in de AWBZ. Wanneer pakt
het kabinet als geheel die handschoen op? De Nationale ombudsman heeft tientallen
dossiers onderzocht van minderjarige kinderen die thuiszitten. Deze kinderen
hebben gedragsproblemen, zijn licht autistisch, hebben een lichamelijke handicap
of zijn chronisch vermoeid. Ik vind het werkelijk onaanvaardbaar dat juist
de kinderen die extra aandacht nodig hebben buiten de onderwijsboot vallen.
Op deze manier creëren wij Wajong'ers.Ik noem een voorbeeld. Een jongetje, Erik, van 14 jaar zit sinds februari
2008 thuis, met een korte onderbreking. Hij zit gewoon thuis. Hij is niet
meer naar school geweest. Er is natuurlijk heel veel techniek, want hebben
die wij wel in dit land. Hij heeft een prachtige REC-indicatie voor een cluster
4-school, maar iedereen kijkt vervolgens opzij of kan niet. Er gebeurt helemaal
niets. Al die leerplichtambtenaren die wij hebben, vinden het ook vreselijk.
Zij vinden het ook frustrerend om te zien dat zo'n jongen in de knoop zit.
En ik weet waar hij uiteindelijk aankomt – ik kijk naar de minister –
namelijk in de Wajong. Wat nog erger is, is dat die jongen totaal gebroken
is. Wat moeten wij nu verwachten van zo'n jongen?Ik heb ook schriftelijke vragen gezien van mevrouw Willemse-van der Ploeg
van de CDA-fractie over zwakbegaafde jongeren. Zij constateerde dat hun aandeel
in de criminaliteitscijfers fiks aan het stijgen is. Het kabinet antwoordde
daarop dat de verantwoordelijkheid in eerste instantie bij de omgeving ligt,
zoals bij het onderwijs en de ouders. Waar is dan de overheid? De stap die
erna stond was alleen maar: ja, wij doen aan vroegsignalering. Ja, signaleren
kunnen wij goed in Nederland. Maar wie helpt? Wie zorgt ervoor dat die jongen
Erik weer ergens op school of in de zorg komt? Wie zorgt ervoor dat die jongen
een kans krijgt in zijn leven? Wie durft die handschoen op te pakken? Ik kijk
overigens niet eens als eerste naar deze minister, maar ik spreek het kabinet
aan.Ik vind het werkelijk onuitstaanbaar dat juist waar het gaat om deze groep
jongeren die zo kwetsbaar zijn, er zo veel naar elkaar wordt gekeken en zo
veel naar elkaar over de schutting wordt gegooid. Dat kan echt zo niet doorgaan.
Ik zou willen dat wat betreft de groep thuiszitters de regering nog voor de
inwerkingtreding van de gewijzigde Wajong per REC-school of cluster REC-scholen
inzichtelijk maakt hoeveel leerlingen naar huis zijn gestuurd of er thuiszitten.
Eén leerplichtambtenaar zou moeten worden gekoppeld aan één
of verschillende REC-scholen zodat zichtbaar wordt welke REC-scholen het goed
doen en welke niet. Dat overzicht is er nu niet echt bij die ene leerplichtambtenaar.Die jongen Erik betalen wij gewoon met elkaar. Wees niet bezorgd, want
wij zijn heel goed in betalen. De rijksoverheid betaalt het geld voor die
jongen gewoon, ook al zit hij al heel lang niet meer op die
school. Die school is hartstikke blij met het budget. Wij betalen ervoor.
Wij moeten er echt veel strakker bovenop zitten. Daarnaast moeten maatregelen
worden genomen zodat de kinderen die nu thuiszitten en voor wie geen school
is gevonden vrijwel direct in een dagbestedingsproject, een dagopvang of een
dagbehandelingstraject terecht kunnen en de kloof tussen thuiszitten en weer
naar school gaan niet onnodig groot wordt. Deze jongeren verdienen een kans.De heer Blok (VVD):Dat punt met betrekking tot de instroom is inderdaad heel wezenlijk. Ook
de heer Spekman heeft natuurlijk waargenomen dat tot 2001 de instroom ongeveer
7000 was en daarna opeens meer dan verdubbelde. Ik ben het eens met zijn zorgen
over het thuiszitten. Hij zal het echter ook met mij eens zijn dat dit niet
de verklaring is voor die verdubbeling. Wat is volgens hem nu de verklaring
voor de verdubbeling en wat zou hij eraan willen doen?De heer Spekman (PvdA):Waar ik alvast niet in geloof ...De heer Blok (VVD):Wat wilt u wel, mijnheer Spekman?De heer Spekman (PvdA):Ik heb al gezegd wat wel wil. Het is een opgave van de overheid, de werkgever
en collega's. Ik zie dat deze groep geleidelijk op een zijspoor wordt gezet.
Ik zie ook dat in het verhaal van de heer Ulenbelt zeker een waarheid zit.
Hoeveel arbeidsplaatsen worden er nog door welke werkgever gecreëerd?
De werkgever had tien Wajong'ers in dienst. Dat is helemaal niet verkeerd.
De nieuwe eisen voor de nieuwe medewerkers lagen echter allemaal op niveau
5 of 6 van het mbo. Aan functiesplitsing deed men niet meer. Als wij op deze
toer doorgaan en al het werk weghalen voor mensen die net iets minder kunnen,
lopen wij met elkaar hopeloos vast. Er bestaat dus geen toverstokje waarmee
wij dit vanuit één kant beter kunnen maken. Het begint ermee
dat wij met zijn allen deze jongeren weer kansen geven.De heer Blok (VVD):De heer Spekman vertegenwoordigt een van de grootste partijen in Nederland.
Wij hebben het over een belangrijk onderwerp. Ik vraag heel simpel hoe hij
verklaart dat de instroom tussen 2001/2002 en nu is verdubbeld. Als een politicus
daarvoor geen verklaring heeft, kan hij het niet over een oplossing hebben.
Ik hoor de heer Spekman geen spoor van een antwoord geven.De heer Spekman (PvdA):Ik heb wel een spoor van een antwoord. Nog niet zo heel lang geleden hebben
wij een plan voor de onderkant van de arbeidsmarkt gemaakt. Daarin zijn wij
uitgebreid ingegaan op deze problematiek en op de verdubbeling van de instroom.
De samenleving is zo ingewikkeld geworden, dat steeds meer jongeren afhaken.De heer Blok (VVD):Is dat gebeurd van 2001 op 2002?De heer Spekman (PvdA):Nee, niet van 2001 op 2002. Steeds meer jongeren haken af omdat de samenleving
zo ingewikkeld wordt. Voor een deel is de toename te verklaren doordat wij –
gelukkig maar – beter kunnen indiceren. Wij weten beter of er iets speciaals
aan de hand is met een jongere. Wij en de samenleving zijn ernstig minder
in staat om een jongere gewoon in een supermarkt te laten werken en te accepteren
dat hij in die winkel misschien soms net iets anders is. Bezoekers van zo'n
winkel en collega's die met deze jongere moeten samenwerken, zijn daartoe
ernstig minder in staat. Daardoor ontstaat op een gegeven moment een groep
die op een zijspoor terechtkomt. De ouders van deze jongeren kunnen het niet
meer aan. Je zult maar iemand thuis hebben die alleen maar thuiszit. Als ouders
in zo'n situatie vastlopen en kinderen daardoor op straat terechtkomen, ontstaat
een daklozencircuit. De Rekenkamer presenteert rapport na rapport waarin wordt
gesteld dat het er nogal aan schort. Dit is de samenhang der dingen en toont
aan hoe de samenleving ondertussen is gaan functioneren. Dat is niet goed.
Daarom zeg ik dat dit niet alleen de minister van Sociale Zaken aangaat, maar
het hele kabinet en de hele samenleving.De samenhang tussen de WSW en de Wajong is voor mijn fractie een erg belangrijk
onderwerp. Ik vind de objectieve indicatie van de WSW een groot goed. Als
een jongere zich wil laten indiceren voor de WSW, moet dit te allen tijde
mogelijk zijn. Uiteraard heb ik de brief van de minister goed gelezen. Volgens
mij is het eigenlijk vrij simpel. Een jongere die is geïndiceerd voor
de Wajong, kan vervolgens op vrijwillige basis voor de WSW worden geïndiceerd.
Al mijn collega-woordvoerders weten vast dat er in de WSW-indicatie een beslisboom
voorkomt. Om in aanmerking te komen voor de Wajong, moet daarin een aantal
stappen worden doorlopen. Zo simpel is het. Uit mijn hoofd gezegd moet in
stap 4 van deze beslisboom worden aangetoond dat je op het moment geen alternatief
hebt. Ik concludeer hieruit het volgende. Een jongere die een Wajong-indicatie
heeft, kan gewoon voor de WSW worden geïndiceerd. Als hij bij stap 4
een concreet aanbod vanuit de Wajong heeft, komt hij voor dat aanbod in aanmerking.
Ik heb het daarbij niet over een behandel- of participatieplan, maar over
een echt aanbod van een concrete baan. Hij komt dan in aanmerking voor de
concrete werkplek die voor hem is gevonden. Als er bij stap 4 geen concreet
aanbod van werk is, gaat hij door naar de WSW-indicatie en kan hij uiteindelijk
gewoon zijn WSW-recht halen en gaan werken op de beschutte arbeidsplek via
de WSW. Ik hoor graag van de minister of mijn conclusie hierover juist is.Mevrouw Ortega-Martijn is uitgebreid ingegaan op de verplichting rond
opname en het ondergaan van de geneeskundige behandeling. Mijn fractie vindt
het zwaar om dit zo in de wet te regelen. Ik realiseer mij erg goed dat dit
in andere wetgeving rond sociale zekerheid ook is opgenomen. Dat wil echter
niet zeggen dat het goed is. Verder is dit soort zaken eigenlijk alleen maar
opgenomen voor tbs'ers en voor mensen die een gevaar zijn voor zichzelf of
voor anderen. Daarvoor is zelfs nog een gerechtelijk besluit nodig. Ik vind
dit echt een zwaar middel, ook al omdat ik zie dat soms de neiging bestaat,
ook in het onderwijs, om iemand maar snel een pilletje te geven. Daarmee maakt
men hem lekker rustig en behandelbaar. Dat wil niet altijd zeggen dat alle
artsen het eens zijn dat dit pilletje echt het beste is. De meningen daarover
verschillen nogal. Ik vind het dus vrij zwaar om die verplichting op te leggen.
Ik ga er graag van uit, ik ben er bijna van overtuigd, dat de medewerkers
van het UWV ook niet lichtvaardig dit soort besluiten zullen nemen. Aan de
andere kant, als het bijna niet voorkomt – zo heb ik dat begrepen –
wat doet het dan eigenlijk in de wet, als je het toch niet gebruikt?Ik heb een brief gekregen van Ingrid. Zij is een Wajong'er die alles heeft
aangepakt. Zij heeft geknokt om te komen waar zij is. Zij heeft eerst mavo
gedaan, toen havo, mbo, en uiteindelijk hbo. Vervolgens heeft zij zes verschillende
banen gehad. Bij drie daarvan, waar zij leidinggevende was, is zij eruit gezet
omdat haar collega's haar niet pruimden. Uiteindelijk konden haar bazen haar
niet handhaven omdat haar collega's niet met haar wilden werken en al helemaal
niet onder haar. Zij zag als verklaring dat zij veel te hoog was opgeleid.
Er speelden echter ook allerlei ander dingen een rol. Dit is een probleem.
Je ziet deze mensen knokken. Zij willen heel graag, maar zij krijgen geen
kans.Ik heb ook jonge vrouwen gezien in verpleegtehuis Geertruidenberg. Ik
begrijp dat mensen van de SP-fractie – ik weet niet wie – daar
ook langs zijn geweest. Dit is een initiatief van re-integratiebureau VAC.
Ik heb daar een paar van die meiden gesproken. Zij werken er onder het minimumloon.
Dat is echter niet het belangrijkste. Zij kwamen dat verpleegtehuis binnen
en kregen daar een kans. In het begin werden zij door collega's aangekeken
die zich afvroegen wat zij kwamen doen. Zij werden door de patiënten
en hun ouders aangekeken die zich afvroegen wat zij daar kwamen doen en die
hen daar eigenlijk helemaal niet wilden hebben. Ondertussen zitten zij daar
nu een paar jaar, en zijn zij onmisbaar geworden. Zij zijn onmisbaar geworden
voor al die verschillende mensen, niet omdat zij goedkoper zijn, maar omdat
zij daar zijn. Zij worden ontzettend gewaardeerd als collega en als medemens.
Zelf vind ik hun trots het allerbelangrijkste van wat ik heb gezien. De trots
van die mensen is volgens mij het hoofddoel van de wet. Dat heeft naast heel
veel andere dingen die hier al zijn besproken, ook door mijzelf, te maken
met het feit dat zij überhaupt een kans krijgen. Het gaat erom of je
weer een kans krijgt om gewoon tussen andere mensen te leven, in plaats van
thuis of in een instelling weggestopt te worden en een geïsoleerd bestaan
te moeten leiden. Die trots, dáár vecht ik voor.De heer Ulenbelt (SP):Het zal de heer Spekman niet zijn ontgaan dat studenten in de Wajong er
aanmerkelijk op achteruitgaan. Hij heeft daar geen woord aan gewijd toen hij
het had over de inkomens. Wat is zijn positie op dit punt? Op zijn website
is hij namelijk ongelofelijk trots op de huidige Wajong-uitkering voor studenten.
Daar gaat echter wel twee derde van af. Dan is hij neem ik aan toch niet trots
meer?Voorzitter: VerbeetDe heer Spekman (PvdA):Ik kan mij niet voorstellen dat op mijn website überhaupt heel veel
staat, want ik heb daar al meer dan anderhalfjaar niets aan veranderd. Ik
wijzig er nooit iets op. Het enige dat ik erop heb gezet, is wat ik ooit gedaan
heb. Ik vind het namelijk vreselijk om op websites te werken. Het is dus heel
boeiend, ik heb misschien een spookwebsite ... Ik kan overigens wel mijn standpunt
over de studiefinanciering toelichten. Ik heb gesproken met hoogopgeleide
Wajong'ers die eerst op het standpunt stonden dat de studiefinanciering zo
moest blijven als zij was. Wij vonden de bestaande studiefinanciering zeer
ruimhartig en uiteindelijk moesten die hoogopgeleide Wajong'ers dat ook wel
toegeven. Er bleek een veronderstelling in hun aanname te zitten waardoor
zij vonden dat zij meer zouden moeten krijgen. Die aanname was dat normale
studenten een bijbaantje kunnen nemen terwijl zij dat niet kunnen. Dat vond
ik een foute veronderstelling. Wij delen dat standpunt dan ook niet. Wij vinden
dat je het rond zou moeten kunnen krijgen met die 25% gecombineerd
met de studiefinanciering. Wij gaan er namelijk ook van uit dat naast de studiefinanciering
geld bij geleend kan worden. Dat doen heel veel studenten die niet zo draagkrachtig
zijn. Zo'n lening wordt uiteindelijk naar draagkracht afbetaald.De voorzitter:Tot slot, mijnheer Ulenbelt.De heer Ulenbelt (SP):Ik heb nog slechts één vraag gesteld, voorzitter.De voorzitter:O. Nou ja, dan stelt u er nog een.De heer Ulenbelt (SP):Laat ik niet in discussie gaan over de kwaliteit van hetgeen op de website
van de PvdA is te vinden.De heer Spekman (PvdA):U had het over mijn website.De heer Ulenbelt (SP):Nee, het betreft de website van de PvdA. Dat is toch uw site, neem ik
aan, of is dat veranderd?De voorzitter:Nee, nu stelt u nog een vraag. Nu de echte.De heer Ulenbelt (SP):De echte vraag is als volgt. De heer Spekman was trots op de ondersteuning
die er aan jonggehandicapte studenten gegeven werd: een volledige uitkering
naast de studiefinanciering. Nu zegt hij dat een kwart van het minimumloon
voldoende is. Dat nodigt toch niet uit tot studeren, dat nodigt er toch niet
toe uit dat er meer van die Ingrids zullen zijn, zoals u zojuist noemde?De heer Spekman (PvdA):De uitkering komt boven op de studiefinanciering. Mij is door verschillende
groepen en door verschillende personen verzekerd dat de vorige regeling zeer
ruimhartig was en eigenlijk ook niet nodig, maar natuurlijk in dankbaarheid
in ontvangst werd genomen.De heer Ulenbelt (SP):Dan komt het er dus op neer dat u van jonggehandicapten met een chronische
handicap, die al heel veel energie nodig hebben om te studeren, ook nog de
energie vraagt om € 500, € 600 of € 700 te verdienen.
Mijnheer Spekman, die energie hebben zij niet.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik begrijp dat de heer Spekman er een hekel aan heeft om zijn website
bij te houden, maar ik wil dan toch nog even kort met hem twitteren.De heer Spekman (PvdA):Dat wil ik al helemaal niet.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Nee, dat dacht ik al. Ik wil u dan toch een vraag stellen. De coalitie
heeft nu acht amendementen ingediend op het wetsvoorstel. Begrijp mij goed:
ik ben blij met die amendementen. Het kan nog beter, maar wij komen in tweede
termijn nog terug op het minimumloon en het studeren. Hoe beoordeelt u echter het oorspronkelijke wetsvoorstel van minister Donner? U hebt
daar immers terecht forse kritiek op. Eigenlijk zegt u dat de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid op zijn schreden moet terugkeren. Is dat
juist?De heer Spekman (PvdA):Nee, de minister heeft alvast het voortouw genomen met een heel belangrijke
verandering. Al deze jongeren werden namelijk geparkeerd in een uitkering.
Daar nam iedereen, ook de Kamer, heel lang genoegen mee. Nu krijgen al deze
jongeren een kans en geeft de overheid daarvoor meer geld uit. Dat vind ik
goed. Dat is de hoofdmoot en die overstijgt alles. Dat er voor het overige
allerlei punten in dit wetsvoorstel zijn waar ik kritiek op heb, dat is zo.
Dat geeft ook helemaal niet. Dan proberen wij dat gewoon te veranderen. Daar
is de Kamer voor.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat ben ik helemaal met u eens. U probeert het natuurlijk een beetje te
bagatelliseren om het voor minister Donner niet nog pijnlijker te maken dan
het al is. Op een aantal fundamentele dingen past u het wetsvoorstel echter
aan. Nogmaals: dat vind ik goed. Dat is echter heel iets anders dan wat minister
Donner aanvankelijk had bedoeld. U hebt het over de WSW, het minimumloon,
de medische keuringen, de bedenktijd, de terugvaloptie en de second opinion.
Dat zijn heel cruciale dingen om het wetvoorstel echt socialer te maken dan
de versie die er nu ligt.De heer Spekman (PvdA):Ik ontken niet dat er geen verschillen zijn, anders hadden wij geen amendementen
gemaakt. Dan hadden wij ook niet eerder gesprekken met elkaar gevoerd, zoals
hier in de Kamer over de uitkeringshoogte van 75% of 70%. Ik
blijf er echter bij dat de echte hoofdmoot de trots van Daisy is, dat meisje
in Geertruidenberg. Zij heeft een kans gekregen. De kern van de wet is dat
wij mensen die normaal geen kans krijgen, wel een kans geven en dat de overheid
daar ook wat voor over heeft.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Als Daisy studeert in Geertruidenberg of elders – al denk ik niet
dat het in Geertruidenberg is – dan laat u haar in de kou staan, want
dan moet zij inkomen inleveren. Waarom hebt u daar niets aan gedaan?De heer Spekman (PvdA):Daisy studeert niet, want zij heeft een IQ van 55.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Laat het dan een andere Daisy zijn; u begrijpt heel goed wat ik bedoel.De heer Spekman (PvdA):Op dat punt heb ik net een vraag van de heer Ulenbelt beantwoord. Als
er ergens nog vet op zat, dan was het op de oude regeling. Wij kunnen wel
net doen alsof er nooit vet zat op welke regeling dan ook die wij in de Kamer
hebben verzonnen, maar er zat vet op deze regeling. Dat werd ook geconstateerd
door al deze jonggehandicapten, die zelf studeren. Ik snap dat je vet niet
gemakkelijk afsnijdt, ook niet van jezelf, maar er zat vet op. Als wij dan
moeten kiezen, dan kiezen wij.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Misschien kunt u dan nog de namen en rugnummers leveren van al die jongeren
die dat hebben gezegd, want ik ben hen niet tegengekomen.De heer Spekman (PvdA):Dat is goed.Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):Ik wil toch even terug naar de studiefinanciering. De heer Spekman zegt
dat er altijd kan worden bijgeleend. Maar ik heb juist van de Wajong'ers begrepen
dat zij er problemen mee hebben om te lenen, omdat zij nooit een dermate hoog
inkomen zullen hebben dat zij in staat zullen zijn om de lening af te lossen.
Hoe duidt de heer Spekman dit?De heer Spekman (PvdA):In de Kamer is "bijlenen" een geaccepteerd onderdeel van de studiefinanciering.
Ik ben niet zo van het lenen, maar dit is een van de weinige leningen waarbij
ik niet heel terughoudend zal zijn. De studiefinanciering wordt naar draagkracht
terugbetaald en het resterende bedrag wordt na vijftien jaar kwijtgescholden.
Dit is een ontzettend groot verschil met andere leningen en daarom vind ik
dit een reëel onderdeel. Heel veel kinderen die uit een arm nest komen,
moeten ook gewoon studiefinanciering bijlenen en het gaat daarbij niet om
kleine bedragen. Er zijn ook studies waarbij je een bijbaan kunt nemen, omdat
je slechts een paar Spekmanuur college hebt. Er zijn echter ook heel veel
studies waarbij je geen tijd voor een bijbaan hebt, omdat je hartstikke hard
moet studeren. Het gaat mij meer om de voor de studie benodigde uren en om
de toegankelijkheid van de informatie en van de universiteiten en hogescholen
dan dat ik weerzin heb tegen het bijlenen door studenten. Ik heb ook geen
weerzin tegen het bijlenen door Wajong'ers.Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):Ik ben het met u eens dat naar draagkracht wordt terugbetaald en dat een
studieschuld zelfs kan worden kwijtgescholden. Wajong'ers zijn echter heel
erg terughoudend om te lenen. Het is vreemd om te zeggen: ga maar lenen, omdat
het terugbetalen op basis van draagkracht plaatsvindt en de lening misschien
wordt kwijtgescholden. Sowieso is de fractie van de ChristenUnie niet voor
lenen. In die zin vraag ik mij af waarmee wij bezig zijn. Ik ben
veel meer een voorstander ervan dat de minister dit gaat onderzoeken en monitoren
en dat hij dit in de evaluatie zal betrekken. Kunt u zich daarin vinden?De heer Spekman (PvdA):Ik zal luisteren naar hetgeen de minister daarover zegt. Ik heb alleen
geen bezwaar tegen lenen. De Kamer heeft nog een ander probleem als zij stelt
dat niemand mag bijlenen bij de studiefinanciering, want er zijn meer mensen
die door hun opvoeding ertegen aanhikken om geld bij te lenen als zij thuis
het geld niet hebben. Ik heb juist niets tegen het principe van lenen voor
de studiefinanciering, juist omdat de lening naar draagkracht wordt terugbetaald
en juist omdat zij na vijftien jaar wordt kwijtgescholden.De voorzitter:Ik schors de vergadering één minuut, omdat wij hier –
laat ik het zo noemen – al zo lang zitten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Van Hijum (CDA):Voorzitter. Een paar weken geleden waren in de Tweede Kamer te gast Eric
en Cindy, Wajong'ers uit Venlo. Ik had ze na een bezoek aan die plaats uitgenodigd.
Zij hebben een behoorlijk zware lichamelijke beperking. In Venlo hebben zij
een stichting opgericht om werkgevers te informeren over de mogelijkheden
om meer Wajong'ers in dienst te nemen. Zij doen dat met inspirerend enthousiasme.
Ik heb ze gevraagd welke boodschap zij vandaag de politiek willen geven. Een
van hen zei: het is te hopen dat de werkgevers meer mensen met een beperking
in dienst willen nemen en als zij niet willen, heb je aan een nieuwe wet ook
niets. Mij lijkt het belangrijk om dit bij het debat van vandaag in aanmerking
te nemen.Voorop zij gesteld dat de CDA-fractie buitengewoon blij is met het wetsvoorstel
dat wij vandaag bespreken. Het past namelijk bij de uitgangspunten die onze
fractie een aantal malen in eerdere debatten heeft geformuleerd. Het voorstel
is echt een duidelijke verbetering vergeleken met de huidige wetgeving. Nu
wordt namelijk een heel grote groep jongeren – dan hebben wij het over
17.000 jongeren per jaar – op achttienjarige leeftijd volledig arbeidsongeschikt
verklaard. Ik heb al eerder gezegd dat dit voor ons maatschappelijk echt onacceptabel
is.Met de nieuwe wet gaan wij uit van wat jongeren met een beperking nog
wel kunnen en wij ondersteunen die jongeren bij hun verdere ontwikkeling op
de arbeidsmarkt voor het bereiken van een zo groot mogelijke zelfstandigheid.
Daarbij wordt ook het uitgangspunt gehanteerd dat werken financieel meer behoort
te lonen dan in de huidige situatie het geval is. Tegelijkertijd blijven wij
solidair met degenen die duurzaam en volledig arbeidsongeschikt zijn. Een
deel van die groep verblijft in instellingen. Ik zeg echter nogmaals: er moet
dan wel het perspectief op voldoende stage- en werkplekken zijn. Wij steunen
de minister in zijn ambitie om 10.000 jongeren met arbeidsmogelijkheden die
jaarlijks in de werkregeling instromen, op de arbeidsmarkt te plaatsen. Dat
is natuurlijk geen geringe opgave, zeker niet onder de huidige economische
omstandigheden. Straks zal ik een aantal concrete voorstellen doen voor het
realiseren van die ambitie. Nu wil ik erop wijzen dat wij aandacht zullen
moeten hebben voor een aantal randvoorwaarden teneinde deze ambitie te kunnen
realiseren. Dan heb ik het over meer stage- en werkplekken, maar ook over
een goede aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Ook denk ik aan
ondersteuning bij wonen, zorg en vervoer, zodat jongeren in staat worden gesteld
om zelfstandig te functioneren. Daarop zal ik nog nader ingaan.De heer Blok (VVD):Voorzitter. Ik hoor de heer Van Hijum nu niets zeggen over de instroom.
Wat is de verklaring van het CDA voor het feit dat de instroom in zeer korte
tijd spectaculair is toegenomen? Wat wil het CDA aan die toename doen?De heer Van Hijum (CDA):Dit is een begrijpelijke vraag. Dit punt komt in mijn tekst ook aan de
orde en misschien kan de heer Blok wachten tot ik eraan toe ben. Ik weet dat
hij haast heeft, maar nogmaals, ik kom hierover nog te spreken. Ik wil eerst
enkele opmerkingen maken over de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt.
Met de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel wordt iets gezegd over
de instroombeperking en dan blijkt dat er heel veel wordt verwacht van het
onderwijs. Ongeveer een derde van de instroom in de Wajong komt rechtstreeks
uit het onderwijs. Daarbij gaat het om praktijkscholen, voortgezet speciaal
onderwijs, mbo en dergelijke. Echter, concrete voorstellen om het onderwijs
een opstap naar werk te laten zijn in plaats van een glijbaan naar de Wajong,
vinden wij in deze stukken onvoldoende terug. Die naadloze aansluiting van
onderwijs en arbeidsmarkt, waarover ook de heer Blok sprak, is van cruciaal
belang bij het begeleiden van jongeren naar een betaalde baan op de arbeidsmarkt.
Ook mijn fractie is van mening dat in het voortgezet speciaal onderwijs en
in het praktijkonderwijs veel meer de nadruk zal moeten liggen op de toeleiding
naar werk. De SER heeft daarover een aantal belangrijke opmerkingen gemaakt
met het advies inzake de Wajong. Begrijpen wij het goed dat het kabinet met
de wetswijziging pas in 2011 concrete stappen op dit punt neemt? Wanneer zal
het kabinet de toeleiding naar arbeid een meer centrale plaats bij de kerndoelen
geven?Ik ben het zeer eens met wat collega Spekman zei over het dramatische
effect dat ontstaat als jongeren langdurig thuis zitten. De jeugdwerkloosheid
neemt thans toe. Dat zal zeker zeer nadelige effecten hebben voor de doelgroep
waarover wij vandaag spreken, de Wajong'ers. In het crisisplan van het kabinet
en het sociaal akkoord met de werkgevers en werknemers is afgesproken dat
schoolverlaters niet langer dan drie maanden thuis komen te zitten en dat
zij daarna een stageplek krijgen aangeboden. Geldt dat ook voor jongeren die
het speciaal onderwijs of het praktijkonderwijs verlaten? Gaat deze inspanning
voor die groep concreet betekenis hebben? Ik ga er eigenlijk wel van uit dat
dit zo is.Mijn fractie is van mening dat er meer maatwerk moet komen in de studieduur
voor jongeren met een hogere opleiding die een studie willen volgen. Mede
op initiatief van mijn collega Van Dijk wordt geregeld dat de regeling waarbij
de studiefinanciering van een gift wordt omgezet in een lening als iemand
niet binnen tien jaar een diploma heeft, niet langer geldt voor chronisch
zieken en gehandicapten. Is het kabinet bereid om te kijken naar studiemogelijkheden
voor jongeren die niet in staat zijn om regulier onderwijs te volgen door
bijvoorbeeld studeren via de Open Universiteit mogelijk te
maken? Tot zover mijn opmerkingen over het onderwijs en het effect dat daarvan
kan uitgaan op de instroom in de Wajong.Ik kom nu op die instroom zelf, de heer Blok vroeg er zojuist al naar.
Wij hebben vanwege de zorg over de toename van het aantal jongeren met een
Wajong-uitkering al een aantal keren gepleit voor meer maatwerk in de keuringen.
Uit de memorie van toelichting valt op te maken dat er in 2050 naar verwachting
450.000 jongeren, en dan inmiddels ook ouderen, in de Wajong zitten. Die groei
doet zich met name voor in de categorie van de lichtere aandoeningen. Die
groei kan niet los worden gezien van de bredere problematiek van het toenemend
aantal jongeren dat een beroep doet op rugzakjes, het speciaal onderwijs,
jeugdzorg en alles wat ermee samenhangt. Enkele woordvoerders hebben dit ook
besproken. De regering heeft al aangegeven dat zij die problematiek nader
wil bekijken, maar geen reden ziet voor de aanscherping van de keuring. Dit
staat expliciet te lezen in antwoorden op vragen die wij gesteld hebben. Kan
de regering nader ingaan op de raakvlakken tussen de Wet investeren in jongeren,
die gaat over arbeidsondersteuning voor jongeren zonder beperking, en de Wajong?
Waar loopt de grens tussen de doelgroepen van die wetten?Zijn jongeren met een lager IQ of gedragsproblemen er in alle gevallen
bij gebaat om het stempel "arbeidsongeschikt" te krijgen? Waarom heeft het
kabinet er niet voor gekozen om die eis van een medisch objectiveerbare aandoening
aan te scherpen? Daar staat tegenover dat mijn fractie de problematiek van
de jongeren met lichtere aandoeningen niet op voorhand wil bagatelliseren.
Wij moeten ons wel de vraag stellen of zij er in alle gevallen bij gebaat
zijn om arbeidsongeschikt te worden verklaard. Kan de minister nader op die
problematiek ingaan? Hij kondigt namelijk zelf aan dat hij die kwestie nader
wil bezien. Wat moeten wij ons daarbij voorstellen en welke acties vloeien
daaruit voort?Wij delen hoe dan ook het voorstel van de minister om de definitieve keuring
voor de Wajong uit te stellen tot 27 jaar. Het grote voordeel daarvan is dat
jongeren met mogelijkheden tot werk een beroep kunnen doen op arbeidsondersteuning
en dat de inkomensvoorziening voorwaardelijk wordt aan de medewerking aan
het ontwikkelingstraject dat in overleg wordt afgesproken. Dat is echt grote
winst ten opzichte van de huidige situatie, zeg ik ook tegen de heer Blok.
Het doel van de wet wordt het zo volwaardig mogelijk meedoen. Hoe staat de
regering tegenover het idee om in het onderscheid tussen de voorzieningen
voor jongeren met en zonder arbeidsmogelijkheden in de wetgeving, en misschien
in de aanduiding, duidelijker te maken dat het om twee verschillende voorzieningen
gaat? Jongeren die gebruikmaken van de werkregeling krijgen dan niet direct
het stempel "Wajong'er" opgedrukt.Wij vragen ons af of er altijd negen jaar – het verschil tussen
18 en 27 jaar – nodig is om de definitieve verdiencapaciteit van jongeren
vast te stellen. Dat klemt des temeer omdat de betaling gedurende die fase
veelal onder het minimumloon plaatsvindt; vorige sprekers hebben daar ook
op gewezen. Pas na 27 jaar vindt bij het volledig benutten van je verdiencapaciteit
een aanvulling plaats die kan oplopen tot maximaal 120% WML. Volgens
de regering is deze termijn nodig om jonggehandicapten voldoende werkervaring
te laten opdoen zodat de resterende verdiencapaciteit met een redelijke mate
van nauwkeurigheid kan worden vastgesteld. Ik wil hierbij echter aantekenen
dat voor sommige jongeren de fysieke en psychische ontwikkeling op een zeker
moment stilstaat. Hoe staat de minister tegenover de suggestie, die wij ook
in een amendement hebben neergelegd, om het UWV de bevoegdheid te geven om
de resterende capaciteit eerder vast te stellen? Als je bijvoorbeeld vijf
jaar op hetzelfde niveau werkt en er geen perspectief is op verdere verbetering
kan dit opgaan.De heer Blok (VVD):De heer Van Hijum zegt dat het CDA dit wetsvoorstel grote winst vindt
ten opzichte van de huidige situatie. Nu legt de minister ons uit dat hij
hoopt dat als alles goed gaat in 2050 – de heer Van Hijum en ik zijn
dan de 80 gepasseerd en de minister de 140 – het aantal mensen in de
Wajong met 10% is gedaald. Dat is nog steeds de hele stad Den Haag,
en nog steeds worden dan twee schoolklassen per dag de Wajong ingestuurd.
Dat is de ambitie van de minister. Wat bedoelt het CDA als het zegt dat deze
wet een grote stap vooruit is?De heer Van Hijum (CDA):Hier maakt de heer Blok de fout dat hij daarmee alles en iedereen die
onder de regeling valt op een hoop gooit. Het aantal jongeren dat volledig
arbeidsongeschikt wordt verklaard is veel lager dan dat, namelijk uit mijn
hoofd rond de 120.000. Het aantal jongeren dat naar vermogen werkt is nog
steeds substantieel. De vraag is of wij er binnen die regeling in slagen om
het maximale uit mensen te halen. Ik denk dat dat de grote winst is ten opzichte
van de huidige situatie. In het wetsvoorstel is becijferd dat het om 80.000
extra mensen gaat die dankzij de regeling aan het werk komen. Je kijkt naar
wat mensen kunnen en daarop sluit je in je ambities en inspanningen aan.De heer Blok (VVD):Ik vind het knap dat het CDA zo serieus kan praten over een verwachting
voor 2050. Het CDA meent dus serieus dat een wetsvoorstel dat aan het eind
van deze en de volgende kabinetsperiode als dat in 2016 valt nog helemaal
niets heeft opgeleverd – de ambities is dus nog lager dan bij rekeningrijden,
de staatsschuld enzovoort – een wezenlijke verbetering is?De heer Van Hijum (CDA):Dit is een volstrekte karikatuur van wat het kabinet voorstelt. Het verbaast
mij bijzonder dat de VVD geen enkel oog heeft voor de groep die zit tussen
het eigenlijk geen beroep hoeven te doen op de Wajong, ook niet tussen 18
en 27 jaar, en het volledig arbeidsongeschikt worden verklaard.De heer Blok (VVD):Ik heb tien keer meer voorstellen gedaan dan het CDA.De heer Van Hijum (CDA):Wij hebben in het verleden, bijvoorbeeld bij de Wmo, altijd erkend dat
er een groep mensen in deze samenleving is die gedeeltelijk arbeidsgeschikt
en dus gedeeltelijk arbeidsongeschikt is, en daarbij een steuntje in de rug
nodig heeft van de overheid. U laat die groep met uw voorstellen definitief
in de steek, mijnheer Blok.De heer Blok (VVD):Ik heb het tijdens een interruptiedebatje nog eens uitgelegd: anders dan
het CDA heb ik maanden geleden in de Volkskrant een uitgewerkt plan gepresenteerd,
gevolgd door Trouw, welk plan ik voor u heb voorgelezen. Ik
heb veel meer uitgewerkt dan de grootste partij van dit land. U hebt het kennelijk
niet eens willen lezen, maar u biedt ook geen alternatief.De heer Van Hijum (CDA):Nu wordt het helemaal mooi! Wij hebben het hier over een wetsvoorstel
waarover wij een aantal keren hebben gesproken, dat nadrukkelijk een aantal
stempels draagt die daarop mede door mijn fractie zijn gezet. U zegt nu dat
het niet voldoet, maar u komt met een systeem dat als twee druppels water
lijkt op wat de minister voorstelt. U hebt net zelf toegegeven dat na het
27ste levensjaar ook in uw systeem door gedeeltelijk arbeidsgeschikten een
beroep op de Wajong kan worden gedaan, wat nieuw is. Daarmee is die poort
net zo goed open voor de groep als in het voorstel van de minister. U moet
in tweede termijn nog eens uitleggen waarin uw voorstel afwijkt en zoveel
minder instroom gaat opleveren dan wat de minister voorstelt. Het is buitengewoon
verstandig om te kijken naar jongeren die in ieder geval perspectief op werk
hebben. Daarmee zou in het behandelingsplan moeten worden afgesproken hoe
de stap naar zoveel mogelijk zelfstandigheid en verdiencapaciteit op eigen
kracht kan worden gezet. Daarmee voorkom je dat je in de tweede fase van de
Wajong belandt.De heer Blok (VVD):Het voorstel wijkt af bij de instroom. De VVD zegt heel duidelijk dat
mensen niet meer automatisch een uitkering krijgen. Van het CDA heb ik nog
steeds geen enkele analyse gehoord van de oorzaak van die toename van de instroom
en dus geen enkel voorstel om dat aan te pakken. Zo blijft het probleem even
groot.De heer Van Hijum (CDA):Volgens mij heb ik daar net antwoord op gegeven. Ik heb het gehad over
de problematiek van de lichtere aandoening. Het probleem van medicalisering
lossen wij hier in het debat over de Wajong echt niet op; dat is ingewikkelder.
Ik ben het met u eens dat dit echt nadere aandacht verdient en dat wij misschien
een te grote groep op dit moment etiketten opplakken waar zij misschien helemaal
geen baat bij heeft. Dat is echt een problematiek die je in bredere context
moet bekijken en ik heb de minister opgeroepen om daar snel mee te komen.
Het is al een aantal keren aangekondigd en op dat punt zie ik ook nog te weinig
voorstellen en te weinig vertaling naar wat het zou moeten betekenen voor
bijvoorbeeld het onderwijs. In elk geval is het de mening van mijn fractie
dat je zo veel mogelijk regulier zou moeten behandelen, ook in het onderwijs.
Regulier wat kan en speciaal en specifiek wat moet.Ik kom aan bij het punt van de werkregeling. Mijn fractie heeft steeds
gepleit voor een snellere en betere re-integratie van jongeren met mogelijkheden,
met de vertaling van het uitgangspunt dat werken ook moet lonen voor die groep.
Belangrijk bij de zoektocht naar werk is dat een goede ondersteuning plaatsvindt.
Re-integratiebedrijven spelen daarin een belangrijke rol en de begeleiding
loopt voor een belangrijk deel via jobcoaches. Mijn vraag is of de Wajong'er
ook echt volledig vrij is in die keuze van het re-integratiebedrijf. Ik sluit
mij daarbij ook aan bij de vraag van de heer Ulenbelt over hoe Wajong'ers
zich ervan kunnen verzekeren dat ze in zee gaan met betrouwbare en goed presterende
bureaus, bij voorkeur die welke een specialisatie hebben in de begeleiding
van jongeren met een beperking. Eerder diende ik daarover een motie in, waarvan
ik graag de voortgang zou vernemen. Die ging over de invoering van het Australische
model. In Australië werkt men met voorgeselecteerde aanbieders op de
re-integratiemarkt die goede prestaties leveren en op basis daarvan hun werk
mogen voortzetten of worden afgeschreven. Ik zou willen vragen hoe het met
de invoering van dat model staat. Wij zouden ook echt willen waarschuwen voor
een ontwikkeling waarbij het UWV de re-integratie steeds meer in eigen hand
gaat nemen. Graag een reactie daarop van de minister.Zorg heeft mijn fractie nog over Wajong'ers die slechts gedeeltelijk kunnen
werken en ook tegelijkertijd de zorg voor jonge kinderen hebben. Dat is natuurlijk
een spanning tussen werk en zorg die zich bij iedereen voordoet en dus ook
bij deze groep. In het huidige wetsvoorstel komt het er eigenlijk op neer
dat jongeren worden gekort op hun uitkering als zij hun arbeidsmogelijkheden
uit het participatieplan niet volledig benutten, ook als dat door het inzetten
van zorg is. Wij stellen voor om in de wet mogelijk te maken om in geval van
zorg voor jonge kinderen ook te komen tot aanpassing van afspraken in het
participatieplan. Ook daarvoor hebben wij een voorstel ingediend.De nieuwe werkregeling maakt werken financieel meer lonend. Dat is ook
een vooruitgang ten opzichte van de oude regeling. De vraag of werk ook netto
meer oplevert aan het eind, hangt echter ook af van een aantal fiscale voorzieningen.
Uit onderzoek dat mijn fractie heeft laten uitvoeren door de Universiteit
van Amsterdam blijkt dat het verlies van de Wajong-status een armoedeval oplevert
van € 1028 per jaar door het verlies van de jonggehandicaptenkorting
en de Wtcg-tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten. Mijn vraag is of de minister
die analyse herkent en deelt en of hij bereid is om een analyse uit te voeren
van de armoedeval die optreedt door meer werken die er ook toe leidt dat men
op een gegeven moment uit de systematiek van de Wajong wil treden. Dat is
uiteindelijk natuurlijk wel waar die werkregeling op is gericht.Kortheidshalve sluit ik aan bij de vragen die collega's hebben gesteld
over wat er wordt gedaan voor het huidige cliëntenbestand. Het mag niet
zo zijn dat die groep nu helemaal met rust wordt gelaten en voor die groep
geen perspectief wordt gecreëerd.Op het punt van de pensioenopbouw sluit ik mij aan bij de vraag die ook
door de heer Spekman is gesteld over het model van loondispensatie dat met
zich meebrengt dat je alleen pensioen opbouwt over het gewerkte deel waarover
je inkomsten ontvangt. Wij hebben daarover ook vragen gesteld in het verslag.
Daarvan heeft de minister aangegeven dat hij niet bepaalt waarover pensioen
wordt opgebouwd. Formeel is dat natuurlijk ook zo, maar ook ik zou hem de
vraag willen stellen of hij bereid is om de Stichting van de Arbeid op dat
punt om een advies te vragen, zodat over het volledige deel pensioen kan worden
opgebouwd. Ik vraag hem in ieder geval om zich daarover te beraden.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Het onderzoek van de heer Van Hijum laat een inkomensverlies zien van € 1058.
Ook is er geen sprake van pensioenopbouw. Geeft de heer Van Hijum als boodschap
aan de minister dat de CDA-fractie vindt dat deze problemen opgelost moeten
worden? Ik vind dat die opgelost moeten worden en ik probeer
daarover helderheid te krijgen. De heer Van Hijum vraagt immers om advies.
Het is dan handig om zijn insteek te weten.De heer Van Hijum (CDA):Dat is inderdaad het geval. Wij willen de armoedeval voor deze mensen
oplossen. Het kan niet zo zijn dat wie aan het doel van de wet voldoet, en
uit de Wajong-systematiek stapt naar een reguliere baan, er in inkomsten op
achteruit gaat. Ik realiseer mij echter dat het niet gemakkelijk is om knoppen
te vinden waaraan wij kunnen draaien. De fiscale regelgeving is dan ook enorm
ingewikkeld. Ik ga echter graag op zoek naar mogelijkheden om het voor elkaar
te krijgen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat is goed nieuws. Ik steun de heer Van Hijum daarbij. De heer Van Hijum
wil terecht jongeren perspectief bieden. De vraag is of hij hun ook het perspectief
wil bieden dat zij na hun 23ste in aanmerking kunnen komen voor 120%
van het minimumloon.De heer Van Hijum (CDA):Daarover heeft de CDA-fractie een amendement ingediend. Dat gaat ervan
uit dat het wetsvoorstel in principe deugt. Dat betekent dat de eerste fase
van de Wajong gebruikt wordt om te verkennen wat iemand zelfstandig kan verdienen.
De veronderstelling daarbij is dat dit bij veel jongeren, die nog volop in
ontwikkeling zijn, niet meteen eenduidig vastgesteld kan worden. In een aantal
gevallen zal de periode van negen jaar te lang zijn. Bij een aantal aandoeningen
valt het eerder vast te stellen. Vandaar het voorstel dat als iemand al vijf
jaar op hetzelfde niveau werkt, en het UWV geen mogelijkheden tot verbetering
ziet, hij of zij een keuring kan aanvragen voor toegang tot de tweede fase
van de Wajong. Wie dan zijn definitieve verdiencapaciteit benut, krijgt een
aanvulling tot het minimumloon. Wie onder specifieke voorwaarden werkt, zoals
de Bremanregeling, krijgt een aanvulling tot 120% van het minimumloon.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat betekent voor een behoorlijk grote groep dat zij tot hun 27ste maximaal
het minimumloon verdienen.De heer Van Hijum (CDA):Zij vallen in de categorie 75% tot 100%. Dat klopt. Wij
moeten ons daarbij realiseren dat het om een groep jongeren met lichte aandoeningen
gaat die wel degelijk heel veel kansen heeft om aan de slag te komen en uit
te stromen naar reguliere arbeid. Zij zullen vrij snel op het minimumloon
zitten.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U hoopt dat. U weet het niet zeker. Wilt u voor deze groep niet iets regelen,
zodat zij vanaf hun 23ste een redelijk zelfstandig leven kunnen voeren? Daar
gaat het natuurlijk om.De heer Van Hijum (CDA):In onze overtuiging moet de stap naar de arbeidsmarkt daarvoor zorgen.
Voor wie tegen de definitieve verdiencapaciteit aanloopt, wat door het UWV
vastgesteld kan worden in de eerste fase, is het niet redelijk om dit nog
langer naar achteren te schuiven.Ik heb al gezegd dat er voldoende stage- en leerwerkplekken moeten zijn
om de ambities daadwerkelijk waar te maken. Dat zal in tijden van oplopende
werkloosheid een hele opgave worden. Mijn fractie is van mening dat wij ook
werkgevers actief op hun verantwoordelijkheid mogen aanspreken. Wij verwachten
dat sociale partners in cao's concrete afspraken maken over meer mogelijkheden
voor Wajong'ers en WSW'ers. Tot nu toe zijn daarover alleen principeafspraken
gemaakt. Het opleggen van quota gaat onze fractie te ver. Wij zouden het goed
vinden als het UWV periodiek inzichtelijk maakt hoe sectoren scoren bij het
plaatsen van Wajong'ers en WSW'ers. Kan de minister dat toezeggen? Wij hebben
begrepen dat het ook kan zonder administratieve lasten voor werkgevers. Kan
de minister ook zeggen hoe hij sociaal ondernemerschap bij werkgevers wil
bevorderen? In de nota naar aanleiding van het verslag staat dat er een speciale
regeling voor wordt overwogen ter compensatie van meerkosten en achterblijvende
productiviteit. Graag zien wij ook daarvan een nadere toelichting en uitwerking.Werkgevers die een vacature plaatsen, moeten wij actief benaderen met
een geschikte kandidaat. Ook kan met een gratis organisatieadvies bekeken
worden of er ruimte is voor een Wajong'er die elders in de organisatie de
werkdruk kan verlichten. Een aantal leden, waaronder de heer Van der Vlies,
heeft al aangegeven dat er in de G-krachtencampagne op zich een best aanzienlijke
bereidheid is van werkgevers om vacatures te melden, maar de vacatures die
worden aangeboden heel slecht passen bij de mensen die bij het UWV in de aanbieding
zijn, voor zover het UWV dat inzichtelijk heeft. Ik ben van mening dat het
heel belangrijk is dat de bereidheid die er bij veel werkgevers is, wordt
omgezet in een concreet en tastbaar advies waar een Wajong'er in de organisatie
te plaatsen is en hoe hij de werkdruk binnen de organisatie kan verlichten.
De methode van job carving, dus kijken hoe heel specifieke functies gecreëerd
kunnen worden door taken samen te voegen of af te splitsen, zou echt bevorderd
moeten worden. Dat kan in de vorm van een gratis organisatieadvies worden
gegoten, wat samen met de brancheorganisaties moet worden opgezet. Het moet
over de verschillende branches worden uitgerold om de goede voorbeelden actief
onder de aandacht te brengen. Ik vraag de minister om daar uiterlijk bij de
behandeling van de begroting van SZW met een voorstel voor naar de Kamer te
komen.Hetzelfde geldt voor het voorstel om een jobcoach binnen het eigen bedrijf
aan te kunnen stellen. Ik sluit mij aan bij wat mevrouw Ortega en de heer
Blok hierover hebben gezegd. Op die manier kan men ook zelf de mogelijkheden
benutten.Op het punt van de actieve voorbeeldrol van de overheid sluit ik mij aan
bij de heer Spekman. Wij hebben daar eerder aandacht voor gevraagd. Ik ben
met hem van mening dat social return, dus zorgen dat je ook bij aanbestedingen
als doelstelling stelt, of op zijn minst als pre opneemt, dat er Wajong'ers
of WSW'ers in dienst zijn, niet actief wordt opgepakt door de overheid. Ik
vraag deze minister expliciet wat hij daarvan vindt.Om Wajong'ers duurzaam te laten participeren, is het van belang dat niet
alleen aandacht wordt besteed aan werkgerelateerde ondersteuning. Ook de voorzieningen
voor wonen, zorg en vervoer moeten zodanig zijn dat participatie mogelijk
is. Mijn fractie heeft al eerder aangegeven dat indicatiestelling door het
UWV, het CIZ en de gemeenten daarom zo integraal mogelijk zou moeten plaatsvinden.
Kan het kabinet de Kamer informeren over de stand van zaken rond het programma
stroomlijning indicatieproces? Wat zijn de ervaringen daarmee
tot nu toe in de pilots? Mijn fractie verneemt ook graag of het kabinet haar
standpunt deelt dat er toegewerkt moet worden naar één integrale
indicatiestelling op al die terreinen.Op het punt van de sociale werkvoorziening kan mijn fractie zich vinden
in hetgeen de minister heeft voorgesteld in zijn brief. Ook mijn fractie vindt
het echter onacceptabel dat de toegang tot de beschutte sociale werkvoorziening
wordt afgesloten voor de Wajong'ers. Eigenlijk zou zoveel mogelijk moeten
worden toegewerkt naar maatwerk in het vinden van participatiemogelijkheden.
Ook op termijn zou de integrale indicatiestelling ervoor moeten zorgen dat
er wordt gekeken naar wat een jongere kan en welke participatiemogelijkheden
daar het beste bij aansluiten. Dat kan natuurlijk heel goed een beschutte
werkplek zijn die aangeboden wordt door een SW-bedrijf of een andere organisatie,
maar ook een begeleidwerkenplek bij een regulier bedrijf. In dat geval is
het niet onlogisch om de begeleidwerkenregelingen wat meer op elkaar af te
stemmen. Zo heb ik de intentie van de minister ook begrepen. Er is daar veel
ruis over geweest in de afgelopen dagen. Naar mijn mening is de nu voorgestelde
oplossing werkbaar.Meer in het algemeen stel ik de vraag of herinvoering van de Wet REA niet
voor de hand kan liggen. In het onderhavige wetsvoorstel wordt het instrumentarium
voor arbeidsondersteuning min of meer losgekoppeld van de inkomensondersteuning.
De jongere met een beperking heeft recht op arbeidsondersteuning en daarnaast
eventueel op inkomensaanvulling. Dat begint verdacht veel op de Wet REA te
lijken. Wat ziet de minister in het idee om iedereen met een structurele beperking
recht te geven op arbeidsondersteuning, onafhankelijk van de inkomensachtergrond?
Dat zou de eenduidigheid van het re-integratie-instrumentarium bevorderen.
Veel werkgevers vragen daar ook nadrukkelijk om. Het zou ook de discussie
over terugvalrecht en de groep die daar al dan niet aanspraak op kan maken,
vereenvoudigen.De heer Ulenbelt (SP):De minister stelt over de relatie met de WSW in zijn brief toch niets
anders voor dan in het wetsvoorstel staat? Er is geregeld dat het UWV bepaalt
of je een indicatie kunt aanvragen voor de SW. Wilt u dat nu wel of niet ongedaan
maken? Met andere woorden: vindt u dat een ouder of een jonggehandicapte rechtstreeks,
buiten het UWV om, een WSW-indicatie mag vragen?De heer Van Hijum (CDA):In de huidige systematiek kan dat ook niet. Er was altijd al een indicatie
nodig, vroeger van het CWI en nu van het UWV, om toegelaten te worden tot
de WSW. De minister wil dat intact laten. Op het moment dat er een subindicatie
is voor begeleid werken, heeft de UWV-regeling volgen hem echter voorrang.
Op zichzelf is dat logisch, want ongeveer 50% van de jongeren met een
SW-indicatie krijgt alsnog een subindicatie voor begeleid werken. Het ligt
niet zo erg voor de hand om de jongeren die uit de Wajong komen en op grond
daarvan recht hebben op arbeidsondersteuning en begeleid werken, via een U-bocht
en de SW alsnog in een andere begeleidwerkenregeling te laten komen. Dat dilemma
los je hiermee voor een deel op.De heer Ulenbelt (SP):Als u daarmee akkoord gaat, is het niet meer dan een heel platte bezuiniging.De heer Van Hijum (CDA):Hoe komt u daarbij?De heer Ulenbelt (SP):Probeer maar eens bij een reguliere werkgever te verdienen wat je in een
sociale werkplaats verdient. Dat gaat toch niet? In de Volkskrant lazen wij:
minister Donner buigt. Dat was hoopvol. Vindt u nu echt dat met die toezegging
van de minister een jonggehandicapte vrij is om te kiezen voor de sociale
werkvoorziening? Het antwoord daarop kan toch alleen maar "nee" zijn?De heer Van Hijum (CDA):Het principe blijft onveranderd. Iedereen die denkt dat hij of zij in
aanmerking komt voor de sociale werkvoorziening, kan naar het UWV stappen
en vragen: kom ik op grond van de indicatiecriteria – die niet veranderen –
in aanmerking voor de SW? De toegang tot de SW, de poort, blijft daarmee volledig
overeind. Binnen welke voorziening kom je dan te werken? Ik vind dat de beschutte
werkomgeving toegankelijk moet blijven voor iedereen voor wie het de meest
geëigende weg is om aan de slag te komen. Die route wordt gegarandeerd
in het voorstel van de minister. Ik begrijp uw punt eerlijk gezegd niet.De heer Ulenbelt (SP):Gehoord de discussie in de Kamer, wil de minister nog komen met een nota
van wijziging. Dan moet het wel duidelijk zijn welke boodschap hij meekrijgt.
U wilt die weg naar de SW dus openhouden?De heer Van Hijum (CDA):Er zal altijd een categorie jongeren met een beperking blijven, ook in
de Wajong, die aangewezen is op beschut werk. Laat ik helder zijn: dat moet
mogelijk blijven. Alle regelingen voor begeleid werken die wij nu optuigen
in de WSW en de Wajong en via allerlei pilots, moeten op een gegeven moment
op elkaar worden afgestemd, zodat er een eenduidige regeling voor begeleid
werken komt.Mevrouw Koşer Kaya (D66):De minister schrijft in zijn brief op de tweede pagina: "in het kader
van de nieuwe werkregeling van de Wajong voorrang heeft boven eventuele mogelijke
begeleiding naar werk in het kader van de WSW". Bij u beluister ik: indicatie
is leidend. Dan is er geen voorrang voor de WSW of de Wajong.De heer Van Hijum (CDA):Bij de indicatie wordt ook vastgesteld of iemand wel of niet in aanmerking
komt voor begeleid werken. Als er binnen de SW een subindicatie "begeleid
werken" komt, krijgen – zoals de minister zegt – de mogelijkheden
die al werden geboden via het UWV, voorrang op wat via de SW wordt aangeboden.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Mijn vraag is niet zo ingewikkeld. Als deskundigen een indicatie opmaken,
moet de indicatie toch leidend zijn en niet de Wajong boven de WSW?De heer Van Hijum (CDA):De vraag is dan misschien simpel, maar omdat de regelingen ingewikkeld
zijn, is het antwoord dat ook. De indicatie voor de WSW is leidend. Daarin
moet altijd de toegang tot de beschutte voorziening van de
SW overeind blijven. Bij de keuze voor een begeleidwerkenregeling, is het
volstrekt logisch dat een in de Wajong uitgedokterde regeling voorrang heeft
als die afweging moet worden gemaakt.De heer Tony van Dijck (PVV):Mij is het ook niet helemaal duidelijk. Stel dat iemand makkelijk een
reguliere baan kan doen, maar dat die er niet is. Kan hij dan toch opteren
voor de sociale werkvoorziening, of moet hij achter de geraniums gaan zitten
en wachten tot die baan voorbijkomt?De heer Van Hijum (CDA):Wij zijn sowieso niet van de geraniums. Mensen moeten zo veel mogelijk
actief zijn. De toegang tot de WSW op basis van vrijwilligheid blijft gewoon
overeind. Iedereen die denkt dat hij of zij in aanmerking komt voor de WSW,
kan zich gewoon melden bij de poort van het UWV om een indicatie te vragen.
Vervolgens wordt op basis van een aantal criteria bepaald of je daarvoor in
aanmerking komt. De indicatie die je dan krijgt, is gewoon bepalend voor het
vervolg.De heer Tony van Dijck (PVV):Het probleem is dat een hoop mensen die indicatie niet krijgen maar ook
geen reguliere baan vinden. Die mensen zeggen: geef mij dan zolang maar iets
in de WSW in afwachting van een reguliere baan. Bent u dat met hen eens of
moeten zij wachten op die reguliere baan?De heer Van Hijum (CDA):Nu maakt u het wel heel ingewikkeld, omdat u eigenlijk de indicatiecriteria
wilt verruimen. U zou ook mensen die er helemaal niet voor in aanmerking komen,
naar de SW willen toe leiden. Wij zijn er altijd voorstander van geweest om
de infrastructuur van de SW te benutten. Dat geldt niet alleen voor jongeren
met een beperking, maar ook voor werklozen. De mogelijkheden daartoe zouden
wij moeten grijpen, maar dat is iets anders dan dat mensen meteen een indicatie
krijgen voor de SW-voorziening.De heer Tony van Dijck (PVV):Dus u bent er wel voor dat de SW-voorziening voor elke Wajong'er toegankelijk
is, in afwachting van een reguliere baan of, als men daarvoor niet in aanmerking
komt, permanent?De heer Van Hijum (CDA):Het zijn twee verschillende dingen. Als je een indicatie hebt voor de
SW dan kun je daar sowieso gebruik van maken. Daarnaast is er een groep die
geen indicatie krijgt voor de WSW. Dat kunnen Wajong'ers zijn die te goed
zijn voor de sociale werkvoorziening, maar het kunnen ook werklozen zijn.
Voor die groepen ondernemen SW-bedrijven, maar ook andere organisaties, allerlei
activiteiten om hen aan de slag te krijgen en niet thuis te laten zitten.
Dat zijn dingen die wij uiteraard toejuichen en die ook gewoon kunnen met
de instrumenten die daarvoor zijn. Maar dat is iets anders dan dat die groep
een indicatie krijgt voor de sociale werkvoorziening.Voorzitter. Ik hoop dat het allemaal nog te volgen is.De voorzitter:Ik hoop het ook en ik hoop dat u nu verder zonder interrupties uw betoog
kunt afronden.De heer Van Hijum (CDA):Voorzitter. Ik heb nog een aantal losse punten. Het eerste punt is dat
veel Wajong'ers vaak hoge kosten hebben voor het woon-werkverkeer. Die kosten
worden vergoed via de vervoersvoorzieningsregeling. Een Wajong'er die door
het inkomen van zijn of haar partner € 1 boven die inkomensgrens
uitkomt, moet echter een eigen bijdrage betalen voor de vervoerskosten. Wij
hebben een aantal gevallen voorgelegd gekregen waarin de bijdrage zodanig
oploopt dat het inkomen van de Wajong'er enorm onder druk komt te staan, waardoor
de prikkel om aan de slag te gaan helemaal weg is. Is de minister bereid,
te onderzoeken of het mogelijk is om een hardheidsclausule in te voeren voor
de gevallen waarin men kan aantonen dat er sprake is van een causaal verband
tussen het feit dat men geen recht heeft op een vergoeding vervoersvoorziening
en het niet werken?De Kamer heeft eerder een motie aangenomen over de mogelijkheden om een
beroep te doen op voorzieningen voor jonggehandicapten die willen starten
als zelfstandig ondernemer. De minister zegt dat er een apart wetsvoorstel
naar de Tweede Kamer komt. Wanneer kunnen wij dat verwachten?Tot slot heb ik een vraag over de meeneembare voorzieningen voor blinden
en ernstig slechtzienden. Van verschillende organisaties hebben wij te horen
gekregen dat zij nu niet vallen onder de structurele arbeidsondersteuning.
Daarmee wordt het terugvalrecht voor degenen die daarop zijn aangewezen beperkt.
Onder structurele arbeidsondersteuning wordt nu wel verstaan het werken met
een jobcoach, intermediaire voorzieningen en vervoersvoorzieningen. Deelt
de minister de analyse dat voor blinden en slechtzienden op die manier een
uitsluiting ontstaat van het terugvalrecht, omdat bijvoorbeeld een brailleleesregel
niet onder de meeneembare voorzieningen valt? Wij overwegen op dat punt een
amendement in te dienen. Wij hebben te horen gekregen dat de huidige wetgeving
wellicht wel die mogelijkheden biedt. Ik heb het nu over de WIA. Ik zou graag
van de minister willen horen hoe dat precies zit en of er voor deze groep
wel of geen terugvalrecht is.De vergadering wordt van 18.45 uur tot 20.15 uur geschorst.De voorzitter:Ik heropen de vergadering en vraag u allen om met mij mee te denken. Ik
vind dat wij moeten proberen om enigszins reële werktijden aan te houden
hier. Als wij nu in beeld krijgen dat dit niet lukt met dit debat, stel ik
voor dat wij rond 22.00 uur beslissen of wij de eerste termijn vandaag afmaken
en dan wellicht schorsen voor de tweede termijn.Ik geef het woord aan de minister.Minister Donner:Ik wil ook wel een arbeidstijdenregeling voor u treffen, als dat nodig
is.De voorzitter:Ik weet dat u daar erg goed in bent, maar wij treffen liever onze eigen
regelingen. Daar hebben wij onze redenen voor.Minister Donner:Voorzitter. Dank voor de verschillende opmerkingen die gemaakt zijn. De
heer Blok zei dat je zo af en toe inderdaad met beslissingen op scheidslijnen
staat en moet bepalen in welke richting je wilt gaan. Ik deel dat met hem.
Anders dan hij ben ik echter van mening dat dit met het voorliggende
wetsontwerp ook daadwerkelijk gebeurt.De Wajong-regeling die wij nu kennen, bestaat sinds 1 januari 1998.
In de afgelopen jaren is de instroom snel gegroeid. In 2003 waren er nog 138.000
Wajong'ers. In 2007 waren het er al 167.000. Bij ongewijzigd beleid zullen
dat er in 2010 204.000 zijn. Het gaat nu per jaar om een orde van grootte
van 15.000 tot 17.000 mensen die instromen. Niets wijst erop – dat is
hier ook gezegd – dat de oorzaak van die groei ligt in een groei van
ernstige ziektes of handicaps. Op sommige punten is er sprake van verbeterde
diagnosestelling. Ten dele moet geconstateerd worden dat bij een toenemend
aantal beperkingen de arbeidsorganisatie en het functioneren op de arbeidsmarkt
te complex worden.De essentie van de Wajong-regeling – en die bepaalt ook het toepassingsgebied –
is de constatering dat een jongere vanwege beperkingen die hij of zij sinds
zijn of haar jeugd of geboorte heeft, naar deskundig oordeel niet zonder begeleiding
zelfstandig een plaats op de arbeidsmarkt zal vinden. Daarom is de vraag van
de toepassing minder een kwestie van toelatingscriteria. Op die wijze werkt
die complexiteit van de arbeidsmarkt door. Het probleem ligt niet zozeer in
de regelgeving en de toelatingscriteria die nu gebruikt worden. Het gaat veeleer
om een algemener verschijnsel in de samenleving, dat ook zichtbaar wordt bij
de regelingen voor het speciale onderwijs, voor de AWBZ en voor rugzakjes:
ook daar is een stijging te zien van het aantal jongeren dat een beroep doet
op die regelingen. Bij de wijze waarop de huidige regeling is ingericht, verwacht
ik dat de instroom alleen nog maar verder zal groeien, terwijl de uitstroom
zal stagneren.Nu participeert ongeveer driekwart van de jongeren die in de regeling
zitten, niet. Ongeveer een kwart van die jongeren participeert wel, het grootste
deel daarvan in de sociale werkplaats. Dat is hier in verschillende vormen
benadrukt.De heer Blok en de heer Van Dijk vroegen waarom ik het probleem niet aanpak
via de instroom. De instroom is in dit geval minder een kwestie van het vaststellen
van een objectief medische situatie als wel de constatering dat vanwege een
bepaalde beperking die bestaat niet mag worden verwacht dat iemand zonder
begeleiding zelfstandig een plaats op de arbeidsmarkt kan verwerven zodanig
dat hij het minimumloon kan verdienen, of meer dan 75% van het minimumloon.
Ik kan wel in deze regeling, zoals de heren Blok en Van Dijk suggereren, de
criteria aanscherpen. Daardoor zal een groot aantal jongeren buiten de regeling
vallen, maar zij zullen daardoor niet in staat zijn om een plaats op de arbeidsmarkt
te krijgen. Zij zullen derhalve opduiken in een andere regeling, zoals de
WSW of de bijstand. Op grond van de nieuwe Wet investeren in jongeren, als
die door deze Kamer wordt aanvaard, zal de gemeente een werkaanbod moeten
doen om vervolgens te constateren dat wederom het werkaanbod zonder begeleiding
niet zal kunnen worden gerealiseerd.Het gaat om een verschijnsel, een probleem, dat bestaat. Dat kunnen wij
eindeloos door definities tussen verschillende regelingen verschuiven. Dat
is de reden dat ik in mijn brief van 24 maart heb aangegeven waarom wij
de samenloop tussen de WSW en de Wajong zullen moeten regelen. Die leidt immers
nu tot een puur toevallige verdeling van werkzaamheden. Dat zou anders moeten.
Het gaat erom dat wij, helaas, in Nederland een groeiende groep jongeren hebben
die na afronding van hun opleiding niet zelfstandig een plaats op de arbeidsmarkt
kunnen vinden. Ik ben mij ervan bewust dat een factor daarbij is het beter
onder controle krijgen van de instroom in het onderwijs. Ik zal daar straks
op ingaan, net als op de maatregelen die het kabinet al heeft genomen en de
verdere voorstellen die zullen worden ontwikkeld. Het probleem dat wij moeten
oplossen, lossen wij niet op door wettelijke definities.De heer Blok (VVD):Minister Donner heeft als geen ander ervaring met de invloed die wettelijke
definities hebben op de toegang tot een arbeidsongeschiktheidsregeling, want
bij de WAO speelde hetzelfde. De mensen die daar vroeger met lage rugpijn
of RSI in werden toegelaten en nu niet meer, hebben nog steeds lage rugpijn
of RSI. Er wordt nu alleen niet meer gezegd dat die klachten ze recht op een
uitkering geven, maar dat zij, misschien met aanpassingen, moeten blijven
werken. Waarom is de minister dan van mening dat dit niet mogelijk is bij
ADHD, een diagnose die vijftien jaar geleden niet eens bestond, of bij de
licht autistische stoornissen, die vijftien jaar geleden ook niet werden gediagnosticeerd?Minister Donner:Het verschil met de WAO die wij hadden, is dat er in dat geval een arbeidsrelatie
bestond tussen een werkgever en een werknemer. De oplossing van dat probleem
heeft gelegen in het activeren van de betrokkenheid van de werkgever door
verlenging van de periode van loondoorbetaling, door het nemen van maatregelen
met betrekking psychische klachten en door ervoor te zorgen dat een werkgever
veel eerder contact opneemt met personen die thuis blijven. Nog steeds worden
de Donnerrichtlijnen gehanteerd op dat terrein. Het probleem met de WAO kon
dus worden opgelost doordat er werkgevers waren.In het geval van de Wajong heb ik te maken met jongeren die geen werkgever
hebben en voor wie het vanwege hun beperkingen onwaarschijnlijk is dat zij
een werkgever krijgen. Dat is de reden dat op dit terrein de verantwoordelijkheid
van de overheid wordt geactiveerd. Dat doen wij in het algemeen met betrekking
tot jongeren in het kader van de Wet investeren in jongeren. Ook daarin gaat
het om een scholingsaanbod of een werkaanbod. Dat is de algemene regeling.
Hier hebben wij te maken met jongeren die een arbeidsbeperking hebben die
aangeboren is en die dus zonder meer meer begeleiding nodig hebben dan het
enkele werkaanbod dat in het kader van de Wet investeren in jongeren zal worden
gedaan. Daarom wordt hierbij de verantwoordelijkheid van de overheid geactiveerd.
Voor jongeren meer in het algemeen doen wij dat via de Wet investeren in jongeren.
Ook daarbij gaat het om scholingsaanbod of werkaanbod. Dat is de algemene
regeling. Vandaag spreken wij over jongeren met een aangeboren arbeidsbeperking.
Zij vergen dus sowieso meer begeleiding dan het enkele werkaanbod dat er in
het kader van de Wet investeren in jongeren zal worden gedaan. Daarom functioneert
de Wajong-regeling op dit moment onvoldoende. Die regeling is immers op dit
moment primair gericht op het geven van een uitkering. Vervolgens is men er
minder op gericht, iemand aan het werk te krijgen. Eerst stelt men: u bent
volledig arbeidsongeschikt en daarom krijgt u een uitkering. Vervolgens
stelt men: wij gaan ons inspannen om u alsnog aan het werk te helpen.Het voorliggende wetsvoorstel bevat een fundamentele verandering op dit
vlak. Met deze regeling wordt geen recht meer gegeven op een uitkering. Dat
wijkt af van wat de heer Blok stelt, namelijk dat er een recht op een uitkering
wordt verleend. Met deze regeling wordt een recht op arbeidsondersteuning
en -begeleiding gegeven. Als onderdeel daarvan wordt er, naarmate men hieraan
gehoor geeft, een recht op inkomensondersteuning gegeven. Wat hier wordt voorgesteld,
is nu juist het punt dat de heer Blok zelf noemde als instrument voor een
oplossing. Wij constateren dat wij door de definitie aan te passen een groeiende
groep binnen de samenleving kunnen creëren die in de bijstand of de WSW
terecht zal komen. Dat is niet de bedoeling. Wij moeten daarom het probleem
niet oplossen door de ingang kleiner te maken, maar door de inspanning bij
het bevorderen van de uitstroom te vergroten. Daarop is deze regeling gericht.De heer Blok (VVD):De ingang van de WAO is wel degelijk kleiner gemaakt. De pijn in de rug
of in de pols, of de burn-out is niet afgenomen doordat de arbeidsrelatie
bestaat. Die aandoeningen waren er al. Er is alleen maar gezegd: u moet daarmee
om kunnen gaan. Daarbij krijgt men de nodige begeleiding, maar men moet wel
in het eigen inkomen voorzien. Diezelfde redenering kunnen wij toch als een
"Donner II-regeling" toepassen op de psychische en gedragsstoornissen die
vijftien jaar geleden geen toegang gaven maar wel bestonden, en die nu nog
steeds bestaan maar ineens wel toegang geven tot een uitkering?Minister Donner:De heer Blok geeft een fundamenteel verkeerde analyse van wat er is gedaan
in het kader van de WIA. Bij de WIA wordt niet de verantwoordelijkheid bij
de betrokkene gelegd, zoals de heer Blok bepleit. Uiteraard ligt de verantwoordelijkheid
daar ook, maar via de loondoorbetalingsverplichting is de verantwoordelijkheid
vooral bij de werkgever gelegd. Als de werkgever niet onmiddellijk ingrijpt
bij een burn-out – die heel wel te behandelen is – en er niet
direct voor zorgt dat de betrokkene aan de gang blijft, loopt hij het risico
te worden geconfronteerd met twee jaar loondoorbetaling. Ik zeg nogmaals dat
de oplossing, anders dan de heer Blok beweert, niet primair gelegen is in
het confronteren van de betrokkene met een verschraling van de situatie als
er niet wordt gehandeld. De oplossing is er vooral in gelegen, ervoor te zorgen
dat een ander het probleem oppakt. Precies dezelfde benadering wordt in het
voorliggende wetsvoorstel gekozen. In dit geval is er geen werkgever; hier
zullen wij het moeten doen met de diensten van het UWV. Op dezelfde manier
doen wij het bij jongeren die nog geen 27 jaar zijn en die geen arbeid hebben.
Gemeenten moeten aan hen een aanbod doen.De heer Blok (VVD):De heer Donner legt zijn eigen regeling te beperkt uit. De werkgever heeft
inderdaad een verplichting ten opzichte van werknemers met lage rugpijn of
RSI-klachten. Als de werknemer met die aandoening niet meewerkt aan de re-integratie
en dus met de aandoening toch weer aan het werk gaat, is er ook daar een gevolg.
Dat hebben wij geaccepteerd en dat werkt heel goed. Er is geen sprake van
dat deze mensen vervolgens allemaal levenslang in een uitkeringssituatie terechtkomen.
Gelukkig maar. Laat de minister dus in zijn eigen vinding geloven en haar
ook op dit wetsvoorstel toepassen.Minister Donner:Dat is precies wat gebeurt. Als er namelijk niet wordt meegewerkt aan
de integratie en men het arbeidsaanbod niet accepteert, zal ook in het voorliggende
voorstel de uitkering niet worden gegeven.De heer Tony van Dijck (PVV):De fractie van de PVV wil niet dat een jongere te vroeg van een stempel
"jonggehandicapt" wordt voorzien. Wij weten allemaal dat er veel jonggehandicapten
zijn die best in staat zijn om heel vruchtbare arbeid te verrichten. Daarover
krijgen wij allemaal e-mails. Doordat zij het stempel "Wajong'er" opgedrukt
hebben gekregen, schrikken zij veel werkgevers af. Is het nou zo verkeerd
om te denken dat die regeling ooit bedoeld was voor echt gehandicapte jongeren
waarvan men zeker wist dat zij de rest van hun leven niet in staat zouden
zijn om op eigen kracht een reguliere baan te vinden? Is het dan zo raar om
jongeren met een klein vlekje buiten die regeling te houden en hen met wat
extra begeleiding te positioneren in de Wet investeren in jongeren? Zo worden
zij niet bevlekt met een Wajong-stempel maar krijgen zij een volwaardige kans
om toch een reguliere baan te vinden, in ieder geval tot hun 27ste. Nu drukken
wij het stempel veel te snel, met achttien jaar al, op die jongeren en daardoor
verslechteren juist hun kansen op de arbeidsmarkt.Minister Donner:Mijnheer Van Dijck, dat doen wij juist niet. Dat is nu net de samenhang
met de Wet investeren in jongeren. Ook daar wordt de regeling veranderd. Het
is niet "u krijgt een uitkering" maar "u krijgt een aanbod voor werk of tot
scholing". Daar worden al die mensen met dat vlekje opgevangen. In die gevallen
waar tijdens de beoordeling bij achttien jaar al sprake is van zodanige beperkingen
dat het niet waarschijnlijk is dat iemand zonder extra begeleiding die arbeidsplaats
kan vinden, kunnen wij nog wel zeggen "ga het eerst maar eens proberen" maar
dan zal de schade groot zijn. Daarom heb ik er niet voor gekozen om de toegang
kleiner te maken en daarmee het probleem elders groter zodat er daar weer
in veel meer begeleiding moet worden voorzien. Nee, er is nu juist voorkomen
wat u vreest, namelijk dat heel vroeg van mensen wordt vastgesteld dat zij
volledig arbeidsongeschikt zijn. Dat gebeurt niet meer bij achttien jaar.
Er wordt alleen geconstateerd dat het niet waarschijnlijk is dat men zonder
begeleiding een plaats op de arbeidsmarkt zal krijgen. Vervolgens nemen wij
tot het 27ste jaar van mensen de tijd om vast te stellen of dat zo is, of
dat mensen juist begeleid kunnen worden tot een volwaardige plaats op de arbeidsmarkt.
Dat gebeurt dus precies volgens uw intentie. Alleen wordt er een recht op
begeleiding gegeven en niet primair een recht op een uitkering. Het merkwaardige
is dat aan de ene kant iedereen er juist voor pleit dat voorkomen moet worden
dat mensen in de Wajong zitten, maar aan de andere kant ik hier word geconfronteerd
met voorstellen om mensen steeds vroeger vast te zetten in een bepaalde restcapaciteit
zodat zij voor de rest van hun leven een uitkering hebben. Daarom zal ik bepleiten
dat wij zo lang mogelijk gebruikmaken van die grens van 27 jaar en niet te
vroeg al gaan vooronderstellen dat wij het kunnen vaststellen. Dat is de essentie
van het voorstel betreffende de negen jaar.De heer Tony van Dijck (PVV):De minister kan zich er toch niet bij neerleggen dat straks 1 op de 20
jongeren niet in staat is om zelfstandig een reguliere baan te vinden? Hij
accepteert dat nu als zijnde een gegeven, maar ik kan het niet geloven. Dan
is er toch iets structureel mis met het opleidingssysteem, de opvoeding of
misschien wel de voeding? Ik weet het niet, en ik begrijp niet dat de minister
zich zo gemakkelijk neerlegt bij het idee dat 1 op de 20 jongeren niet zelfstandig
in staat is om een reguliere baan te vinden.Minister Donner:Ik kan zeggen dat ik mij er niet bij neerleg en ik kan ook een definitie
invoeren waardoor 30 jongeren van de 60 waarover de heer Blok sprak, niet
in de Wajong komen. Maar daarmee komen zij dan niet wél op de arbeidsmarkt.
Dat is het probleem. Dan komen zij gewoon in een andere regeling, waarin zij
minder begeleiding krijgen. Ik kan beter die vaststelling accepteren –
dan kunnen wij na verloop van tijd juist zien waar de problemen zitten –
en alle inzet erop richten om te zorgen dat zij wel op de arbeidsmarkt komen,
dan hen op voorhand te definiëren met "u zoekt het zelf maar uit". Daarop
loopt de benadering van de heer Van Dijck namelijk uit.De heer Tony van Dijck (PVV):De vraag is natuurlijk of je van een achttienjarige al kunt beoordelen
of deze inderdaad niet in staat is een reguliere baan te vinden. Eigenlijk
doet de minister dat nu met de voorlopige indicatie op achttienjarige leeftijd.
Iemand gaf zojuist al het voorbeeld van de CEO's. Je wilt niet weten hoeveel
mensen met ADHD uiteindelijk CEO van een groot bedrijf zijn geworden. Als
zij op achttienjarige leeftijd het stempel van Wajong'er hadden gekregen,
waren zij nooit directeur geworden van zo'n groot bedrijf. Ik waak ervoor
om mensen te vroeg af te stempelen.Minister Donner:Het is ook volstrekt uit de lucht gegrepen om te zeggen dat iedereen die
ADHD heeft, in de Wajong terechtkomt. Ik ken er verschillende in mijn naaste
omgeving waarbij dat niet het geval is. Derhalve is het een volstrekte misvatting.
Het gaat om een beoordeling van de ernst van het probleem waarmee iemand wordt
geconfronteerd. Er wordt een inschatting gegeven of er een kans is dat iemand
zelfstandig op de arbeidsmarkt komt. Dat is bepalend. Dan kan de heer Van
Dijck wel zeggen dat hij de drempel wat hoger legt, maar daarmee verdwijnt
het probleem niet. Dat komt dan slechts in een andere regeling weer terug.
Derhalve kun je beter proberen om de mensen bij wie je dat moet vaststellen,
wel zo snel mogelijk zelfstandig op de arbeidsmarkt te krijgen en om de ondersteuning
daarop te richten. Daar dient dit wetsvoorstel voor. Dat is dus precies wat
u beoogt.De heer Van Hijum (CDA):Op zichzelf kan ik de redenering van de minister goed volgen, namelijk
dat lichte aandoeningen een probleem kunnen zijn dat zich niet laat "wegdefiniëren"
en dat het recht op arbeidsondersteuning belangrijk kan zijn voor die groep.
Tegelijkertijd schrijft hij zelf in de nota naar aanleiding van het verslag
dat de regering voornemens is om binnen de bestaande beoordelingssystematiek
de problematiek van lichte aandoeningen nader te bekijken en waar nodig aanpassingen
en/of protocolering te overwegen. Kan de minister uitleggen wat hij met die
passage bedoelt? Hij geeft aan dat je deze problematiek wel degelijk moet
bekijken in de bredere context van de toename van speciaal onderwijs, rugzakjes
en dergelijke. Welke concrete stappen neemt het kabinet op dat punt om na
te gaan of wij niet aan het doorschieten zijn in de medicalisering?Minister Donner:In essentie is dat precies wat er wordt bedoeld. Wij zijn nu eenmaal opgehangen
aan de indelingen die wij zelf maken. Voor jongeren beneden de achttien geldt
dat er een leerplicht is, ofwel een scholingsplicht, en dat zij niet volwassen
zijn. Boven de achttien is men volwassen, derhalve zelfstandig en heeft men
recht op een uitkering. Die definities maken wij vanwege de bredere betekenis
en daar hebben wij hiermee te maken. Het gaat echter om een geïntegreerd
probleem dat inderdaad al begint in de fase van scholing. Ik ga er straks
nader op in, maar staatssecretaris Dijksma bekijkt op dit moment hoe wij in
die fase de problematiek al effectiever kunnen ondervangen en hoe wij scholing
veel meer kunnen richten op geleiding naar de arbeidsmarkt dan primair op
onderwijs.Analoog hieraan bekijkt staatssecretaris Van Bijsterveldt in de andere
tak van onderwijs hoe die beter kan worden aangesloten, zodat wij het probleem
daar al kunnen ondervangen. In de memorie van toelichting heb ik geschreven
dat ik ook niet ongevoelig ben voor de vraag hoe wij moeten omgaan met wat
in de volksmond snel de "lichtere aandoeningen" heet, maar die in werkelijkheid
al gauw zwaardere aandoeningen blijken. Ik blijf wel degelijk gevoelig voor
de vragen hoe ik een en ander in de instroom beter kan ondervangen en of de
Wajong wel de beste aanpak is voor mensen met een lichte aandoening. Gelet
op de groei die zich nu voordoet, gaan wij dat nu echter niet aan dit wetsvoorstel
ophangen. Dat hoeft ook niet, omdat in dit wetvoorstel wordt gewerkt met de
algemene criteria voor de beoordeling of iemand zelfstandig het minimumloon
kan verdienen. In de keuringen die worden geregeld op basis van dit wetsvoorstel,
zal in hoge mate gebruik worden gemaakt van het schattingsbesluit dat wij
ook bij de WIA en elders hanteren. Maar als men 27 jaar is, heb ik te maken
met mensen die vanwege dit wetsvoorstel ervaring hebben op de arbeidsmarkt.
Dan heb ik houvast om te beoordelen welke kansen iemand heeft om zelfstandig
arbeid te verrichten. Dat heb ik niet bij personen van achttien jaar.De heer Van Hijum (CDA):Mag ik daaruit afleiden dat de minister zich nog wel degelijk zorgen maakt
over het risico dat jongeren, ook op basis van een lichte aandoening, op te
vroege leeftijd dat stempel krijgen en toegang krijgen tot de Wajong? Dat
is immers ook niet bevorderlijk voor de kansen op de arbeidsmarkt, wat ik
overigens deel met de voorgaande sprekers.Minister Donner:Dat ben ik geheel met u eens. Als wij deze wijziging hebben, kunnen wij
daaraan gaan werken. Onder de huidige regeling kan ik daar niet aan werken,
omdat ik nu eerst moet vaststellen dat iemand volledig arbeidsongeschikt is
en omdat ik dat stempel op hem moet zetten. Dat probeer ik te vermijden met
dit wetsvoorstel. Daarna kan ik bekijken hoe ik überhaupt kan voorkomen
dat men hieronder komt te vallen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Wellicht vanuit een andere route aanvliegend: bij de instroom
gaat het eigenlijk om de preventie die bij dit wetsvoorstel hoort. De minister
heeft het steeds over "doorstroom" met dit wetsvoorstel. Voorkomen moet worden
dat 55% van die kinderen met een etiket in de Wajong stroomt. Daarvoor
is allereerst een onderzoek nodig. Mijn vraag is dan ook of de minister een
toezegging daarover wil doen, want ik heb al een motie op dat punt voorbereid.
In de eerste plaats, kan er worden onderzocht waarom zo veel kinderen überhaupt
een etiket wordt opgeplakt? In vergelijking met landen om ons heen is dit
echt een paar keer zoveel. Dat is toch bevreemdend. In de tweede plaats, hoe
kan ervoor worden gezorgd dat niet 55% van de kinderen die desalniettemin
een etiket opgeplakt hebben gekregen, in de Wajong terechtkomt?Minister Donner:Wij plakken hen het etiket "Wajong" op. U kunt dus niet zeggen dat 55%
van hen in de Wajong terechtkomt. Het probleem is inderdaad dat er onder de
huidige systematiek vanuit het speciaal onderwijs sprake is van een toestroom
die onvoldoende kan worden ondervangen. Dit is een van de redenen waarom ik
bij wijze van experiment bekijk in hoeverre de jobcoaching al voor de Wajong-fase
wellicht helpt om de toeleiding naar de arbeidsmarkt te verbeteren. Ik ga
nog in op hetgeen staatssecretaris Dijksma op dit moment in het onderwijs
doet om na te gaan op welke wijze dit kan worden teruggedrongen. Ik zeg toe
dat wij zullen onderzoeken wat vruchtbaar kan worden onderzocht, maar ik kan
niet met deze regeling wachten totdat wij precies weten wat de werkelijkheid
is. Op dit moment stromen namelijk twee à drie schoolklassen per werkdag
de Wajong-regeling in. Wij kunnen dan een discussie voeren over de vraag op
welke wijze dit voorkomen kan worden, maar mijn eerste intentie is om de betrokkenen
op te vangen en ervoor te zorgen dat zij er weer uit komen, voordat ik het
antwoord heb op de vraag hoe ik kan voorkomen dat zij erin komen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Met mijn verzoek heb ik niet gesuggereerd dat het wetsvoorstel maar direct
in de kast moet worden gestopt. Ik wil dat er onderzoek plaatsvindt naar de
punten waarop er problemen worden gesignaleerd. Daarbij heb ik een tweede
vraag geformuleerd. Al op de lagere school begint het indiceren en het plakken
van etiketjes zoals ADHD en PDD-NOS. 55% van de kinderen met een stempel
komt in de Wajong terecht en niet op de arbeidsmarkt. Ook hiervoor moeten
wij antwoorden zien te formuleren. Zegt de minister dit ook toe?Minister Donner:Ik zeg toe dat wij nagaan – staatssecretaris Dijksma en ik zijn
hier overigens ook al mee bezig – met welke methode wij kunnen voorkomen
dat 55% van de kinderen uit het speciaal onderwijs naar de Wajong doorstroomt.
Bij deze methoden kan worden gedacht aan het niet op deze wijze etiketteren
en aan het wellicht op andere wijze opvangen. Ook kan het onderwijs zich meer
richten op toeleiding naar de arbeidsmarkt. Dat is de inzet. Tevens is het
de reden waarom wij het project Iedereen doet mee hebben verengd tot de interface
tussen ten eerste de problematiek in het onderwijs, ten tweede de problematiek
van de Wajong en ten derde de problematiek van de AWBZ. De AWBZ is immers
de derde stroom die evenzeer hierdoor wordt geraakt.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik dank de minister voor zijn toezegging. Ik denk erover na om in tweede
termijn een motie in te dienen, opdat ik een en ander duidelijk krijg. Wij
krijgen nu te horen dat niet deze minister, maar een andere minister of staatssecretaris
ervoor verantwoordelijk is. Ik wil dat geluid echter niet horen. Ik wil ook
nog dat de minister aangeeft wanneer ongeveer met dit onderzoek kan worden
gestart.Minister Donner:Wij houden nu eenmaal een zekere indeling van de ministeriële verantwoordelijkheid
aan. Het project Iedereen doet mee kwam in deze tijd in een totaal andere
context te staan dan oorspronkelijk was bedoeld. Wij hebben besloten om dit
project te versmallen tot heel specifiek deze problematiek van jongeren die
al dreigen uit te vallen in het onderwijs, dan wel door schooluitval, dan
wel doordat zij in het gewone onderwijs niet mee kunnen komen. Op deze wijze
kunnen wij bekijken wat wij daarbij eventueel fout doen, waardoor de jongeren
vervolgens zo massaal in de Wajong instromen. Het andere punt telt even zwaar:
hoe kunnen wij ervoor zorgen dat jongeren die onder de Wajong vallen, daarvan
geen gebruik meer hoeven te maken? Dan moeten wij ons dus niet alleen bezighouden
met de instroom.De heer Blok noemde een aantal criteria. Ik heb mijn argumenten genoemd
waarmee ik aangaf dat de problematiek niet primair kan worden opgelost door
de instroom tegen te gaan. De heer Blok sprak ook over het opnieuw keuren
van alle Wajong'ers en over het hanteren van een nieuw criterium daarbij.
Hierover kom ik straks te spreken. Daarbij zal het gaan om de vraag wat wij
doen met het huidige bestand aan Wajong'ers, de Wajong'ers die onder de huidige
regeling vallen. In hoeverre zal voor hen deze nieuwe regeling van toepassing
zijn? Ik wijs er nogmaals op dat ik niet primair de oplossing zie in het introduceren
van een nieuw criterium. Ik zie die daarentegen in het bevorderen van de uitstroom.
Dat betekent dat de herkeuring niet het eerst aangewezen middel is.De heer Blok zei dat de keuring niet zou moeten plaatsvinden op achttienjarige
leeftijd. Dat is precies de teneur van dit wetsvoorstel. Daarmee wordt de
keuring verschoven naar de leeftijd van 27 jaar. De ruimte die daarmee ontstaat,
willen wij wel gebruiken.Het punt van het speciale onderwijs heeft volop de aandacht. Er wordt
nagegaan wat er gedaan kan worden. Daarnaast heeft de heer Blok nog gesproken
over uitvoering van de Wajong door de gemeenten. Op dat punt ben ik het niet
met hem eens. Hij heeft zelf aangegeven dat een van de problemen is dat de
gemeenten mensen die onder de bijstand vallen overhevelen naar de Wajong.
Het is terecht dat zij dat doen, want het gaat hier om specifieke problemen.
De algemene problematiek bij de uitvoering van de Wet investeren in jongeren
moet wel door de gemeenten opgelost worden. Daarbij gaat het erom dat voor
de jongeren normale werkgelegenheid moet worden gevonden. Echter, bij de Wajong
gaat het om mensen met beperkingen en vaak met ernstige beperkingen. Derhalve
dienen zij aandacht te krijgen van gespecialiseerde mensen. Behoudens een
paar grote gemeenten zal de schaal van gemeenten doorgaans te klein zijn om
over de nodige deskundigheid te kunnen beschikken, zodat zij niet voldoende
aandacht aan deze groep kunnen besteden.Over het aspect van de jobcoaches zal ik apart spreken. Wat het flexibeler
maken van het ontslagrecht betreft, merk ik op dat dit een breed probleem
is. Ik wil niet specifiek voor de mensen die onder de Wajong vallen het ontslagrecht
eenvoudiger maken. Gelet op het voorgaande meen ik dat aan de zeven punten
van de heer Blok met het voorstel tegemoet wordt gekomen.Van verschillende zijde is terecht opgemerkt dat het belangrijkste wat
wij nu proberen te realiseren, is het maken van de overstap van de huidige
regeling naar de nieuwe. Ik denk in dit verband aan de ontstaansgeschiedenis
van de huidige regeling. Men beoogde voor een kleine groep een inkomensvoorziening
tot stand te brengen en verder wilde men ze met rust laten. In de tijd waarin
de regeling ontstond, vond men dat het beste. Naar mijn oordeel nu is dat
een verkeerde inschatting geweest. Daardoor is de situatie ontstaan die maakt
dat in voorkomende gevallen een jongere volledig arbeidsongeschikt moet worden
verklaard. Pas de afgelopen paar jaar zijn wij gaan proberen om alsnog een
plaats op de arbeidsmarkt voor deze mensen te vinden. Dat betekent dat bij
de wijzigingen die nu worden voorgesteld allereerst de nadruk ligt op arbeidsondersteuning
en niet primair op het verschaffen van een inkomen. De inkomensondersteuning
wordt ingericht op grond van het idee dat werken moet lonen. Dat betekent
dat men door meer te werken, meer inkomen zal verwerven, ook in de periode
tot de 27-jarige leeftijd.Het andere element dat door de leden is genoemd, betreft de houding van
werkgevers. Een element van de voorgestelde regeling is dat het UWV dan wel
rechtstreeks dan wel door alle organisaties die op dit terrein werkzaam zijn
erbij te betrekken, voor iedere jongere die instroomt en waarvan geconstateerd
wordt dat hij perspectief heeft op een plaats op de arbeidsmarkt, daadwerkelijk
een werkaanbod moet organiseren. Daaraan wordt nu al gewerkt. Dat vergt op
veel grotere schaal het organiseren van de bereidheid, die er in Nederland
wel degelijk is, van werkgevers om plaats te vinden voor de Wajong'ers met
alle vormen van beperkingen. Naar mijn oordeel hebben wij daarbij geen quotum
nodig. Vooralsnog is dat ook niet aan de orde. Het gaat nu primair om het
organiseren van de bereidheid. Die bestaat voor een deel uit het wegnemen
van obstakels die werkgevers zien. Dat gebeurt onder andere door het informatiepunt
voor de Wajong bij het UWV en door de mogelijkheid om te voorzien in het wegnemen
van een belangrijk deel van de administratieve lasten waarmee het tot voor
kort gepaard ging.Er wordt met tussenliggende organisaties, die zelf weer contacten met
ondernemingen hebben, bekeken hoe zij kunnen worden ingeschakeld bij de plaatsing.
Ik ben gisteren op bezoek geweest bij de agrarische bedrijven in Friesland.
Die kondigden zelf al aan dat zij potentieel plaats zagen voor zeker 100 Wajong'ers
bij de bij hen aangesloten bedrijven. Ik heb met ondernemers in Brabant afspraken
gemaakt over zo'n 400 Wajong'ers. Met sommige grootwinkelbedrijven zijn afspraken
gemaakt over nog grotere aantallen. Kortom, wij zijn op dit moment die bereidheid
aan het organiseren. Dat is zonder meer een essentieel element van waar wij
op dit moment mee bezig zijn en wat voor de uitvoering van dit wetsvoorstel
nodig is.Dit zijn ook de punten waarop ik in het vervolg van mijn betoog wil ingaan.
Ik wil eerst ingaan op de vragen die gesteld zijn over de inkomensregeling
zoals die nu wordt vastgesteld. Daarna ga ik in op wat er gedaan wordt op
het terrein van werkgeversbenadering en in het verlengde daarvan ga ik in
op jobcoaching. Vervolgens zal ik ingaan op het onderwijs, de verhouding WSW-Wajong
en op de afzonderlijke vragen die nog over zijn.In de eerste plaats kom ik dus op de inkomenssituatie zoals die geschapen
wordt door de voorliggende regeling.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik heb toch nog een vraag over de werkgevers.Minister Donner:Daar ga ik straks gedetailleerd op in.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):De minister houdt hier een beetje een peptalk en soms kan dat helpen.
Hij zegt dat hij die bereidheid wel degelijk ziet bij werkgevers. Baseert
hij dat op die twee voorbeelden? Dit zijn natuurlijk positieve voorbeelden,
maar wij krijgen daarover ook heel andere berichten. Heeft de minister zichzelf
streefdoelen gesteld? Er gaan geluiden op in de Kamer, en ik ben het daar
erg mee eens, om helder vast te leggen hoeveel instroom er moet zijn en hoeveel
Wajong'ers bedrijven in dienst moeten hebben. Welke streefcijfers heeft de
minister? Hoe lang gaan wij nog hopen dat de werkgevers hun bereidheid tonen?Minister Donner:Als het gaat om bereidheid verander ik niets met het vaststellen van getallen
in een wetsvoorstel of een uitvoeringsmaatregel. Dit wetsvoorstel bevat het
streefcijfer dat wij voor ongeveer twee derde van de jaarlijkse instroom een
plaats vinden op de arbeidsmarkt. Ik zie niet hoe wij een ambitieuzer streefcijfer
kunnen opnemen dan dat. Het is ook de taak van het UWV om dat binnen Nederland
te organiseren. Vooralsnog heb ik de verwachting, zelfs onder de huidige economische
omstandigheden, dat dit in hoge mate moet kunnen lukken.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat heb ik natuurlijk ook gelezen. Het is wel de vraag op welke termijn
dat zou moeten kunnen lukken. Het is wel van belang om dat te weten. Als wij
er nog vijf jaar over doen voordat wij dit bereikt hebben, gaat mij dat niet
snel genoeg. Op welke termijn vindt de minister dit geslaagd?Minister Donner:Dat zal afhangen van de realisatie van het geheel. Daarvoor heb ik eerst
dit wetsvoorstel nodig. Ik kan wel schattingen gaan geven, maar op dit moment
constateer ik dat het UWV bezig is om tot een betere plaatsing te komen. Voor
ongeveer 50% van de aangemelde mensen moet een plaats gevonden kunnen
worden. Dat vind ik respectabele percentages. Ik heb dit wetsvoorstel nodig
om dat bestendiger te maken, want de grote vraag is op dit moment niet zozeer
het vinden van de eerste plaats, als wel het vinden van de continuïteit.
Dat zal meer tijd vergen. Ik kan op dit moment allerlei uitspraken doen, maar
ik kan er nu geen peil op trekken. Eerst moet ik dit kader hebben, dan kan
ik werkgevers veel concreter benaderen. Daarom is in het sociaal akkoord dat
in oktober werd gesloten door sociale partners al de bereidheid opgenomen
om die plaatsen te vinden en daarover zo nodig in de cao's afspraken te maken.
Dat is wederom gebeurd bij het akkoord dat eind vorige maand is overeengekomen.
Maar nogmaals, ik moet met dit wetsvoorstel ook de instrumenten
krijgen om daarop te kunnen inspelen. Daarom is het essentieel dat het snel
wordt afgehandeld, want ik heb goede hoop dat dan alle voorbereidingen kunnen
worden getroffen om het per 1 januari volgend jaar in werking te laten
treden.De voorzitter:Dat punt heeft u al een aantal keren gemaakt. Ik verzoek u iets korter
te reageren op de interrupties.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Bereidheid? Als ik daarop doorvraag, valt het op dat dat vaag blijft,
wat ik jammer vind. U zegt dat u dat nu nog niet kunt inschatten, en dan hebt
u het over bereidheid. Dat lijkt een beetje op lippendienst. U zult het toch
met mij eens zijn dat je wel een moment moet inbouwen, bijvoorbeeld na een
jaar, waarop je bekijkt of het allemaal loopt zoals je had verwacht. Ik wil
van u de toezegging dat u daartoe bereid bent. Als het te langzaam gaat, moeten
wij de druk op de ketel houden.Minister Donner:Die bereidheid heb ik, ik zeg u dat gaarne toe. Als het wetsvoorstel is
ingevoerd, zal ik na een redelijke periode in de loop van volgend jaar kijken
hoe het loopt en wat de verwachtingen zijn die wij daaruit kunnen afleiden
voor het vervolg.De heer Van Dijck meent dat de voorliggende regeling te ingewikkeld is
over de uitkeringshoogte. Nogmaals, uitgangspunt van de Nederlandse wetgeving
is dat in het geval van arbeidsongeschiktheid de uitkeringshoogte 70%
is. Daarom is hier aangegeven dat, wanneer blijkt dat wij hiermee redelijk
succes hebben, dit ook voor de Wajong'ers het uitgangspunt zal zijn. Uitzondering
daarop zijn de gevallen waarin er volledig duurzame arbeidsongeschiktheid
is. Dan wordt er voorzien in een uitkeringshoogte van 75%, maar dan
heb ik het over mensen die geen perspectief hebben op de arbeidsmarkt. In
de periode tot 27 jaar, waarin wij kijken wat de ontwikkelingen zijn, geldt
vanaf de basis van 20% dat van iedere euro die men verdient –
via inkomen of op basis van loondispensatie – 50% wordt gebruikt
voor vermindering van de uitkering en 50% voor meer inkomen. In die
zin gaat iedereen er met werk op vooruit. Na 27 jaar is het mogelijk om de
resterende arbeidscapaciteit meer structureel vast te stellen. Op dat moment
zal gaan gelden dat wie volledig gebruikmaakt van zijn resterende arbeidscapaciteit,
het minimumloon kan verdienen.De enige uitzondering daarop is de toepassing van de Bremanregeling: als
er loondispensatie is en begeleiding via een jobcoach, bestaat de mogelijkheid
tot doorgroei naar 120%. Ik meen dat het niet eenvoudiger en duidelijker
kan. Dit komt in de plaats van de huidige regeling, die nu juist zeer onbevredigend
is vanwege een trappenstelsel waarbij men boven een bepaald inkomen een ander
uitkeringsniveau bereikt, wat ten gevolge kan hebben dat men per saldo minder
overhoudt. Het huidige totaalsysteem leidt er niet toe dat er een inkomen
kan worden verkregen apart van de Bremanregeling, meer dan het minimumloon.
In dat opzicht is deze regeling een belangrijke stap vooruit in vergelijking
met de bestaande regeling. Dat voeren wij in in een tijd waarin de middelen
waarlijk niet overschieten. Dus wat betreft is het ook de inzet van het kabinet
om ondanks deze tijd waarin er vermoedelijk minder werk is, deze investering
te plegen in jongeren. Natuurlijk kan men iedere regeling nog mooier maken en kan men nog meer
inkomen geven, maar daarvoor zullen eenvoudigweg de middelen niet aanwezig
zijn de komende tijd. Bovendien dreigt het iedere prikkel weg te nemen, waar
je er niet van uit mag gaan dat iemand op zijn 18de of op zijn 23ste al uit
is ontwikkeld. Dat is de reden waarom is gekozen voor de termijn tot 27 jaar.
Die sluit aan op de leeftijdsgrens van 27 jaar die ook in de Wet investeren
in jongeren is gekozen. Het fundamentele gegeven is dat dit een redelijke
termijn is waarin van mensen verwacht mag worden dat zij zich ontwikkelen.
Dan kan je een stabiel beeld hebben over wat zij wel of niet aan arbeidsvermogen
hebben. Ik ga straks nog in op het amendement van de heer Van Hijum en de
vraag of je genoemd moment in bepaalde omstandigheden eerder zou kunnen bepalen.
Ten principale berust het voorliggende voorstel nu juist op de analyse van
het probleem dat wij deze jongeren de tijd moeten geven om zich te ontwikkelen
voordat wij definitief vaststellen of er inderdaad beperkingen zijn.De heer Tony van Dijck (PVV):Een groot kritiekpunt uit de praktijk is het verschil tussen iemand jonger
dan 27 jaar en iemand van 27 jaar of ouder. Waarom zou iemand van 26 jaar
niet het volledige wettelijk minimumloon mogen verdienen ten opzichte van
iemand die 27 jaar is? Die leeftijdsdiscriminatie zit er nu wel degelijk in.
U zegt het niet makkelijker te kunnen maken, maar als u alleen al dat onderscheid
wegneemt, wat een kleine ingreep is, dan is het werken in ieder geval nog
steeds lonend en wordt er geen verschil gemaakt ten opzichte van een 26-jarige
die hetzelfde werk doet als een 27-jarige, maar die wel 25% minder
verdient.Minister Donner:Dan moeten wij ieder onderscheid wegnemen, want van ieder onderscheid
zal het gevolg zijn dat er zo'n grens ontstaat. Dan moeten wij kiezen voor
handhaving van de bestaande regeling, waarbij niemand, behalve dan via de
Bremanregeling, de mogelijkheid heeft om tot het minimumloon te komen, ook
met werk. Het gaat om een groep jongeren, van wie je aan het begin vaststelt
dat die niet zelfstandig het minimumloon kan verdienen. De begeleiding is
erop gericht om deze mensen zo ver te brengen dat zij dat wel kunnen. Vanaf
dat moment zal men na verloop van tijd, als men een jaar boven het minimumloon
zit, uit de Wajong komen. Dat is ook een overgang die bestaat. De regeling
wordt verbeterd, in de zin dat vanaf 27 jaar de uitkering wordt gericht op
het bereiken van het minimumloon. Vervolgens zegt de heer Van Dijck ten aanzien
van deze verbetering dat die op vroegere leeftijd moet worden ingezet. Dan
loopt hij nu net in de val dat je jongeren van wie je niet kunt vaststellen
wat hun resterende arbeidsvermogen is omdat ze nog volop in ontwikkeling zijn,
het minimumloon gaat geven, wat betekent dat ze geen enkele prikkel meer hebben
om meer werk te gaan doen. Of wij houden het bij de huidige regeling en dan
bereikt niemand het minimumloon en blijft het bij een uitkering van 70%
of 75%. Of het systeem van "arbeid loont" wordt ingevoerd, en dan zal
er een overgang in zitten.De heer Tony van Dijck (PVV):Het feit dat u niet kunt aangeven of iemand van 18 jaar in staat is om
het minimumloon te verdienen, wil nog niet zeggen dat hij het minimumloon
niet hoeft te verdienen. Volgens u hoeft de jongere dus niet
meer dan 75% te verdienen. Als iemand wel in staat blijkt te zijn om
het minimumloon te verdienen voordat hij de 27-jarige leeftijd bereikt, dan
is dat hem gegund. Dan kunnen wij er alleen maar om juichen, maar wat u nu
doet is aftoppen bij 75% onder het motto "want dat hadden wij niet
verwacht van die jongeren".Minister Donner:Dat is flauwekul. Als iemand in staat is om het minimumloon te verdienen,
houdt hij het minimumloon. Dat is geen enkel punt. Als hij het een jaar volhoudt
dan valt de uitkering weg, maar dan heeft hij het minimumloon. Het gaat om
mensen die niet het minimumloon kunnen verdienen. Dus iedereen die het minimumloon
kan verdienen, zal daardoor ook geleidelijk uit de regeling gaan. Wij hebben
het over mensen die niet het minimumloon kunnen verdienen. Als het inkomen
van deze mensen vanaf een heel vroeg begin aangevuld wordt tot het minimuminkomen,
terwijl niet bekend is wat hun stabiele, resterende arbeidscapaciteit is,
wordt hun elke prikkel ontnomen om die verder te ontwikkelen.De heer Ulenbelt (SP):Het probleem is dat de minister de prikkel en niet de individuele jonggehandicapte
centraal stelt. Er zijn genoeg gevallen bekend van mensen die vanwege chronische
hartklachten maar twintig uur per week mogen werken. Die halen dus nooit het
minimumloon. Dat wordt op hun 20ste, 22ste jaar vastgesteld. In het systeem
van de minister worden zij dus gevangen gehouden op 75% van het minimumloon.
Wij vinden dat zo iemand, die zijn stinkende best doet om zijn uren vol te
maken, beloond moet worden met het minimumloon. Wij vullen zijn loon dus aan
tot het wettelijk minimumloon, zodat die ook op andere terreinen van het maatschappelijk
leven kan participeren. Daar heb je namelijk geld voor nodig.Minister Donner:Dat is nu net de verbetering die met dit wetsvoorstel geïntroduceerd
wordt! De bestaande regeling houdt in dat iemand die zijn stinkende best doet
altijd blijft zitten op een uitkering van 75% van het wettelijk minimumloon,
of eventueel op een iets hogere trede van het huidige trappenstelsel. In het
nieuwe systeem geldt dit vanaf het 27ste jaar. De discussie gaat over de vraag
of voordat iemand 27 jaar is al geconstateerd kan worden wat zijn resterende
arbeidscapaciteit is. In alle gegeven voorbeelden wordt immers steeds verondersteld
dat iemand niet meer dan 20 uur kan werken. De ervaring leert echter dat dit
niet al te vroeg vastgesteld kan worden. Dat is juist het probleem van de
huidige regeling. Daarin moeten wij het op het 18de jaar vaststellen en kunnen
wij dat niet. Daardoor scheppen wij een systeem waarin niemand er belang bij
heeft om te kijken wat er aan arbeidsvermogen bestaat. Andere mensen kunnen
namelijk in die 20 uur met ander werk wel het minimumloon verdienen. Het is
dus geen kwestie van mensen in een baan vastzetten waarin zij met 20 uur het
minimumloon niet kunnen verdienen. Het gaat om de vraag naar de ontwikkelingsmogelijkheid.
Die verantwoordelijkheid wordt met dit wetsvoorstel mede bij de overheid gelegd
via het UWV. Wat kan de heer Ulenbelt nog meer verlangen? Iedereen vanaf het
eerste moment het minimumloon geven? Wij kunnen niet meer geven. Dat zou volstrekt
onrechtvaardig zijn ten opzichte van andere mensen met een uitkering. Mensen
die niet het minimumloon verdienen, kunnen wij niet een uitkering op dat niveau
geven. Waarom doen wij dat dan immers niet bij iedereen? Dan praten wij over
een verhoging van het algemene uitkeringsniveau in Nederland.De heer Ulenbelt (SP):De minister weet net zo goed als ik dat het hier gaat om mensen met een
aangeboren of vroeg opgelopen beperking die het hen verhindert om het minimumloon
te verdienen. Als zij de twintig uur die zij kunnen werken ook volmaken, hoort
daar wat ons betreft een volwaardige beloning tegenover te staan. De minister
moet, net als ik, niet op de stoel van de medicus gaan zitten. Nu timmert
hij het echter helemaal dicht met de wet. Iemand zit nu tot zijn 27ste op
75%. Bied dan in ieder geval de mogelijkheid dat als de resterende
verdiencapaciteit eerder vast te stellen is, die in de betreffende situaties
ook wordt toegepast. Maatwerk wordt zoiets genoemd. Dat is toch een oplossing
voor dit probleem?Minister Donner:De voorgestelde regeling biedt juist het gevraagde maatwerk. De heer Ulenbelt
zit echter vast in wat mensen niet kunnen. Hij gaat ervan uit dat vaststaat
dat mensen een beperking hebben en niet beter kunnen. De ervaring leert juist
dat de ontwikkeling bij mensen niet afgelopen is en dat zij met ander werk
wellicht wel meer kunnen verdienen. Ook dat zal onderdeel zijn van de mogelijke
ontwikkeling. Mijn uitgangspunt is dat ieder mens potentieel de mogelijkheid
heeft om het minimumloon zelfstandig te verdienen. Daar berust dit wetsvoorstel
op.De volgende vraag is die welke met het amendement van de heer Van Hijum
is opgeworpen. Kan de situatie die nu vanaf 27 jaar voorzien is eerder intreden,
als blijkt dat iemand al langere tijd op ongeveer het maximum van zijn arbeidscapaciteit
zit? Dat kan als iemand al enige tijd op dat maximum zit, daar stabiel op
kan functioneren, en als bij keuring wordt vastgesteld dat er geen perspectief
op ontwikkeling is. Ik meen dat wij dat niet voor het 25ste jaar kunnen vaststellen.
Iemand wordt anders in een percentage vastgezet. Dat is de oude fout van de
heer Ulenbelt. Ik kan mij echter vaststellen dat – conform de teneur
van het amendement van de heer Van Hijum – als geconstateerd wordt dat
iemand al langer dan vijf jaar in de Wajong zit, dat die gedurende langere
tijd op zijn maximum werkt en dat er weinig perspectief is op verdere ontwikkeling,
het moment naar voren wordt gehaald. Ik meen echter dat het moment niet voor
het 25ste jaar gelegd kan worden.De heer Ulenbelt (SP):Dan is de grens in een paar uur tijd van 27 naar 25 jaar verlaagd. Dat
is mooi. Dat is vooruitgang. Ik zie echter niet in waarom wij in de gevallen
waarin wordt vastgesteld dat het maximum aan verdiencapaciteit wordt benut
niet het minimumloon zouden geven aan deze jongeren.Minister Donner:Ik zou graag iedereen het minimumloon geven, maar ik moet het elders weer
belasten. Wij hebben een systeem met uitkeringen; het huidige systeem is gebaseerd
op 70%. Men is erop vooruitgegaan en wij proberen nu weer een verbetering
door te voeren. Natuurlijk kan bij iedere verbetering worden gezegd: ik weet
nog wel een aantal mensen wier positie verbeterd moet worden. Het geld groeit
ons echter niet op de rug. Bovendien is het geen kwestie van geld, maar een kwestie van mensbeeld. U gaat ervan uit dat mensen al in een
vroeg stadium gefixeerd zijn en er geen verdere ontwikkeling mogelijk is.
Deze regeling is gericht op het cultiveren van het vermogen dat mensen hebben
in plaats van in een vroeg stadium het niveau bepalen en een uitkering toewijzen.
De intentie van deze regeling is om het aanwezige vermogen te cultiveren en
niet te vroeg vast te stellen welk niveau iemand haalt.De heer Van Hijum (CDA):Ik deel zonder meer de algemene lijn van de minister. Ik ben echter ook
blij om te horen dat hij vindt dat er omstandigheden zijn waaronder de conclusie
gerechtvaardigd is dat iemand echt aan het plafond zit van zijn vermogen.
De minister koppelt daar de leeftijd van 25 jaar aan. Kan hij dat nader toelichten
want dat maakt geen onderdeel uit van het amendement?Minister Donner:Ik weet dat dat geen onderdeel van het amendement uitmaakt. Ik geef echter
een waarschuwing. Dit wetsvoorstel is ingediend omdat wij vast zijn geraakt
omdat wij de vermogens van mensen al op achttienjarige leeftijd moeten vaststellen.
Naar mijn mensbeeld staat de ontwikkeling van mensen nooit vast. In elk geval
mag niet voor het 25ste jaar worden bepaald dat iemand aan de top van zijn
ontwikkeling zit, juist omdat het vaak gaat om mensen die niet uit zichzelf
ontwikkelen maar daarbij ondersteuning nodig hebben. Geef die ondersteuning
langer de kans om te werken. Dat is mijn punt. Het komt praktisch vrijwel
op hetzelfde neer. Het is minder waarschijnlijk dat iemand op zijn achttiende
in de Wajong komt, gelijk een baan krijgt, vijf jaar dezelfde baan houdt en
dat daarna geconstateerd wordt dat hij nooit meer had kunnen doen.De heer Van Hijum (CDA):Bovendien moet daaraan het oordeel van het UWV gekoppeld zijn dat er geen
perspectief meer is op verbetering. Ik begreep daarom de toevoeging niet helemaal.
Ik wijs er ook op dat het om een grote groep jongeren gaat met een enorme
verscheidenheid aan achtergrond en problematiek wat de maatwerkaanpak echt
wel rechtvaardigt.Minister Donner:De essentie is de keuze voor de leeftijd. Ik meen dat die leeftijd moet
worden vastgesteld op 27 jaar. Ik kan aanvaarden dat die leeftijd onder bepaalde
omstandigheden verlaagd wordt, maar ik vraag u wel: wilt u dat steeds vroeger
bij mensen vaststellen? Wij dreigen vast te lopen in het probleem dat wij
proberen op te lossen. Ik waarschuw er dan ook voor om dat te doen voor het
25ste levensjaar.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik schrik wel een beetje van deze invalshoek. De minister wil deze jongeren
de tijd geven om zich te ontwikkelen. Daarmee ben ik het eens, maar het gaat
niet om mensen die zitten te niksen. Zij doen wel degelijk iets. Voor een
deel hebben zij al een plek op de arbeidsmarkt. Zij kunnen echter niet het
minimumloon verdienen of moeten daarnaartoe worden geleid. Er zijn ook mensen
die voor een deel werken en zich doorontwikkelen. De minister zegt –
daar komt de aap uit de mouw – in dat kader echter: het geld groeit
ons niet op de rug. Hij geeft ze de tijd om zich te ontwikkelen, maar ze krijgen
in ieder geval tot hun 27ste geen kans op zelfstandigheid. Dat is toch wel
een beetje vreemd. Ook voor hun 27ste vormen mensen gezinnen en willen ze
een eigen leven. Dat is toch ook voor deze mensen belangrijk?Minister Donner:Het algemene uitgangspunt van de Nederlandse sociale zekerheid is dat
70% van het minimumloon het niveau is waarop mensen zelfstandig kunnen
leven. Dat noemen wij het sociaal minimum. Ik weet dat dit karig is, maar
mevrouw Van Gent tast dit uitgangspunt aan. Er zijn allerlei regelingen, ook
nu al, waardoor je met werken meer kunt verdienen. Via een trap kan men dan
tot het minimumloon verdienen. Van dat systeem neem ik bewust afstand vanwege
de situatie dat mensen wellicht ten volle hun niveau kunnen bereiken. Mevrouw
Van Gent gaat echter van de vooronderstelling uit dat je alleen met het minimumloon
zelfstandig kunt leven. Daarmee legt zij de bijl aan de wortel van het hele
socialezekerheidsstelsel, waarin wordt uitgegaan van 70%.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat is volstrekte flauwekul. In mijn voorbeeld gaat het om mensen die
voor een deel wel werken op basis van wat zij op dat moment kunnen. Wellicht
kunnen ze zich nog doorontwikkelen, maar zij kunnen op dat moment niet het
minimumloon verdienen. Zij werken echter wel en leveren een bijdrage naar
hun capaciteit. De minister houdt ze tot hun 27ste jaar onder het minimumloon.
Sterker nog, ze kunnen daarna niet eens meer doorgroeien. Daar gaat het mij
om: het is niet eerlijk. Ze doen wat ze kunnen maar worden wel arm gehouden.Minister Donner:Er is nu een regeling waardoor zij tot hun 65ste niet kunnen doorgroeien.
Dat probeer ik te verbeteren door vanaf 27 die mogelijkheid wel te scheppen
als zij hun volle capaciteit benutten. Een fundamenteel gegeven is dat mensen
tussen 18 en 27 de ruimte moeten krijgen om zich te ontwikkelen. In een systeem
dat begint met het geven van een minimumloon – onafhankelijk van wat
men doet – aan mensen die dat niet zelfstandig kunnen verdienen, veroordeel
je ze verder tot die regeling. Zij komen er niet uit en er zit geen prikkel
in om meer te werken, want zij houden altijd hetzelfde loon, namelijk het
minimumloon. Derhalve brengen wij nu verbeteringen aan. Van iedere euro die
men verdient, houdt men 50 cent aan meerinkomen. Dit verandert fundamenteel
als iemand zijn plafond bereikt. Bij 27 jaar kunnen wij vaststellen: wat is
de resterende arbeidscapaciteit? Op dat moment vullen wij aan tot het minimumloon.
Dat moment kan eerder worden gelegd indien je vaststelt dat iemand zijn resterende
arbeidscapaciteit benut en er geen perspectief is op verdere ontwikkeling.
Als dat er wel is, moet je mensen die kans geven.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Als iemand voor een deel werkt en onder de 27 – of wat voor leeftijd
dan ook – is, ben ik er niet voor om de handjes van hem af te trekken.
Het is goed om mensen te blijven begeleiden en alles eruit te halen wat erin
zit. Daarnaast wil ik hun echter ook zelfstandigheid bieden. Ook de huidige
regeling is niet ideaal. De minister zegt echter dat het geld ons niet op
de rug groeit en gaat uit van prikkels. Dat is een heel negatieve invalshoek.
Het gaat namelijk om mensen die vaak geen plek krijgen op de arbeidsmarkt,
voor wie de deur gesloten blijft en die van school gaan zonder diploma doordat
zij slecht worden begeleid. Dat is niet omdat zij dat zo leuk
vinden maar komt doordat zij in die omstandigheden terechtkomen. Ik wil dit
toch anders benaderen. Een omissie in het nieuwe plan is dat jongeren tot
27 jaar die hun best doen en hun capaciteit zo veel mogelijk benutten, geen
zelfstandig leven kunnen opbouwen doordat hun inkomen te laag is. Daarvoor
vraag ik wat meer begrip van de minister.Minister Donner:Ik ben verantwoordelijk voor het hele socialezekerheidsstelsel. Dit gaat
ervan uit dat men bij 70% zelfstandig kan functioneren. Als u daarover
een debat wilt, dan gaan wij dat voeren, maar dan voeren wij het voor iedereen
en niet alleen voor deze groep. U zegt: laten wij hun vooral een inkomen geven,
maar ik zit met het gegeven dat driekwart niet werkt. Voor zover men functioneert,
gebeurt dat binnen de sociale werkplaats. Als u dat wilt veranderen, moet
u beginnen met een systeem dat mensen zelf de motivatie geeft om meer te verdienen,
met alle begeleiding die wij hun bieden. In het huidige systeem kan het niet
dat wij doorgroeien tot boven het minimumloon. Derhalve zult u de prikkel
moeten leggen tussen het niveau van 75% en 100%.De voorzitter:Wij moeten echt oppassen dat wij niet in herhaling vervallen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Er is één punt dat mij gewoon dwars zit. Het gaat om jongeren
die werken en voor een deel bijdragen aan hun inkomen. Zij doen wat zij kunnen.
Dan zeg ik: hoezo prikkel en hoezo niet gemotiveerd? Deze jongeren zijn zeer
gemotiveerd, maar zij krijgen constant een deur in hun gezicht omdat zij niet
welkom zijn. Daarvoor vraag ik begrip. Die jongeren werken, en dan vind ik
dat ook voor hen werk moet lonen.Minister Donner:U legt de nadruk verkeerd. Ik probeer de deuren te openen en ik probeer
deze jongeren te begeleiden. Het enige waar het op vastzit is het inkomen.
Zelfs dat wordt geregeld, namelijk na 27 jaar. Ik probeer de problematiek
op te vangen met de middelen die er zijn, en binnen het systeem dat wij hebben
een stimulans te geven. Bij degenen die ik erover spreek beluister ik dat
men verheugder is over de mogelijkheden van begeleiding en over het openen
van deuren bij werkgevers dan over het primair vastzitten op een inkomensniveau,
wat zonder meer een gouden kooi oplevert. Het is goedbedoeld paternalisme.
Geef de mensen hun eigen verantwoordelijkheid.De voorzitter:Ik hoor mevrouw Van Gent nog iets opmerken, maar op deze manier, met gesloten
microfoons, moeten wij niet met elkaar van gedachten wisselen.De minister vervolgt zijn betoog.Minister Donner:Voorzitter. Mij is gevraagd waarom er niet is gekozen voor het instrument
van de loonkostensubsidie, versus de loondispensatie. Nogmaals, de regeling
die voorligt biedt de mogelijkheid van zowel loondispensatie als loonkostensubsidie.
Loonkostensubsidie is echter een instrument dat tijdelijk van aard is en dat
veronderstelt dat iemand op het volledige inkomen dat hij zonder subsidie
krijgt, ook functioneert. Dat is voor een grote groep van mensen met wie wij
in dit geval te maken hebben niet mogelijk. Het enige instrument dat duurzaam
kan worden gebruikt is loonkostendispensatie. Dit is met name een instrument
voor de mensen die bij 40 uur werk slechts een productiviteit hebben van 20
uur. Als het daarentegen gaat om mensen die maar 20 uur kunnen werken en daarvoor
een normaal inkomen krijgen, zal er geen gebruik worden gemaakt van loonkostendispensatie.
Dan is er gewoon minder arbeid en zal de uitkering gebruikt worden in een
andere richting. Alle verschillende mogelijkheden moeten worden gedekt door
de bestaande regeling. In de situatie die de heer Van der Vlies noemde wordt
er vermoedelijk voor loondispensatie gekozen, omdat men maar een beperkt arbeidsvermogen
heeft. In andere gevallen zal worden gekozen voor een aanstelling, eventueel
voor beperkte werktijd.Dan kom ik nu op het effect dat een en ander heeft op de pensioenopbouw.
Ook bij loonkostendispensatie vindt pensioenopbouw plaats, voor het deel dat
men inkomen heeft. Alleen voor het deel dat men uitkering heeft – en
dat is bij geen enkele uitkering in Nederland het geval – is er geen
sprake van pensioenopbouw. Er is dus geen verschil tussen het een of het ander.
Bij loonkostensubsidie zal de uiteindelijke basis hoger zijn, maar daarbij
wordt uitgegaan van de vooronderstelling dat dit inkomen volledig kan worden
verdiend. Waar dat niet zo is, zal het niet het geval zijn. Ik ben gaarne
bereid om, zoals dat hier gesuggereerd is, op dit punt nog een keer te overleggen
met de Stichting van de Arbeid (STAR) over de vraag of er mogelijkheden zijn.
Ik weet bijvoorbeeld dat er in de sfeer van de arbeidsongeschiktheidsregeling,
de WAO-regeling, een aantal pensioenfondsen is dat mensen in de WAO laat doorgaan
met hun pensioenopbouw. Wellicht zit daar een mogelijkheid in. Ik ben gaarne
bereid dat punt op te nemen met de STAR en te bezien welke mogelijkheden en
beperkingen er zijn.De heer Spekman (PvdA):Voorzitter. Dank voor de toezegging van de minister om het op te nemen
met de sociale partners. Heeft hij enig idee wanneer dat overleg zal plaatsvinden
en wanneer de Kamer daar weer iets over hoort? Dit wordt wel heel belangrijk
gevonden door de doelgroep. Het gaat namelijk om de pensioenopbouw.Minister Donner:Dat klopt. Ik zal het zo snel mogelijk opnemen. Op dit moment is er met
de STAR overleg gaande over andere pensioenkwesties. Dit zal zonder meer wel
enige tijd vergen, niet zozeer om het aan de STAR voor te leggen, als wel
om een antwoord van de STAR te krijgen. Zodra ik het krijg, zal ik de Kamer
daarvan in kennis stellen.De heer Spekman (PvdA):Ik verwacht heus niet dat het ineens overmorgen kan en misschien kan het
pas na de zomervakantie, maar ik probeer iets van een indicatie te krijgen
wanneer u verwacht dat er wellicht iets uit de STAR komt.Minister Donner:Nogmaals, ik heb vanavond hier de suggestie gehoord. Ik geef aan dat ik
bereid ben om dat met de STAR op te nemen, maar ik kan nu niet voor de STAR
antwoorden op welke termijn men daarmee klaar is. Ik verwacht dat de vraag
vermoedelijk dit jaar nog tot een antwoord moet kunnen leiden.De heer Spekman (PvdA):Zouden wij dan misschien kunnen afspreken dat de Kamer
nog voor de invoering van de nieuwe werkregeling, die er per 1 januari
2010 komt, geïnformeerd wordt over de uitkomsten tot dan toe?Minister Donner:Als dat mogelijk is, zal ik dat gaarne doen. De invoering van dit wetsontwerp
zal hopelijk nog voor de zomer plaatsvinden, zodat het in werking kan treden
na de zomer. Ik kan er echt geen peil op trekken.De heer Van Dijck meende nog dat de loonaanvulling niet afhankelijk zou
moeten zijn van de resterende verdiencapaciteit. Er zijn twee smaken. Of wij
doen het zoals wij het nu doen bij mensen onder de 27 jaar, namelijk dat men
afhankelijk van het inkomen in alle gevallen een bepaald percentage bijdraagt
aan de verhoging van het inkomen. Of er wordt gekozen, zoals wij dat nu doen
voor mensen boven de 27 jaar, voor aanvulling tot het minimumloon, of wij
moeten na 27 doorgaan met het systeem dat geldt voor mensen onder de 27 jaar.De voorzitter:Mag ik de minister even iets vragen? Volgens mij hebt u in totaal vier
onderwerpen. Is dit het eerste?Minister Donner:Dit is nog steeds het eerste.De voorzitter:Ja, dan denk ik toch dat wij een beetje in de versnelling moeten, minister,
want anders krijgen wij ook de eerste termijn vandaag niet af. U bent om 20.15
uur begonnen en het is nu 21.30 uur.Minister Donner:Ik vind het uitstekend.De voorzitter:Dat dacht ik ook.Minister Donner:Als ik eerst een onderwerp mag afhandelen en er dan pas vragen over krijg,
dan gaat het sneller.De voorzitter:Het helpt ook echt als u korter antwoordt. Laten wij daar maar eens mee
beginnen.De minister vervolgt zijn betoog.Minister Donner:De heer Van der Vlies vroeg mij of de Wajong'er een normaal functieloon
krijgt per uur. De jonggehandicapte die gaat werken, ontvangt inderdaad een
normaal functieloon van de werkgever. Alleen als de arbeidsprestatie ten gevolge
van ziekte of gebrek duidelijk minder is dan de arbeidsprestatie die een geldelijke
beloning van het minimumloon rechtvaardigt, kan het UWV loondispensatie geven
voor het deel dat niet waargemaakt kan worden. Dan kun je vanuit de Wajong
een aanvulling krijgen ter compensatie van de inkomensderving, dus een aanvulling
op het niveau van de uitkering en na 27 eventueel tot op het niveau van het
minimumloon, in aanvulling op de resterende arbeidscapaciteit.Mevrouw Koşer Kaya vroeg of de uitkering wordt aangepast aan wat
een jonggehandicapte verdient en zij vroeg naar de relatie met de resterende
verdiencapaciteit. Ik heb de systematiek uitgelegd. Ik probeer die nu juist
te introduceren om toch te realiseren dat men vanaf een bepaald niveau het
minimumloon verdient als men ten volle zijn resterende arbeidscapaciteit gebruikt. Er zijn vragen gesteld over de samenhang tussen de WSW en de Wajong. Wij
hebben, zoals ik al heb gezegd, verschillende regelingen in Nederland waar
eenzelfde of een soortgelijke groep onder valt. Wajong'ers komen soms eerst
in een bijstandsregeling en dan in de Wajong. Zij kunnen potentieel ook onder
de WSW terechtkomen. Mevrouw Koşer Kaya vroeg waarom de verschillende
regelingen niet integraal worden behandeld. Het antwoord daarop is heel eenvoudig
dat gelet op de prognoses met betrekking tot de instroom in de WSW, ik meende
niet te moeten wachten totdat ook de plannen ten aanzien van de WSW verder
zijn ontwikkeld. Morgen is er een algemeen overleg over het kabinetsstandpunt
over de WSW. Gelet op de groeiende problematiek, heb ik gemeend zo snel mogelijk
te moeten komen met een regeling die, wat er ook verder op het punt van de
WSW wordt gedaan, in elk geval voor deze groep een adequate arbeidsondersteuning
biedt als er perspectief is op arbeid op de arbeidsmarkt.Dit is in feite ook het antwoord op de vraag over de samenloop. In de
brief van hedenmiddag heb ik al aangegeven dat ook in de brief van 24 maart
niet kan worden gelezen dat jongeren die onder de Wajong vallen niet meer
in aanmerking komen voor een beschutte arbeidsplaats in het kader van de WSW.
Wat moet worden voorkomen, is wat nu ook al het geval is in de WSW, namelijk
dat een groot deel van de personen die daaronder vallen ook begeleiding krijgen
naar arbeid op de reguliere arbeidsmarkt. Dan krijgen wij een merkwaardige
samenloop, namelijk dat men in het kader van de Wajong daarvoor in aanmerking
komt, dat men vervolgens zou kunnen kiezen voor een WSW-indicatie en in het
kader van de WSW ook weer wordt begeleid naar de arbeidsmarkt. Dan zij wij
bezig met investeringen, inspanningen, in het kader van twee regelingen die
op hetzelfde uitmonden. Dat is mijn doel wat betreft deze regeling.Ik ben het helemaal eens met de heer Spekman, die de beslisboom voorlas
van de WSW. Ik hoop dat dit ooit zo kan worden gerealiseerd. Daar waar een
adequate voorziening is, komt men op zich heel wel in aanmerking voor een
WSW-indicatie. De begeleiding vindt dan echter plaats in die andere regeling.
De WSW is ooit bedoeld als aanvullende vangnetregeling voor wie niet onder
een andere regeling valt. In mijn brief van vanmiddag heb ik al geschreven
dat ik gaarne bereid ben om een nota van wijziging op dat punt voor te stellen.
In beginsel moet duidelijk zijn dat wie dat wil een WSW-indicatie kan aanvragen
en krijgen. Wij moeten ons wel realiseren dat het belangrijkste effect van
een WSW-indicatie op dit moment is dat men op de wachtlijst wordt geplaatst.
Wat niet moet gebeuren, is dat men, geplaatst op de WSW-wachtlijst, geen gebruikmaakt
van een arbeidsaanbod of de inspanning en begeleiding die plaatsvindt onder
de Wajong. Er moet wel geregeld worden dat de toepassing van de Wajong voorrang
heeft op de wachtlijst en dat dus de sollicitatieplicht en de plicht om mee
te werken volop blijft bestaan.De heer Ulenbelt (SP):De mist wordt alleen maar dichter. Ik meende al een verschil te bespeuren
tussen de uitleg van de heer Spekman en de uitleg van de heer Van Hijum. De
minister maakt het nu voor mij nog ingewikkelder. Kan een jonggehandicapte
alsnog in de sociale werkplaats terechtkomen en van daaruit begeleid werken?Minister Donner:Dit is al van toepassing op alle huidige Wajong'ers. Als mensen die onder
de nieuwe werkregeling vallen perspectief hebben op een plaats op de arbeidsmarkt,
dan neem ik aan dat dat perspectief er al is via deze regeling. Dat is de
inzet van deze regeling.De heer Ulenbelt (SP):Wij weten dat slechts een heel klein deel van deze mensen begeleid werkt.
Als je voor begeleid werk bent geïndiceerd, maar het lukt niet, is het
voordeel van de sociale werkplaats dat je in ieder geval zeker bent van werk
en loon. In het aanbod bestaat die zekerheid niet. Blijft de weg naar die
constructie open? Komt dat in de nota van wijziging van de minister te staan?Minister Donner:De weg naar een beschutte arbeidsplaats in de WSW blijft open.De heer Ulenbelt (SP):En naar begeleid werken?Minister Donner:Als er in de WSW een perspectief naar begeleid werken is, is dat perspectief
er al eerder in het kader van de Wajong-regeling. Waarom zouden wij in twee
regelingen precies hetzelfde doen?De heer Ulenbelt (SP):De lezing die de heer Spekman eerder deze avond gaf, komt dus niet overeen
met die van u. Moeten wij dan maar wachten op de nota van wijziging en aan
de hand daarvan het debat opnieuw voeren?De heer Spekman (PvdA):De minister brengt mij ook een beetje in verwarring. Ik hoor hem zeggen
dat hij het eens is met de beslisboom. De logische conclusie die ik daaruit
trek is, dat als de werkregeling niet leidt tot een aanbod van werk, de betrokkene
doorgaat in de beslisboom van de WSW; het zijn allemaal vervelende woorden.
Als in de WSW vervolgens eerder concreet werk wordt aangeboden, zal de betrokkene
automatisch van de WSW-regeling gebruik gaan maken, omdat de werkregeling
niet tot concreet aanbod van werk leidt. Er is binnen de WSW tegenwoordig
soms ook sprake van detacheringsconstructies. Ik hoop uiteraard dat de werkregeling
een succes wordt. Mij gaat het nu echter om de vraag of voor iemand voor wie
geen werkaanbod is via de werkregeling, de constructie van de WSW ook bestaat.
Dat stelde de minister zojuist, want hij was het met de redenering over de
beslisboom eens.Minister Donner:Ik zet nu de situatie van het op de wachtlijst staan bij de WSW af tegen
de situatie waarin men valt onder de werkregeling binnen de Wajong. Dan heeft
de werkregeling voorrang. Als wij mensen die werk hebben in het kader van
de WSW – ofwel in de vorm van detachering, ofwel binnen de beschutte
werkplaats – weer onder de Wajong-regeling gaan brengen, gaan wij schuiven
met mensen. Dit veronderstelt dat er werk is in het kader van die andere regeling.De heer Spekman (PvdA):Het komt allemaal precies, het is ingewikkeld en er komt techniek bij
kijken. Het gaat mij erom dat de jongere zeker moet weten dat als hij een
kans heeft op werk, vanuit welke regeling dan ook, hij die kans met beide
handen kan aanpakken. Volgens mij is dat ook de intentie van de minister.
Als er een werkaanbod is vanuit de werkregeling, gaat dat uiteraard te allen
tijde voor. Als er echter nog geen concreet aanbod is van een baan bij een
bedrijf, gaat de betrokkene door in de indicatie van de WSW. Als die indicatie
eerder leidt tot een arbeidsplek, kan de betrokkene op die plek gaan werken.
Begrijp ik dat goed?Minister Donner:Dat is iets anders. Als er elders werk is, is het logisch dat men daar
aan de slag gaat. Bij de Wajong-regeling gaat het echter niet alleen om concreet
werk. Het kan daarbij ook gaan om een opleiding of om begeleiding. Ik wil
voorkomen dat men kan zeggen: ik houd op met meewerken, want ik sta op de
wachtlijst van de WSW. Als wij die mogelijkheid bieden, zijn wij op onzinnige
wijze geld aan het investeren in het aan het werk krijgen van jongeren. Dat
is ook de systematiek van de beslisboom. Daarbij komt men voor beschutte arbeid
in aanmerking als er geen perspectief op de arbeidsmarkt is. Het perspectief
dat wij scheppen onder de Wajong-regeling heeft voorrang op het gaan staan
op de wachtlijst van de WSW of op het op andere wijze gaan wachten. Dat kan
er immers toe leiden dat men niet meer meewerkt. Het ligt echter anders als
er werk is.De voorzitter:Ik zie dat de heer Spekman nog meer verduidelijking wenst, maar er is
ook nog een tweede termijn. Hij mag het nog één keer heel kort
proberen. Er zijn echter meer collega's die iets willen vragen.De heer Spekman (PvdA):Voor mij zit hier echt de crux. Ik wil dat de objectieve WSW-indicatie
ook toegankelijk blijft voor de Wajong'er. Ik ben het eens met de minister
dat het aanbod vanuit de werkregeling te allen tijde voorrang heeft. Als dat
aanbod in concrete zin er echter niet is, is het automatisch zo dat de WSW
doorgaat. Dat is de zekerheid die ik zoek, want dat is de indicatie van de
WSW.Minister Donner:Mag ik voorstellen dat ik op dit punt eerst een nota van wijziging formuleer?
Dat kan waarschijnlijk de onduidelijkheden verhelderen die bij deze zaak blijven
bestaan. Mijn voorstel komt er nu juist op neer dat de indicatie voor de WSW
nooit wordt afgesloten voor degenen die onder de Wajong-regeling vallen. Het
gaat mij er alleen om dat als er een aanpak is voor die jongeren in het kader
van de werkregeling, dat niet gestuit moet worden doordat men ook een beroep
doet op de WSW. Dan blijft die indicatie open.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voor mij is het ook niet helemaal helder, maar misschien dat het helderder
wordt met een andere vraag. Stel, iemand zit in de Wajong-regeling en wil
eigenlijk in WSW-verband werken, omdat hij niet op de vrije markt kan. Hij
wordt geïndiceerd en daaruit komt naar voren dat hij WSW-werk kan doen
en dus niet geschikt is voor werk op de vrije arbeidsmarkt. Dat betekent dan
toch dat die Wajong'er echt dat WSW-werk kan gaan doen en dat hij niet koste
wat het kost weer teruggetrokken wordt om maar die vrije arbeidsmarkt op te
gaan? Als dat niet zo is, heeft die indicatie namelijk ook geen zin.Minister Donner:Dat is vanaf het begin de bedoeling geweest. Het was nooit de bedoeling
om die gevallen af te sluiten waarbij er inderdaad geen perspectief is op
de reguliere arbeidsmarkt maar wel op beschutte arbeid. Het gaat om de situatie
dat iemand perspectief heeft, dat er wel degelijk mogelijkheden
zijn, ook volgens het werkplan, om iemand op de reguliere arbeidsmarkt een
plaats te bieden, al dan niet met loondispensatie.De voorzitter:Dank u wel.Minister Donner:Dat heeft in mijn ogen voorrang boven de WSW-regeling. Nogmaals, dan lossen
wij twee problemen op. In de eerste plaats hebben wij dan meer mensen op de
reguliere arbeidsmarkt en in de tweede plaats ontlasten wij de wachtlijsten
voor de WSW aanzienlijk.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Allereerst is werk via de WSW ook gewoon werk. Mijn punt betreft echter
iets heel anders en daar geeft de minister geen antwoord op. Op het moment
dat je geïndiceerd bent voor WSW-werk, betekent dit dat je niet geschikt
bent voor werk op de vrije arbeidsmarkt.Minister Donner:Nee. Dat men niet zelfstandig arbeid kan vinden op de arbeidsmarkt is
juist ook de essentie van de Wajong-regeling. Als men dat wel zou kunnen,
kwam men voor geen van de twee regelingen in aanmerking. Het gaat er juist
om dat wij proberen om via de Wajong mensen op de reguliere arbeidsmarkt bij
werkgevers te krijgen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Dan mag toch niet de wachtlijst de doorslaggevende factor zijn bij de
beslissing of je al dan niet begeleiding naar werk op de vrije arbeidsmarkt
krijgt? Een wachtlijst betekent namelijk nog steeds dat je WSW-geïndiceerd
bent en dus ook WSW-werk moet verrichten.Minister Donner:WSW betekent niet alleen maar dat men op een beschutte werkplaats tewerk
wordt gesteld. In die gevallen dat bij een Wajong'er wordt vastgesteld dat
alleen daar werk gevonden kan worden, zal dat zonder meer het pad zijn dat
wordt geprobeerd. Dan komt men in aanmerking voor een WSW-indicatie en zal
er op een beschutte werkplaats werk worden gezocht. Wij hebben het er echter
over dat op dit moment al 50% van de mensen die onder de WSW vallen,
door detachering buiten de beschutte werkplaatsen arbeid vindt. In die gevallen
vind ik het minder zinvol om tegen iemand die onder de Wajong-regeling valt,
waar alles erop gericht is om zo'n plaats te vinden, te zeggen "hier is de
inspanning als u een WSW-indicatie heeft". Die kan men krijgen, maar als blijkt
dat men ook daar zoekt naar arbeid buiten de beschutte werkplaats, heeft de
Wajong-regeling voorrang. Daar is de inspanning namelijk begonnen.De voorzitter:Dank u wel. De laatste interruptie op het punt van de WSW is aan de heer
Van Hijum.De heer Van Hijum (CDA):Dank u wel. De discussie laat zien dat dit complexe regelgeving is die
moeilijk in elkaar grijpt. Moeten wij hier niet de conclusie uit trekken dat
je eigenlijk, zij het dan op de wat langere termijn, toe moet naar eenduidige,
integrale indicatiestelling op grond waarvan men een indicatie krijgt voor
begeleid werken of voor de beschutte werkvoorziening? Moet je op basis daarvan
niet ook toewerken naar één regeling voor begeleid werken? We
hebben er straks namelijk drie naast elkaar. Dat is op een gegeven moment
toch niet meer werkbaar?Minister Donner:Ik ben dat op zichzelf met u eens. Ik constateer dat door de fusie van
het CWI en het UVW in ieder geval de organisatorische voorwaarden zijn geschapen
voor een veel meer geïntegreerde indicatiestelling. Ik denk niet dat
wij deze regelingen allemaal van elkaar afhankelijk moeten maken, maar op
zichzelf ben ik het met u eens dat de logische volgorde de volgende is. In
hetzelfde proces van indicatiestelling ga je na of er perspectief is op arbeid
op de reguliere arbeidsmarkt. Als dat er niet is, ga je na of er wel perspectief
is op een beschutte werkplaats. Anders zit je bij de dagbesteding en kom je
bij de AWBZ of een andere vorm uit. Dat systeem is vrij logisch. Uiteindelijk
is dat ook het doel.De voorzitter:Is het misschien een goed idee dat de minister naar het derde punt gaat,
nu hij heeft aangekondigd met een nota van wijziging op dit punt te komen?Minister Donner:Voorzitter. Veel Kamerleden vroegen zich af hoe het nu zit met het zittend
bestand. Allereerst is het met deze regeling niet de bedoeling dat er iets
verandert aan de inspanning voor mensen die nu onder de Wajong-regeling vallen.
Als deze werkregeling een succes blijkt te zijn, moeten wij zeker nagaan in
hoeverre wij deze ook kunnen gebruiken voor de mensen die nu onder de Wajong-regeling
vallen. Iedereen zegt nu al dat het onder de huidige omstandigheden moeilijk
zal zijn om voor 10.000 jongeren per jaar – dat is de instroom nu –
een baan te vinden. Als wij aan die regeling in één klap 138.000
of 160.000 huidige Wajong'ers toevoegen, overladen wij het hele systeem in één
keer. Dat is mijn belangrijkste overweging. Dat is mogelijk. Als ik daar met
de Kamer op de volgende basis overeenstemming over kan bereiken, moeten wij
overwegen om een bepaling in deze wet op te nemen waarin wordt aangegeven
dat vanaf een moment dat wordt bepaald bij AMvB – namelijk als blijkt
dat de regeling adequaat werkt – de werkregeling op vrijwillige basis
ook wordt opengesteld voor mensen die onder de bestaande Wajong-regeling vallen.
Dan kiest men echter voor de nieuwe regeling met alle bijkomende plichten
en beperkingen en kan men vervolgens niet meer zeggen dat men weer in de oude
regeling wil. Dat zou dan wel de aard van die regeling zijn. Daartoe ben ik
gaarne bereid als dat tegemoetkomt aan de wens van de Kamer. Ik denk namelijk
niet dat hierover een verschil van mening bestaat tussen de Kamer en mij;
het gaat meer om de vraag van opportuniteit. Op deze wijze zou je het kunnen
regelen zonder dat daar een nieuwe wetswijziging voor nodig is. Dat moet dan
wel gebeuren bij een duidelijk gemarkeerd punt via een algemene maatregel
van bestuur. Op dat punt zal ik dan ook een nota van wijziging voorbereiden.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U hebt het over een "bij AMvB nader te bepalen moment". Ik ben benieuwd
in wat voor termijnen u dan denkt.Minister Donner:Net als bij de vraag die u net al stelde, zit ik met het probleem dat
ik kom met een nieuwe regeling waarbij ik, onder uitzonderlijk moeilijke economische
omstandigheden, banen en arbeidsplaatsen moet vinden voor al 10.000 jongeren.
Dat moet eerst blijken te werken voordat het verantwoord wordt om veel
grotere aantallen daaraan bloot te stellen. Ik heb net al toegezegd dat wij
in de loop van volgend jaar evalueren hoe het werkt en wat het perspectief
is. Dat is het vroegste moment waarop wij kunnen overwegen om de volgende
stap te zetten. Het grootste gevaar van deze poging om de hele cultuur te
veranderen, is dat wij het hele systeem in één klap overladen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik heb daar ook een aantal vragen over gesteld in mijn eerste termijn.
U zegt ook nu weer dat er voor de huidige groep niets verandert. Zo vat ik
het even samen. Dat lijkt mij geen goed nieuws, zeker aangezien u en anderen
in de Kamer zeggen dat er wel iets moet gebeuren met de Wajong en aangezien
het UVW aangeeft het niet te kunnen "handelen" om ook nog eens die oude groep
erbij te hebben. Zit daar niet het gevaar in dat die groep enigszins aan zijn
lot wordt overgelaten, omdat men van het nieuwe systeem een succes wil maken?
Dat zou ik een heel vervelend bijverschijnsel vinden.Minister Donner:Ik heb u net aangegeven dat dit niet de bedoeling is. Ook volgend jaar
zal in de besprekingen moeten blijken of het toch zo is, ondanks mijn goede
bedoelingen. Ik kan op dit moment niets anders dan mijn goede bedoelingen
aangeven.De heer Tony van Dijck (PVV):Het is op zich niet eerlijk om de oude groep, die al heel lang wacht op
een kans op een werkaanbod, nu in de kou te laten staan en de nieuwkomers
voorrang te geven. Is er geen tussenoplossing te verzinnen dat met ingang
van 1 januari een deel van de oude en van de nieuwe groep op een of andere
manier wordt meegenomen? Op deze manier benadeelt u de oude groep, die eigenlijk
meer rechten heeft op een kans op de arbeidsmarkt, ten opzichte van de nieuwe
instroom.Minister Donner:Strikt genomen hebt u gelijk. Maar het probleem wordt daarmee gecompliceerd,
want wij stellen eveneens vast dat het probleem nu juist is dat mensen onder
de huidige regeling een stempel wordt opgedrukt, waardoor het heel moeilijk
wordt om een plaats voor hen te vinden. Daarom komen wij tot een verandering
en proberen wij mensen, voordat hun dit stempel wordt opgedrukt, naar werk
te begeleiden en daarvoor alle inspanningen te doen. Volgens het ene concept
van eerlijkheid moet je degenen die het eerst waren, ook het eerst een nieuwe
kans geven, maar daarmee wordt de kans op succes aanzienlijk geringer dan
bij de groep die op dat moment instroomt. In die zin moeten wij vaststellen
dat er nog een heleboel te verbeteren valt, maar dat dit alles niet in een
klap is te verbeteren. Als wij aan het verbeteren zijn, kunnen wij maar beter
de optimale kansen scheppen voor succes, want dat stimuleert om ook de andere
groep een baan te geven. De kans is heel groot dat er voor helemaal niemand
een baan zal zijn als het bij de invoering gelijk misgaat.De heer Van Hijum (CDA):Het gaat nu over het toepassen van de nieuwe regels op de mensen die op
dit moment al de uitkering hebben, maar ik mag toch aannemen dat de re-integratie-inspanningen
voor deze groep niet op nul worden gesteld?Minister Donner:Ik heb dat juist aangegeven.De heer Van Hijum (CDA):Er kan dan voor deze groep ook vrijwillig op basis van onder meer IRO's
een stap naar de arbeidsmarkt worden gezet?Minister Donner:De inzet voor de bestaande groep wordt met deze regeling niet minder;
alleen de inzet voor deze regeling zal een andere zijn. Laten wij het erover
eens zijn dat wij in de wet een regeling opnemen om direct de mogelijkheid
te scheppen om vrijwillig van de oude naar de nieuwe regeling over te stappen,
als blijkt dat dit werkt en als blijkt dat wij de capaciteit hebben om dat
ook voor grotere aantallen te doen.Voorzitter. Ik ga in op de vraag over de inzet van werkgevers. Ik ben
mij evenzeer bewust van de ervaringen van Wajong'ers met werkgevers die na één
poging weer stoppen met de Wajong'ers. Ik ben nu ongeveer twee jaar met deze
groep bezig. Door het hele land zijn overal projecten waarbij men zich wel
met succes inzet. Ook zijn grote groepen ondernemers zich van het probleem
bewust, en erkennen zij de medeverantwoordelijkheid om dat probleem op te
lossen. Vervolgens komt men zonder meer met een aantal eisen en vragen, zoals
die ook in de Kamer aan de orde zijn geweest. Dit zijn vragen als: hoe zit
het met de administratieve lasten en hoe zit het met de jobcoaching binnen
een bedrijf als er meer Wajong'ers zijn? Op die vragen ga ik afzonderlijk
in. Ik blijf vaststellen er een gevoel van medeverantwoordelijkheid is om
dit probleem op te pakken. Dit is de reden waarom wij eerst moeten proberen
om dit te organiseren. Als het niet op deze wijze lukt, kunnen wij daarna
altijd bezien op welke andere wijze wij het kunnen doen. Maar als wij mensen
vertrouwen willen geven, dan moeten wij hun ook in dezen vertrouwen geven.
Wij moeten niet gelijk beginnen met "als u dit niet doet, dan hebben wij nog
wel wat anders", want dat kunnen wij altijd nog doen.Sinds de indiening van het wetsontwerp is samen met het UWV nagegaan op
welke wijze groepen aangesproken kunnen worden teneinde voor deze mensen een
plaats te vinden. Hiervoor is een project gestart. Natuurlijk is de eerste
plaatsing belangrijk, maar die eerste plaatsing is vaak niet de moeilijkste.
Het is wel moeilijk om als het ware tot een doorplaatsing te komen, om voor
deze groep continuïteit te realiseren. Als een persoon in een bepaalde
baan niet kan slagen, moet hij het bij een volgende kunnen proberen. Dat vergt
niet alleen de inspanning van het UWV. Dat vergt de bereidheid van grotere
groepen.Ik denk in dit verband aan de groep werkgevers in de regio Noordoost-
en Zuidoost-Brabant. Het UWV heeft met die groep een convenant gesloten. Daarmee
is bepaald wat het UWV zal doen en wat de groep zal doen. Op die manier is
het aanbod van 400 plaatsen tot stand gekomen. Nogmaals, het UWV kan niet
een laatje optrekken en op de vraag om 400 mensen er meteen 400 leveren. Op
dat aspect is ook door de heer Van der Vlies gewezen. Men moet namelijk in
aanmerking nemen dat wat wij Wajong'ers noemen een groep is met een scala
aan beperkingen. Er kunnen dove mensen bij zijn. Er kunnen mensen bij zijn
die ledematen missen, die verlamd zijn of die geestelijke beperkingen hebben.
Als je dat aspect in aanmerking neemt, nemen de beschikbare aantallen meteen
af. De heer Van Dijck zei dat men zich vooral zou moeten richten op de vraag,
maar het is dus heel moeilijk om bij een bepaalde vraag de
juiste mensen te vinden. Daarom worden, zoals met de groep ondernemers in
Brabant is gebeurd, afspraken gemaakt over de wijze waarop zij zelf betrokken
kunnen zijn bij de selectie van mensen.Dat betekent echter ook dat het voor de mensen die door de aannemers worden
aangemerkt als kandidaten die minder kans hebben, des te moeilijker zal zijn
een plaats te vinden. Dat moet men goed in aanmerking nemen. Hiermee wordt
die groep weer onrecht aangedaan. Iedere keus houdt dus in zekere zin een
vorm van achterstelling in. Er zal namelijk een groep ontstaan waarvoor men
geen plaats vindt. Bij het zoeken naar een oplossing, loopt men dus altijd
vast, maar ik geef de kaders aan met inachtneming waarvan nu wordt gewerkt.
Een aspect daarvan is de inzet van het Rijk zelf met het hanteren van de doelstelling
van 1%. Hierover gaat de motie van de heer Van Hijum.Bij het UWV is in de afgelopen tijd het Werkgeversservicepunt gecreëerd.
Hiervoor is een convenant opgesteld. Bij een aantal grote bedrijven zijn werkgelegenheidsplannen
opgesteld. Ik noem in dit verband Philips, Nuon en de Nederlandse Spoorwegen.
Zij zetten zich ook in voor het plaatsen van een groep. Voor deze verschillende
acties is geld beschikbaar. Hierover ging een vraag van mevrouw Ortega. Verder
wijs ik erop dat het Wajong-adviesvoucher is gecreëerd. Daarop doelde
de heer Van Hijum. Het gaat er bij dat voucher om dat op kosten van het UWV
bij bedrijven kan worden nagegaan welke mogelijkheden er wel en welke er niet
zijn. Daarnaast wordt via werkgeversorganisatie en netwerken van werkgevers
gericht voorlichting gegeven over de mogelijkheden en ervaringen met groepen
Wajong'ers. Gisteren was ik in Friesland en merkte dat daar een groep ondernemers
behoefte aan werknemers had. Zij toonden belangstelling voor de mogelijkheid
van het inzetten van Wajong'ers. Het bleek al meteen te gaan om een aantal
van 100 Wajong'ers. Die zou men regelmatig willen inzetten bij de bedrijven
die bij deze groep zijn aangesloten. Deze ontwikkeling is dus volop aan de
gang. Ik meen dat wij de ondernemers de nodige kansen moeten bieden.Dan wijs ik nog op iets anders wat ik met dit wetsontwerp voor een deel
denk te kunnen bereiken. Dat is het realiseren van vereenvoudiging van de
regelgeving. Misschien kunnen wij bestaande knelpunten in kaart brengen en
verder reduceren.De heer Ulenbelt (SP):De overheid is een slechte verleider. Ik denk dat deze minister het niet
beter maakt als het gaat om het verleiden van werkgevers om mensen met een
beperking in dienst te nemen. De laatste tijd zijn er allerlei maatregelen
uit de kast gehaald: IRO's, no-riskpolissen en noem de hele batterij maar
op. Het heeft niet geholpen. De minister heeft nog geen antwoord gegeven op
mijn vraag of hij niet eens in Duitsland wil gaan kijken hoe de quotaregeling
daar werkt en zelfs geld oplevert. Dat is denk ik toch de toekomst. Wij moeten
niet verleiden, maar erbovenop gaan zitten.Minister Donner:Dat de overheid een slechte verleider is, deel ik misschien nog wel met
de heer Ulenbelt. Dat is de reden dat wij juist particuliere re-integratiebedrijven
inzetten. Die werken met redelijk succes. De verschillende contracten die
er zijn, zijn mede door bemiddeling van die bedrijven tot stand gekomen. Van
het alternatief van de heer Ulenbelt om vooral de stok te gebruiken, ben ik
niet overtuigd. Als het hem tevreden stelt, zal ik mij zeker in Duitsland
op de hoogte stellen en daarover de Kamer informeren. Ik zal ook het Oostenrijkse
systeem bekijken. Daar kun je je weer loskopen van het quotum. Dat is iets
wat wij al sinds de dienstplicht van Napoleon kennen en de Oostenrijkers hebben
dat zo gehouden.De heer Ulenbelt (SP):Het mooie van het loskopen van het quotum is dat de minister weer geld
krijgt voor het wegwerken van de wachtlijsten, bijvoorbeeld in de sociale
werkvoorziening. Kijk, dan snijdt het mes aan twee kanten.Minister Donner:Uit de ervaring tot nu toe blijkt dat wij een heel eind komen met de wijze
van het vrijwillig organiseren. Het zal vermoedelijk altijd een verschil blijven
tussen de heer Ulenbelt en mij. Ik geloof dat ik verder kom met de eigen bereidheid
van mensen en hij zal hen altijd willen dwingen.De heer Ulenbelt (SP):Nee, ik wil verleiden, maar wel op de goede manier en niet zoals de minister
het doet. Dwingen is heel wat anders. Deze jongeren willen werken. Zij hoeven
niet geprikkeld te worden. Zij die geen werk geven terwijl ze dat wel als
naam voeren, hebben de prikkels nodig.Minister Donner:Dat is een vrij eenzijdige kijk op de werkelijkheid.De heer Van der Vlies (SGP):Bij mij blijft nog een punt haken bij inspirerende voorbeelden die de
minister vermeldt. Werkgevers zijn bereid om Wajong'ers in dienst te nemen
en de aantallen worden daarbij genoemd. Hoe zit het eigenlijk met de spreiding
van die 10.000 Wajong'ers over ons land en de mogelijkheden die de minister
biedt? Dat zou wel eens kunnen discongrueren. Zijn daarin oplossingen voorzien
zoals huisvesting, reisafstanden, -tijden en -gelegenheden?Minister Donner:De heer Van der Vlies raakt een waar punt. Uit de ervaringen tot nu toe
blijkt dat de concentratie van de vraag zich vaak op een andere plaats bevindt
dan de concentratie van het aanbod. Dat is een van de redenen waarom wij het
Werkgeversservicepunt Wajong hebben ontwikkeld, namelijk om een veel beter
beeld te krijgen van het aanbod, zowel voor het gevraagde werk als voor de
aangeboden Wajong'ers. Ook het UWV is hiermee pas in een opbouwfase. Tot nu
toe werden vanwege de privacy en om niet te stigmatiseren de Wajong'ers niet
separaat geregistreerd, maar in de algemene uitkeringen meegenomen. Dat moet
nu veranderen. Wij moeten een veel gedetailleerder beeld krijgen van wat de
werkelijke beperkingen en mogelijkheden zijn en dat moeten we kunnen matchen
met de vraag. Huisvesting is niet altijd een oplossing. Veel van deze mensen
wonen vaak duurzaam thuis vanwege de zorg die nodig is.De heer Van der Vlies (SGP):Als een dergelijke discrepantie tussen vraag en aanbod optreedt, is het
mogelijkerwijs een interessante gedachte om na te denken over vormen van facilitering.
Ik vul het nog niet in, want dat hangt van heel veel factoren
af, maar erover nadenken zou op zichzelf uitdagend kunnen zijn.Minister Donner:Dat ben ik met de heer Van der Vlies eens. Derhalve is mijn eerste voorwaarde
daarvoor dat wij zicht krijgen op hoe het gespreid is en waar de vraag en
het aanbod zitten.De heer Van Hijum (CDA):In het onlangs gesloten sociaal akkoord zijn afspraken gemaakt over de
aanpak van de jeugdwerkloosheid. Een van de maatregelen die ook door het bedrijfsleven
is voorgesteld, is om schoolverlaters niet langer dan drie maanden werkloos
thuis te laten zitten. Kan de minister aangeven wat de betekenis van die afspraken
is voor de groep waarover wij het nu hebben, de Wajong'ers? Hoe krijgt de
uitwerking daarvan handen en voeten?Minister Donner:Voor zover die groep behoort tot de reguliere schoolverlaters gelden precies
dezelfde afspraken. In het net genoemde akkoord is ook een aparte paragraaf
opgenomen met als bijzondere inzet dat het vinden van werk voor mensen die
werkloos dreigen te worden niet ten koste moet gaan van groepen met een grotere
afstand tot de arbeidsmarkt, zoals langdurig werklozen, Wajong'ers en oudere
werknemers. Ook op dat punt blijft de inzet van het bedrijfsleven meer in
het bijzonder gericht. Nogmaals, het gaat hier minder om het vinden van stages,
want dat is duidelijk bedoeld met het zelfstandig vinden van een plaats op
de arbeidsmarkt. Bij Wajong'ers hebben wij te maken met een groep waarvan
wij vanaf het begin hebben vastgesteld dat dat er niet zal zijn. Derhalve
is daarmee ook het UWV in het kader van het werkplan belast met het vinden
van stages, scholingsmogelijkheden en werkplaatsen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Er zijn bedrijven die heel graag met Wajong'ers werken. Wij hebben een
brief van de werkgevers gekregen, waarin VNO-NCW en MKB-Nederland voorstellen
om die bedrijven die daarvan werk maken extra te erkennen. Samen met de minister
van OCW, bedrijfsleven en COLO zou moeten worden onderzocht of een extra erkenning
voor erkende leerbedrijven-plus mogelijk is. Misschien moet daar ook in financiële
zin eens naar worden gekeken. Ik vind het niet eens zo'n gek idee, want daarmee
haal je bedrijven die het heel goed doen naar voren en krijgen zij positieve
aandacht.Minister Donner:Dat voorstel gaat in het bijzonder over de aansluiting van leerbedrijven
op het onderwijs. Hier gaat het om meer duurzame bedrijven die plaats bieden
aan Wajong'ers. Maar op zichzelf ben ik zeer gevoelig voor de suggestie om
te kijken of je op die wijze een onderscheiding kunt geven. Wij hebben het
hier wel over aantallen, en als het goed is zal een groot deel van de bedrijven
die onderscheiding krijgen. Dan houden onderscheidingen op onderscheidend
te zijn.Er is gevraagd in hoeverre kan worden gekeken of bij een bedrijf waar
meer Wajong'ers worden ingezet de jobcoaching ook daar kan worden gevonden.
Nogmaals, als het gaat om jobcoaches wordt gezocht naar mensen met enige afstand
tot de werkgever, wat immers de essentie van de jobcoaches is. Je moet het
niet verwarren met wat veel bedrijven met meerdere mensen zoeken, namelijk
werknemers binnen het bedrijf die meer in het bijzonder zijn belast met de
begeleiding van de Wajong'ers. Onderdeel van wat met bedrijven wordt besproken
en waarover afspraken kunnen worden gemaakt, is het trainen van bedrijven
in hun speciale behoeften. Als er mogelijkheden zijn voor het plaatsen van één
coach, zeg ik niet dat wij dat niet doen, nee, die mogelijkheid houd ik open.
Maar de essentie van de jobcoach is nu juist dat hij ook enigszins tussen
werkgever en werknemer in komt, en niet wordt geïdentificeerd met de
werkgever, omdat dat nu juist de Wajong'er het gevoel kan geven dat hij daardoor
zijn eigen steunpunt buiten het bedrijf niet heeft. Met al die overwegingen
benader ik de vraag zoals die is gesteld.Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):Een jobcoach heeft verschillende taken. Op een aantal werkbezoeken heb
ik van werkgevers gehoord dat zij de taken die betrekking hebben op begeleiding
op de werkvloer liever zelf willen doen. Daar gaat het mij om.Minister Donner:Ik geef u aan dat wordt geprobeerd zo nodig ook trainingen te geven aan
werknemers.Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):Worden de kosten van de interne begeleiding op de werkvloer vergoed?Minister Donner:Dat is een vraag over permanente kostenvergoeding, maar meestal is de
vraag vooral naar de training. Dat zal dan inderdaad ook op kosten van het
UWV gebeuren.Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):Oké, maar het gaat mij om het moment dat een bedrijf een interne
medewerker apart beschikbaar gaat stellen om dat te doen. Dan hebben wij het
over lost opportunity costs.Minister Donner:Ook in het jobcoachprotocol is voorzien in de mogelijkheid van bijzondere
begeleiding door één jobcoach bij een bedrijf. In dat kader
zal ook gekeken moeten worden naar de verschillende vormen en de waarborgen
daaromtrent. Het gaat hierbij om overheidsmiddelen die ingezet worden. Die
kunnen gericht worden ingezet voor training. Meer permanent mensen op kosten
van de overheid in dienst hebben, schept al gauw een dienstbetrekking en dat
vergt weer een aparte regeling.De voorzitter:Ik stel voor dat de minister alle nog resterende punten afhandelt en dan
kunnen de leden aan het eind kijken wat ze nog zouden willen vragen.Minister Donner:Voorzitter. De vraag is gesteld wat wij kunnen doen in de voorfase van
de instroom van jongeren in de Wajong-regeling. In aansluiting op het WRR-advies
is er door mevrouw Dijksma – dat heeft zij hier in de Kamer ettelijke
keren besproken – een systeem ontwikkeld, waarbij per leerling sprake
is van een aanpak die mede is gericht op de begeleiding naar de arbeidsmarkt.
Zij heeft ook aangekondigd en besproken hier in de Kamer dat zij wat betreft
het speciaal onderwijs toe wil werken naar verschillende profielen, waarvan
er een is de begeleiding naar de arbeidsmarkt. Het lijkt mij dan ook verantwoorder
om die ontwikkeling met haar te bespreken. Het is integraal onderdeel van
de wijze waarop wij op dit moment proberen de problematiek aan te
pakken, namelijk door ook in de voorfase na te gaan wat er gedaan kan worden.Verder zijn vragen gesteld over de nu voorgestelde Wajong-regeling met
betrekking tot studenten. Uitgangspunt hierbij is de vraag hoe wij mensen
met een beperking zo volledig mogelijk op voet van gelijkheid een plaats in
de samenleving kunnen bieden. Dat leidt ertoe dat wie gaat studeren, in de
eerste plaats aangewezen is op de studiefinanciering. Dat betekent niet dat
er gezegd is dat degenen die vanwege beperkingen onder de Wajong-regeling
vallen, er geheel buiten vallen. Ook na overleg met OCW is de conclusie geweest
dat de uitkeringen zoals die geregeld zijn in de studiefinanciering in eerste
instantie bedoeld zijn om de kosten voor levensonderhoud en de studiekosten
te dekken. Dat betreft het normbudget. Vervolgens is er de constatering dat
er door studenten vaak een bepaald percentage bijverdiend wordt. Dat blijkt
over het algemeen zo'n 25% van het minimumloon te zijn, hetgeen neerkomt
op een bedrag tussen de € 185 en de € 375 per maand. Dat
komt neer op ongeveer 25% van het minimumloon dat wij in het kader
van deze regeling aan deze mensen willen geven. De maximale lening die in
het onderwijs afgesloten kan worden bedraagt € 284 per maand. Wat
dat betreft wordt dat ruwweg gedekt door de uitkering waarvoor iemand in aanmerking
komt voor studiefinanciering. Dit lijkt mij de meest verantwoorde systematiek.
Het uitgangspunt is het fundamentele gegeven van gelijkheid. Iemand wordt
dus vanwege een beperking niet in een andere inkomenspositie gezet.Een andere vraag is of iemand vanwege een beperking langer over zijn studie
doet. In het huidige stelsel van studiefinanciering bestaat al de voorziening
dat iemand vanwege arbeidsongeschiktheid of bijzondere omstandigheden studievertraging
oploopt. Een student kan als die in verband met medische of niet-medische
bijzondere omstandigheden niet binnen de duur van de prestatiebeurs zijn studie
kan afmaken, niet binnen tien jaar een diploma kan halen of tijdens de diplomatermijn
voor meer dan 80% arbeidsongeschikt wordt, een verzoek indienen bij
de IB-Groep. Dan kan de periode van de studiebeurs tot maximaal tien jaar
worden verlengd.Een Wajong'er kan ook na de leeftijd van 27 jaar aanspraak maken op studiefinanciering.
Dat heeft geen gevolgen voor het definitieve keuringsmoment. Dit biedt een
evenwichtige en verantwoorde regeling, die tegemoetkomt aan alle zorgen.Er is gevraagd naar de mogelijkheden bij de Open Universiteit. Op grond
van de Wet gelijke behandeling is het reguliere beroepsonderwijs, inclusief
het hoger onderwijs, gehouden zodanige aanpassingen aan een jongere met functiebeperking
te bieden dat onderwijs gevolgd kan worden. Sinds 2002 wordt het hoger onderwijs
op diverse manieren ondersteuning geboden om zich daarvoor beter uit te rusten.
Er zijn bij mijn weten geen gevallen bekend waarin een jongere bij een instelling
van hoger onderwijs in verband met de problematiek van noodzakelijke aanpassingen
met het oog op functiebeperkingen geen opleiding kon volgen. Studeren in deeltijd
of bij de Open Universiteit is ook voor de betrokken studenten mogelijk. Daarvoor
kan echter geen studiefinanciering worden verkregen. Voor zover dat de vraag
is, is vastgesteld dat niet overwogen wordt daarin verandering te brengen.
Voor jongeren die op dat onderwijs zijn aangewezen, zullen in het algemeen
andere inkomensvoorzieningen van toepassing zijn. Ook op dat punt kunnen wij
de regelingen van studiefinanciering gewoon toepassen.Ik kom bij de resterende vragen. De heer Blok vraagt waarom de regeling
voor jonggehandicapten niet wordt geïntegreerd in de Wet investeren in
jongeren. Mevrouw Koşer Kaya vraagt waarom die niet geïntegreerd
wordt met de WSW. De heer Van Hijum heeft gezegd dat wij naar een breder systeem
moeten. Uiteindelijk is de vraag hoe breed de verschillende regelingen zijn.
De wet voor investeren in jongeren is de breedste regeling. Die geldt namelijk
voor alle jongeren die aangewezen zijn op een uitkering. Bij aanvaarding van
die wet wordt deze jongeren een arbeidsaanbod gedaan dan wel een opleiding
aangeboden. Daarbinnen zit een groep die zonder begeleiding geen plaats op
de arbeidsmarkt vindt vanwege beperkingen die men vanaf de geboorte heeft
of voor het achttiende jaar heeft gekregen. De mensen in deze groep vallen
onder de Wajong en krijgen in de nieuwe werkregeling intensief begeleiding.
De restgroep van mensen die niet onder de andere regelingen vallen, zal aanspraak
kunnen maken op een indicatie rond de WSW. Op het punt van beschutte arbeid
is dat de voorziening waar men dan op aangewezen is. In andere gevallen zal
ook van daaruit begeleiding naar werk mogelijk zijn. Het is onverstandig om één
grote wet te maken voor alle onderscheiden situaties, omdat het in wezen om
principieel verschillende situaties gaat. Om die reden vind ik het verstandig
om het op deze wijze in te delen. Dat laat onverlet de suggestie van de heer
Van Hijum om toe te werken naar zoveel mogelijk gelijke indicatie.De heer Blok merkte op dat de intensiveringen oplopen tot 140 mln. en
dat de besparingen pas na 41 jaar optreden. In alle eerlijkheid zeg ik hem
dat de besparingen al bereikt worden vanaf 2018 of zoveel eerder dat de aanpak
succesvol is. Uiteraard mag het optimale effect pas verwacht worden nadat
iedereen die nu in de Wajong loopt, is ingestroomd in de nieuwe regeling.
Dat laat onverlet wat ik net heb aangegeven, namelijk dat wij kunnen kijken
in hoeverre op basis van vrijwilligheid men eerder kan toetreden tot de Wajong-regeling.De heer Blok vroeg nog naar het experiment waarin de uitvoering van de
Wajong door de gemeente wordt gedaan. Dat onderdeel is naar aanleiding van
de bespreking van de nota vooruitlopend op dit wetsvoorstel meegenomen. Het
uitgangspunt is de begeleiding van Wajong'ers. Omdat het gaat om mensen met
een beperking die heel verschillend zijn, is het minder aangewezen om hen
door de gemeente te laten begeleiden. Dat blijkt ook, want gemeenten brengen
mensen juist vanuit de bijstand over naar de Wajong omdat zij geen oplossing
voor hen weten. De deskundigheid op dit punt is geconcentreerd bij het UWV.
Het kan heel wel zijn dat gemeenten vanuit hun verantwoordelijkheid voor de
bijstand en in het kader van de samenwerking op de werkpleinen zicht hebben
op de lokale werkgelegenheid en aangeven dat zij een bepaalde hoeveelheid
Wajong'ers kunnen plaatsen. Wij hebben dat besproken bij de nota. Bij nota
van wijziging is in het wetsvoorstel de basis gelegd om daarmee te experimenteren.
Ik heb aangegeven dat een belangrijke invalshoek zal zijn: op welke wijze
kan ik net als bij de Wet werk en bijstand prikkels vinden die gemeenten zo
goed mogelijk aanzetten om wat zij kunnen doen daadwerkelijk te doen?Dat waren de vragen van de heer Blok. Ik meen dat ik alle vragen van de
heer Van Dijck beantwoord heb. Hetzelfde geldt voor de vragen van mevrouw
Van Gent. Zij vroeg mij naar de inzet bij de begeleiding. Die vraag heb ik
eigenlijk ook al beantwoord. Ik heb aangegeven dat het in wezen de ambitie
van het wetsvoorstel is om alle jongeren die dat perspectief hebben naar de
arbeidsmarkt te brengen en dat wij in de loop van volgend jaar moeten kijken
wat de eerste ervaringen daarmee zijn. Mevrouw Van Gent vroeg ook naar de
Wajong'ers in dienst bij de overheid. Ik ben daarop ingegaan naar aanleiding
van de motie-Heijnen.Ik heb ook een groot aantal vragen van de heer Ulenbelt beantwoord. Hij
vroeg mij nog wie het werkaanbod doet. Ik zeg nogmaals dat het UWV het participatieplan
opstelt. In dat kader zal het uiteindelijke werkaanbod komen van een werkgever
dan wel via een re-integratiebedrijf dat mensen plaatst bij bedrijven. Men
zal dus niet bij het UWV in dienst komen. Het gaat erom dat het werkaanbod
wordt georganiseerd.De heer Ulenbelt en de heer Van Hijum vroegen mij om toch vooral te bevorderen
dat re-integratiebedrijven meedoen die gespecialiseerd zijn in de Wajong.
Op basis van de huidige regelingen kiest een Wajong'er met een IRO zelf voor
het re-integratiebedrijf dat het beste bij hem past. Hij kan daarover advies
vragen of zelf op zoek gaan, maar dit proces wordt niet gestuurd. Dat is de
essentie van de aanpak met IRO's. Een Wajong'er kan kiezen voor een bedrijf
gespecialiseerd in de begeleiding van Wajong'ers, maar dat is niet vooropzet.
Op dit moment heeft ongeveer 50% van de Wajong-re-integratietrajecten
een IRO. Reguliere trajecten worden openbaar aanbesteed. Het bestek is dan
toegespitst op jonggehandicapten, dus de bedrijven die daarop intekenen zijn
waarschijnlijk meer daarop gericht. Nogmaals, die situatie verandert met de
nieuwe werkregeling, omdat het UWV dan in samenspraak met de jongere het participatieplan
zal opstellen.Daarmee kom ik op de vraag van mevrouw Ortega over de inspraak. In de
eerste plaats wordt periodiek overleg gevoerd met de cliëntenraad van
het UWV, waarin alle zaken van cliënten aan de orde komen. In de tweede
plaats wordt het participatieplan opgesteld in samenspraak met de betrokkene.
Dit is veel sterker dan inspraak. In wezen wordt het in samenhang met betrokkene
ontwikkeld. De heer Spekman vroeg in dat verband: moet je de betrokkene geen
vijf dagen bedenktijd geven? Volgens mij zal het hele proces niet in één
klap zijn geregeld maar worden ontwikkeld. Waarschijnlijk wordt wat hij beoogt,
verwerkt in het logische proces van de praktijk. Ik wil echter gaarne bezien
hoe een zekere bedenktijd kan worden bereikt in de praktijk, maar weet niet
of de wet de juiste plaats is om dat vast te leggen. Ik vraag me af waarom
de heer Spekman dit detail eruit haalt: welke zorg wil hij voorkomen? Hierover
kunnen wij in tweede termijn verder praten. Ik heb niet het gevoel dat zijn
notie anders is.Mevrouw Ortega vroeg ook op welke wijze bestaande Wajong'ers in de regeling
kunnen worden opgenomen. Daarop ben ik al ingegaan.Mevrouw Ortega en de heer Spekman kwamen met de vraag of jongeren die
in aanmerking komen voor de Wajong, een medische behandeling moeten ondergaan
die de kans op (zelfstandige) arbeid groter maakt. Dat is geen regeling die
met deze regeling opnieuw wordt voorgesteld. Het is ook een regeling die in
andere arbeidsongeschiktheidsregelingen staat. Naar mijn gevoel is het een
fundamenteel beginsel dat van iemand die wegens beperkingen aanspraak maakt
op ondersteuning door de Staat, mag worden verlangd dat betrokkene de behandelingen
ondergaat die hem in staat stellen om minder een beroep te doen op uitkeringen.
Dit betekent niet een verplichting, want men behoudt de vrijheid om te weigeren,
maar dan krijgt men ook de uitkering niet. Het spijt mij, maar dit is een
fundamenteel beginsel. Er wordt een beroep gedaan op de Staat om een uitkering
te geven. Dan zou het te zot zijn voor woorden dat mensen vervolgens weigeren
om te doen wat zij kunnen doen om de aanspraak te beperken. Als wij dat beginsel
zouden aanvaarden, dan zou dat niet alleen in dit geval gelden, maar ook voor
andere regelingen. Dan zouden wij een fundamenteel beginsel aantasten in het
hele systeem van sociale zekerheid, namelijk dat men ook een eigen verantwoordelijkheid
heeft.Dit laat onverlet dat tegen dit soort beslissingen te allen tijde beroep
en bezwaar mogelijk is, als men meent dat een en ander disproportioneel is
en niet in redelijkheid kan worden geëist. Dat is namelijk het criterium
dat gesteld zal worden. Wij blijven echter vasthouden aan het beginsel dat
de Staat van degene die van de Staat steun verwacht, mag verwachten dat hij
bijdraagt aan wat mogelijk is om werk te vinden. Dat is het beginsel dat ten
grondslag ligt aan de sollicitatieplicht en de informatieplicht en aan de
verplichting tot medewerking. Ik denk dat dit een fundamenteel uitgangspunt
is. Nogmaals, dat is niet een regeling die alleen in dit wetsvoorstel staat,
maar ook in verschillende andere regelingen.Mevrouw Ortega vroeg in hoeverre de eigen huisarts kan worden betrokken
bij het verstrekken van informatie over iemand die een Wajong-uitkering aanvraagt.
De verzekeringsarts van UWV kan op elk moment de benodigde informatie opvragen
uit het dossier van de behandelende arts. In veel gevallen gebeurt dat ook,
omdat het gaat om diagnoses die de verzekeringsarts zelf niet kan stellen.
Bij de beoordeling van het recht op de Wajong-uitkering gaat het echter niet
primair om de vaststelling van de medische beperking, maar om de vraag of
wegens de beperkingen die er zijn, iemand niet zelfstandig een plaats op de
arbeidsmarkt kan vinden. Dit betekent ook dat niet onder alle omstandigheden
primair het medische dossier bepalend zal zijn, maar dat het gaat om de beperkingen
op de arbeidsmarkt. Om die reden denk ik dat tegemoet wordt gekomen aan de
zorg van mevrouw Ortega.Mevrouw Ortega vroeg ook of de Wet gelijke behandeling op grond van handicap
of chronische ziekte strikter wordt gehandhaafd. Ik deel de zorg die is geuit.
Met de regeling die nu wordt voorgesteld, zal UWV veel beter zicht krijgen
op wat er wel of niet mogelijk is bij bedrijven.Ik meen dat nog in 2007 het urencriterium bij zelfstandig ondernemerschap
voor de desbetreffende gevallen is aangepast. De staatssecretaris van Financiën
heeft toegezegd dat hij met een evaluatie daarvan zal komen. Die zou binnen
vijf jaar moeten plaatsvinden, en dat is ongeveer nu aan de orde. Ik meen
dat die vraag in dat kader een beantwoording moet vinden.Dan kom ik op een punt dat van verschillende zijden is opgebracht, namelijk
de vraag of het recht op Wajong na vijf jaar moet herleven. Ook hierbij gaat
het om een beginsel dat breder van toepassing is binnen de
sociale wetgeving. Op verschillende plaatsen kennen wij figuren van herleving.
Daarbij geldt steeds een termijn van vijf jaar. Dat is iets anders dan de
discussie over de structurele voorzieningen. Dan blijft men vallen onder de
Wajong-regeling. De heer Van Hijum vroeg daarnaar. Als het gaat om meeneemvoorzieningen
en men heeft werk, dan vallen die voorzieningen automatisch onder de WIA zodra
men niet meer onder de Wajong valt. Daarin is dus ook langs die weg voorzien.
Juist vanuit de zorg die ook de heer Van Dijck tot uitdrukking bracht, is
het van belang om mensen niet langer dan nodig onder de Wajong te houden.
Ik ben het ermee eens dat er geen werk wordt aangenomen zolang de zorg bestaat,
vanwege het risico om daarna niet meer terug te kunnen. Is daar een reden
voor?Wij hebben die vijf jaar die veronderstellen dat men werk heeft. Na vijf
jaar zijn ook andere sociale verzekeringen van toepassing geworden, omdat
men werk heeft. Het gaat hier om een situatie die wij nu ook al hebben. Er
is geen reden om die periode van vijf jaar te verlengen. Dan rijst opnieuw
de fundamentele vraag naar de rechtvaardiging. In twee gevallen verdienen
beide personen hetzelfde inkomen. De ene persoon heeft alleen een beperking
die hem of haar eerder onder de Wajong bracht, maar daar heeft hij of zij
zich nu aan onttrokken. Men heeft een gelijke situatie op de arbeidsmarkt.
Is er dan reden om de een via het systeem van de sociale verzekeringen eventueel
in de bijstand te laten eindigen, terwijl de ander eindigt in de Wajong-regeling?
Wat is daar de rechtvaardiging van? Ik herhaal dat het gaat om een situatie
waarin gebleken is dat iemand zelfstandig, langdurig meer dan het minimuminkomen
kan verdienen op de arbeidsmarkt. Dat is in wezen de keuze die je maakt en
op een goed moment rijst dan de vraag wat dan het gerechtvaardigd onderscheid
is dat men aanbrengt.Veel van de vragen van de heer Van der Vlies heb ik al beantwoord. Hij
vroeg ook of het, met het oog op het vergroten van de arbeidsparticipatie
van Wajong'ers, wenselijk is om een bijzonder dienstverband te creëren
voor Wajong'ers. In eerlijkheid hoop ik nu juist dat dit niet nodig is. De
inzet is in eerste instantie gericht op het begeleiden naar normale arbeidsplaatsen,
al dan niet met de aanpassingen die daarvoor nodig zijn. De voorzieningen
blijven. Tot nu toe is mij niets gebleken van een bijzondere behoefte aan
dergelijke arbeidscontracten. Het is niet gebleken dat dit een belangrijke
belemmering zou zijn bij het vinden van banen. Dan denk ik dat wij moeten
oppassen dat wij mensen niet wederom – als het doel is integratie in
de samenleving op voet van gelijkheid – het stempel opdrukken van voortdurend
in bijzondere dienstbetrekkingen te werken. Dat is de meer principiële
achtergrond. Als mij zou blijken dat er daadwerkelijk op dit punt een groot
probleem bestaat bij het vinden van werkgelegenheid, dan ben ik gaarne bereid
om af te wegen wat het zwaarst moet wegen onder die omstandigheden. Die aanleiding
heb ik op dit moment niet.Dan het verzoek om alleen gecertificeerde re-integratiebureaus in te zetten.
Op zichzelf zij wij het eens over het belang van kwalitatief goede dienstverlening.
Die wordt geborgd door het plan van aanpak re-integratie. Daarnaast wordt
deze geborgd door het beleid van het UWV om de prestatie van integratiebureaus
actief te monitoren en de aanwezigheid van het Blik op Werk Keurmerk, dat
al een zekere certificatie geeft. Een heel systeem van certificatie zou onmiddellijk
administratieve lasten met zich meebrengen. Het is belangrijker om via de
aanbesteding van diensten door het UWV op de kwaliteit te letten. Gegeven
de mate waarin wij nu werken met de individuele re-integratie­overeenkomsten,
de IRO's, die inhouden dat iemand het bureau kan kiezen dat het meest bij
hem past en het meest resultaat heeft, denk ik dat wij er meer fundamenteel
mee moeten oppassen om op deze wijze het hele systeem met een certificatie
te gaan afdekken. Ik meen dat ik hiermee de vragen van de heer Van der Vlies
heb beantwoord.Mevrouw Koşer Kaya vroeg naar het urencriterium. Zoals gezegd,
is dat verlaagd van 1225 naar 800. Een structurele verlaging past niet in
een startersregeling, want het gaat om het opstarten van de situatie. De regeling
wordt in 2011 geëvalueerd.Zij suggereerde een eventuele vergoeding te geven aan re-integratiebureaus
die een vacature aanbrengen. Ik ben het ermee eens dat het belang van het
zo breed mogelijk bekend zijn van vacatures en het belang van het re-integratiebeleid
niet altijd parallel hoeven te lopen. Ons probleem zit op dit moment niet
zozeer bij de vacatures. Het gaat vooral om het matchen van de Wajong'ers
en de beschikbare vacatures. Dat is een heel andere problematiek. Als je vraaggericht
gaat werken, is het probleem dat je een vraag krijgt naar mensen die je niet
hebt. Als je aanbodgericht gaat werken, heb je vaak niet de vacatures die
horen met het aanbod. Op dit moment wordt door het UWV in gesprek met de branchevereniging
van re-integratiebedrijven gekeken naar nieuwe re-integratiecontracten met
de re-integratie­bedrijven. Het maken van afspraken over het uitwisselen
van informatie over vacatures is daar een onderdeel van. Dat moet meer een
onderdeel zijn van de normale bedrijfsvoering van de integratiebureaus.Mevrouw Koşer Kaya vroeg ook naar de reden dat voor een leeftijdsgrens
van 27 jaar is gekozen. Die berust op dezelfde beoordeling op grond waarvan
in de Wet investeren in jongeren is gekozen voor die leeftijdsgrens. Daar
zit de parallel, namelijk de vooronderstelling dat tot die leeftijd men nog
aan het ontwikkelen is op de arbeidsmarkt, of men nu een beperking heeft of
niet. De ontwikkeling wordt dus op dat punt gelijkgetrokken.Zij vroeg wat de criteria zijn voor periodieke herbeoordeling. De Wajong
kent geen periodieke herbeoordeling. Bij iedere beoordeling, dus ook die op
de leeftijd van 27 jaar, bepaalt de verzekeringsarts van het UWV of en, zo
ja, wanneer er zal worden herbeoordeeld. Daarnaast kan het UWV een jonggehandicapte
voor een herbeoordeling oproepen als het UWV oordeelt dat dat nodig is. De
Wajong'er kan zelf ook vragen om een herbeoordeling. Er is dus geen systeem
van periodieke herbeoordeling.Mevrouw Koşer Kaya vroeg ook waarom er geen terugvalgarantie is
voor meeneembare voorzieningen. Ik zeg nogmaals dat dit overbodig is. Ik zei
dit ook al in antwoord op een vraag van de heer Van Hijum. Wie vanuit de Wajong
elders werk vindt, valt daarmee onder de WIA-regeling en kan dezelfde voorziening
in dat kader gefinancierd krijgen. Als wij dit anders doen, zijn wij mensen
duurzaam aan het stigmatiseren.De heer Van Hijum vroeg in dit verband of er aanleiding is om de voorzieningen
uit de oude Wet REA te doen herleven. Ik heb mede in het kader van het project rond de WAO-regeling indertijd kunnen zien hoe de Wet REA
uitwerkte. Ik moet zeggen dat ik dat de Nederlandse samenleving en het Nederlandse
bedrijfsleven niet opnieuw wil aandoen. Daarbij gingen namelijk criteria uit
elkaar lopen. Het voordeel van wat wij nu met de WIA en de Wajong bereiken,
is dat de voorzieningen samenhangen met de vaststelling van de beperkingen.
Zij hangen in de Wajong-regeling niet samen met de uitkeringen, zoals de heer
Van Hijum suggereerde. Immers, ook als men geen uitkering heeft, kan men gebruikmaken
van de voorzieningen. Daarin is nu juist wel voorzien. De voorzieningen zijn
geen voorwaarde voor de uitkering. Wij moeten mensen echter niet omwille van
de meeneemvoorzieningen in de Wajong houden, terwijl zij voor dezelfde voorziening
een beroep kunnen doen op de WIA-regeling.De voorzitter:Minister, ik wijs u erop dat ik om 23.00 uur afrond.Minister Donner:Ik probeer de vragen van de Kamer zo goed mogelijk te beantwoorden, voorzitter.De voorzitter:Ja, dat weet ik. Toch heb ik het vermoeden dat het nog sneller kan.Minister Donner:O.Ook de heer Spekman heeft gevraagd naar de preventie via het onderwijs.
De staatssecretaris van OCW heeft de Kamer onlangs een tweede voortgangsnotitie
doen toekomen over het uitvoeringsplan Passend onderwijs. Daarin wordt geschetst
wat er tot 2011 aan activiteiten wordt ontwikkeld om juist in het speciaal
onderwijs de preventie te regelen. In het invoeringsplan staat ook hoe men
bij wetswijziging uiterlijk in 2011 drie uitstroomprofielen probeert te realiseren.
Er is er een voor vervolgonderwijs, een voor de arbeidsmarkt en een voor dagbesteding
in de AWBZ.De second opinion nadat een beoordeling heeft plaatsgevonden, is onderdeel
van het bezwaar en beroep. Daarbij vindt een beoordeling plaats door een ander
dan degene die het oorspronkelijk oordeel heeft geleverd. De second opinion
is dus al geregeld en is een logisch onderdeel van de procedure van bezwaar
en beroep. Het lijkt mij te uitgebreid om daarnaast nog een andere regeling
voor second opinion te scheppen.MKB-Nederland heeft gevraagd om een integrale aanpak van de Wajong, de
jeugdzorg, het speciaal onderwijs en de AWBZ. Ik heb zojuist al gesproken
over de beperkingen die bestaan bij het scheppen van een te brede wettelijke
regeling. Ik concentreer mij daarom op dit moment op de Wajong. Bij deze regeling
is op dit moment de problematiek het grootst. In het verlengde daarvan komt
morgen de WSW-regeling aan de orde. Daarnaast spelen de vraagstukken rond
de jeugdzorg. Ik probeer wel zo goed mogelijk inzichtelijk te maken wat het
bestand Wajong'ers is. Het bestand moet toegankelijk worden gemaakt, ook regionaal.
Op die manier kan op ieder niveau inzicht bestaan in wat de mogelijkheden
van de mensen zijn.Dan kom ik ten slotte op de vragen van de heer Van Hijum. In de eerste
plaats vroeg hij naar de mogelijkheid van een armoedeval die mede het gevolg
zou zijn van het verlies van de bijzondere voorziening van de jonggehandicaptenkorting.
Nogmaals, het recht op die korting blijft bestaan tot vijf jaar nadat men
de regeling voor jonggehandicapten heeft verlaten. Net als bij het eerdere
vraagstuk van de terugvaloptie moet op dat moment de gelijkheid met andere
mensen, die geen handicap hebben, gaan prevaleren. Het is logisch dat dat
effect heeft. In de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten is
een recht gegeven op tegemoetkoming voor iemand die recht heeft op een uitkering
van de Wajong, naar de mate van arbeidsongeschiktheid. Deze regeling kennen
wij ook bij de WAO. Ik ben gaarne bereid om nader te kijken wat de effecten
ervan zijn. Het blijft echter zo dat wanneer iemand vijf jaar uit de Wajong-regeling
is gevallen, de gelijkheid met anderen op dit terrein zal moeten gaan prevaleren,
omdat dan geconstateerd is dat die gelijkheid voorgaat.Op de vraag over de stageafspraken ben ik al ingegaan, net zoals op de
vraag over de raakvlakken van dit wetsvoorstel en de Wet investeren in jongeren.De heer Van Hijum vraagt ook naar de mate waarin het Australische model
gebruikt wordt door het UWV. Ik kan slechts vaststellen dat het UWV elementen
van dat Australische model heeft overgenomen in het eigen inkoopbeleid. Door
het stellen van kwalitatieve en financiële eisen is er een lijst ontstaan
van de goed presterende bedrijven. Alleen met de bedrijven die op die lijst
staan, worden door het UWV overeenkomsten gesloten. Het Australische model
gaat nog een stap verder, daarin worden bedrijven sterren toegekend. Op basis
van het aantal sterren krijgt men cliënten aangereikt. In ons systeem
proberen wij nu juist de situatie te scheppen dat de cliënt zelf het
re-integratiebedrijf mag kiezen. Daar past dat Australische systeem nu juist
minder in. Daar zitten dus de beperkingen.Ik ben al ingegaan op de vraag over de meeneemvoorzieningen. Men heeft
een aanspraak in de WIA. Ook op de indicatieprocessen en de vraag of de Wet
REA opnieuw een zelfstandige voorziening moet zijn, ben ik, dacht ik, ingegaan.Voorts vraagt de heer Van Hijum of iedereen met structurele beperkingen
aanspraak mag maken op vervoersvoorzieningen, intermediaire activiteiten,
meeneembare voorzieningen en een jobcoach. Ook als men geen uitkering heeft,
kan men de structurele voorzieningen krijgen. Er is dus geen voorwaarde, zoals
de heer Van Hijum vooronderstelde, dat men een uitkering moet hebben om die
structurele voorzieningen te krijgen. Die blijven bestaan. Daarvoor blijft
men ook in de Wajong-regeling zitten. Als het gaat om de meeneembare voorzieningen,
valt men onder de andere regeling. Dat geldt ook meer in het bijzonder voor
de brailleregel of voor andere voorzieningen die daarvoor nodig zijn. Ook
die kunnen onder de WIA voorzien worden. Enkel die voorziening zou dus geen
aanleiding moeten zijn om mensen in de Wajong te houden. De voorziening blijft.Daarmee denk ik dat ik, precies om 23.00 uur, de vragen heb beantwoord.De voorzitter:Dat is een prachtige timing.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Het is een beetje jammer dat de leden nu geen tijd meer hebben voor het
stellen van aanvullende vragen. Die moeten zij vasthouden voor de tweede termijn.
Die ga ik plannen na ommekomst van de nota's van wijziging. Mocht de minister
amendementen nog niet van een oordeel hebben voorzien, dan
verzoek ik hem dat schriftelijk te doen.Sluiting 23.00 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-5769-5813.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl