Debat over de recente ontwikkelingen in Afghanistan
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 1745-1772

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 24, pagina 1745-1772

15-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet melding ongebruikelijke transacties en de Wet identificatie dienstverlening 1993 met het oog op het verplichtstellen van de identificatieplicht en van de meldingsplicht van ongebruikelijke transacties door handelaren in zaken van grote waarde (28018), over: - de gewijzigde motie-Voûte-Droste/Witteveen-Hevinga over versterking van het OM en het meldpunt MOT (28018, nr. 11)Pagina 1734-1734
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels inzake stankemissie van veehouderijen in ontwikkelings- en verwevingsgebieden (Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden) (27835); - Regels inzake ammoniakemissie uit tot veehouderijen behorende dierenverblijven (Wet ammoniak en veehouderij) (27836)Pagina 1707-1725
Debat over de recente ontwikkelingen in AfghanistanPagina 1745-1772
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten c.a. (Belastingplan 2002 II - Economische infrastructuur) (28034)Pagina 1733-1733
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Kieswet, houdende verlenging van de duur van de stemming tot negen uur 's avonds alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (27673), over: - de motie-Rehwinkel c.s. over de maandag of dinsdag als verkiezingsdag (27673, nr. 14)Pagina 1726-1727
Stemmingen over moties, ingediend tijdens de interpellaties over bouwfraude, te weten: - de motie-Van Gijzel/Leers over het sepot van drie strafzaken tegen bouwbedrijven (28093, nr. 1); - de motie-Van Gijzel/Leers over bescherming van klokkenluiders in de private sector (28093, nr. 2); - de gewijzigde motie-Leers/Van Gijzel over diverse onderzoeken (28093, nr. 6); - en nog twee andere moties (28093, nrs. 4 en 5)Pagina 1734-1735
Regeling van werkzaamheden (donderdag 15 november 2001)Pagina 1725-1726
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het Belastingplan 2002 (28013,28014,28015,28016,28034): - de motie-De Vries c.s. over stimulering van waterkrachtcentrales (28013,28014,28015,28016,28034, nr. 23); - de motie-Dijsselbloem c.s. over inkomensondersteuning voor chronisch zieken en gehandicapten (28013,28014,28015,28016,28034, nr. 24); - en nog drie andere moties (nr. 25, nr. 26 en nr. 30)Pagina 1733-1734
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten c.a. (Belastingplan 2002 III - Natuur, milieu en vervoer) (28014)Pagina 1730-1730
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten c.a. (Belastingplan 2002 I - Arbeidsmarkt en inkomensbeleid) (28013)Pagina 1727-1730
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten c.a. (Belastingplan 2002 IV - Herziening successie- en schenkingsrecht, BTW-maatregelen, artiesten- en sportersregeling, alsmede overige aanpassingen) (28015)Pagina 1730-1731
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels inzake stankemissie van veehouderijen in ontwikkelings- en verwevingsgebieden (Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden) (27835); - Regels inzake ammoniakemissie uit tot veehouderijen behorende dierenverblijven (Wet ammoniak en veehouderij) (27836)Pagina 1735-1745
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van enkele sociale zekerheidswetten (Belastingplan 2002 V - Sociale zekerheidswetgeving) (28016)Pagina 1731-1733
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten in verband met dividendstripping en het verlenen van optierechten aan werknemers (27896)Pagina 1701-1707
Presentie en opening (donderdag 15 november 2001)Pagina 1701-1701
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 15 november 2001)Pagina 1772-1773
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van enkele belastingwetten in verband met de vervanging van de gulden door de euro (Fiscale aanpassingswet euro) (27882); - Aanpassing van diverse wetten aan de modernisering van de rechterlijke organisatie en de instelling van een bestuur bij de gerechten (Aanpassingswet modernisering rechterlijke organisatie) (27878); - en nog drie andere wetsvoorstellen (27824, 28025 en 27910)Pagina 1701-1701
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten in verband met dividendstripping en het verlenen van optierechten aan werknemers (27896), over: - de motie-Hindriks/Ten Hoopen over het fiscaal behandelen van optiepakketten (27896, nr. 8)Pagina 1735-1735

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 131 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over de recente ontwikkelingen in
Afghanistan.De voorzitter:Ik merk op dat in dit debat twee notities van de regering aan de orde
zijn, namelijk de notitie Islamitisch radicalisme in het Midden-Oosten en
Centraal-Azië en de notitie Recente ontwikkelingen in Afghanistan.De heer Weisglas (VVD):Voorzitter. Sinds 11 september is in de Tweede Kamer plenair en in een
aantal algemene overleggen al veel gezegd over alles wat toen en daarna is
gebeurd. Ik wil natuurlijk in het debat van vandaag herhaling van alles wat
gezegd is, vermijden, te meer daar al onze standpunten nog onverkort geldig
zijn. Ook na ruim twee maanden hebben wij nog allemaal de beelden van 11 september
voor ogen. Laten wij niet vergeten dat alles wat wij ook vandaag weer bespreken,
daarmee is begonnen. De solidariteit met de Verenigde Staten bestaat natuurlijk
nog onverkort, ook omdat met de aanslagen in de Verenigde Staten onze eigen
waarden op onvoorstelbare wijze zijn aangetast. De Verenigde Staten hadden
en hebben het recht op zelfverdediging. Dat rechtvaardigt de militaire acties
die ook door de Verenigde Naties gelegitimeerd zijn. Het was en is te prijzen
in de regering van de Verenigde Staten dat Washington beheerst en proportioneel
is opgetreden en steeds in nauw en goed overleg met een brede coalitie heeft
gehandeld.De houding van de Nederlandse regering inzake een mogelijke Nederlandse
bijdrage aan de militaire campagne tegen internationaal terrorisme is steeds
positief geweest. De VVD-fractie heeft dat gesteund en doet dat ook vandaag.
Dat wil zeggen dat wij onze steun geven aan de concreet door Nederland toegezegde
militaire bijdrage die vermeld is in de brief van 9 november jl. Het is in
onze ogen niet meer dan logisch dat de Nederlandse regering positief reageerde
op het door de Verenigde Staten aan Nederland gedane verzoek, dat uiteraard
na overleg over de Nederlandse mogelijkheden tot stand is gekomen. Kunnen
de bewindslieden nog eens in grote lijnen toelichten welke indicatie over
de Nederlandse mogelijkheden door de Nederlandse regering aan de Verenigde
Staten is gegeven en wat daarvan de achtergrond was?Ik zei dat de Nederlandse bereidheid om nu ook een militaire bijdrage
te leveren, niet meer dan logisch is omdat het een gevolg is van de sinds
11 september geuite solidariteit met de Verenigde Staten en onze opvattingen
over het internationaal terrorisme en het antwoord dat daarop gegeven moet
worden. Op solidariteit met woorden moet solidariteit met daden volgen. Het
zou laf zijn om af te haken op het moment dat die beslissing moet worden genomen.
De door Nederland toegezegde bijdrage is zeker substantieel, ook vergeleken
met de bijdrage van andere landen. Daarmee draagt Nederland bij aan het onderstrepen
van de gewenste politieke solidariteit en aan de versterking van de militaire
acties. Het is begrijpelijk dat de precieze inzet van de door Nederland aangeboden
militaire middelen, inclusief tijdschema, bevelvoering en operatiegebied,
in nader overleg met de Verenigde Staten moet worden vastgelegd. Kan de regering
nu reeds wat meer ingaan op de mededelingen in de brief van 9 november over de commandostructuur of, zoals het in de brief staat, het behouden
van full command over de Nederlandse eenheden?Er zijn natuurlijk nog veel andere specifieke vragen te stellen, maar
die zijn eigenlijk pas te stellen wanneer tot meer concrete besluitvorming
is gekomen en de Kamer daarover nader is geïnformeerd, zoals ook in de
vandaag ontvangen brief staat. De VVD-fractie stemt thans in met de hoofdlijnen
van de Nederlandse bijdrage, te weten ondersteuning van de humanitaire hulpverlening,
waaronder luchtverkenning, die ook belangrijk is voor de afstemming tussen
militaire en humanitaire acties, maritieme operaties in het gebied van de
Arabische Zee en de Perzische Golf en ten slotte, enigszins verrassend, een
versterking van de maritieme component van de Nederlandse bijdrage aan de
drugsbestrijding in het Caribisch gebied.Nogmaals, de VVD-fractie heeft in de brieven en in de uitspraken van de
regering er goede nota van genomen dat zodra de genoemde plannen leiden tot
een besluit tot uitzending, de Kamer daarover nader wordt geïnformeerd.
Dat spreekt voor zichzelf.Sinds de beslissing over de Nederlandse militaire bijdrage, nog maar zes
dagen geleden, is in Afghanistan zelf onverstelbaar veel veranderd; naar het
er thans uitziet gelukkig ten goede. Dankzij de intensivering van het luchtoffensief
van de Verenigde Staten tegen de frontlinies van de Taliban zijn de Taliban
thans voor een deel verdreven, zelfs uit een aantal belangrijke steden. De
wereld moet zich echter niet rijk rekenen, want terecht schrijven de ministers
in de laatste brief dat het gevechtspotentieel van de Taliban, van islamitische
vrijwilligers en van de Al-Qaedastrijders in Afghanistan nog onduidelijk is.
De afgelopen dagen leek het er soms op dat de wereldgemeenschap van mening
was dat met het succes tegen de Taliban doelstellingen van de militaire campagne
in Afghanistan grotendeels bereikt waren. Ik ben het echter zeer eens met
de regering dat de successen van de Noordelijke Alliantie niet betekenen dat
het doel van het militair optreden in Afghanistan is bereikt, want dat doel
is en blijft de eliminatie van het Al-Qaedanetwerk en de aanhouding of eliminatie
van Bin Laden. De strijd tegen de Taliban, hoe belangrijk op zichzelf ook,
was en is een middel om het hoofddoel te bereiken, dat is en blijft, herhaling
van 11 september waar ook ter wereld te voorkomen. Dat neemt overigens niet
weg dat de veranderingen die nu plaatsvinden in Afghanistan een goed gevolg
zijn van wat er de afgelopen weken in dat land is gebeurd.Thans zijn natuurlijk ook de verdere politieke ontwikkelingen in Afghanistan
van groot belang. Al was het alleen omdat ook daar veel onzekerheden bestaan,
wil ik daar nu niet in detail op ingaan. Het gaat inderdaad om datgene wat
vertegenwoordigers van de zes buurlanden samen met Rusland en de Verenigde
Staten in hun verklaring hebben gezegd: steun aan de soevereiniteit, de politieke
onafhankelijkheid en de territoriale integriteit van Afghanistan, waartoe
een breed multi-etnisch, politiek-evenwichtig en vrij gekozen representatief
Afghaans bestuur een noodzaak is. De activiteiten die thans in het kader van
de Verenigde Naties worden verricht, zijn daartoe zeer belangrijk. Het is
de goede aanpak dat van meet af aan vertegenwoordigers van alle relevante
Afghaanse groeperingen daarbij betrokken worden.Ik vraag de bewindslieden, zo mogelijk nader in te gaan op de opties voor
de veiligheidsarrangementen voor Afghanistan in de toekomst, wellicht de nabije
toekomst, in de vorm van de verschillende soorten mogelijke vredesmachten,
zoals in de brief van de regering van vandaag omschreven worden, en de deelname
daaraan. Hoe moet in dat verband de opstelling van de Britse premier Blair
worden gezien, die niet uitsloot dat Britse militairen aan een vredesmacht
in Afghanistan zouden gaan deelnemen?Ten slotte spreekt het vanzelf dat juist nu intensivering van de humanitaire
steun aan Afghanistan ook ten behoeve van de vluchtelingen in dat land en
in de regio moet worden voortgezet en geïntensiveerd. Wat kunnen de bewindslieden
op dat vlak thans mededelen over recente Nederlandse inspanningen?Sprekend over humanitaire hulp en over vluchtelingen, laten wij hopen
dat in de komende periode de wederopbouw van Afghanistan op zodanige wijze
kan plaatsvinden dat ook in Nederland verblijvende Afghaanse vluchtelingen
daaraan een bijdrage kunnen leveren door uiteraard binnen de daartoe geldende
regels van het Nederlandse beleid inzake asiel en verblijf, naar hun land
terug te kunnen keren.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter. De brief van de regering heeft als referentie de Nederlandse
militaire bijdrage aan de strijd tegen het terrorisme. Dat is een nieuwe fase
die wordt ingegaan, zij het tegen de achtergrond van een voortdurend veranderend
decor. Niettemin is het van cruciale betekenis, ook in de relatie tussen Kamer
en regering, om hierover te kunnen spreken. Zo beschouwd is, na het debat
tijdens de algemene beschouwingen en het debat op 9 oktober, dit een derde
belangrijk moment in de ontwikkelingen rond Afghanistan en de Nederlandse
betrokkenheid daarbij.De strijd tegen terreur moet op vele fronten worden gevoerd. De inzet
van militaire middelen is daarbij uitzonderlijk. Dat zal hopelijk ook zo blijven,
omdat met het bouwen aan een internationale rechtsorde uiteindelijk ook een
toekomst zonder geweld wordt beoogd.Na 11 september was er geen alternatief voor het uitoefenen van maximale
druk op de verantwoordelijken voor de aanslagen en hun beschermers. Er mocht
geen ruimte worden gelaten voor de werkelijkheid, of zelfs de indruk, dat
terreur vrij spel zou kunnen houden in vrije samenlevingen. Daarom heeft Nederland
gekozen voor solidariteit, die noch vrijblijvend noch een zaak van beperkte
duur kan zijn. De Partij van de Arbeid steunt de regering hierin volledig.Die steun is er dus ook voor het besluit om militaire middelen beschikbaar
te stellen, zoals neergelegd in de brief van 9 november. De basis die daarvoor
geldt, betreft in het bijzonder artikel 51 van het VN-handvest, de VN-resolutie
1368 en artikel 5 van het NAVO-verdrag.Dat gezegd zijnde, roept de mededeling van de kant van de regering een
aantal vragen op. Ik heb ook behoefte aan het plaatsen van enkele kanttekeningen.
In de brief wordt gesproken van middelen die aanvullend worden ingezet. Ik
begrijp dat de middelen aanvullend zijn op de acht maatregelen
die eerder zijn aangekondigd. Het woord"aanvullend" is echter een understatement
bij de aard van de mogelijke inzet die in de brief wordt aangegeven. Het is
van een andere orde dan de zaken waarmee de Kamer eerder heeft ingestemd.
Ik hecht eraan om dit op te merken, omdat dit van belang is voor het vervolg
van wat ik wil zeggen.Er bestaan vanzelfsprekend vragen over de taken die zijn aangegeven als
mogelijke taken voor een Nederlandse bijdrage. Daarin bestaat behoefte aan
het onderscheiden van het verschillende aangegeven materieel en het daarbij
behorende personeel voor "backfilloperaties" aan de ene kant, het opvullen
van wat de Amerikanen achterlaten bij verplaatsing van acties naar het operatiegebied
in het Midden-Oosten, en activiteiten die mogelijkerwijs in het operatiegebied
in of rond Afghanistan zouden kunnen plaatsvinden aan de andere kant.Bij ons leven vragen – deels aansluitend bij hetgeen door de heer
Weisglas naar voren is gebracht – over onder wiens "operational command"
de activiteiten zullen plaatsvinden. Zullen dat uitsluitend de Verenigde Staten
zijn of is het denkbaar dat ook andere landen operationeel commando zullen
voeren? Op welk operatiegebied zal de inzet betrekking hebben? Ik vraag de
regering, zo mogelijk, te onderscheiden naar de diverse mogelijkheden van
inzet zoals die in de brief zijn aangegeven. Waar het gaat om transportvliegtuigen
of verkenningsvliegtuigen, wil ik weten vanuit welke basis of bases zal worden
gevlogen. Met name dat laatste punt is van groot belang voor een verdere beoordeling,
omdat de keuze daarvoor allicht niet los kan en mag worden gezien van de politieke
kant van de zaak.In het verlengde hiervan gaat ook bijzondere aandacht uit naar de vraag
in hoeverre aangrenzende gebieden aan de orde zouden zijn. In de jongste brief
is sprake van mogelijke presentie in de Arabische Zee en/of de Perzische Golf.
Dat doet de vraag rijzen hoe de Nederlandse regering zich opstelt met betrekking
tot de mogelijkheid dat terroristen de wijk nemen naar landen zoals Somalië
of Soedan en onderweg mogelijkerwijs Nederlandse militairen tegenkomen; daarover
wordt gespeculeerd. Ik realiseer mij dat het stellen van vragen makkelijker
is dan het geven van antwoorden, maar toch moeten die vragen in de Kamer gesteld
worden.Uiteraard willen wij ook meer weten over de termijnen die van toepassing
zijn op de mogelijke inzet van Nederlandse middelen en personeel. Naarmate
in het Caribisch gebied sprake zou zijn van een verdere Nederlandse inzet,
roept dit de vraag op in hoeverre daarbij rechtstreeks taken van de VS worden
overgenomen of dat het meer gaat om een intensivering van reeds bestaande
Nederlandse taken, zonder dat van directe Amerikaanse betrokkenheid sprake
is.Ik heb goed genoteerd dat de brief aangeeft dat de Kamer nadere informatie
krijgt zodra een besluit tot uitzending wordt genomen, maar het lijkt mij
van belang om, indien enigszins mogelijk, reeds vandaag een onderscheid te
maken tussen de verschillende aspecten die verband houden met wat nu door
de Nederlandse regering is voorzien. Ik zeg dat ook tegen de achtergrond van
het debat dat wij tijdens de algemene beschouwingen mochten voeren met de
minister-president. Daarbij kwam de grondslag voor het uitzenden van Nederlandse
militairen ter sprake, namelijk artikel 97 of artikel 100. Ik heb op dit moment
geen behoefte aan een lang en diepgaand exposé, omdat niet de indruk
zou moeten worden gewekt dat er twijfels zouden kunnen zijn over de legitimatie
van de voorstellen van de Nederlandse regering en over de politieke steun
die mijn fractie daaraan geeft. Ik kan het echter niet laten om terug te kijken
naar de drie mogelijkheden die de minister-president destijds heeft genoemd.
De voorliggende voorstellen lijken erg op de derde mogelijkheid die toen in
het debat naar voren is gebracht. Misschien is het goed dat daar explicieter
op wordt ingegaan dan op de wijze waarop de minister van Defensie daar in
de NRC op is ingegaan. Die reactie kwam neer op: eigenlijk zit het een beetje
tussen artikel 97 en artikel 100 in. Dat was een losse benadering van het
nationale en internationale recht. Ook met het oog op de toekomst hebben wij
er behoefte aan dat de Nederlands regering op dat punt preciezer is. In de
brief van 9 november is het probleem omzeild door er überhaupt niet over
te praten, maar daarmee kunnen wij in de gedachtewisseling tussen de Kamer
en de regering niet volstaan.De heer Van Bommel (SP):Ik snap de vraag van de heer Melkert goed, omdat het er tot op heden tussen
in hangt, maar betekent die vraag dat de PvdA-fractie op het punt van de informatie
en in het verlengde daarvan mogelijk zelfs de consultatie vindt dat de regering
tekortschiet?De heer Melkert (PvdA):Nee, dat vind ik niet. Een debat is er om vragen te stellen over achtergronden
en eventuele aanvullende elementen die van belang kunnen zijn. Ik heb al aangegeven
dat voor de opstelling van de PvdA-fractie niet doorslaggevend is wat op de
zojuist genoemde punten naar voren wordt gebracht. Ik vind die punten wel
van belang met het oog op de ontwikkeling, ook in de verhouding tussen de
Kamer en de regering, op het punt van de Nederlandse militaire bijdrage aan
het versterken van de internationale rechtsorde. Het is immers niet de eerste
keer dat wij hier in de afgelopen jaren mee worden geconfronteerd. In dat
opzicht hecht ik wel aan wat meer precisering dan de regering tot nu toe heeft
gegeven.De heer Van Bommel (SP):Ik vraag het vooral, omdat aanvankelijk artikel 5 van het NAVO-verdrag
werd ingeroepen. Daarbij werd gedacht aan informatie en consultatie. Nu wordt
een beroep gedaan op een artikel van de Grondwet. Wordt de Kamer naar uw mening
niet gebrekkig geïnformeerd over mogelijke aanstaande besluitvorming
tot uitzending?De heer Melkert (PvdA):Die indruk heb ik vooralsnog niet. Maar dat kan nog gebeuren als het antwoord
van de regering daartoe aanleiding geeft.De heer Van Bommel (SP):De heer Melkert geeft aan dat de regering antwoord mag geven op de vraag
of artikel 97 dan wel artikel 100 van toepassing is. Artikel 100 bevat de
informatieplicht aan de Kamer. Wat vindt de PvdA-fractie daarover? Vindt zij
dat artikel 100 bij dergelijke besluitvorming aan de orde zou moeten zijn?De heer Melkert (PvdA):Ik heb er behoefte aan om antwoord te krijgen op de vragen
die ik heb gesteld, voordat ik hierop reageer.De heer Verhagen (CDA):De regering heeft ons door middel van de brief geïnformeerd over
haar besluit en kenbaar gemaakt dat zij nog met de Kamer wil overleggen, voordat
zij tot de daadwerkelijke inzet overgaat. Is de PvdA-fractie dit wetende van
mening dat de daadwerkelijke inzet van Nederlandse militairen in de actie
moet kunnen rekenen op brede instemming en dat er dus een voorafgaand debat
in de Kamer moet plaatsvinden?De heer Melkert (PvdA):Ik denk dat ook in dat verband de beantwoording door de regering van belang
is. Naar onze mening strekt deze brief wel tot het tijdig informeren van de
Kamer over het besluit van de regering. Als de Kamer daar onverhoopt bezwaren
tegen mocht hebben, is dit het moment om ze naar voren te brengen. Dat laat
onverlet dat het noodzakelijk en wenselijk is dat de Kamer te allen tijde
zo volledig mogelijk wordt geïnformeerd over alle aspecten die verder
relevant zijn voor daadwerkelijke uitzending.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wij hebben beiden het debat met de minister-president gevoerd en u refereerde
ook terecht aan de drie opties die de minister-president toen heeft genoemd.
De derde optie waarvan u nu zegt dat daar blijkens de brief van het kabinet
sprake van lijkt te zijn, werd toen door de minister-president gekoppeld aan
de toepassing van artikel 100. Het is goed om de vraag nog eens te stellen,
maar eigenlijk hebben wij het antwoord al gekregen van de minister-president.
Het lijkt mij sterk dat de ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie
zouden willen afdingen op hetgeen de minister-president vorige maand hierover
heeft gezegd.De heer Melkert (PvdA):Dat laatste zou ik ze te allen tijde willen afraden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan hebt u eigenlijk al uw antwoord.De heer Melkert (PvdA):Nee, want de eerste vraag is natuurlijk of de situatie die wij nu hebben,
volledig spoort met hetgeen toen in meer theoretische zin door de minister-president
is onderscheiden. Hij heeft er, als ik het mij goed herinner, ook nog bij
gezegd dat het geen uitputtende opsomming van opties was. Misschien is de
variant die voorligt, dus nog een suï generisvariant van de drie indertijd
genoemde. Ik stel nu vast dat uit de brief van 9 november niet precies is
af te leiden hoe wij het moeten zien. Ik vind het van belang dat dit nader
wordt verduidelijkt, in het licht van hetgeen vorige maand is gewisseld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De drie opties van indertijd zijn samen te vatten als: Amerikaanse Alleingang,
optreden van de NAVO en een coalitie van een aantal landen. De eerste twee
opties doen zich in ieder geval niet voor, maar er is nu wel sprake van een
coalitie van een aantal landen en die situatie is indertijd verbonden aan
artikel 100 van de Grondwet. Mag ik dan begrijpen dat de vragen die u aan
het kabinet stelt, uitgaan van de gedachte dat hetgeen de minister-president
heeft gezegd, nog steeds geldigheidswaarde heeft?De heer Melkert (PvdA):Maar vooral over het begrip "coalitie" kunnen zich nog wel vragen voordoen.
Gaat het om een coalitie van een groep landen die ook groepsgewijs besluit
en actie onderneemt, of om de ondersteuning van één land of
twee landen – dus de Verenigde Staten, respectievelijk de Verenigde
Staten met het Verenigd Koninkrijk – in een bepaalde verhouding? Hoe
ziet de regering die verhouding trouwens?Dit heeft ook te maken met het punt van informatie en consultatie, zij
het niet van de Tweede Kamer, maar van de Nederlandse regering in internationaal
verband. Ik verwijs naar hetgeen de minister van Buitenlandse Zaken heeft
gezegd op 9 oktober over de rol van de NAVO als het gaat om informatie-uitwisseling,
consultatie en collectieve besluitvorming, voorzover passend binnen de acht
maatregelen. Wat heeft er sindsdien aan consultatie en informatie-uitwisseling
plaatsgevonden in de NAVO en welke rol was daarbij voor Nederland weggelegd?
Naar aanleiding van het beroemde weekend in Londen stel ik de volgende vraag:
heeft Nederland in Europees verband meer zeker gesteld dat de wijze waarop
in het bijzonder de landen die een bijdrage leveren worden geconsulteerd,
meer voorspelbaar en beter georganiseerd is? Ik meen dat evenredig aan de
omvang en het belang van de Nederlandse bijdrage die informatie- en consultatiepositie
behoorlijk moet zijn geregeld. Hoe oordelen de bewindslieden hierover?In Afghanistan volgen de gebeurtenissen elkaar in snel tempo op. Het hoofddoel
van de inzet is nog niet gerealiseerd, te weten het te pakken krijgen van
de terroristen van Bin Laden en het Al-Qaedanetwerk. Wel is duidelijk dat
er door de plaatsvindende versnelling meer dan voorheen behoefte bestaat om
daaraan parallel een politieke strategie te ontwikkelen. Het lijkt mij dat
er uiteindelijk een regime tot stand moet komen in Afghanistan dat geen drugs
of terrorisme exporteert, dat bijdraagt aan stabiliteit in de regio en dat
het levensperspectief voor de mensen verbetert. De regering zegt terecht dat
het niet mogelijk is een blauwdruk te ontwerpen. De rol van de Afghanen zelf
moet centraal staan. Hoe oordeelt de regering over de mogelijke rol van waarnemers?
Hoe moeten wij de rol zien van de Britten en van de Afghanistan Support Group?
Het lijkt mij dat die organisatie in staat moet zijn een zekere koppeling
te leggen tussen de inzet van middelen in het kader van de hulpverlening en
de conditionaliteit van de politieke vooruitgang die kan worden geboekt. Ziet
de regering dat ook zo en welke rol is hierbij eventueel voor Nederland weggelegd?Wij nemen met instemming waar dat ook door de Veiligheidsraad het nodige
wordt ondernomen; ik denk hierbij aan de activiteiten van de speciale afgezant
Brahimi. De indruk wordt gewekt dat wordt gestreefd naar de participatie van
zoveel mogelijk vertegenwoordigers van de diverse groeperingen in Afghanistan.
Dat is echter een zeer veelkleurig palet en daarom dient de vraag te worden
gesteld of de prioriteit niet moet worden gelegd bij het waarborgen van de
rechten van minderheden, zonder dat noodzakelijkerwijs elke etnische groep
of stam is vertegenwoordigd. Het valt moeilijk in te denken hoe een vertegenwoordiging
van alle groeperingen er precies uit moet zien in de ingewikkelde situatie
in Afghanistan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):In het debat van 9 oktober hebt u gezegd – en dat was een van de
verbindende schakels tussen uw bijdrage en de onze – dat niet alle kaarten
op de Noordelijke Alliantie moeten worden gezet omdat dat geen recht doet
aan de complexe situatie in Afghanistan. Hoe beoordeelt u nu de huidige situatie?
Niet ontkend kan worden dat door een wijziging van de strategie toch heel
veel kaarten op de Noordelijke Alliantie zijn gezet. Zie Afghanistan donderdagmiddag
15 november!De heer Melkert (PvdA):Ik weet niet of je kunt zeggen dat alle kaarten op de Noordelijke Alliantie
zijn gezet. Voorzover ik kan waarnemen, heeft de alliantie de eigen beweging
georganiseerd. Ik verwijs naar de activiteiten van de heer Brahimi. Ik heb
de indruk – maar dat hoor ik wel van de bewindslieden die in de VS zijn
geweest – dat niet alleen gekeken wordt naar de Noordelijke Alliantie,
maar dat naar een verbreding wordt gezocht. Alleen roept dit bij mij weer
de vraag op wat wij kunnen definiëren als een verbreding die uiteindelijk
ook een werkbare coalitie moet opleveren in de ingewikkelde situatie waarin
het land verkeert.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De heer Melkert wil toch niet ontkennen dat door de bombardementen van
de afgelopen twee weken heel veel ruimte kon ontstaan voor die Noordelijke
Alliantie om vervolgens op te rukken? Daaraan moet de discussie over het politieke
traject worden gekoppeld. Hij spreekt over de parallellie van de gewijzigde
situatie van Afghanistan in de afgelopen weken, maar je kunt toch niet meer
van een parallel spreken? De waarschuwing van de heer Melkert destijds om
niet de kaarten op de Noordelijke Alliantie te zetten, werd toch ook ingegeven
door de gedachte dat je vooral de Verenigde Naties en de internationale gemeenschap
zo snel mogelijk als de Noordelijke Alliantie zou kunnen oprukken, plaats
moest laten zoeken en vinden in Afghanistan?De heer Melkert (PvdA):Naar mijn mening is dit ook in de loop van deze week gebeurd. Wat deze
week in de Veiligheidsraad is besproken, kwam niet uit de lucht vallen. Iedereen
heeft kunnen volgen dat de afgelopen weken voortdurend in VN-verband overleg
is gevoerd over de wijze waarop in een "post-Talibansituatie" zou moeten worden
geopereerd, voorzover de wereldgemeenschap dat kan beïnvloeden. De manier
waarop en het tempo waarin de Noordelijke Alliantie erin is geslaagd gebruik
te maken van de terugtrekkende beweging van de Taliban, zie ik niet als iets
dat georkestreerd is door de internationale gemeenschap. Dit is gewoon gebeurd.
Dit is de feitelijke situatie die in het land is ontstaan. Als ik kijk naar
de manier waarop de missie-Brahimi zijn pijlen richt op het bij elkaar brengen
van een heleboel groeperingen, heb ik de indruk dat men in de vervolgfase
niet alle kaarten zet op de Noordelijke Alliantie. In de afgelopen weken heb
ik de minister van Buitenlandse Zaken ook verschillende malen horen bevestigen
dat de Nederlandse regering dit niet wenselijk acht.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De heer Melkert kan toch niet zeggen dat de opmars van de Noordelijke
Alliantie niet georkestreerd is als iedereen weet dat het verhevigen van de
bombardementen de alliantie ruimte hebben gegeven voor die opmars. Hij kan
wel zeggen dat er wordt gesproken over het politieke proces, maar wij zien
daarvan op dit moment nog niets in Afghanistan. Dan rijst de concrete vraag:
deelt hij mijn analyse dat in ieder geval op het militaire terrein harder
wordt gelopen dan op het politieke terrein en dat daarin een onbalans ontstaat?De heer Melkert (PvdA):Nee, ik deel die analyse niet. Het is toch van meet af aan militaire inzet
geweest, niet met het oog op het doen verdwijnen van het regime in de eerste
plaats, maar met het oog op het uiteindelijk kunnen droogleggen van de bron
van het terrorisme. Daarbij moeten en moesten de beschermers van die terroristen
ook worden aangepakt. Het was volkomen voorspelbaar dat naar de mate waarin
dit zou lukken, de Noordelijke Alliantie in die situatie een rol zou spelen.
Je kunt dit echter niet omkeren alsof er een soort parallel proces ex ante
kon worden gevoerd. Dit is pas aan de orde op het moment dat die situatie
intreedt en dat is nu ook gebeurd. Ik heb het tamelijk adequaat gevonden dat
de Veiligheidsraad zich gisteren nadrukkelijk heeft uitgesproken over de vervolgfasen
in Afghanistan. Ik kan met de beste wil van de wereld geen alternatief bedenken
dat in de afgelopen weken beter van toepassing zou kunnen zijn geweest op
de situatie die zich nu heeft voorgedaan. Ik denk dat het enige dat ons allemaal
heeft verrast, de snelheid is waarmee een en ander zich heeft voltrokken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dit schept natuurlijk wel verplichtingen, want die snelle ontwikkelingen
zijn niet uit de lucht komen vallen. Wij moeten het er toch op zijn minst
over eens zijn dat die snelheid het gevolg is van het feit dat de bombardementen
van de Amerikanen en de Engelsen de weg effenden voor onder andere de Noordelijke
Alliantie om terreinwinst te boeken. Als via de omweg van het ontnemen van
de macht van de Taliban het politieke doel van het oprollen van het terroristische
netwerk moet worden bereikt, dan moet er een vergelijkbare zorg zijn voor
het post-Taliban. Die zorg moet uitgesproken worden, hetgeen u vier weken
geleden ook heeft gedaan. Er dient echter niet alleen gesproken te worden,
aan de vergadertafel of in de burelen van de Verenigde Naties. Er moet echt
sprake zijn van een militaire ontwikkeling die juist voor de Afghanen een
geloofwaardig alternatief creëert voor het afschuwelijke Talibanregime.De heer Melkert (PvdA):Ik kan deze redenering niet goed volgen. Het kan aan mijn analytisch vermogen
liggen, maar de snelheid van de gebeurtenissen heeft mij wel verrast. In de
periode voorafgaande aan deze week stond de vraag centraal op welke wijze
bevorderd kon worden dat een en ander niet lang zou duren. Op dat punt zijn
zorgen geuit. Ik moest mij zelfs schrap zetten tegen alternatieve ideeën
om tot een bombardementspauze te komen. Wij moeten nu niet beargumenteren
dat de regering en de internationale gemeenschap de snelheid van de ontwikkeling
hadden moeten voorzien en zich meester hadden moeten maken van het beïnvloeden
van de politieke verhoudingen in Afghanistan op een moment dat het Talibanregime
nog bijzonder stevig in het zadel leek te zitten in Kaboel en Mazar-i-Sharif.
Dat is niet reëel en ik kan u hierin dan ook echt niet
volgen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik doe een laatste poging. Er is bewust voor gekozen, de militaire strategie
te wijzigen nadat wij onder druk kwamen te staan en moesten verklaren waarom
een en ander zo lang duurde. Twee weken geleden is gekozen voor de militaire
strategie om vooral het Talibanfront in het noorden van Afghanistan te bombarderen.
Deze strategie kan consequenties hebben gehad. Wij hebben net als anderen
nagedacht over de effecten; ik denk daarbij met name aan de snelheid. Als
met allerlei opties rekening moet worden gehouden, dan moet ook bekend zijn
op welke wijze een eventueel politiek vacuüm, veroorzaakt door de ruimte
die de Noordelijke Alliantie neemt naar aanleiding van de bombardementen,
wordt ingevuld. Het gaat niet om de vraag of je verrast bent of niet. Het
gaat om de vraag of je klaar bent met het politieke en diplomatieke offensief
op het moment dat je verrast wordt. Een en ander zou parallel aan elkaar moeten
lopen, om uw woorden te gebruiken.De heer Melkert (PvdA):U doet het voorkomen alsof in al die weken geen politieke initiatieven
zijn ondernomen. Het werk van de heer Brahimi, dat mede de basis heeft gevormd
van de resolutie van deze week, is niet deze week begonnen. Wij kennen de
mechanismen van de Verenigde Naties en die resolutie is de vrucht van een
aantal weken durende geconcentreerde en diplomatieke activiteit. Deze vormt
het begin van het verkrijgen van grip op de ingewikkelde situatie in Afghanistan,
die sneller is ingetreden dan iemand voor mogelijk had gehouden. Ik wijs de
suggestie van de hand dat de afgelopen weken verloren zijn gegaan omdat de
aandacht is uitgegaan naar de militaire kant. De militaire inzet stond voorop
en in welk tempo daarvan resultaat was te verwachten, was onbekend. Het is
sneller gegaan dan velen hadden gedacht. Naar mijn mening is er op dit moment
sprake van een goede parallelle ontwikkeling: de militaire strijd moet doorgaan
omdat het hoofddoel nog niet is bereikt en tegelijkertijd wordt invulling
gegeven aan een politieke strategie. Wij moeten die strategie bespreken en
ik ben in dit verband benieuwd naar de mening van de regering over de perspectieven
op korte termijn.Voorzitter. Ik hecht eraan dat wij bij de beoordeling van de huidige ontwikkelingen
heel alert blijven op de blijvende dreiging. Die dreiging kan verschillende
dimensies hebben. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de dimensie die door de regering
is ingecalculeerd, te weten de mogelijke extra dreiging voor ons eigen land.
Hoe je het immers ook keert of wendt: door Nederland wordt voor een hoger
profiel gekozen. Zijn er redenen om aan te nemen dat wij daarmee ook een hoger
profiel als mogelijk doelwit voor terroristische acties hebben verkregen?Er is ook een blijvende dreiging door de mogelijke inzet van biologische,
chemische of nucleaire wapens. Zeer verontrustend was een publicatie deze
week over wat er de afgelopen jaren in een land als Rusland is gebeurd met
nucleair materiaal. Niet alle informatie was nieuw, maar niettemin heeft het
Internationale Atoomenergie Agentschap daarover uitspraken gedaan die de wereldgemeenschap
heel alert moeten maken op wat er vanuit allerlei hoeken en gaten nog dreigt.Ik zeg nu nog iets over de actieve diplomatie in de regio om Afghanistan
heen. In een van de brieven van de regering wordt verwezen naar de bijeenkomst
die in het kader van het Barcelonaproces heeft plaatsgevonden en de diverse
bilaterale gesprekken die de minister van Buitenlandse Zaken heeft gevoerd
met ambtgenoten uit landen uit de regio rondom Israël en de Palestijnen.
Ook op dat punt geldt – niet dat wij dat per se vandaag verder behoeven
uit te wisselen – dat een blijvende inzet op het verbeteren en stabiliseren
van de situatie daar van het allergrootste belang is om uit de dreiging te
komen.Mevrouw de voorzitter. Er wordt van onze strijdkrachten een intensieve
voorbereiding gevraagd en een mogelijk veeleisende inzet die nooit zonder
risico is. De Partij van de Arbeidfractie heeft veel vertrouwen in de inzet
en de professionaliteit waarmee dat door onze mannen en vrouwen zal worden
gedaan.De heer Hoekema (D66):Mevrouw de voorzitter. Wij spreken vandaag over zowel de voorgestelde
Nederlandse militaire inzet in de Afghanistancampagne als over het verloop
van de campagne zelf. Laat ik met het laatste beginnen.De ontwikkeling gaan snel. Terwijl wij spreken, beweegt het beeld. Het
is een "moving target", letterlijk en figuurlijk. Het bliksemoffensief van
de Noordelijke Alliantie lijkt geslaagd. Stad na stad valt en het Talibanregime
lijkt te imploderen en slaat op de vlucht. Vandaag spreken wij ook over de
controle op het regeringsbeleid, niet alleen waar het gaat om de inzet van
Nederlandse militairen, maar ook waar het gaat om het politieke proces. Dat
is vandaag ook bij uitstek aan de orde.Naast vreugde over het voorspoedige verloop van de campagne en de markante
rol van de Veiligheidsraad die vannacht resolutie 1373 aannam, mag er ook
nog de nodige zorg bestaan. De verzuchting dat de ontwikkelingen misschien
te snel zijn gegaan, is al snel loos. Het slachtveld sturen wij evenmin als
uiteindelijk ook Washington. Wij helpen het wel sturen. Wel is van belang
het politieke proces niet te veel achter de militaire feiten te laten aanlopen.
De koppeling van de militaire, politieke en humanitaire strategie is echt
van belang. Dat is door mijn fractie telkenmale betoogd. Dat was ook de inspiratie
van onze vragen naar het verloop van de campagne.Drie punten zijn prioritair. Op al die punten hoor ik graag een nadere
positiebepaling van het kabinet. Op de eerste plaats wil ik vragen naar de
contacten met en de aansturing van de Noordelijke Alliantie. Er zijn zorgen
over plunderingen, wreedheid en standrechtelijke executies. Met het verleden
van de Noordelijke Alliantie is er zorg over het respect voor de mensenrechten
en ook zorg over hun bereidheid een brede coalitie na te streven, ook etnisch.
De constatering dat het de laatste jaren met de mensenrechten en de rechtstaat
in Afghanistan hoe dan ook niet goed was gesteld, is juist, maar geen vrijbrief
om zaken op hun beloop te laten. Een bijltjesdag is nimmer goed.Hoe ziet de minister van Buitenlandse Zaken dit? Hoe verlopen de contacten
in de acht gremia? Ik las dat het er acht zijn, maar de minister noemt er
maar drie in zijn brief. In al die gremia houdt men zich bezig met de
vorming van de overgangsregering van Afghanistan. Komen die nu allen te samen
in een voorlopige raad? wanneer komt die raad bijeen en is de voorbereidende
bijeenkomst inmiddels gepland? De ministers spreken over spoedig. Wie onderhoudt
eigenlijk het contact met de alliantie? Is er eigenlijk wel contact met de
leiding van de alliantie? Hoe beoordeelt Pakistan deze ontwikkeling naar een
prominente rol van de alliantie?Een tweede kwestie is dat, alle euforie ten spijt, de strijd nog lang
niet ten einde is. Het is onnodig om te herinneren aan het doel van die strijd:
de uitroeiing van het internationale terrorisme. Daarmee komen onherroepelijk
Bin Laden, Al-Qaeda en de Taliban in beeld. Geen van drieën heeft tot
dusverre volledig het veld geruimd. Met name de stronghold in het zuiden is
nog in handen van de Taliban, misschien mede ter protectie van Bin Laden.
De strijd gaat dus door, maar wat gebeurt er als bijvoorbeeld geheel Afghanistan
is veroverd en de terroristennetwerken in het grottenlabyrint onvindbaar zijn,
verdwenen zijn, of gevlucht zijn? Is er dan ook geen risico op een machtsvacuüm
in het zuiden?De derde vraag betreft de vormgeving van de brede overgangsregering. Ik
verwees al naar de voorlopige raad, maar vooral ook naar de politiek-militaire
steun daaraan van de VN en de spoedige internationaal aan te sturen heropbouw
van het land. Volgens Brahimi – zijn naam is al veel genoemd –
zijn drie modellen denkbaar: een "Afghan-onlymodel", een klassieke blauwhelmenoperatie
en een tussenvorm, een coalitie van de "willing" en de "able". De conclusie
lijkt helder, namelijk dat dit laatste model de meeste kans maakt. De minister
van Buitenlandse Zaken heeft dit op de eerste rang in New York gevolgd. Kan
hij dat bevestigen?De gedachte van een vooral regionaal gevormde vredesmacht drong zich aanvankelijk
aan, maar met sterk betrokken landen uit de regio is het misschien ook moeilijk
om zo'n macht te vormen. Kan de steun van westelijke landen worden gemist?
Ik denk van niet. in het informeel circulerende lijstje met landen komen verschillende
grotere partners uit de EU en de NAVO voor. Kan de minister dat bevestigen?
Mijn fractie sluit hier in het geheel niets uit. De VN moeten de juiste maat
aan ambities hebben: geen protectoraat van de VN, maar ook niet een wankele
interim-regering aan haar lot overlaten. En uiteraard een aanzienlijke hulpinspanning
op het humanitaire vlak. Kan de minister ingaan op de berichten dat het opengaan
van het noorden en de vliegvelden aldaar, perspectieven openen om de hulp
effectiever ter plaatse te krijgen? Ook in de bevindingen van de minister-president
en minister Herfkens was het beeld eerder dat er genoeg eten, voedsel en geld
is en dat het vooral gaat om de distributie van de hulp en de toegang. Is
er een nieuw humanitair appeal in de maak, is er werkelijk voldoende geld
en komt hierover binnenkort een pledging conferentie bijeen? Ook wil ik aandacht
vragen voor de vluchtelingen, niet alleen in Pakistan en Iran, maar ook aan
de noordkant van Afghanistan. Er zijn ook berichten omtrent het lot van vluchtelingen
in Tadzjikistan. Kan de minister van Buitenlandse Zaken hierop ingaan?De strijd gaat dus door en moet ook doorgaan. Daarmee komt ook de Nederlandse
bijdrage in beeld. Die bijdrage is – de minister-president zei het al
vrijdagavond – aan de maat. Dat misstaat Nederland op zich geheel niet,
gezien ons engagement in de strijd, ook concreet, en gezien onze algemene
aanzienlijke bijdrage aan zowel de NAVO als aan de VN-vredesbewaring. Toch
krijg ik graag een toelichting op de wel zeer summiere brief van vrijdag.
Hoe kwam het aanbod tot stand? Wat is de precieze taak, welke afspraken moeten
nog worden gemaakt? De minister van Defensie sprak in de media over "nadere
accenten", maar wil hij die vandaag invullen? Er is nog veel onduidelijk,
vooral – maar niet alleen – over de maritieme component. Daarover
gesproken: als je alle bijdragen bij elkaar optelt, lijkt er wel een armada
uit te varen. Wat gaan de schepen doen? En bij de luchtaanvallen kun je je
afvragen of je een scheiding kunt maken tussen de humanitaire kant van de
inzet van de Nederlandse vliegtuigen en hun rol bij gevechtsondersteuning.De heer Verhagen (CDA):Vindt u dat dit onderscheid moet worden gemaakt, dus dat de vliegtuigen
zich bepaalde foto's niet mogen permitteren?De heer Hoekema (D66):D66 is zich ervan bewust dat die scheiding niet gemakkelijk te maken is.
Wij zijn geen voorstanders van schone handen op dit punt; foto's zijn foto's.Solidariteit kan niet alleen stoppen bij vluchtelingenhulp, hoe belangrijk
en nobel dat doel ook is. Deelname aan de coalitie – Nederland deed
dit al op een wat kleinere schaal – verplicht tot engagement en dan
kun je niet met lege handen aan de zijkant staan. Daarom is onze grondhouding
met betrekking tot de voorgestelde bijdrage positief, maar onze vragen betreffen
vooral de inzet, de taakafbakening en de commandovoering. Is de maritieme
bijdrage bijvoorbeeld vooral vlagvertoon? Of betekent een en ander ook dat,
naarmate het Al-Qaedanetwerk op de vlucht slaat, ook andere landen in beeld
komen en de strijd zich daarmee verplaatst? Betekent het in de brief genoemde
full command uiteindelijk niet meer en niet minder dan het recht om je troepen
terug te trekken in zeer bijzondere situaties? En hoe zit het dan met het
operationele commando? Wie stuurt onze eenheden in het operatiegebied aan?
Is er een Nederlandse contingentscommandant, of vallen wij onder een commandant
van een andere nationaliteit? En wat gaan we doen met back filling in de Cariben?
Gaan we daar nationale Amerikaanse taken overnemen, delen wij die taken en
wat zijn de gevolgen?Als wij meedoen – de fractie van D66 stelt dat voor – is het
van groot belang dat wij ook kunnen meedenken en meespreken over verloop en
uitvoering van de campagne. Nee, wij willen geen "war by committee" –
dat zullen de Verenigde Staten nimmer aanvaarden – maar wij willen wel
het recht om mee te spreken over de grote lijnen van de militaire strategie
en de samenhang met de politieke en de humanitaire strategie. Wij willen ook
meespreken over de inzet van middelen, de doelkeuze, de proportionaliteit
en het bewaken van het oorlogsrecht. Volwassen consultatie is aan de orde.
Die consultatie is in de afgelopen weken niet erg royaal geweest. Ik vraag
de minister van Buitenlandse Zaken, in te gaan op de consultatiemechanismen
die er zijn.De heer Verhagen (CDA):Ik heb de bijdrage van de heer Hoekema aandachtig beluisterd en ik heb gehoord dat hij veel vragen stelt. Afgelopen vrijdag merkte ik dat
hij buitengewoon geïrriteerd was over het late tijdstip waarop wij op
de hoogte gebracht werden. Hij eiste snel een debat, omdat hij vond dat wij
eerder op de hoogte gesteld hadden moeten worden over de potentiële afspraken
van Nederland met Amerika en over de inhoud van de verkennende gesprekken.
Ik proef dat niet in zijn bijdrage. Hoe verhoudt zijn rustige beoordeling
nu zich ten opzichte van zijn reactie van afgelopen vrijdag?De heer Hoekema (D66):Ik heb de gewoonte om rustig te spreken, maar dat weet de heer Verhagen
ook wel. Ik stel die vragen en dat betekent dat ik verwacht dat ik er een
antwoord op krijg. Een deel van het antwoord is overigens gegeven in de brief
die wij vanochtend kregen. Een deel van het antwoord had ook pas vandaag kunnen
komen. Als een kabinet op vrijdagavond voorstelt om een aanzienlijke militaire
bijdrage te leveren, vind ik een debat op de donderdag daarop volgend geen
slechte zaak. Er is in feite nog geen enkele Nederlandse militair uitgezonden.
Ik zie dit debat ook als de uitvoering van onze plicht als parlement om artikel
100 van de Grondwet daadwerkelijk uit te voeren. Ik denk dat wij nu in een
artikel 100-debat terecht zijn gekomen, nu de Veiligheidsresolutie 1378 refereert
aan de aanpak en bestrijding van terrorisme.De heer Verhagen (CDA):Dat was mijn vraag niet. Ik heb vrijdag ook gevraagd om een debat met
de regering. Ik vind dat dit soort besluiten moet kunnen rekenen op een brede
instemming in de Kamer. Derhalve is een gedachtewisseling met de regering
noodzakelijk. Toen u vrijdag op de hoogte werd gesteld, was u geïrriteerd
over de substantiële bijdrage die Nederland voor ogen had, gelet op het
feit dat wij bij de begrotingsbehandeling alleen maar over verkenningsvluchten
van F-16's hadden gesproken. Uit uw reactie van vrijdag bleek dat u geïrriteerd
was omdat er sprake was van een veel grotere bijdrage. Daar proef ik niets
meer van. Ik was niet geïrriteerd over deze bijdrage, maar u wel. Daarom
verbaast uw bijdrage van vandaag mij nogal.De heer Hoekema (D66):De irritatie van vrijdag betrof niet zozeer de inhoud van de bijdrage,
maar de gefaseerde informatie. Donderdagavond was de begrotingsbehandeling.
U zult het zich herinneren, mijnheer Verhagen. Afgelopen vrijdag kregen wij
een korte brief met een uitgebreide toelichting van de minister-president.
Nu komen pas de antwoorden op de vragen in het debat. Het is meer de wijze
waarop het debat is gevoerd. Wij nemen zeker geen afstand van het beginsel
dat Nederland een bijdrage op maat moet leveren in deze belangrijke strijd.De heer Verhagen (CDA):Afgelopen vrijdag zei u dat u de informatie aan de Kamer onvoldoende vindt.
Ik had dan ook verwacht dat u vandaag nadere voorstellen zou doen. U bent
blijkbaar niet tevreden met de manier waarop de Kamer is geïnformeerd.
Ik vraag mij af hoe u het dan voor ogen ziet. Wij hebben vrijdag en hedenochtend
een brief gekregen en wij debatteren er vandaag over. Hoe hadden wij anders
geïnformeerd moeten worden? Ik vraag mij af wat wij nog meer hadden kunnen
krijgen om dit debat op een normale wijze te kunnen voeren.De heer Hoekema (D66):Ik heb geen behoefte aan voorstellen. Ik heb behoefte aan goede informatie
en duidelijke antwoorden op pertinente vragen. Ik heb er een stuk of zes gesteld,
in navolging van de heer Melkert en de heer Weisglas en vermoedelijk ook in
navolging van u. Ik wil daar graag antwoorden op en ik heb de verwachting
dat het kabinet die antwoorden ook zal geven. Dan is de procedure in dit huis
dat wij op grond van artikel 100 – ik ben ook benieuwd naar de positie
van de minister van Buitenlandse Zaken – informatie vragen en krijgen,
alvorens de militairen worden uitgezonden.Voorzitter. Nederland is verplicht, kritisch, solidair en vanuit een engagement
aan de strijd tegen het terrorisme te blijven meedoen, ook met de voorgestelde
militaire bijdrage. Die solidariteit kan niet zomaar worden ingetrokken of
opgeschort, maar die moet elke dag opnieuw bevochten, uitgelegd en besproken
worden.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. De ontwikkelingen de laatste dagen in Afghanistan
gaan zó snel dat de agenda van onze Kamer moeite heeft ze bij te houden.
Het heeft er de schijn van dat we vandaag debatteren over een Nederlands militair
aanbod aan de Verenigde Staten voor een oorlog die al bijna afgelopen is.
Laten we ons allereerst over dat laatste verheugen, in een overigens zeer
gedempte toonzetting, want erg veel is nog onzeker.Er is in Afghanistan één constante, namelijk dat de buitenwereld
weinig greep heeft op de politieke en militaire ontwikkelingen in dat land.
President Bush waarschuwde de Noordelijke Alliantie, niet over te gaan tot
het in bezit nemen van Kaboel. Het Pentagon leek de alliantie meer ruimte
te geven. Dat was in zoverre meer realistisch dat men van een bevrijdings-
of verzetsbeweging toch moeilijk kan verlangen te stoppen vlak voor de zolang
nagestreefde overwinning.Hoe dan ook, Kaboel en andere Afghaanse steden zijn bevrijd van het repressieve
en vrouwenvernederende Talibanregime. Afghaanse vrouwen, die al jaren hun
gezicht hadden verloren, krijgen dat weer terug; de stad krijgt meer kleur.
Anders dan sommigen hier hadden verwacht, heeft de bevolking aldaar de bevrijders
met vreugde ingehaald. Waar het vervolgens om gaat, is te voorkomen dat een
religieus fundamentalistische repressie wordt verdrongen door een etnische,
en ook dat de sentimenten van een bijltjesdag zoveel mogelijk worden bedwongen.
Hier ligt een taak voor de internationale gemeenschap.Ik ben het eens met de uitspraak van de minister van Buitenlandse Zaken,
eergisteren in New York gedaan, dat de Afghanen zelf de dragers moeten zijn
van een nieuwe politieke structuur en dat die derhalve niet van buitenaf opgelegd
mag worden. Voor de VN is een rol weggelegd, zo zei hij ook, als katalysator
en adviseur, maar niet als een beheersautoriteit. Erkent hij dat deze taal
iets meer bescheiden is dan die van een maand geleden in Gent waar de informele
Europese Raad uitsprak dat een en ander moest worden bevorderd "onder auspiciën
van de Verenigde Naties"? De minister zal zich mijn scepsis daarover,
naar voren gebracht tijdens de begrotingsbehandeling, herinneren.Er is intussen nog veel onduidelijk over de internationale rolverdeling.
Hoe oordeelt de minister over de eigen rol van de zogenaamde "zes plus twee",
te weten de VS en Rusland met Pakistan, China, Iran, Tadzjikistan Oezbekistan
en Turkmenistan? Ik zou daar een positieve grondhouding voor willen bepleiten.
Ik begrijp dan ook slecht waarom de minister in de Veiligheidsraad heeft gezegd
dat Afghanistan niet het prerogatief van de "zes plus twee" is. Waarom zo
zuur? De speciale VN-afgezant Brahimi wil de "Groep van 21" nieuw leven inblazen.
Ook Nederland behoort daartoe. Mag ik daar het oordeel van de minister over?
Wat stelt hij zich concreet voor bij deze Nederlandse participatie?Voorzitter. De minister heeft zich positief uitgelaten over de optie van
Brahimi voor een multinationale troepenmacht. Het zou daarbij dan meer in
het bijzonder moeten gaan om een vredesmacht, samengesteld uit soldaten afkomstig
uit moslimlanden. Dat laatste vraagt dan wel om een eigen argumentatie en
rechtvaardiging. Immers, het selecteren voor een vredesmacht langs godsdienstig-culturele
lijnen is nieuw en lijkt op gespannen voet te staan met het karakter van de
VN. Graag verkrijgen wij uitleg en verantwoording van de minister.Is het overigens waar dat Brahimi aanvankelijk in het geheel geen voorstander
was van het zenden van buitenlandse troepen, maar zich nu door de feiten,
in casu de plotsklapse ineenstorting van het Talibanregime, gedwongen voelt
te zorgen voor een veiligheidsarrangement rond het nieuwe Afghaanse bestuur?
Hoe snel kan een vredesmacht ter plekke worden ontplooid?Ik denk dat de Afghanen toch de meeste verantwoordelijkheden zelf zullen
moeten dragen. Dat hoeft niet bezwaarlijk te zijn zolang de Noordelijke Alliantie
openstaat voor het delen van de macht met andere Afghaanse politieke en etnische
leiders. Onze humanitaire steun en wederopbouwhulp moeten mede dat bevorderen.Voorzitter. De vluchtelingenstroom is minder groot dan eerst werd gevreesd,
maar de zorgen daarover gelden onverkort. Geldt nog altijd het verzoek aan
Pakistan om de grenzen te openen of is dit door de feiten achterhaald? Hulporganisaties
kunnen nog altijd nauwelijks Afghanistan in. Wil de regering initiatieven
nemen om te bevorderen dat deze organisaties hun noodzakelijke werk kunnen
beginnen?De oorlog tegen dit terrorisme is daarmee nog niet voorbij. Bin Laden
en zijn netwerk zijn nog niet vernietigd. Het militaire aanbod, al dan niet
in te wijzigen vorm, van de regering behoudt haar betekenis. Alvorens daar
afrondend iets over te zeggen, wil ik nog wel graag van de regering horen
wat zij weet van het decreet van president Bush voor een militair tribunaal
om terroristen te berechten en ook wat haar oordeel daarover is. Is zo'n tribunaal
internationaal-strafrechtelijk legitiem? Kan dit gevestigd worden geheel buiten
de VN om? Dit zijn voor mij geheel open vragen. Ik heb op dit punt geen oordeel.
Ik herinner aan het eerder gegeven oordeel van de regering dat, zoals de heer
Melkert weet, inhoudt dat de VS het recht hebben Bin Laden en consorten te
berechten.Het lijkt me niet nodig alle aspecten van het Nederlandse militaire aanbod
thans te beoordelen. Ik spreek mijn waardering uit voor dit concrete bewijs
dat onze eerder uitgesproken solidariteit niet bij woorden alleen hoeft te
blijven. Iedereen die op 12 september akkoord ging met de artikel 5-beloften
op grond van het NAVO-bondgenootschap, kon weten dat dit een consequentie
zou kunnen zijn. Daar lopen wij niet voor weg. Het is, zo vraag ik volledigheidshalve,
toch een aanbod aan de VS en niet aan de VN? Er lag een verzoek van de Amerikanen
aan ten grondslag. Mag verwacht worden dat eerdaags overleg plaatsvindt over
de betekenis van dit verzoek en ons aanbod in het licht van de inmiddels gewijzigde
omstandigheden? Is in Tampa ook de vraag aan de orde geweest waarom de VS
kennelijk een coalition of the willing op grond van artikel 51 van het VN-handvest
prefereren boven een beroep op de NAVO als zodanig? Ik meen dat de minister
van Defensie deze vraag wel kan beantwoorden.Kan, zo vraag ik ten slotte, uitgelegd worden welke strategische motieven
ten grondslag liggen aan het besluit maritiem present te zijn in de Perzische
Golf en de Arabische Zee? Toch niet omdat Nederland daar VOC-ervaringen heeft.
Is er een reële dreiging van Irak of bedreiging van de lijnen van olietoevoer?
Oftewel: hoe groot is het monster Bin Laden inmiddels geworden dat kennelijk
zoveel gemobiliseerd moet worden?De heer Hoekema (D66):Mevrouw de voorzitter. Wij kennen de heer Van Middelkoop als een toegewijd
lezer van de Grondwet. Mag ik hem de vraag stellen hoe hij de door het kabinet
voorgestelde bijdrage beziet in termen van de artikelen 97 en 100 of iets
daar tussen in?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Misschien wilt u het als een majeur politiek feit markeren, dat ik daar
nu niet over heb gesproken. Soms heb ik daar totaal geen behoefte aan, maar
ik wil er nu wel iets over zeggen. Ik heb een iets ander oordeel dan de heer
Rosenmöller of de heer Melkert over de reactie van de minister van Defensie.
Ik vond het niet eens zo'n gekke opmerking van hem dat gedacht moet worden
in termen die tussen de artikelen 97 en 100 in liggen. De politieke en de
juridische werkelijkheid verschillen wel eens. Mij gaat het om het volgende.
Je moet artikel 100 gebruiken waarvoor het is geschreven, te weten voor situaties
waarin je als regering en parlement alle vrijheid hebt om nee te zeggen. Er
is bijvoorbeeld een verzoek van buiten, bijvoorbeeld van de SG van de VN.
Onder parlementair voorbehoud doet de regering dan een aanbod en niet meer
dan dat. De situatie waarmee wij nu te maken hebben is een wezenlijk andere.
De situatie die zich nu voordoet vloeit voort uit het besluit van de NAVO
op 12 september. Vervolgens is er het besluit van de Noord-Atlantische raad
op 3 oktober geweest, waarmee wij instemden met een achttal maatregelen. Dat
betekent dat het aantal vrijheidsgraden, waarvoor artikel 100 is geschreven:
de klassieke peacekeeping operaties, zich hier niet voordoen. Dat is mijn
volle overtuiging. Daarom heb ik het liever niet over artikel 100, maar ik
zou het wel waarderen als de regering zoveel mogelijk opereert in de geest
van artikel 100 en de Kamer dus informeert. Daarover heb ik nu niet echt te
klagen. Natuurlijk, mijnheer Hoekema, wij weten dat u altijd veel meer wilt
weten. Daarom stelt u ook veel vragen, maar ik vind die niet
de meest belangrijke. Voor de verantwoordelijkheid die ik wil dragen, ben
ik voldoende geïnformeerd.De heer Hoekema (D66):Voorzitter. Ik respecteer de redenering van de heer Van Middelkoop. Is
het echter niet van belang de nieuwste Veiligheidsraadresolutie te relateren
aan de strijd van de coalitie tegen internationaal terrorisme? De in artikel
100 genoemde internationale rechtsorde komt bij die strijd dan nadrukkelijk
in beeld.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Als de heer Hoekema dat nodig vindt, wil ik dat
doen. Ik begrijp overigens de vraag niet helemaal. Ik meen echter dat mijn
uitleg van het toepassen van de constitutie, waarover ik zonder deze vragen
zou hebben gezwegen, voldoende kan zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter. Afghanistan biedt half november een totaal andere aanblik
dan op 7 oktober. In dit debat staan voor ons enkele vragen centraal. In welke
fase van de strijd tegen het internationale terroristische netwerk van Bin
Laden bevinden wij ons? De strijd tegen het afschuwelijke regime van de Taliban
is daaraan direct gerelateerd. Hoe moeten wij een en ander beoordelen? Welke
conclusies verbinden wij hieraan, ook ten aanzien van de Nederlandse bijdrage?
De fractie van GroenLinks heeft van meet af aan de nadruk gelegd op de balans
tussen de politiek-diplomatieke kant, de humanitaire kant en de militaire
kant. Voor de militaire kant gelden de criteria effectiviteit, proportionaliteit
en gerichtheid.De afgelopen weken heeft zich op een tweetal punten een verschuiving voorgedaan.
In de eerste plaats werd steeds nadrukkelijker erkend en onderkend dat de
verwevenheid tussen Bin Laden en het regime van de Taliban het noodzakelijk
maakte, de macht van het Talibanregime te breken als voorwaarde voor het ontmantelen
van het terroristisch netwerk van Al-Qaeda. Dit werd steeds meer een expliciet
doel; hetgeen wij overigens gesteund hebben. In de tweede plaats hebben Engeland
en de VS na 7 oktober, mede door een gebrek aan resultaat en toenemende kritiek,
de militaire strategie gewijzigd. Door de frontlinie van de Taliban te bombarderen,
is de expliciete keuze gemaakt de Noordelijke Alliantie als dé bondgenoot
te gebruiken. Haar troepen zijn de grondtroepen van de VS geworden en kregen
via de bombardementen de ruimte om terrein te veroveren op de Taliban.Twee argumenten pleiten voor deze strategie. Het eerste is, zoals gezegd,
dat het noodzakelijk is om de macht van de Taliban te breken. De macht van
dat regime is ook afgenomen. Het tweede is dat de mogelijkheden voor humanitaire
hulpverlening – zie ook de initiatieven die wij daar in internationaal
verband toe genomen hebben – hierdoor toenemen. Hierop is in elk debat
over deze kwestie gewezen.Op het politiek-diplomatieke front hebben wij vanaf het eerste plenaire
debat op 9 oktober tot het laatste algemeen overleg van 9 november twee elementen
centraal gesteld. In de eerste plaats moet de Noordelijke Alliantie geen vrij
baan krijgen. In de tweede plaats moeten wij ervoor zorgen dat de concrete
rol van de VN in het toekomstig bestuur van Afghanistan uitgewerkt wis op
het moment dat dit nodig is. Vorige week donderdagavond heeft collega Karimi
dit nog gerelateerd aan de op handen zijnde val Mazar-i-Sharif.De heer Verhagen (CDA):Bij de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken hebben wij
hier uitvoerig over gesproken. Toen heeft minister Van Aartsen gerefereerd
aan de activiteiten van de heer Brahimi. Tijdens dat debat hebben de onderscheiden
fracties een aantal voorstellen gedaan. Behalve de pauze in de bombardementen
en de corridors, heb ik van uw fractie geen afwijkende standpunt gehoord over
de voorstellen die de regeringen in reactie op de inbreng van de Kamer heeft
geformuleerd.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter. Wij hebben al op 9 oktober jl. gezegd, dus veel eerder dan
bij de begrotingsbehandeling...De heer Verhagen (CDA):De heer Rosenmöller refereerde aan de begrotingsbehandeling, maar
wij gaan niet haasje over springen en vervolgens kijken wie het eerst was.
Er is door verschillende fracties juist op dat punt diverse malen gedebatteerd.
Het meest uitvoerige debat vond plaats bij de begrotingsbehandeling Buitenlandse
Zaken. Daar is toen door de regering op gereageerd, onder andere met een verwijzing
naar de activiteiten van Brahimi. Met uitzondering van de kwestie van de corridors
en die van de bommenpauze heb ik van de fractie van GroenLinks ten opzichte
van de opstelling van de regering geen afwijkend standpunt gehoord.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik weet niet waar de heer Verhagen naar toe wil, maar wij hebben bij de
begrotingsbehandeling Buitenlandse Zaken eind oktober, begin november, bij
het eerste debat op 9 oktober jl. en bij het laatste algemeen overleg op 9
november gesproken over de balans tussen de militaire en de politiek-diplomatieke
kant. Wij hebben toen ook geprobeerd om die in te vullen en te concretiseren.
Als de heer Verhagen daarnaar vraagt, dan kan ik hem snel geruststellen. Volgens
mij had ik hem overigens al gerustgesteld, voordat hij zijn vraag stelde.De voorzitter:Ik schors de vergadering een ogenblik wegens rumoer op de publieke tribune.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik zal de tweede interruptie onbeantwoord laten.Ik was gebleven bij de opmerking dat wij op politiek en diplomatiek terrein
van meet af aan hebben gezegd: geen vrij baan voor de Noordelijke Alliantie
en concretisering en uitwerking van de rol van de Verenigde Naties in een
toekomstig bestuur. Naar het oordeel van mijn fractie is er op onderdelen
zeker sprake van een probleem nu de militaire ontwikkelingen in een stroomversnelling
zijn geraakt, waar de politiek-diplomatieke ontwikkelingen ver bij achterblijven.
Door de militaire ontwikkelingen zijn de Taliban op hun retour, maar de Noordelijke
Alliantie kreeg wel vrij baan. Haar is eigenlijk de macht in Afghanistan op
een presenteerblaadje aangeboden. De balans tussen de militaire en de politieke
kant is zoek. Als militairen harder lopen dan politici, is de kans op ongelukken
groot.De heer Hoekema (D66):Ik kom op de situatie van de laatste paar weken, de periode tussen 7 oktober,
de start van de militaire campagne, en nu. U zegt dat er twee argumenten voor
de strategie tegen de Taliban zijn en dat er twijfels zijn over de waarde
van grootschalige bombardementen. U hebt in het verleden al eens gezegd, dat
u een voorkeur zou hebben gehad voor de strategie van kleine acties met speciale
troepen om het terroristennetwerk aan te pakken. Wat had u in de afgelopen
vier weken anders gedaan dan de coalitie in feite heeft gedaan? Sprekend over
de politieke kant van de zaak, wat is het alternatief voor het gebruiken van
de Noordelijke Alliantie in de strijd om de Taliban te verdrijven?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb nooit gesproken over het alternatief van inzet van special forces.
Er zijn overigens wel mensen in onze gelederen die dat wel hebben gedaan.
In dit debat moet u wel de goede adressant onthouden. Het ongemak dat wij
van meet af aan hebben geëtaleerd is voor een deel gerelateerd aan de
gebrekkige informatie die beschikbaar was – en dat bleef overigens ook
zo – en aan het gebruik van bepaalde elementen in de militaire strategie.
Wij hebben de clusterbommen vanaf het begin afgewezen. Wij hebben dat later
ook weer gerelateerd aan bombardementen op steden, omdat je zag dat de Taliban
zich daar leken te verschansen. Omdat de bombardementen doorgaan, is de kans
op burgerslachtoffers groot. Dat is altijd een lastig vraagstuk, waar iedereen
mee worstelt en dat door niemand die deze verantwoordelijkheid neemt, kan
worden uitgesloten.De heer Hoekema (D66):U steunt met terugwerkende kracht de strategie waarin de Noordelijke Alliantie
is gebruikt als vehikel om de Taliban te bestrijden. Ik heb geen alternatief
van u gehoord.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb buiten deze zaal vaak, maar ook in deze zaal gezegd dat de bombardementen
op de frontlinie op dat moment te verdedigen waren. Het gaat dus niet om het
ontwikkelen van een alternatief, als je van mening bent dat dit op dat moment
te verdedigen is. Ik heb mijn argumenten ervoor genoemd.De heer Weisglas (VVD):Het kernargument voor de draai van GroenLinks zoals afgelopen dagen via
de media bleek, is dat de balans tussen het militaire en het politieke verstoord
is. U herhaalde dat zo-even. Hoe weet u dat allemaal? Bent u overal?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nee, ik ben niet overal bij. U had dat zelf kunnen waarnemen als u een
beetje had rondgekeken, want ik was meestal hier. Die wedervraag kan ook gesteld
worden. Als u altijd hier was, hoe kon u zich dan ongeclausuleerd achter het
beleid van de Nederlandse regering scharen?De heer Weisglas (VVD):Wij weten zo langzamerhand wel dat de heer Rosenmöller de kampioen
van de debatingclub is, maar daar is deze situatie te ernstig voor. Waarom
vindt u dat de balans weg is tussen het politiek-diplomatieke en het militaire
handelen? Dat is immers het hoofdargument voor de draai van GroenLinks?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat zal ik u zeggen. Ik dacht dat wij daarover in deze Kamer nog betrekkelijk
gemakkelijk overeenstemming zouden kunnen bereiken. De Noordelijke Alliantie
heeft door de bombardementen veel ruimte gekregen en genomen. Daardoor ontstond
een politiek-bestuurlijk vacuüm, wat ongewenst is. Me dunkt, als de Amerikaanse
president dat ongewenst vindt, dan mag u zich daar best bij aansluiten. Dat
is niet riskant. De politiek-diplomatieke kant van de zaak heeft in Afghanistan
zelf nog geen enkel zichtbaar effect gehad. Ik erken dat er vanaf het allereerste
begin over vergaderd is. Wij zeggen: de militairen lopen harder dan de politici.
De militaire ontwikkeling loopt ver vooruit op de politiek-diplomatieke ontwikkeling.
Ik meen dat wij allemaal de balans tussen de politiek-diplomatieke, de militaire
en de humanitaire kant in de gaten wilden houden.De heer Weisglas (VVD):Zelfs als het waar zou zijn dat u in uw analyse op hetzelfde spoor zit
als de president van de Verenigde Staten, dan nog is uw conclusie diametraal
anders dan de conclusie van de hoofdverantwoordelijke, namelijk dat de militaire
acties niet gesteund mogen worden. Ik ben dankbaar voor het feit dat die twee
rollen van u en van de president van de Verenigde Staten niet omgedraaid zijn
in deze wereld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik zal mijn betoog vervolgen. Daarin staat in essentie de argumentatie
voor hetgeen wij afgelopen dinsdag gezegd hebben.De heer Verhagen (CDA):Het grootste bezwaar van de heer Rosenmöller is dat de militairen
harder lopen dan de diplomaten. Had hij dan gewild dat de Taliban langer aan
het bewind waren gebleven? Dat is het alternatief.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wat ik wil, staat in mijn betoog, maar ik zal het ook zeggen in antwoord
op uw interruptie. Dat maakt het debat levendiger.Wij wilden dat zodra door de bombardementen de Noordelijke Alliantie ruimte
kreeg om de Taliban te verzwakken, de internationale gemeenschap, de Verenigde
Naties in de gebieden die Talibanvrij zijn gemaakt, aanwezig zouden zijn.
Dan is er sprake van parallellie tussen de militaire en de politieke kant
van de zaak. Dan is er geen machtsvacuüm. Dan zouden wij ons nu niet
de vraag hoeven stellen of de Noordelijke Alliantie bereid is, de macht te
delen. Wat doet de Noordelijke Alliantie eigenlijk met de macht die zij op
een presenteerblaadje heeft aangeboden gekregen? Wij zouden consequenter geweest
zijn. Ik heb namelijk even nagelezen wat u zelf hebt gezegd bij de begrotingsbehandeling,
namelijk dat wij goed moeten nadenken over de periode post-Taliban. U hoorde
daar te weinig van. Die mening deelden wij met u. Wij hadden daaraan consequenties
kunnen en moeten verbinden.De heer Verhagen (CDA):Ik deel uw analyse over het machtsvacuüm en het respect voor mensenrechten
en dat wij ons druk hadden moeten maken over de periode post-Taliban. Dat
laat onverlet dat het alternatief is: wij stoppen de militaire actie om daarmee
de Taliban nog even aan het bewind te laten, want dan kunnen wij ons diplomatieke
huiswerk doen. Dat is natuurlijk een buitengewoon bizarre uitkomst van uw
opstelling. De consequentie is immers dat u uiteindelijk de Taliban aan het
bewind laat. Gelet op uw kritiek op het Talibanregime, kan
ik mij dat niet voorstellen. Dan hebben wij iets wat nog veel erger is: een
regime dat jarenlang de Afghaanse bevolking onderdrukt heeft, blijft dan aan
het bewind. Dat is de consequentie van uw opstelling.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U stelt een zeer terechte vraag en ik zal daar heel precies op reageren.
Het zal u niet ontgaan zijn dat datgene wat wij gezegd hebben met betrekking
tot het opschorten van de bombardementen en de steun aan de bombardementen,
precies is gebeurd op het moment dat de Taliban op z'n retour was. Het was
dus niet meer de vraag of de Taliban zou worden verslagen als noodzakelijke
stap om de terroristen aan te pakken, maar het ging meer om de vraag: wanneer
is het precieze moment? Waarom is dat keerpunt belangrijk? Dat is belangrijk
om aan de ene kant min of meer zeker te zijn van het feit dat de Taliban niet
zou overleven. Dat mag inderdaad niet gebeuren. Aan de andere kant moet niet
alleen maar in woord maar ook in daad prioriteit worden gegeven aan het tegengaan
van een machtsvacuüm. Natuurlijk houdt dat een risico in, maar datgene
wat nu gebeurt, is ook een risico. Het aan de macht helpen van de Noordelijke
Alliantie is een risico. Wij zien wat er in Mazar-i-Sharif gebeurt. Dat wil
zeggen: wij krijgen informatie vanuit tamelijk onafhankelijke bronnen als Artsen
zonder Grenzen en het Rode Kruis. Zij schetsen een beeld van de situatie in
Mazar-i-Sharif, dat neerkomt op zaken als plunderingen en standrechtelijke
executies. Ik weet niet in welke omvang dit gebeurt. Laten wij hopen dat dit
niet het beeld wordt in andere steden die nu Talibanvrij zijn. Wij hebben
daar zeer grote zorgen over. Ik denk dat u die zorgen ook heeft, maar wij
trekken er dan wel een andere conclusie uit.De heer Verhagen (CDA):Naar onze mening kun je niet de ene dag wel, de andere dag niet en de
volgende dag weer wel steun kunt geven aan militaire acties.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat begrijp ik op zichzelf heel goed. Maar wat ook niet kan, is dat je
de ene dag vindt dat de militaire ontwikkeling parallel moet lopen met de
politieke oplossing, je dat de andere dag niet doet, je dat misschien de derde
dag weer wel bepleit en je dat wellicht de vierde dag weer niet doet. En dat
is namelijk...De heer Verhagen (CDA):Wij hebben juist iedere dag voor dat politieke, diplomatieke spoor gepleit.
En daarom is het ook wel degelijk noodzakelijk om in lijn met Brahimi een
aantal vervolgstappen te zetten. Daar moeten wij ook snel een antwoord op
hebben. Het gaat dus niet om de zorgen die wij niet zouden hebben over de
ontwikkelingen in Afghanistan. Maar op het moment dat ik iedere dag wederom
pleit voor diplomatieke, humanitaire en politieke stappen, verbind ik daar
geen uitspraken aan over het wel of niet steunen van de militaire acties.
Het moet immers juist integraal benaderd worden. U haalt er één
steen uit. Daarmee steunt u in wezen de regering niet meer in de strijd tegen
het terrorisme.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat vind ik veel te makkelijk. Het is niet "opeens" en "dan maar". Ik
motiveer dat zeer inhoudelijk. Ik respecteer het zeer als u het daar niet
mee eens bent. Wij voeren hier een goed inhoudelijk debat. Het gaat ook niet
om het niet voeren van de strijd tegen het terrorisme. Het gaat hier echt
om doel en middel. Wij moeten heel goed in de gaten houden dat bombardementen
niet het doel zijn, maar dat zij een middel zijn in de strijd tegen het terrorisme.
Die strijd zal via een veelheid van wegen moeten blijven worden gevoerd. Dat
is naar mijn mening een heel belangrijk punt. Ik ben vanzelfsprekend met u
eens dat er een heleboel moet gebeuren. Wij zijn het alleen niet met elkaar
eens over datgene wat hád moeten gebeuren. Ik zeg: wat had moeten gebeuren,
is dat de militaire ontwikkeling en de ruimte die via de gewijzigde strategie
aan de Noordelijke Alliantie is geboden, parallel opgevuld waren met een aanwezigheid
van een internationale macht, al is het maar voor het bewaken van recht en
orde, voorzover dat dan in zo'n chaotische situatie mogelijk is. Dat had mogelijkerwijs
veel ellende kunnen voorkomen. Ik zeg het ook omdat wij weten wat de historie
is. Wij weten hoe de Noordelijke Alliantie met macht omgaat. Dat is in het
begin van de jaren negentig, tussen 1992 en 1996, duidelijk te zien geweest.
Dat was ronduit afschuwelijk. Wij weten dat de Noordelijke Alliantie bestaat
uit een aantal elkaar rivaliserende "warlords" die niet heel veel beter zijn
dan de Taliban. Het zijn boeven en boefjes.De heer Verhagen (CDA):Ik ontken dat ook niet. De heer Rosenmöller heeft mijn woorden aangehaald
bij de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken. De consequentie
die moet worden verbonden aan een en ander is harder trekken aan het humanitair-politieke
spoor. De consequentie moet niet zijn dat men de ene dag voor militaire actie
is, de andere dag tegen en een volgende dag weer voor militaire actie is.
De heer Rosenmöller trekt een verkeerde conclusie. Hij wil beide partijen,
voor- en tegenstanders van militaire actie, te vriend houden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat vind ik onzin. Dat moet de heer Verhagen nader toelichten. Hoe kan
en moet ik die partijen te vriend houden?De heer Verhagen (CDA):Ik constateer dat de heer Rosenmöller zijn steun niet intrekt, maar
opschort. Hij zegt niet tegen de militaire actie te zijn, maar zijn steun
op te schorten. Dat is zoiets als een beetje zwanger zijn. Dat kan niet. Iemand
is zwanger of niet. Iemand is voor militaire actie of niet. De heer Rosenmöller
probeert op dit vlak beide partijen te vriend te houden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik ben nog nooit een beetje zwanger geweest. Ik ben overigens wel een
paar keer vader geworden. Daar weten wij met zijn allen wat van, inclusief
de heer Verhagen. Ik bestrijd echter zijn stellingname. Met het opschorten
wordt beoogd, het middel voor de toekomst niet uit te sluiten, gerelateerd
aan het doel. Dat is een heel zakelijke, legitieme en heldere redenering.
Men kan de steun ook intrekken. Dat kan maar een keer. Dan zijn bombardementen
echter niet meer te gebruiken voor het gestelde doel. Dat is dan ook onze
redenering. Op het moment dat ons besluit viel, was er sprake van een keerpunt
in de afbraak van de macht van Taliban. Er was in geen velden of wegen een
situatie te zien van politiek-diplomatieke gebieden die Talibanvrij waren.
Wij moeten het besluit, het standpunt, dan ook zien in relatie
tot de geschiedenis van Afghanistan. Dat is een geschiedenis van twintig jaar
oorlog, ellende en strijd. Ook wie vindt dat het geen strijd is tegen de Afghanen,
heeft de plicht de mensen in de steden maximaal te beschermen als het om de
meest elementaire mensenrechten gaat. Bovendien moet gezorgd worden voor een
vorm van politiek bestuur die haalbaar is en die van meet af aan aanwezig
is. Dat is de kern van waaruit wij tot de gedachte zijn gekomen die inmiddels
per interruptie meerdere keren is verwoord.De heer Hoekema (D66):Ik heb in mijn termijn zorg uitgesproken over de Noordelijke Alliantie
en de wreedheden die door deze mensen worden begaan. Is de heer Rosenmöller
echter niet teleurgesteld in zijn eigen opstelling als hij constateert dat
anderhalve dag na de nieuwe positiebepaling van GroenLinks in de Verenigde
Naties een plan van aanpak ligt voor de toekomst van Afghanistan? De minister
heeft hierover een brief geschreven. Er ligt een plan voor een voorlopige
raad, die breed is samengesteld. Het gaat niet alleen om de Noordelijke Alliantie,
maar om alle oppositiegroepen. Alle processen van politieke meerderheidsvorming
worden daarbij betrokken. Er liggen ook concrete plannen voor een breed overgangsbestuur
in Afghanistan. De heer Rosenmöller had dit toch ook kunnen zien aankomen?
Er ligt immers een VN-resolutie over exact het punt dat de heer Rosenmöller
als het grote verwijt noemt, namelijk dat het politieke proces achterblijft
bij de militaire feiten. Dat is in 36 uur gebeurd. Is de heer Rosenmöller
niet teleurgesteld in zijn opstelling als hij constateert dat de VN nu datgene
doet waarom hij, met recht en reden, heeft gevraagd?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nee. Ik ben niet teleurgesteld in mijn standpunt. Iemand sprak in de loop
van de avond over woorden en daden. Misschien wel de heer Hoekema. Wij zien
echter geen presentie. Wij zien ook niet heel snel de aanwezigheid van iets
van een internationale gemeenschap. Ik ben niet teleurgesteld. Ik ben hoopvol
gestemd dat het ervan gaat komen. De heer Hoekema en ik delen de analyse dat
de ene ontwikkeling harder gaat dan de andere. Ik vind het overigens teleurstellend
dat de heer Melkert en ik op dat punt niet tot elkaar zijn gekomen. Dan kan
men ook niet over de consequenties praten. Als men de analyse deelt, kan beter
gediscussieerd worden over de consequenties die daaraan verbonden moeten worden.De heer Hoekema (D66):Juist omdat ik voor een groot deel uw analyse deel, ben ik zo teleurgesteld
in uw standpunt. U kunt toch niet verwachten dat de VN als een soort bezemwagen
achter de Noordelijke Alliantie, het offensief, aanloopt. Daar is toch een
planning voor nodig en een politieke wilsvorming. Die hebben volledig hun
gelding gevonden in het plan van aanpak en in de Veiligheidsraadresolutie.
Er kan geen 24 uur zitten tussen het militaire offensief en het politieke
proces van de vorming van een overgangsregering in Afghanistan. U verwacht
iets van de VN wat de VN nooit en te nimmer zal kunnen waarmaken. Daarom ben
ik zo teleurgesteld in het standpunt van GroenLinks. Ik ken GroenLinks als
een partij die een zeer sterk geloof hecht aan de VN.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik vind dat een onderschatting van de mogelijkheden van de internationale
gemeenschap. Als daar een koerswijziging plaatsvindt, heb je de dure plicht
om het mogelijk ontstane politiek-bestuurlijke vacuüm op een zodanige
wijze op te lossen dat de meest elementaire mensenrechten van de Afghanen
maximaal beschermd worden. Dat is niet gebeurd. Als de bombardementen dan
doorgaan, wordt het probleem van het machtsvacuüm vergroot. Dan vergroot
je de onbalans tussen de militaire en de politieke kant van de zaak. Ik spreek
nu voor mezelf. Ik ben hier vanaf 7 oktober voortdurend mee bezig geweest.
Ik heb mijzelf vragen gesteld. Kun je het nog verantwoorden? Is het een goede
strategie? Ik weet ook wel dat je niet zomaar kunt zeggen dat je de steun
aan de bombardementen opschort. Dan moet er echt een grote fout gemaakt zijn
in de strategie en wij vonden op dat moment dat dit het geval was. Daarom
zijn wij maandag tot die analyse gekomen en dat hebben wij dinsdag naar buiten
gebracht.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Mag ik dat woord opschorten toch nog eens goed wegen? Het feit dat een
fractie in het parlement de steun opschort, zegt natuurlijk niet zoveel. Ik
mag toch aannemen dat u van de Nederlandse regering verwacht dat zij tegen
de Amerikaanse regering zegt dat zij de steun opschort. U zult zich toch realiseren
dat de Amerikanen ons dat niet in dank zullen afnemen en dat het tot gevolg
heeft dat wij dicht in de buurt komen van het opblazen van het NAVO-bondgenootschap.
Weet u wat u de regering vraagt? Weet u wat het gewicht daarvan is? Wij hebben
het voortdurend over GroenLinks, maar niet over de regering.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Van mij kan niet anders verwacht worden dan dat ik spreek namens die club.
De vraag die u mij stelt, is zeer terecht. U mag er ook van uitgaan dat wij
als fractie goed doordacht hebben wat de consequenties daarvan zijn. Wij houden
hier een pleidooi en wij verwachten inderdaad iets van de Nederlandse regering.
Wij controleren tenslotte de Nederlandse regering. Wij hopen dat zij gevoelig
zal zijn voor de argumentatie die ik hier te berde breng, maar wij realiseren
ons zeer goed dat dit niet zonder consequenties zal blijven in het internationale
verband. Zo zijn op dit moment de feiten.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Wij hebben nu voor het eerst artikel 5 van het NAVO-bondgenootschap benut.
Wij hebben voor het eerst een bondgenootschappelijke solidariteit afgesproken.
Als je daar twee maanden later voor wegloopt, kan het leiden tot het aan de
orde stellen van de betrouwbaarheid van Nederland als NAVO-bondgenoot en het
überhaupt aan de orde stellen van het NAVO-bondgenootschap. Dat hebt
u dus allemaal doordacht en dat hebt u meegenomen in uw afweging.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ja, ik zal ook zeggen wat de keerzijde van de redenering zou zijn als
het niet zou kunnen. Dan kan het denken over dit soort wezenlijke vraagstukken
misschien nog wel doorgaan, maar dan is een andere afweging tussen doel en
middel niet meer mogelijk. Dat geef je dus uit handen. Ik heb van meet af
aan gezegd dat wij weigeren om de afweging tussen doel en middel uit handen
te geven. Wij hebben er vertrouwen in dat de regering op een
integere manier een afweging maakt, maar wij willen zelf een analyse kunnen
maken, wij willen zelf een oordeel kunnen geven en wij willen zelf conclusies
verbinden aan de informatie die via een veelheid van wegen tot ons komt. Als
dat niet meer zou kunnen, zou alles in dit verband worden overgelaten aan
de Amerikaanse president of de secretaris-generaal van de NAVO. In die wereld
wil ik niet leven. Dan kan ik nooit meer de verantwoordelijkheid nemen voor
dit soort zeer wezenlijke vraagstukken.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Om misverstanden te voorkomen: ik ben het op dit punt met u eens. Die
vrijheid is er en ook de Nederlandse regering heeft die vrijheid. Mij gaat
het erom of je zo ver mag gaan, dat je op dit moment, twee maanden na dato,
de beslissing neemt om de Amerikanen het werk alleen te laten opknappen en
de eerder afgesproken solidariteit op te zeggen. Maar die afweging mag u maken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):We hebben het over politieke solidariteit. Die heb ik zelf nooit licht
opgenomen. Als je vindt dat er iets moet gebeuren, dan vind ik dat je zelf
de bereidheid moet hebben om het te doen. Het verschil tussen woord en daad
kan dus niet groot zijn, maar in de kern is mijn antwoord op uw vraag: ja,
wij hebben het doordacht en gelukkig mogen wij daaraan die consequenties verbinden.
De pendant van die redenering zou namelijk zijn dat je bij dit soort wezenlijke
vraagstukken de besluitvorming uit handen geeft, aan een ander overdraagt.
Dat zou strijdig zijn met een van de wezenstaken van ons, politici.De heer Weisglas (VVD):De heer Rosenmöller zei dat we het hebben over politieke solidariteit,
maar wij hebben het niet alleen maar over politieke solidariteit. Op de agenda
voor dit debat staat namelijk de brief van de Nederlandse regering van 9 november
en die gaat over een militaire bijdrage van Nederland aan de strijd tegen
het terrorisme. De heer Rosenmöller heeft het over "opschorten", maar
als er over de militaire bijdrage wordt gestemd, dan zal hij tegenstemmen.
Hij zegt dus "nee" tegen de militaire bijdrage en doorbreekt daarmee de militaire
solidariteit. Als zijn opvatting in dit parlement een meerderheid zou krijgen,
of als zijn opvatting in andere parlementen van bondgenoten in de coalitie
een meerderheid zou krijgen, dan zou de militaire campagne in elkaar zakken,
en daarmee de strijd tegen het internationale terrorisme. Dat is de uiterste
consequentie en daarmee gaat het niet alleen maar om politieke solidariteit:
hij doorbreekt de militaire middelen die nodig zijn voor die politieke solidariteit.
Wij hebben het dus over de brief van 9 november.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Over de brief van 9 november kom ik nog te spreken. Maar ik vind dat u
veel te hard gaat. Bovendien schortten wij onze steun aan de bombardementen
op, terwijl de Amerikanen een paar dagen later lieten weten dat zij de bombardementen
drastisch gingen reduceren. Je kunt ons meningsverschil dus enorm opblazen,
maar dat zou onterecht zijn. Ik wil alleen zeggen dat vanaf 7 oktober steeds
is gesproken over de politieke kant. Ik realiseer me goed dat de brief over
de militaire bijdrage gaat. Bovendien is men het niet van ons gewend dat wij,
wanneer over politiek wordt gesproken, daar geen consequenties aan verbinden;
het zou inderdaad te gemakkelijk zijn om ergens je steun aan te verlenen en
het door een ander te laten opknappen. Maar nogmaals, wij maken de afweging
tussen doel en middelen. Het gaat er niet om dat de consequenties van ons
standpunt zouden impliceren dat wij de strijd tegen het internationale terrorisme
opgeven of de boel in elkaar laten zakken. Dat zijn allemaal veel te grote
woorden. U mag die uiteraard uiten, maar ze zijn niet aan ons besteed. Waar
wij een meningsverschil over hebben – en dat hoeven wij niet te verkleinen –
is de vraag welke consequenties je verbindt aan je standpunten ten aanzien
van de bombardementen, in het licht van de ontwikkelingen in de afgelopen
dagen. Dat is het meningsverschil, niet meer en niet minder.De heer Verhagen (CDA):Als je je distantieert van de manier waarop de coalitie de strijd tegen
het terrorisme voert, welke consequenties heeft dat in uw ogen dan voor het
bondgenootschap dat wij voelen en hebben met de belangrijkste partner in de
coalitie?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik vind dat het bondgenootschap het op dat moment zozeer niet goed doet
dat ik het niet meer kan verdedigen. Dat brengt met zich dat wij een eigenstandige
afweging moesten maken. Ik vind dat dat mag. Ik hoop dat u dat ook vindt.
Als u dat onverhoopt niet van mening zou zijn, betekent dat dat anderen niet
alleen voor u denken, maar ook voor u handelen. Dat is strijdig met een van
onze wezenstaken.De heer Verhagen (CDA):U antwoordt niet op mijn vraag. Ik vroeg welke consequenties u hieraan
verbindt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik denk dat ik wel degelijk op uw eerste interruptie heb geantwoord. In
interrupties heeft men al het standpunt van de GroenLinksfractie voor mij
verwoord, maar uw vraag geeft mij nu de mogelijkheid om ons standpunt ook
een keer zelf te verwoorden. Het standpunt van GroenLinks luidt dat wij de
steun aan de bombardementen opschorten.Voorzitter. In de media en door de ngo's wordt bericht dat bijvoorbeeld
in Mazar-i-Sharif het Wereldvoedselprogramma en Unicef de hulp aan de regio
hebben moeten staken vanwege de onrust. Ik noem dit voorbeeld in de hoop dat
die onrust zich niet verspreidt. Dat probleem is gezien de omvang van deze
bevolkingsconcentratie namelijk al ernstig genoeg is. Dit voorbeeld laat zien
dat in een gedeelte van het land sprake is van anarchie en dat die anarchie
zich dreigt uit te breiden. Het is de vraag of de humanitaire hulpverlening,
waarop in de brieven uitgebreid wordt ingegaan, niet heel veel weerstand ondervindt
van het huidige machtsvacuüm dat voorlopig opgevuld lijkt te worden door
de Noordelijke Alliantie. Die alliantie wordt echter op haar beurt door andere,
kleine of minder kleine groepen, bestreden. Ik zie graag dat de regering zo
uitgebreid mogelijk ingaat op de perspectieven die op korte termijn ontstaan
of zouden kunnen ontstaan voor de humanitaire hulpverlening.Ik ben het eens met mijn collega die zei dat je je, ondanks alle zorgen
die je kunt hebben over de situatie in Afghanistan, toch moet
verheugen over de beelden van geschoren mannen, vrouwen die zich aarzelend
kunnen laten zien en mensen die dansen op muziek. Ik hoop dat dit het beeld
van Afghanistan zal blijven. Ik herhaal echter nogmaals dat mijn fractie zich
grote zorgen maakt over de manier waarop op dit moment wordt omgegaan met
de macht en over de vraag hoe die macht kan worden afgenomen.Ik vraag de regering te reageren op de stelling dat een multi-etnisch
overgangsbestuur in samenwerking met een robuuste VN-vredesmacht de beste
politiek-bestuurlijke constellatie is om het terroristisch netwerk van Bin
Laden op te rollen. Ik vraag dit, omdat ik het doel voortdurend in het oog
houdt. Daar doet mijn debat met mijn collega's over een van de instrumenten
niets aan af. Ik denk dat een multi-etnisch bestuur in samenwerking met die
robuuste aanwezigheid van de VN een zeer belangrijke bijdrage kan leveren
aan het opsporen en ontmantelen van dit terroristische netwerk en zijn leider.De brief over de Nederlandse bijdrage heeft bij mijn fractie tot veel
vragen geleid. In de brief van de bewindslieden van vandaag wordt gerefereerd
aan de snel wijzigende situatie. Ik verzoek de regering dan ook om een actualisering
van hetgeen ons is voorgehouden. Aan bezwaren tegen militaire aspecten moeten
consequenties worden verbonden met betrekking tot de inzet van mensen. Hetzelfde
geldt voor de humanitaire kant van de zaak: als een land veel initiatieven
bepleit, moet een land daarvoor openstaan. Ik zal grofweg een raamwerk schetsen
van de wijze waarop wij dit punt in een later stadium zullen beoordelen, want
ik ben van mening dat de regering daarop recht heeft. De minister-president
heeft bij de presentatie van het kabinetsstandpunt meerdere keren herhaald
dat er geen gevechtshandelingen zullen plaatsvinden in Afghanistan. Dezelfde
woorden staan in de brief van vrijdagavond. Die brief is echter geschreven
onder de titel van de bijdrage aan de strijd tegen het internationaal terrorisme.
Over Afghanistan wordt gezegd dat er op één punt duidelijkheid
wordt gegeven, namelijk over hetgeen in ieder geval niet in Afghanistan gebeurt.
Er wordt echter geen duidelijkheid verschaft over hetgeen buiten Afghanistan
met de Nederlandse bijdrage kan gebeuren. Omdat er een discussie gaande is
over het mogelijk verleggen van het strijdtoneel naar andere schurkenstaten,
krijg ik van de minister van Defensie graag zoveel mogelijk duidelijkheid
op dit punt. De positionering van Nederlandse troepen op schepen kan natuurlijk
een confrontatie betekenen met terroristen die zich over de grenzen van Afghanistan
manifesteren.De heer Weisglas (VVD):De heer Rosenmöller heeft een aantal vragen gesteld over de inhoud
van de brief van 9 november en dat is terecht want daarvoor is dit debat bedoeld.
Zal de heer Rosenmöller alsnog akkoord gaan met een Nederlandse militaire
bijdrage als zijn vragen bevredigend worden beantwoord? Schort hij zijn opschorting
dan weer op?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Doet u nu niet zo flauw.De heer Weisglas (VVD):Ik meen het zeer serieus.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat maakt het nog erger.De heer Weisglas (VVD):Nu doet u flauw.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb gezegd dat consequenties moeten worden verbonden aan een standpunt
als je voorstander bent, niet als je tegenstander bent. Vanuit dat globale
kader heb ik geredeneerd. Het is logisch. Als een militaire bijdrage in strikt
militaire zin niet verantwoord wordt gevonden, is het ook niet verantwoord
om een Nederlandse bijdrage te leveren. Dit principe lijkt mij volstrekt logisch
en consequent. Als lange tijd wordt gepleit voor intensivering van de humanitaire
kant, is het logisch dat daaraan een bijdrage wordt geleverd en een land de
verantwoordelijkheid neemt voor die bijdrage. Ik lees in de brief: "Door de
elkaar in hoog tempo opvolgende militaire en diplomatieke ontwikkelingen komen
de accenten in de planning vanzelf anders te liggen". Ik vraag de regering
waar de accenten komen te liggen en welke betekenis daaruit is af te leiden.
Vervolgens staat in de brief: "Zo wordt thans hoge prioriteit gegeven aan
de ondersteuning van de humanitaire hulpverlening." Het zou natuurlijk vreemd
zijn als daaraan geen steun wordt verleend. Het is evident dat de regering
op dit onderdeel van de activiteiten op de steun van GroenLinks en andere
fracties kan rekenen.De heer Weisglas (VVD):Als ik de heer Rosenmöller niet goed heb begrepen, dan verontschuldig
ik mij daarvoor. Ik heb echter begrepen dat hij vragen heeft gesteld over
de humanitaire taken van Nederlandse krijgsmachtonderdelen aldaar. Hij heeft
gezegd dat hij zijn steun volledig opschort bij militaire activiteiten, en
dus bij Nederlandse militaire activiteiten. Het heeft vanuit de positie van
de heer Rosenmöller toch geen zin om vragen te stellen over de taken
van de Nederlandse krijgsmachtonderdelen?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter. Ik realiseer mij goed dat het ingewikkeld is; ik ben hiermee
natuurlijk de afgelopen weken geconfronteerd. Wat wij opschorten, is de steun
aan de bombardementen. Dat betekent niet: alle activiteiten die militairen
kunnen ondernemen. Ik heb geprobeerd, dit zuiver te onderbouwen en te beredeneren
en mijn woordkeuze zodanig te kiezen dat dit duidelijk is. Dat doe ik niet
om het kleiner te maken maar om het precies te formuleren. Ons standpunt betekent
dus helemaal niet dat militairen geen humanitaire taken zouden kunnen uitvoeren.
Sterker nog, als dat gebeurt, wordt een wens vervuld die wij bij herhaling
hier en in de commissie hebben uitgesproken. Daar staan wij dan ook voluit
achter.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter. Wie A zegt, moet ook B zeggen. Op grond van deze
gedachte heeft mijn fractie direct de brief van de regering van 9 november
verwelkomd als een buitengewoon goede onderstreping van de solidariteit met
de VS. Mijn fractie heeft steeds gezegd: die solidariteit is er en die moeten
wij blijven betonen. Wij moeten ons een betrouwbare bondgenoot tonen.Welnu, wij waarderen de inzet van de regering. De militaire inzet die
nu wordt gepleegd, mag er zijn en is substantieel. Dat vinden wij een goede
zaak. Overigens is de situatie inmiddels zodanig veranderd
en verandert zij nog steeds zozeer, dat het nu niet zo zinvol is om die bijdrage
van stap tot stap te bespreken. In algemene zin betuigt mijn fractie haar
steun aan deze inzet, maar zij vraagt zich wel af wat de situatie van dit
moment is. Welke consequenties heeft die huidige situatie voor de Nederlandse
bijdrage? Ik neem aan dat een en ander van uur tot uur onder de loep wordt
genomen. De brief van 15 november biedt ons meer inzicht, maar zij is niet
volledig. Dat kan ook niet. Ik hoop dat de bewindslieden ons nog tijdens dit
debat nader kunnen informeren. Verder gaan wij ervan uit dat, alvorens daadwerkelijk
Nederlandse militaire middelen worden ingezet, dit onmiddellijk aan de Kamer
wordt gemeld, opdat wij daarvan op de hoogte zijn.In Afghanistan zijn de zaken zeer snel verlopen, veel sneller dan verwacht
en ook door sommigen gehoopt. Dit stelt ons weer voor nieuwe problemen. Het
kan niet de bedoeling zijn, het Talibanregime te verdrijven wanneer dit tot
het gevolg heeft dat een omgekeerde situatie ontstaat waarin de Noordelijke
Alliantie een gewelddadig militair bewind gaat voeren. Dan zijn wij natuurlijk
niet veel opgeschoten. Wezenlijk is er dan geen winst. Hoe wordt nu voorkomen
dat een politiek en militair vacuüm ontstaat en dat er uit humanitair
oogpunt onaanvaardbare situaties ontstaan? De berichten over en de beelden
van standrechtelijke executies en het doden van krijgsgevangenen hebben ook
ons bereikt. Het zijn zaken die ons met afschuw moeten vervullen.Voorzitter. Zelfs al zou het Talibanregime geheel worden verdreven –
voorzover ik weet, is dat op dit moment nog niet het geval – is het
einddoel van de operatie natuurlijk nog niet bereikt. Het ging en gaat immers
om het bestrijden van het terrorisme, in concreto om het opsporen en straffen
van Bin Laden en het oprollen van zijn netwerk. Het bestrijden van terrorisme
vergt een andere aanpak dan alleen met bombardementen en dergelijke kan worden
bereikt, hoe noodzakelijk dat ook was. De vraag is daarom: hoe gaat de strijd
nu verder en hoe wordt die strijd vormgegeven? Dat blijkt niet uit de brieven
die ons zijn voorgelegd. Ik neem aan dat de regering voortdurend door de Amerikaanse
administratie op de hoogte wordt gehouden van de ontwikkelingen op dat front
en dat wij door de regering op de hoogte worden gehouden voorzover dit uiteraard,
met alle restricties, mogelijk is. Dat roept een vraag op die al door collega's
is gesteld maar ook bij ons leeft. Hoe zijn wij, zeker gezien onze substantiële
bijdrage, nu concreet betrokken bij de besluitvorming? In welke gremia vindt
die plaats? Welke wijzen van informatievoorziening zijn er? Een andere vraag
die leeft bij mijn fractie is hoe nu precies de visie van de Nederlandse regering
is op de rol van de Verenigde Naties in Afghanistan. Ik heb dat niet helemaal
kunnen opmaken uit de toespraak van minister Van Aartsen tot de VN. Ik meende
daarin enkele nuanceverschillen bespeurd te hebben. Welke rol is precies voor
de VN weggelegd en hoe verhoudt de rol de VN zich tot de vorming van een coalition
of the willing, waarvan sprake is?Over de brief van heden heeft mijn fractie de volgende vragen. Wij hebben
gelezen over de inzet van Nederlandse maritieme middelen in het Caribisch
gebied, een goede zaak. Wij zijn daar al present, met belangrijke taken. Wordt
daar een versterking van die inzet aan toegevoegd? Zal dat geschieden onder
het bevel van de commandant zeemacht in het Caribisch gebied? Of gaat het
om middelen die aan de Amerikanen ter beschikking worden gesteld, om hun vertrek
daar op te vangen met misschien andere bevelsverhoudingen? De situatie in
dat gebied was nog onlangs in de Kamer onderwerp van discussie. Denk maar
aan het FOL-verdrag en de verhoudingen die daaruit voortvloeien. Ik neem aan
dat op dit punt ook nog nadere besluitvorming zal plaatsvinden.Wij vinden het humanitaire spoor erg belangrijk, zeker op dit moment.
De nu ontstane situatie biedt aan de ene kant extra mogelijkheden voor belangrijke
humanitaire hulp, ook vanuit de buurlanden, terwijl er aan de andere kant
chaos en verwarring is, hetgeen altijd slecht is voor de humanitaire situatie.
De winter valt in. Mijn fractie zou het op prijs stellen als de Nederlandse
regering een belangrijke rol speelde in het aanbieden van hulp ter plaatse,
ook financieel. Ik weet dat men dat wil. Welke concrete mogelijkheden zijn
er voor Nederland om de humanitaire noodsituatie, die zich met de winter voor
de boeg aftekent, te kunnen voorkomen?Terrorismebestrijding moet zeker in het kader van de Nederlandse bijdrage
extra aandacht hebben. Wij vragen bijzondere aandacht voor de dreiging met
biologische, chemische en nucleaire wapens. Wij wensen de regering veel wijsheid
en sterkte bij de belangrijke besluiten die nog genomen moeten worden.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. De militaire ontwikkelingen en de snelle aftocht van de Taliban
uit Kaboel noodzaken ons tot een stroomversnelling in de discussies en de
besluiten over de toekomst van Afghanistan. Terecht hebben de Veiligheidsraad
en de VN zich op basis van de rapportage van Brahimi gebogen over de vraag
hoe de VN erbij betrokken kunnen en moeten worden. Wij moeten ons buigen over
de vraag hoe de internationale gemeenschap moet bijdragen aan de wederopbouw
van Afghanistan, aan het voorkomen van een humanitaire catastrofe, aan het
garanderen van een multi-etnische regering, aan het zeker stellen van het
respect voor mensenrechten, maar ook aan het zeker stellen dat Afghanistan
niet langer uitvalsbasis kan zijn voor terrorisme.Dat laatste betekent dat het bestrijden van het terrorisme, het pakken
en bestraffen van Bin Laden en het beëindigen van het Talibanregime in
heel Afghanistan nog steeds de hoogste prioriteit moeten hebben. De fractie
van het CDA heeft eerder solidariteit uitgesproken met de VS, niet alleen
op het papier waarop artikel 5 van het NAVO-verdrag is geschreven, maar vanuit
de overtuiging dat de ontsteltenis en de rouw in de Atlantische waardengemeenschap
gevolgd moeten worden door vastberadenheid. Ik heb eerder namens de fractie
van het CDA gezegd, dat het inroepen van artikel 5 van het NAVO-verdrag geen
gratuit gebaar is. Het inroepen van dat artikel betekent dat elke bondgenoot,
en dus ook Nederland, moet bekijken op welke manier hij de Verenigde Staten
kan bijstaan, niet alleen uit solidariteit, maar ook uit eigenbelang, juist
omdat de strijd tegen het terrorisme een gezamenlijk belang is. Aanslagen
kunnen ook hier plaatsvinden. De CDA-fractie steunt dan ook het besluit van
de regering om een militaire bijdrage te leveren aan de door
de VS geleide coalitie tegen het internationale terrorisme. Het is een strijd
op vele fronten: diplomatiek, politiek, humanitair, economisch-financieel,
maar ook militair. Als wij steun verlenen aan die internationale coalitie
in haar strijd tegen het terrorisme, is het een volstrekt logische stap dat
wij die ondersteuning niet beperken tot humanitaire acties, maar als NAVO-bondgenoot
ook de bereidheid uitspreken om militair deel te nemen.Dat de militaire ontwikkelingen nu in een stroomversnelling zijn geraakt,
laat onzes inziens onverlet dat de militaire ondersteuning van de acties nog
steeds noodzakelijk is. De strijd is nog niet gestreden. Terecht stelt de
regering in de brief van heden dat het doel van het militaire optreden, het
uitschakelen van het Al-Qaedanetwerk en het oppakken van Bin Laden, nog niet
is bereikt. Daarom is de Nederlandse militaire deelname nog steeds relevant,
niet alleen ter ondersteuning van de humanitaire hulpverlening, maar ook op
het punt van de zogenaamde back filling in bijvoorbeeld het Caribisch Gebied
alsook voor de beveiliging van vaarroutes en de verhindering van de eventuele
verplaatsing van terroristische groeperingen. Ook verkenningsvluchten, niet
alleen voor het monitoren van vluchtelingenstromen, maar ook voor het lokaliseren
van militaire doelen, kunnen nog steeds nodig zijn.De CDA-fractie heeft ingestemd met het besluit van de regering, maar gaat
er daarbij van uit dat bij de daadwerkelijke inzet van de Nederlandse militairen
de Kamer, mede aan de hand van het toetsingskader, wordt geïnformeerd.
Dat laat onzes inziens onverlet dat wij de regering op een cruciaal moment
in de strijd tegen het terrorisme duidelijkheid moeten verschaffen. De regering
moet kunnen rekenen op onze steun, niet alleen moest zij dat gisteren, maar
ook vandaag en morgen. Het debat van vandaag is daarom niet gratuit. Wij gaan
er ook van uit dat als Nederland een militaire bijdrage aan de actie levert,
het betrokken wordt bij het overleg tussen de bondgenoten en dat wij niet
weer situaties als die van de zondag in Londen meemaken.Met betrekking tot de militaire actie stelde de minister-president afgelopen
vrijdag dat wij meedoen in Afghanistan, in de omringende landen en op zee.
Tegelijkertijd stelde hij dat de acties in wezen gericht zijn op Afghanistan
en dat een geografische uitbreiding niet aan de orde is. Conform resolutie
1368 dienen niet alleen de daders van de aanslagen, maar ook degenen die verantwoordelijk
zijn voor het bieden van hulp, steun of een schuilplaats aan degenen die terroristische
aanslagen hebben gepleegd, te worden aangepakt. De CDA-fractie heeft eerder
in het debat waarin fractievoorzitter Balkenende als woordvoerder optrad,
duidelijk gesteld dat deze stelling niet alleen wordt onderschreven, maar
dat zij ook consequenties kan hebben. Onder andere betekent zij dat indien
er bewijzen zijn voor de betrokkenheid van andere landen dan Afghanistan,
voor die andere landen dezelfde criteria gelden als die voor Afghanistan.
Ook resolutie 1373 onder hoofdstuk 7 spreekt over acties tegen niet ander
omschreven vijanden en niet over Afghanistan sec. Van de ministers wil ik
horen of zij conform de eerdere uitspraken van de Veiligheidsraad een aanbod
hebben gedaan dat voor de militaire actie ter bestrijding van het terrorisme
geldt of dat een aanbod is gedaan dat alleen maar geldt voor een actie tegen
Afghanistan. Los van de vraag of thans een dergelijke actie aan de orde is,
wil ik dus weten of de militaire actie meer kan inhouden dan alleen de strijd
tegen Afghanistan. Naar onze mening is dat wel het geval en zal het aanbod
ook moeten gelden bij die andere acties.Terecht heeft minister Van Aartsen in de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties de noodzaak onderstreept van vulling van het politieke vacuüm
in Afghanistan, het garanderen van de veiligheid in dat land, het komen tot
een door de VN gecoördineerde opbouw van Afghanistan, het houden van
een humanitaire donorconferentie, ontmijning en van verder alle elementen
die van belang zijn. De gisteren aanvaarde resolutie van de Veiligheidsraad
biedt op grond van de bevindingen van Brahimi daarvoor voldoende aanknopingspunten.
De resolutie maakt echter geen melding van een multinationale vredesmacht.
Onder punt 5 spreekt zij slechts van steun om in gebieden die niet langer
in handen zijn van de Taliban de veiligheid zeker te stellen. De vraag is
hoe men dit zal realiseren. Er doen allerlei verhalen de ronde en er worden
allerlei opties genoemd. Groot Brittannië en Frankrijk hebben troepen
aangeboden, maar zij menen wel dat daarvoor een aparte resolutie nodig is.
Juist om zeker te stellen dat conform de VN-resolutie alle Afghaanse groepen
in een overgangsregering worden samengebracht, dat de mensenrechten worden
gerespecteerd en dat de strijdende partijen zich onthouden van vergeldingsmaatregelen,
is militaire presentie in Afghanistan nodig. Hoe denkt de minister invulling
te geven aan de oproep, zoals verwoord in die laatste resolutie? Dinsdag in
New York onderschreef de minister het idee een robuuste veiligheidsmacht te
sturen, zoals de speciale afgezant van de VN, Brahimi, formuleerde, maar deze
stelde ook dat een resolutie van de Veiligheidsraad duidelijkheid zou moeten
verschaffen over de aard en omvang van een internationale troepenmacht. Ook
het plan louter moslimstaten in te schakelen, zou volgens de minister onhaalbaar
zijn. Met resolutie 1378 is er nog geen duidelijkheid op dit punt gekomen.
Wanneer komt die er wel? Met het oog op de actuele situatie in Afghanistan,
vooral in de gebieden waar de Taliban niet meer heerst, is snel duidelijkheid
op dat punt nodig. Is minister Van Aartsen van mening dat een Afghaanse vredesmacht,
mogelijk versterkt met landen uit de regio, een goede optie is? Of vindt hij
de plannen van onder andere Holbrooke om Turkije de leiding van een internationale
troepenmacht te geven, de moeite van het ontwikkelen waard? Hoe stelt Nederland
zich in deze discussie op?Er moet een regering in Afghanistan komen die de belangen van de Afghaanse
bevolking beter behartigt dan wij de afgelopen jaren hebben gezien. Bij de
begrotingsbehandeling Buitenlandse Zaken heb ik er namens mijn fractie op
gewezen dat de Afghaanse bevolking veel te lang gebukt is gegaan onder armoede,
honger, ziekte en onderdrukking. Ik heb er ook op gewezen dat tal van Afghanen
bang zijn dat juist degenen die zich schuldig hebben gemaakt aan het schenden
van mensenrechten weer de kans krijgen deel te nemen aan een nieuwe regering.
In dat kader heb ik gewezen op de buitengewoon slechte staat van dienst
van de Noordelijke Alliantie. Ik heb onderstreept dat wij omwille van de strijd
tegen het terrorisme onze ogen niet moeten sluiten voor de schending van mensenrechten
door anderen dan de Taliban. Dat betekent dat de Noordelijke Alliantie niet
alleen aangesproken moet worden op het respecteren van de waarden, waarvoor
wij zeggen te staan, maar dat zij daar ook aan moeten worden gehouden. Daarnaast
is het van belang dat Afghanen die in het verleden zijn gevlucht, onder andere
naar Nederland, worden ingezet bij de wederopbouw van Afghanistan, niet alleen
door middel van ondersteuning, maar ook door het aanleveren van ideeën.
Hoe stelt de Nederlandse regering zich op dat punt op?Ik rond af. Ik stel namens de CDA-fractie dat het zaak is vastberaden
te blijven, juist op een moment dat dit cruciaal is in de strijd tegen het
terrorisme. Dat betekent vastberaden in de humanitaire en in de militaire
steunverlening, vastberaden in de wederopbouw van Afghanistan en in het realiseren
van een multi-etnische regering, vastberaden ook in de deelname aan de militaire
actie, onder andere door middel van het aanbod dat de Nederlandse regering
heeft gedaan op het verzoek van onze bondgenoot, de Verenigde Staten. Een
consequente deelname aan de internationale coalitie die oorlog voert tegen
het internationale terroristische netwerk van Bin Laden en het Talibanregime
vraagt daarom, vandaag maar ook morgen.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. De SP-fractie is opgelucht dat de massieve bombardementen
op Afghanistan lijken te stoppen. Er kan nu aandacht komen voor de Afghaanse
bevolking. Zij waren eerder het slachtoffer van een burgeroorlog, droogte
en onderdrukking. Er is nu vijf weken bombarderen bij gekomen. Als het bombarderen
voor de winter stopt, voor de vastenmaand, dan kan dat de redding betekenen
van veel Afghanen. Overigens geldt hier de kanttekening dat wij niet precies
weten wat de situatie in Afghanistan op dit moment is. Hoe staat het precies
met de luchtaanvallen? Is Kandahar nu wel of niet gevallen? Zijn Afghaanse
commando's in het zuiden wel of niet in een strijd verwikkeld? Vertrekken –
dat wordt gesignaleerd in een brief aan de Kamer – eenheden van de Taliban
en Al-Qaeda naar Pakistan? Veel informatie moet nog worden geverifieerd. Wat
is de laatste stand van zaken?Na de eerdere escalatie van het geweld kan er nu mogelijk worden gewerkt
aan deëscalatie. De VN moeten daarbij het voortouw nemen. Van belang
is wat de speciale vertegenwoordiger voor Afghanistan, de heer Brahimi, heeft
gezegd. De oplossing voor Afghanistan moet van binnenuit komen en breed worden
gedragen door de Afghaanse bevolking. Een oplossing die van buitenaf wordt
opgelegd, zal niet werken. Dit wordt bevestigd in resolutie 1378 door de nadruk
die erin wordt gelegd op de soevereiniteit en de territoriale integriteit
van Afghanistan. Tevens wordt benadrukt dat een interim-bestuur een brede
basis moet kennen en dat alle Afghaanse bevolkingsgroepen daar deel aan moeten
kunnen nemen. Ook de centrale rol voor de VN en de steun op lange termijn
voor sociale en economische wederopbouw worden erin genoemd. Die resolutie
kan een goede basis vormen voor de toekomst van Afghanistan. Ook de VN zijn
er nu gelukkig volop bij betrokken. Dit leidt automatisch tot de vraag wat
dit betekent voor de rol van de NAVO. Artikel 5 is van toepassing verklaard.
Informatie en consultatie zijn belangrijke onderdelen van dit artikel, maar
de NAVO lijkt echter niet meer in beeld. Kan daar duidelijkheid over komen?De heer Hoekema (D66):Denkt u dat deze resolutie, waar u zo lovend over spreekt, zonder de militaire
campagne tot stand zou zijn gekomen?De heer Van Bommel (SP):Op zo'n hypothetische vraag kan ik nauwelijks antwoord geven, maar ik
zal het proberen. Ik denk dat die kans heel klein is.In de brief van 9 november jl. kondigt de Nederlandse regering een mogelijke
Nederlandse bijdrage aan. Betekent dit dat de Nederlandse regering aan tafel
zit bij gesprekken die ertoe doen? Vorig weekeind in Londen moest de premier
zichzelf uitnodigen. Dergelijke situaties kunnen dan niet meer aan de orde
zijn. Het gaat niet alleen om informatie maar ook om consultatie. Verbreding
van de coalitie door actieve deelname van Nederland moet niet alleen kwantitatief
maar ook kwalitatief zijn.De notitie van de regering geeft meer duidelijkheid over de inzet van
de Nederlandse militairen. Deels gaat het dan om humanitaire zaken, zoals
het in kaart brengen van vluchtelingstromen om hulpverlening mogelijk te maken.
Als het bombarderen is gestopt, kan de hulpverlening ook op gang komen. Dat
kan op steun van de SP-fractie rekenen, maar dan wil zij wel eerst de uitwerking
van de plannen zien. Om welke taken gaat het precies? In welk gebied moeten
de militairen opereren? Het is ook geen besluit tot uitzending, zoals in de
brief staat. Deels gaat het ook om militaire zaken. Daarbij worden de Arabische
Zee en eventueel de Perzische Golf genoemd. Met name op het laatste punt heb
ik een vraag. De uitbreiding naar andere delen van dat gebied was toch niet
aan de orde? Waarom dan de Perzische Golf? Wat is het doel van de inzet van
militairen in dat gebied?Met betrekking tot het Caribisch gebied zou het gaan om ondersteuning
van de Amerikaanse oorlog tegen drugs. Deze steun gaf de Nederlandse regering
eerder met het besluit om de forward operating locations op de Nederlandse
Antillen en Aruba ter beschikking te stellen. De SP heeft de Amerikaanse oorlog
tegen drugs met militaire middelen en geweld nooit gesteund en dat zal zij
nu ook niet doen. Vermenging van de burgeroorlog en de drugsoorlog zoals die
in Colombia woedt, is reden voor die afwijzing. Die inzet in het Caribisch
gebied zullen wij niet steunen.De ontstane situatie kan gemakkelijk tot een te groot optimisme leiden.
De strijd tegen het terrorisme zal ook na de val van de Taliban niet gewonnen
zijn. Het is volstrekt onduidelijk wat de Taliban en Al-Qaeda op dit moment
betekenen. Ik hoor dan ook graag wat er gebeurt op de andere terreinen die
steeds genoemd worden; diplomatiek, financieel en politiek. Steeds is er gezegd
dat er op al die terreinen acties worden ondernomen, maar de aandacht gaat
nu vooral uit naar het militaire deel.De strijd tegen het terrorisme vraagt ook een aanpak van de voedingsbodem.
Dit wordt ook steeds genoemd. Ik ben het zeer eens met Kofi
Annan die in zijn openingstoespraak tot de VN zei dat de problemen van voor
11 september juist nu meer aandacht vragen dan ooit. Hij doelt daarmee op
armoede en achterstelling. Brahimi heeft een plan van aanpak gepresenteerd,
waarbij een voorlopige raad met vertegenwoordigers van alle etnische groepen
wordt genoemd. Hij heeft in dit verband ook woorden gewijd aan het toekomstig
bestuur. Het is zeer de vraag of de Noordelijke Alliantie het plan van aanpak
steunt. Zij trok zich weinig aan van de verzoeken om Kaboel niet in te nemen
en heeft in het verleden een eigen agenda gevoerd. Zij staat erom bekend,
zich op grote schaal bezig te houden met drugshandel en zich schuldig te maken
aan schending van de mensenrechten. De Noordelijke Alliantie zou bovendien
ook hebben aangekondigd, Bin Laden zelf te willen berechten. Zijn deze aspecten
in New York en Washington aan de orde geweest? Is daar ook gesproken over
het Amerikaanse besluit om zelf een militair tribunaal op te richten voor
verdachten van terrorisme? Deelt de regering de mening dat een internationaal
strafhof veel geschikter zou zijn voor dat doel? Zo ja, is dat ook aan de
orde gesteld? De VN zouden dan weer volledig in beeld zijn.De heer Brahimi heeft drie opties voor een vredesmacht geschetst. Zijn
laatste optie lijkt de meest wenselijke, namelijk die van een multinationale
vredesmacht oftewel een gelegenheidscoalitie. Mag ik uit de notitie opmaken
dat dit ook de positie is van de Nederlandse regering? Zo ja, hoe moet zo'n
vredesmacht tot stand komen buiten de VN om? Is daar een nieuwe VN-resolutie
voor nodig? Waarom gelden de risico's die voor een VN-macht aan de orde zouden
zijn, niet voor een multinationale vredesmacht? Er is nog geen staakt het
vuren en de mogelijkheid van betrokkenheid bij vijandelijkheden bestaat nog.
De notitie geeft geen antwoord op die vragen.Ik rond af. De laatste zin in de notitie van de regering is helder: dit
is geen besluit tot uitzending. Zodra de plannen daartoe leiden, wordt de
Kamer nader geïnformeerd. Ik reken er dan ook op dat wij over alle aspecten
van dat besluit met de regering van gedachten kunnen wisselen. Ik ga er daarbij
van uit dat de aandachtspunten van het toetsingskader voor uitzending van
Nederlandse militairen daarbij aan de orde zijn.De voorzitter:Voordat ik de vergadering schors, vraag ik de woordvoerders naar voren
te komen voor overleg over de indeling van de avond.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Minister Van Aartsen:Mevrouw de voorzitter. De landen van de wereld, ongeacht cultuur of religie,
hebben zich na 11 september verenigd in een unieke, wereldwijde coalitie tegen
het terrorisme. Iedereen draagt naar vermogen aan deze strijd bij, zowel op
het gebied van wetgeving, financiële transacties, interne veiligheid
als militair. Het is inderdaad, zoals de heer Melkert heeft betoogd, een strijd
over een breed front en niet alleen over het militaire front.De Nederlandse regering heeft na zorgvuldige afweging besloten, positief
te reageren op een verzoek van de Verenigde Staten om ook bij te dragen aan
de militaire strijd tegen Al-Qaeda en de Taliban in Afghanistan. Nederland
heeft, vergeleken met een aantal andere landen in Europa, met een relatief
grote bijdrage aangegeven schouder aan schouder te willen staan met de andere
landen die ook militaire strijd tegen het terrorisme onder het Amerikaans
leiderschap en onder Amerikaanse regie zijn aangegaan. Over de bijdrage die
Nederland aan Enduring Freedom wil leveren, is de Kamer geïnformeerd
door de brief van de collega van Defensie en mij van 9 november jl. Ik dank
de fracties die hun steun hebben uitgesproken voor dit besluit van de Nederlandse
regering.Daarnaast zal Nederland eenzelfde, grote inspanning plegen en blijven
plegen op het gebied van humanitaire hulp en wederopbouw van Afghanistan die
onder leiding van de Verenigde Naties en de financiële instellingen zal
moeten plaatsvinden. Nederland draagt in bilaterale contacten en in de Europese
Unie actief bij aan de internationale discussie over Afghanistan in de periode
die nu aanbreekt. Nederland geeft daarmee aan op drie sporen, te weten het
politiek-diplomatieke, het humanitaire en het militaire, een bijdrage te willen
leveren aan het vinden van een oplossing voor de toekomst van Afghanistan.
Bij de begrotingsbehandeling hebben wij daarover uitvoerig gedebatteerdDe ontwikkelingen gaan razendsnel. Een goede synchronisatie van het politieke
en militaire spoor blijft eens te meer noodzakelijk. Die afstemming tussen
het politiek-diplomatieke en het militaire traject heeft de afgelopen periode
ook plaatsgevonden.Vanuit het perspectief van het bijeen houden van politiek-diplomatiek
en militair optreden is het van groot belang wat de afgelopen dagen in New
York is gebeurd. Met velen kon gesproken worden over de toekomst van Afghanistan.
De man met de missie aldaar is ambassadeur Brahimi. Er zijn weinigen met zoveel
kennis, zoveel ervaring en zoveel contacten in de regio. Bovendien is hij
een kritisch specialist op het gebied van het vraagstuk van vredeshandhaving.
Hij heeft vanuit zijn verantwoordelijkheid als speciale gezant van de secretaris-generaal
een ruwe schets opgesteld van de politieke toekomst voor Afghanistan.Omwille van de tijd zal ik de schets van ambassadeur Brahimi niet nalopen.
De Kamer kent die schets. De veiligheidsraadresolutie 1378 kent vijf belangrijke
operationele paragrafen. De eerste stap is een eerste bijeenkomst van alle
betrokken facties. Deze bijeenkomst zal zo snel mogelijk moeten plaatsvinden
teneinde met alle betrokkenen, inclusief de minderheden, na te denken over
en de weg te vinden voor de toekomstige structuur van Afghanistan, te beginnen
met de instelling van een voorlopige raad.Ambassadeur Brahimi zal één dezer dagen in Kaboel aankomen.
Hij heeft het plan om eigenlijk al rond dit weekend maar in ieder geval zo
spoedig mogelijk die bijeenkomst te laten plaatsvinden. Of dat lukt, valt
uiteraard op dit moment niet te zeggen. Op basis van die bijeenkomst kan dan
de eerste stap worden gezet naar een vorm van een interim-regering voor Afghanistan.
Die wordt in de plannen van Brahimi "voorlopige raad" genoemd.Gisteravond is de belangrijke resolutie 1378 de Veiligheidsraad gepasseerd.
De vijfde paragraaf van deze resolutie gaat over het type vredesmacht
dat thans in Afghanistan zou moeten worden gelegerd. De heer Brahimi heeft
daarvoor een drietal opties op tafel gelegd en hij heeft die ook successievelijk
nagelopen tijdens het open debat dat in de Veiligheidsraad heeft plaatsgevonden.De eerste optie betreft een VN-macht. Daarvan heeft ambassadeur Brahimi
gezegd dat die eigenlijk door niemand wordt aangehangen. Dit gebeurde met
instemming van alle leden van de Veiligheidsraad. Als ik goed heb geluisterd,
was er ook instemming van diegenen die aan het openbare debat van de Veiligheidsraad
hebben deelgenomen. Het leek mij goed dat Nederland dat ook deed. Deze optie
is dus eigenlijk terstond al verworpen. Snelheid is namelijk van belang. Brahimi
heeft vorig jaar in zijn indrukwekkende rapport over "peacekeeping operations"
aangegeven dat voor een dergelijke complexe operatie een opbouw van 60 dagen
zou gelden. Hij gaat bij iets minder complexe operaties uit van een opbouw
van 30 dagen. Dan nog is het duidelijk dat dit te lang duurt.De tweede optie is een Afghaanse macht. Het is onwaarschijnlijk dat zo'n
macht snel kan worden gevormd als er niet eerst een akkoord of althans een
begin van overeenstemming is bereikt tussen de diverse facties over de vorm
van een interim-regering. Zo'n Afghaanse macht zou immers politiek ergens
aan opgehangen moeten worden. Dat kan dus ook niet direct.De derde optie is een multinationale legermacht. Daar heeft de Nederlandse
regering zich achter geschaard. De analyse van ambassadeur Brahimi op dit
punt wordt door de Nederlandse regering gedeeld. De heren Verhagen en Melkert
hebben gevraagd naar de verdere gang van zaken op basis van het operationele
artikel 5 van resolutie 1378. Biedt dat artikel een voldoende basis om een
dergelijke vredesmacht of politiemacht in Afghanistan te vestigen? Dezer dagen
kon in New York helaas nog geen overeenstemming worden bereikt over de stappen
die in concreto zullen moeten worden gezet op weg naar die vredesmacht. Het
is niet uitgesloten – het zou zelfs onze voorkeur hebben – dat
op basis van een volgende resolutie een eventuele vredesmacht in Afghanistan
zou kunnen worden gevestigd. Op basis van de operationele paragraaf 5 is de vraag aan de orde wie als
"lead nation" kan fungeren voor een vredesmacht. Die discussie is op dit moment
in New York gaande. Ik heb hier gisteren met de secretaris-generaal van de
VN over mogen spreken, met de Amerikaanse Under Secretary of State, de heer
Grossman, en met mijn collega van buitenlandse zaken van het Verenigd Koninkrijk.
Het is duidelijk dat er een "lead nation" moet zijn en dat het niet logisch
is om daarbij te denken aan de Verenigde Staten of het Verenigd Koninkrijk.
Eigenlijk zou de methodiek moeten worden gevolgd die bij Oost-Timor is toegepast.
Toen werd een "lead nation" gevonden, Australië, waarop vervolgens het
bouwwerk kon worden opgezet. Naast een aantal landen voor de vredesmacht zal
immers tegelijkertijd de opbouw van een interim-bestuur door moeten gaan.Een aantal landen zijn in dit kader genoemd. Ik zal daar mijnerzijds geen
commentaar op geven. Een aantal landen, die ook in de pers zijn genoemd, hebben
zich aangeboden voor een mogelijke VN-macht, een blauwhelmenoperatie dus.
Onder andere Indonesië heeft zich in deze geest uitgesproken. Naar mijn
oordeel is er echter zo langzamerhand overeenstemming te horen, ook tijdens
de vele gesprekken die gisteren en marge van de Algemene Vergadering hebben
plaatsgevonden, over de mening dat het niet van verstand zou getuigen om een
vredesmacht te formeren, exclusief bestaande uit personeel uit islamitische
landen. De heer Van Middelkoop heeft hierover reeds gesproken. Er zijn zeker
een aantal landen uit de Arabische en islamitische wereld die de bereidheid
hebben uitgesproken om na te denken over een mogelijke participatie. In hun
kringen is echter, ook door de OIC, gezegd dat het niet verstandig lijkt om
een strikt en alleen uit personeel van moslimlanden samengestelde vredesmacht
te kiezen.De vraag is gesteld wat hetgeen het Verenigd Koninkrijk op dit moment
gaat doen betekent. De heer Melkert heeft hiernaar geïnformeerd. De Britse
minister-president heeft gisteren in het Lagerhuis aangegeven dat hij op dit
moment zijn parlement nog niet alle details kan geven over de manier waarop
deze troepen zouden kunnen worden ingezet. In algemene zin heeft hij gesproken
van het openen van de aanvoerroutes, zowel voor militaire als humanitaire
hulp. Hij noemde bovendien een aantal taken die noodzakelijk zijn om niet-ontplofte
mijnen op te ruimen. Ook moet voor de eerstkomende tijd een veilige terugkeer
van personeel van humanitaire organisaties, ngo's en de VN, verzekerd worden.De heer Blair heeft overigens aangegeven dat deze troepen slechts zeer
korte tijd zullen blijven, in een periode waarin de preparaties doorgaan van
de formatie van de vredesmacht. Het is dus een zeer kortdurende interim-voorziening.Ik heb begrepen dat in Frankrijk in dezelfde geest wordt overwogen om
in deze fase een bepaalde bijdrage te leveren. Ik kan daar geen detailinformatie
over verstrekken. Ik heb echter begrepen dat de Franse bijdrage mogelijk beperkt
blijft tot een van de steden. Mazar-i-Sharif is in dat kader genoemd.Aan de hand van de discussie die dezer dagen heeft plaatsgevonden, is
de gedachte ontstaan dat in een mandaat voor een vredesmacht een aantal elementen
teruggevonden moet worden. Er moet een veilige omgeving gecreëerd worden
voor Afghaanse burgers, internationale organisaties en ngo's. De belangrijkste
grensovergangen, hoofdwegen en vliegvelden moeten beveiligd worden. Er moet
worden toegezien op de ontwapening in het kader van een politiek akkoord of
naar aanleiding van het treffen van een aantal "confidence building measures".
Naar het oordeel van de Nederlandse regering is resolutie 1378, die op het
punt van paragraaf 5 nadere uitwerking vergt, een uitstekende resolutie. Die
resolutie geeft ambassadeur Brahimi in de komende periode alle mogelijkheden
om op basis van het gegeven mandaat met energie en kracht aan het werk te
gaan om een interim-voorziening in Afghanistan te realiseren.De heer Hoekema (D66):Is er enig zicht op de omvang van die vredesmacht? Is de verwachting dat
de benodigde omvang ook daadwerkelijk gehaald zal worden? De situatie mag
niet ontstaan dat de campagne breed wordt gesteund, maar dat de VN op het
"moment suprême" onvoldoende manschappen op de been kan brengen.Minister Van Aartsen:Daar kan ik u op dit moment nog helemaal niets over zeggen. In het gesprek
dat ik gisteren had met de secretaris-generaal van de VN is mij duidelijk
geworden dat er eerst moet worden gezocht naar de "lead nation". Laten wij
hopen dat deze "lead nation" binnenkort gevonden kan worden. Dan zal de discussie
ontstaan over de vraag hoeveel troepen nodig zijn. Er zijn de afgelopen dagen
in New York, in ieder geval tot gistermiddag, geen aantallen genoemd. Resolutie
1378 is een goede resolutie omdat duidelijk wordt dat de VN de aftrap zal
doen. De rol van de VN staat centraal. Er is steun voor ambassadeur Brahimi.
Er is sprake van een soort stappenplan. In paragraaf 4 wordt ook aandacht
geschonken aan de reconstructie en het begin van het proces van reconstructie
van Afghanistan. Daar heeft de Nederlandse regering ook de nadruk op gelegd.Er is een aantal vragen gesteld over de manier waarop het proces van de
herinrichting en de wederopbouw van Afghanistan er zal moeten uitzien, wie
daarbij een rol spelen en wat de preferentie is van de Nederlandse regering.
De heer Hoekema heeft een aantal configuraties in herinnering geroepen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U hebt in het begin van uw betoog aangegeven dat de mogelijkheid bestaat
dat de VN-vredesmacht 30 of, in complexe situaties, 60 dagen op zich zal laten
wachten. Dat is te lang. Kunt u aangeven binnen welk tijdsbestek de VN zichtbaar
in Afghanistan aanwezig kan zijn? Dat moet natuurlijk aanmerkelijk veel sneller
gebeuren.Minister Van Aartsen:Er zal geen sprake zijn van een VN-macht. Ambassadeur Brahimi heeft in
de afgelopen dagen zijn eerste kwartiermakers al naar Kaboel gestuurd. Hij
heeft ook kwartiermakers gestuurd naar Mazar-i-Sharif. Het gaat echter om
beperkte aantallen. Brahimi heeft in het gesprek dat ik eergisteren met hem
had, gesproken over een vijftiental mensen, maar het is uiteraard de bedoeling
om dat aantal zo snel mogelijk uit te breiden. Daarvoor is een veiligheidsvoorziening
noodzakelijk. Dat blijkt ook uit de resolutie. Het is noodzakelijk om voor
dit personeel, voor medewerkers van ngo's en voor VN-personeel een omgeving
te scheppen waarin ze in een zekere veiligheid kunnen werken. Het is uiteraard
zonneklaar dat dit niet eenvoudig zal zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):We praten over een multinationale vredesmacht, een "coalition of the willing",
en zoeken naar een leidend land. Is er in de afgelopen dagen nagedacht over
een tijdschema waarin een en ander daadwerkelijk in Afghanistan geïmplementeerd
zou moeten zijn?Minister Van Aartsen:Ik kan hier maar één ding op zeggen: in New York is werkelijk
iedereen in de VN-familie – van de secretaris-generaal tot aan de vijftien
veiligheidsraadsleden, waaronder hen die in het bijzonder geïnteresseerd
zijn, dus vooral de landen die aan het open debat hebben deelgenomen –
één ding duidelijk: snelheid is nodig. Eenzelfde beeld bestaat
bij de regering van de Verenigde Staten, evenals in Londen. Er is geen termijn
vastgesteld. Het belang ligt nu in het vinden van de "lead nation". Laten
we hopen dat die snel wordt gevonden, maar ook dan weet iedereen dat men snel
zal moeten werken. Het is duidelijk dat ook de minister-president van Groot-Brittannië
een heel korte horizon heeft aangegeven voor datgene wat hij zich "voorlopig"
voorneemt om "even" te doen, in een korte periode dus, maar er zijn geen termijnen
genoemd. Maar nogmaals, er is werkelijk niemand in New York die er niet van
doordrongen is dat snelheid hier geboden is. Het zindert dus van energie in
New York.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat zinderen merken we zelfs aan de andere kant van de oceaan. Ik wil
op geen enkele wijze afbreuk doen aan de sense of urgency aldaar die u hier
overbrengt. Maar juist vanwege het huidige politiek-diplomatieke vacuüm
in Afghanistan en de zorgen en risico's die dat met zich brengt, zou het sterk
zijn geweest als u had gezegd dat het eerder een kwestie van dagen dan van
weken was, zeker als je een VN-vredesmacht over 30 dagen onacceptabel vindt.
Het moet dus binnen die periode.Minister Van Aartsen:Ik heb hier en in het open debat in de Veiligheidsraad duidelijk aangegeven
dat wij vinden dat snelheid nodig is. Ik ga mij echter niet bezondigen aan
het noemen van termijnen of dagen; dat is op dit moment absoluut niet gepast
en ook zinloos.Terecht is in de Kamer gezegd dat de naleving van mensenrechten van groot
belang is. De Amerikaanse regering heeft een sterk beroep op de Noordelijke
Alliantie gedaan – en heeft ook methoden van sanctionering – en
duidelijk gemaakt dat deze zich heeft te houden aan de inhoud van Resolutie
1378, waarin de basale humanitaire rechten nogmaals zijn verankerd en voorgehouden
aan al degenen die nu in Afghanistan pogen de macht over te nemen.Nu de vraag over het politieke proces rond de wederopbouw en welke partijen
daarbij zijn betrokken. De heer Van Middelkoop verweet mij zurigheid naar
aanleiding van mijn opmerking in de Veiligheidsraad over de zes-plus-tweeformule.
Ik bevind mij daarbij overigens in goed gezelschap: over een breed front is
namelijk gezegd dat wij er in de komende periode voor moeten waken dat er
een soort "exclusiviteit" zou ontstaan. Dat is de terminologie van mijn Russische
collega. Voorkomen moet worden dat het komende proces wordt overheerst door
de zes plus twee. Daarmee wil ik overigens niet zeggen dat de zes plus twee
niet heel belangrijk zijn geweest in de afgelopen periode. In de komende periode
zal echter een bredere kring van landen uit de wereldgemeenschap moeten worden
geïnteresseerd voor de politieke toekomst en de wederopbouw van Afghanistan.
Daarom kunnen wij niet volstaan met deze configuratie van landen, hoe belangrijk
die ook is.Morgenochtend zal de G21 bijeenkomen. Deze groep landen, waar Nederland
ook toe behoort, zal zich in ieder geval moeten buigen over de politieke en
humanitaire aspecten en de wederopbouw in de komende periode. Ik heb de secretaris-generaal
van de VN namens de Nederlandse regering gesuggereerd, uit de hele G21 een
binnencirkel van landen samen te stellen, omdat de G21 een vrij breed samengestelde
groep is. Die kleine groep landen kan op dit dossier functioneren als een
"groep vrienden" van de secretaris-generaal. Ik heb hiervan overigens al melding
gemaakt bij de begrotings behandeling van Buitenlandse Zaken.
Deze groep moet niet worden samengesteld uit landen die mogelijkerwijze alleen
op dit moment zeer geïnteresseerd zijn, maar uit landen die ook op langere
termijn bereid en in staat zijn om bij te dragen aan de wederopbouw van Afghanistan.De buurlanden zijn zeer bezorgd dat de wereldgemeenschap zich gedurende
een bepaalde fase zal interesseren voor Afghanistan, maar dat die interesse
niet duurzaam zal blijken te zijn. Dat verschijnsel heeft zich al eerder voorgedaan
en dient nu te worden voorkomen. Daarvoor kan zo'n binnencirkel uit de G21
dienen. Het moge vanzelf spreken dat de regering van oordeel is dat Nederland
tot die binnencirkel zou moeten behoren.Voor de donorcoördinatie hoort in de visie van de regering de "Afghanistan
Support Group" verantwoordelijk te zijn. Dit is de aangewezen instantie om
de betrokkenheid van de internationale financiële instellingen en in
het bijzonder de Wereldbank te verzekeren. De Wereldbank zal in de loop van
deze maand een conferentie organiseren waarin de vraag aan de orde zal komen
wat er nodig is voor de wederopbouw van Afghanistan.Zo'n twee à drie weken geleden is op initiatief van de VS een andere
groep bijeengeroepen. De VS wilde ook graag Japan bij deze groep betrekken,
waarin nagedacht zou moeten worden over de wederopbouw. Door de ontwikkelingen
van de afgelopen dagen is duidelijk geworden dat het accent zal worden gelegd
op de bestaande mechanismen. Dat geldt zowel voor de politieke als de humanitaire
aspecten. De G21 zal zich buigen over het vraagstuk van de politieke wederopbouw.
Waarbij onze voorkeur uitgaat naar de binnencirkel van de G21. Voor de donorcoördinatie
zal een beroep worden gedaan op de "Afghanistan Support Group".De heer Hoekema (D66):Welke garanties hebben de VS en de minister dat de Noordelijke Alliantie
tot goed gedrag bewogen kan worden? De minister gebruikte in dit verband terloops
het woord "sanctioneren". Ik denk dan in het bijzonder aan het respect voor
de mensenrechten en de bereidheid en het vermogen van de Noordelijke Alliantie
om te komen tot een brede multi-etnische coalitieregering. Dat is een kernpunt
voor de interne kant van het Afghaanse proces.Minister Van Aartsen:Ambassadeur Brahimi verwacht dat hij alle fracties rond de tafel krijgt,
dus niet alleen de Noordelijke Alliantie. De regeringen van zowel de Verenigde
Staten als het Verenigd Koninkrijk kennen met hun jarenlange expertise ook
de minder mooie kanten van de alliantie. Ik heb mij ervan verzekerd dat de
Verenigde Staten in lijn met de resolutie van de Veiligheidsraad alert zal
zijn op dit punt. In dit kader is het tijdelijk beschikbaar stellen van extra
troepen door het Verenigd Koninkrijk veelbetekenend.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Is de scepsis in Amerika over het bondgenootschap met de Noordelijke Alliantie
niet toegenomen nadat de Noordelijke Alliantie Kaboel heeft ingenomen tegen
de uitdrukkelijke wens van de Amerikaanse president in?Minister Van Aartsen:Ik heb aangegeven dat in de Verenigde Staten net zoals voorheen zeer realistisch
wordt gedacht over de Noordelijke Alliantie. In ieder geval is de aanwezigheid
van vertegenwoordigers van de Noordelijke Alliantie nodig bij het brede overleg
dat ambassadeur Brahimi binnenkort hoopt te organiseren.De heer Melkert heeft gevraagd naar het proces in de Europese Unie. De
EU heeft in de afgelopen dagen gesprekken gevoerd, waardoor de Unie als een
eenheid heeft kunnen opereren. Een aantal lidstaten – Italië, mogelijk
de Bondsrepubliek, Frankrijk en Nederland – hebben de bereidheid uitgesproken
om een bijdrage te leveren aan "enduring freedom". Het Verenigd Koninkrijk
neemt in dezen een bijzondere positie in omdat het al vanaf 7 oktober jl.
betrokken is bij de militaire operaties. Het is goed als op het niveau van
de ministers van Defensie van deze landen contacten plaatsvinden. De minister
van Defensie zal ongetwijfeld op dit punt terugkomen. Er was in de afgelopen
periode al sprake van vrij nauw contact tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk,
naast het bilaterale contact tussen Nederland en de Verenigde Staten. Overigens
heb ik hiervan gewag gemaakt.De heer Melkert heeft een vraag gesteld over de betrokkenheid van de NAVO,
hetgeen ook bij de begrotingsbehandeling vrij uitvoerig aan de orde is gesteld.
Ik zal niet het totale beeld herhalen dat ik toen heb weergegeven. Binnen
de NAVO werkt het consultatiemechanisme goed. Uiteraard is de NAVO betrokken
bij de "back filling", het vullen van gaten. Voor het overige is de consultatiemechaniek
ten opzichte van de situatie zoals die grofweg een maand bestond, in hoge
mate verbeterd. Zoals ik al tijdens de begrotingsbehandeling stelde, is er
uiteraard ook een belangrijk spoor in de vorm van bilaterale contacten en
via de contacten van de landen die in Tampa aanwezig zijn. Op zich loopt het
consultatiemechanisme binnen de NAVO naar het oordeel van de Nederlandse regering
op dit moment bevredigend.Alle woordvoerders hebben aandacht gevraagd voor de humanitaire situatie.
Zoals ik al aangaf dient dit spoor nu zo snel mogelijk tot volle omvang te
worden uitgebouwd, opdat vóór de winter zoveel mogelijk voedsel
en andere directe levensbehoeften in Afghanistan aanwezig zijn. Dat is nu
absolute prioriteit. Daarna zal de VN, in nauwe samenwerking met de internationale
financiële instellingen, een begin kunnen maken met de eerste aanzetten
voor de wederopbouw, met als één van de doelen dat vluchtelingen
en ontheemden zo snel mogelijk kunnen terugkeren naar de plaatsen waar zij
vandaan komen.Onder meer de heer Rosenmöller heeft enkele vragen gesteld over de
situatie in Mazar-i-Sharif. Ik kan uiteraard niet de laatste opname van die
situatie geven, maar een feit is dat de inname van deze stad heeft geleid
tot een onveilige situatie. Er hebben plunderingen plaatsgevonden, óók
van hulpgoederen. Hulporganisaties verkeren, verkeerden in elk geval, in een
zeer mogelijke situatie. In het noorden, in Kaboel en in Herat, lijkt de situatie
iets stabieler. Over Kandahar kan ik nu geen feiten vermelden.Bij de hulporganisaties bestaat overigens in algemene zin, mét
alle ellende die er uiteraard is, ten aanzien van de humanitaire situatie
een voorzichtig optimisme. Er zijn geen grote stromen vluchtelingen op gang
gekomen als gevolg van de opmars van de Noordelijke Alliantie.
Hoewel de veiligheidssituatie met het oprukken van deze alliantie natuurlijk
niet geheel helder is, ziet het ernaar uit dat de hulporganisaties voorgenomen
acties in de komende dagen kunnen voortzetten. Grootscheepse hulpacties in
Afghanistan zijn in voorbereiding, in afwachting van de spoedige overkomst
van de internationale staf van de VN. Ik gaf al aan dat ambassadeur Brahimi
daarvoor de eerste voorbereidingen heeft getroffen. De terugkeer van deze
staf is uiteraard van groot belang voor de coördinatie, de monitoring
en de distributie van de hulp. Het World Food Program heeft in de eerste helft
van november zeer veel voedsel het land binnengekregen. Echter, de distributie
ervan was en is een probleem. Dit wordt nu wel eenvoudiger. Ik wees al op
de rol die de Britten in dit kader kunnen gaan spelen. Inmiddels zijn de eerste
hoeveelheden hulpgoederen van het World Food Program, UNHCR en Unicef via
Termez, de rivier, naar Afghanistan overgebracht. Dit kan nu weer. Het gaat
om een route die door de ontwikkelingen aldaar gedurende vele jaren afgesloten
is geweest.De Pakistaanse regering heeft aangegeven dat zij op dit moment de grenzen
gesloten houdt. De Pakistaanse regering, en niet alleen de Pakistaanse regering,
heeft grote zorg over mogelijke overkomst van overblijfselen van leden van
Al-Qaeda naar Pakistan. Men is zeer alert en heeft de maatregel tot sluiting
van de grens verlengd.Voor het verklaren van de juridische grondslag van het besluit van de
Nederlandse regering van afgelopen vrijdag roep ik in herinnering dat de terroristische
aanslagen door de regering worden beschouwd als een gewapende aanval, waartegen
op grond van artikel 51 van het Handvest van de VN de Verenigde Staten het
recht van zelfverdediging toekomt. De Veiligheidsraad heeft dat nader gegrond
in de resolutie 1368. De heer Van Middelkoop heeft aan de hele reeks maatregelen
herinnerd. Het besluit van de NAVO-raad van 12 september jl. en het besluit
van de NAVO-raad van begin oktober spelen ook een rol. Omdat het hier om verdediging
gaat, is artikel 97 van de Grondwet van toepassing. Artikel 100 is niet van
toepassing, want dat heeft uitsluitend betrekking op de inzet of het ter beschikking
stellen van de krijgsmacht ter handhaving of bevordering van de internationale
rechtsorde of voor humanitaire hulpverlening tijdens een gewapend conflict.
Ik zou kunnen herhalen wat de minister-president, de minister van Defensie
en ik in een aantal debatten tegen de Kamer hebben gezegd, namelijk dat de
regering ernaar streeft ten maximale, waar het kan vooraf, waar het moet achteraf,
de Kamer te informeren. De minister-president heeft dat ook gezegd tijdens
de algemene beschouwingen. Wanneer wij de klassieke kaders hebben vastgesteld,
is het misschien verstandig om hier niet al te zeer te juridiseren. Wat mijn
collega van Defensie in een interview met NRC-Handelsblad heeft gezegd spreekt
het kabinet, althans mij, wel aan. Er is een parallel met de ontwikkeling
die wij in het kader van vredesoperaties van de Verenigde Naties wel zien.
Wij spreken dan over een operatie onder hoofdstuk 6½ van het Handvest,
tussen hoofdstuk 6 en hoofdstuk 7 in. Als wij de feiten maar scherp blijven
stellen, lijkt juridische scherpslijperij mij niet zinvol. Het gaat er vooral
om dat de Kamer zoveel mogelijk analoog aan artikel 100 informatie wordt verschaft.De heer Melkert (PvdA):Het is opmerkelijk dat het weer niet gelukt is een wig te drijven tussen
de minister van Defensie en de minister van Buitenlandse Zaken.Minister Van Aartsen:Dat zal u ook niet lukken.De heer Melkert (PvdA):Daag mij niet uit!Het gaat niet om dit moment. Ik ben het ermee eens dat juridische scherpslijperij
niet nodig is, zeker niet op het moment dat het kabinet in de gelegenheid
is om de Kamer tijdig te informeren. Dat is in dit geval ook echt aan de orde.
Toch zou het, mede in het licht van de evaluatie van het toetsingskader die
eerder heeft plaatsgevonden en die ook in de toekomst zal moeten worden uitgevoerd,
nodig zijn ons hier nader mee bezig te houden. Strikt genomen zou namelijk
het feit dat het hierbij gaat om iets wat als het ware tussen de twee artikelen
in ligt, uitnodigen tot het opstellen van een nieuwe formulering met betrekking
tot een kennelijk derde situatie. Die zou hier aan de orde zijn. Daar pleit
ik nu niet voor, maar het is net iets te gemakkelijk om het hierbij te laten.
Op een later moment zouden wij deze kwestie kunnen uitzoeken.Minister Van Aartsen:De regering en de heer Van Middelkoop spitsen nu hun oren.Voorzitter. De heer Melkert heeft mij ook een vraag gesteld met betrekking
tot de situatie in het Midden-Oosten. Terecht had die de afgelopen dagen in
VN-verband, dat wil zeggen: in het kader van de Algemene Vergadering van de
Verenigde Naties, veel aandacht. Namens de Nederlandse regering zeg ik opnieuw
dat de zinnen die de Amerikaanse president in zijn rede tot de Algemene Vergadering
heeft gesproken, min of meer de toon hebben gezet. De twee zinnen die in zijn
rede waren gewijd aan het Midden-Oosten, waren kort en krachtig, maar tegelijkertijd
veelbetekenend. Met het bieden van het politieke perspectief dat president
Bush schetste, wordt beoogd het vredesproces weer op gang te brengen. Tijdens
de ontmoeting die de ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie
met de collega van Buitenlandse Zaken van Amerika hadden, heeft die collega
opnieuw het voort te zetten en voortgezette engagement van de Amerikanen bij
het conflict in het Midden-Oosten bevestigd. Hij heeft ons er verder van verzekerd
dat de woorden van de Amerikaanse president nader zullen worden uitgewerkt.De heren Van den Berg en Melkert hebben mij een vraag gesteld over het
belang van de bestrijding van biologische en chemische wapens. Uiteraard hebben
zij niet tot dovemansoren gesproken. De Nederlandse regering zal in alle gremia
die daarvoor zijn, alert zijn. Op dit punt lag en ligt er een bijzondere taak
voor de NAVO.Ten slotte vroeg de heer Van Middelkoop mij iets te zeggen over de kwestie
van het militair tribunaal die van de kant van de Verenigde Staten is opgeworpen.
Aangezien ik in de afgelopen 24 uur niet geheel tot mij heb kunnen nemen wat
precies het besluit van de Amerikaanse regering en in het bijzonder van de
Amerikaanse president behelst, vraag ik de heer Van Middelkoop mij de gelegenheid
te geven mij te vergewissen van de feiten, alvorens met oordelen
te komen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter. Ik heb een vraag en ik meen dat de beantwoording ervan behoort
tot de competentie van de minister van Buitenlandse Zaken. Die vraag betreft
de reikwijdte van de brief die wij afgelopen vrijdag van het kabinet hebben
gekregen. Daarin wordt gesproken over de strijd tegen het internationaal terrorisme.
Ik meen dat de heer Verhagen hierover ook heeft gesproken en dat de kwestie
gerelateerd is aan resolutie 1373. De veronderstelling zou kunnen zijn dat
er al een legitimatie is voor het doen plaatsvinden van een inzet in andere
landen dan alleen Afghanistan. Het bevreemdde mij dat die legitimatie er zou
kunnen zijn. In dit stadium van het debat wil ik hierover zoveel mogelijk
helderheid.Minister Van Aartsen:Ik meen dat de brief van de regering op dit punt vrij helder is. Wat de
gevechtshandelingen betreft, is gezegd: niet in Afghanistan. Verder geldt
de algemene clausule waarover mijn collega en ik ettelijke malen met de Kamer
hebben gesproken en waarvan de minister-president in een van de debatten met
de Kamer gewag heeft gemaakt. Voor de strijd tegen het internationaal terrorisme
geldt resolutie 1368, meer in bijzonder paragraaf 3 daarvan. Daarin wordt
gesproken over al degenen, regeringen of anderen, die onderdak of bescherming
bieden aan het netwerk van Al Qaeda en eventueel aan andere netwerken. Dat
is de internationaal-rechtelijke paraplu waaronder de Nederlandse regering
werkt. Alvorens dit tot misverstanden leidt, wijs ik erop dat zowel de regering
van het Verenigd Koninkrijk als de regering van de Verenigde Staten mij in
de gesprekken die ik de afgelopen dagen heb gehad, opnieuw heeft verzekerd
dat slechts bij aanwezigheid van bewijs – de Kamer kent de terminologie
die de Britse regering hanteert, namelijk bij aanwezigheid van overweldigend
bewijs – sprake zou kunnen zijn van een uitbreiding van datgene waarop
Enduring Freedom zich nu richt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat betekent dat er via de resoluties van de Verenigde Naties sprake is
van een juridische legitimatie om dat wat wordt toegezegd niet te beperken
tot Afghanistan, maar mogelijkerwijs ook in te zetten voor activiteiten buiten
Afghanistan. De voorwaarde is dat er bewijsmateriaal moet worden geleverd.
Zo moeten wij het zien.Minister Van Aartsen:Zo was het al vanaf 12 september jl.De heer Van Rosenmöller (GroenLinks):De brief bespreken wij vandaag en niet op 12 september.Minister Van Aartsen:De brief rust op alles wat er daarvoor is gebeurd. Wat dat betreft handelt
de Nederlandse regering volstrekt consequent.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat bestrijd ik niet. Ik zeg alleen dat wij vandaag voor het eerst spreken
over een brief met betrekking tot de mogelijke Nederlandse bijdrage daaraan.
Het is dan goed dat er volstrekte helderheid bestaat over wat dit kan betekenen,
waar dat kan plaatsvinden en wie welke verantwoordelijkheden daarvoor nemen.Minister Van Aartsen:Door al die punten en momenten van de kant van de Nederlandse regering
loopt een kaarsrechte lijn.De heer Hoekema (D66):Voorzitter. Ik heb de aandacht van de minister gevraagd voor de positie
van Tadzjikistan. Dat land heeft ook vluchtelingen opgenomen, maar hun aantal
valt, ook gelet op de ligging van het land, in het niet bij de aantallen die
naar Iran en Pakistan zijn gegaan. Toch is het een wat vergeten gebied. Bij
de steun die Nederland in hoge mate aan de Hoge Commissaris geeft, beveel
ik dit in de aandacht van de minister aan.Minister Van Aartsen:Die steun zullen wij uiteraard geven, daar waar wij kunnen.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. Ik kom even terug op resolutie 1368 en de consequenties daarvan.
Indien er, los van de vraag of het al of niet de intentie is, sprake is van
overweldigend bewijs, ga ik ervan uit dat dit geen negatieve invloed heeft
op het aanbod van Nederland. Met andere woorden, indien er op basis van dat
overweldigende bewijs een actie wordt gevoerd, breder dan Afghanistan, dan
geldt het Nederlandse aanbod.Minister Van Aartsen:Ik ben daar in mijn beantwoording volstrekt helder over geweest. Dat wat
de Nederlandse regering heeft besloten op vrijdag jl. rust allemaal op datgene
wat er internationaal-rechtelijk is afgesproken. Daartoe behoort als een van
de belangrijke constituerende resoluties resolutie 1368.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter. Klopt het dat alle landen, meestal Europese, zoals Duitsland,
Frankrijk en Italië, die de bereidheid hebben getoond en de toezegging
hebben gedaan een bijdrage te leveren, dezelfde rechte lijn bewandelen? Of
kan bijvoorbeeld de Duitse bondskanselier in het debat met de Duitse Bondsdag
aangeven dat de Duitse bijdrage wel degelijk gelimiteerd is tot een aantal
landen, of dat de deelname in een aantal landen wordt uitgesloten?Minister Van Aartsen:Het lijkt mij niet verstandig wanneer ik ga filosoferen over de exacte
positie van de Duitse bondsregering. In dit kader is het oordeel van de Nederlandse
regering van belang. Wat is de heading waaronder wij dit doen? Dat is resolutie
1368 en datgene wat constituerend is ten aanzien van de operatie die op dit
moment plaatsvindt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Resolutie 1368 geldt niet alleen voor Nederland. Heeft de minister de
indruk dat alle landen die bereid zijn een militaire bijdrage te leveren dezelfde
rechte lijn van Nederland bewandelen?Minister Van Aartsen:In de contacten die ik de afgelopen dagen met mijn collega's van Buitenlandse
Zaken heb gehad, heb ik niet de indruk gekregen dat er op dat punt significante
afwijkingen zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Geen afwijkingen of geen significante afwijkingen? U heeft intensief met
uw collega's gesproken.Minister Van Aartsen:Ieder verwoordt dat op zijn manier. Op basis van de gesprekken die ik
de afgelopen week heb gevoerd, heb ik geconstateerd dat er tussen de regeringen
in Europa die hun principebereidheid hebben uitgesproken, geen
verschil van positie is. Ieder verwoordt dat echter op eigen wijze.De heer Van Bommel (SP):In de derde paragraaf van resolutie 1368 is sprake van terroristische
organisaties. U heeft in uw bijdrage in New York benadrukt dat overeenstemming
over de definitie van "terrorisme" ver te zoeken is, maar dat er niet te lang
gezocht moet worden omdat er dan niets gebeurt. Betekent uw uitleg van vandaag
dat wij de steun van de Nederlandse regering kunnen verwachten bij het aanpakken
van bijvoorbeeld bewegingen in een aantal landen in het Midden-Oosten die
door sommigen als "terroristisch" worden aangeduid?Minister Van Aartsen:U stapelt nu het een op het ander. Dat is op dit moment helemaal niet
aan de orde. Nu gaat het om de strijd tegen Al-Qaeda.De heer Van Bommel (SP):Dat kunt u nu wel zeggen, maar ook u legt er steeds weer de nadruk op
dat niet alleen om Al-Qaeda gaat. In resolutie 1368 is namelijk helemaal geen
sprake van Al-Qaeda. Daarin worden alleen terroristische organisaties genoemd.
Daar komen al die vragen uit voort over het verleggen van de strijd naar andere
regio's en andere landen. Bovendien heeft u gezegd dat de definitie van terrorisme
nog lang niet rond is. Ik vrees dat wij in de toekomst nog wel eens te maken
kunnen krijgen met steun van de Nederlandse regering aan de strijd tegen andere
bewegingen.Minister Van Aartsen:In mijn speech voor de Algemene Vergadering heb ik gezegd: als je met
terrorisme te maken hebt, dan weet je het wel. Als het je in het gezicht staart,
weet je wat het is. De Nederlandse regering heeft op basis van hetgeen haar
is aangeleverd door de VS en het VK aangegeven dat er een verband is tussen
Al-Qaeda en de aanslagen in Washington en New York. Het zou fout zijn om daar
niet tegen op te treden. U heeft het nu over een gans ander vraagstuk, namelijk
de algemene parapluconventie tegen het terrorisme. In dat kader wordt een
discussie over een definitiekwestie gevoerd waarvan ik hoop dat zij snel kan
worden beëindigd. Nederland zal hieraan een bijdrage leveren. Partijen
zijn elkaar inmiddels al zeer dicht genaderd. Dat Al-Qaeda een terroristische
organisatie is, werd op 11 september wel duidelijk.De heer Van Bommel (SP):Dan moet ik mijn vraag directer formuleren. Zijn Hamas en de ETA volgens
de Nederlandse regering terroristische organisaties?Minister Van Aartsen:Op al degenen die zich vergrijpen aan onschuldige burgers kun je makkelijk
het etiket "terroristisch" plakken.Minister De Grave:Mevrouw de voorzitter. Wij debatteren naar aanleiding van het besluit
van de Nederlandse regering om gehoor te geven aan het verzoek van de regering
van de VS. In de brief wordt uitgelegd dat het gaat om het aanbieden van een
gereedschapskist met militaire middelen die kunnen worden ingezet zodra de
plannen daarvoor gereed zijn. Er wordt ook aangegeven welke militaire elementen
in het geding zijn. Het is inderdaad een omvangrijk pakket. Het kan oplopen
tot de inzet van 1400 militairen. Deze inzet is echter afhankelijk van de
omstandigheden en van de specifieke operaties. Het is niet gezegd dat alle
mogelijkheden tegelijk worden benut. Bovendien wijzigen de omstandigheden
snel.Er zijn veel relevante vragen gesteld over plaats, aard en duur van eventuele
steun. Tijdens mijn bezoek aan de VS heb ik duidelijk gemaakt dat het besluit
van de Nederlandse regering nog een vertaling moet krijgen. Hierover is nader
beraad in het kabinet nodig en dat vraagt nog overleg met de Kamer. De Amerikanen
begrijpen dat ook. Zij vragen er op hun beurt weer begrip voor dat de operationele
planning, gelet op de snelle verandering van omstandigheden, bijzonder lastig
is. Daarmee moeten wij rekening houden. Het besluit is niet vrijblijvend.
Het is een belangrijk besluit. In het kader van de operationele invulling
moeten veel vragen die ook vandaag zijn gesteld, worden beantwoord. Ik kan
die vragen nu niet allemaal beantwoorden. Ik heb wel gepoogd, in de brief
al een aantal vragen te beantwoorden.Op enkele punten ga ik nog nader in, waarbij ik mij enigszins baseer op
door mij gevoerde gesprekken, in de eerste plaats met de Amerikaanse onderminister
van Defensie, de heer Wolfowitz, en met generaal Franks, de commandant van
het Central Command in Tampa in Florida, die het bevel voert over de operatie
Enduring Freedom. Ik heb begrepen dat hier en daar enige zorg was dat ik slechts
door een onderminister was ontvangen en dat dit het definitieve bewijs was
van de marginale positie die Nederland inneemt. Degenen die zich daar zorgen
over maken, wijs ik erop dat de Nederlandse minister van Defensie de eerste
minister is die überhaupt na 11 september in het Pentagon op regeringsniveau
is ontvangen en ook de eerste minister is die in Tampa is geweest, voor wat
het waard is! Ik heb geen behoefte, er meer van te maken dan het is, maar
wij moeten gewoon de feiten laten spreken.De heer Weisglas (VVD):Ik kan u geruststellen. Gisteren is de president van de Wereldbank door
de ondervoorzitter van de Tweede Kamer ontvangen!Minister De Grave:Zo zie je maar. Ik neem aan dat de voorzitter andere belangrijke verplichtingen
had.Ik wil alleen aangeven dat er geen reden is om aan het feit dat de minister
van Defensie een andere afweging in zijn agenda heeft gemaakt, een conclusie
te verbinden over de wijze waarop de Amerikanen aankijken tegen de Nederlandse
bijdrage.De gesprekken hebben zich geconcentreerd op de opties van de Nederlandse
bijdrage. Ik betrek daarbij met nadruk de gesprekken in Key West, waar het
operationele hoofdkwartier is gevestigd van de operaties inzake de drugsbestrijding
in het Caribisch gebied. Ik kom daar nog op terug.Door de snel veranderende situatie in Afghanistan ligt er een nieuwe probleemstelling
op tafel. Nogal wat plannen in een vergevorderd stadium vooral van militaire
aard konden terzijde worden gelegd. Er komen echter weer nieuwe vragen op.
Mijn gesprekspartners hebben er duidelijk op gewezen dat militair de zaak
nog niet klaar is. Er moeten nog belangrijke dingen gebeuren. Het Al-Qaedanetwerk
is nog niet uitgeschakeld. Er is sprake van hergroeperingen. De militaire operaties zijn dan ook alles behalve over. De snelle doorbraak op
militair terrein maakt het wel mogelijk om met nieuwe inzet zo snel mogelijk
te werken aan de opbouw van het land en aan humanitaire hulp. De plannen daarvoor
moeten worden gemaakt.Ik hecht er ten aanzien van de militaire hulpverlening aan, te benadrukken
dat ook door beide gesprekspartners in de Verenigde Staten de lijn wordt gevolgd
dat de primaire taak en de coördinatie moet liggen bij de VN en de ngo's
en dat de militaire inspanning gericht moet zijn op het desgevraagd ondersteunen
van die inspanning. De verantwoordelijkheden op die punten moeten helder zijn.Bij onderminister Wolfowitz bestond veel belangstelling voor het met voorrang
nagaan van de mogelijkheid van inzet door Nederland van de aangeboden transportvliegtuigen,
zowel de KDC10 als de Orion, gericht op humanitaire inzet, maar wel gecoördineerd
langs de lijn van VN en ngo's. Belangrijk daarbij is de vraag waar zij kunnen
worden gestationeerd. Het vliegveld bij Mazar-i-Sharif is door de Amerikanen
redelijk vakkundig gebombardeerd. Het moet dus eerst worden hersteld voordat
het gebruikt kan worden. Er zijn enkele mogelijkheden in landen in de buurt
van Afghanistan. Er wordt ook heel hard gewerkt aan het zo snel mogelijk herstellen
van een landroute met Tadzjikistan. Een brugverbinding moet worden hersteld,
zodat ook snel langs die lijn humanitaire hulp kan worden gegeven.Die planning moet zeer snel plaatsvinden, maar roept ook vragen van logistieke
aard op. Een andere vraag is hoe op een goede en effectieve wijze de hulpverlening
kan starten. Dat heeft te maken met de stabiliteit in het gebied. Over al
deze vragen is gesproken.Ik sluit mij in dezen aan bij hetgeen de heer Hoekema heeft gezegd over
het formuleren van een bepaalde inzetmissie. Voor de F-16's kan dat bijvoorbeeld
het in kaart brengen van gebieden zijn voor humanitaire doeleinden. Als er
echter een foto wordt gemaakt die ook voor een militair doel gebruikt kan
worden, zal ik niet tegen de Amerikanen zeggen dat zij die foto niet mogen
gebruiken. Dat kan absoluut niet worden geregeld. Het zou ook niet in overeenstemming
zijn met de inzet van de Nederlandse regering.De inzetmissie is dus niet het maken van foto's om vanuit militair belang
te weten waar gebombardeerd moet worden, maar wel ter ondersteuning van humanitaire
operaties. Je kunt dat niet met een schaartje knippen.De heer Verhagen (CDA):Het is een vreemd onderscheid dat de minister probeert te maken. Ik kan
mij zelfs voorstellen dat het in het belang zou kunnen zijn van het vermijden
van burgerslachtoffers om zo nauwkeurig mogelijk de militaire doelen te lokaliseren
en deze derhalve juist te fotografen. Het zou dus een impliciete opdracht
kunnen zijn.Minister De Grave:Ik ben het geheel met de heer Verhagen eens. Ik heb dat trouwens vrijdag
ook gezegd op de persconferentie. Je kunt die lijn doortrekken. Het is vaak
van belang om beide te coördineren. Je bombardeert dan niet die ene brug
die militair misschien belangrijk is, omdat het is juist de brug is die nodig
is voor humanitaire hulpverlening.Ik formuleer het zo, omdat het Amerikaanse verzoek F-16 verkenningsvliegtuigen
betrof voor de inzet in het kader van humanitaire operaties. Ik voeg er zelf
aan toe, dat het misschien kan voorkomen dat die foto's ook voor iets anders
worden gebruikt. Het lijkt mij dat wij het inhoudelijk zeer eens zijn.Gesprekspartners hebben gewezen op het belang dat de Amerikanen hechten
aan een robuuste, maritieme aanwezigheid in de Perzische Golf en de wateren
bezuiden Pakistan. Het gaat om het ruimere gebied van de Arabische Zee en
de Perzische Golf. Uit de gesprekken die ik daarover heb gevoerd, heb ik opgemaakt
dat het niet gaat om interventies in bepaalde landen die in de media zijn
genoemd. Het gaat nadrukkelijk om de beveiliging van scheepvaartroutes en
het signaleren en waarnemen van eventuele verplaatsing van elementen die wij
graag in de gaten willen houden, vooral de middelen die deze mensen zouden
kunnen gebruiken om zaken uit te voeren die wij niet bijster op prijs stellen.
Het is een bredere inzet waaraan door talloze andere landen zal worden deelgenomen.
Er zijn al enige contacten mee. Vastgesteld is dat er nogal wat schepen zijn
aangeboden. Men sprak al over een ware armada. De Amerikanen hebben hier zelf
nadrukkelijk om gevraagd. Zij hechten zeer veel belang aan die maritieme inzet.
Ik acht het zeker niet uitgesloten dat Nederland daarom daadwerkelijk zal
worden verzocht. Aangegeven zal moeten worden voor welke periode en in welk
gebied. Tevens moet nader worden ingegaan op de belangrijke vragen rond het
commando.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Dit verbaast mij. De Amerikanen weten kennelijk dat het Al-Qaedanetwerk
beschikt over schepen of anderszins?Minister De Grave:Het lijkt mij niet goed precies aan te geven op grond waarvan de Amerikanen
dat hebben geconcludeerd. Ik heb vastgesteld en met mij andere collega's dat
de Amerikanen zeer hechten aan de inzet van een robuuste maritieme macht in
de gebieden die ik heb genoemd en met de argumentatie die ik heb gegeven.
Ik neem aan dat zij dat ergens op baseren. Ik trek dat niet zelf na.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):U heeft dat zelfs niet gevraagd?Minister De Grave:Ik heb het wel gevraagd, maar ik ga het antwoord niet verifiëren.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Als ik hier in alle vrijheid veronderstel dat het ook iets te maken heeft
met de bescherming van olieroutes?Minister De Grave:Ik heb ook gesproken over de beveiliging van zeeroutes. Ik heb verschillende
argumenten genoemd. Ik heb gesproken over beveiliging van zeeroutes, maar
ik heb het ook gehad over het monitoren en waarnemen van datgene wat er op
zee gebeurt. Daarbij gaat het om het voorkomen van het verplaatsen van middelen
en mensen in een ongewenste richting.De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Ik heb hier geen direct oppositionele houding tegen, maar – voordat
de heer Rosenmöller het woord neemt – hier geldt ook de relatie
tussen het doel en de middelen. Er komt een moment waarop zelfs
ik er wat moeite mee heb om de relatie te leggen met datgene waar het ooit
mee begonnen is. Vandaar deze wat voorzichtig kritische vragen.Minister De Grave:Dat zullen wij dan misschien nog even goed met elkaar moeten wegen op
het moment dat die concrete operationele invulling plaatsvindt. Ik heb in
ieder geval op mijn niveau kunnen constateren dat de Amerikanen erom hebben
gevraagd, dat zij er veel belang aan hechten en dat nogal wat landen juist
ook maritieme eenheden hebben aangeboden. Dan spreekt u niet alleen mij daarop
aan, maar ook heel veel andere landen die maritieme eenheden hebben aangeboden.
Blijkbaar wordt internationaal breed gedragen dat zo'n maritieme component
als onderdeel van de strijd tegen het internationale terrorisme wel degelijk
van grote betekenis is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter. Ik wil niet afdingen op de wat oppositioneel getoonzette vragen
van de heer Van Middelkoop, en stel een ander element aan de orde: het gestelde
in de brief met betrekking tot de gevechtshandelingen. Wij hebben daarover
al een debatje met de minister van Buitenlandse Zaken gevoerd, maar er is
ook een vraag die meer op het terrein van de minister van Defensie ligt. In
de brief staat expliciet: geen gevechtshandelingen in Afghanistan. Mag daaruit
worden geconcludeerd dat dit ook voor overige landen geldt?Minister De Grave:Ik vind de discussie al heel moeilijk als het gaat om het besluit van
de Nederlandse regering en de operationele invulling daarvan. Er wordt nu
een vertaalslag gemaakt ten aanzien van eventuele toekomstige mogelijkheden,
maar voor mij is op dit moment de operationele invulling binnen de huidige
situatie aan de orde. Die is voorzien van een bepaald aantal randvoorwaarden
en dat kunnen wij op dit moment ook overzien. Dat betekent dus dat de Nederlandse
militaire bijdrage, waar door de Amerikanen om is gevraagd en waar door de
Nederlandse regering over is besloten, niet zal leiden tot het deelnemen aan
gevechtshandelingen in Afghanistan. Ik heb het dan over directe gevechtshandelingen".
Je kunt immers zeggen dat je wel degelijk indirect bijdraagt aan gevechtshandelingen
als je een vliegtuig bijtankt. Nederland zal niet deelnemen aan directe gevechtshandelingen.
Zo heeft de Nederlandse regering het verzoek van de Amerikaanse regering beoordeeld.
Onze bijdrage is in dat operationele kader geplaatst. Binnen dat kader werk
ik; dat is voor mij aan de orde. Voor het overige verwijs ik naar de discussie
die de Kamer met de minister van Buitenlandse Zaken heeft gevoerd. Ik ben
in die zin een beetje een instrumenteel een uitvoerder van datgene wat op
tafel is gelegd. Dat besluit lijkt mij helder en duidelijk. De Kamer heeft
zeer uitvoerig met de minister van Buitenlandse Zaken kunnen spreken over
datgene wat verder allemaal eventueel mogelijk is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Toch zou ik u iets belangrijker willen maken. Er is zojuist al even gediscussieerd
over de vraag hoe belangrijk u wel niet was in Amerika. Ik wil u hier in het
Nederlandse parlement wel iets belangrijker maken dan alleen maar de uitvoerder
van datgene wat een gezelschap besluit. U bent overigens natuurlijk zelf een
lid van dat gezelschap. Ik vind het antwoord op mijn vraag zeer belangrijk.
De minister van Buitenlandse Zaken heeft een tamelijk breed kader geschetst
met betrekking tot de mogelijkheden. Daarbij draagt u als minister van Defensie
de eerste verantwoordelijkheid voor de operationele invulling. Dan is het
natuurlijk op zichzelf niet raar om te vragen of datgene wat nu beschikbaar
wordt gesteld, ook voor andere landen geldt. Het gaat hierbij om een expliciete,
ook door de minister-president meerdere keren benadrukte, passage dat Nederlandse
militairen niet meedoen aan gevechtshandelingen in Afghanistan. Als ik dit
debat op mij laat inwerken, dan komt de logische vraag naar boven of dit ook
voor andere landen geldt. De bijdrage van Nederland kan immers wel degelijk
onder bepaalde condities in andere landen worden ingezet. Zijn er dan ook
geen gevechtshandelingen?Minister De Grave:Of ik nu belangrijk ben of niet, ik houd mij met heel belangrijk werk
bezig, namelijk de operationele invulling van dit besluit. Dat betekent dat
de operationele planning betrekking heeft op een groot aantal militaire activiteiten.
Daar is niet onder begrepen een directe gevechtshandeling. De heer Rosenmöller
kan daaruit vervolgens logischerwijs het nodige afleiden. Aan de orde is het
"framework" zoals wij dat nu kunnen overzien. De collega van Buitenlandse
Zaken heeft precies aangeven hoe de Nederlandse regering daarin consistent
oordeelt. Als deze operatie wordt voorbereid en gepland, wordt die dus niet
in de richting van directe gevechtsacties ontwikkeld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als dat voor Afghanistan geldt, geldt dat dus ook voor andere landen.
Ik ben daarmee tevreden op dit punt.Minister De Grave:Dat is voor mij inderdaad niet aan de orde. Wij zijn ons er dus ook niet
op aan het voorbereiden. Dat is een andere vraag dan hoe de zaken zich kunnen
ontwikkelen vanuit resolutie 1368.Voordat ik overga op de vraag naar het commando, die samenhangt met een
aantal andere vragen, zeg ik iets over het punt van het Caribische gebied.
Hoe ligt dat nu? Het is de Kamer misschien opgevallen dat in het besluit van
de Nederlandse regering, op verzoek van de Amerikanen, een aantal marine-eenheden
zijn opgenomen die precies passen in wat nu naar buiten is gekomen. Dat komt
een beetje omdat de Amerikanen dat nadrukkelijk, met het oog op inzet in het
Caribische gebied, hebben gevraagd. Dat is ook niet onlogisch. Nederland werkt
daar zeer intensief samen met de Amerikanen. Dat gebeurt ook altijd met grote
steun van de Kamer, afgezien van de FOL. Dat is buitengemeen van belang. Een
niet onbelangrijk deel van de drugs aldaar gaat naar Europa. De instabiliteit
die dat veroorzaakt, ook op de Nederlandse Antillen, is buitengewoon groot.
Daarover bestaat geen verschil van mening. Over de FOL is een discussie gevoerd,
maar hierover niet. Deze operatie heeft ook niets met het plan inzake Colombia
te maken. Het gaat om een kamerbreed gesteunde operatie. In mijn gesprekken
in Key West is duidelijk geworden dat een fors aantal capaciteiten die de
Amerikanen beschikbaar hebben voor deze operatie inmiddels zijn ingezet voor
andere doelen. Dan kom ik bij het "backfillelement" terecht. Waar
wij reeds intensief samenwerken en wij de mogelijkheden hebben, ligt het voor
de hand dat wij op dat punt de Amerikanen aanbieden om te helpen en via "backfilling"
assistentie te verlenen. Hier ligt dus nadrukkelijk ook een Nederlands belang.Vandaag is ook de vraag aan de orde gekomen hoe men zich het commando
moet voorstellen. Daar moet men met twee partijen over praten. Mijn gedachte
zou zijn dat de Nederlandse schepen prima kunnen functioneren onder de commandant
zeemacht Caribische gebied. Die heeft al een commandantrol in de bedoelde
constructie, met een bepaalde verantwoordelijkheid voor een gebied. Men kan
zich voorstellen dat hij deze rol houdt voor wat grotere Nederlandse "assets"
en dat hij een grotere gebiedsverantwoordelijkheid neemt. Hij neemt dan in
zekere zin de verantwoordelijkheid van de Amerikanen over, die deze "assets"
niet meer hebben. Dat vind ik een logische gedachte. Wij moeten dat echter
met de Amerikanen bespreken. Het kan zijn dat zij er andere ideeën over
hebben. Dan moeten wij goed bekijken hoe het georganiseerd moet worden. Het
is ook geen principekwestie. Dit is echter ongeveer de lijn die wij hierbij
kiezen. Belangrijker is echter dat wij op deze wijze goed inhoud kunnen geven
aan het element van bereidheid tot "backfill", zoals dat al gebeurt met betrekking
tot de Awacs en het overnemen van taken op dit vlak van de Verenigde Staten.Ook inzake het andere aspect moeten een aantal elementen verder uitgesproken
worden met de Verenigde Staten. De hoofdlijn is echter altijd dat inzet van
Nederlandse militaire middelen altijd vallen onder het "full command" van
de Nederlandse regering. Het gaat altijd om de eindverantwoordelijkheid van
de Nederlandse regering, wat betekent dat de regering te allen tijde kan zeggen
dat iets niet aan de orde is. Mensen vertalen dit door te stellen dat dit
alleen kan door de militairen terug te trekken. Dat loopt in de praktijk van
operaties en vredesoperaties echter ietsje subtieler. Er is altijd een liaisonofficier.
Dat is vaak een hoge officier, die bij de operationeel commandant zit en die
dat in de gaten houdt. Als hij voorziet dat er een spanning is, zal hij tegen
de operationele commandant moeten zeggen dat hij de Nederlandse middelen niet
kan inzetten omdat het niet in overeenstemming is met de afspraken die op
dat punt zijn gemaakt. Dan kan de commandant zeggen dat dit toch gebeurt,
maar dan kan de liaisonofficier wijzen op het "full command" en dan mag het
niet. Dat komt eigenlijk nooit voor, want de structuur voorkomt dat dit gebeurt.
Het gaat om een bondgenootschap. Het is een kwestie van de zaken op elkaar
afstemmen. Het is natuurlijk ondenkbaar dat alle landen van een brede coalitie
een eigen operationeel commandant hebben, want dan wordt het een zooitje.
Vooral militairen hechten waarde aan een zeer eenduidige bevelsstructuur.
Het zou voor sommige fracties ook verstandig kunnen zijn om dat te doen, maar
daar kan ik natuurlijk niet over oordelen.Ik heb al aangegeven dat de Nederlandse regering de KDC-10 en de C-130
ter beschikking heeft gesteld. Zij kunnen zowel voor militaire als voor humanitaire
operaties worden ingezet. Mijn indruk is dat Amerika vooral is geïnteresseerd
in die militaire rol. Nederland heeft inzet voor humanitaire doeleinden niet
als voorwaarde gesteld.De heer Van Middelkoop vroeg waarom de Amerikanen een voorkeur hebben
voor een "coalition of the willing" in plaats van de NAVO. Dat ligt voor de
hand omdat er nogal wat landen deel uitmaken van die coalitie die geen lid
zijn van de NAVO, zoals Nieuw-Zeeland, Australië, Japan en een aantal
gematigde moslimlanden die men natuurlijk graag in die coalitie wil betrekken.De heer Melkert vroeg of er reden was om aan te nemen dat er door het
hogere Nederlandse profiel, als gevolg van het besluit van vrijdag, ook een
hogere terroristische dreiging is. Dat punt staat elke keer op de agenda van
de ministeriële stuurgroep terrorisme. Mede uit wat mijn collega's daarbij
inbrengen, bijvoorbeeld minister De Vries als verantwoordelijk bewindspersoon
voor de BVD, maak ik op dat die aanwijzingen er niet zijn.De beraadslaging wordt gesloten.Sluiting 20.15 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-1745-1772.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl