De algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 1997
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 12-87

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-09-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 2, pagina 12-87

18-09-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 18 september 1996)Pagina 11-12
De algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 1997Pagina 12-87
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 18 september 1996)Pagina 87-87
Presentie en opening (woensdag 18 september 1996)Pagina 11-11

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 365 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn:de algemene politieke beschouwingen
naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 1997.De beraadslaging wordt geopend.De heer Heerma (CDA):Mijnheer de voorzitter! Gistermiddag op een bijeenkomst in Nieuwspoort
van VNO-NCW nam minister Van Mierlo een boekwerkje in ontvangst. Twee buitenlandse
journalisten, een Franse en een Duitse, bezien door hun bril het wel en wee
van de lage landen. Het is de moeite waard om het te lezen, bijvoorbeeld de
beschrijving hoe wij hier te lande omgaan met sportsuccessen.Nederland wil zichzelf nog wel eens zien als een gidsland voor anderen.
En soms terecht. Ook in de ogen van die anderen wordt dit in positieve zin
gewaardeerd. Bijvoorbeeld: internationale solidariteit op het terrein van
ontwikkelingssamenwerking, de inzet van de overheid, maar niet minder van
de offerbereidheid van de Nederlandse samenleving met giften en met de persoonlijke
inzet van velen. In onze ogen is Nederland soms gidsland, terwijl anderen
juist vinden dat wij de plank flink misslaan. Dat geldt ten aanzien van de
liberalisering van het drugsbeleid: Nederland tegen de rest van de Europese
Unie.Mijnheer de voorzitter! Vandaag zal ik in mijn bijdrage aan deze algemene
politieke beschouwingen stilstaan bij een aantal van deze specifieke functies,
die Nederland tot Nederland maken en die samenhangen met de eigenheid van
Nederland, in generaties opgebouwd en specifiek voor de Nederlandse identiteit
in een wereld die sterk in beweging is.Laat ik met een voor Nederland positief en actueel voorbeeld beginnen.
De heer Tietmeyer, president van de Deutsche Bundesbank stelde Nederland ten
voorbeeld in de EU als het gaat om de economische groei en de werkgelegenheidsgroei.
Een terecht compliment. Dat mogen we als Nederland best incasseren. We plukken immers de vruchten van een jarenlang consequent volgehouden
beleid van gezondmaking van de openbare financiën. En dat in combinatie
met een gunstige conjunctuur. De "zieke man van Europa" van de beginjaren
tachtig – de Miljoenennota noemt eind 1982 als keerpunt – wordt
nu als voorbeeld gesteld door de Bundesbank. Naast een politiek consequent
volgehouden beleid, in wisselende coalities, moet hier ook nadrukkelijk de
medeverantwoordelijkheid van organisaties van werkgevers en werknemers, dus
de sociale partners, worden genoemd. En dat gebeurde gisteren in de Troonrede
dan ook terecht.Groei-economie door overlegeconomie; een traditie waar consensus en overleg
en samen delen in verantwoordelijkheden tot grote resultaten leiden. Waar
polarisatie op de vierkante centimeter evenwichten verstoort en een hoge prijs
vraagt, zo leert de geschiedenis. Tast niet de essentie van de Nederlandse
identiteit aan, zoals in de jaren zeventig is gebeurd!De Miljoenennota beschrijft helder en correct deze resultaten van jarenlang
volgehouden beleid van gezondmaking van de openbare financiën, economie
en de rol van werkgevers en werknemers daarin. Overigens, wat de begroting
voor 1997 betreft krijgt het kabinet het ook wel in de schoot geworpen: lagere
afdrachten aan de Europese Unie, 1 mld. lagere rentelasten en 4 mld. volumemeevallers
in de sociale zekerheid. Op deze lijn van gezondmaking van de openbare financiën
zal moeten worden doorgegaan. We zijn er niet en er is geen enkele reden voor
zelfgenoegzaamheid. Het laatste woord zal hier vandaag en morgen nog wel eens
vallen: er is geen enkele reden voor zelfgenoegzaamheid, we zijn er niet.Een verdere tekortreductie zal door vrijvallende rentelasten ruimte moeten
scheppen om kosten van vergrijzing op te vangen en om duurzaam te investeren
in prioriteiten van economische structuur en arbeidsdeelname. De Miljoenennota
geeft er in een cursiefje een aardig rekenvoorbeeld van wat dat betekent in
het begin van het volgende decennium en wat het kan betekenen op het einde
van het volgende decennium. Dat is zeer illustratief.De kwalificatie voor de criteria van de EMU in 1999 is een groot Nederlands
belang. Ons land heeft als handelsnatie groot belang bij een stabiliteitszone.
De EMU kan zo'n zone, zo'n stabiliteitsgemeenschap, in financieel-economisch
opzicht zijn. Sprekend over de criteria van de EMU, constateer ik dat de schuldquote
ligt op een niveau nog ruim boven de relevante waarde van de 60% van het BBP.
Hoe denkt de regering met dit deel van de EMU-criteria om te gaan? Tevens
is mijn vraag aan de minister-president, hoe hij hiermee denkt om te gaan
tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie. Het is eigenlijk
een dubbele vraag: wat betekent het voor het Nederlandse beleid en wat betekent
het voor het voorzitterschap?Mijnheer de voorzitter! Het zal duidelijk zijn dat de CDA-fractie de hoofdlijnen
van het financieel-economische beleid van minister Zalm steunt. Ik ben het
echter ook eens met de minister van Economische Zaken, de heer Wijers, als
hij zegt dat er meer nodig is om de ambities van duurzaam hoge groei en een
hogere arbeidsparticipatie waar te maken: investeringen in infrastructuur,
technologie en scholing bijvoorbeeld.Mijnheer de voorzitter! De macrocijfers wijzen in de goede richting. Maar
gaat het ook goed met al die ruim 15 miljoen Nederlanders? Dat is de vraag
en ik kom daarop terug.Ik wil eerst nog stilstaan bij een van de succesfactoren die ik noemde,
van het financieel-economische herstelbeleid, en wel bij de overlegeconomie:
een van de sterke karakteristieken van de Nederlandse identiteit. Gingen Nederlandse
delegaties eind jaren tachtig nog naar Zweden om te kijken hoe het moest –
terzijde: welk een misverstand! – vandaag de dag bereiken ons vragen
als: hoe hebben jullie dat gefikst, van zieke man in Europa naar het voorbeeld
van Tietmeyer? Je merkt het in internationale contacten en ook sociale partners
worden veelvuldig door buitenlandse delegaties en collega's overvallen met
dezelfde vraag. En de reactie luidt: overlegeconomie en consensus, naast politieke
verantwoordelijkheid en medeverantwoordelijkheid van de sociale partners,
werkgevers en werknemers; loonmatiging.Mijnheer de voorzitter! Het is een succesformule: zoeken naar evenwichten,
samen eraan werken en samen verantwoordelijkheden delen. Typisch Nederland:
groei-economie door overlegeconomie. Op dat punt mag Nederland zich terecht
als gidsland beschouwen en moet dat ook vooral zo blijven.Voorzitter! Wie schetst tegen deze achtergrond mijn verbazing, toen mijn
VVD-collega Bolkestein twee weken geleden op een forumbijeenkomst, van overlegeconomie
naar groei-economie, riep: overlegeconomie, weg ermee! Zo mag ik het toch
wel ongeveer samenvatten?De heer Bolkestein (VVD):Voorzitter! De heer Heerma vraagt naar de bekende weg. Ik heb nooit gezegd –
ik zou dit ook niet willen beweren – dat wij de overlegeconomie overboord
moeten zetten. Wat dat betreft deel ik de gevoelens van de heer Heerma. Aan
de andere kant verzetten wij ons tegen die vermenging van verschillende functies.
Overleg is uitstekend; wij zijn daarvóór. Belangenbehartiging
is ook uitstekend; daar zijn wij ook vóór. En advisering is
iets dat wij ook graag zien. Maar de vermenging van die drie functies is iets
dat wij een onduidelijke verdeling van verantwoordelijkheden vinden. Ik mag
de heer Heerma er misschien aan herinneren dat een Kamercommissie, onder voorzitterschap
van zijn collega de heer De Jong, tot precies dezelfde conclusie is gekomen,
namelijk dat je overleg, belangenbehartiging en advisering moet scheiden.
Dat is de strekking van het betoog dat ik twee weken geleden heb gevoerd en
dat ik nog steeds staande houd.De heer Heerma (CDA):Ik begrijp dus dat de titel van dat symposium, van overlegeconomie naar
groei-economie, beter had kunnen luiden "groei-economie door overlegeconomie",
en dat dat de essentie is van wat u zegt. Maar luistert u nog even verder
naar mijn tekst; dan krijgt u tegelijkertijd een nadere reactie op uw interventie.De heer Bolkestein (VVD):Misschien mag ik hier toch nader op ingaan. Die forumdiscussie had inderdaad
plaats onder de titel "groei-economie of overlegeconomie". De stelling van
de heer Heerma is dat de laatste jaren de Nederlandse economie zo goed heeft
gefunctioneerd vanwege het feit dat het een overlegeconomie
is. Men kan natuurlijk ook een ander standpunt verdedigen, namelijk dat de
economie de laatste jaren zo goed heeft gefunctioneerd, omdat de overlegeconomie
op een lager pitje is komen te staan.De heer Heerma (CDA):Uw minister van Financiën schrijft andere dingen in de Miljoenennota.
Hij weet het punt te markeren van het sinds eind 1982 – hij noemt dit
in de stukken zelfs een keerpunt; u kunt het lezen – volgehouden beleid
van sanering van overheidsfinanciën. Terecht werd in de Troonrede gisteren –
ik haalde dat aan en ik voeg mij daarin – een compliment gegeven aan
de sociale partners.De heer Bolkestein (VVD):De nieuwe gedachten over herstructurering van de verzorgingsstaat gaan
terug tot het kabinet-Den Uyl. De heer Den Uyl – met de voeten op tafel,
zoals hij dat toen noemde – is gaan filosoferen over een herstructurering
van de verzorgingsstaat. Toen kwam de heer Duisenberg met zijn 1%-norm. Dat
was niet voldoende. De kabinetten-Lubbers I en II hebben dat doorgevoerd.
Het breekpunt ligt in het jaar 1988. Ik hoor ondersteunend gemompel van mijn
collega's van de PvdA. Men moet de feiten altijd bij de naam durven te noemen.
Ik zeg dus dat het hele denkproces dat heeft geleid tot de huidige uitstekende
financieel-economische situatie – althans wij zijn goed op weg –
teruggaat tot een jaar of twintig geleden. De buurlanden moeten daaraan nog
beginnen. Het punt dat ik wil maken, is dat Nederland wat welvaart per hoofd
van de bevolking betreft tot het jaar 1988 is achtergebleven bij de rest van
de landen in Europa. Het breekpunt in de ontwikkeling van de welvaart per
hoofd van de bevolking ligt in 1988. Daarna hebben wij weer rangorde gewonnen.
Ik zie dat ook in zekere samenhang met het feit dat de befaamde overlegeconomie,
die ik absoluut niet overboord wil gooien en die de heer Heerma zo dierbaar
is, toch op een wat lager pitje staat.De heer Wallage (PvdA):Voorzitter! Mijn opmerking strekt ertoe het gemompel hier voor iedereen
luid en duidelijk hoorbaar neer te zetten. De heer Bolkestein vergat in zijn
historische opsomming het kabinet-Van Agt/Wiegel. Ik denk dat hij daarvoor
goede redenen had.De heer Bolkestein (VVD):Nee, nee, nee.De voorzitter:Nu de heer Heerma.De heer Heerma (CDA):Collega Bolkestein noemt het jaar 1988. Ik zie dat ook in de cijfers.
Die cijfers buigen in 1988 niet in positieve zin om door middel van een toverstokje.
Nee, dat komt door het keerpunt dat eind 1982 is opgetreden – de minister
van Financiën wijst daarop in de Miljoenennota – en het sindsdien
samen met de sociale partners strak volgehouden beleid. Daarvan plukken wij
voor het eerst de vruchten in de cijfers van 1988 en nu in de begroting 1997.
Dergelijke periodes zijn kennelijk nodig om de vruchten te kunnen plukken.
Als de jaren zeventig worden aangehaald, refereer ik aan mijn waarschuwing
van zojuist met betrekking tot de prijs de men betaalt voor polarisatie. Ik
geloof niet dat mijn politieke richting daaraan in het bijzonder heeft meegedaan.
Ik geloof dat dit een zaak is tussen PvdA en VVD.De heer Bolkestein (VVD):Ik moet dit verwijt van polariseren van mij werpen, voorzitter. Dat willen
wij niet. Wij willen wél een heldere uiteenzetting van posities. Wij
zijn echter niet geporteerd voor een polarisatie. Als ik dan toch nog een
woord mag zeggen over die overlegeconomie, mag ik u in herinnering roepen
dat de WAO totaal uit de hand is gelopen, en dat dit uit de hand lopen een
voordeel was voor zowel werknemers- als werkgeversorganisaties. Doet u nu
niet te optimistisch over die overlegeconomie, mijnheer Heerma.De heer Heerma (CDA):Op dat symposium, waaraan ik refereer, geeft u in mijn ogen terecht de
rode kaart aan de politiek als u spreekt over de WAO en scheefgegroeide verantwoordelijkheden,
en niet aan de sociale partners.De heer Bolkestein (VVD):Dat is een uitvoerig debat. Een interruptie is niet de gelegenheid om
dat nog een keer te voeren. Ik houd staande dat de invloed van sociale partners
een materiële en belangrijke oorzaak was bij het uit de hand lopen van
de WAO. Ik zeg alleen maar tegen de Heerma, dat wij die situatie niet moeten
idealiseren en terugroepen. Laten wij het primaat laten liggen, waar het behoort
te liggen, namelijk bij de politiek.De heer Heerma (CDA):Geen misverstand, voorzitter. Ik zal de overlegeconomie niet heilig verklaren,
dat zou mij niet passen. Ik wil wel op de functie van de overlegeconomie wijzen.
Er zijn dingen fout gegaan, soms moet de stofkam erdoor of de poetsdoek eroverheen
om te revitaliseren. Dát is mijn boodschap. Er moet niet gesloopt worden.Voorzitter! Ik wil nog even stilstaan bij het thema van de overlegeconomie.
Herstel van het primaat van de politiek, zo luidt het liberale recept. "Volgens
sommigen zou er nu sprake zijn van een kentering, zouden sociale partners
weer aan invloed winnen. Dat berust op optisch bedrog", aldus sprak mijn waarde
collega op dat symposium.Optisch bedrog! De slooptocht van het kabinet in de overlegeconomie gaat
door, zo begrijp ik. Hier en daar is er nog een achterhoedegevecht. Zo krijgt
minister Melkert een veeg uit de pan: "Het regeerakkoord spreekt over flexibilisering
en minister Melkert heeft daarvan gemaakt: flexibilisering en zekerheid. Alsof
wij in Nederland een zekerheidsprobleem hebben. Minister Melkert kwam hier
niet uit, maar hij kon zich verschuilen achter de Stichting van de arbeid."
Aldus Bolkestein.Mijnheer de voorzitter! In deze klaroenstoten van de VVD-leider klinkt
de liberale internationale door. Alsof we een Nederlands knusheidsprobleem
zouden hebben! In mijn ogen verwijdert hij zich te ver van wat tot de eigenheid
van Nederland, tot de identiteit van Nederland behoort. Het CDA voelt zich
meer verwant met de gedachtegang die is verwoord in het recent gepubliceerde
rapport Jaarverslag Nederland van Nijenrode. Daarin staat: Meer marktwerking
betekent dat er ook meer ruimte ontstaat voor het nastreven van eigenbelang.
Dat kan nadelig uitpakken voor de economie. Juist betere burgerschapszin kan
de economie vooruit helpen. Volgens het rapport van Nijenrode is een groot
onderling vertrouwen bevorderlijk voor de economische groei.Voorzitter! In mijn ogen mag een zwaar beroep gedaan worden op het mobiliseren
van verantwoordelijkheden in de samenleving. Ik denk in dit verband aan het
najaarsoverleg met de sociale partners en de scholing en instroom van jonge
allochtonen. Er mag dan een zwaar beroep op het mobiliseren van verantwoordelijkheden
worden gedaan. Het gaat ook om het delen van verantwoordelijken.Er mag ook een beroep op het mobiliseren van verantwoordelijkheden worden
gedaan als het gaat om bijvoorbeeld het vervoersmanagement voor het oplossen
van het mobiliteitsvraagstuk. Niet alleen moet gedacht worden aan het primaat
van de politiek, nee, er moet sprake zijn van appelleren aan en mobiliseren
van kracht, kennis en ervaring in de samenleving om de vraagstukken van deze
samenleving op te pakken. Als ik het goed zie, is de minister van Verkeer
en Waterstaat ook bezig die weg te bewandelen. In het licht van deze gedachtegang
zullen wij het werken aan een alternatief voor het primaat van de politiek
steunen.Mijn vraag nu, mijnheer de voorzitter, is: waar staat het kabinet precies
bij de behandeling van dit thema? U zult begrijpen dat ik die vraag heb. Ik
heb een aantal vindplaatsen aangegeven en een aantal teksten geciteerd. Ik
vraag de minister-president om een visie van het kabinet op dit punt. Hoe
ziet hij de rol van de sociale partners in het kabinetsbeleid met betrekking
tot de agenda waarover hij gisteren sprak, de agenda voor het jaar 2000? De
balans vanaf 1982 opmakend, wordt in de Troonrede een compliment gemaakt aan
de sociale partners, maar welke rol spelen zij in de visie van het kabinet
bij het oplossen van de vraagstukken bij het bewandelen van de weg naar de
volgende eeuw? Voorzitter! Ik ben erg nieuwsgierig naar het antwoord op deze
vraag. Het antwoord van het kabinet erop is voor mij erg relevant. Ik hoop
dat ook voor het kabinet geldt: van overlegeconomie naar groei-economie. Dat
moeten wij niet alleen met de mond belijden, maar ook met daden gestalte geven.Voorzitter! Nederland heeft in de ogen van buitenlanders een uniek pensioenstelsel.
In een artikel in NRC Handelsblad werd onlangs gesproken over de gouwe ouwe,
Nederland gidsland. Dat is iets om trots op te zijn. Dit kabinet denkt daar
anders over. Uit de stukken moet ik begrijpen dat dit kabinet vindt dat het
mes in het stelsel moet worden gezet. Het motto is: de aanvullende pensioenen
moeten versoberen. In gewoon Nederlands: die moeten naar beneden. Het unieke
van het Nederlandse pensioenstelsel is dat naast het basispensioen, de AOW,
de aanvullende pensioenen een verantwoordelijkheid en georganiseerde solidariteit
van werkgevers en werknemers zijn. Nee, zegt het kabinet, het mes moet in
deze verantwoordelijkheidsverdeling. Met de mensen met salarissen tot zo'n ƒ
75.000 gaat de overheid zich meer bemoeien. Er zal sprake zijn van solidariteit
via de overheid en daarboven: commercialiseren. Het wordt een zaak voor de
individuele werknemer en commerciële verzekeraars.Mijnheer de voorzitter! He CDA is tegen deze uitholling van verantwoordelijkheden
van de sociale partners. Het mes zetten in deze goed georganiseerde solidariteit
levert een "Kok-tail" op die bestaat uit meer overheid, meer markt en minder
gemeenschapsverantwoordelijkheid. Die mix tast de Nederlandse identiteit aan,
een identiteit die door generaties is opgebouwd. De Nederlandse samenleving
zal er in mijn ogen niet vriendelijker en gelukkiger door worden. Als de pensioenplannen
van dit kabinet doorgaan, dan zullen de gevolgen op termijn groot zijn. Laat
het pensioen, ook het aanvullend pensioen, bij de werkgevers en de werknemers,
via het arbeidsvoorwaardenbeleid.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Voorzitter! Ik ben het natuurlijk met de heer Heerma eens dat de kwestie
van de pensioenafspraken tot de verantwoordelijkheid van de sociale partners
behoort. Is hij het met mij eens dat het misschien tijd wordt om de ouderen
als derde sociale partner in dat overleg te erkennen?De heer Heerma (CDA):Als mevrouw Nijpels naar mijn verhaal luistert, dan zal zij op het eind
concluderen dat ik een oproep doe om de samenleving te mobiliseren als het
om dit soort vraagstukken gaat, inclusief de ouderen.Ik kom bij de rechtsstaat. De zomer was dit jaar misschien wat minder
dan wij hoopten, maar voor de Nederlandse justitie was het het hele jaar guur
weer. Je kon de krant bijna geen dag openslaan of er stonden negatieve berichten
in over de Nederlandse rechtspleging. Dat is heel ernstig. De Nederlandse
rechtsstaat heeft een zware deuk opgelopen.Op 1 februari jl. verscheen het rapport van de parlementaire enquêtecommissie
over ontsporingen bij politie en justitie. Kort daarna kwam er nog een rapport
van de rijksrecherche. Aan die rapporten kan niet zwaar genoeg worden getild,
want er werden twee feiten onbarmhartig blootgelegd. Er waren ernstige fouten
gemaakt bij justitie en politie. Net zo erg was de andere conclusie, namelijk
dat de zware criminaliteit in ons land een grote vlucht heeft genomen. Met
andere woorden, delen van de samenleving lijken geheel in de greep te komen
van de zware misdaad. Daartegenover staat een overheidsapparaat dat de problemen
niet aankan, met elkaar ruzie maakt, de regels hier en daar zelfs overtreedt
en te vaak misdadigers moet laten lopen, omdat er vormfouten worden gemaakt.
Dat is een onthutsend beeld dat bij veel burgers het vertrouwen in de rechtsstaat
heeft aangetast. Daarmee werd de rechtsstaat in zijn hart geraakt.Wij zijn nu ruim zeven maanden verder. Het duurde wel erg lang voordat
er een begin werd gemaakt met het aanspreken van de verantwoordelijken op
al die gemaakte fouten. De Kamer heeft zich zelfs eerst boos moeten maken
voordat de verantwoordelijke ministers in actie kwamen. De rechtsstaat stond
zwaar op de tocht, maar het gehele apparaat, inclusief het kabinet, keek aanvankelijk
de andere kant uit. "Wij kunnen er ook niets aan doen. Wij hebben heus ons
best gedaan. Het lag aan niemand.", was de weinig zelfkritische boodschap.Het was een gênante vertoning in mijn ogen. Het kabinet is de profeet
van de flexibiliteit: korte arbeidscontracten en veel en snel van baan wisselen
moet mogelijk worden in verband met de broodnodige vooruitgang. Ja, ja, maar
er gelden kennelijk andere regels als men kijkt naar de banen van de verantwoordelijken
voor het IRT. Het herstel van vertrouwen in de rechtsstaat bij de burger moet
in het kabinetsbeleid en in de uitvoering de allerhoogste prioriteit
hebben. Hier moet Nederland weer gidsland worden, zoals het hoort. Wij komen
daar uitgebreid op terug bij de behandeling van de nadere brief over het IRT
en bij de behandeling van de begroting van Justitie en politie.De heer Wolffensperger (D66):Voorzitter! Ik wil de woorden van de heer Heerma enigszins relativeren.
Hij zegt dat wij op het gebied van de rechtsstatelijkheid weer gidsland moeten
worden. Wil de heer Heerma daarmee suggereren dat wij op dit moment ver achterlopen
bij landen om ons heen, zoals België en Frankrijk? Ik neem aan dat hij
zich herinnert dat op het ogenblik in België een discussie gaande is
over de vraag of men daar niet als de sodemieter een enquête moet opzetten,
zoals die in Nederland heeft plaatsgevonden?De heer Heerma (CDA):Wat hier te lande gebruikelijk is, zou ik tot maatstaf willen maken...De heer Wolffensperger (D66):Dan moet de heer Heerma het woord "rechtsstaat" niet in de mond nemen.De heer Heerma (CDA):...en dat de rechtsstaat onbesproken is, dat die functioneert in vertrouwen.
Ik voeg eraan toe: "zoals het hoort". Ik heb het echter over de deuken die
zijn opgelopen. Ik acht het van het allerhoogste belang dat die snelstens
worden hersteld. Ik denk dat dit gevoelen voor de gehele Kamer geldt.De heer Wallage (PvdA):Voorzitter! In mijn oren klinken nog de woorden van de heer Heerma na
dat je in de politiek niet moet polariseren. Ik had het in dat kader correct
gevonden als de zware medeverantwoordelijkheid van het CDA voor de gegroeide
situatie in ons land onder bijvoorbeeld de minister van Justitie in de vorige
periode gewoon als een evenwichtig onderdeel van zijn betoog had geklonken
in plaats van dat de heer Heerma zijn pijlen richt op een minister die deze
kwestie twee jaar lang probeert op orde te brengen.De heer Heerma (CDA):Ik loop niet weg voor verantwoordelijkheden die wij in het verleden gehad
hebben. Ik constateer dat het huidige kabinet langer dan twee jaar zit en
dat het verantwoordelijk is voor zijn eigen daden, ook op dit punt. Ik refereerde
aan het debat dat hier is gevoerd na het verschijnen van het rapport van de
rijksrecherche en het rapport van de commissie-Van Traa en de wijze waarop
daarop is gereageerd. Mij in de stijlfiguur van het gidsland uitdrukkend zeg
ik: het hoort een vanzelfsprekendheid te zijn. Maar daarover zullen de heer
Wolffensperger en ik het wel eens zijn. Wij hadden hoge standaarden. Dat was
onbesproken. En moeten zo snel mogelijk daarheen terug tot herstel van vertrouwen.Voorzitter! Het antidrugsbeleid van dit kabinet is inmiddels veel minder
liberaal dan aanvankelijk bedoeld. Zie de verkiezingsprogramma's van D66 en
de Partij van de Arbeid. Wij tellen onze zegeningen op dit punt. De andere
coalitiepartij, de VVD, deed ook water bij de wijn, maar wel in de verkeerde
kruik. Ze riep bij het drugsdebat het afgelopen jaar "het moet strenger" en
stemde vervolgens in met een veel milder regime ten aanzien van drugs. In
mijn ogen niet goed te begrijpen en niet geloofwaardig.Het huidige antidrugsbeleid gaat het CDA niet ver genoeg. In het kabinetsbeleid
zijn nog vele tegenstellingen ingebouwd. Ik noem de XTC-voorstellen: zwaardere
aanpak productie van XTC. Aan de andere kant denk ik aan meer mogelijkheden
om de pillen te laten testen. Wat is nu de lijn? Hoe leggen we in Europa uit
dat we de productie aanpakken en bij de houseparty's de pillen testen? Waarom
beperkt het kabinet ten aanzien van XTC zich niet tot handhaving van het verbod,
ontmoediging van het gebruik en voorlichting?Met wat voor gemeentelijke overheden hebben we dan van doen? Ik denk aan
de gemeenten Delfzijl, Heerhugowaard en Emmen. Overigens erkentelijkheid aan
het kabinet dat het in de persoon van de minister van Justitie heeft toegezegd
te komen met een nota over gedoogbeleid en het tegengaan van gedoogbeleid.
Wij komen daarover nader te spreken. Verkoop van softdrugs is strafbaar, er
is een gedoogbeleid, maar daarin past niet dat gemeentebesturen eigen coffeeshops
gaan exploiteren, laat staan eigen kwekerijen. Dit alles, terwijl het kabinet
in de voortgangsrapportage drugsbeleid, vandaag aan de Kamer aangeboden, juist
voorstelt om de grootschalige productie van nederwiet strenger te gaan vervolgen.
Ook hier de vraag aan de minister-president: wat is nu de lijn? Moet ik bij
softdrugs vaststellen dat dit gaat bestaan uit "gedogen, stimuleren en produceren"?Tijdens de internationale conferentie "Seksueel geweld tegen kinderen"
in Stockholm zijn een aantal aanbevelingen gedaan. Een daarvan is het strafbaar
stellen van het in bezit hebben van kinderpornografie. Is de regering van
plan deze aanbevelingen over te nemen? De CDA-fractie heeft eerder bij monde
van mevrouw Soutendijk aangedrongen op versterking van de jeugd- en zedenpolitie,
zodat vervaardigers en verhandelaren zwaarder kunnen worden aangepakt. Hoe
staat het hiermee?Overigens pleit ik hierbij voor meer aandacht voor de slachtoffers van
misdrijven. Een groep mensen die wat betreft de hulpverlening vaak in moeilijke
omstandigheden, een soort niemandsland komt te verkeren. Is de regering voornemens
de positie van de slachtoffers van dit soort misdrijven te verbeteren?Over seks en geweld op de televisie is in mei jongstleden een convenant
gesloten tussen het ministerie van VWS, de film- en videobranche en de media.De heer Schutte (GPV):In deze discussie past ook de discussie over de vraag of de wetgeving
ten aanzien van de strafbaarstelling van seksuele handelingen met minderjarigen
nog adequaat is, met name de vraag of handhaving als klachtdelict in de leeftijd
van 12 jaar tot 16 jaar nog een goed antwoord is op de huidige situatie. Wat
is daar de mening van de CDA-fractie over?De heer Heerma (CDA):Ik wil mij graag aansluiten bij die vraag aan het kabinet. Als ik kijk
naar Stockholm en naar het debat dat wij hier over de zedelijkheidswetgeving
hebben gevoerd, vind ik dat er reden is om die discussie voort te zetten.De heer Schutte (GPV):U heeft er zelf geen mening over?De heer Heerma (CDA):U mag uit mijn antwoord afleiden dat ik vind dat die discussie voortgezet
moet worden en dat deze punten onder ogen gezien moeten worden.De heer Janmaat (CD):Neemt het CDA afstand van de wetgeving, zoals die door Hirsch Ballin,
een CDA-minister, is ingevoerd inzake het uit het strafrecht halen van seks
met 12-jarigen? Heeft u daar nu uw bedenkingen over of vindt u dat dat toch
wel een goede wet was?De heer Heerma (CDA):Ik heb in antwoord op vragen van de heer Schutte gezegd dat, als ik kijk
naar de aanbevelingen van het symposium in Stockholm, naar het convenant –
ik zal daar straks nog meer over zeggen – naar de positie van de jeugd-
en zedenpolitie, naar de zorg die er is en naar het rapport van het Sociaal
en cultureel planbureau, er reden is om een aantal punten die in eerdere wetgeving
zijn afgewogen, opnieuw onder ogen te zien en wellicht tot andere conclusies
te komen. Of daar dan geestverwante ministers bij betrokken zijn of niet,
is voor mij niet van relevante betekenis.De heer Janmaat (CD):Dat lijkt mij een goede toezegging, maar ik wil er toch aan toevoegen
dat regeren ook een beetje vooruitzien is en dat de conclusies die nu in die
rapporten zijn getrokken, ook in het jaar van invoering van die wetgeving
hadden kunnen worden getrokken, maar dat is u en uw fractie natuurlijk nauwelijks
kwalijk te nemen.De heer Heerma (CDA):Als het gaat om de stelling "regeren is vooruitzien" of "regeren is achteruitzien",
verschillen de heer Janmaat en ik wezenlijk van mening over de inrichting
van de samenleving.De heer Janmaat (CD):Wij mogen dan van mening verschillen over de inrichting van de samenleving,
maar het blijft regeren. De gevolgen van dat soort wetgeving heeft de regering
toen niet gezien, hoe u ook naar de samenleving kijkt.De heer Heerma (CDA):Ik denk dat wij van mening zullen blijven verschillen over het punt dat
regeren in mijn ogen vooruitzien is en niet achteruitzien.Voorzitter! Over seks en geweld op de televisie is in mei jongstleden
een convenant gesloten tussen het ministerie van VWS, de film- en videobranche
en de media. Is het kabinet bereid de Kamer vóór Prinsjesdag
volgend jaar te informeren over de effectiviteit van de gemaakte afspraken,
alsmede over de vraag of verdergaande maatregelen nodig zijn? Vele Nederlanders
storen zich aan verloederingsverschijnselen, zoals seksfilms op de televisie.Ik kom nu bij de politie. Hoofdvraag voor mij is, net als verleden jaar,
hoe het staat met de toegezegde uitbreiding van de politiesterkte. Het is
ronduit irritant dat in de begrotingsstukken in de veelheid van cijfers, deze
cijfers opnieuw ontbreken. Het moet toch mogelijk zijn dat het kabinet de
Kamer jaarlijks ordentelijk informeert over de feitelijke sterkte van de Nederlandse
politie. Ik wil de minister van Binnenlandse Zaken aanraden een keer met de
staatssecretaris van Volkshuisvesting, de heer Tommel, te gaan praten over
de vraag hoe dat moet. De staatssecretaris van Volkshuisvesting kan per maand
meedelen hoeveel bouwvergunningen er zijn verleend. Hij kan dat zelfs in categorieën
opsplitsen. Hij kan ook meedelen hoeveel woningen er in aanbouw zijn en hoeveel
woningen er zijn voltooid. Het is niet zo, dit om misverstanden te voorkomen,
dat de heer Tommel die woningen zelf bouwt. Het is mij bekend dat de Nederlandse
politie gedecentraliseerd is. Wellicht zijn er echter mogelijkheden om periodiek
op een normale wijze de Tweede Kamer te informeren over de feitelijke politiesterkte.
Ik zal mijn irritatie niet verder uitwerken.Ik spreek opnieuw de vrees uit dat er aan het eind van deze kabinetsperiode
minder agenten beschikbaar zijn – ik spreek dan over agenten op straat –
dan aan het begin van deze kabinetsperiode. Bij het doorgaan van de overgang
naar een 36-urige werkweek komen 2000 formatieplaatsen te vervallen die voor
slechts 70% worden herbezet. Per saldo gaat het om een vermindering met 600
agenten op straat. Daarbij komt dat het onduidelijk is of deze 1400 agenten,
die op tijd moeten zijn opgeleid, op tijd beschikbaar zullen zijn. Om op 1
januari 1998 tot herbezetting te komen, hadden de aspirant-agenten op 1 april
jl. al op het opleidingsinstituut moeten zitten. Tot zover de arbeidsduurverkorting.Op 1 januari treedt de nieuwe Arbeidstijdenwet in werking. Uit de kranten
begrijp ik dat deze nieuwe Arbeidstijdenwet voor de politie opnieuw een reductie
inhoudt van 1000 à 2000 formatieplaatsen. Dan heb ik het nog niet eens
over de opleidingscapaciteit die het natuurlijk verloop moet opvangen. Er
gaan bijvoorbeeld politieagenten met pensioen of naar de private sector en
er worden politieagenten afgekeurd. Naast de opleidingscapaciteit voor dit
natuurlijk verloop is er bovendien opleidingscapaciteit nodig voor de uitbreiding
met de enkele duizenden toegezegde extra agenten.Het gaat er af en toe vrolijk aan toe in het kabinet. Dat gun ik het kabinet
graag, maar ik moet zeggen dat ik niet vrolijk word van deze cijfers en van
het moeten trekken aan deze cijfers, daar waar de Kamer toezicht heeft te
houden en het regeringsbeleid moet controleren. De kiezer en de Nederlandse
burger, aan wie duizenden extra agenten zijn toegezegd, worden er al helemaal
niet vrolijk van. "10.000 extra agenten erbij" riep de VVD van minister Dijkstal
twee jaar geleden. Minister Dijkstal van Binnenlandse Zaken, verantwoordelijk
voor de politie, schiet qua beleid en uitvoering tekort en de kiezer voelt
zich bij de neus genomen, terwijl de Nederlandse burger veiligheid en criminaliteitsbestrijding
het belangrijkste thema vindt. De burger spreekt de overheid daar terecht
op aan. Ik wil van het kabinet graag een klip en klaar antwoord. Het moet
niet zo zijn dat er, zoals vorig jaar, in de loop van de beantwoording bij
de algemene beschouwingen een brief komt over de politiesterkte, waaruit de
cijfers en conclusies niet te halen zijn.Voorzitter! Ik kom toe aan het gezins- en familiebeleid. Nederland is
bepaald geen gidsland in Europa te noemen waar het gaat om een actief gezins-
en familiebeleid. Op dit punt kan Nederland leren van ervaringen elders. Het
was interessant om kennis te nemen van de inleiding die de Noorse minister
van gezins- en familiebeleid Grete Berget onlangs hield op uitnodiging van
de Nederlandse Gezinsraad. Twee punten sprongen er wat mij betreft uit: de
verplichte bemiddeling bij echtscheiding zolang er kinderen zijn onder de
16 jaar en het aan het gezin toekennen van betaald ouderschapsverlof.Wat het eerste punt betreft – het versterken van de positie van
het kind bij echtscheiding – vraag ik de regering om dit "Noorse punt",
bemiddeling bij echtscheiding als er kinderen onder de 16 jaar
zijn, te betrekken bij de adviesaanvraag aan de commissie-de Ruiter. Wat het
tweede punt betreft: in Nederland bestaat een wettelijke kaderregeling voor
onbetaald ouderschapsverlof. De overheid heeft er veelal een betaalde verlofregeling
van gemaakt, dit in tegenstelling tot de marktsector. Is het kabinet bereid
om de mogelijkheden van betaald ouderschapsverlof voor het gezin met de sociale
partners te bespreken?De heer Schutte (GPV):Ik heb een vraag over de verplichte bemiddeling bij echtscheiding. Daar
kun je je allerlei varianten bij voorstellen. Is het de bedoeling dat als
er kinderen in het geding zijn, de echtscheiding voor alle betrokkenen zo
"soepel" mogelijk moet kunnen verlopen? Of bedoelt de heer Heerma dat, mede
vanwege het feit dat er kinderen zijn, de bemiddeling ook het instellen van
pogingen moet kunnen inhouden om te voorkomen dat het daadwerkelijk tot echtscheiding
komt?De heer Heerma (CDA):De Noorse ervaring leert dat je bij echtscheidingszaken moet differentiëren
tussen gevallen waarbij er kinderen zijn en gevallen waarbij er geen kinderen
zijn of waarbij er oudere kinderen zijn. Nu de regering toch een advies over
bemiddeling aan de commissie-De Ruiter heeft gevraagd, zou de CDA-fractie
het zeer op prijs stellen om die elementen en de Noorse ervaringen daarbij
te betrekken.De heer Schutte (GPV):Het is echter een groot verschil of men dit doet vanuit het oogpunt dat
er kennelijk gekozen is voor een echtscheiding, maar dat er kinderen bij betrokken
zijn en dat het dus zaak is om de belangen van de kinderen daarbij zo goed
mogelijk uit te laten komen, of dat men dit doet vanuit het oogpunt dat echtscheiding
als zodanig een maatschappelijk kwaad is, zeker als er kinderen in het geding
zijn. In dat laatste geval zou de bemiddeling, als het even kan, ertoe moeten
strekken om echtscheiding te voorkomen.De heer Heerma (CDA):Mijn invalshoek hierbij is de positie van het kind. Dat is in belangrijke
mate ook überhaupt mijn invalshoek bij gezins- en familiepolitiek. Bij
een echtscheiding gaat het om twee volwassenen. Daarbij zijn de belangen van
het kind in het geding. De vraag is hoe die belangen in de procedure versterkt
kunnen worden. Daarbij kan bemiddeling of counseling, zie ook de ervaringen
in Amerika, ertoe bijdragen dat je tot een inhoudelijk proces komt met de
betrokkenen om te bekijken of er alternatieven voor echtscheiding zijn. Ik
wil graag dat de elementen die het belang en de positie van het kind raken
en daarmee ook de vraag wat het beste is voor het opgroeiende kind, in de
procedure opgenomen zien in het kader van de adviesaanvraag van de commissie-De
Ruiter.De heer Schutte (GPV):Dan wil ik dat element graag ondersteunen. Dit is immers conform de motie
die ik vorig jaar op dit punt heb ingediend en waarvan is toegezegd dat die
meegenomen zou worden in de reactie van de regering.De heer Heerma (CDA):Wij hebben die motie toen ook gesteund, naar ik het mij herinner.De heer Wolffensperger (D66):De heer Heerma vroeg het kabinet de mogelijkheid te onderzoeken voor betaald
ouderschapsverlof voor het gezin. Ik vraag de heer Heerma het volgende. Ik
mag toch hopen dat hij in die zinsnede het woord "gezin" zo ruim mogelijk
opvat en dat, bijvoorbeeld, daar ook een alleenstaande met een kind onder
valt?De heer Heerma (CDA):Mag ik de heer Wolffensperger herinneren aan de vele vragen die mij gesteld
zijn sinds, precies, een jaar geleden? Ik heb die vragen steeds duidelijk
beantwoord.De heer Wolffensperger (D66):Daarom geef ik de heer Heerma de gelegenheid het hier, om met zijn eigen
woorden te spreken, klip en klaar uit te leggen. Het antwoord is dus "ja",
op die wijze interpreteert de heer Heerma het gezin?De heer Heerma (CDA):Ik wil deze vraag niet kwalificeren. Als de heer Wolffensperger mijn volstrekt
heldere antwoorden kent, het afgelopen jaar op vele plaatsen in woord en geschrift
gegeven, dan moet hij deze vraag niet stellen.De heer Wolffensperger (D66):Wat is het antwoord dan?De heer Heerma (CDA):Dat is klip en klaar. Waar kinderen opgroeien en waar het kind centraal
staat, is in mijn benadering sprake van de opvoedingssituatie van een gezin,
een familie.De heer Wolffensperger (D66):Dat is klip en klaar.De heer Heerma (CDA):Dit is vragen naar de bekende weg. Ik laat mij niet meetrekken in de suggestie
van de vraag. Ik herinner mij het gelach van vorig jaar nog.De heer Wolffensperger (D66):Ik vind dit een onheuse opmerking!De heer Heerma (CDA):Mijnheer de voorzitter!...De heer Wolffensperger (D66):Nee, laat mij even uitspreken! Als de heer Heerma in een betoog over gezinspolitiek
uitdrukkelijk aankomt met het woord "gezin", dan is het juist na de daarover
gevoerde discussie heel verheugend om van hem heel helder te horen dat het
gezin door hem zo geïnterpreteerd wordt als ik denk dat juist is voor
deze regeling. Ik vind dat een stap vooruit in de discussie.De heer Heerma (CDA):Voorzover ik zelfs maar een element van onheusheid in mijn antwoord heb
laten doorklinken, is dat niet zo bedoeld. Daarvoor is de collega Wolffensperger
mij te dierbaar. Na het vele wat er gezegd en geschreven is, probeerde ik
echter in het Nederlands uit te drukken dat ik de vraag enigszins ongepast
vond. Wellicht dat de heer Wolffensperger straks aan de eigen minister van
Justitie gaat vragen wat zij in het hoofdstuk Justitie in de memorie van toelichting
bedoelt met "een preventief gezinsbeleid", net zoals hij nu aan mij heeft
gevraagd wat ik onder "gezin" versta.De heer Wallage (PvdA):Mag ik collega Heerma vragen om de reikwijdte van zijn visie...De heer Heerma (CDA):De heer Wallage komt de heer Wolffensperger te hulp?De heer Wallage (PvdA):Ik vraag u iets anders. Mag dat ook?De heer Heerma (CDA):Nou, dan vind ik het plezieriger als de heer Wolffensperger
en ik de dialoog even voortzetten.De heer Wallage (PvdA):U bent bijna een gezinnetje zo! Gaat rustig uw gang.De heer Heerma (CDA):Er wordt bij dit onderwerp gelukkig weer gelachen hier.Mijn vraag aan de heer Wolffensperger was of hij straks aan de hand van
de memorie van toelichting op de begroting van Justitie aan de minister van
Justitie gaat vragen wat zij bedoelt met de uitdrukking "een preventief gezinsbeleid".De heer Wolffensperger (D66):Ik kan nu eenmaal niet uitsluiten dat de heer Heerma een andere opvatting
over het begrip "gezin" huldigt dan mevrouw Sorgdrager. Ik ben blij dat dit
niet zo is. Het verbaast mij zeer dat gezegd is dat mijn vraag ongepast zou
zijn. Ik probeer helderheid te krijgen. Ik constateer dat de heer Heerma en
ik daarover hetzelfde denken. Welnu, dat verheugt mij. Wat daarin ongepast
is, ontgaat mij ten enenmale.De heer Wallage (PvdA):Ik was geïnteresseerd in de reikwijdte van de visie als het gaat
om verplichte counseling. De heer Heerma gaat uit van kinderen en dat vind
ik terecht. Ik denk na over wat hij daarover zegt. Als een kind op school
zo in de knoei zit omdat het thuis moeilijk is – en dat gebeurt heel
veel – dan probeert de school daar wat aan te doen. Stelt de heer Heerma
voor om ook als de ouders niet van plan zijn te scheiden, de overheid in die
situatie verplichte counseling moet voorschrijven?De heer Heerma (CDA):Als een kind in een opvoedingssituatie in de knoei komt dan moet tot een
afweging van waarden worden overgegaan. Er is sprake van een botsing van waarden.
Dat is de waarde van het primaat van de verantwoordelijkheid voor de opvoeding
van de ouders en de waarde van het kind dat nog niet volwassen is. Daarin
heeft de overheid een taak. In het kader van die botsing van waarden moet
zij een afweging maken. De Nederlandse wetgeving kent instrumenten om in te
grijpen. Ik denk aan advisering en een gesprek. Gelukkig is de kwaliteit van
het Nederlandse onderwijs van dien aard, dat ik die categorie bepaald niet
wil uitsluiten. Het meest vergaande is ontzetting uit de ouderlijke macht.
Het antwoord is ja.De heer Wallage (PvdA):Oké. Als een kind in de knoei komt omdat het thuis moeilijk gaat,
kan de overheid zeggen: verplichte counseling. In neem aan dat dit bij het
openbaar en bijzonder onderwijs door de overheid aan ouders kan worden opgelegd.De heer Heerma (CDA):Ik sprak over alle kinderen.De heer Wallage (PvdA):Ik wil serieus nadenken over de gedachte dat er momenten kunnen zijn waarop
de overheid inderdaad kinderen te hulp moet komen. Dat vind ik in de argumentatie
van de heer Heerma het allerbelangrijkste. Als dat zo is, mag dat nooit geconcentreerd
worden op de situatie dat het zo mis is in het gezin dat ouders willen gaan
scheiden. Waarom roept de heer Heerma in die situatie waarin nog niet aan
scheiding wordt gedacht maar wel sprake is van grote opvoedingsproblemen,
de beschermende overheidshand niet in?De heer Heerma (CDA):Dat is het verschil tussen de benadering van de heer Wolffensperger en
de heer Wallage. De heer Wallage vat de kern van het gezins- en familiebeleid
samen. Ik pleit er niet voor om te wachten totdat de echtscheiding een feit
is. Ik verwacht het mobiliseren van verantwoordelijkheden. De minister van
Justitie schrijft terecht in de begroting dat je ouders op verantwoordelijkheden
mag aanspreken om kinderen op te voeden tot verantwoordelijke burgers. Ik
ben het daarmee eens. In het voorwaardenscheppende beleid van de overheid
hebben ouders de eigen verantwoordelijkheden te respecteren. Dat geldt ook
voor situaties waarin kinderen in de knoei komen. Het kind kan met justitie
in aanraking komen, het kan in de onderwijssituatie zijn. Dat is de kern van
mijn betoog verleden jaar over gezins- en familiepolitiek.Voorzitter! Ik bepleit een gezinseffectrapportage in het beleid van de
departementen. Is het kabinet bereid deze gedachte in overweging te nemen?
Ik merk nu weer enige commotie in de hoek van D66. Als mevrouw Versnel een
vraag aan mij heeft wil ik die graag beantwoorden. Uit een recente studie
naar de mogelijkheid van een preventief gezins- en jeugdbeleid blijkt dat
een preventief gezinsbeleid niet alleen door justitie, maar ook door instanties
op het gebied van welzijn, gezondheid, onderwijs en sociale zaken gedragen
zal moeten worden. Niet één minister is de minister voor gezinszaken.
Bij meerdere departementen spelen die aspecten een rol, in de zin zoals collega
Wallage daarover zo-even sprak. Voor het antwoord op de vraag of wij een minister
voor gezinszaken krijgen, moeten wij de volgende formatie of een van de volgende
formaties afwachten. Laat ik deze nuancering aanbrengen in mijn formulering.
In de tussentijd kan wellicht tot een dergelijke gezinseffectrapportage gekomen
worden.Voorzitter! Ik ben het kabinet erkentelijk voor de brief die mij vanmorgen
heeft bereikt over de positie en de functie van het gezin in onze samenleving.
Ik heb die brief niet echt kunnen bestuderen, maar deze komt nog op de agenda
te staan. Ik ben graag bereid om die brief in het belang van de condities
waaronder kinderen opgroeien en in het belang van hoe gezinnen en families
een rol kunnen spelen in de sociale samenhang van onze samenleving, zoals
vermeld in de Troonrede, nader te bespreken. Ik ben blij dat het kabinet het
initiatief heeft genomen om aan het Sociaal en cultureel planbureau te vragen
verkennend onderzoek te doen. Ik ben het kabinet er verder erkentelijk voor
dat het bereid is tweejaarlijks een signalement aan de Nederlandse Gezinsraad
te vragen en daarover aan de Kamer te rapporteren. Wij zullen een en ander
bestuderen en er nader op terugkomen in het debat met de regering.Mijnheer de voorzitter! Ik heb bij eerdere gelegenheden gezegd de bezuinigingen
op de kinderbijslag buitensporig te vinden. De inkomensgevolgen hiervan zijn
onverantwoord groot. Ik citeer uit het recente rapport van het Sociaal en
cultureel planbureau: "De veranderingen die in 1995 zijn ingevoerd in de Kinderbijslagwet
leiden tot forse inkomensgevolgen. Huishoudens met kinderen gaan er ten opzichte
van het oude systeem gemiddeld ƒ 910 per jaar op achteruit; bij huishoudens
met meer dan drie kinderen van wie het oudste 12 tot 17 jaar
is, loopt dit op tot ruim ƒ 2700 (gemiddeld 8% van het inkomen)." Vooral
voor gezinnen met kinderen die van een minimuminkomen moeten rondkomen, zijn
de gevolgen groot. De gevaren van een sociale isolement voor deze opgroeiende
kinderen is levensgroot. Daarom overweeg ik in tweede termijn met een motie
te komen die ertoe strekt tot een kindertoelage te komen bij minimuminkomens
voor ouders met kinderen.De heer Bolkestein (VVD):Kan de heer Heerma mij vertellen hoeveel dit kabinet in totaal heeft bezuinigd
op de kinderbijdrage?De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Als ik afga op de cijfers van het regeerakkoord dat hier besproken
is op 30 augustus en 1 september 1994, gaat het om 1400 mln.De heer Bolkestein (VVD):Tot nu toe is 895 mln. omgebogen op die post. Kan de heer Heerma mij vertellen
hoeveel volgens zijn verkiezingsprogramma zou moeten worden omgebogen op deze
post?De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Die vraag heb ik eerder beantwoord en ik wil het graag nog
een keer doen. Ik neem de verkiezingsprogramma's van de vier grote partijen.
D66 en het CDA zaten op zo'n 700 à 800 mln., de VVD zat ook in die
buurt, de PvdA zat op 1000 mln. en het regeerakkoord zat op ruim 1400 mln.De heer Bolkestein (VVD):En nu graag het verkiezingsprogramma van het CDA.De heer Heerma (CDA):Dat heb ik net gezegd.De heer Bolkestein (VVD):Volgens mijn informatie ging het om 900 mln.De heer Heerma (CDA):Het antwoord moet zijn: 700 à 800 mln. voor CDA, D66 en VVD –
ik kan er 50 mln. naast zitten – en 1000 mln. voor de PvdA.De heer Bolkestein (VVD):Ik houd het erop dat uw partij wilde ombuigen tot 900 mln. en dat het
kabinet tot nu 895 mln. heeft omgebogen. U komt bepaald niet tekort.De heer Heerma (CDA):Ik kan met deze gedachtegang niet instemmen. Ik laat mij daar ook niet
in meetrekken. Ik constateer in de eerste plaats dat het regeerakkoord het
dubbele aangeeft van de laagste cijfers uit de verkiezingsprogramma's –
daar hoort ook het cijfer van het CDA bij –, in de tweede plaats dat
dit aanmerkelijk meer is dan het hoogste cijfer van de verkiezingsprogramma's
van de vier grote partijen en in de derde plaats dat die verkiezingsprogramma's
uitgaan van een zeer somber beeld van de economie over de periode 1994-1998.
Daarop was onder meer de inspanning gebaseerd bij de kinderbijslag. Er zijn
nog wel een aantal uitkeringen te noemen, maar die laat ik rusten. Ik herhaal
dat het financiële kader de achtergrond was. Nogmaals, ik laat mij niet
meetrekken met de zojuist verwoorde gedachtegang. Ik blijf bij mijn conclusie
dat het kabinet in het regeerakkoord buitensporig bezuinigt op de kinderbijslag.Wij vinden dus dat er een correctie moet komen voor gezinnen met kinderen
op minimuminkomensniveau, en wel ter grootte van 1% koopkracht. Ik verneem
hierop graag de reactie van het kabinet en de collega's.De heer Wallage (PvdA):Mag ik ervan uitgaan dat wanneer collega Heerma spreekt over mensen op
het minimumniveau, van zijn kant geen voorstellen worden gedaan om het minimum
zelf te verlagen, bijvoorbeeld door verlaging van het minimumloon?De heer Heerma (CDA):Ik meen hier een politieke partij te vertegenwoordigen. Ik heb daarin
wel een eigen verantwoordelijkheid zonder last of ruggespraak. Dat weet de
heer Wallage ook. Ik acht mij overigens niet geautoriseerd door mijn partij
om te doen wat hij vraagt. Voorts heb ik persoonlijk geen enkele neiging om
dergelijke voorstellen te doen.De heer Wallage (PvdA):Dat vertelt u dus ook aan die collega's die in het land wél praten
over verlaging van het minimumloon?De heer Heerma (CDA):Dat komt een enkele keer voor. Het voorbeeld waarop de heer Wallage duidt,
is evenwel incorrect. Ik begrijp wel wat hij bedoelt. De desbetreffende collega
heeft gesproken zoals ook de partijraad heeft gedaan op 31 mei en 1 juni van
dit jaar.Voorzitter! Ik kom te spreken over de zorgsector. De CDA-fractie stelde
verleden jaar voor om meer geld uit te trekken voor de thuiszorg. Het voorstel
om de thuiszorg meer prioriteit te geven, werd toen verworpen. Het kabinet
komt nu zelf met extra geld voor de thuiszorg. Ook stelden wij toen voor "meer
handen aan het bed" in verpleeghuizen en dergelijke. Dat werd eveneens verworpen.
Wij vinden dat extra aandacht nodig is voor "meer handen aan het bed" in de
zorgsector om wachtlijsten in de zorgsector, onder andere geestelijke volksgezondheid,
verpleeghuis- en zwakzinnigenzorg, terug te dringen. Ik overweeg om ook hierover
in tweede termijn een voorstel te doen.Nog iets over de lastenontwikkeling. Verleden jaar speelden bij de begrotingspresentatie
de handhaving van de koopkracht en de lastenverlichting een grote rol. Veel
reden voor vrolijkheid. Maar ik moet constateren dat veel burgers het lachen
inmiddels is vergaan. Zij hebben extra moeten betalen voor de ziektekosten
en vanwege de sterke stijging van de gemeentelijke lasten. Na sterk aandringen
van een deel van de Kamer, waaronder de CDA-fractie, heeft minister Melkert
een correctie moeten toepassen van ƒ 50 per persoon. In dit licht is
het verbijsterend dat het kabinet, zoals verleden jaar, voor volgend jaar
weer uitgaat van koopkrachtbehoud. Dit geldt temeer daar deze vrolijkheid
over de ontwikkeling van de koopkracht mede is ontstaan nadat er op een zonnige
achternamiddag nog eens op een "muis" gedrukt is, waardoor de lonen meevielen.Wij maken ons ernstig zorgen over de stijging van de gemeentelijke lasten
in het komende jaar. Net als dit jaar heeft het Rijk deze lasten niet in de
hand. De lasten op het eigen huis bijvoorbeeld komen op verschillende manieren
onder zware druk te staan. Ik noem de onroerendezaakbelasting en het huurwaardeforfait.
Dit geldt ook voor de huurstijgingen. Mijn vraag aan het kabinet is dat het
toch mogelijk moet zijn dat de minimale huursomstijging naar beneden gaat
bij een aanhoudend lage inflatie.Ik voel me enigszins gegeneerd om vandaag te moeten spreken over de ministeriële
verantwoordelijkheid. In ons staatsbestel staat de ministeriële
verantwoordelijkheid centraal. Onze Grondwet stelt klip en klaar: de Koning
is onschendbaar. De minister-president, de ministers en de staatssecretarissen
individueel en de raad van ministers als geheel, hebben er actief zorg voor
te dragen dat het ook zo functioneert. Het is dan ook ongepast, onjuist en
betreurenswaardig dat opvattingen van het staatshoofd óf feitelijk
óf via horen zeggen object van publieke discussie zijn.Ik hoop niet dat de minister van Buitenlandse Zaken, de heer Van Mierlo,
door publiekelijk aan de opvattingen van de Koningin te refereren waar het
een diplomatieke vestiging in Jordanië betreft, een trend heeft gezet.
Anonieme ambtelijke bronnen van ditzelfde ministerie kom ik de laatste paar
weken tot mijn ongenoegen tegen in publicaties. Mijn vraag aan de minister-president
is wat hij heeft gedaan en wat hij voornemens is te doen om de ministeriële
verantwoordelijkheid ten volle te herstellen en ten volle te laten functioneren.Het rapport van de tijdelijke commissie Klimaatverandering toont aan dat
er wel degelijk sprake is van een broeikaseffect. Een niet te onderschatten
gevaar voor Nederland is hierbij de stijgende zeespiegel. De CDA-fractie onderschrijft
de aanbeveling van de klimaatcommissie dat het voorzorgbeginsel als richtsnoer
voor beleid moet dienen. Een intensivering van het beleid is op de eerste
plaats een Europese en mondiale aangelegenheid. Dit ontheft Nederland niet
van zijn plicht om zelf op korte termijn met een pakket maatregelen te komen,
gericht op een forse reductie van uitstoot van gassen die bijdragen aan het
broeikaseffect. Het CDA is van mening dat alle mogelijkheden daartoe bespreekbaar
moeten zijn. Het aanstaande voorzitterschap van de Europese Unie geeft Nederland
de gelegenheid om zich in te zetten om tot Europese initiatieven te komen
op dit punt van de aanbevelingen van de commissie Klimaatverandering. Ik hoor
daarover graag de opvattingen van de minister-president.Nederland heeft een traditie hoog te houden in het hanteren van de voorzittershamer
van de Europese Unie in jaren die cruciaal zijn voor de ontwikkeling van de
Europese Unie. Dat was zo in 1991, met als resultaat dat de naam Maastricht
overal in de wereld bekend is. De top van Amsterdam werpt nu reeds zijn schaduwen
vooruit. Deze top wordt wat de CDA-fractie betreft om drie redenen belangrijk.De Economische en monetaire unie moet niet alleen in de steigers worden
gezet zonder te tornen aan de criteria, ook de EMU na de start verdient de
volle aandacht. Hoe wordt bijvoorbeeld inhoud gegeven aan het zogenaamde stabiliteitspact?De Intergouvernementele conferentie, de IGC, toont tot nu toe een bleek
gezicht. Het CDA hoopt op een slagvaardiger Europese Unie. Dat is essentieel
om de uitbreiding te realiseren. Hoe ziet de regering het risico van het in
elkaar overlopen van de Intergouvernementele conferentie en de onderhandelingen
over een nieuw financieel protocol, het zogenaamde pakket-Santer?Tijdens de top in Amsterdam zullen over de financiering van de Europese
Unie al duidelijke oriëntaties op tafel moeten liggen. Wij mogen als
Tweede Kamer niet voor voldongen feiten worden gesteld. Immers, zes maanden
na de IGC beginnen al de toetredingsonderhandelingen met de aspirant-leden
van de Europese Unie.Mijnheer de voorzitter! Het kabinet is halverwege de rit. Ik heb eerder
het regeerakkoord er een genoemd voor twee jaar. Signalen van de zijde van
de VVD dit voorjaar om vervolgafspraken te maken met de PvdA en D66 wezen
ook in die richting.Het kabinet staat voor belangrijke opgaven. Wij verwachten van het kabinet
daadkracht, ook in de resterende twee kabinetsjaren. Daadkracht in het niet
alleen beleidsmatig doorhakken van knopen, maar ook in de daadwerkelijke uitvoering
en de kwaliteit van de uitvoering. Dat geldt bijvoorbeeld voor ontwikkelingen
rond het vliegveld Beek tot aan het toezicht op de sociale zekerheid en alles
wat daartussen zit. Overigens over de kwaliteit van de uitvoering gesproken,
het CTSV-debat en het aftreden van staatssecretaris Linschoten ligt mij nog
vers in het geheugen. Wanneer mag overigens de Tweede Kamer en wanneer mag
Limburg een kabinetsbesluit over het vliegveld Beek tegemoetzien? Ik zou graag
een datum van de minister-president horen. Dit niet om flauw te zijn, maar
nu het maand op maand op maand is uitgesteld, heeft de Kamer er recht op om
van het kabinet een indicatie te krijgen wanneer die beslissing valt. Ik roep
het kabinet op tot daadkracht, ook bij dit punt. Regeren kan toch niet zijn
vooruitschuiven. En misschien helpt het, zeg ik tegen de voorzitter van de
ministerraad, om een datum te noemen om de ministerraad zover te krijgen dat
er een knoop wordt doorgehakt. Dan is dat bevorderlijk voor de besluitvorming.De financieel-economische macrocijfers mogen dan slecht zijn... Sorry,
voorzitter, ik laat mij te veel meeslepen in de kwalificatie van mijn vorige
vraagstelling! Ik begin opnieuw: de financieel-economische macrocijfers mogen
dan niet slecht zijn – in de landstreek waar ik oorspronkelijk vandaan
kom, zouden wij zeggen: het kon slechter – maar hoe is het met die ruim
15 miljoen Nederlanders? Het vorige week verschenen rapport van het Sociaal
en cultureel planbureau houdt de spiegel voor. De politiek heeft tot taak
de samenleving bijeen te houden. In onze CDA-visie vraagt dat om meer dan
alleen overheid en markt. Het vraagt om het investeren in een verantwoordelijke
samenleving. Dan gaat het om sociale cohesie, om sociale samenhang, waarover
gisteren in de Troonrede terecht is gesproken. Het vraagt, juist nieuwe impulsen
te geven aan de overlegeconomie op internationaal, landelijk, regionaal en
plaatselijk niveau, in plaats van het af te breken, dus te slopen. Het vraagt
om het mobiliseren van mensen, het tot bloei laten komen van menselijk talent
en het benutten van goede kansen, in de vorm van socialevernieuwingsprojecten.
Dus geen bezuinigingen, zoals het kabinet nu doet, van 30 à 40 mln.
bij de sociale vernieuwing, want dat is het verkeerde signaal.Het vraagt om een versterking van de positie van het gezin, als broedplaats
van de verantwoordelijkheid voor elkaar en voor de samenleving. Het gezin
als een instituut, waarin waarden worden beleefd en overgedragen, en als een
plek waar de mensen leren, solidariteit voor elkaar te beleven. Ik weet het
niet beter te verwoorden dan een Belgische collega het eens zei: waar solidariteit
wordt verankerd.Het vraagt om ruggensteunen van vrijwilligers in tal van maatschappe lijke organisaties, zoals in de sport en andere verenigingen. Het
vraagt ook om erkenning van de betekenis die regio en streek hebben voor mensen.
Ook daaraan ontlenen mensen een identiteit die een onmisbare basis is voor
betrokkenheid van mensen. Respecteer dat.Het vraagt het in het oog houden van de menselijke maat, in allerlei samenlevingsverbanden,
zoals in het onderwijs en de gezondheidszorg. Het vraagt om vergroting van
de betrokkenheid van mensen bij hun leef- en woonomgeving door bevordering
van het eigenwoningbezit, door een minder eenzijdige samenstelling van wijken,
door binnengemeentelijke decentralisatie en door erkenning van de eigen rol
van kleine kernen.Het vraagt om het benutten van aanwezige kennis en ervaring en het kiezen
van publiek-private samenwerking bij het oplossen van knelpunten. Betrek mensen
en organisaties bij het vinden van nieuwe wegen.Het vraagt om het voorkomen dat mensen door het ijs van de maatschappij
zakken en langdurig in de kou staan. Neem de woorden van bisschop Muskens
serieus en ga daar niet aan voorbij. Het Sociaal en cultureel planbureau zei
immers al: een duurzaam laag inkomen is vanuit het oogpunt van armoede wellicht
ernstiger dan incidenteel onder het sociaal minimum verkeren. Dat vraagt om
het onderkennen van grenzen aan de markt en de marktwerking, maar ook aan
die van verstatelijking. Het vraagt om investeren in gemeenschapszin. Het
vraagt, ten slotte, om het steunen van waardeoriëntaties die burgerschapszin
bevorderen en die de samenleving ten goede komen.De heer Wallage (PvdA):Nu ik de laatste woorden van de heer Heerma hoor, kan het niet anders
dan dat het een echte vergissing is dat in de voorstellen van het CDA banen
voor langdurig werklozen worden geschrapt. Dat mag dan ook niet!De heer Heerma (CDA):Ik kan daar in de afronding van mijn bijdrage uitgebreid op ingaan. Ik
wijs enerzijds op het gewisselde van de trekkende schoorsteen om op te komen
voor de mensen aan de onderkant. Dat debat hebben wij hier vorig jaar centraal
gesteld bij de algemene beschouwingen. Ik wijs erop dat ook wij vinden dat
er geld moet zijn om daar dynamiek in aan te brengen. Wij vinden echter de
maatvoering bij de Melkertbanen – daar slaat de opmerking van de heer
Wallage op – te ruim bemeten.Ik wil niet flauw doen, voorzitter, maar ik heb wel te maken met krantenberichten –
eergisteren nog in Het Parool – dat het problemen oplevert om in Amsterdam
conducteurs op lijn 3 te krijgen om het zwartrijden tegen te gaan. Ik zie
dat er een verdringing is van 70%. Dat hoor ik als ik naar mensen uit de praktijk
luister. Wij kiezen dan inderdaad voor vaste banen en wij zijn ons bewust
van die keuze. Het betekent, in termen van rekenmodellen, dat je qua aantal
banen lager uitkomt. Dat bedoelde de heer Wallage toch?De heer Wallage (PvdA):Niet alleen is het zo dat het totale pakket aan voorstellen van de kant
van het CDA rekenkundig, even ruw gezegd, zo'n 5000 arbeidsplaatsen kost in
plaats van oplevert; ook zou ik graag willen dat de heer Heerma niet alleen
uitgaat van wat hij in kranten leest aan kritiek, maar dat hij ook leest,
bijvoorbeeld in Het Parool dezer dagen, wat het betekent voor iemand die langdurig
werkloos is, dat hij een kans krijgt bij de overheid. Wat ik echt onbegrijpelijk
vind, is dat de CDA-fractie, met het sociale verhaal van de heer Heerma zojuist,
kennelijk heeft besloten om duizenden langdurig werklozen feitelijk dat perspectief
niet te bieden.De heer Heerma (CDA):Nee, voorzitter, het is een volstrekte karikatuur die de heer Wallage
er nu van wil maken. Het is dit kabinet – ik zal straks horen of de
PvdA-fractie dat verdedigt – dat 30 à 40 mln. bezuinigt op de
sociale vernieuwing. Ik wijs bijvoorbeeld op het volgende. Het betreft de
buurten in Den Haag en het voetbalstadion van FC Den Haag, in samenhang met
het appèl aan organisaties, aan burgers, om op maat mensen weer aan
de slag te krijgen om dat stadion te schilderen, met de mogelijkheden die
er zijn vanuit de sociale vernieuwing en soms ook met het instrumentarium
van minister Melkert van Sociale Zaken. Als ik dan zeg: een zwaarder appèl
doen op de sociale partners, daar waar het gaat om de instroom van allochtonen,
dan maakt de heer Wallage er een karikatuur van. Ik heb niet gezegd: Melkertbanen
weg.Wij geven een en ander aan in de dekking van ons plan van aanpak, dat
ik overigens graag bij dezen aan u overhandig, voorzitter, met het verzoek
om het te voegen bij de stukken. Ik heb het, anders dan vorig jaar, vanmorgen
rond laten delen bij alle fracties.De voorzitter:Ik neem aan, dat tegen het opnemen van een noot in de Handelingen geen
bezwaren bestaan.(De noot is opgenomen aan het eind van deze weekeditie.)1De heer Heerma (CDA):Voorzitter! De heer Wallage maakt er een karikatuur van. Ik zeg dat wij
de maatvoering te ruim vinden. Men kan dat op de punten die ik noem –
daar waar het vraagt om investering in de sociale infrastructuur en waar het
gaat om de cohesie en de samenhang in de samenleving – niet op de manier
afdoen waarop de heer Wallage dat probeert te doen.De heer Wolffensperger (D66):Voorzitter! Het gaat inderdaad om een stuk dat ons geworden is, maar waarover
de heer Heerma in zijn betoog niet had gesproken. Mijn vraag aan de heer Heerma
is: hebt u dan een alternatief, vanuit de wetenschap dat het niet alleen om
geld gaat, maar ook om mensen en dat er nu eenmaal mensen zijn waarvan blijkt
dat zij in de marktsector niet aan de bak komen? Hoeveel banen je daar ook
met hoeveel geld schept, zij zullen aangewezen zijn op een gesubsidieerde
baan in de collectieve sector. Als de heer Heerma zegt dat hij dit afbouwt –
en dat zegt hij – heeft hij dan voor die mensen een alternatief?De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Ik wil daar graag uitgebreid op ingaan, maar dat is niet in
een wisseling van één of twee vragen te doen.De heer Wolffensperger (D66):U kunt ja of nee zeggen; dat is al heel wat.De heer Heerma (CDA):Nee, ik wil de fundamentele discussie met u aan. Dat komt in het najaar
wel.Ik constateer dat er bij Melkert 1 sprake is – over de duim weg,
zo leren wij van deskundigen – van 70% verdringing, waarbij
bij Parkeerbeheer in Amsterdam, dat uitbesteed is, mensen ontslagen worden
en vervolgens weer instromen via Melkertbanen. Ik zeg niet dat dit het hele
verhaal van de Melkertbanen is, maar dit kom ik tegen. De heer Wallage heeft
gelijk, als hij opmerkt dat het voor sommigen een zegen is. Wij bouwen ook
niet alle Melkertbanen af; het gaat om de maatvoering en wij zeggen bij de
politie en bij "handen aan het bed": wij hebben dan liever vaste banen, als
alternatief. Dan zul je rekenkundig wel anders uitkomen, maar dan wijs ik
op de weerbarstige praktijk. U hebt met mij in Het Parool van eergisteren
gelezen, dat het gemeentevervoersbedrijf in Amsterdam er niet in slaagt die
honderden conducteurs te krijgen die broodnodig zijn om althans het zwartrijden
op sommige lijnen bij dit bedrijf weer onder controle te krijgen.De heer Wolffensperger (D66):Ja, maar mijn verwijt aan u is dat u bij de redenering kijkt naar de banen:
u moet ook kijken naar de mensen. Er zijn mensen die voor een baan in de marktsector
niet geschikt zijn. U bouwt af; u sluit de Melkertregeling in uw voorstel.
Het betekent dat u mensen naar de marktsector wilt overhevelen die daar niet
geschikt voor zijn. Ik vraag u wat uw alternatief voor die groep mensen is.De heer Heerma (CDA):Ik raad de heer Wolffensperger aan het toch nog maar eens goed te lezen.
Wij sluiten de Melkertbanenregeling niet af, wij hebben het ook niet over
Melkert 3 en Melkert 4 maar over Melkert 1 en Melkert 2 en de maatvoering
daarvan.De heer Wolffensperger (D66):Verdere uitbouw ervan beperken, zo staat hier!De heer Heerma (CDA):Ja, de maatvoering!Voorzitter! Ik kom tot de afronding.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Alvorens u dat doet, wil ik u hierover toch nog een vraag stellen. U financiert
uw alternatieven voor bijna tweederde uit de Melkertgelden, dat wil zeggen
400 mln. De conclusie kan toch niet anders zijn, dan dat u politiek gezien
kiest voor de mensen die iets meer kans hebben ten opzichte van de mensen
die behoren tot de groep langdurig werklozen, waarvan wij nu moeten constateren
dat een heel lichte daling in gang is gezet, maar waarvan wij allemaal vinden
dat het hier nog een van de belangrijkste vraagstukken is.De heer Heerma (CDA):Die argumenten moeten wij dan nog maar nader bij de financiële beschouwingen
wisselen, maar ik zal het antwoord geven. Wij proberen met onze accenten in
het plan van aanpak tot vervangende maar dan reguliere banen te komen. Daaraan
kleven naar onze mening niet die bezwaren, die wij wel aan de Melkert-1- en
Melkert-2-banen zien. Dat is inderdaad aan de benedenkant van de arbeidsmarkt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan zegt u dus tegen die meneer of mevrouw die mogelijk in 1998 in aanmerking
komt voor een Melkertbaan, dat de financiering voor die baan niet meer aanwezig
is, terwijl u tegen iemand anders die misschien korter werkloos is, zegt dat
u voor hem nog een baan bij de politie hebt.De heer Heerma (CDA):Of inderdaad in de zorg. Dat is niet uitgesloten.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is dus een keuze. Het gaat dan ook niet om een financieel vraagstuk –
en daarom moet het ook niet bij de financiële beschouwingen bespreken –
maar om een politiek vraagstuk. Het is dus een keuze – dat kan, maar
ik ben daar niet voor – om de iets minder kansrijken minder perspectief
te geven ten gunste van de mensen die die stap naar de arbeidsmarkt, naar
het reguliere werk wel wat gemakkelijker zouden maken. Dat is een politieke
keuze, die u hier maakt.De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Wij hebben die keuze zeer weloverwogen gemaakt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat mag ik aannemen!De heer Heerma (CDA):Dat is duidelijk. Wij zijn ons bewust van de gevolgen van deze keuze.
De moeilijkheid hierbij is dat je van theoretische effecten kunt spreken en
of die theoretische effecten zich in de praktijk ook altijd zullen voordoen.
Als je je namelijk verdiept in de werking van de Melkertbanen en je je bij
het GVB in Amsterdam oriënteert – en dus niet alleen op krantenberichten –
door naar de achtergronden te vragen, blijkt er in toenemende mate weerstand
bij die mensen zelf en bij de mensen in de organisatie te zijn, omdat zij
voor hetzelfde werk een verschillend regime hebben. Ik wil niet zeggen dat
ik me daarbij neerleg, maar het heeft wel gevolgen voor de maatvoering. Om
die reden en om dynamiek aan te brengen, willen wij bekijken hoe via reguliere
banen – meer handen aan het bed, bij de politie of elders – een
solidere oplossing kan worden gevonden. Door de maatvoering en de genoemde
de weerstanden is dat de keuze die wij maken. Ik spreek dan nog niet eens
over de rapporten van de Algemene Rekenkamer over de Melkertbanen. Ik houd
mij overigens graag beschikbaar om daar nog uitgebreid bij stil te staan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik houd mij daarvoor beschikbaar, maar ik hoop dat de heer
Heerma zich ook beschikbaar houdt voor een mogelijke wijziging van het plan
van aanpak. De conclusie kan namelijk niet anders zijn dat je 400 mln. minder
besteedt voor langdurig werklozen als je 400 mln. schrapt voor de Melkertbanen,
terwijl het een van de grootste maatschappelijke vraagstukken is! Ik voeg
er bovendien aan het adres van de CDA-fractie aan toe dat die mensen niet
aan de slag komen op het moment dat je voor meer handen aan het bed kiest
of voor meer politie op straat. Daar is het probleem te ingewikkeld voor.De heer Heerma (CDA):Het is complex, daar zijn we het over eens. De heer Rosenmöller is
ingegaan op mijn uitnodiging om daarover verder te praten en ook wij houden
ons daar graag voor beschikbaar. Ik wil bij onze accenten die wij in het plan
van aanpak leggen bij wat wij graag willen veranderen: bij die kindertoelage
voor mensen met een minimuminkomen, bij het punt van politie en bij het punt
van meer handen aan het bed. Als er inderdaad betere dekkingsvoorstellen zijn,
zijn wij beschikbaar voor het overleg maar wij hebben deze niet kunnen vinden.
Ik wil de wereld niet op zijn kop hebben en ik vind het jammer dat de heer
Wallage daarover begint. Wij zijn beschikbaar voor die dialoog;
er valt met ons over een betere dekking te praten. In een recent artikel in
Elsevier "Zonder succes geen individuen" schrijft Henri Beunders: "Het leek
er even op dat individualisme gelijkheid bracht, inmiddels weten we beter.
Het schrikbewind van het individualisme zorgt voor ongelijkheid." Tot slot
de balans opmakend, concludeert Henri Beunders: "Het nieuwe aan de huidige
revolutie binnen het westerse kapitalisme is de gelijkstelling van individualisme,
succes en geld. Tel uit je winst."Voorzitter! Voor ons is het zonneklaar: de menselijke maat, het overleg,
de betrokkenheid bij de omgeving, de ruimte voor identiteit en waarden, de
vitale samenleving; het heeft vele generatie geduurd voordat die het kenmerk
zijn geworden van de Nederlandse identiteit. Dát is wat Nederland zo
de moeite waard maakt. Laat Nederland onderweg naar de volgende eeuw zijn
kracht ontlenen aan de sterkte van zijn eigen identiteit, zoals die in de
lage landen is opgebouwd. Voor dát Nederland willen wij ons inzetten.
Dat is ons verhaal!De heer Rosenmöller (GroenLinks):De heer Heerma heeft met instemming het rapport van de klimaatcommissie
aangehaald. Mag daaruit afgeleid worden dat hij de kabinetsplannen met betrekking
tot de accijnzen op diesel, benzine en LPG steunt? Ik heb hem daarover niet
horen spreken.De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Het programma op basis waarvan de CDA-fractie hier met 34
personen zit, spreekt ook over accijnsverhoging. Mijn vertrekpunt bij de klimaatverandering
was dat wij dat onderwerp serieus te nemen hebben. Wij zullen dat overigens
verder bespreken in de fractie. Er komt nog een debat. Ik heb gezegd wat ik
daarover wilde zeggen.Als de heer Rosenmöller vraagt naar de concrete plannen van het kabinet
met betrekking tot de accijnsverhoging, zitten wij met twee punten. Allereerst
is er sprake van grote grenseffecten. Het gaat daarbij om minimaal 20% verschil.
Dat kan misschien zelfs oplopen tot 30% à 40%. Dat heeft dus invloed
op de opbrengst.Vervolgens is de verhoging bedoeld om selectiever te gaan rijden, dus
minder kilometers te maken. Er is sprake van een verschuiving van lasten van
vaste kosten van de auto naar het autorijden zelf.Wij vinden de effectiviteit van dit middel laag. De grenszone valt er
sowieso buiten. Daar is namelijk sprake van een reductie van vaste kosten
én men kan goedkoper tanken over de grens. Als de effectiviteit zo
laag blijft, vinden wij dit instrument symbolisch. Dan zullen wij tegenstemmen.
Misschien is het mogelijk de effectiviteit op te voeren. Ik denk in dit verband
aan het wegnemen van de grenseffecten. Ik begrijp dat er in België enige
bereidheid bestaat om mee te doen. Ik ben benieuwd wat de oriëntaties
in Bonn concreet zullen opleveren. Ik begrijp dat bondskanselier Kohl met
enige begrotingsproblemen zit. Als in dezen iets bereikt wordt, is het voorstel
met ons bespreekbaar.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het klopt toch dat het CDA in 1991 voor een accijnsverhoging met 25 cent
was?De heer Heerma (CDA):Dat klopt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Weet de heer Heerma dat door de huidige accijnsverhoging exact dezelfde
prijsverschillen ten opzichte van het buitenland zullen ontstaan als met het
kwartje van het vorige kabinet? Weet de heer Heerma dan ook dat de bezwaren
die hij nu uit met betrekking tot de effectiviteit en de grenseffecten, dezelfde
zijn als vijf jaar geleden en dat enige mate van consistentie eigenlijk zou
moeten leiden tot instemming met deze plannen van het kabinet?De heer Heerma (CDA):Wij hebben nog eens goed gekeken naar de argumenten die mevrouw Jorritsma
destijds naar voren bracht!De heer Wallage (PvdA):Heeft de heer Heerma ook gekeken naar zijn eigen verkiezingsprogramma?
Daarin staat een accijnsverhoging die niet wordt teruggegeven door middel
van een verlaging van de motorrijtuigenbelasting. Dat laatste is wel van enige
betekenis. Als de heer Heerma zich nu al monter opmaakt om tegen de kabinetsvoorstellen
te zijn, zou hij in de eerste plaats moeten uitleggen waarom hij ooit heeft
voorgesteld wél de benzineprijs te verhogen maar niet de motorrijtuigenbelasting
te verlagen.De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Ik vind het jammer dat de heer Wallage slecht naar mij luistert.
Ik ben bij de beantwoording van de opmerking van de heer Rosenmöller
juist begonnen met te herinneren aan het CDA-verkiezingsprogramma. Daarin
wordt gesproken over accijnsverhoging.Voorzitter! Ik heb gezegd dat als in het nader debat met betrekking tot
de effectiviteit van het instrument en de grenseffecten geen wijzigingen zullen
optreden, wij tegen zullen stemmen. Echter, als over deze punten te praten
valt en de effectiviteit verhoogd kan worden en wij zicht krijgen op de grenseffecten
zal dat anders dan bij de afweging vijf jaar geleden ons bij een andere conclusie
brengen. We wegen dan mee de zeer indringende argumentatie van de toenmalige
VVD-fractie bij monde van mevrouw Jorritsma.De heer Wallage (PvdA):Mijnheer de voorzitter! De negatieve spiraal is doorbroken. De pijnlijke
maatregelen uit het verleden, waarvoor de Partij van de Arbeid voluit verantwoordelijkheid
heeft genomen, hebben resultaat. Zij waren niet voor niets. Het gaat beter.
Het is waar, de samenleving heeft in de afgelopen jaren haakse bochten genomen.
De laatste twintig jaar zijn gemiddeld ieder jaar 100.000 mensen meer afhankelijk
geworden van een uitkering. Nu gaat deze lijn niet meer omhoog, maar naar
beneden en komen er elk jaar meer mensen die voluit mee kunnen doen. Natuurlijk
is dat een trendbreuk. Die geeft het verschil aan tussen vooruit- of achteruitgaan.
Volgend jaar komen er meer dan 100.000 arbeidsplaatsen bij en de werkloosheid
daalt reëel met 35.000 mensen. Maar dezelfde dynamiek die de groei doet
aantrekken, veroordeelt veel jonge mensen tot tijdelijke contracten. Werk
hebben is nog geen werk houden. Jongeren bouwen daarmee te weinig zekerheden
op. Diezelfde dynamiek betekent voor veel oudere werknemers teveel stress.Volgend jaar zijn 60.000 mensen niet langer afhankelijk van een uitkering.
Daardoor kan opnieuw de koppeling worden toegepast. Het herstel van de koppeling –
dat wil zeggen: wij betrekken de uitkeringen bij de loonontwikkeling –
nu voor het tweede jaar achtereenvolgend, heeft niet alleen grote betekenis
voor de koopkracht, maar het is ook een signaal van de overheid aan de burger:
we hebben het stuur weer in handen en we rijden niet meer op de afgrond af.
Voor het volgende jaar is koopkrachtbehoud het uitgangspunt. De modale werknemer
gaat er weer wat op vooruit. Dat geldt ook voor alleenstaande ouderen met
AOW en een klein pensioen. Mogen we er overigens van uitgaan dat het kabinet
voldoende middelen heeft gereserveerd om de koopkrachtontwikkeling voor de
ambtenaren gelijke tred te laten houden met die in de rest van de samenleving,
uiteraard rekening houdend met de overige arbeidsvoorwaarden?Door lagere belastingen wordt de koopkracht ondersteund. Dat heeft zeker
bijgedragen aan de gematigde loonontwikkeling die op haar beurt weer meer
werk heeft gegenereerd. Maar heel veel mensen, ook mensen in de middengroepen,
maken al jaren pas op de plaats. Ze horen de cijfers over groei en winsten,
de geluiden over salarissen en de afkoopsommen aan de top en ze willen er
zo langzamerhand ook wel wat meer op vooruitgaan.Jarenlang kon de overheid maar mondjesmaat investeren, terwijl de nood
in onderwijs, gezondheidszorg en milieu groot was. Het kabinet-Kok ziet nu
kans om de investeringen weer op te voeren, met name daar waar door een Randstadinfarct
de toekomst van mens, milieu en werk gevaar loopt. Dat geeft morgen in de
file nog weinig soelaas. Maar het is hoopvol dat na jaren bezuinigen vanwege
het verleden nu wordt overgegaan tot investeren in de toekomst.Meer flexibiliteit rondom het werk, gerechtvaardigde wensen van ouders
om beiden te kunnen werken en beiden voor kinderen te kunnen zorgen: dat vraagt
veel. Van ieder mens wordt een scholingsinspanning gevraagd. Dat vraagt om
goede gemeenschapsvoorzieningen. Veiligheid, onderwijs, zorg en zekerheid
zijn voorwaarden voor dynamiek. In de visie van de Partij van de Arbeid staat
het sociale het dynamische niet in de weg, maar het maakt het mogelijk. Als
wij willen dat mensen zich goed kunnen aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen,
zullen we de onzekerheid die de nieuwe ontwikkelingen met zich brengen, effectiever
moeten tegengaan. Hoe vaak is er de afgelopen jaren, ook in deze Kamer, niet
laatdunkend gesproken over de stroperigheid, ja zelfs het ondemocratische
karakter van de overlegeconomie? Nu mag toch wel worden vastgesteld dat een
belangrijk deel van het herstel te danken is geweest aan de volgehouden loonmatiging,
waartoe een verantwoordelijke vakbeweging zich heeft ingezet. Het is nu wellicht
tijd om te erkennen dat er resultaten zijn te boeken als de sociale partners
en de overheid hun beleid op elkaar afstemmen. Laten wij daar zuinig op zijn.Wat nu goed loopt, gaat niet vanzelf zo verder. De fractie van de PvdA
ziet ook risico's. Kunnen werknemers langdurig genoegen nemen met een beheerste
loonontwikkeling? Dat zal alleen zo zijn als de koopkracht van de modale werknemer
nog wat meer in de plus kan komen. Dat vraagt in 1998 opnieuw lagere belastingen
voor de gewone mensen. Het kabinet zal in 1998 een terugloop in de consumptieve
bestedingen moeten voorkomen. Werkgevers zullen het de bonden mogelijk moeten
maken om CAO's af te sluiten, waarin werk, arbeidstijdverkorting en scholing
worden gecombineerd met een gematigde loonontwikkeling.Tegen deze achtergrond vond ik het voorstel van collega Bolkestein voor
belastingverlaging voor de hoogste inkomens ronduit onbegrijpelijk. Heeft
de fractie van de VVD nu echt besloten om voor de volgende periode een inzet
te kiezen ten behoeve van de bovenste 4% van de belastingbetalers? Deze mensen
mogen hun koopkracht met ƒ 5000 per jaar verbeteren, terwijl de modale
werknemer nog maar net in de plus zit. Met de daarnaast voorgestelde afschaffing
van de vermogensbelasting, waarvan slechts 0,5% van alle belastingbetalers
profiteert, kiest de fractie van de VVD er kennelijk voor om 3,2 mld. te bezuinigen –
dat bedrag is er nu niet – niet ten behoeve van de modale werknemer
in dit land, maar ten behoeve van de hoogste-inkomensgroepen. Ik acht dat
onverantwoorde uitspraken, omdat die het draagvlak onder een gematigde loonontwikkeling
kunnen wegslaan. Hoe kan de fractie van de VVD nu nog met droge ogen over
loonmatiging spreken voor de modale werknemer als men zich met zulke bedragen
inzet voor de best betaalden in dit land? Eén ding weet ik zeker: als
wij de komende jaren al zoveel ruimte zouden kunnen vinden voor lagere lasten,
dan zal een kabinet-Kok die ruimte eerlijker verdelen dan de heer Bolkestein
nu voorstelt.De heer Bolkestein (VVD):Voorzitter! Mijn partij is in de eerste plaats voor een verlaging van
alle belastingtarieven, hoog, midden en laag. De heer Wallage keert zich met
zijn opmerking tegen het beleid van staatssecretaris Vermeend. Staatssecretaris
Vermeend heeft namelijk gezegd dat de vermogensbelasting een vreemde eend
in de bijt van de Nederlandse belastingwetgeving is. Geen enkel land om ons
heen heeft een dergelijke belasting. Daarom heeft de staatssecretaris ook
gezegd dat de vermogensbelasting op termijn moet worden uitgefaseerd. Dat
is precies hetzelfde als wat wij zeggen.In zijn boek "De achterkant van het belastingbiljet" heeft de staatssecretaris
voorts gezegd dat ons hoge toptarief een negatieve uitstraling heeft ten opzichte
van buitenlandse investeerders. Dat is zonder twijfel de reden dat een collega
van de heer Wallage, prof. Van der Ploeg, tegen de Amerikaanse kamer van koophandel
heeft gezegd dat hij broedt op een plan voor een forse verlaging van het toptarief.
Als deze collega van de heer Wallage, prof. Van der Ploeg, tegen Amerikaanse
kapitalisten mooi weer speelt met een forse verlaging van het toptarief, dan
zie ik niet in waarom de VVD dat niet ook zou kunnen zeggen.Daarnaast heeft staatssecretaris Vermeend wetgeving geïntroduceerd
die erop neerkomt dat zelfstandigen met een BV geld aan die BV kunnen onttrekken
tegen een tarief van 51,25%. Ik weet niet of dat de heer Wallage al is geworden –
ik wil het hem wel voorrekenen – maar hij kan van mij aannemen dat zelfstandigen
met een BV geld aan die BV kunnen onttrekken tegen een tarief van 51,25%.
Ik zie niet in, als zelfstandigen met een BV dat kunnen doen, waarom gewone
mensen als de heer Wallage en ik dat niet zouden kunnen. Het derde punt is
dat de heer Wallage... Ik zie hem vragend kijken. Is dit al mijn vierde punt?De heer Wallage (PvdA):Ja, absoluut. Soms kunt u niet goed tellen.De heer Bolkestein (VVD):Nou, dat is maar heel soms. Mijn vierde punt is dat de heer Wallage zich
niet alleen keert tegen het beleid van staatssecretaris Vermeend – dat
is nog tot daaraan toe, want daarom hebben wij het dualisme – maar ook
tegen het buitenland. Het is waar, in Duitsland is het toptarief 58%, maar
dat begint pas te gelden bij ongeveer tweeënhalve ton. Daar wil ik ook
voor tekenen. Ook in Parijs wordt nagedacht over verlaging van het toptarief.
Het toptarief in Engeland is 40%. De heer Tony Blair, de leider van de Engelse
socialisten of sociaal-democraten – ik weet niet meer hoe je het moet
zeggen dezer dagen – heeft zich gekeerd tegen verhoging van de tarieven.
Hij passeert de VVD dus ruimschoots aan de rechterkant.Voorzitter! Wij zijn allen gekeerd...De voorzitter:Ik heb het gevoel dat u met een betoog bezig bent.De heer Bolkestein (VVD):Neen, ik geef een heel normaal antwoord op de kritische opmerking...De voorzitter:Wij zouden wat beperkt zijn in de interrupties.De heer Bolkestein (VVD):Ik beperk mij dus tot een laatste punt. Wij willen ons allen keren tegen
de fiscale vlucht naar België. Dat wilt u, dat wil ik, dat wil iedereen.
Het is beter zich daartegen te keren door hier de omstandigheden aantrekkelijker
te maken dan door een fiscaal hek om Nederland te plaatsen. Er zijn dus allerlei
redenen waarom de uitspraak die ik heb gedaan en die u op enigszins demagogische
wijze tegemoet bent getreden, verdedigbaar is. Staatssecretaris Vermeend wil
het, de minister van Financiën wil het, het buitenland wil het, u bent
de enige die het niet wil.De heer Wallage (PvdA):Voorzitter! Het is in de eerste plaats goed dat de heer Bolkestein zich
aangesproken voelt. In de tweede plaats heb ik wellicht een beetje een fout
gemaakt; ik heb de heer Bolkestein gewoon op zijn woord genomen. Ik ben er
namelijk gewoon van uitgegaan dat als hij in een toespraak buiten dit huis
zegt van 60% toptarief naar 50% toptarief te willen en de vermogensbelasting
kwijt te willen, hij dat ook wil. Hij zegt er zelfs bij: ik wil dat de volgende
periode. Als je dat doet, kost dat ongeveer 3,2 mld. Als je voor het buitenland
met een lager tarief wilt werken of als je vindt dat de vermogensbelasting
technisch niet klopt en je er iets van af wilt doen, moet je er wel bij zeggen
waar je dat geld vandaan haalt. Dat doet de heer Bolkestein niet. Dus ik ben
ervan uitgegaan, de positie van de VVD een beetje kennende, dat zijn benadering
er een is dat het gaat om belastingverlaging voor de hoogste inkomens –
dat betreft echt een paar procent van alle belastingbetalers – die óf
wordt opgebracht door bezuinigingen op collectieve voorzieningen, zoals onderwijs,
cultuur en zorg, óf wordt opgebracht door mensen met een lager inkomen.
Als sommige mensen over datzelfde onderwerp filosoferen, weet ik één
ding zeker, namelijk dat als de belasting voor de hoogste inkomens wordt verlaagd,
de aftrekposten worden afgeschaft en andere maatregelen worden genomen waardoor
de betrokkenen zelf hun verlaging betalen. En dát heb ik de heer Bolkestein
niet horen zeggen. Ik heb hem betrekkelijk gemakkelijk horen bepleiten wat
hij wil de komende jaren. Als nu wordt gezegd "neen, wij willen de belasting
verlagen voor iedereen", mag ik er dan in ieder geval van uitgaan dat het
in de ogen van de heer Bolkestein zo is dat als de mensen met de hoogste inkomens
minder belasting behoeven te betalen, ze de gevolgen daarvan dan zelf betalen?De heer Bolkestein (VVD):Dit gehele debat is enigszins prematuur.De heer Wallage (PvdA):Dat vond ik eigenlijk niet.De heer Bolkestein (VVD):Het is prematuur omdat dit onderwerp pas aan de orde komt bij het volgende
regeerakkoord. Verder vind ik het een beetje zwak om mij aan te vallen op
wat ik niet heb gezegd. Ik blijf bij de stelling dat verlaging van het hoge
tarief, het middentarief en het lage tarief belangrijk is om de redenen die
ik al uiteengezet heb. Het is iets wat moet gebeuren. Ik voel mij gesteund
door de uitlatingen van staatssecretaris Vermeend en natuurlijk door de waardevolle
opmerkingen van prof. Van der Ploeg. Ik kom op tegen de teneur van de opmerking
van de heer Wallage alsof de VVD alleen maar opkomt voor de rijken, dat is
onzin. Belastingverlaging is goed voor iedereen.De heer Wallage (PvdA):Ik denk niet dat het debat prematuur is. Ik heb zelf het gevoel dat het
precies op tijd is. Misschien stimuleert het het denken nog even over de kwestie
dat, als je buiten deze zaal belastingverlaging toezegt aan mensen, de bovenste
4% van de inkomensverdeling in dit land, en je zegt er niet bij dat ze dat
zelf moeten betalen, een ander het moet betalen. De heer Bolkestein zou de
hele discussie over dit onderwerp in één keer weg kunnen nemen
door het eerlijk-delenbeginsel zodanig toe te passen dat hij kan zeggen: als
de VVD voorstellen doet om de vermogensbelasting af te schaffen en het toptarief
van 60% naar 50% te laten gaan, spreken wij natuurlijk niet de mensen met
een lager inkomen aan of de zorg, het onderwijs of de cultuur, maar dan moet
de bovenste 4% van de belastingbetalers het zelf betalen. Als hij dat gewoon
zo zegt, is het debat over.De heer Bolkestein (VVD):Ik ben nog helemaal niet toe aan de dekking van het voorstel. Het zou
bijvoorbeeld ook kunnen komen uit een verlaging van de rentebetaling op de
nationale schuld. Er zijn allerlei mogelijkheden om dit te doen. Wij komen
daar in de toekomst aan toe. Ik maak echter bezwaar tegen de wijze waarop
de heer Wallage mij op dit punt tegemoet is getreden. Het is zeer lang geleden
dat de VVD uitsluitend in Wassenaar de grootste partij was.De heer Wallage (PvdA):Zeker. In ieder geval is het van groot belang dat iedereen buiten Wassenaar
weet dat u tot op dit moment niet weet hoe u die belastingverlaging voor de
hoogstbetaalden in dit land denkt te financieren. Dan kan iedereen namelijk
nadenken over de vraag: zou hij het mij misschien laten betalen?De heer Bolkestein (VVD):Daar komen wij nog wel aan toe.De heer Heerma (CDA):Hier wordt een debat van het afgelopen weekeinde voortgezet. Dat is heel
boeiend. Ik begrijp dat het betrekking heeft op de regeerperiode van het volgende kabinet, paars II of Kok II. Wellicht zouden wij vandaag
echter terug kunnen gaan naar wat de Nederlandse burger bezighoudt. Laten
wij de discussie tussen professor, collega Van der Ploeg en Bolkestein over
wat er gebeurt in de volgende periode, laten rusten en teruggaan naar wat
de mensen nu bezighoudt, de lastenstijging, de veiligheid, de politie. Het
is niet goed om deze discussie nu te voeren. Daar krijgen wij straks nog de
gelegenheid voor, buiten deze Kamer en in de verkiezingstijd. Verder moeten
wij maar aan de kiezers overlaten wat voor volgend kabinet er zal komen.De heer Wallage (PvdA):De beste methode om dat te doen, is voort te gaan waar ik was gebleven.De heer Marijnissen (SP):De discussie die zich zojuist ontspon, gaat in de richting van de inbreng
van de VVD, althans de heer Wallage moet zich verdedigen. Ik wil het even
van de andere kant benaderen. In een interview op 25 augustus voor Radio 1
had u het over de protserige rijkdom die in ons land toeneemt. Wij weten allen
hoe het aantal miljonairs toeneemt in ons land. Wij zitten al boven de 100.000.
Zou de PvdA-fractie ervoor te porren zijn het hoogste tarief niet te verlagen
van 60% naar 50%, maar in overweging te nemen het plan-Oort terug te draaien,
zodat wij weer op 72% komen? Dan zou u bijvoorbeeld die punten die u noemde
met betrekking tot de zorg en de mensen met lage inkomens, kunnen oplossen.
Wilt u daar eens op ingaan?De heer Wallage (PvdA):Een kritische analyse, bijvoorbeeld door deze Kamer, van degenen die al
dan niet profijt hebben gehad van Oort, zou ik zeer interessant vinden.De heer Marijnissen (SP):Dit is toch een gelegenheid dat je eens door kunt vragen. Ik probeer u
te helpen in uw strijd tegen Bolkestein. Maar nu zegt u hooghartig: wij komen
daar nog wel over te spreken en ik ben geïnteresseerd in een evaluatie
van Oort. Ik vraag u recht op de man af of u ervoor zou voelen om die protserige
rijkdom – dat woord heeft u gebruikt, hoewel ik dat ook gebruikt zou
kunnen hebben – in ons land aan te pakken en dat geld te brengen naar
die mensen die al die jaren in de min of ternauwernood op de nul hebben gezeten.
Dat is een directe vraag aan u, als leider van de sociaal-democratische fractie.De heer Wallage (PvdA):U kreeg een heel direct antwoord, namelijk dat ik het idee om eens goed
te kijken naar de effecten van Oort, echt een goed idee vind. Dat was mijn
antwoord.De heer Marijnissen (SP):Ik wil niet vervelend doen, maar u kunt het blijven herhalen. U bent geïnteresseerd
in hoe Oort heeft uitgepakt. Dat is echter geen antwoord op mijn vraag. Mijn
vraag aan u is of u bereid bent er iets aan te doen, zodat die protserige
rijkdom kan worden aangewend, via de belastingen, voor mensen met lage inkomens.De heer Wallage (PvdA):Mijn probleem is dat ik niet zozeer hulp nodig heb tegen de heer Bolkestein,
maar dat ik u moet helpen om mijn antwoord een beetje naar u toe te halen.
Als de voorzitter van de PvdA-fractie in deze Kamer zegt dat de manier waarop
mensen meer of minder van Oort hebben geprofiteerd, inderdaad een aanknopingspunt
zou kunnen bieden voor een meer principieel debat over de inrichting van onze
belastingen – dat was de strekking van mijn opmerking; misschien was
mijn opmerking iets te kort om uw winst onmiddellijk te incasseren, maar ik
help graag, zelfs u – dan denk ik dat u daar even tevreden mee moet
zijn in die zin dat ook de PvdA-fractie absoluut geïnteresseerd is in
de vraag hoe wij voor de langere termijn tot een eerlijker verdeling van lasten
kunnen komen.Voorzitter! Nu het fundament van onze economie steviger wordt, kunnen
wij weer nadenken over wat wij daar eigenlijk op willen bouwen. Orde op zaken
stellen is onvermijdelijk, maar geleidelijk kunnen wij "terug naar de toekomst".
Dat vraagt om een sterke overheid die luistert, maar zichzelf niet weggooit,
die vanuit zelfrespect handelt en die niet bang is om burgers af en toe een
spiegel voor te houden.Veel mensen eisen een veilige straat voor de kinderen, maar willen wel
met de auto tot vóór de deur kunnen rijden. Niemand wil de Betuwelijn
door zijn achtertuin en toch begrijpt iedereen dat het goederenvervoer beter
per spoor kan. De meeste mensen begrijpen dat er een grens is aan de groei
van Schiphol en dat de hogesnelheidslijn daarbij kan helpen. Het vinden van
een goede route brengt de overheid in een gespannen relatie met grote groepen
mensen, maar uiteindelijk accepteert iedereen dat de overheid die knoop doorhakt.Er groeien in de samenleving fundamentele vragen bij de gedachte van de
terugtredende overheid, bij de "vermarkting" van publieke taken en bij de
beperking van overheidsbescherming. De risico's van "de eigenrisicosamenleving"
komen in zicht. Het is nodig om de verhouding tussen risico dragen en solidariteit
opnieuw te doordenken. Tal van belangrijke publieke voorzieningen zijn inmiddels
op afstand van het kabinet en de Kamer geplaatst, maar het simpele "hoe minder
overheid hoe beter" is niet langer de mode van de dag. Bij de Algemene Rekenkamer,
maar ook in deze Kamer is er ondertussen een groeiende ongerustheid. Publieke
taken marktconform organiseren begint helaas vaak met het marktconform belonen
van de top: menig directeur van een instelling die geheel uit gemeenschapsgeld
wordt betaald, verdient inmiddels een veelvoud van een ministerssalaris. Vervolgens
is er in nogal wat gevallen onduidelijkheid over de ministeriële verantwoordelijkheid.
Waar kan de Kamer de minister nu wel of niet op aanspreken? Uit in dit geval
onverdachte, namelijk liberale bron zag ik dat onlangs helder onder woorden
gebracht. Onze collega Blauw zei daarover in Trouw: "Staatsbosbeheer wordt
op afstand geplaatst van het Rijk en dus ook van de volksvertegenwoordiging.
De controle wordt minder, terwijl je op je vingers kunt natellen dat 90% van
de inkomsten van Staatsbosbeheer wel uit de staatskas blijft komen. Wie moet
ik daar straks op aanspreken?" Dat bedoel ik dus.Over de hoofden van de reizigers heen ontwikkelde zich tussen de minister
van Verkeer en Waterstaat en de NS een bizar pingpongspel over onrendabele
lijnen, waar burgers weinig meer van begrijpen. Hoopgevend vond ik overigens
dat de baas van de NS, ook in Trouw, waarschuwt voor doorschietende privatisering.
Van echte concurrentie verwacht hij vooral een uitgekleed spoorboekje. Dat
roept nieuwe vragen op over de verantwoordelijkheidsverdeling
bij zo'n publieke kerntaak.Dat de grens tussen privaat en publiek domein vervaagt blijkt ook uit
het CTSV-rapport. Er ontstaan tal van zakelijke relaties – handel dus –
op basis van publieke middelen. Er ontstaan ongewenste verstrengelingen.Niet alleen bij burger en politiek groeit het onbehagen, ook vanuit de
markt neemt de kritiek toe. Er wordt nogal gezondigd tegen de regel dat er
geen privatisering hoort te zijn zonder echte concurrentie. Algemeen wordt
nu ingezien dat de overheid beter toezicht moet uitoefenen op wat op afstand
is geplaatst. Er ontstaat tussen overheid en markt een schemerzone die op
termijn grote gevolgen kan hebben voor het functioneren van de parlementaire
democratie.Ook de deregulering loopt tegen grenzen aan. Ik geef slechts één
voorbeeld. Wij hebben ons scherp...De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voordat de heer Wallage overgaat naar het onderwerp van de deregulering
vraag ik hem het volgende. Moet ik uit deze verhandeling en benadering afleiden
dat misschien ook dit kabinet doorgeslagen is in zijn pleidooi, benadering
en beleid om de overheid op een aantal essentiële terreinen, zoals gezondheidszorg
en sociale zekerheid, terug te laten treden en bevoegdheden over te hevelen
naar de markt, met ongewenste consequenties voor mensen?De heer Wallage (PvdA):Wat in het regeerakkoord is afgesproken, is afgesproken. De Partij van
de Arbeid staat daarvoor. Ik geef hier echter aan dat de grenzen van de privatisering
en de marktwerking in zicht komen. Ik zeg vooral tegen het kabinet dat bij
al de maatregelen die men moet voorbereiden, ook voor een volgende kabinetsperiode,
de fractie van de Partij van de Arbeid een wat fundamenteler debat over die
grenzen noodzakelijk vindt. Ik kom daar dadelijk nog aan toe.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Juist omdat het hier zo'n fundamenteel vraagstuk betreft en wel de verhouding
tussen taken van de overheid en taken van de markt, mag het toch niet zo zijn
dat wat in het regeerakkoord staat op de automatische piloot wordt uitgevoerd?
Ik geef één voorbeeld: de privatisering van de WAO, in feite
het vervolg van de maatregelen met betrekking tot de Ziektewet. Is de Partij
van de Arbeid, nadat het kabinet twee keer tot uitstel is gekomen over deze
privatisering, nog in voor een debat? Dat debat moet dan gaan over de vraag
of die privatisering nu eens niet in deze kabinetsperiode gedaan moet worden,
maar dat dit onderwerp bijvoorbeeld bij de kabinetsformatie in 1998 opnieuw
besproken kan worden?De heer Wallage (PvdA):Het is andersom. Juist om de groeiende zorg die er bij de fractie van
de Partij van de Arbeid bestaat, is het voorstel zodanig aangepast dat er
een collectieve regeling blijft en dat een aantal risico's die in het opting-outconcept
in het regeerakkoord zaten in het wetsvoorstel inmiddels zijn weggewerkt.
De zorgen die ik hier in het algemeen verwoord, hebben in het wetsvoorstel
WAO van het kabinet in zekere zin reeds van tevoren tot verbetering geleid.
Dit is dus niet het goede voorbeeld. Ik wil wel een ander voorbeeld geven.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik vond het eerlijk gezegd wel het goede voorbeeld. Wij hebben in de sociale
zekerheid de Ziektewet geprivatiseerd. Daaraan lijken nu een fors aantal ongewenste
ontwikkelingen vast te zitten. Het is daarom zeer logisch om met betrekking
tot de vervolgstap, de WAO, pas op de plaats te maken en, los van het wetsvoorstel
dat er ligt, goed na te denken over de vraag of deze taak naar de markt overgeheveld
moet worden.De heer Wallage (PvdA):De heer Rosenmöller spreekt altijd met grote bezorgdheid over de
privatisering van de Ziektewet, terwijl dat idee hem toch bekend moet voorkomen.
Het stond immers in het programma van GroenLinks.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan moet de heer Wallage dat nog maar eens goed lezen. Dat heb ik met
mevrouw Adelmund gewisseld. Misschien kan de heer Wallage daar de Handelingen
nog eens op nakijken.De heer Wallage (PvdA):Ik houd nog even staande dat de heer Rosenmöller niet aldoor zo bezorgd
moet kijken als hijzelf met exact dezelfde gedachte heeft gespeeld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dit is een suggestie die ik werkelijk verre van mij werp. In het debat
over de Ziektewet is de positie van het kabinet, de positie van de fractie
van de heer Wallage en de positie van mijn fractie helder besproken. Er wordt
hier door deelnemers aan het debat instemmend geknikt. De heer Wallage was
er niet bij. Ik kan hem niets verwijten. Lees echter nog even na wat er gebeurd
is.De heer Wallage (PvdA):Als u de heer De Hoop Scheffer nodig heeft om hier uw gelijk te halen,
gaat dat wel heel ver hoor!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het was mevrouw Bijleveld.De heer Wallage (PvdA):Oh, pardon. Ik keer terug naar de kern van de opmerking.Men mag de privatisering van de Ziektewet en de maatregelen van de WAO
absoluut niet over één kam scheren. Het interessante is immers
dat het gewijzigde voorstel inzake de WAO volledig uitgaat van een collectieve
regeling. Dat zou de heer Rosenmöller ook vanuit zijn eigen positie wel
eens een beetje als winst mogen beschouwen. Weliswaar kunnen werkgevers een
eigen risicoverantwoordelijkheid nemen, maar de polisvoorwaarden en het gehele
systeem van verzekering tegen arbeidsongeschiktheid blijft collectief. In
relatie tot wat ik hier nu zeg, vind ik het belangrijk dat de zorgen die wij
hebben over de risico's van marktwerking in dit geval serieus zijn genomen
door het kabinet. De oorspronkelijke afspraak in het regeerakkoord is bijgesteld
in de richting van een meer gemeenschappelijke voorziening.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mijn laatste vraag op dit punt is de volgende. De parallel tussen de Ziektewet
en de arbeidsongeschiktheidsregeling ligt in de vraag of deze vorm van wetgeving
de positie van de mensen die mogelijkerwijs voor de regelingen in aanmerking
komen, wel verbetert. Dat was immers de bedoeling. De eerste signalen met
betrekking tot de Ziektewet lijken echter op het tegendeel te wijzen. Dat
moet toch ook de heer Wallage te denken geven met betrekking
tot de vervolgstap om de risico's voor vijf jaar bij de markt te leggen in
plaats van bij de collectiviteit?De heer Wallage (PvdA):Dat is toch precies de reden waarom wij tot een grondige evaluatie van
de Ziektewet hebben besloten en waarom die hier besproken wordt om vervolgens
met elkaar te bekijken hoe het verder moet? Dat is toch geen gesloten boek?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Juist omdat, helaas, voor veel mensen de Ziektewet de voorpost is van
de WAO, vraag ik de heer Wallage nog eens stil te staan bij het volgende.
De privatisering van de WAO zou eerst per 1 januari 1996 plaatsvinden. Dat
werd toen 1 januari 1997 en daarna 1 januari 1998. De mogelijke effecten van
de privatisering zijn bekend: risicoselectie, positie van mensen met een handicap
en chronisch zieken. Is dit dan wel de goede wetgeving en moet dit niet behandeld
worden bij een kabinetsformatie, in een periode dat er een fundamenteel debat
gevoerd kan worden?De heer Wallage (PvdA):De inbreng van de heer Rosenmöller geeft precies aan waarom ik zorgvuldig
formuleerde toen het ging over gemaakte afspraken in regeerakkoorden. Ik vind
dat de fractie van de PvdA de ruimte moet hebben het fundamentele debat over
de risico's van marktwerking en privatisering hier te voeren zonder dat onmiddellijk
de gedachte ontstaat dat je met terugwerkende kracht verantwoordelijkheden
die je op je hebt genomen naast je neerlegt. Zo heb ik het hier ook gebracht.
Met het oog op de optelsom van maatregelen uit het verleden, maar ook van
processen die in de samenleving plaatsvinden, is voordat wij verdergaan naar
de volgende periode een fundamenteel debat noodzakelijk, met name omdat het
toezicht van het parlement op datgene wat zich tussen markt en overheid gaat
ophouden, drastisch verminderd dreigt te worden. Daar slaat mijn waarschuwing
op. Het is ook nodig om datzelfde te doen terzake van de deregulering.De heer Heerma (CDA):Het verhaal van de heer Wallage is duidelijk op het punt van de privatisering
en deregulering. Als hij zijn waarschuwing toepast op de beleidsvoornemens
van het kabinet voor 1997, waarop heeft hij dan precies het oog?De heer Wallage (PvdA):Ik meen dat algemene beschouwingen niet alleen een behandeling van de
begroting zijn. Het gaat ook over de vraag hoe het overheidsbeleid zich in
de komende jaren zal moeten ontwikkelen. In dit geval was ik niet bezig met
het leggen van een meetlat naast de voorstellen voor het volgende jaar. Ik
wil voor de iets langere termijn markeren dat de PvdA meent dat de ontwikkelingen
rond dit vraagstuk van marktwerking en privatisering het noodzakelijk maken
om tot een fundamentele afweging te komen.De heer Heerma (CDA):Dat begrijp ik best. Het zou van mij wat flauw zijn een volledige opsomming
aan de heer Wallage te vragen. Aan welke beleidssectoren denkt de heer Wallage
in het bijzonder?De heer Wallage (PvdA):Ik zal een voorbeeld geven. Wij hebben ons scherp opgesteld toen minder
regels op de arbeidsplaats meer risico's voor de gezondheid van werknemers
bleken op te leveren. Daarom is de voorgenomen afschaffing van het zandstralen-
en zandsteenverbod met succes teruggedraaid. De overheid moet ook niet aarzelen
nieuwe regels te stellen als dat nodig is om nieuwe ziekten op het werk te
voorkomen. In de dereguleringsmachine wordt soms al te makkelijk veiligheid
van werknemers op de werkplaats ondergeschikt gemaakt aan de drang tot deregulering.
Voorstellen van het kabinet om minder regels te stellen terzake van de veiligheid
op de werkplaats zullen door de PvdA uiterst kritisch worden bezien.De heer Heerma (CDA):Mijn vraag was vooral gericht op het leerstuk van de privatisering en
dat afgezet tegen de voornemens van het kabinet in 1997.De heer Wallage (PvdA):Ik heb daarop een antwoord gegeven, toen ik de heer Rosenmöller beantwoordde.De heer Van Dijke (RPF):Het komt mij sympathiek over, als de heer Wallage zegt dat wij fundamenteel
over de toekomst van ons stelsel moeten nadenken. Had het niet meer voor de
hand gelegen om bij het opgaan van deze weg die fundamentele discussie in
dit huis te voeren? Waarom heeft hij daarop niet aangedrongen bij het aantreden
van het paarse kabinet?De heer Wallage (PvdA):Wij hebben bij de formatie van dit kabinet een vrij fundamenteel debat
gevoerd. Dat heeft geleid tot een evenwicht tussen het brengen van meer dynamiek
in de overheidsorganisatie – mensen meer eigen verantwoordelijkheid
laten dragen – en ervoor zorgen dat zaken ook efficiënter worden
door marktprikkels. Wij hebben daarin een evenwicht gezocht. Wij hebben daarvoor
getekend en dat voeren wij ook uit. Nu zijn wij een paar jaar verder. In de
samenleving nemen de zorgen omtrent die risico's toe. Nu wij deze ervaringen
hebben moet worden bekeken hoe verdergegaan moet worden.De heer Van Dijke (RPF):Het is ongetwijfeld waar dat u bij de formatie van dit kabinet in die
hete zomer met elkaar diepgaand hebt nagedacht over de toekomst van de sociale
zekerheid. Had het niet meer voor de hand gelegen om dit in dit huis te doen?De heer Wallage (PvdA):Op basis van de regeringsverklaring van dit kabinet is zeer grondig in
deze Kamer gesproken over dat evenwicht tussen collectieve verantwoordelijkheid,
marktwerking en individuele verantwoordelijkheid. Ik meen dat grenzen in zicht
komen. Juist omdat de PvdA zich de afgelopen jaren op een ondogmatische wijze
heeft opgesteld en niet krampachtig alles bij het oude heeft willen laten,
wil zij het kabinet kritisch volgen wanneer het een kader voor toekomstige
verzelfstandiging, marktwerking en deregulering uitwerkt.Zoals gezegd: omdat wij er sterker voor staan, kunnen wij de toekomstvragen
beter aan. Daarbij is het zaak tussen generaties een eerlijke verdeling te
vinden op het gebied van lusten en lasten. De generatie waaruit velen in deze
Kamer voortkomen, die van vlak na de oorlog, heeft daarbij een zware verantwoordelijkheid,
want er dreigt een groeiende spanning tussen de 65-plussers en de mensen beneden
de 25. Voor de ouderen geldt dat zij de crisis hebben meegemaakt, evenals
een wereldoorlog en een sobere wederopbouw. Het leven heeft
hen genoeg te dragen gegeven en zij vragen nu terecht de zekerheid van een
welvaartsvaste AOW. Zij vragen terecht dat de gezondheidszorg voor hen toegankelijk
blijft en dat er voldoende geld wordt uitgetrokken voor de thuiszorg. De jongste
generaties hebben niet meer zoals de vijftigers van nu een onbezorgde studietijd;
zij rollen niet snel in een vaste baan maar moeten, áls er al werk
is, genoegen nemen met langdurig tijdelijke contracten.Wanneer wij deze toekomstvragen nú niet goed oplossen, draaien
de jongeren van nu straks ook nog op voor de extra kosten die de geboortegolfgeneratie
met zich brengt. Dan loopt hun AOW-premie als zij straks tussen de 30 en de
40 zijn, volstrekt uit de hand.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Mag ik de heer Wallage vragen of hij vindt dat de kabinetsplannen voldoende
zekerheid geven?De heer Wallage (PvdA):Ik kom daaraan nog toe.Voorzitter! De grootouders van vandaag kunnen rekenen op een welvaartsvaste
AOW. De ouders van vandaag moeten ervoor zorgen dat hun oudedagsvoorziening
niet eenzijdig op de jongeren van vandaag wordt afgewenteld. Dat is ook de
belangrijkste reden waarom de PvdA-fractie zich – met Jan van Zijl op
kop – gewaagd heeft aan een grondig debat over de AOW. Niet om zoals
dat soms in de krant heet "rijke bejaarden te pakken", maar allereerst omdat
wij het recht op AOW voor iedereen willen veiligstellen en de lasten tussen
de generaties eerlijk willen verdelen.Het kabinet kiest ervoor de AOW-premie niet verder te laten oplopen en
via de belastingen iedereen naar draagkracht aanvullend te laten bijdragen.
Wij waarderen die aanpak. In onze voorstellen hebben wij bepleit in de jaren
dat de geboortegolfgeneratie nog geen 65 is, geld opzij te zetten voor de
jaren dat zij dat wél is. Ik wil dit debat niet laten verdwalen in
de techniek van dat opzijzetten, maar één ding is zeker: naarmate
nu – in goede tijden – nadrukkelijker wordt gereserveerd zal het
vertrouwen bij jongeren dat er straks voor hen ook nog AOW is toenemen.Het is waar: naarmate meer mensen aan de slag komen, de staatsschuld beter
onder controle komt en de rentelast meer beheersbaar wordt, kunnen de problemen
met de kosten van de vergrijzing later beter worden opgelost. Maar voorkom
onnodige spanning tussen generaties door van iedereen nu naar draagkracht
een bijdrage te vragen voor later, zet die zo opzij dat er vertrouwen van
uitgaat voor het veiligstellen van de AOW en geef zo aan dat de jongeren van
nu geen verloren generatie mogen worden.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Dit was het, neem ik aan.De heer Wallage (PvdA):Op dit onderdeel, ja.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):U spreekt over in goede tijden iets opzijzetten. Die goede tijden zijn
misschien nu aanwezig, maar goede tijden kunnen vrij snel slechte tijden worden.
Welke zekerheid, was de essentie van mijn vraag, geven de kabinetsplannen
dat ook in minder goede tijden die reservering gestand kan worden gedaan?De heer Wallage (PvdA):Ik wil een onderscheid maken tussen de kabinetsplannen en wat ik hier
namens de PvdA-fractie zeg. Het kabinet heeft in ieder geval de premieoploop
voor het volgende jaar weten te voorkomen en heeft aanvullend geld uit de
belastingmiddelen gezocht voor de AOW. Nu de opvatting van de PvdA-fractie.
Wij zeggen: het is mooi dat u dat voor volgend jaar doet en wij denken dus
wat dat betreft langs uw lijn, maar het moet de komende jaren zo gebeuren
dat er veiligheid van uitgaat, dat met andere woorden de politiek, het kabinet
van de dag, of een minister niet van jaar tot jaar aan die op te bouwen veiligheid
voor de AOW kan komen. Dat is de essentie van de aanvullende vraag die ik
nu stel. Als wij uit de belastingmiddelen de komende jaren het gat opvullen –
en dat kan; dat is in ieder geval naar draagkracht en dat is echt winst in
dit debat – gaat daar, is de benadering van de PvdA-fractie, daarvan
onvoldoende houvast uit. Vandaar de vraag aan het kabinet hoe het dat opzijzetten
zou willen regelen.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):U zegt dat voorkomen kan worden dat de premie volgend jaar oploopt door
die nu vast te leggen. Gisteren heeft u kunnen horen en lezen dat in de Troonrede
staat dat de pensioenuitgaven dalen, ondanks de vergrijzing. De premie hoeft
dus volgend jaar helemaal niet omhoog. Er zijn dan namelijk niet meer pensioengerechtigden.
Dat probleem manifesteert zich pas over ongeveer twintig jaar. Ik begrijp
dan ook niet waarom u zo vreselijk blij bent dat de premie nu vastgelegd wordt.
Die hoeft de komende jaren niet te stijgen.De heer Wallage (PvdA):De premieberekening van de verschillende regelingen komt tot stand op
basis van de ruimte van een fonds op enig moment. Als er niets gebeurt, loopt
de AOW-premie op. Dat is een feit. Welnu, door de maatregelen van het kabinet
wordt dat oplopen voorkomen. De principiële discussie, waar u terecht
naar verwijst, is daarmee niet volledig gevoerd. Daarom heb ik mijn opmerkingen
zo gemaakt.De heer Heerma (CDA):Wat is de mening van de PvdA-fractie over de plannen van het kabinet om
in de aanvullende pensioenen in te grijpen? Het gaat zich ook bemoeien met
het arbeidsvoorwaardenbeleid van werkgevers en werknemers.De heer Wallage (PvdA):Ik ben niet gelukkig met de samenvatting die u geeft van de kabinetsbenadering.
Zo is het woord "ingrijpen" niet zo op zijn plaats. Als ik het goed begrijp,
wordt flexibiliteit door het kabinet beoogd, dus ruimte voor eigen keuzes.
Ik geef daar vandaag geen eindoordeel over. Wij beginnen namelijk pas aan
die discussie. Eén ding is wel zeker: iedereen moet de komende jaren
nadenken over de vraag hoe je de keuzes maakt, bijvoorbeeld over het moment
van pensioen. Daarbij spelen de volgende vragen ook een rol: hoe vroeg treed
je uit, hoelang werk je door en hoe ga je om met de verhouding tussen basispensioen,
staatspensioen, AOW en aanvullende pensioenen? Het kabinet heeft hieromtrent
zeer terecht een aantal fundamentele vragen op tafel gelegd. De PvdA-fractie
zal die net als iedereen hier grondig bestuderen en vervolgens
met het kabinet bespreken.De heer Heerma (CDA):Maar u vindt het principieel aanvaardbaar dat het kabinet ingrijpt in
het arbeidsvoorwaardenbeleid? Dat is toch een discussie over uitgesteld loon?
Tot nu toe is in deze Kamer daarover breed beleden dat de politiek zich daar
niet mee bemoeit.De heer Wallage (PvdA):Een deel van een maatschappelijk heel belangrijk fenomeen, namelijk aanvullende
pensioenen, voltrekt zich in de verhouding tussen werkgevers en werknemers.
Dus moet een kabinet behoedzaam omgaan met die verantwoordelijkheid. Als dat
uw punt is, ben ik het met u eens. Maar er is ook een heel belangrijke relatie
tussen het basispensioen en de aanvullende pensioenen, wat in een land gespaard
wordt en de macro-economische consequenties daarvan. Een kabinet heeft dus
wel degelijk een relatie met het aanvullendepensioenvraagstuk. U moet daar
niet te krampachtig mee omgaan. Het is van groot belang dat in een open debat
nagegaan wordt op welke wijze wij in een land met een gigantisch spaaroverschot
en met grote problemen inzake (vervroegd) uittreden en soms willen doorwerken
en een gebrek aan flexibiliteit, zoeken naar betere vormen en samenhangen.
Nogmaals, ik vind uw reactie erg defensief. De PvdA-fractie doet dat niet.
Die kijkt geïnteresseerd naar deze ideeën. Uw weergave van de ideeën
komt de start van de discussie niet ten goede.De heer Heerma (CDA):Ik ben kennelijk in goed gezelschap. Ik verwijs naar de reactie op de
Troonrede en de Miljoenennota van de FNV van gisteren. Daarin worden onoverkomelijke
bezwaren geuit tegen deze pensioenplannen.De heer Wallage (PvdA):Bij een overlegeconomie hoort ook dat je die signalen hoort, dat je daarnaar
luistert, dat je eens iets terugzegt en dat je daarover gaat praten. Dat hele
proces moet nog beginnen. Laten wij dus geen toon zetten aangaande iets wat
ontzettend belangrijk is. Dat is de vraag hoe wij in ons land een flexibeler
pensioenbeleid tot stand kunnen brengen. Die toon moet dus niet zo defensief
gezet worden.De heer Heerma (CDA):Tenzij het over jarenlang geaccepteerde grondslagen gaat van de inrichting
van het sociale huis.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter!...De heer Janmaat (CD):Voorzitter!...De voorzitter:U hebt het woord niet. Het woord is aan de heer Rosenmöller.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Collega Wallage zei dat de mensen van ons terecht een welvaartsvaste AOW
verwachten. Dat gebeurt eigenlijk niet elk jaar. Ook de AOW is namelijk weer
afhankelijk van de ontbindende voorwaarden in de koppelingswet. Vindt hij
dat de AOW, het basispensioen, te allen tijde gekoppeld moet zijn aan de loonontwikkeling?
Dat verstaan wij namelijk onder "welvaartsvast".De heer Wallage (PvdA):U heeft in de nota die door onze collega Van Zijl is uitgebracht, precies
aangegeven gezien hoe wij denken om te gaan met het niveau van de AOW. Ik
vind het van het grootste belang dat in de discussie over de betaalbaarheid
eerst wordt vastgesteld voor welk niveau je kiest. En dan kiezen wij voor
een fatsoenlijk niveau. De techniek is in feite afgeleid van de financieringsdiscussie
hier. Ik vind het dus niet wezenlijk om nu met u de techniek van de koppeling
in te duiken. Veel wezenlijker vind ik het, waar sommige mensen veel soberder
willen koppelen dan de PvdA en dus een deel van het probleem willen oplossen
door een lagere AOW in het vooruitzicht te stellen, om vast te stellen dat
de PvdA daar niet voor heeft gekozen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik stel die vraag, omdat ook onder uw verantwoordelijkheid de AOW een
aantal jaren bevroren is geweest. Nu u terecht het gevoelen van de samenleving
verwoordt dat men een welvaartsvaste AOW verwacht, vraag ik u of u tot in
lengte van jaren het standpunt wilt innemen dat die AOW gekoppeld zal zijn
aan de loonontwikkeling. Dat is in essentie de vraag. Het gaat dus niet over
de techniek van de koppeling.De heer Wallage (PvdA):Nee, dat begrijp ik. Het is de PvdA geweest die heel nadrukkelijk ook
die vraag aan de orde heeft gesteld toen zij haar nota uitbracht. Voor het
overige geldt dat ik het erg plezierig zou vinden als in deze discussie niet
alleen zou worden verwezen naar wat een probleem is geweest, maar ook naar
het feit dat nu voor het tweede jaar achtereen door middel van de koppeling
dat probleem is aangepakt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat doe ik dus niet, want ik heb wel degelijk oog voor dat evenwicht van
én bevriezen én koppelen. De essentiële vraag is echter,
als u zegt dat de mensen een welvaartsvaste koppeling verwachten, of de PvdA
dan ook zegt dat dit betekent dat in de toekomst de inzet van die partij zal
zijn om de AOW te koppelen aan de loonontwikkeling. Dat is de essentie. Als
u daar nu "ja" op zegt, zijn wij zo klaar.De heer Wallage (PvdA):Dat is dus een bizarre vraag als u de inhoud van de nota kent. Het antwoord
is "ja" en dat wist u ook.De heer Verkerk (AOV):Ik ben erg blij dat de PvdA in elk geval de discussie begonnen is over
de AOW.De voorzitter:Daar is een interruptie niet voor. Wilt u uw vraag stellen?De heer Verkerk (AOV):De heer Wallage spreekt over fondsvorming. Wat denkt hij dan over het
echt apart zetten van de reserveringsgelden, speciaal voor de mogelijkheid
dat de AOW niet toereikend is? Ik zou dat een bufferfonds willen noemen. Wij
hebben daar verleden jaar een motie over ingediend.De heer Wallage (PvdA):Mijn inbreng ging over een ander vraagstuk. Dat ging over het vraagstuk
hoe je, wetende dat in 2010 of 2015 veel meer AOW uitbetaald zal worden, de
financiering daarvan eerlijk kunt verdelen over generaties. Daar heb ik een
paar opmerkingen over gemaakt.De heer Janmaat (CD):Het kabinet praat alleen over versobering van de pensioenen. Nu zullen
toch veel mensen op het moment dat dit beleid gerealiseerd wordt, dit een
soort onteigening van overheidswege vinden van door hen betaalde premies.
Als dat beleid wordt gewijzigd, is de PvdA er dan voorstander
van om de tot op dat moment geregelde pensioenen buiten beschouwing te laten
en dus onder het nieuwe beleid nieuwe pensioenregelingen te treffen, of zegt
zij dat met terugwerkende kracht iedereen die in een andere situatie zijn
pensioenpremie heeft betaald, ondanks – en de CD vindt dat een beetje
in strijd met de regels van de rechtsstaat...De voorzitter:Uw vraag is helder.De heer Wallage (PvdA):Wie de pensioennota van het kabinet leest, zal zien dat dit vraagstuk
op een volstrekt fatsoenlijke wijze is weergegeven.Mijnheer de voorzitter! Zomin als wij onze kinderen willen belasten met
een hoge staatsschuld, zomin behoort er een milieuschuld op hen te rusten.
Het gaat dus om de waarde van de natuur en om de effecten van vervuiling op
onze gezondheid. Het gaat er ook om dat wij arbeidsplaatsen alleen op termijn
kunnen veiligstellen als zij aan ecologische voorwaarden voldoen. Het versneld
aflossen van de milieuschuld vraagt om het opvoeren van de investeringen in
schone infrastructuur, schone technologie en natuuruitbreiding.Milieubeleid dwingt tot een kabinetsbrede inzet. Beheerste economische
groei blijft nodig, maar is alleen verantwoord als tegelijk de belasting van
het milieu daalt. Voor veel stoffen is dat ondanks voortgezette economische
groei gelukt. Het kan dus wel, maar voor energiegebruik en wegverkeer betekent
meer groei nog steeds meer belasting van het milieu. Het geeft vertrouwen
dat de CO2-problematiek door het kabinet niet alleen met een nota
wordt beantwoord, maar ook met een stevig bedrag van 750 mln. voor aangescherpte
maatregelen. Wie zijn doelstellingen niet wil verlagen, moet zijn beleidsinzet
verhogen. De PvdA vraagt het kabinet nog wel een open debat over de inzet
van die middelen.Wij zullen in de toekomst het vervuilen van het milieu nog zwaarder moeten
belasten in ruil voor een verlaging van de belasting op arbeid en inkomen.
Het kabinet-Kok heeft daar een belangrijke start mee gemaakt door de invoering
van 4 mld. aan milieubelastingen die via een verlaging van de inkomstenbelasting
zijn teruggegeven. Het prikkelt om zuiniger om te springen met water, energie
en het storten van afval. Wij zullen secuur bekijken of die terugsluizing
via de eerste schijf wel voldoende werkt, want anders tast het het draagvlak
voor dit beleid aan. Vervolgens vraag ik het kabinet de milieuheffingen te
indexeren, want anders holt de prijsstijging dit beleid uit. Het is onvermijdelijk
ons belastingstelsel verder te "vergroenen", maar dan wel op een manier die
de mensen zelf kunnen beïnvloeden door hun gedrag. Bij vaste tarieven,
zoals de afvalstoffenheffing en de rioolrechten, wordt minder vervuilen niet
beloond. Bovendien is het slecht sociaal beleid. De hoge lasten drukken nu
onevenredig zwaar op de laagste en middeninkomens. Wij willen toe naar een
sluitend systeem van "de vervuiler betaalt". Slechts op het variabele deel
moeten de huishoudens individueel worden aangesproken. Wie meer afval levert,
moet meer betalen. Het vaste deel van de kosten zal voortaan uit de algemene
middelen moeten worden gedekt, zodat de sterkste schouders de zwaarste lasten
dragen. Ik hoor graag het oordeel van het kabinet over deze benadering.De heer Van Dijke (RPF):De heer Wallage heeft de besteding van de impuls van 750 mln. extra voor
de bestrijding van de CO2-uitstoot een open discussie genoemd.
Vindt hij dat in dat kader de Energienota opnieuw ter discussie moet worden
gebracht en dat de beleidsinspanningen op dat punt van de minister van Economische
Zaken opnieuw tegen het licht moeten worden gehouden?De heer Wallage (PvdA):Als het rapport dat de Kamer heeft gemaakt, en de reactie daarop van de
regering beschikbaar zijn en als wij in volle ernst met elkaar die conclusies
doorspreken, dan lijkt het mij dat elk onderdeel van het regeringsbeleid aan
de orde is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):In het debat over de regeringsverklaring sprak de minister-president over
het feit dat dit kabinet niet voornemens was voort te gaan op het pad van
de traditionele economische groei. Toch hebben wij in de Milieubalans de stand
van het milieu in Nederland kunnen zien. De heer Wallage heeft er behartigenswaardige
woorden over gesproken. Vindt hij toch niet dat Wallagehet milieubeleid van
dit kabinet met een onvoldoende moet worden gekwalificeerd op dit moment en
dat het dus om verdere aanscherping en keuzes vraagt, ook in de structuur
van de economie?De heer Wallage (PvdA):Ik kom nog terecht bij het hoofdstuk mobiliteit, waarbij
belangrijke vraagstukken aan de orde zijn die daarmee samenhangen. Het antwoord
op de vraag is: nee, ik vind van niet. Als het kabinet, op basis van het CO2-rapport van de Kamer, het rapport van het RIVM en andere signalen,
in deze begroting alleen maar tekst had teruggegeven, was misschien iets van
het risico dat de heer Rosenmöller hier schetst, en de beoordeling daarvan
redelijk geweest. Echter, een kabinet dat kans ziet om zijn Europese monetaire
doelstellingen én zijn werkgelegenheidsdoelstellingen te realiseren,
in combinatie met zulke forse nieuwe investeringen om de CO2-uitstoot
tegen te gaan en om de mobiliteit milieuvriendelijker te maken, mag de heer
Rosenmöller niet op deze manier met een onvoldoende benaderen. Dat staat
dan nog los van het feit dat cijfers geven in het onderwijs langzamerhand
een beetje ouderwets is geworden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het kan tegenwoordig ook met een o'tje. Dat moet de heer Wallage, als
onderwijsdeskundige, aanspreken.De heer Wallage (PvdA):Nauwelijks.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U wierp de stelling op dat beperkte economische groei eigenlijk alleen
maar aanvaardbaar is op het moment dat die groei bijdraagt aan een duurzame
ontwikkeling. Welk meningsverschil er tussen ons ook mag zijn, maar de economische
groei die zich vandaag, morgen of volgend jaar manifesteert zal daar niet
toe bijdragen. Dat blijkt immers uit de Milieubalans. Dan moet er toch ingegrepen
worden?De voorzitter:U moet uw interruptie niet ombouwen tot een betoog, dat u pas straks mag
houden.De heer Wallage (PvdA):Ik beschouw het een beetje als een herhaling van zetten. Wij komen er
nog op terug.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik had liever gezien dat u het als een vraag had beschouwd. Dat was het
namelijk.De heer Wallage (PvdA):Ik ben nog maar halverwege mijn betoog over dit onderwerp.De voorzitter:De heer Wallage kan zijn betoog vervolgen.De heer Wallage (PvdA):Voorzitter! Techniek en belastingstelsel alleen zijn bij het terugdringen
van de mobiliteit niet voldoende. Hoe hoogwaardiger het openbaarvervoersaanbod
des temeer kans de verdeling tussen auto- en openbaarvervoerskilometers ten
gunste van bus, tram en trein te beïnvloeden. Met name voor de zogenaamde
lightrailverbindingen in de Randstad zullen grote bedragen nodig zijn. Dit
is een van de weinige kansen om de milieubalans in het woon-werkverkeer te
verbeteren. Het besluit van het kabinet-Kok om ruim 2 mld. te investeren in
bereikbaarheid getuigt van een daadkracht waar wij respect voor hebben. Het
is prima dat het overgrote deel van die middelen milieuvriendelijk vervoer
ten goede komt. In het geheel van de mobiliteit is de aanwezigheid van parkeerruimte
in de steden te lang behandeld als iets wat vanzelf spreekt. Het is onvermijdelijk,
nationaal en lokaal principiëler af te wegen voor welk soort autoverkeer
nog in parkeerruimte kan worden voorzien. De tariefstelling van het openbaar
vervoer is natuurlijk een factor van betekenis. De eerder aan de bedrijven
opgelegde bezuiniging blijkt voor een belangrijk deel niet realistisch. Het
zou het kabinet sieren niet van jaar tot jaar deze onhaalbare afspraken met
zich mee te slepen, maar een structurele nieuwe afspraak te maken.De PvdA wil er nog eens grondig met het kabinet over spreken of het niet
beter is om met het bezuinigde geld de exploitatie van nieuwe lijnen te subsidiëren.
Nieuwe lijnen vormen nu een groot probleem. 100% kostendekkend zijn ze nooit;
er moet dus geld bij uit de toch al krimpende exploitatie. Een budgettaire
prikkel, akkoord. Maar door het te bezuinigen bedrag te gebruiken voor nieuwe
lijnen rond de grote steden en voor nieuwe vervoerssystemen op het platteland,
krijgt het openbaar vervoer de kans een kwaliteitssprong te maken. Ik vraag
met klem aan het kabinet om te bezien of de irreëel ingeboekte bezuiniging
uit het verleden niet gewoonweg moet verdwijnen.Het is onvermijdelijk brandstof voor auto's duurder te maken. Daarbij
is het van groot belang dat door de verlaging van de motorrijtuigenbelasting
mensen die weinig rijden, bijvoorbeeld 10.000 of 12.000 kilometer per jaar,
er niet op achteruitgaan. Totdat er rekeningrijden is, waarbij de gemaakte
maatschappelijke kosten rechtstreeks en precies in rekening kunnen worden
gebracht, is dat de minst slechte aanpak. Niemand wordt er vrolijk van; steeds
meer mensen beseffen dat het onvermijdelijk is.De PvdA-fractie meent dat de lastige keuzes die moeten worden gemaakt
voor milieu en mobiliteit, een veel duidelijker ruimtelijk toekomstbeeld vragen.
Niet alleen voor de Randstad, maar voor het hele land. Als we in het westen
van het land veel selectiever met de ruimte zullen moeten omgaan, vraagt dat
een geleidelijke toedeling van nationale functies aan regio's op afstand van
de Randstad.De kabinetsnota's over Randstad en bereikbaarheid zijn belangrijk. Ze
laten zien dat niet meer alles kan. De PvdA-fractie vraagt het kabinet te
werken aan een vijfde nota ruimtelijke ordening, waarin ook de verhouding
tussen landsdelen nadrukkelijker in het teken van het dichtslibben van de
Randstad wordt geplaatst.Voor de PvdA is de kernvraag voor de komende eeuw en, op weg daar naartoe,
voor de komende jaren: hoe willen we eigenlijk die nieuwe eeuw in, alleen
met een kopgroep of met het hele peloton? Dan gaat het om meer dan economische
groei alleen: mensen wonen niet in een economie, ze wonen in een samenleving.
Sommigen vinden snel werk; anderen staan lang aan de kant. Sommigen kunnen
elke medische hulp direct krijgen; voor anderen is er de wachtlijst. Sommigen
beveiligen hun huis met muren en camera's, en huren particuliere beveiliging
in. Bij anderen liggen de spuiten in het portiek en moet je het hebben van
de wijkagent. Sommigen kunnen door hun eigen opleiding hun kinderen veel meegeven;
anderen zitten zelf in de knoei en zien hun kinderen vastlopen. Sommigen regelen
de aankoop van hun volgende huis met één telefoontje aan de
bank; anderen kunnen niet verhuizen en besteden nog steeds 30% of 40% van
hun inkomen aan huur.Bij de bestrijding van maatschappelijke ongelijkheid hangt veel af van
de strijd tegen de langdurige werkloosheid. Wie eenmaal een paar jaar
aan de kant staat, komt maar heel moeilijk weer aan de slag. Dat het nu wel
begint te lukken, is met name te danken aan de afspraken in het regeerakkoord
om voor 40.000 langdurig werklozen tot blijvende banen te komen. "Blijvend",
zo zeg ik tegen de heer Heerma, die volkomen ten onrechte, sprekende over
banen voor langdurig werklozen, over tijdelijk sprak. Melkert-1-banen, zoals
ze in het jargon heten, banen voor langdurige werklozen, zijn blijvende, gewoon
betaalde banen bij de overheid: voor de zorg, het buurtbeheer en de veiligheid.
Wie in die baan aan het werk gaat, is net zo goed een gewone werknemer van
de overheid als iedere agent en iedere onderwijsgevende.De kritiek op deze banen voor langdurig werklozen, vooral de kritiek uit
kringen van het bedrijfsleven, vind ik nogal hypocriet. Juist omdat een keiharde
selectie in de bedrijven mensen langdurig buiten de poort houdt, heeft de
overheid zich genoodzaakt gezien zelf werk aan te bieden. Nuttig werk, vast
werk. Voor mensen uit de WAO, mensen met een handicap, mensen die niet zijn
opgegroeid met onze taal en cultuur, jongeren die hun school niet hebben afgemaakt;
kortom, mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Als het bedrijfsleven
zich echt zou inspannen ook voor hen een plek te vinden, dan zou de overheid
deze kar niet alleen hoeven te trekken.Heel belangrijk is dat ook dit jaar bedrijven weer minder sociale lasten
hoeven te betalen, als ze op of vlak boven het minimum mensen in dienst nemen.De heer Heerma (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik zou over het voorgaande de volgende vraag willen
stellen. Hoe loopt het dan rond in dit, met stelligheid gebrachte, verhaal
van de heer Wallage dat, zoals bij Parkeerbeheer in Amsterdam, aan de ene
kant mensen, in dienst van werkgevers, ontslagen worden, terwijl voor dezelfde
werkzaamheden vervolgens via Melkertbanen weer mensen aangetrokken worden?
Is de conclusie die de heer Wallage trekt, niet een beetje zwart-wit?De heer Wallage (PvdA):Het is in ieder geval aanzienlijk kleurrijker dan de grijze en ongecommitteerde
wijze waarop sommige mensen op dit ogenblik over dit vraagstuk in de samenleving
spreken. Ik heb echt schoon genoeg van de manier waarop ongestraft allerlei
dingen kunnen worden gezegd over banen voor langdurig werklozen bij de overheid.
Als ik de uitspraak van de voorzitter van het midden- en kleinbedrijf –
de heer Heerma citeerde hem zojuist – in de krant lees, namelijk dat
70% uit verdringing bestaat, vervolgens betrokkene wordt gebeld met de vraag
of hij kan vertellen op welke gegevens hij dit baseert en niets anders wordt
losgekregen dan de mededeling dat hij dit uit zijn achterban hoorde, is dit
een vervuiling van de discussie waartegen ten dienste van de strijd tegen
de langdurige werkloosheid echt stelling moet worden genomen.De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Over de noodzaak daarvan twisten wij niet. De heer Wallage
heeft mij de oproep horen doen om het kabinet te steunen om de sociale partners
in het najaarsoverleg op te roepen als het gaat om de instroom en opleiding
van jeugdige allochtonen. Ik blijf echter zitten met het volgende punt in
de microsfeer en dat is niet om de ernst af te leiden van de indringendheid
van het vraagstuk. In zijn conclusie zet de heer Wallage de overheid tegenover
de werkgevers. Hoe moet ik met zo'n voorbeeld uit de voeten?De heer Wallage (PvdA):Ik sluit helemaal niet uit dat er in verschillende bestaande regelingen
en in het opstarten van deze banen voor langdurig werklozen, dingen binnensluipen
die inderdaad anders kunnen. Maar dat was niet de discussie. De discussie
en nota bene uw voorstel om gewoon te snijden, gaan over heel wat anders en
wel over de vraag of de overheid steeds bekritiseerd moet worden over het
feit dat zij werk schept en waarom het bedrijfsleven zelf niet wat meer doet.
Ik wil daar graag nog even op ingaan.De heer Heerma (CDA):Ik wacht uw dekkingsvoorstellen af!De heer Wallage (PvdA):Ik ben voorlopig nog steeds bezig iets te verdedigen tegen een aanslag
door het dekkingsplan van het CDA!Voorzitter! Het is heel belangrijk dat de bedrijven dit jaar weer meer
geld krijgen, waardoor de sociale lasten verlaagd worden voor banen op of
vlak boven het minimumloon. Dat verlaagt de loonkosten maar drukt de werknemers
niet onder de vloer van het minimumloon. Voor de langere termijn is het, ook
bij meer economische groei, de vraag of zo'n 150.000 mensen die op grote afstand
van de arbeidsmarkt zijn komen te staan in de markt wel werk zullen vinden.
Er is echt een verbond nodig tussen de welwillenden, bedrijven die ook zien
dat ze een maatschappelijke taak vervullen en de overheid die met de belastingheffing
ruimte biedt aan bedrijven die hun verantwoordelijkheid waarmaken. Lukt dat
verbond niet, dan staat de overheid de komende jaren voor de vraag of ze niet
40.000 maar 80.000 of wellicht nog meer functies moet aanbieden, landelijk
te financieren met inzet van uitkeringsgeld. Niet omdat we zo graag de overheid
uitbreiden, maar omdat de markt niet bereid blijkt te zijn om echt medewerking
te geven. Het is van belang dat het kabinet, juist bij een goed draaiende
economie, in een fundamenteel gesprek met sociale partners deze keuzes eens
grondig doorneemt. In een land met veel lastenverlichting en met een goed
draaiende economie, moet er of een verifieerbare inzet komen om ook mensen
op afstand van de arbeidsmarkt in de markt aan het werk te brengen –
en dan is het ook reëel dat de overheid daar fiscaal bij helpt –
of de overheid moet dat voor groeiende aantallen langdurig werklozen doen
en dan is het reëel dat een deel van de rekening daarvan naar het bedrijfsleven
wordt gestuurd. Het is van tweeën één: óf het verbond
van welwillenden wordt zo in elkaar gezet dat daar ook voor de toekomst fiscale
faciliteiten aan worden gekoppeld, óf de samenleving blijft met het
vraagstuk zitten en dan mag en moet de overheid daarop worden aangesproken,
maar dan zit er een prijskaartje aan waarop het bedrijfsleven vervolgens ook
mag worden aangesproken.Voorzitter! Ik kom te spreken over de lokale praktijk en het doet mij
pijn dat de heer Heerma knelpunten in de praktijk – die zeker moeten
aangepakt – hier nu in het licht zet en niet wat ik nu ga zeggen. Hij
had namelijk ook kunnen zeggen dat de inzet van voormalig langdurig werklozen
voor de veiligheid en het leefklimaat in buurten fantastisch is. Als kritische
buurtbewoners in Amsterdam zelf uitspreken dat zij zich dan minder onveilig
voelen, komt dat niet alleen doordat de wijkagent terug is op
straat maar ook doordat langdurig werkloze jongeren als buurtwacht meehelpen.
Er zijn klusjesbureaus ontstaan die helpen woningen te beveiligen tegen inbraak.
In Rotterdam heeft burgemeester Peper een duidelijk antwoord gegeven in de
strijd tegen spuiten in de portiek en overlast van coffeeshops.De heer Heerma (CDA):En de voornemens van het kabinet om volgend jaar 30 tot 40 mln. te bezuinigen
op de sociale vernieuwing?De heer Wallage (PvdA):Ik kom daarover te spreken, mijnheer Heerma.De problemen van onveiligheid zijn nog lang niet opgelost, maar de buurt
en de overheid vechten wel samen terug. Het begint te werken.Het kabinet-Kok is er steeds meer voor iedereen en dus ook voor de kwetsbaarste
kant van Nederland. Er wordt meer geïnvesteerd in de grote steden dan
ooit tevoren, niet alleen in beton maar ook in maatschappelijke hulpverlening
en activering. Daarom begrijpt de fractie van de PvdA niet waarom de bezuiniging
op de rechtshulp en op de slachtofferhulp niet ongedaan gemaakt wordt door
het kabinet. Het gaat om een beperkt bedrag, maar het ondermijnt de kans op
gelijke behandeling in onze rechtsstaat.Eenzelfde soort twijfel hebben wij bij de aangekondigde bezuiniging op
de sociale vernieuwing. Ik denk niet dat de regering die aan de fractie van
de Partij van de Arbeid kan slijten. Als het om grote steden gaat, ligt opvoeren
van de investeringen – ook in de stadsvernieuwing waar nu een tijdelijk
gat valt in de cijfers – méér voor de hand. Ik hoor dan
ook graag het oordeel van het kabinet over de indringende brief van de vier
grote steden.Niet elke ongelijkheid is herleidbaar tot geld, maar koopkracht is voor
veel mensen een echt probleem. Koopkrachtbehoud bij ruim 2,5% economische
groei is niet te veel gevraagd. Het is van groot belang dat de modale werknemer
ten minste op papier in de plus komt. Weet het kabinet dit jaar te voorkomen
dat, net zoals vorig jaar, de loonstrookjes tegenvallen? Zijn nu de ziekenfondspremies
wel goed ingeschat? Ik weet het, er zijn geen gouden garanties, maar de inzet
van het kabinet is hopelijk dat men zich sterk zal maken voor de koopkrachtcijfers
in deze begroting.Voor een van de kwetsbaarste groepen is er een plusje in de koopkracht.
De alleenstaande oudere gaat er zo'n ƒ 160 op vooruit. Dat is voor
de mensen die alleen van hun AOW of van hun AOW plus een klein pensioen moeten
leven ook echt nodig. Goed nieuws is ook dat er meer geld wordt uitgetrokken
voor de individuele huursubsidie. Wel verbaast het de fractie van de Partij
van de Arbeid dat het kabinet geen middelen heeft gereserveerd om de door
de Kamer aanvaarde motie-Duivesteijn uit te voeren. Die beoogde de eigen huurbijdrage
voor alleenstaanden te verlagen van ƒ 318 naar ƒ 300. Graag
verkrijg ik opheldering waarom dit niet is gebeurd.Voor mensen met een lage uitkering en de zorg voor kinderen zou een verdere
verbetering van de kindertabel in de IHS met doorwerking naar huiseigenaren
met een laag inkomen redelijk zijn. Mag ik het kabinet nog eens vragen zorgvuldig
af te wegen of het, op het geheel van de plannen gezien, niet redelijk zou
zijn hierin enige verbetering tot stand te brengen? Wij hebben het voor elkaar
gekregen voor de alleenstaande oudere, wij zouden het in onze gedachtewisseling
van deze dagen ook voor elkaar moeten kunnen krijgen voor mensen met de zorg
voor kinderen op het minimum.Twee voorgestelde maatregelen van het kabinet roepen bij de Partij van
de Arbeid ernstige twijfel op, juist vanwege de hardnekkige maatschappelijke
ongelijkheid. Dat is het voornemen te bezuinigen op de studiefinanciering
in het MBO. Wij willen de toegankelijkheid veiliggesteld zien. Dat wordt dus
nog een zeer indringend debat. Diezelfde zorg hebben wij bij de lesgeldinning
vanaf het 16de jaar. Het kabinet heeft er terecht voor gekozen onderwijs,
kunsten en wetenschappen te zien als investeringsdepartement. Zo had dat departement
natuurlijk moeten heten, want onderwijs en wetenschappen zijn ook cultuur.
Bijna 300 mln. extra voor 1997! Tal van knelpunten worden gericht aangepakt.
Het siert de bewindspersonen – ik zeg hen daarvoor ook dank –
dat zij het mogelijk hebben gemaakt de impuls in het basisonderwijs, waar
de Kamer vorig jaar om vroeg, tot stand te brengen. Dat hebben wij namelijk
niet alleen hier gedaan, maar daarvoor is ook nog met de "collectebus" rondgegaan.
Het is een begin. Zowel de preschoolse fase als de onderbouw zal met name
vanuit het perspectief van gelijke kansen verdere impulsen nodig hebben.Op weg naar een volgend kabinet moet 1997 naar het oordeel van de fractie
van de PvdA ook gebruikt worden om op basis van het rapport van de commissie-Van
Eyndhoven zorgvuldig na te gaan, wat kan en wat moet. Niemand kan het soort
bedragen waar het bij de klassengrootte om gaat, zo uit zijn mouw schudden.
Iedereen begrijpt echter dat een verdere kwaliteitsverbetering, met name in
de onderbouw, nodig is. De fractie van de Partij van de Arbeid vraagt het
kabinet om in 1997 een stappenplan te ontwikkelen met een draagvlak in het
onderwijs en in de politiek, met de uitvoering waarvan nog in het laatste
kabinetsjaar kan worden begonnen.De heer Heerma (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik hoor de heer Wallage een aantal wensen uiten.
Die zijn voor een deel dezelfde als die ik geuit heb ten aanzien van de kabinetsplannen
voor 1997. Ik realiseer mij dat bij de algemene beschouwingen niet ten volle
de begroting behandeld kan worden. Over veertien dagen krijgen ook nog de
financiële beschouwingen. Wellicht kan ter voorbereiding op die beschouwingen
de heer Wallage een indicatie van de dekking aangeven. Ik vraag dit uiteraard
voorzichtig.De heer Wallage (PvdA):Dit is een herhaling van de discussie van vorig jaar.De heer Heerma (CDA):Nee, dit is niet een herhaling van de discussie van vorig jaar. Ik wil
een andere maat hanteren dan de heer Wallage zelf deed met zijn opmerkingen
aan mijn adres.De heer Wallage (PvdA):Gelet op uw beginselen is dat gepast. Wat is het punt? De Kamer is nu
bezig met de eerste ronde van de gedachtewisseling met de regering. Ik breng
nu gewoon een aantal vragen en opmerkingen ter tafel. Voorzover het kabinet
niet aan onze wensen tegemoet kan komen en wij toch willen dat het gevraagde
gebeurt, zullen wij, net als iedereen, voorstellen moeten doen.
Vorig jaar, toen wij dezelfde discussie hadden, had de heer Heerma ook een
boekhouding bijgehouden. Hij had toen zeven punten geteld. Graag zou ik zien
dat hij nu, voordat wij verdergaan, nagaat welke van die punten niet gerealiseerd
zijn. Als hij dat doet, zal hij zien dat ze allemaal zijn gerealiseerd, of
doordat het kabinet geleidelijk is gaan doen wat we gevraagd hebben of doordat
wij bij de begrotingsbehandeling dekking hebben aangegeven. Wat ik nu hoop
is dat iets wat in de afgelopen jaren in de algemene beschouwingen is geslopen,
namelijk bij iedere discussie met elkaar terugvallen op de financiële
vraag, wordt afgeschaft. Ik hoop dat wij de financiële vraag zullen behandelen
op het moment dat die aan de orde is. Op één punt na: als wij
heel grote verschuivingen in begrotingen gaan bepleiten, mag gevraagd worden:
waar kan volgens u het geld grosso modo vandaan gehaald worden? En, mijnheer
Heerma, ik heb u niet gevraagd om uw voorstellen van een blaadje te voorzien
waarin de werkgelegenheid wordt aangetast en de aanpak van langdurig werklozen
zeer ter discussie wordt gesteld. Als u op dat punt een probleem hebt, moet
u niet proberen dat bij mij neer te leggen.De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Dat zal ik niet doen, gelet ook op de beginselen waaraan de
heer Wallage refereert. Het is echter opmerkelijk dat aangezien deze ontroerende
filosofie bij dit debat wordt toegepast, het toch de heer Wallage is geweest
die over dekking is begonnen zonder daar eerst naar te kijken. Wat is de achtergrond
van mijn vraag? De heer Wallage verwijst naar de financiële beschouwingen
en het debat met de regering. Een indicatie van een dekking kan wellicht de
bezwaren van de heer Wallage ten aanzien van onze dekking wegnemen. Dan steek
je gelijk over. Dan heb je een debat en een dialoog, maar nu zie ik zelfs
het begin van die dialoog niet. Daarom vraag ik nog een keer: geef een indicatie
van de dekking die de Partij van de Arbeid voor ogen heeft, zodat ook met
mijn fractie een dialoog tot stand kan komen.De heer Wallage (PvdA):Voorzitter! Wat we van elkaar mogen vragen is dat wanneer we na de gedachtewisseling
voor onszelf een conclusie trekken en een voorstel doen – zover zijn
we nog niet, geen van allen – wij op dat moment het voorstel aan de
bedoelde eisen laten voldoen. Verder is belangrijk dat we allemaal in het
debat de gelegenheid krijgen met de regering te spreken en daarna pas conclusies
trekken. Ik zal in dit verband een voorbeeld geven, collega Heerma.Ik vind dat het kabinet ten aanzien van de maatregelen voor het openbaar
vervoer niet met de Kamer over dekking behoort te praten. Er staat namelijk
gewoon een irreële bezuiniging. Dan is er dus sprake van een ander soort
discussie dan die met minister Ritzen. Tegen hem heb ik nu gezegd dat wij
zeer ernstig nadenken over zijn voorstellen voor studiefinanciering MBO. Als
de onderwijsbegroting hier wordt behandeld en de minister kan ons dan niet
overtuigen van het feit dat de toegankelijkheid van het onderwijs buiten schot
blijft, is de fractie van de Partij van de Arbeid gehouden om in overleg met
de minister na te gaan hoe het probleem binnen de onderwijsbegroting moet
worden opgelost. Met andere woorden: ten aanzien van al deze onderwerpen gaan
wij aan het eind van dit debat gezamenlijk de balans opmaken. De heer Heerma
kiest voor speerpunten en zegt grosso modo welke dekking hem voor ogen staat.
Dat mag; dit is een methode. De andere methode is die ik volg. Ik houd mij
het recht voor om over sommige voorstellen van het kabinet te zeggen: op dat
punt heeft u ons nog niet overtuigd. Ten aanzien van een ander voorstel zeg
ik: zou u daar nog niet eens grondig naar kijken? Als die normale, open gedachtewisseling
al niet meer kan, zijn wij een eind weggezakt.De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Nu is de heer Wallage op een verkeerde manier bezig. Onze
methode is: een solide dekking aangeven. Onze ambitie is geweest zodanige
voorstellen te doen dat de minister van Financiën straks zegt: uw voorstellen
hebben een solide dekking. Dat is ons vertrekpunt. Dat is geen andere methode
dan die van de heer Wallage. Hij mag onze manier van dekking aangeven zien
als het begin van een dialoog. De methodes lopen in elkaar over. Ik vraag
de PvdA echter wel om het begin van die dialoog ook te starten als het gaat
om de dekking, in plaats van kritiek uit te oefenen op de start van de dialoog
door het CDA.De heer Wallage (PvdA):De heer Heerma heeft op één punt gelijk. Doordat hij op
deze wijze werkt, is hij gemakkelijker vatbaar voor kritiek op die onderdelen.
Doordat ik echter op mijn wijze werk, is dat wat mij betreft minder het geval.
Dat is correct. Ik houd wel een pleidooi om algemene beschouwingen ook nog
een beoordeling van het regeringsbeleid te laten zijn. De regeringspartijen
moeten voorts in de positie blijven dat zij van sommige voorstellen kunnen
zeggen: kan dat niet nog een slag anders? Op een enkel onderdeel vraag ik
het kabinet ook waarom niet meer is gedaan. Aan het eind van de dag geldt
voor mijnheer Heerma en voor ons dat als je formeel een wijziging wilt aanbrengen,
je uiteraard de financiële randvoorwaarden moet stellen.De heer Heerma (CDA):Ik zal die methode in de dialoog met de regering in de toekomst ook vaker
toepassen, maar het geldt niet alleen voor de regering. De dialoog over de
dekking moet ook tussen fracties plaatsvinden. Je wilt een aantal accenten
leggen. Een aantal voorstellen van de heer Wallage loopt gelijk met een aantal
van mij, maar op het punt van de dekking moeten wij ook tot een uitwisseling
van gedachten komen, in plaats van tot veroordelingen en terechtwijzingen.De heer Wallage (PvdA):De troostrijke gedachte zou moeten zijn dat de heer Heerma en ik ervaring
hebben met dat vraagstuk.De heer Heerma (CDA):Laten wij het daar maar op houden.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Bij deze algemene beschouwingen zitten wij in een proces.
Wij hebben allemaal voor ogen dat wij morgenavond conclusies kunnen trekken.
Ik prijs het in de heer Wallage dat hij met een wensenlijst komt, maar wij
moeten daarmee verder. Met betrekking tot de prioriteiten die hij stelt, zou
het passen – hij hoeft niet te millimeteren over de financiën –
dat hij ook de posterioriteiten van een en ander aangeeft. Daarnaast kan hij
de thema's noemen, waarbij sprake is van enige ruimte in het
jasje. Dan kunnen wij met elkaar het denkproces volgen.De heer Wallage (PvdA):De Kamer is de afgelopen jaren misschien iets te veel bezig geweest met
het spelen van regerinkje. Misschien hebben wij de afgelopen jaren te weinig
ons normale werk gedaan. Ons werk is het beoordelen van de vraag of wij het
eens zijn met de voorstellen van de regering, of dat wij het anders willen
en of wij andere ideeën hebben. Dat is het karakter van de eerste ronde
van de algemene beschouwingen. Nadat de minister-president morgen heeft gesproken,
hebben wij een tweede termijn. Dan moeten wij als fractie afwegen welke voorstellen
wij nu willen doorzetten, welke voorstellen wij bij de financiële beschouwingen,
in het kader van een belastingplan, goed kunnen laten landen en welke voorstellen
binnen de begrotingsbehandelingen tot een pijnlijke afweging moeten leiden.
In het interne debat in onze fractie heb ik ervoor gewaakt dat wij al van
tevoren doen alsof er een minister van financiën aan tafel zit die het
debat op die manier voert. De Kamer mag open debatteren over prioriteiten.
Zo doe ik het.De heer Van der Vlies (SGP):Zeker, voorzitter. Het wordt morgen dus een drukke en intensieve dag,
want er moet heel wat worden geregeld. De heer Wallage noemde dit keer zes
punten. Vorig jaar waren het er zeven. Voor enkele van die punten heb ik sympathie.
Eigenlijk vind ik daarvan dat die zouden moeten. Tegelijkertijd wil ik daarvan
vernemen welke prijs ik daarvoor moet betalen. Dat is het punt.De heer Wallage (PvdA):Daar heeft de heer Van der Vlies gelijk in. Als zijn fractie die afweging
aan het eind moet maken, dan moet hij die prijs weten.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Deze discussie ontstond naar aanleiding van de opmerking van
de heer Wallage over het basisonderwijs. Een meer inhoudelijke vraag daarover.
De heer Wallage vraagt de regering om met een stappenplan te komen in de loop
van volgend jaar. Moet ik daaruit afleiden dat hij niet voornemens is om voor
de begroting 1997 extra gelden te reserveren, zodat in het lesjaar 1997-1998
een eerste stap kan worden gezet met het verkleinen van de klassen, bijvoorbeeld
in de eerste klassen van het basisonderwijs?De heer Wallage (PvdA):Dat klopt. Vorig jaar hebben wij 100 mln. uitgetrokken, althans dat hebben
wij geprobeerd uit te trekken, maar uiteindelijk hebben de bewindslieden dat
aangevuld. Niet alle scholen hebben die kwestie echter opgelost op een manier
die de Kamer toen beoogde. De incidentele aanpak van vorig jaar leidde meteen
al tot ruis. Er komt zeer binnenkort een rapport van de commissie-Van Eyndhoven,
waarin de fundamentele discussie terzake wordt beoordeeld. Het kabinet heeft
om dat advies gevraagd. Ik vind dat 1997 in het teken moet staan, niet alleen
van de vraag of wij kleine klassen willen en uit hoeveel kinderen die klassen
dan moeten bestaan – dat klinkt vrij eenvoudig – maar ook van
de vraag wat wij verwachten van de verbetering van het onderwijs in die kleine
klassen. Dat is een onderwijsinhoudelijke discussie. Daarnaast speelt de vraag
welke overige maatregelen moeten worden genomen om zo'n geweldige injectie
effectief te laten zijn. Ik zoek dus naar een contract tussen bonden, besturenorganisaties,
onderwijs, de overheid en de politiek, waarin budgettair pas conclusies mogen
worden getrokken als de inhoud van dat plan ook zodanig is dat klassenverkleining
ook effect gaat krijgen.Het helpt alleen maar als er ook een heleboel andere dingen gebeuren,
dingen die de gemeenschap van het onderwijs vraagt, maar ook dingen die het
onderwijs van ons zal vragen. Wie zo'n plan goed in elkaar wil zetten, heeft
daar echt een jaar voor nodig. Ik heb mij vorig jaar toen het om dit vraagstuk
ging, medeschuldig gemaakt aan incidentalisme. Ik ben ervan overtuigd dat
als wij de komende jaren echt willen dat de onderbouw van de basisschool wezenlijk
anders gaat functioneren, je een plan de campagne moet hebben dat niet alleen
bestaat uit het beschikbaar stellen van geld. Ik zeg er eerlijk bij dat ik
verwacht dat zo'n plan structureel iets in de orde van grootte van 750 mln.
zal kosten. Die 750 mln. heeft niemand hier. Ik ben ervan overtuigd dat als
wij al mijn voorstel zouden kunnen volgen, in het laatste jaar van deze kabinetsperiode
een begin makend met de uitvoering van het stappenplan – het gaat dan
om zo'n 100 mln. tot 130 mln. – je in de middellangetermijnramingen
de zekerheid moet hebben dat je die volle 750 mln. binnenhaalt. Het onderwijs
zal namelijk niet van de politiek accepteren dat gedaan wordt alsof hier een
fundamentele verbetering wordt aangebracht als men geen zicht en zekerheid
heeft dat die verbetering totstandkomt. Dat bedoel ik met incidentalisme.
Er moet een goed stappenplan komen met draagvlak in het onderwijs. En wat
het allerbelangrijkste is: kijken het komend jaar of het wel mogelijk is een
middellangetermijndoorbraak van zo'n bedrag nog in het laatste jaar van deze
kabinetsperiode te realiseren. Dat is mijn aanpak.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dank u zeer voor het zeer uitgebreide antwoord. Ik krijg voor het eerst
de neiging om u te beschermen of te verdedigen. Ik vond dat er vorig jaar
helemaal geen sprake was van incidentalisme. Ik denk dat wij toen op goede
gronden hier 100 mln. hebben ingezet voor het basisonderwijs. Mijn vraag aan
u is de volgende. U zegt zelf dat het gaat om een groot bedrag en u voegt
er zelf aan toe dat bij verschuiving met een jaar het nog maar de vraag is
of het laatste jaar van deze kabinetsperiode nog ruimte gevonden kan worden
voor de eerste stap. Wij gaan het probleem dus voor ons uitschuiven. Denkt
u dat mensen in de huidige situatie, waarin sprake is van een behoorlijke
mate van economische groei, het begrijpen dat waar er een forse maatschappelijke
discussie over dit vraagstuk is en er veel onderzoek naar is, dit jaar de
eerste stap niet wordt gezet?De heer Wallage (PvdA):Ik zie dat ik daarin een risico neem. Dat is juist. Maar ik heb ook enige
ervaring. Het vorige kabinet heeft uiteindelijk 750 mln. uitgetrokken voor
de structurele verbetering van de positie van de lerarensalarissen. Ik weet
nog heel goed hoe dat bedrag er uiteindelijk is gekomen. Ik weet ook heel
goed wat er aan is voorafgegaan aan overleg met vakbonden en besturenorganisaties
en hoe ook in het kabinet de bereidheid moest groeien om die structurele ruimte
te maken. Ik waarschuw iedereen die eenvoudige, simpele politiek bedrijft
met klassenverkleining: als hij de eerste 100 mln. wel wil vrijmaken
maar de volgende 650 mln. niet voor elkaar krijgt, zal dat een bittere illusie
voor het onderwijs betekenen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat soort waarschuwingen heeft iedereen goed gehoord en begrepen. Echter,
op het moment waarop je hier vandaag een eerste stap zet en je in overleg
met het onderwijs gaat bekijken op welke wijze en op welke scholen je de gelden
gericht kunt besteden ter verkleining van de grootste klassen, dus de eerste
klassen in het basisonderwijs met meer dan 30 leerlingen, dan zet je ook daadwerkelijk
een stap. Ik ben doodsbang dat u volgend jaar zegt: inderdaad, in 1996 heb
ik het toch verkeerd gedaan.De heer Wallage (PvdA):Ik denk dat ik enig recht van spreken heb om te zeggen dat de laatste
keer dat er een structurele verbetering van de positie van mensen in het onderwijs
totstandkwam, gebeurd is op een wijze waarbij draagvlak was georganiseerd.
Niet alleen in de politieke betekenis, in de zin dat iemand zegt ook voor
klassenverkleining te zijn – dat wil iedereen – maar ook in de
zin dat er een zodanig plan de campagne ligt dat iedereen ook ziet dat het
tussen onderwijs en politiek tot afspraken kan leiden waarin iedereen gelooft.
Bewindslieden van Onderwijs in een kabinet die alleen maar van jaar tot jaar
van de Kamer te horen krijgen dat ze 100 mln. bij moeten plussen zonder dat
er maatschappelijke consensus is over zo'n grootschalige verbetering, die
komen daar niet uit. Dat is de reden waarom ik – politiek onaantrekkelijk,
ik geef het toe – hier nu niet een stapje mee zet van x-miljoen gulden,
maar ervoor pleit om 1997 te gebruiken voor het leggen van het fundament voor
het structurele plan. Dat verplicht ons allemaal, ook de Partij van de Arbeid,
maar laten wij er wel voor zorgen dat het een zodanig plan is dat je weet
dat klassenverkleining ook tot kwaliteitsverbetering leidt. En dat is geen
automatisme!De heer Wolffensperger (D66):Het valt mij op dat de heer Wallage in hetzelfde spasme schiet dat ik
voortdurend tegenkom als gepraat wordt over oplossingen, wellicht iets minder
structureel van aard, voor dit probleem. Zijn redenering is een gaaf voorbeeld
van "het betere is de vijand van het goede". Je kunt, gezien de problematiek
waar wij voor staan en die door iedereen wordt onderkend, moeilijk zeggen
dat wij niet anders kunnen dan naar structurele oplossingen zoeken die pas
in het midden of aan het eind van de volgende kabinetsperiode resultaat afwerpen.
Je zult op zijn minst een poging moeten doen om te kijken of je op de korte
termijn met minder omvangrijke middelen althans een stap in de goede richting
kunt zetten en daar misschien ook dat draagvlak voor kunt verwerven dat u
voor dat grote masterplan over acht of negen jaar zo graag wilt hebben.De heer Wallage (PvdA):Wij zullen zien wat die kleine stap qua financieringsvraagstukken van
de kant van D66 oplevert. Verder heeft het woord "masterplan" een cynische
ondertoon. Het ingewikkelde is dat wie van de samenleving en van de politiek
vraagt om dit soort bedragen vrij te maken, niet alleen moet weten waar hij
begint, maar ook waar hij ongeveer uit zal komen. Voor welke scholen gaat
dit gelden? Welke scholen krijgen welke klassen? Hoeveel is daarvoor nodig?
Dat is nog maar de financiële kant. Ik wil een voorbeeld geven, waaruit
blijkt in wat voor problemen wij terechtkomen. Er zijn in Nederland heel veel
scholen met kleine klassen. Dat zijn de scholen waarop de kinderen zitten
met de moeilijkste achtergronden. De resultaten op die scholen zijn kwetsbaar.
Een van de dingen die wij moeten leren in het volgend jaar is daar waar wij
ervaring hebben met kleine klassen maar kennelijk toch nog teleurstellende
resultaten boeken, welke verbeteringen in werkwijze horen bij die afspraak
voor kleinere klassen. Nogmaals, ik zal graag kijken wat de eerste kleine
stap van D66 betekent in concrete financieringsvoorstellen, want daar moeten
wij allemaal aan het eind van de dag onze conclusies op baseren.De heer Wolffensperger (D66):Het is inderdaad het verschil tussen uw benadering en mijn benadering.
U zegt: laten wij onderzoeken, laten wij ons de vraag stellen wat voor klassen
wij uiteindelijk willen hebben. Ik steun die discussie, ik ben het met u eens
dat wij daarover moeten discussiëren, maar is niet het mindere, dat wij
op korte termijn proberen de ergste knelpunten die door iedereen worden gesignaleerd
op zijn minst te verhelpen? Het gaat om de kwaliteit van het onderwijs, niet
alleen na het jaar 2000, maar ook nu.De heer Wallage (PvdA):Geen enkel lid van de PvdA-fractie zal bezwaar hebben tegen wat voor verbetering,
investering in het onderwijs dan ook. Als je dat echter boekt onder het hoofdstukje
"klassenverkleining", een wezenlijk nieuwe toerusting, dan is dat kleine stapje
ook in het onderwijs niet geloofwaardig. Het is dus van tweeën één:
óf de politiek kiest ervoor de komende jaren echt de onderbouw van
de basisschool anders toe te rusten, en ik denk dat dat moet, maar dan moet
je inhoudelijk een plan de campagne maken, waardoor je die enorme hoeveelheid
geld ook goed gebruikt, óf het gaat inderdaad om de vraag of wij net
als verleden jaar nog een stapje kunnen zetten. Als dat laatste aan de orde
is, help ik u herinneren aan het feit dat dat ene stapje van verleden jaar
een hoop motivatieverlies en een negatief debat heeft opgeleverd in het onderwijs.
Wees daarom voorzichtig met het idee dat wie nu maar de portemonnee trekt
ook inhoudelijk een stap zet.De heer Marijnissen (SP):Kan de heer Wallage mij uitleggen hoe hij denkt dat het komt dat wij nu
überhaupt moeten discussiëren over een stappenplan, dat naar zijn
mening 750 mln. moet kosten? Hoe heeft het zover kunnen komen? Kan hij dat
eens uitleggen?De heer Wallage (PvdA):Dat komt omdat de afgelopen jaren iedere cent die wij extra beschikbaar
konden maken, gebruikt is voor de scholen in de moeilijkste wijken van dit
land. Verleden week was ik in de Pijp en op iedere school hebben de klassen
daar 20 leerlingen. Doordat wij ons zo geconcentreerd hebben op de moeilijkste
wijken in dit land, zijn wij inderdaad met de middelen die wij hebben niet
door gaan groeien naar de andere scholen. Dat moet wel een keer gebeuren,
maar gezien de moeilijke economische omstandigheden van de afgelopen tien
jaar, ben ik altijd nog trots op het feit dat een onderwijsvoorrangsbeleid
is gevoerd, waarbij ten minste de kinderen met de grootste achterstanden
in kleine klassen zaten. Dat is de reden.De heer Marijnissen (SP):Volgens mij mogen wij vaststellen dat het achterstandenbeleid geenszins
een succes is gebleken en dat de algemene benadering van het onderwijs in
de afgelopen decennia op z'n minst het predikaat "stiefmoederlijk" verdient.
Anders hadden wij nu immers niet gesproken over de klassen in Nederland, waarvan
25% meer dan 30 kinderen bevat. Dat is dus een duidelijke omissie, ook van
dit paarse kabinet. Dit had onderkend kunnen worden bij de start van dit kabinet,
maar dat is niet gebeurd.De heer Wallage (PvdA):Maar dan is dit de fundamentele vraag: als het ons met zulke kleine klassen
niet is gelukt om grotere verbeteringen tot stand te brengen, welke rol spelen
kleine klassen dan? Daar heeft prof. Meijnen een goed antwoord op gegeven:
als de klassen groter waren geweest, waren de problemen nog groter geweest.
Dat is waar. Tot op de dag van vandaag verdedig ik in deze Kamer de gedachte
dat je als je weinig geld hebt en als de economie tegenzit, de middelen moet
gebruiken voor de mensen die dat het hardst nodig hebben. Dan komt de tweede
vraag: nu er wat ruimte ontstaat en nu wij in de kwaliteit van voorzieningen
kunnen investeren, is een van de lessen, ook uit 25 jaar ervaring in de onderwijspolitiek,
dat het onderwijs niet zit te wachten op incidentele stappen, maar inhoudelijk
en budgettair houvast wil hebben. Ik zeg heel eerlijk dat ik niet in staat
ben om een dergelijke operatie van een dergelijke omvang op dit moment financieel
rond te breien. Wel ben ik, net als ieder van ons, in staat om mee te helpen
aan het bouwen van een draagvlak voor het in deze kabinetsperiode beginnen
met een structurele aanpak. Dat is wat ik hier verdedig.De heer Marijnissen (SP):Laat ik de heer Wallage op één punt bijvallen. Ook ik vind
dat de gang van zaken van vorig jaar absoluut niet de schoonheidsprijs verdiende.
Het had alle kenmerken van een politiek compromis en dan heb ik het nog niet
eens over wat er uiteindelijk uitgekomen is. Op dat punt zijn wij het dus
volledig met elkaar eens. Ik zal de heer Wallage ook steunen in zijn wens
van een stappenplan in de komende jaren. Het gaat mij echter om de les die
wij hier als politiek te trekken hebben: blijkbaar zijn wij niet in staat
geweest om te anticiperen op ontwikkelingen die zich nu evident aandienen.
Wij zijn nu in een situatie terechtgekomen waarin 25% van de klassen meer
dan 30 kinderen heeft. In een moderne samenleving had het nooit zover mogen
komen.De heer Wallage (PvdA):Het is mogelijk om dat zo te zeggen, maar mag ik de heer Marijnissen aan
één ding herinneren? Wij hadden vijf jaar geleden in het totaal
van alle prioriteiten inderdaad kunnen zeggen: wij gaan de jonge leraar niet
beter belonen. Dat hadden wij kunnen doen en dan hadden wij dat geld kunnen
gebruiken voor klassenverkleining. In deze Kamer is een debat gevoerd en daarin
is besloten dat er, nu er meer geld beschikbaar kon komen, moest worden begonnen
met de positie van de jonge leraren. Dan moet je vervolgens niet zeggen dat
wij het probleem van de grote klassen hebben verwaarloosd. Wij hebben er hier
voor gekozen om de grootste nood het eerst aan te pakken, namelijk de schandalig
lage salarissen van jonge leraren. De tweede stap was: als je geld hebt, besteed
dat dan in de oudste wijken. Nu komt de derde stap.De heer Marijnissen (SP):Ik kan mij voorstellen dat de heer Wallage de behoefte heeft om zich te
verdedigen.De heer Wallage (PvdA):Nee, ik geef antwoord.De heer Marijnissen (SP):Mag ik erop wijzen dat in deze begroting wederom een lastenverlichting
zit? Met andere woorden: bij de start van dit kabinet is wel gesproken over
18 mld. lastenverlichting. Wilt u dat niet uitvlakken? U kunt de salarissen
van onderwijskrachten niet tegenover de grootte van de klassen zetten. Dat
is een oneigenlijke benadering van het probleem.De heer Wallage (PvdA):Nu wij weer de totale begroting bij de kop hebben, is het misschien goed
om verder te gaan met mijn betoog.Voorzitter! Er is geen voorziening waar de toegankelijkheid en de eerlijke
verdeling van rechten zo onder druk staat als in de volksgezondheid. De situatie
in Amerika laat zien hoe het niet moet: teveel onverzekerde mensen en teveel
verzekeringen die gekoppeld zijn aan je baan. Ben je je baan kwijt, dan ben
je ook je verzekering kwijt. Dat leidt daar tot een groeiende immobiliteit
en staat haaks op ons idee van een ziekenfonds en van onderlinge solidariteit.
In Amerika geldt nu: hoe kwetsbaarder je arbeidsmarktpositie, hoe beperkter
je ziektekostenverzekering. Voor ons ligt de oplossing niet buiten ons gezondheidssysteem –
dat wil zeggen: minder gezamenlijk regelen, dus ieder voor zich – maar
binnen datgene wat wij met elkaar hebben opgebouwd. Wij hebben in onze nota
Gepaste zorg van de collega's Oudkerk en Van der Ploeg veel voorstellen ter
verbetering gedaan die de solidariteit niet aantasten. Dat kan en dat blijkt
ook uit het feit dat het kabinet voorstellen uit die nota overneemt. Daar
zijn wij erkentelijk voor.Heel blij zijn wij – dat zijn woorden die hier niet vaak worden
gebruikt, maar het is gewoon echt waar – met het feit dat de komende
jaren ouderen die, op grond van de wet-Van Otterloo, buiten het ziekenfonds
terecht waren gekomen, nu weer onder die beschermende paraplu worden gebracht.
De Partij van de Arbeid heeft zich sterk gemaakt voor die reparatie en zij
dankt het kabinet dat het die mogelijk heeft gemaakt.Meer dan 10.000 mensen staan op een wachtlijst voor thuiszorg. Er is steeds
meer verpleegkundige hulp nodig, maar er zijn handen tekort.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Voorzitter!...De voorzitter:Kan de heer Wallage niet beter eerst dit onderdeel afronden? Daarna kan
mevrouw Nijpels een vraag stellen.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Mijn vraag gaat over een vorig onderdeel.De voorzitter:Gaat uw gang.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Ik doel op de opmerking dat de Partij van de Arbeid zich sterk heeft gemaakt
voor de reparatie van de wet-Van Otterloo. De PvdA is echter wel de laatste
 fractie die zich daarvoor sterk heeft gemaakt! Een fractiegenoot
van de heer Wallage, de heer Oudkerk, heeft een amendement willen indienen
over de reparatie van de wet-Van Otterloo. Hij trok dat op het allerlaatste
moment in. Dat amendement is toen overgenomen door het CDA en de Partij van
de Arbeid heeft bij de stemming tegengestemd. De heer Wallage moet nu dus
niet komen met het verhaal dat de fractie dat zich sterk heeft gemaakt voor
reparatie.De heer Wallage (PvdA):Ik bestrijd dat. Wij hebben bij die gelegenheid geen overeenstemming bereikt
in deze Kamer. Dat kan gebeuren. Ik bestrijd echter nadrukkelijk de stelling
van mevrouw Nijpels. Wij hebben zowel in deze Kamer als in de gesprekken met
de geestverwanten in het kabinet heel nadrukkelijk voor het volgende uitgangspunt
gekozen. Dat uitgangspunt luidt dat de reparatie, als het kan dit jaar, mogelijk
gemaakt moet worden. Nu is er een klein verschil tussen mevrouw Nijpels en
mijzelf. Mevrouw Nijpels kan dit soort dingen zeggen, maar regeringspartijen –
dit geldt dus ook voor D66 en VVD – moeten het waarmaken. Het is nu
waargemaakt.Meer dan 10.000 mensen staan op een wachtlijst voor thuiszorg. Er is steeds
meer verpleegkundige hulp nodig, maar er zijn handen tekort. In veel verpleegtehuizen
is volstrekt onvoldoende privacy en te weinig tijd voor verzorging. In het
voorjaar is er 30 mln. gekomen om de ergste nood te lenigen. Ook toen was
het al duidelijk dat het niet voldoende zou zijn. De Kamer heeft staatssecretaris
Terpstra met klem gevraagd vanaf 1997 echt voldoende geld uit te trekken.
De fractie van de Partij van de Arbeid moet nu vaststellen dat de Kamerbreed
aanvaarde motie-Vliegenthart niet is uitgevoerd. De 55 mln. extra voor de
thuiszorg en de 27 mln. voor de verpleeghuiszorg zijn echt onvoldoende.Nu zien wij ook een oplossing voor dit probleem. Een van de ideeën
uit onze nota is door de stichting CVA Nederland uitgewerkt. Door patiënten
met een herseninfarct een goede behandeling te bieden, maar niet in het algemene
ziekenhuis, is voor hen een betere kwaliteit zorg nodig tegen lagere kosten.
Door deze aanpak kunnen nog in 1997 middelen worden vrijgemaakt voor de thuiszorg.Het kabinet heeft al uitvoering gegeven aan een ander onderdeel van onze
nota, de aanwending van reserves bij AWBZ-instellingen. Als het kabinet daarbij
een waarborgfonds maakt, kan een aanzienlijk groter deel van die reserves
gebruikt worden. Op deze wijze wil de Partij van de Arbeid nog het volgende
jaar 75 mln. extra vrijmaken voor de thuiszorg en een extra investering mogelijk
maken in de verpleeghuiszorg. Dit gaat om grote bedragen. Ik geef dus, mevrouw
Nijpels, een indicatie hoe dit op te lossen.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):De motie-Vliegenthart ging over het voldoende middelen vrijmaken voor
de totale ouderenzorg. De heer Wallage pakt daar twee onderdelen uit. Wat
is zijn plan om voor de totale ouderenzorg voldoende middelen vrij te maken,
afgezien van de vraag wat "voldoende" is?De heer Wallage (PvdA):Ik begrijp de vraag van mevrouw Nijpels. Ik heb echter, heel eerlijk gezegd,
een beperkter en ander probleem. Ik zou het immers al fantastisch vinden als
waar de nood het allerhoogst is, namelijk bij deze wachtlijst, wij door bijstelling
van de hoofdrichting en door aanvullende ideeën te leveren, dekking zouden
kunnen vinden. Wij proberen die dekking te vinden. Het debat over allerlei
andere aspecten van de ouderenzorg zet zich dan voort. Als het ons zou lukken
om voor de thuiszorg en de daaraan verbonden verplegingskanten echt ruimte
te maken – meer dan het kabinet nu doet – vind ik dat wij een
heel belangrijke stap zetten.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):De heer Wallage kan wat dat betreft op onze steun rekenen. Ik hoop dat
hij nog iets verder komt.De heer Wallage (PvdA):Voor die grotere stappen geldt dat er voor iedere stap een oplossing moet
zijn. Hier moet de oplossing gevonden worden in doelmatiger werken. Wij zijn
blij met de steun uit de samenleving van tal van andere organisaties, die
dit hebben uitgewerkt en binnenkort aan minister Borst zullen aanbieden.Er zijn in ons eigen land nog onaanvaardbare verschillen. In Europa is
Nederland deel van de kopgroep. Ons land is in staat zonder aanvullende bezuinigingen
te voldoen aan de afspraken die in Maastricht zijn gemaakt. Dat geeft onze
ministers een goede kans gezamenlijk op een geloofwaardige manier het voorzitterschap
van de Unie te bekleden. Hoe belangrijk de monetaire unie ook is voor de PvdA,
voor ons ligt de historische uitdaging van het voorzitterschap in de noodzaak
de landen in Midden- en Oost-Europa meer en definitiever aan de Unie te binden.
Er moeten in het midden van Europa onomkeerbare feiten worden geschapen opdat
in Boedapest, Praag en Warschau democratie en zelfbeschikking nooit meer vervreemd
kunnen worden. Het Europese huis moet democratisch op orde komen, maar potentiële
nieuwe toetreders mogen niet tot de wachtkamer worden veroordeeld. Het is
goed bij de verdere eenwording van Europa te bedenken dat de landen in Europa
meer handel met elkaar drijven dan dat zij in concurrentie zijn met lagelonenlanden.
Wanneer die binnen-Europese concurrentie ontaardt in de vraag wie de meeste
afwenteling op het milieu accepteert, wie de verzorgingsstaat het meest vergaand
wil afbreken, wie het meest enthousiast de vloer uit het loongebouw wil slopen,
dan zal dat op termijn het einde van de Europese samenwerking zijn. Eén
Unie met één munt vraagt onherroepelijk om een ordening waarbij
wij elkaar beconcurreren op kwaliteit, op vindingrijkheid, op intelligent
energiegebruik, maar waar het als het om de belastingen gaat, het milieu,
de sociale randvoorwaarden een grotere gezamenlijkheid ontstaat. Het is jammer
voor de onversneden aanhangers van de vrije markt, maar het concept "free
for all" schept teveel sociale uitsluiting, teveel milieuverspilling, teveel
ongelijkheid om het te accepteren. Wie een gemeenschappelijke markt wil, uiteindelijk
met één munt, en de voordelen daarvan wil plukken, zal moeten
accepteren dat wij elkaar in Europa dan niet langer de tent uit kunnen vechten
als het om belastingen, milieu en sociale randvoorwaarden voor de productie
gaat. Wie economisch gezien toe wil groeien naar één Europa,
behoort ook internationaal te investeren in moderne medezeggenschapsverhoudingen
voor werknemers.De heer Bolkestein (VVD):De heer Wallage heeft zo-even gezegd dat het Europese huis op democratische
wijze op orde moet komen. Ik ben dat geheel met hem eens. Een commissie van
zijn partij, onder voorzitterschap van de heer Van Traa heeft geconcludeerd –
ik citeer –: "Gesteld voor de keuze: eerst meer democratie of eerst
meer beleid in Europa, dan kiezen wij voor het laatste." Mag ik aannemen dat
de heer Wallage het daar niet mee eens is?De heer Wallage (PvdA):De vorm waarin de opmerking is gegoten in het rapport is er een van: pistool-op-de-borstvraag,
namelijk als je moet kiezen. Ik heb geleerd mij die vragen zomin mogelijk
te stellen. Beide doelstellingen zijn zo belangrijk, dat het heel erg de moeite
waard is te proberen in de Intergouvernementele conferentie, in de omgang
met de landen in Midden- en Oost-Europa parallellie, evenwicht te houden.De heer Bolkestein (VVD):De vraag is zeer reëel en belangrijk. Er is inderdaad een dilemma
tussen die besluitvaardigheid van de Europese Unie en de democratische controle
daarop. De commissie van uw partij kiest voor het eerste, de besluitvaardigheid.
Als het moet, moet die democratische controle maar eventjes op een zacht pitje.
Is de heer Wallage het daarmee eens?De heer Wallage (PvdA):Ik kan de vraag zo niet beantwoorden, omdat de heer Bolkestein niet meer
een correcte analyse geeft van wat er staat. Het is natuurlijk niet de bedoeling
om democratie op een laag pitje te zetten.De heer Bolkestein (VVD):Ik probeer het nog eens. Ik citeer: "Gesteld voor de keuze: eerst meer
democratie of eerst meer beleid in Europa, dan kiezen wij voor het laatste."
Dat is inderdaad met het pistool op de borst: óf het een óf
het ander. Mijn fractie kiest voor meer democratie. Wij willen geen grotere
besluitvaardigheid, als die niet democratisch wordt gecontroleerd. De commissie
van uw partij kiest voor het andere. Ik vraag waar u staat.De heer Wallage (PvdA):Iedereen is het eens met de hardnekkige poging om die interne democratische
controle te verbeteren. Ik kom nu heel dicht bij het rapport. Niet ieder lid
van mijn fractie zal het op precies dezelfde wijze weergeven. Ik geef à
l'improviste mijn eigen benadering. Ik vind het 50 jaar na de oorlog met alles
wat wij in Europa voor onszelf bereikt hebben, een onaanvaardbare gedachte
dat, omdat nog heel veel verbeterd moet worden in Europa, de historische kans
van integratie van landen in Midden-Europa zal worden gemist. Dus dat pistool
op de borst wil ik wegwerken door beleid en door actief bezig te zijn om die
nare keuze niet te hoeven maken. Als echter over een jaar of over twee jaar
het doen van stappen op weg naar integratie van Tsjechië, Polen en Hongarije
zou moeten wachten, omdat wij met elkaar in debat zijn gebleven over onze
besluitvormingsprocedures, denk ik terug aan de dag dat de Muur viel en zeg
ik: geen wachtkamer voor de mensen die eindelijk vrij zijn.De heer Bolkestein (VVD):Voorzitter! Ik deel dat gevoel. Ik heb in juli gepleit als eerste opdracht
voor de Europese Unie om die landen binnen te laten, maar gesteld voor die
keuze kiest mijn fractie toch voor een democratische besluitvormingsprocedure,
want zoals het nu is, is het veel te ondemocratisch.De heer Wallage (PvdA):Voorzitter! Iedereen zal zich inzetten voor een betere democratische procedure.
Ik hoop dat ook de heer Bolkestein die meer dan menigeen en in ieder geval
meer dan ik in historische termen naar de dingen kijkt, zal willen dat wij
de kans op het maken van onomkeerbare feiten in het midden van Europa niet
laten lopen.Voorzitter! Tot welk een onttakeling te weinig gezamenlijk Europese politiek
leidt, hebben wij in voormalig Joegoslavië kunnen zien. Daar hebben vreemdelingenhaat
en volkerenmoord opnieuw op Europese bodem een kans gekregen. Daar zijn praktisch
onder onze ogen mannen van vrouwen en kinderen gescheiden om vermoord te worden,
omdat zij tot een ander volk of een andere religie behoorden. Wat daar is
gebeurd, dwingt tot twee conclusies.Ten eerste moeten wij ons medeverantwoordelijk blijven voelen voor de
uitvoering van de Daytonakkoorden en niet berusten in een samenleving langs
etnische scheidslijnen. De PvdA heeft niet met alles wat in haar is de apartheid
in Zuid-Afrika bestreden om haar vervolgens in Europa te accepteren. Daarom
zal blijvende militaire presentie noodzakelijk zijn, ook van de Verenigde
Staten. Aan zo'n nieuwe IFOR-macht behoort ons land mee te doen.Onze tweede conclusie is dat Srebrenica ons niet los mag laten, niet alleen
om te weten wat er is gebeurd, maar om verantwoording te vragen en af te leggen.
De PvdA vindt de keuze van het kabinet het Rijksinstituut voor oorlogsdocumentatie
in te schakelen, een belangrijke stap die hopelijk niet te lang duurt. Maar
het blijft daarnaast noodzakelijk dat de Kamer zelf niet aflaat zich te verdiepen
in welke vragen en verantwoordelijkheden precies onderzocht moeten worden.De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Mag ik uit deze laatste passage afleiden dat na het RIOD-onderzoek
de Kamer ten volle de verantwoordelijkheid onder ogen moet zien voor de lijn
die overigens van meet af aan door de heer Wallage is bepleit, namelijk dat
nader parlementair onderzoek naar de internationale dimensie van resterende
vragen en elementen recht overeind blijft staan, alsdan en alsnog te beoordelen?De heer Wallage (PvdA):Zo is het.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! De heer Wallage plaatst het terecht dacht ik in het kader
van de politieke verantwoording. Welke rol kan daarin het onderzoek van het
RIOD spelen?De heer Wallage (PvdA):Ik vond het een heel goede gedachte van het kabinet om op basis van al
het materiaal dat voorhanden is plus hetgeen in de komende periode nog verkregen
wordt, aan het RIOD te vragen welke leemtes er in onze kennis zijn. Er zijn
vragen opgeroepen door de feiten die zijn gepubliceerd en het is heel belangrijk
om precies te formuleren welke leemtes er in onze kennis zijn. Dan dringt
zich de vraag op: kunnen wij die leemtes opvullen? Dat is, zou je kunnen zeggen,
de feitenkant van de zaak. Er is echter ook een verantwoordings kant.
Die kan het RIOD niet van ons afnemen.De heer Schutte (GPV):Hou ziet u een en ander in volgorde van tijd? Eerst het onderzoek door
het RIOD en dan pas oordelen over de verantwoording, of zegt u: de mogelijke
onvolledigheid van de verantwoording blijft boven de markt hangen, totdat
wij meer weten?De heer Wallage (PvdA):Ik heb geprobeerd zorgvuldig te formuleren. Het is noodzakelijk dat de
Kamer niet aflaat zich te verdiepen in welke vragen en verantwoordelijkheden
precies onderzocht moeten worden. Met andere woorden: ik vind dat de Kamercommissie
secuur onder ogen moet zien of alle vragen die bij deze Kamer leven in voldoende
mate in het onderzoek zijn meegenomen. Daarna kan in de Kamer worden afgewogen
wat ons verder te doen staat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Betekent dit dat u naast de steun van het kabinet voor het onderzoek bij
het RIOD pleit voor een parallel traject aangaande de verantwoordelijkheid
voor de Kamer?De heer Wallage (PvdA):Ik sluit mij daar geenszins voor af. De Kamer moet daarin zelf een open
afweging maken, te beginnen met het vragen van een onderzoek. Als de Kamer
zinvolle mogelijkheden ziet om zelf activiteiten in dat opzicht te ontplooien,
mag de PvdA-fractie zich daar nooit tegen keren. Wel moet zorgvuldig worden
afgewogen hoe zich dat verhoudt tot wat het RIOD gaat uitzoeken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik ben het daarmee eens.De heer Wallage (PvdA):Voorzitter! Is het gebrek aan democratische ordening in Europa al kwetsbaar,
mondiaal bezien wordt volstrekt duidelijk wat een markteconomie betekent wanneer
deze niet in toom wordt gehouden door een sociale democratie. In de winning
van olie, bauxiet, kolen en goud zoeken multinationale ondernemingen de maximale
ruimte waarbij zij zich onvoldoende binden aan respect voor mensenrechten
en ecologie. Door slechts te voldoen aan de eisen die lokale regelingen en
regimes stellen, dragen zij onvoldoende bij aan het handhaven van noodzakelijke
mondiale codes. Dat het publiek in rijke landen inmiddels als consument druk
weet uit te oefenen, zoals Shell en Heineken hebben gemerkt, geeft aan dat
bij gebrek aan democratische ordening van bovenaf bewuste consumenten niet
machteloos zijn. Het dorp dat onze wereld is geworden, vraagt om gedragscodes
waaraan investeerders zich zullen moeten binden. Wij willen geen kinderarbeid,
geen dwangarbeid en geen genocide in onze producten. Ik vraag aan de minister
van Buitenlandse Zaken en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking om de
inzet van Nederland op dat terrein zo scherp mogelijk te houden.De laatste woorden van deze termijn van de algemene beschouwingen richt
ik meer in het bijzonder tot de minister-president.De heer Marijnissen (SP):Ik wil nog even ingaan op uw oproep aan het kabinet over het buitenlands
beleid. Sluit u zich aan bij de woorden van uw collega Van Traa die zegt dat
Nederland op het gebied van het mensenrechtenbeleid te veel onzichtbaar is
en dat dit met name het geval is bij de positie van Nederland ten opzichte
van Indonesië?De heer Wallage (PvdA):Ik heb niet alleen de opmerking van mijn collega Van Traa gehoord, maar
ook het antwoord van de minister van Buitenlandse Zaken. Er is hierbij echt
sprake van een bewuste keus van het kabinet om te handelen volgens de manier
die de minister van Buitenlandse Zaken bij zijn werkwijze vindt passen. In
het signaal van mijn collega Van Traa is de bezorgdheid van de PvdA-fractie
verwoord voor de mate waarin iedereen kan zien wat wij op dit terrein doen.
Mede omdat dit op andere manieren nog wel eens in discussie is, wil ik zeggen
dat ik groot vertrouwen heb in de wijze waarop de minister van Buitenlandse
Zaken in zijn persoonlijke contacten met mensen functioneert. Dit geldt ook
voor de integriteit waarmee hij werkt. Dat laat onverlet het verzoek van de
PvdA-fractie dat op onderdelen van dat werk zichtbaarder wordt wat er speelt.
Ik hecht eraan om dit in die samenhang te zeggen.De heer Marijnissen (SP):Ik snap hier echt helemaal niets van.De heer Wallage (PvdA):U misschien niet, maar de minister van Buitenlandse Zaken begrijpt het
heel goed.De heer Marijnissen (SP):Het is heel leuk geprobeerd van u, maar het is van tweeën één:
óf u hebt begrip voor de onzichtbaarheid en dan moet u die vraag niet
stellen, óf u hebt daar geen begrip voor, zoals de heer Van Traa en
ik, en u vindt dat Indonesië harder moet worden aangepakt, dan kunt u
zeggen dat u het eens bent met de heer Van Traa.De heer Wallage (PvdA):U citeert mijn collega Van Traa uit een debat waarin ook de minister wat
gezegd heeft. Dat debat heeft dus plaatsgevonden. Daar zijn argumenten gewisseld.
Zoals dat in de kleedkamer wel vaker gebeurt, hebben wij aan het einde van
de wedstrijd gewoon een beetje gekeken hoe het gelopen is. Welnu, en dit was
mijn indruk daarvan.Voorzitter! Ik wil nu toch nog een enkele opmerking maken aan het adres
van de minister-president, omdat ik door de jaren heen vrij goed weet hoe
hij naar de dingen kijkt. Mensen van de PvdA dragen nu onder leiding van Wim
Kok zeven jaar lang medeverantwoordelijkheid in de regering. Dat betekent
in slechte tijden: niet weglopen voor moeilijke keuzes. Dan geldt het woord
van de dichter dat je "de halmen niet zult zien, noch binden ooit de volle
schoven". Maar nu de negatieve spiraal is doorbroken, nu de pijnlijke maatregelen
resultaat krijgen, in betere tijden dus, geldt de laatste regel van het gedicht.
Dan kun je weer "geloven in de oogst waarvoor je dient".De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Zelden oogstte een kabinet voor Prinsjesdag al
zoveel lof voor zijn nieuwe begroting. De snelheid van de onderhandelingen
was verbluffend. De geregisseerde lekken zorgden voor het opvoeren van de
waardering. Petje af dus. De afgelopen weken was de vraag zelfs of er tegen
een kabinet met zoveel economische voorspoed nog wel oppositie valt te voeren.
Ja zeker. Alsof je met een paar goede cijfers al direct voor je examen slaagt,
alsof macro-economische cijfers en EMU-criteria het enige zijn
waar het in de politiek nog om draait.Mooie cijfers over groei en werkgelegenheid verhullen de problemen in
de werkelijkheid van alledag. Neem de banengroei; die gaat goed, maar juist
niet aan de onderkant van de arbeidsmarkt. En de langdurige werkloosheid;
die is nog steeds onaanvaardbaar hoog. Een kabinet dat alles zet op die ene
Europese munt, raakt het zicht kwijt op de onverschilligheid over de ecologische
crisis, over de sterk groeiende maatschappelijke tweedeling en de sluipende
onverdraagzaamheid. Dat zijn problemen waar de neoliberale agenda wat ons
betreft onvoldoende ruimte voor reserveert.De keerzijde van een groeiend economisch optimisme lijkt dan ook een cultureel
pessimisme te zijn; een gebrek aan geloof in het sturend vermogen van politiek
en overheid. Maakbaarheid lijkt alleen nog te bestaan als het gaat om economische
randvoorwaarden als infrastructuur. In mijn optiek horen juist maatschappelijke
waarden het uitgangspunt voor het politiek handelen te zijn. Nu dreigt het
debat zich te vernauwen tot discussies over middelen, niet over een publieke
confrontatie tussen waarden en tussen verschillende visies op wat zo treffend
"het goede leven" heet. Niets is op termijn voor de kwaliteit van de samenleving
zo fnuikend, als louter "pragmatisch" en "zakelijk" zijn. In de praktijk komt
dat al snel neer op een gebrek aan visie en uiteindelijk is het een vrijbrief
voor opportunisme. Wie zijn ideologische veren afschudt, heeft voor hij het
weet de bezielende uitstraling van een geplukte kip.Een inhoudelijk politiek gevecht is noodzakelijk voor een vitale democratie.
Er moet straks ook echt iets te kiezen zijn. Wanneer de minister-president
zich geroepen voelt om, zoals onlangs in Het Parool, te klagen over de oppervlakkigheid
van de politiek – "er worden teveel hoogstandjes opgevoerd", zei hij –
zal hij ook eens bij zichzelf en zijn kabinet te rade moeten gaan. Het kille
jargon van marktwerking, privatisering en nationaal belang verduistert het
zicht op voor mijn partij essentiële waarden als sociale rechtvaardigheid,
ecologische duurzaamheid en culturele openheid. Ik verwijt dit kabinet dan
ook dat een gedurfde, toekomstgerichte sociaal-ecologische politiek niet of
onvoldoende van de grond komt. Het is dringend nodig dat het politieke speelveld
verbreed wordt.Alvorens te beginnen bij de plannen en ambities van het kabinet nog even
dit. In de Troonrede werd gewaarschuwd voor zelfgenoegzaamheid. Een uur later
kwam hier, zonder allures, de rijzende ster van dit kabinet binnen. De "Haagse
Arena" was uitverkocht. Aanvankelijk wat bedremmeld liet hij zich fotograferen,
maar de paarse aanhang wilde meer. De nummer 14 van het team wierp alle schroom
van zich af en hief zijn koffer omhoog. Zijn eerste Europacup! Het paarse
legioen was in extase, maar ook de kritisch-neutrale toeschouwer vond het
een feest. De tribunes bleven heel. Erica had haar doel bereikt. Vijf groene
supporters van de tegenstanders, liefhebbers van het spel, wachtten op hun
kans. Zij leken zich te beseffen: de winnaar staat wel vast, maar de uitslag
nog niet. Die wedstrijd begint vandaag.En daarmee ben ik bij de begroting van het kabinet voor 1997, die mijn
fractie te streng vindt en daardoor het beleid te mager. In de ijver om Nederland
te kwalificeren voor de EMU, is ons land eigenlijk nu al het braafste jongetje
van de klas. Dat levert niet zoveel meer op dan complimenten van bovenmeester
Kohl. Het is alleszins verdedigbaar om het met de tekortreductie een tandje
minder te doen. De minister-president is ons wat dat betreft in een vorig
leven voorgegaan. Ook dan komen wij nog uit onder het plafond van het regeerakkoord.
Dat tandje minder geeft een ruimte van ongeveer 1 mld. om te investeren in
publieke voorzieningen als onderwijs, gezondheidszorg, openbaar vervoer en
huisvesting. Alle minstens even belangrijk voor een welvarend land als een
gave euro.Dit kabinet wil vooral beoordeeld worden op zijn grootste ambitie: werk,
werk en nog eens werk. Het moet gezegd worden dat die 350.000 nieuwe banen
uit het regeerakkoord makkelijk gehaald worden. Gesteund door de conjunctuur
vinden de meeste nieuwkomers een baan en is er zelfs voor het eerst een kleine
daling van de langdurige werkloosheid. Maar al die nieuwe banen zitten nauwelijks
aan de onderkant van de arbeidsmarkt. In de afgelopen tien jaar kwamen er
ruim een miljoen banen bij, maar eenvoudig werk nam desondanks met enkele
tienduizenden banen af. Daarom is de langdurige werkloosheid onder laagopgeleiden,
waaronder veel allochtonen, nog steeds zo ongehoord hoog. Hier haalt het kabinet
zijn doelen dus niet en daarmee ook niet de sociale norm om de langdurige
werkloosheid met 1% van de beroepsbevolking te verminderen. Dit is uiterst
pijnlijk, want de oplossing van deze problemen moesten een recordbezuiniging
van 18 mld., afbraak van sociale zekerheid en een enorme lastenverlichting
legitimeren.Ik zet vraagtekens bij het opnieuw verhogen van het arbeidskostenforfait
en het verlengen van de tweede schijf. Mijn fractie wil deze gelden inzetten
voor een tegemoetkoming in de kosten die uitkeringsgerechtigden maken voor
scholing en vrijwilligerswerk. Wij noemen dat een ontplooiingstoeslag. Hiermee
kunnen zij hun kansen op de arbeidsmarkt verhogen. Want daar wringt nu de
schoen. Ze zijn volgens werkgevers te duur voor hun prestatieniveau. In plaats
van het minimumloon te verlagen, wat nog een enkeling bepleit, is het veel
positiever om in mensen en hun mogelijkheden te investeren. Graag een reactie.De tweede ambitie van paars lag op het brede terrein van de verzorgingsstaat
en de sociale zekerheid. Een nieuwe balans tussen bescherming en verantwoordelijkheid,
daar ging het om. Er zou zelfs een diepgaande discussie over komen, maar die
discussie lijkt wel uitgesteld. Er is nu alleen de nota Bouwstenen in de sociale
zekerheid. Maar met wat losse stenen, zonder cement, bouw je geen huis. De
nota negeert bovendien de belofte om met een visie op individualisering en
"nieuwe" solidariteit te komen. Alleen al de grote twijfels die er zijn over
de zin van de ingreep in de Ziektewet rechtvaardigen een fundamenteel debat.
Zolang dat niet wordt gevoerd, vind ik dat er ook in deze kabinetsperiode
geen stap in de richting van invoering van marktwerking in de WAO mag worden
gezet. Een debat is ook nodig om te voorkomen dat paars II – of welke
vorm van nationaal kabinet er ook mag komen – er bij de volgende formatie
weer zo'n recordbezuiniging op sociale uitgaven doordrukt.Veel aandacht is er wel voor de toekomst van de AOW en de aanvullende
pensioenen. Het kabinet heeft er alvast voor gekozen om de AOW-premie te bevriezen
en bij te passen uit de algemene middelen. Is dit geen keuze die zichzelf
zal bestendigen en de financiering van de AOW onzeker maakt en afhankelijk
van de politieke luimen van de komende coalities?Geen echte herbezinning dus op de verzorgingsstaat, maar ondertussen slaat
de balans tussen collectieve bescherming aan de ene kant en individuele verantwoordelijkheid
aan de andere kant te ver naar het laatste door. Dat roept bij steeds meer
mensen weerstanden op. De enorme nadruk op dynamiek en flexibiliteit zorgt
ervoor dat ook mensen met een vaste baan zich onzeker beginnen te voelen.
Uit het Sociaal en cultureel rapport blijkt dat steeds meer mensen grote moeite
hebben met de gevolgen van de maatschappelijke tweedeling. Een groeiende meerderheid
is voor inkomensnivellering, dus het verkleinen van de inkomensverschillen,
en voor wat hogere uitkeringen. Wat voor reactie roept dit bij de minister-president
op? Houdt hij nog steeds vast aan zijn oude stellingname dat links af moet
van de jaloezie als het om inkomens gaat?Echt de dupe worden zij die niet de middelen of machtsmiddelen hebben
om die verantwoordelijkheid gestalte te geven. Dan gaat het om de laagste-inkomensgroepen.
Voor hen rest slechts een mager koopkrachtbehoud, maar zo wankel dat de kans
groot is dat er net als dit jaar noodreparaties nodig zijn. Feit blijft dat,
gemeten over de eerste drie jaar paars, de denivellering, dus het vergroten
van de inkomensverschillen, gewoon is doorgegaan. Daarom wil mijn fractie
extra steun voor de laagste inkomens. Dat kan door de individuele huursubsidie
verder te verhogen. Zeker gezinnen op het minimum hebben te maken met hardnekkige
armoede.Het eigen huis blijft een politiek heikel onderwerp. Discussie over de
hypotheekrenteaftrek is zelfs taboe verklaard door de minister-president.
Om toch nog wat te doen, stelt de fractie van GroenLinks voor progressie in
het nieuwe systeem van huurwaardeforfait te introduceren. De operatie is budgettair
neutraal. Dan wordt de bevoordeling van de duurdere woningen ten opzichte
van de goedkopere rechtgetrokken.Voorzitter! Om eerlijk te zijn: dit type inkomensreparaties blijft natuurlijk
maar behelpen, vooral als je je realiseert dat de koopkrachtplaatjes nog heel
veel verhullen. Tal van beter gesitueerden weten via periodieken, promoties,
onroerend goed en beleggingen een steeds grotere voorsprong op te bouwen.
De Dagobert Ducks van deze samenleving presteren het zelfs om een nulinkomen
aan de belastingdienst op te geven. Veel beter zou het daarom zijn om een
structurele maatregel te nemen, zoals de invoering van een negatieve inkomstenbelasting.
Dat is nivellerend en emanciperend.De keerzijde van particuliere rijkdom is de verarming van het publieke
domein. Juist nu dit kabinet de wind mee heeft, bestaat er ruimte voor extra
investeringen. Het kabinet zet echter bijna alles op de kaart van de fysieke
infrastructuur. Niet de bomen, maar straks de wegen, bruggen en tunnels groeien
tot de hemel. Wat verwaarloosd dreigt te worden, zijn de investeringen in
de sociaal-culturele infrastructuur. Het onderwijs verdient die extra impuls.
Onderzoek laat steeds weer zien: weerbare burgers kweek je in de onderbouw
van de basisschool. Daar ligt de sleutel tot later maatschappelijk succes;
maar ook tot integratie van allochtonen en meer maatschappelijke samenhang.
Het belangrijkste knelpunt zijn die grote klassen. Ik stel dan ook voor om
300 mln. uit te trekken voor het verkleinen daarvan; zo ingezet dat de maximale
omvang van de klassen in de eerste vier jaar van de basisschool niet meer
dan 26 leerlingen is.Een ander punt van zorg is het hoge percentage schooluitval onder allochtone
leerlingen. In het buitenland zijn succesvolle experimenten uitgevoerd met
allochtone leerlingenbegeleiders. Zou het niet tijd worden om in Nederland
zo'n project te starten?De gezondheidszorg is een andere publieke voorziening die terecht veel
aandacht opeist. Bij de beheersing van de kosten in de zorg heeft paars gewoonweg
een fout gemaakt tijdens de formatie. Een maximale groei van 1,3% is te krap.
D66 erkent dit nu, maar waar blijft het kabinet, zo is mijn vraag.De heer Wolffensperger (D66):Voorzitter! Ik ben uiteraard blij met de steun voor de erkenning dat dat
budget te krap was. Nu is de heer Rosenmöller zo vriendelijk geweest
om bij de stukken voor de fracties een cijfermatige onderbouwing te voegen
van zijn alternatieven voor de begrotingsopstelling. Daarin zie ik dat tegenover
die erkenning dat het budget te krap is, voor het jaar 1997 een efficiencykorting
op de gezondheidszorg is opgenomen van 300 mln. Dit wordt min of meer onderbouwd
door te zeggen dat volgens een aantal instanties er echt nog wel wat efficiencykorting
mogelijk is. Maar ik heb, met permissie, nog nooit iemand of enige instantie
horen beweren dat er in één jaar, in 1997, 300 mln. bezuinigd
zou kunnen worden bovenop wat reeds aan doelmatigheidsoperaties tot stand
is gebracht. Naar mijn gevoel is dit bedrag dan ook boterzacht. De heer Rosenmöller
kan niet hardmaken dat er bovenop wat er gebeurt, ooit nog langs enigerlei
weg 300 mln. efficiencykorting in de gezondheidszorg in 1997 te vinden zou
kunnen zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Als dat de enige kritiek van de fractie van D66 is op onze
voorstellen...De heer Wolffensperger (D66):De rest komt zo meteen!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is prima; het is goed voor het debat.Voorzitter! Ik heb mij uitgebreid verstaan met mensen in de gezondheidszorg:
van werkgeverskant en van werknemers kant, mensen die in de zorg actief zijn.
En het is evident, voor u en mij, dat er forse efficiencywinst in de gezondheidszorg
te boeken is en dat wij dat ook als overheid zullen moeten incasseren. Het
is juist die efficiencywinst die ik als financieringsgrond voor een andere
voorstel – ik doe een voorstel met betrekking tot de afschaffing van
de eigen bijdrage; daar kom ik nog over te spreken – inzet. Wij dienen
daar nu het signaal voor te geven; de plannen zijn er namelijk. We weten allemaal
wat er moet gebeuren. Ik gebruik niet zo vaak het VNO-NCW als bron, maar zij
zijn het wel geweest die onder andere op dit terrein aangegeven hebben op
welke punten de efficiency in de gezondheidszorg kan worden
vergroot.De heer Wolffensperger (D66):Ik vrees dat uw kennis van VNO-literatuur beter op peil is dan uw kennis
van het boekhouden. Het komt mij namelijk voor dat u in uw becijfering de
totale besparingen die in de loop van jaren mogelijk zouden zijn, ongeveer
in één keer aan 1997 hebt toegerekend. Dat betekent een kaalslag
in de gezondheidszorg, waar de verhoging van het budget, waar u zo blij om
bent, absoluut niet tegenop kan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is niet waar, dat moet ik echt verre van mij werpen. Bij de "te behalen
efficiencywinst in de gezondheidszorg" wordt gesproken over 800 mln. 800 mln.
is een te behalen efficiencywinst in de gezondheidszorg. In het alternatief
van mijn fractie wordt 300 mln. toegerekend aan de begroting voor 1997.De heer Wallage (PvdA):Dat is over een reeks van jaren en met inbegrip van de doelmatigheidsoperaties
die door het kabinet al in gang zijn gezet. Dat betekent dat u nooit en nooit –
neem dat van mij aan, maar de heer Kok zal het straks beter toelichten –
voor één jaar op 300 mln. extra efficiencywinst kunt komen.
Over één ding wil ik duidelijk zijn: bij de benadering van het
budget is altijd, ook door mijn fractie, uitgegaan van het handhaven van een
zekere druk op de sector om wel tot doelmatigheid te komen. Daarover verschillen
wij dus niet van mening. Maar 300 mln. in een jaar is pure illusiepolitiek!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat ben ik dus absoluut niet met u eens. Er valt over te discussiëren
of er in één jaar 150 mln., 200 mln., 250 mln., 300 mln. of
misschien 350 mln. is binnen te halen, en dat debat wil ik graag aan met u
en met de minister-president – die ongetwijfeld zal reageren op het
totaal van onze voorstellen ten aanzien van de rijksbegroting 1997 –
maar ik werp verre van mij dat het illusiepolitiek is om hier een substantieel
bedrag in te boeken vanuit de te behalen efficiencywinst in de gezondheidszorg.
Nogmaals, het met een schaartje knippen kan niemand, maar om te zeggen dat
300 mln. een illusie is...? Er is veel te winnen op het terrein van de verbetering
van de efficiency in de gezondheidszorg.Voorzitter! Ondertussen is paars tot op het bot verdeeld over de stelselkeuze:
meer collectief of meer privaat, dat is het gevecht. Dat leidt tot gênant
gesol met ouderen en studenten die als een jojo tussen particulier en ziekenfonds
heen en weer gaan. Een basisstelsel voor iedereen blijft voor GroenLinks de
beste oplossing.De verdeeldheid over de stelselkeuze leidt ook tot onmogelijke compromissen.
Dat zie je bij de eigen bijdrage voor ziekenfondsverzekerden. Dit gekunstelde
systeem zal slechts één jaar functioneren, is amper uitvoerbaar
en niet uit te leggen, maar moet volgend jaar 700 mln. opleveren. GroenLinks
wil deze eigen bijdrage van tafel. De dekking is in onze miljoenennotitie
te vinden.En dan die lange wachtlijsten voor operaties, verpleegtehuizen en thuiszorg.
Duizenden mensen staan op een wachtlijst. Dat is toch een welvarende samenleving
onwaardig, zo houd ik de minister-president voor? Waarom worden die files
niet opgelost?Een derde ambitie van paars is de zoektocht naar de samenhang van milieu
en economie. In de eerste helft van deze kabinetsperiode is daar weinig van
terechtgekomen. Het kabinet wil Nederland uit de problemen investeren door
te kiezen voor expansieve groei ook in niet-duurzame sectoren en door miljardenuitgaven
voor infrastructuur, met als gevolg dat de economie voortdurend energie- en
mobiliteitsintensiever wordt. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de CO2-uitstoot fors stijgt – 7% – terwijl een daling met 3%
de afspraak was. Houdt het kabinet onverkort vast aan die afspraak? En waaraan
wordt die 750 mln. besteed?Het zou in essentie om een trendbreuk in het beleid moeten gaan. Het rapport
van de commissie Klimaatverandering geeft duidelijk aan dat forse ingrepen
onontkoombaar zijn. Waarom worden de voorstellen van de commissie-Van der
Vaart over het groenen van het fiscaal stelsel niet gewoon uitgevoerd? De
groei van de CO2-uitstoot laat zien dat forse traditionele economische
groei aan de ene kant en milieu en leefbaarheid aan de andere kant niet samengaan.
De NMP-doelen worden op tal van punten bij lange na niet gehaald. De net uitgebrachte
Milieubalans bevestigt dat beeld helaas.Wat GroenLinks betreft is het dan ook onbegrijpelijk dat het kabinet tientallen
miljoenen guldens wil bezuinigen op de uitbreiding van natuurreservaten. De
Milieubalans laat er geen twijfel over bestaan dat nog altijd de flora en
fauna achteruitgaan. Bezuinigen op zeldzame en kwetsbare natuur is dan een
onverdedigbare keuze. Het is de hoogste tijd dat het kabinet kiest voor de
uitdaging van groene concurrentie en van investeringen die een selectieve
groei bevorderen. Dat vraagt om beleid dat milieuvriendelijke economische
activiteiten, zoals duurzaam bouwen, energiebesparing en herstructurering
van de landbouw, echt stimuleert. Dan gaan economie en ecologie gelijk op.In het kersverse mobiliteitspakket van het kabinet worden echte keuzen
ontlopen. Het is voor elk wat wils, met per saldo nog altijd groei van de
mobiliteit. Dat komt omdat het concept van Nederland distributieland niet
echt ter discussie staat. De meest vervuilende vormen van vrachtvervoer trekken
aan het langste eind en mogen te hard doorgroeien. Waar blijven de maatregelen
die het vervoer over water en spoor echt bevoordelen?In het personenvervoer ontstaat ook geen trendbreuk met de huidige plannen.
Daarom kiest mijn fractie ervoor de verhoging van de benzineaccijns te besteden
aan een snellere aanleg van lightrailverbindingen in de Randstad; aan het
bevriezen van de openbaarvervoerstarieven en aan het verbeteren van de dienstregeling
in de landelijke gebieden.De heer Wolffensperger (D66):Voorzitter! Dat klinkt sympathiek, 1 mld. benzineaccijns niet teruggeven
aan mensen, maar investeren. Heeft de heer Rosenmöller zich gerealiseerd
dat die 1 mld. precies hetzelfde bedrag is als het miljard aan lastenverlichting
dat het kabinet dit jaar bij elkaar heeft gesprokkeld en dat door investering
die 1 mld. aan lastenverlichting teniet wordt gedaan? Heeft de heer Rosenmöller
zich vervolgens afgevraagd wat dat betekent voor het behoud van koopkracht
en voor het creëren van arbeid aan de onderkant van de arbeidsmarkt?
Die werden nu juist met die 1 mld. lastenverlichting gerealiseerd!
Mijn conclusie is dat dit voorstel wel groen is, maar niet links!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat valt buitengewoon mee, voorzitter. Ook hier zal een keuze gemaakt
moeten worden. Ten opzichte van de generieke lastenverlichting halen wij 200
mln. weg. Dat heeft u in onze notitie kunnen lezen. Dat gaat over het niet
doorgaan van het verlengen van de tweede schijf. De inkomens worden daardoor
vergroot. Ik ben benieuwd wat de opstelling van de fractie van D66 op dat
terrein is. En het betreft het niet verhogen van het arbeidskostenforfait.Bij het vraagstuk van mobiliteit zullen wij een keuze moeten maken. Wij
kunnen het ons naar mijn idee niet permitteren om enerzijds een beperkte accijnsverhoging
op te leggen en anderzijds daaraan de consequentie te verbinden dat de automobilist
die 8000 à 10.000 kilometer rijdt, bevoordeeld wordt. Dat moeten wij
niet doen. Voorzover dat in uw optiek of in de optiek van anderen een minder
populair verhaal is, wij staan voor dat verhaal, want wij zullen een milieuwinst
moeten boeken.De heer Wolffensperger (D66):Maar mijnheer Rosenmöller, het is helemaal geen minder populair verhaal.
Ik leg u gewoon een rekensom voor die naar mijn gevoel door de begrotingsstukken
loopt. Het kabinet heeft een lastenverlichting van 1 mld. in 1997. Daaruit
worden gedekt: behoud van koopkracht en het creëren van banen aan de
onderkant. Door 1 mld. benzineaccijns niet terug te sluizen, maakt u die lastenverlichting
geheel ongedaan. Die wordt dus nul! Dus weg koopkrachtbehoud en weg creëren
van banen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Kunt u dat voor uw rekening
nemen?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nee, maar nu begrijp ik iets beter wat de heer Wolffensperger bedoelt.De heer Wolffensperger (D66):Het is toch erg helder.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Hij haalt nu één element uit ons totaalpakket. Natuurlijk
heb ik mij gerealiseerd dat het kabinet een lastenverlichting van 1 mld. voorstelt
en dat die hier verdwijnt. Als het gaat om uw zorg voor de laagste inkomens,
kijkt u dan eens naar het totaal wat wij voorstellen, mijnheer Wolffensperger.
Wij zijn voor een ontplooiingskansenforfait van 200 mln. Wij zijn voor uitbreiding
van de individuele huursubsidie. Wij zijn ook voor een aantal andere zaken,
bijvoorbeeld het aanbrengen van progressie in het huurwaardeforfait, die juist
inkomenspolitieke voordelen hebben voor de mensen met de laagste inkomens.
De mensen met het allerlaagste inkomen kunnen zich meestal geen auto permitteren.De heer Wolffensperger (D66):Ik kom niet tot een lastenverlichting van 900 mln. en voorzover ik tot
lastenverlichting kom, is dat een lastenverlichting die een totaal andere
inzet heeft dan de inzet die het kabinet voor zijn lastenverlichting heeft
gekozen. Ik deel uw zorg voor het milieu, maar ik zie wel een complicatie
bij de beoordeling daarvan. U schiet namelijk een aantal essentiële onderdelen
van het kabinetsbeleid gewoon onderuit.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Welke zijn dat dan?De heer Wolffensperger (D66):Behoud van koopkracht en scheppen van banen aan de onderkant.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik ben er stellig van overtuigd dat als u de optelsom van onze wijzigingsvoorstellen
de revue laat passeren, de koopkracht aan de onderkant verbetert. Dat is de
doelstelling. Waar gaat het hier om met de gezamenlijke voorstellen? Om een
groen pakket waarmee men zich solidair opstelt. Drie jaar paars en de optelsom
van de begrotingen van paars laten zien dat de inkomensverschillen vergroten
en dat het betalen van een forse milieurekening naar de toekomst wordt verschoven.
Wij hebben geprobeerd met deze wijzigingsvoorstellen een correctie aan te
brengen. Dat willen mij doen met meerdere voorstellen ter ondersteuning van
de koopkracht van mensen die zich aan de onderkant bevinden en met een groen
pakket aan maatregelen. Daarop zouden wij in dit debat uit moeten komen.De heer Wolffensperger (D66):Ik zie uw lijstje goed. Denkt u dat invoering van een ontplooiingskansenforfait –
whatever that may be; u licht het toe – van 200 mln. eenzelfde effect
zal hebben als koopkrachtbehoud en werkgelegenheidscreatie aan de onderkant?De heer Rosenmöller (GroenLinks):U springt nu van het een op het ander.De heer Wolffensperger (D66):Nee, helemaal niet. Ik ben ontzettend helder.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Zodra je mensen een toeslag geeft, zodra zij scholing aanvaarden of vrijwilligerswerk
doen – veel mensen doen dat nu al – kwalificeren zij zich daarmee
mogelijkerwijs voor het maken van een stap naar de arbeidsmarkt. We spreken
dan over langdurig werklozen. Natuurlijk verbeter je daarmee de koopkracht
van die mensen. Dat doe je ook als je de individuele huursubsidie met een
paar honderd miljoen gulden verhoogt. Ook dan verbeter je de positie van de
mensen die daarop zijn aangewezen en dat zijn, zoals u weet, meestal de mensen
met de laagste inkomens.De heer Wolffensperger (D66):U heeft mij niet overtuigd.De voorzitter:Mijnheer Rosenmöller, u kunt uw betoog vervolgen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Daarnaast willen wij het reiskostenforfait omzetten in een
openbaarvervoersforfait en de auto van de zaak zwaarder belasten.Voorzitter! Ten slotte kom ik te spreken over het internationaal beleid.
Ook voor het internationaal beleid had paars een ambitie. Het buitenlands
beleid moest worden herijkt. Mijn fractie had kritiek op de uitwerking: een
te sterke nadruk op nationaal eigen belang. Vlak voordat Nederland voorzitter
van de Europese Unie wordt, is nu de herijking afgerond. Het voorzitterschap
wordt dus de testcase van het nieuwe beleid. Dan ook zal moeten blijken wat
er terechtkomt van het voornemen om door betere contacten met omringende landen
meer invloed uit te oefenen. Voorlopig lijkt het er eerder op dat landen als
Frankrijk meer invloed uitoefenen op ons, gelet op de aanscherping
van het softdrugsbeleid.Ik weet dat de voorzitter de Europese agenda niet helemaal naar zijn hand
kan zetten. Toch wil ik de minister-president met klem verzoeken om te komen
tot een doorbraak in het Europese milieubeleid. Zowel bij het invoeren van
een energieheffing als bij het bezien van de fiscale kant van het vliegverkeer,
wordt vaak gezegd: dat moet in Europees verband. Welnu, grijp deze kans.Ook de spanningen in de omliggende regio's zullen er tijdens het voorzitterschap
niet om liegen. Bijvoorbeeld is er de vraag hoe het na deze gelukkig rustig
verlopen verkiezingen verder moet met het broze vredesproces in Bosnië.
Wij vinden dat een internationale vredesmacht nog onmisbaar is. Verder denk
ik aan de hypergevoelige relaties en ontwikkelingen in het Midden-Oosten.
Hoe precair de situatie daar is, hebben we net weer kunnen zien. Het begint
duidelijk te worden dat het Amerikaanse solo-optreden in Irak veeleer problemen
veroorzaakt, ook voor de internationale gemeenschap, dan dat het die oplost.Voorzitter! Tot slot in het kort nog iets over drie kwesties die voor
mij het beeld van het afgelopen politieke jaar sterk bepaalden en die hopelijk
komend jaar tot een bevredigende afronding komen.Nog altijd is er een enorme berg achterstallige asielverzoeken die om
afhandeling vraagt. De belofte was dat dit vooral uit humanitair oogpunt onaanvaardbare
probleem eind dit jaar zou zijn opgelost. Kan de minister-president die toezegging
doen?De tweede kwestie betreft de afronding van de parlementaire enquête
naar de opsporingsmethoden, naar mijn smaak een van de voorbeelden van uitstekend
parlementair onderzoekswerk dit jaar. De betrokken ministers hebben beloofd
om in september de personele consequenties aan de Kamer te doen toekomen.
Ik vind het jammer dat dat niet voor deze algemene beschouwingen is gebeurd.
Veiligheid en criminaliteit blijven zeker belangrijk, maar ik vraag het kabinet
om jongeren en criminaliteit niet te gemakkelijk op één hoop
te gooien.De derde, maar zeker niet minste kwestie is die van de nasleep van de
val van Srebrenica. GroenLinks heeft zich van het begin af aan hardgemaakt
voor een gedegen internationaal onderzoek. We weten nu dat dat helaas moeilijk
ligt. Wel is er een uitgebreide debriefing door Defensie uitgevoerd, maar
veel vragen, ook die naar de politieke verantwoordelijkheid, zijn blijven
hangen. Daarom vind ik het van het grootste belang voor Nederland en de internationale
gemeenschap dat er alsnog een onderzoek komt met een zo groot mogelijke internationale
dimensie. Een wetenschappelijk-historische "publicatie" door het RIOD die
mogelijk vele jaren op zich laat wachten, voldoet in dat opzicht niet aan
de eisen.Voorzitter! Concluderend, stel ik vast dat dit kabinet de kansen die de
economische groei biedt, onvoldoende grijpt. Er is dus alle reden om, zoals
ik met de GroenLinks-initiatieven heb aangegeven, het regeerakkoord open te
breken en om binnen de Europese kaders meer te investeren in mens en milieu.
Heeft paars de politieke moed om het debat over de agenda 2000-plus nu al
en niet pas na de verkiezingen aan te gaan? Zo niet, dan maken wij ons tot
gijzelaars van het te sombere scenario, waarop het regeerakkoord is gebaseerd.
Ik zou de minister-president willen voorhouden: stel niet uit tot morgen wat
vandaag kan en wat voor een duurzame en solidaire samenleving nodig is.De heer Bolkestein (VVD):Voorzitter! Nederland heeft uitstekend gepresteerd in Atlanta, zowel op
de Olympics als op de Paralympics. De laatste worden terecht "de triomf van
de menselijke geest" genoemd. De wilskracht en het doorzettingsvermogen van
die gehandicapte sporters zijn een voorbeeld voor iedereen.Sport is goed voor onze samenleving. Het brengt mensen dichter bij elkaar
en het versterkt de sociale cohesie. Helaas blijkt dat vooral de jeugd vanaf
een jaar of 14 de belangstelling voor sport verliest. Het is daarom goed dat
de regering door middel van projecten, zoals "Jeugd in beweging" en "Sport,
tolerantie en fair play" de zogenaamde breedtesport ondersteunt. Daarmee wordt
de sport bedoeld die in alle denkbare varianten wordt bedreven, van puur recreatief
tot serieuze wedstrijdsport.Vrijwilligerswerk is een deel van het netwerk van burgerlijk engagement
en een belangrijke vorm van sociaal kapitaal. De onbelaste vergoeding voor
vrijwilligerswerk zou kunnen worden verhoogd. Hoe kijkt het kabinet daartegenaan?Versterking van de zelfredzaamheid van de jeugd is een belangrijk doel.
Het ontbreekt jongeren nog te veel aan mogelijkheden om zich te bewijzen.
Meer werk en werkervaringsplaatsen zijn misschien wel het beste jeugdbeleid.
Volgens het rapport van het Sociaal en cultureel planbureau is de oververtegenwoordiging
van jongeren onder werklozen gelukkig grotendeels verdwenen.Ons land had in de jaren zestig een uitstekende positie. Die positie is
gedurende zeventien jaar afgekalfd. Op de ranglijst van welvarende OESO-landen
is Nederland van de negende plaats in 1970 gezakt naar de veertiende plaats
nu. Langzaam maar zeker herstellen wij ons weer. Het door senator Wöltgens
opgeroepen beeld van een Nederland dat moet zwoegen onder een hardvochtig
neoliberaal juk, berust op hersenspinsels. Wij kennen nu een stabiele macro-economische
omgeving met een lage rente, een lage inflatie en een dalend schatkisttekort.
De doelstelling om in deze kabinetsperiode de werkgelegenheid met 350.000
banen te laten groeien, is al na drie jaar bereikt. In 1994 en 1995 is het
aantal WAO'ers voor het eerst in 25 jaar met in totaal 60.000 personen afgenomen.Ook over de begroting 1997 niets dan goeds. Er komt 1 mld. voor lastenverlichting
beschikbaar. Het EMU-tekort daalt naar 2,2%. De staatsschuldquote daalt met
2,5%. Het arbeidskostenforfait gaat omhoog. Het tarief van het huurwaardeforfait
gaat omlaag. De koopkracht blijft op peil. Dat zijn prestaties van formaat,
waar het kabinet en in het bijzonder minister Zalm een royaal compliment voor
verdienen. Eindelijk een minister van Financiën, die ons niet met cijfers
terroriseert, maar die ons van de terreur van de cijfers verlost.De heer Wallage (PvdA):Voorzitter! De reden waarom de terecht geprezen minister van Financiën
dat kan doen, de reden waarom hij iets zorgvuldiger met het proces kan omgaan en waarom hij elke drie maanden iets minder amechtig de kas
opmaakt, is dat de vorige minister van Financiën orde op zaken heeft
gesteld. Ik betrek hem er dus ook maar bij. De warmte van de heer Bolkestein
richting de heer Zalm is riskant. Die is heel riskant, je hebt gerookte zalm
voordat je het weet!De heer Bolkestein (VVD):Wij zijn ruimhartig.Minister Kok:Voorzitter! Ik stel voor dat wij nu de "wave" aanvangen met elkaar.De heer Bolkestein (VVD):Voorzitter! Met deze begroting heeft Nederland een goede uitgangspositie
voor toetreding tot de muntunie. Dat is van groot belang, want het gevaar
van een versoepelde toepassing van de criteria is groot. Wij zijn van mening
dat de regering desnoods moet aansturen op uitstel van de EMU. Nederland mag
zijn gulden niet opofferen aan een zwakkere munteenheid. Er is evenwel geen
reden voor zelfgenoegzaamheid. De heer Heerma heeft daarop vandaag ook gewezen.De heer Janmaat (CD):U zegt dat de normen niet versoepeld mogen worden. De staatsschuldquote
is weliswaar wat gezakt maar haalt natuurlijk verre niet de 60% die nu een
van de normen is. Vindt u dat die norm maar moet worden verlaten of houdt
u daaraan vast?De heer Bolkestein (VVD):Ik zou willen verwijzen naar het Verdrag van Maastricht, waarin staat
dat met betrekking tot de staatsschuldquote er een afdoende beweging moet
zijn in de richting van 60%. Het is dus niet zo streng geformuleerd als de
heer Janmaat doet voorkomen. Ik ben het natuurlijk geheel en al met iedereen
die dat zou willen opmerken eens, dat de staatsschuld nog veel te hoog is
en dat die zo snel mogelijk omlaag moet naar 60%. Ik denk wel dat Nederland
zich met de cijfers van de minister van Financiën royaal kwalificeert
voor intreding in de muntunie.De heer Janmaat (CD):Dan is uw houding ten opzichte van een paar jaar geleden dus sterk versoepeld?De heer Bolkestein (VVD):Neen, ik moet dat tegenspreken. Als ik het heb over een versoepeling van
de criteria dan denk ik bijvoorbeeld aan Frankrijk waar de regering een overeenkomst
heeft gesloten met France Télécom om een eenmalig voordeel binnen
te halen om op die wijze onder de lat te komen. Dat is natuurlijk niet waarop
wij zitten te wachten. Wij hebben niets aan eenmalige voordelen. Wij moeten
het hebben van een ontwikkeling op de lange termijn.De heer Janmaat (CD):Ik vraag dat zo nadrukkelijk, omdat er natuurlijk voor Nederland grote
onzekerheden zitten aan dat Europa.De voorzitter:U heeft geen termijn op dit moment. Dus u kunt een interruptie plegen
of een vraag stellen, maar geen beschouwing houden.De heer Janmaat (CD):De conclusie blijft toch dat in ieder geval de heer Bolkestein en mogelijk
de VVD er toch wat onzekerder over geworden is en die normen wat gemakkelijker
bespreekt.De heer Bolkestein (VVD):Ik moet dat tegenspreken. Ik herhaal mijn laatste zin: Nederland mag zijn
gulden niet opofferen voor een zwakkere munt.Voorzitter! Nederland is terug in de Europese middenmoot, maar niet meer
dan dat. Wij slepen nog steeds een zware erfenis met ons mee. Een hoge staatsschuld,
een lage arbeidsparticipatie en een beroep op de WAO dat twee keer zo hoog
is als elders.De heer Marijnissen (SP):Heb ik u recentelijk goed begrepen dat u een pleitbezorger bent voor een
debat hier in de Kamer wanneer wij zouden toetreden tot de EMU, zodat de Kamer
zich er ook over kan uitspreken?De heer Bolkestein (VVD):Zeker.De heer Marijnissen (SP):Die mening bent u nog steeds toegedaan?De heer Bolkestein (VVD):Zeker. Misschien ter toelichting daarop het volgende. De Bundestag en
de Bundesrat zullen een debat voeren over de intreding in de muntunie. De
Franse minister-president Alain Juppé heeft in een interview met Le
Figaro van december vorig jaar gezegd dat als de Duitsers een debat hebben,
de Fransen ook een debat willen. Welnu, mijn fractie vindt dat als de Duitsers
en de Fransen gaan debatteren, wij dat ook kunnen doen.Zoals gezegd, slepen wij nog steeds een zware erfenis met ons mee. Ik
had het daarbij onder andere over de arbeidsparticipatie. In volledige arbeidsjaren
gerekend is onze arbeidsparticipatie iets boven de 50%. In 1970 was dat nog
60%. In Duitsland is het nu 57%. Minister Melkert heeft daarom gelijk, als
hij zegt dat de toegang tot de sociale zekerheid verder moet worden beperkt.Een werkgelegenheidsgroei van zo'n 100.000 reguliere banen per jaar handhaven,
dat moet het komende decennium onze ambitie zijn. Dat zal een economische
groei van 2,5 à 3% vergen. De hoofdcomponenten van zo'n groeibeleid
zijn: lastenverlichting, flexibilisering van de markten voor productiefactoren
en meer investeringen in fysieke en kennisinfrastructuur. De VVD wil een samenleving
met kwaliteit. Die kwaliteit vereist forse investeringen. Daarvoor is een
flinke en duurzame economische groei nodig. Gelukkig erkent de regering dat
ook.Basisvoorwaarden voor onze mainports zijn: voldoende ruimte, excellente
kennis en goede verbindingen. Onorthodoxe oplossingen, bijvoorbeeld ondergronds
of in het water, mogen niet worden geschuwd. Daarmee is het bereikbaarheidsprobleem
natuurlijk nog niet opgelost. Eindeloos voortbouwen aan nieuwe wegen is onmogelijk.
Het vorige kabinet bedacht het kwartje van Kok, maar toch bleven de files
groeien. Dit kabinet is op de goede weg met een plan dat de mobiliteit met
een samenhangend pakket maatregelen beheersbaar probeert te maken.Het hardnekkige probleem van de onderuitputting moet worden opgelost.
Een deel van dit probleem wordt overigens door de stroperige besluitvorming
veroorzaakt. Mijn fractie bepleit al jaren dat grote infrastructurele projecten
op basis van een eenbesluitregeling worden uitgevoerd. Komt daar nog wat van?Al eerder stemde mijn fractie met rekeningrijden in. Voorts hebben wij
altijd voor een variabilisatie van de autokosten gepleit. Maar volgens het
regeerakkoord kan een eventuele accijnsverhoging, dus ook die van juli
1977, alleen plaatshebben als de ontwikkelingen in de buurlanden die toelaten.
Mijn fractie kan verder alleen instemmen met de accijnsverhoging als de regering
uitdrukkelijk toezegt haar voor 100% te compenseren.Ten slotte op dit punt nog dit. Wij praten nu zo'n twintig jaar over de
oost-westbaan van het vliegveld Beek. Wordt het niet tijd voor een beslissing?
Gedeputeerde staten van Limburg zijn unaniem voor. Moet de Randstad het nu
echt beter weten?Onze telecommunicatie-infrastructuur, ook wel "de elektronische snelweg"
genoemd, moet worden aangepast aan de eisen van deze tijd.De heer Verkerk (AOV):Ik wil even terugkomen op de belasting op autorijden en kilometers. Ik
meen te hebben gelezen dat mevrouw Jorritsma erover denkt om in de toekomst
alleen het autorijden te belasten en niet het autobezit. Wat vindt de fractievoorzitter
van de VVD daarvan?De heer Bolkestein (VVD):Die variabilisatie van de autokosten wordt sinds 1982 verdedigd door mijn
partij. Mevrouw Jorritsma heeft dat ook gedaan. Dat betekent dat wie weinig
rijdt daar voordeel bij heeft en wie veel rijdt de prijs daarvoor moet betalen.
Dat blijkt ook uit het regeringsvoornemen om de accijns te verhogen en de
motorrijtuigenbelasting te verlagen. Ik zeg tegen het kabinet dat het ook
over de hele breedte moet gebeuren, dus ook voor het zware wegverkeer. Dat
is heel ingewikkeld, maar het kabinet moet het wel doen.De heer Wallage (PvdA):Ik hoor nog de nagalm van de randstedelijke arrogantie door de zaal gaan.De heer Bolkestein (VVD):Waar heb ik die term eerder gehoord?De heer Wallage (PvdA):U weet daar veel van. Is nu de redenering dat men in Limburg zelf moet
beslissen of er 's nachts wordt gevlogen? Vindt u dan ook dat men eigenlijk
in Brabant zelf moet beslissen of er 's nachts wordt gevlogen op Welschap?
Is dat uw opvatting?De heer Bolkestein (VVD):Mijnheer Wallage, u en ik wonen niet in Limburg en hebben geen last van
wat er op vliegveld Beek of vliegveld Maastricht-Aken gebeurt. Als de mensen
daar, hun gekozen volksvertegenwoordigers en de gedeputeerden vinden dat dat
kan gebeuren, waarom zouden u en ik dat dan tegenhouden?De heer Wallage (PvdA):Bijvoorbeeld omdat wij een wet hebben gemaakt die de geluidsnormen voor
de nacht regelt. Kennelijk was daar enige aanleiding toe. U hebt echter mijn
vraag niet beantwoord. Vindt u principieel dat als er 's nachts wordt gevlogen
op een regionaal vliegveld, de provincie in die regio daarover moet beslissen?De heer Bolkestein (VVD):Wij hebben een wet en die wet is er natuurlijk niet voor niets, maar ik
vind dat de provincie het in dit geval mag uitmaken, omdat de effecten van
de vliegbewegingen worden gevoeld in de provincie en niet hier.De heer Wallage (PvdA):Als er straks 's nachts op Welschap bij Eindhoven gevlogen wordt of gevlogen
zou moeten worden, vindt u dan dat dat besluit door de provincie Noord-Brabant
moet worden genomen?De heer Bolkestein (VVD):Als de effecten lokaal zijn, vind ik dat de provincie dat mag uitmaken.De heer Wallage (PvdA):Dat betekent dat u de nachtnorm niet als een nationale norm beschouwt
en dat de vraag hoe een regionaal vliegveld wordt gebruikt, regionaal moet
worden afgedaan.De heer Bolkestein (VVD):Er is natuurlijk best iets te zeggen voor een nachtnorm, ook al weet ik
niet precies hoe zo'n ding eruitziet, maar zij moet natuurlijk met verstand
en beleid worden toegepast. In dit geval vind ik het onzin om na twintig jaar
de uitbreiding van dat vliegveld nog steeds tegen te houden, terwijl de mensen
daar die uitbreiding nodig hebben, ernaar verlangen en erom vragen. Ik herinner
eraan dat mijn partij de grootste partij is in de gemeente Beek. Ik vind dit
dus werkelijk onzin.De heer Wallage (PvdA):Wij zijn niet bezig met de volgende gemeenteraadsverkiezingen in Beek,
maar met de vraag of wij voor de langere termijn in dit land 's nachts vliegen
op regionale luchthavens al of niet iets vinden van de regionale besturen.
Wat u in Beek vindt, kunt u immers moeilijk anders behandelen in Noord-Brabant,
bij vliegveld Twenthe of bij vliegveld Eelde. Dat was mijn punt en dat is
in het debat van grote principiële betekenis, want dit betekent kennelijk
dat de VVD-fractie ervan afstapt dat het handhaven van milieunormen –
de nachtnorm is een belangrijke milieunorm – eigenlijk landelijk bij
wet moet zijn geregeld en vindt dat dat in feite decentraal moet gebeuren.De heer Bolkestein (VVD):Als de effecten lokaal zijn, moeten wij de lokale mening zeer duidelijk
in acht nemen. Die wetten moeten wij met verstand toepassen. Wij moeten niet
als een soort procrustesbed hier knippen en daar rekken. Het gaat om de lokale
economie en daar moeten wij begrip voor hebben.De heer Wallage (PvdA):Dat betekent dus dat u vindt dat ook het mestoverschot en de uitstoot
van ammoniak lokaal moeten worden afgedaan, omdat ook die lokaal van aard
zijn en trouwens ook alleen maar lokaal te ruiken zijn.De heer Bolkestein (VVD):Als het een zuiver lokaal probleem zou zijn en als andere provincies daar
niets mee te maken zouden hebben – quod non – zou daar misschien
iets voor te zeggen zijn.De heer Wallage (PvdA):Dat betekent dat er ook geen landelijke normen nodig zijn voor de hoeveelheid
gif die in de bodem wordt geaccepteerd, want ook die werkt alleen lokaal uit:
een eind verderop heeft men er geen last van.De heer Bolkestein (VVD):Dat ben ik bepaald niet met u eens. Het geluid van de vliegtuigen vervliegt,
maar dat gif blijft in de grond.De heer Heerma (CDA):Mag ik de heer Wallage een vraag stellen?De voorzitter:Alleen als er een nieuw element aan deze discussie wordt toegevoegd. Wij
hoeven elkaar niet te herhalen.De heer Heerma (CDA):Gelet op het voorafgaande heb ik een vraag aan de heer Wallage.
Wij zijn nu met een debat bezig dat ik graag wil voeren na ommekomst van de
beslissing van het kabinet. Wat is naar het oordeel van de heer Wallage een
geschikt moment om dat debat hier te hebben?De voorzitter:Nee, u kunt die vraag nu niet stellen. Dat had u dan zojuist moeten doen.
De heer Bolkestein kan zijn betoog vervolgen.De heer Bolkestein (VVD):Onze telecommunicatie-infrastructuur, ook wel de elektronische snelweg
genoemd, moet worden aangepast aan de eisen van deze tijd. In december 1994
heeft de regering het Nationaal actieplan elektronische snelwegen gepresenteerd.
Ons bereiken signalen dat dit plan de marktpartijen tot nu toe vooral tot
discussies en niet tot daden heeft aangezet. Ik vraag het kabinet hoe het
daar nu mee staat.Ik kom toe aan de kennisinfrastructuur. Er wordt hard gewerkt aan verbetering
van de aansluiting van het middelbaar beroepsonderwijs op de arbeidsmarkt.
De vorming van regionale opleidingscentra verloopt beter dan verwacht. Dat
is verheugend, want zonder beroepskwalificatie is er weinig perspectief op
een betaalde baan.Mijn fractie maakt zich evenwel zorgen over de financiële positie
van de beroepsonderwijs- en volwasseneneducatiesector. In het voorjaar lekte
een rapport uit, waaruit het failliet van deze sector zou blijken. Wij willen
niet dat instellingen gedwongen worden ter wille van de financiering van de
huisvesting te bezuinigen op het aantal lessen of het toch al niet ruime budget
voor inventaris. Ik vraag aan het kabinet of men het hiermee eens is.Bij de algemene beschouwingen van vorig jaar heb ik gepleit voor een selectie
van studenten voor de universiteit op basis van hun eindexamencijfers, aangevuld
met een motiveringsgesprek. Het huidige systeem is een tombola. Geen enkel
ander land doet het zoals wij. Wie wil studeren aan een conservatorium of
aan een hogere politieschool wordt toch ook geselecteerd? Het is gemakkelijker
te aanvaarden dat anderen nog beter waren dan dat je het verkeerde lotnummer
had. De gewogen loting heeft dan ook haar langste tijd gehad. Minister Ritzen
heeft een commissie benoemd die voor 1 maart 1997 advies moet uitbrengen.
Waarom dit zo lang moet duren, is mijn fractie een raadsel. De VVD verwacht
van deze minister dat hij de gewogen loting zonder dralen afschaft.Zonder kennis geen wetenschap, zonder wetenschap geen onderzoek en zonder
onderzoek geen vooruitgang. Het hoger beroepsonderwijs moet zorgen voor mensen
die de laatste ontwikkelingen op hun vakgebied kunnen toepassen. In een universitaire
opleiding worden onderwijs en onderzoek samengebracht. De band tussen fundamenteel
en toegepast onderzoek is onontbeerlijk. Nederland is echter niet in staat
op elk wetenschapsgebied een bijdrage te leveren. Er moet een keuze worden
gemaakt en wel – zo zou ik willen suggereren – naar de volgende
vier maatstaven. 1. Welk onderzoek is in het belang van Nederland zelf? 2.
Op welk gebied spelen wij nu al een voorname rol? 3. Op elk gebied spelen
wij juist een zeer bescheiden rol? 4. Wat kunnen wij beter aan anderen overlaten?
Ik vraag de regering om de Kamer een dergelijke analyse te verschaffen, naar
analogie van de technologielandkaart van Nederland die onlangs is verschenen.Onlangs is het rapport van de commissie-Ververs over de media gepubliceerd.
Dat bevat waardevolle elementen. Wij vinden echter dat de centrale omroeporganisatie –
in het rapport de SON genoemd – in dit rapport te weinig bevoegdheden
krijgt. Haar positie zouden wij op vier punten willen versterken. 1. Zij moet
de enige zendmachtiging krijgen. 2. Zij moet de geldstroom van het Rijk beheren.
3. Zij moet de in het rapport omschreven omroeparchitectuur, die door de programmaraad
zal worden voorgesteld, goedkeuren. 4. Zij moet natuurlijk zijn samengesteld
uit onafhankelijke personen. In die constellatie is er één zaak
die de SON niet moet doen en dat is het maken van programma's. Dat moet aan
een soort van NPS worden overgelaten. De SON past ook geen inhoudelijk oordeel
over programma's van omroeporganisaties. Ik vraag aan het kabinet of het mijn
visie deelt.Ik kom bij een woord over de pensioenen. De VVD wil de AOW als basispensioen
instandhouden. Daarvoor is het noodzakelijk de AOW welvaartsvast te doen zijn
en dus te koppelen aan de regelingslonen. Om de financiering van de AOW te
garanderen, moet er in de eerste plaats voldoende economische groei zijn.
In de tweede plaats is een vergroting van de arbeidsdeelname van ouderen van
belang. Geleidelijke afschaffing van het huidige beroep op vervroegde uittredingsmogelijkheden,
de VUT, is dan ook nodig. Zolang dat niet is verwerkelijkt, zal ook een wettelijke
verhoging van de pensioenleeftijd niet effectief zijn. Wij zijn overigens
wel verheugd over het kabinetsvoornemen om nu reeds te onderzoeken of het
AOW-pensioen op latere leeftijd kan ingaan, als de AOW-gerechtigde dat wil.
Wij volgen dus op dit moment, zij het onder voorwaarden, het kabinetsvoorstel
om de AOW-premie te maximeren en de verdere financiering uit de algemene middelen
te doen plaats hebben. Omdat de AOW-premie wettelijk wordt gemaximeerd, willen
wij de verzekering van het kabinet dat de benodigde rijksbijdragen door vermindering
van de rentelasten worden gefinancierd. Een en ander mag dus niet leiden tot
een nivellerende verhoging van de belastingen.De heer Leerkes (Unie 55+):U zegt dat de AOW een beetje afhangt van de economische ontwikkelingen.
Die ontwikkelingen kennen wij: Jantje huilt, Jantje lacht. Ik vind het griezelig
om te zeggen dat de voorzieningen voor de ouderen afhankelijk zullen zijn
van de economische ontwikkelingen. Wat vindt u daarvan?De heer Bolkestein (VVD):Wellicht heb ik mij onvoldoende accuraat uitgedrukt. Ik ben begonnen te
zeggen dat mijn fractie vasthoudt aan een welvaartsvaste AOW, gekoppeld aan
de regelingslonen. Dat veroorzaakt financieringsproblemen, niet nu maar in
de toekomst. Om die te lijf te kunnen, moet men in de eerste plaats zorgen
voor een goede economische groei. Maar, mijnheer Leerkes, maakt u zich niet
ongerust. Het tekort wordt volgens het regeringsvoorstel bijgeplust uit de
algemene kas en dat is dus de garantie die u zoekt.De heer Leerkes (Unie 55+):Waarvan akte. Dank u wel.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Voorzitter! Ik kan een heel eind met de heer Bolkestein meegaan, zeker
wat betreft de koppeling aan de regelingslonen. Waarover ik mijn twijfels
heb, is het volgende. Hij heeft gezegd: ik kan met het kabinetsplan meegaan,
dus aanvulling uit de algemene middelen als dat nodig is. Dit houdt toch in
dat ook AOW-gerechtigden meebetalen aan hun AOW? Ik had sterk de indruk dat
de VVD daar altijd tegen is geweest.De heer Bolkestein (VVD):Als de aanvulling wordt bekostigd uit de algemene kas wordt dat natuurlijk
via de belastingen versleuteld. Maar, zo luidt mijn volgende zin, het heffen
van een AOW-premie over de hogere pensioenuitkeringen wijzen wij af. Dus dat
plan van ik geloof PvdA en D66 valt bij ons niet in goede aarde.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Bij ons ook niet, maar overeind blijft dat als het uit de algemene middelen
komt, men zelf meebetaalt. Zou u niet een iets creatievere oplossing kunnen
voorstaan, namelijk het verbreden van de heffingsgrondslag?De heer Bolkestein (VVD):Ik wacht graag een nadere omschrijving van dat voorstel af. Op dit ogenblik
vinden wij dat het kabinet een zinnig voorstel heeft gedaan. Onder de voorwaarden
die ik heb genoemd, kunnen wij ons daarmee verenigen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U houdt een pleidooi voor een welvaartsvaste AOW. De AOW is op dit moment
niet welvaartsvast. Dat is geen vanzelfsprekendheid. Vindt u dat het een vanzelfsprekendheid
moet worden?De heer Bolkestein (VVD):In de toekomst wel.De heer Rosenmöller (GroenLinks):En wanneer is die toekomst?De heer Bolkestein (VVD):Wanneer het plan van het kabinet in werking treedt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is per ommegaande.De heer Bolkestein (VVD):Dat weet ik niet, want het moet allemaal nog worden omgezet in wetgeving
en dat duurt lang, zoals u weet.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De plannen van het kabinet met betrekking tot de AOW, de bevriezing van
de premie en de aanvulling via de algemene middelen treden in 1997 in werking.De heer Bolkestein (VVD):Ik zeg u dat ik mij daarmee kan verenigen en dus ook met die welvaartsvastheid.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dit betekent dat in de optiek van de VVD vanaf 1997 sprake is van een
welvaartsvaste, vanzelfsprekend aan de lonen geïndexeerde AOW.De heer Bolkestein (VVD):Ik conformeer mij aan het voorstel van het kabinet.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mijn tweede vraag is: waarom heeft u op dit terrein zoveel zorg over nivellering?
U zei: het mag niet nivellerend werken. Waarom niet?De heer Bolkestein (VVD):Wij houden niet van nivellering!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Er zijn er een paar in de Kamer die doen alsof zij het voor eerst horen.De heer Bolkestein (VVD):Dit is toch geen nieuws voor u?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nee, voor mij niet, maar voor een aantal anderen in de zaal volgens mij
wel. Maar dat, terwijl u een uur geleden meedeed in een debat dat ging over
heel forse denivellering. Met alle luchtigheid, grappen en grollen die bij
zo'n debat mogelijk moeten zijn: het gaat hierbij in essentie om een heel
heldere, politieke keuze voor de bovenkant en niet voor de onderkant. Waarom
zit u altijd als een bok op de haverkist als het gaat om een mogelijke verkleining
van de inkomensverschillen, terwijl er miljarden worden uitgetrokken voor
een vergroting van de inkomensverschillen?De heer Bolkestein (VVD):Uit de documenten die het kabinet heeft verstrekt, kan ik een nivellerende
noch een denivellerende neiging opmaken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat klopt, maar dan had u het ook niet hoeven te zeggen. Het is zo raar
dat u hier en buiten de Kamer voortdurend pleidooien houdt die leiden tot
het vergroten van de inkomensverschillen. Dat geldt temeer als u ook nog voor
een onderklasse waarschuwt.De heer Bolkestein (VVD):Voorzitter! Ik zou mijn bijdrage aan dit onderdeel van het debat willen
beëindigen met de opmerking dat wij de verschuiving van de collectieve
pensioenregelingen naar meer individuele arrangementen toejuichen, maar ook
daar geldt voor ons de voorwaarde dat voor die individuele pensioenvoorzieningen
bijvoorbeeld in de vorm van lijfrente de fiscale faciliteiten toereikend blijven.Voorzitter! Ik kom over de ouderen te spreken. De ouderen willen steeds
meer de regie over hun eigen leven. Zelf verantwoordelijkheid dragen en als
het enigszins mogelijk is niet afhankelijk zijn van derden. Zo is men ook
meer dan vroeger bereid in de eigen derde levensfase te investeren. Ouderen
kunnen steeds beter een bij hun draagkracht en levensstijl passend bestaan
organiseren om de ongemakken van de oude dag het hoofd te bieden. Dat is natuurlijk
wel moeilijk voor ouderen die door ziekte of een handicap niet meer zelfstandig
kunnen wonen. Er is dan slechts een beperkte invloed op de eigen toestand.
Op die beperkte zelfstandigheid wordt dan vervolgens inbreuk gedaan door het
gebrek aan privacy in de verpleeghuizen, en dat is voor ons een punt van zorg.
De lopende modernisering van de ouderenzorg biedt in vergaande mate een aanpak
toegesneden op de individuele ouderen. Wat mijn fractie van belang vindt is
de scheiding van wonen en zorg, dat vanuit een oogpunt van de verdeling van
verantwoordelijkheden tussen de overheid en het individu. Dat zal ook bijdragen
aan een transparant stelsel van wooncomfort op maat en zorg op maat. Natuurlijk
moet die operatie wel budgettair neutraal gebeuren. In de toekomst moet wel
naar die scheiding worden toegewerkt.De heer Heerma (CDA):Ik wil nog een vraag stellen over de positie van ouderen en pensioenen.
Als ik de Miljoenennota goed lees, is een van de motieven van het kabinet
om met nadere voorstellen terzake van de aanvullende pensioenen
te komen dat het te royaal is. Het moet versoberen. Is dat ook de opvatting
van de VVD-fractie?De heer Bolkestein (VVD):Ik ben net gezegd dat mijn fractie van mening is dat de huidige facilitering
of faciliëring – ik weet nooit wat de spelling is; niemand weet
meer hoe er gespeld moet worden, ik krijg steeds meer brieven gericht aan
de heer Bolkenstein...De heer Heerma (CDA):Ik heb er al jaren last van: Heerma of Herema. Je leert ermee leven.De heer Wolffensperger (D66):U mag blij zijn dat u geen "Wolffensperger" heet!De heer Bolkestein (VVD):Daar staat die n al.Voorzitter! De vraag van de heer Heerma betreft een belangrijk onderwerp.
Wij vinden dat wij overeenstemmen met het kabinetsbeleid met betrekking tot
de decollectivisering boven een bepaalde grens. De mensen kunnen het inrichten
zoals zij het zelf willen. Dat is een stap vooruit naar de emancipatie van
de samenleving. De fiscale facilitering moet blijven zoals ze is. Die mag
niet verslechteren.De heer Heerma (CDA):In de Miljoenennota wordt het motief genoemd: een versobering van de aanvullende
pensioenen. Dat wijst u af?De heer Bolkestein (VVD):Wij zijn voor soberheid. Wij willen er goed over nadenken. Ik wil het
eerst precies uitgespeld hebben. Ik kan daarover thans geen uitspraak doen.De heer Heerma (CDA):Ik constateer dat wij het antwoord van de VVD over de versobering van
de aanvullende pensioenen tegoed houden.De heer Bolkestein (VVD):Ik kom daarop terug.De heer Verkerk (AOV):Ik ben erg blij dat de heer Bolkestein zoveel woorden aan de ouderen besteedt.De voorzitter:Wilt u de interruptie plaatsen? Uw vreugdekreten kunt u in uw interventie
uiten.De heer Verkerk (AOV):Gelachen mag er wel worden?Hoe wil de heer Bolkestein de privacy in de verpleeghuizen realiseren
zonder extra budget?De heer Bolkestein (VVD):Dat is buitengewoon moeilijk op te lossen. Iedereen weet dat er in een
verpleeghuis soms heel moeilijke situaties zijn. Het is niet eenvoudig om
dat te veranderen. Dat kost veel geld. Daar gaat al veel geld naartoe, maar
misschien moet het nog meer zijn. Feit blijft dat het eigenlijk heel beschamend
is wanneer in een verpleeghuis vier of acht mensen in één vertrek
verblijven.De heer Verkerk (AOV):Of kan er elders uit de gezondheidszorg dankzij efficiency wat gehaald
worden?De heer Bolkestein (VVD):Ik wacht het antwoord van het kabinet daarop af.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):De heer Bolkestein heeft gezegd dat veel ouderen meer dan voorheen in
staat zijn om in hun zorgen te voorzien, om het zo maar uit te drukken. Dat
is niet zo. Zowel bisschop Muskens als de FNV en de ouderenbonden constateren
namelijk nog steeds een toenemende armoede onder ouderen. Wat de heer Bolkestein
zegt, is hooguit op de lange termijn te verwezenlijken. Is de VVD-fractie
evenwel bereid om voor de totale ouderenzorg iets meer uit te trekken?De heer Bolkestein (VVD):Wij zijn op dit ogenblik niet bereid om hiervoor meer uit te geven dan
het kabinet voorstelt. Overal in de samenleving is er sprake van behoeften.
Wij hebben echter ook andere overwegingen in acht te nemen. Ik noem het financieringstekort
en de overheidsschuld. Ik voel dus niet de vrijheid om meer voor te stellen
dan het kabinet nu doet. Het spijt mij, maar ik moet ook letten op de andere
overwegingen waarop ik heb gedoeld. Hoe graag ik u en de mensen die het aangaat
ter wille wil zijn, op dit ogenblik kan dat niet.Voorzitter! Voor het eerst sinds vier jaar zal Nederland volgend jaar
minder dan een half miljoen werklozen kennen. Ook het aantal langdurige werklozen
neemt weliswaar af, maar is nog steeds hoger dan in 1992. Het kabinet moet
dus fors blijven inzetten op het tegengaan van een maatschappelijke onderklasse.
Nieuwe banen dienen vooral in de markt te ontstaan. Het is de vraag of de
verschillende Melkertregelingen wel zo'n succes zullen blijken te zijn. Ik
wijs in dat verband op de gepeperde kritiek van de Rekenkamer op de zogeheten
Melkert-2-banen. In dat rapport vielen de harde woorden "onzorgvuldig, onordelijk
en oncontroleerbaar". Mijn fractie is benieuwd naar het komende rapport van
de Rekenkamer over gesubsidieerde arbeid. Na die evaluatie zullen wij ons
definitieve oordeel vellen.Toch wijd ik daar nu reeds enkele woorden aan. Extra werkgelegenheid in
de collectieve sector voor laag productieve, langdurig werklozen kan een middel
zijn om inactieven een kans te geven. Ik ben het wat dit betreft eens met
collega Wallage. Maar het middel mag het doel niet voorbijschieten. Het mag
niet zo zijn dat reguliere banen worden weggesaneerd om te worden vervangen
door Melkertkrachten. Extra hulpkrachten in de verzorging zijn prima, maar
niet ten koste van regulier verplegend personeel. Is het toeval, zo vraag
ik het kabinet, dat de zorgsector onlangs te kennen heeft gegeven geen behoefte
meer te hebben aan Melkertkrachten? Kortom, wij moeten waken voor verdere
verdringing, concurrentievervalsing en bureaucratie.Het regeerakkoord vermeldt dat de onderste loonschalen in CAO's niet algemeen
verbindend zullen worden verklaard. Minister Melkert doet dat toch, maar wel
op voorwaarde dat de loonruimte tussen de onderste loonschaal en het minimumloon
wordt opgevuld. Mijn partij is bereid te wachten om te zien hoeveel werknemers
er in die loonruimte aangesteld worden. Nu blijkt dat slechts in twee van
de vijftien bedrijfstak-CAO's noemenswaardig gebruik wordt gemaakt van die
lage loonschalen. Waarom is dat?Terzake van de bestuurlijke organisatie heeft het kabinet een commissie
benoemd met als taak het verzinnen van "een bestuurlijke list". Naar ons oordeel
behoort het doorhakken van knopen tot de politieke verantwoordelijkheid van
het kabinet. Wij staan niet te juichen als commissies worden gebruikt om lastige
vraagstukken te parkeren. Mede om die reden heeft mijn fractie behoefte aan
een voorschot op de discussie. Ik vat het samen in zeven punten.1. De financiële injectie die de grote steden krijgen via het grotestedenbeleid
en de herziening van de Financiële-verhoudingswet komt tegemoet aan een
van de door de commissie-Montijn gesignaleerde knelpunten.2. Waar sprake is van ruimtenood kunnen grenscorrecties of beperkte vormen
van gemeentelijke herindeling worden overwogen.3. Ook in de toekomst is er zeker geen verbod op gemeentelijke samenwerkingsvormen.4. De bestaande provincies dienen naast een faciliërende en toezichthoudende
taak ook een regisserende en conflictbeslechtende taak te vervullen.5. Mede in dit opzicht kan ook worden gedacht aan verdere decentralisatie
van rijkstaken naar provincies en gemeenten.6. Er zal op randstedelijk niveau meer bestuurlijke afstemming moeten
komen.7. Een belangrijk deel van de problematiek schuilt in overregulering en
stroperigheid.De heer Wolffensperger (D66):Mag ik uit uw opsomming begrijpen dat daarin een onderdeel is dat u de
bestaande provincies weliswaar anders wilt optuigen, maar toch in hun huidige
geografische vorm in stand wenst te houden? Ik begrijp dat uit de opsomming
die u net gaf. Zo ja, is dat dan niet een geweldige belemmering en verstarring
in het denken over de toekomstige bestuurlijke organisatie van Nederland?De heer Bolkestein (VVD):Wij staan open voor een discussie over dit onderwerp. Evenals de collega's
en het kabinet weet ik hoe moeilijk dit in het verleden is geweest. Wij geven
hier een voorzet voor de discussie en wij laten u weten hoe wij er op dit
ogenblik tegen aankijken. Ik lees nu even een zin voor die verderop in mijn
voorbereide tekst staat: In afwachting van het rapport van de commissie-Andriessen
zullen wij ons eindoordeel over de regio Rotterdam opschorten. Ik heb dus
eerst de algemene benadering geschetst die wij in dit probleem kiezen voor
alle zeven BON-gebieden. De commissie-Andriessen houdt zich uitsluitend met
de regio Rotterdam bezig. Ik zeg dat wij ons eindoordeel over die regio opschorten,
onverlet latend onze algemene benadering voor al die zeven BON-gebieden.De heer Wolffensperger (D66):Mijn vraag is louter een vraag om informatie. In uw algemene benadering
sprak u zo nadrukkelijk over "de bestaande provincies".De heer Bolkestein (VVD):Ik zet Rotterdam nogmaals tussen haken, maar in principe gaan wij uit
van de bestaande provincies.De heer Wolffensperger (D66):Dus een verandering van de geografische structuur van provincies sluit
u vooralsnog uit? Ik hoor daarbij uw kanttekening over Rotterdam.De heer Bolkestein (VVD):Wij sluiten het niet uit. Wij geven onze algemene benadering. Ik benadruk
graag dat wij met elkaar tot een besluit moeten komen. Dan wordt het een proces
van geven en nemen. Onze benadering is dat wij een accent leggen op de provincies.
Dit zijn allemaal vragen over het middenbestuur. Wij hebben in Nederland een
middenbestuur en dat heet "de provincie".De heer Wolffensperger (D66):In uw stelling ligt de nadruk dus op "provincies" en niet op "bestaande
provincies in geografische zin"?De heer Bolkestein (VVD):Ja.De heer Wallage (PvdA):Het is natuurlijk het volste recht van collega Bolkestein om piketpalen
te slaan of signalen af te geven. Omdat wij er met z'n drieën inderdaad
niet uit zijn gekomen en omdat het gaat om de cruciale vraag hoe je rond de
grote steden de bestuurlijke problemen echt in samenhang kunt oplossen, betrek
ik het vooral op de laatste zin van zijn opmerkingen, namelijk dat het geen
zin heeft dat de commissie onder leiding van Frans Andriessen haar werk doet
als de VVD op voorhand de conclusies van die commissie als het ware binnen
de piketpalen zet. Mag ik aannemen dat het echt een open gesprek wordt?De heer Bolkestein (VVD):Deze zeven punten die ik heb voorgelezen, heb ik ook ter kennis gebracht
van de commissie-Andriessen. Ik zie niet in waarom ik onze algemene benadering,
die wij ter kennis hebben gebracht van die commissie, niet in deze Kamer naar
voren zou brengen. Ik herhaal graag dat wij openstaan voor argumenten. Wij
beseffen natuurlijk dat er een meerderheid voor wat dan ook moet ontstaan.
Wel benadruk ik dat reorganisaties niet alleen financieel maar ook emotioneel
duur zijn en dat men als het ware een tastbaar voordeel binnen handbereik
moet hebben om tot een reorganisatie over te gaan.De heer Wallage (PvdA):Dan trek ik maar de positieve conclusie dat de heer Bolkestein niet alleen
zijn opvatting geeft, maar dat hij zich ook gehouden voelt om voor de regio
Rotterdam een bestuurlijk stevige oplossing te vinden.De heer Bolkestein (VVD):Zeker, maar... Nou ja, daar laat ik het maar bij.De heer Schutte (GPV):Ik ben natuurlijk wel benieuwd naar het "maar".Mag ik uit de opsomming van de heer Bolkestein afleiden dat hij wat zijn
fractie betreft ook een signaal wil geven voor de huidige discussie over de
zogenaamde C20-gemeenten? De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken is bezig
om bij die twintig centrumgemeenten na te gaan in hoeverre zij vergroot moeten
worden.De heer Bolkestein (VVD):Ik vind dat dit er, met respect voor de heer Schutte, een beetje naast
staat. Ik heb het hier over de zeven BON-gemeenten en niet over de C20-gemeenten.De heer Schutte (GPV):Nee, maar u gaf wel een algemeen criterium voor gemeentelijke herindeling
en dergelijke. Ik neem aan dat dit volop aan de orde is daarbij.De heer Bolkestein (VVD):Nee, ik heb geen algemeen criterium gegeven voor gemeentelijke herindeling.
Ik heb alleen gezegd dat men in die BON-gebieden een bescheiden vorm van gemeentelijke
herindeling niet moet uitsluiten.De heer Schutte (GPV):Als dat al geldt voor BON-gebieden, dan zou ik zeggen dat het zeker geldt
voor de overige C20-gemeenten.De heer Bolkestein (VVD):Ik laat u graag bij die conclusie.Voorzitter! Wat ik zou willen zeggen na de opsomming van die zeven punten,
is het volgende. Dat voor de benadering die ik heb geschetst, een omslag in
politiek-bestuurlijke cultuur nodig is, ligt natuurlijk voor de hand. Maar
het beproeven van de oplossing die ik heb geschetst – zo zeg ik in het
bijzonder tegen de heer Wallage, in de hoop dat hij nog even naar mij wil
luisteren – gaat gepaard met aanzienlijk minder reorganisatiepijn en
-kosten en zou op een pragmatische wijze een groot aantal problemen tot oplossing
kunnen brengen. Het is zo langzamerhand de vraag of inhoudelijke oplossingen
nog wel gediend zijn met jarenlange discussies over grootse bestuurlijke concepten
met alle onzekerheden die daarmee gepaard gaan. In afwachting van het rapport
van de commissie-Andriessen, zo herhaal ik nu, zullen wij ons eindoordeel
over de regio Rotterdam opschorten.Voorzitter! De verhouding met Aruba raakt steeds meer verstoord. De weigering
van de regering-Eman om aanvaardbare Arubaanse deskundigen beschikbaar te
stellen voor de commissie-Aarts en de commissie-De Ruiter, is een provocatie.
Als Aruba zijn eigen gang wil gaan, is dat voor de VVD bespreekbaar. Maar
dan niet binnen het koninkrijk.Premier Pourier van de Antillen durft zijn nek uit te steken om de Antilliaanse
financiën op orde te krijgen. Dat waarderen wij. Maar krijgt hij wel
voldoende steun? Wij krijgen signalen dat de overige Antilliaanse politici
veel moeite hebben met de voorwaarden van het IMF. Wij vinden dat de regering
stevig moet vasthouden aan de IMF-lijn. Zo nodig met financiële sancties,
want de tijd van pappen en nathouden is nu echt voorbij.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Dat is heel heldhaftige taal. Als het gaat om Aruba, mag ik
de heer Bolkestein misschien nog de volgende feitelijke informatie doen toekomen.
Aruba heeft zelf de heer Aarts verzocht om het werk te doen dat voortvloeit
uit...De voorzitter:Zou ik u erop mogen wijzen dat deze informatie bij alle leden van de Kamer
bekend is? Wilt u derhalve geen beschouwingen houden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik wilde het de heer Bolkestein aanreiken, omdat mogelijkerwijs
zijn conclusie over Aruba, de VVD-opvatting over Aruba, dan in een wat ander
daglicht komt te staan. Die informatie is dat Aruba de heer Aarts zelf verzocht
heeft om het werk van de heer Muyale over te nemen. Het is een kleinigheid
in het debat, maar het lijkt mij een forse nuance te kunnen betekenen op de
krijgshaftige taal die de heer Bolkestein namens zijn fractie in de richting
van Aruba uitte.De heer Bolkestein (VVD):Voorzitter! Ik ben de heer Rosenmöller erkentelijk voor die informatie
en herhaal dat ons ongeduld natuurlijk begrijpelijk is. De situatie in Aruba
raakt steeds meer verloederd, ten aanzien van de rechtsstatelijkheid van wat
daar gebeurt. De invloed van de maffia is groot; dat weet ook iedereen. Wij
vinden dat een buitengewoon slechte ontwikkeling en wij zouden ons daar zeer
scherp tegen willen keren. Maar niettemin: dank voor de informatie.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! In alle ernst; het gaat hier om koninkrijksverhoudingen en
u weet net zo goed als ik hoe gevoelig dat is. Ik zou dan ook nog de volgende
opmerking willen maken. Een paar jaar geleden hebben wij hier met droge ogen
artikel 62 uit het Statuut geschrapt. Dat geschiedde op basis van de wens
van Aruba – hier ook gehonoreerd – dat Aruba onderdeel van het
Koninkrijk blijft. Met inachtneming van alle problemen die er zijn op Aruba –
ik zou die niet willen bagatelliseren – lijkt het mij niet goed om hier
het politiek signaal te geven: Aruba, je kunt wat ons betreft gaan, als jullie
dat zouden willen. Dat is naar mijn idee een signaal in de verkeerde richting.De heer Bolkestein (VVD):Voorzitter! Ik kom nu tot het hoofdstukje buitenlandse zaken. In 1988
stortte PanAm-vlucht 103 neer bij het Schotse Lockerbie. De daders behoorden
waarschijnlijk tot de Libische geheime dienst. Ook Iran heeft terroristische
daden gepleegd. Hoe moet het Westen omgaan met landen, die het internationale
terrorisme ondersteunen? De VS hebben wetgeving totstandgebracht met extraterritoriale
werking. Als op twee na de grootste investeerder in de VS is Nederland daar
natuurlijk extra gevoelig voor. Wij kunnen die extraterritoriale werking ook
niet aanvaarden. Dat hebben wij ook niet gedaan inzake de Arabische boycot
van Israël met de niet-joodverklaringen. Maar daarmee is de kous niet
af, want de befaamde "kritische dialoog" alleen is onvoldoende. Het lijkt
ons dat die dialoog voornamelijk dekmantel is voor commerciële belangen.
Op staatsbezoek in Qatar zei president Chirac: "Iedereen dient er eindelijk
van doordrongen te raken dat Frankrijk overal ter wereld zijn belangen en
zijn ideeën verdedigt, bovenal in deze regio." Dat is een uitspraak die
minister Van Mierlo in de oren kan knopen, want hij merkte onlangs op dat
de nationale staat een achterhaald idee was. Wat is nog de betekenis van een
minister van Buitenlandse Zaken van een achterhaald idee?Een kritische dialoog alleen is onvoldoende om staten die zich schuldig
maken aan internationaal terrorisme, tot de orde te roepen. Handelsbeperkende
maatregelen kunnen noodzakelijk zijn. De minister-president moet dat onomwonden
in de Europese Raad naar voren brengen. Is hij daartoe bereid?Op 24 oktober 1995 zei de minister-president in New York dat de VS en
de EU een "transatlantisch team" vormden dat werd geïnspireerd door "gedeelde
waarden en belangen". Daarom was "een volledig politiek partnerschap" noodzakelijk.
De VVD is dat volstrekt met de heer Kok eens. De as Brussel-Washington is
essentieel voor de stabiliteit van de wereld. Wij moeten die as daarom met
nuchterheid beoordelen. Realisme gebiedt te erkennen dat zonder de Verenigde
Staten de Europese Unie niet in staat is in het buitenland een vuist te maken,
zie Bosnië. De Europese NAVO-bondgenoten besteedden in 1995 13,5 mld.
dollar aan defensie R&D, de Amerikanen 35,5 mld. dollar, bijna drie keer
zoveel. Er is dus geen sprake van gelijkwaardigheid. Waren wij in het verleden
afhankelijk van de Amerikaanse nucleaire paraplu, nu zijn wij dat van de Amerikaanse
conventionele precisiewapens. Waarschijnlijk om die reden is Frankrijk ook
terugge keerd in de NAVO. Zou het niet verstandig zijn op te
houden met de "pretentie van een Europese pijler" in de NAVO? Of zijn de NAVO-lidstaten
soms bereid zeer veel meer voor hun defensie uit te geven dan nu?Op 5 juni 1947 presenteerde George Marshall het plan dat naar hem is genoemd.
Ik hoop dat de regering, dan voorzitter van de EU, zich sterk wil maken voor
een grootse viering van de 50ste verjaardag van dat plan juni volgend jaar,
hier in Den Haag, zo mogelijk in aanwezigheid van de president van de Verenigde
Staten.Tijdens het Europadebat van 19 juni jl. was de minister van Buitenlandse
Zaken niet erg duidelijk over de verhouding tussen EU, WEU en NAVO, en om
die reden wil ik de volgende vragen en opmerkingen naar voren brengen. Nu
de Europese verantwoordelijkheid expliciet kan worden uitgeoefend door middel
van combined joint task forces binnen de NAVO, is er onzes inziens voor de
WEU als militaire organisatie geen rol meer weggelegd. Welke taken ziet de
regering voor de WEU, die niet in NAVO-verband kunnen worden uitgevoerd? Is
een Europese defensie geloofwaardig wanneer kernwapens ontbreken? Als de regering
een rol voor kernwapens ziet weggelegd, hoe staat zij dan tegenover het aanbod
van de Franse president om de Franse kernwapens een rol te laten spelen? Graag
duidelijkheid hierover.Voorzitter! De Verenigde Naties hebben vorig jaar hun 50ste verjaardag
gevierd. Dat is met opmerkelijk weinig vreugde gebeurd. Hoewel de VN even
onmisbaar zijn als vroeger, kan veel worden verbeterd. Bovenal moet er beter
leiding worden gegeven. De directeurs-generaal M'Bow van Unesco en Saouma
van de FAO waren misschien de meest opvallende voorbeelden van incompetentie,
maar ook de huidige secretaris-generaal Boutros Ghali heeft gefaald. Als iemand
had moeten aftreden wegens Srebrenica, dan wel hij! Ik vraag de regering ervoor
te zorgen dat zijn mandaat niet wordt verlengd. Nederland behoort de invloed
te hebben die daarvoor nodig is, want wij zijn de tweede of derde donor van
de VN. Onze totale bijdrage aan alle VN-budgetten bedraagt nu 1,3 mld. Dat
wist u niet, mijnheer Wallage. Ik wist het ook niet!De heer Wallage (PvdA):Speak for yourself! Ik denk dat deze mededeling in het gebouw van de VN
wel zal worden gehoord.De heer Bolkestein (VVD):Voorzitter! Gezien de fiasco's van de VN in Somalië, Bosnië
en Rwanda, is het terecht dat de minister van Defensie wat terughoudend is
geworden met het voldoen aan verzoeken uit New York. De VVD is nog steeds
vóór een redelijk aandeel van Nederland aan vredesoperaties,
maar dan wel onder de voorwaarden van de brief van juni 1995. Het mandaat
moet goed en duidelijk zijn, de inzet moet in de tijd beperkt zijn, er moet
voldoende deelname van andere landen zijn en er moet een redelijke kans op
succes zijn.Voorzitter! De NAVO-troepen in Bosnië bewaren een precaire vrede.
Het hart ervan wordt gevormd door Amerikaanse troepen. Vertrekken die, dan
gaan ook de Britten. Gelukkig ziet het ernaar uit dat de Amerikanen aanwezig
blijven in een kleinere IFOR 2. Volgens de hoge vertegenwoordiger Carl Bildt
moeten de NAVO-troepen vanaf nu nog twee jaar blijven. Maar wat wordt dan
hun doel? Door zijn etnische samenstelling is Bosnië even weinig levensvatbaar
als Joegoslavië zelf. Zoals Henry Kissinger onlangs in een ochtendkrant
schreef: "Eenwording kan alleen als de troepen van de NAVO en Amerika voor
onbepaalde tijd aanwezig blijven." Ik ben bang dat Carl Bildt erg optimistisch
is. Ik herinner eraan dat Britse troepen nu 25 jaar in Noord-Ierland liggen.De heer Wallage (PvdA):Het nadeel van dit soort beschouwingen is dat je er niet zo achter komt,
wat eigenlijk inhoudelijk het doel van de VVD-politiek zou zijn. Ik neem toch
niet aan dat het de gedachte van de heer Bolkestein is dat wij het als het
gaat om etnische scheidslijnen, er maar bij laten zitten?De heer Bolkestein (VVD):Dat is natuurlijk niet mijn overweging. Ik herhaal dat wij vóór
een redelijke deelname aan vredesoperaties zijn. Ik zou ervoor zijn als IFOR
wordt voortgezet in de vorm van IFOR 2 mét Amerikaanse en natuurlijk
ook Britse deelname. Ik waarschuw alleen voor de gedachte die Carl Bildt nu
heeft geopperd, dat twee jaar voldoende is. Dat is een illusie. Ik heb gewezen
op Noord-Ierland. Je kunt wijzen op Cyprus, Palestina en Israël. Ik kan
wijzen op tal van voorbeelden waar een voortdurende aanwezigheid noodzakelijk
is. Ik zeg dus tegen u, tegen de collega's en tegen het kabinet: denk niet
dat wij er met twee jaar van af zijn.De heer Wallage (PvdA):Desalniettemin sluit u niet uit dat als zo'n tweede IFOR er komt en internationaal
wordt gedragen, ook Nederland daarin zijn verantwoordelijkheid neemt?De heer Bolkestein (VVD):Op een redelijke basis, dus altijd tijdelijk en afgewisseld door anderen.Voorzitter! Ik zal "ideeën aandragen" en "plannen uitwerken", zei
Bouterse na de verkiezing van Wijdenbosch, terwijl deze verklaarde dat van
de "goede ideeën en grote ervaring" van Bouterse gebruik zal worden gemaakt,
een man naar wie een onderzoek van de Nederlandse justitie loopt. Wat is de
mening van de regering over de woorden van minister Pronk, die zei niets te
voelen voor samenwerking met een Surinaamse regering waarvan de NDP deel uitmaakt.
Een dergelijke regering zou immers betekenen dat er in Suriname geregeerd
wordt met hen die de maffiose en cocapraktijken in Suriname hebben geïntroduceerd,
aldus de heer Pronk. Mijn fractie is van mening dat ontwikkelingshulp aan
Suriname vanaf heden slechts moet bestaan uit humanitaire en andere activiteiten
die direct aan de bevolking ten goede komen.Voorzitter! Minister Pronk is van mening dat de Unctad kan worden gehalveerd.
"Daar wordt te veel gepraat en te weinig gedaan", zei hij. De Carlsson-commissie,
waarvan de heer Pronk lid is, wil zowel Unctad als Unido opheffen. Dat is
nog eens een goed idee! Voor ontwikkelingslanden hebben deze organisaties
niets gedaan.Op 4 augustus was het voor minister Pronk in Kathmandu al Prinsjesdag.
Het volgend jaar wordt, aldus de minister in Nepal, "het jaar van de revolutie
in de Nederlandse ontwikkelingshulp". Eindelijk dan toch een revolutie!Hij maakte daar bekend volgend jaar 20% van zijn begroting te willen uitgeven
aan "basishulp". Maar dergelijke hulp kan alleen gedijen in landen met goed
bestuur. Wie staat garant voor dat goede bestuur? Wat denkt
de heer Pronk verder van de opvatting van de Senegalees Ndiaye, geciteerd
door Guikje Roethof in een artikel in De Groene: "Wij willen geen liefdadigheid
want die vernedert ons. Met geld dat je in de handel verdient, kan je kopen
wat je wilt." Is dit geen steun voor de stelling dat hulp vaak schaadt en
dat handelsliberalisatie voor de meeste ontwikkelingslanden nu veel belangrijker
is? Zweden heeft nu zijn ontwikkelingshulp teruggebracht naar 0,7% BNP. Dat
is de internationale afspraak. Zoals bekend, willen wij dat ook.De heer Wallage (PvdA):Voorzitter! Ik wil een enkele opmerking over omgangsvormen maken. Het
staat de heer Bolkestein natuurlijk vrij om op elk moment van de dag ergens
een zaaltje te huren om met de heer Pronk in debat te gaan, maar ik meen dat
wij het hier over het beleid van het kabinet inzake ontwikkelingssamenwerking
hebben.De heer Bolkestein (VVD):Natuurlijk! Alles wat ministers zeggen, komt voor rekening van het kabinet.
Een minister die zegt dat hij op persoonlijke titel spreekt, kent ons staatsrecht
niet. President De Gaulle zei: ministers hebben maar twee privé-aspecten:
hun huwelijk en hun dood. Dat vind ik een beetje ver gaan. Maar ik vind wel
dat alles wat bewindslieden zeggen, voor rekening van het hele kabinet komt.De heer Wallage (PvdA):Des temeer reden is er dan om het kabinet aan te spreken en om niet te
doen alsof wij een situatie kennen waarin de ene minister namens het kabinet
spreekt en dus ook via het kabinet wordt aangesproken en waarin voor de andere
minister sprake is van een particuliere opvatting. U doet het voorkomen dat
dit wel zo is. Dat vind ik niet leuk en gewoon vervelend. Het is zoals u het
zegt: per definitie is alles wat door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
wordt gezegd onderdeel van het kabinetsbeleid. Het lijkt mij daarom aanzienlijk
correcter om op dit punt het kabinet aan te spreken.De heer Bolkestein (VVD):De heer Pronk zal het zeer waarderen dat u hem in bescherming neemt. Ik
heb vaak met de heer Pronk gedebatteerd. Hij is niet van suiker. Hij zal het
mij niet euvel duiden dat ik hem direct toespreek.De heer Wallage (PvdA):Maar ik neem niet de heer Pronk in bescherming, mijnheer de voorzitter,
maar ik neem de normale omgangsvormen in bescherming.De heer Bolkestein (VVD):Voorzitter! Nu moet ik u aanspreken. Schiet ik tekort met mijn omgangsvormen?De voorzitter:De Kamer oordele! Gaat u verder met uw betoog.De heer Wallage (PvdA):Helemaal zeker wist u het kennelijk niet.De heer Wolffensperger (D66):Voorzitter! Het gaat mij niet om de omgangsvormen, maar nu de heer Bolkestein
de woorden van mijn fractiegenote Roethof aanhaalt, lijkt het mij dat ik haar
recht doe door te zeggen dat zij in het artikel, waaruit de heer Bolkestein
citeert, tot een andere conclusie komt dan hij.De heer Bolkestein (VVD):Dat neemt niet weg...De heer Wolffensperger (D66):Ik spreek u daarmee niet tegen, maar u gebruikt het citaat als argument
voor vermindering van ontwikkelingssamenwerking. Haar conclusie is juist dat
die behouden moet worden.De heer Bolkestein (VVD):Dat moge zo zijn, maar zij vestigt wel de aandacht op de schade die kan
ontstaan door ontwikkelingshulp. Ik kan dat toelichten, maar omwille van de
tijd zal ik dat niet doen. Aan dit aspect wordt bijna altijd voorbijgegaan.De heer Wolffensperger (D66):U zult begrijpen dat ik mijn fractiegenote niet geheel wil laten vereenzelvigen
met uw standpunten. Daarom zei ik dit.De heer Bolkestein (VVD):Ik vlei mij niet met die illusie.Voorzitter! "Vergroting van de samenhang in het buitenlands beleid is
nodig", staat in de Herijkingsnota. Een logisch gevolg van die nota en van
de ontschotting op Buitenlandse Zaken is een staatssecretariaat voor Ontwikkelingssamenwerking
onder de minister: geen twee kapiteins op één schip. Ik heb
begrepen dat de heer Pronk in de krant voor wakker Nederland heeft laten weten
dat hij de loods is en de heer Van Mierlo de kapitein. Dat zou betekenen dat
de heer Van Mierlo alleen de weg niet kan vinden. Is dat werkelijk zo?De heer Heerma (CDA):Dit klinkt zo urgent dat ik de heer Bolkestein vraag of dat nog deze week
moet worden geregeld.De heer Bolkestein (VVD):Wat?De heer Heerma (CDA):Gaan die twee kapiteins deze week nog van het schip af? Moet de knoop
wat dat betreft nog deze week worden doorgehakt?De heer Bolkestein (VVD):Neen, ik heb niet de illusie dat dit in deze kabinetsperiode nog gebeurt.De heer Heerma (CDA):Zo groot is de urgentie ook weer niet.De heer Bolkestein (VVD):Het is toekomstmuziek. Het komt in het volgende kabinet aan de orde, wanneer
die 60% ook omlaag gaat naar 50%.Wij hebben in juni jongstleden gesproken over de Europese integratie.
Ik ben daar nu kort over. Twee zaken wil ik aan de orde stellen, eerst de
IGC. De IGC heeft als belangrijkste taak het aanpassen van de besluitvormingsprocedures
van de EU aan een groter aantal lidstaten. Wil de regering bevestigen dat
zij zich zal verzetten tegen het opgeven van de Nederlandse commissaris in
Brussel, evenals tegen een wijziging in de stemverhouding ten nadele van de
kleine lidstaten? Dan iets over de uitbreiding zelf. Wat de VVD betreft is
het plafond voor de structuur- en cohesiefondsen nu hoog genoeg. Er is in
die fondsen bovendien een stuwmeer van 42 mld. ontstaan. Kunnen de toetredende
landen onder het huidige plafond worden gecontenteerd? Of moeten de regels
ten nadele van de huidige ontvangers worden gewijzigd?Dan kom ik op het milieu. De milieucomponenten zullen meer moeten worden
betrokken bij het buitenlands beleid. De klimaatcommissie van deze Kamer heeft
duidelijk gemaakt dat de CO2-problematiek vooral op wereldschaal
moet worden aangepakt. Nederland zelf levert namelijk een bijdrage van 0,7%.
De commissie concludeert dat Nederland zijn verplichtingen in
Europees verband moet afstemmen. De VVD deelt die mening. Wij kunnen ons CO2-geld beter in Polen uitgeven dan hier. Het Nederlandse bedrijfsleven
behoort tot de meest energie-efficiënte ter wereld. De scherpe Nederlandse
eisen hebben geleid tot een bedrijfsleven dat milieubewust is en bereid om
besparingsconvenanten, die hun weerga in Europa niet kennen, te ondertekenen.
Eenzijdige Nederlandse maatregelen kunnen contraproductief worden als bedrijven
uitwijken naar landen waar lagere milieu- en energie-eisen gelden.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Pleit de heer Bolkestein voor een verruiming van de hulp aan
Oost-Europa ten behoeve van milieuprojecten aldaar?De heer Bolkestein (VVD):Ja, ten koste van de CO2-begroting hier, want de totale hoeveelheid
geld blijft hetzelfde. Wij zijn van mening dat het geld daar moet worden uitgegeven
waar het rendement het hoogst is. Dat is duidelijk in Oost-Europa en niet
in Nederland.De heer Van Dijke (RPF):Dat houdt in dat de 750 mln. die nu wordt vrijgemaakt ter bestrijding
van de CO2-uitstoot in de richting van bijvoorbeeld Polen wordt
gesluisd. Daarmee staat de heer Bolkestein toe dat de hier geformuleerde milieudoelstelling
niet wordt gehaald.De heer Bolkestein (VVD):Wij moeten dat weinige geld uitgeven daar waar er het meest profijt van
wordt getrokken terzake van de CO2-uitstoot. Dat is daar en niet
hier.De heer Van Dijke (RPF):De consequentie daarvan is dat de hier geformuleerde milieudoelstelling
door de VVD wordt losgelaten.De heer Bolkestein (VVD):Ja, behalve dan dat je precies kunt uitrekenen wat daar aan CO2
wordt afgevangen. Dat telt natuurlijk ook voor ons.De heer Van Dijke (RPF):Ten aanzien van onze eigen inspanning hebben wij onszelf een verplichting
opgelegd. Die laat de VVD nu los.De heer Bolkestein (VVD):Ik vind dat men moet kijken naar wat in Oost-Europa kan worden bereikt,
maar dat moet wel worden toegerekend aan het Nederlandse staatje.De heer Van Dijke (RPF):Kan de heer Bolkestein niet gewoon antwoord geven op mijn vraag? Ik vraag
of hij de doelstelling die wij met elkaar hebben afgesproken, loslaat.De heer Bolkestein (VVD):In zoverre niet, dat ik van mening ben dat de winst die in Oost-Europa
wordt geboekt daaronder moet komen. Ik vind het verstandiger om het geld daar
uit te geven dan hier, omdat het daar veel meer rendement heeft.Onlangs heeft de rechtbank te Zwolle geoordeeld dat afgewezen asielzoekers
niet naar Somalië kunnen worden uitgezet, wanneer zij niet daadwerkelijk
door de naaste familieleden worden opgevangen. Wanneer dit het beleid wordt,
valt te vrezen dat Somaliërs nooit meer naar hun land zullen worden teruggestuurd.
Hun familie heeft immers belang bij hun aanwezigheid hier en niet daar. Ik
vraag of staatssecretaris Schmitz – als de heer Wallage mij toestaat
dat ik haar even adresseer – zich daarbij neerlegt. Wat vindt zij van
het feit dat een rechter een officieel ambtsbericht van de regering naast
zich neerlegt?De heer Wallage (PvdA):Het antwoord lijkt mij te zijn dat iedereen, niet alleen de regering maar
ook de Kamer, te leven heeft met een onafhankelijke rechter. Of wilt u daar
graag iets aan doen?De heer Bolkestein (VVD):Neen, maar wij hebben hier de verhouding tussen executieve en rechtsprekende
macht. Als er een officieel ambtsbericht komt van het kabinet, dan vind ik
dat een lid van de rechterlijke macht dat niet zonder buitengewoon klemmende
redenen terzijde kan leggen. Ik vraag mij af of die klemmende redenen hier
aanwezig waren. Ik wil het oordeel van het kabinet over dit conflict tussen
rechtsprekende macht en executieve macht.De heer Wallage (PvdA):Ik begrijp dat de heer Bolkestein in lijn met deze redenering pleit voor
een recht op hoger beroep. Dan zou een hogere rechter deze situatie kunnen
beoordelen. Dat lijkt mij logisch in de redenering van de heer Bolkestein.
Zouden wij overigens niet vreselijk moeten oppassen voor een situatie waarin
wanneer ons een rechterlijk oordeel niet bevalt, vervolgens de discussie wordt
losgemaakt over de vraag of een regering daar dan wel genoegen mee kan nemen?
Is dat niet een la opentrekken die echt de essentie van de verhoudingen tussen
de rechterlijke en uitvoerende macht raakt? Als in dit geval een oordeel van
een rechter de heer Bolkestein slecht uitkomt en misschien mij ook wel –
dat zou echter nadere bestudering vragen – dan heeft het enorme consequenties
voor alle verhoudingen tussen uitspraken van rechters en die van de overheid
als hier monter de vraag aan de orde wordt gesteld hoe eigenlijk om te gaan
met dat soort rechters.De heer Bolkestein (VVD):Wat de heer Wallage zegt, is zeker van groot belang. Ik ben de eerste
om dat te erkennen, maar het gaat hier over een officieel rapport van de regering
over een feitelijke situatie in een ander land. Dan vind ik dat een rechter
wel van verre moet komen om te zeggen: neen, dat vertrouw ik niet, dat rapport
leg ik naast mij neer, want ik vind dat de situatie er anders uitziet. Ik
vind dat dan het evenwicht tussen executieve en rechterlijke macht wordt verbroken.
Ik ben het wel met de heer Wallage eens dat dit evenwicht er natuurlijk moet
zijn.De heer Wallage (PvdA):Een ambtsbericht is een ambtsbericht en vervolgens is een rechter volstrekt
autonoom om zijn conclusies te trekken. Als ons vervolgens die conclusies
niet aanstaan, dan moeten wij structureel bezien of wij de wet moeten wijzigen.
Ik heb echter ernstig bezwaar tegen de redenering, waarbij op grond van het
feit dat een ambtsbericht niet wordt gehonoreerd door een rechter, eigenlijk
aan de orde wordt gesteld of de rechter niet te autonoom is. Ik vind dat een
heel riskante argumentatie.De heer Bolkestein (VVD):Ik wil niets afdoen aan de autonomie van de rechterlijke macht en toch
vraag ik mij af of als dit ambtsbericht over de situatie aldaar wordt overgelegd,
de autonomie die ik erken, waardeer en respecteer, ook kan betekenen
dat de rechter dat ambtsbericht naast zich neerlegt. In ieder geval wil ik
graag weten wat het kabinet hiervan vindt, want ik geef toe dat het een netelige
maar belangrijke kwestie is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Er worden ook een aantal vragen over gesteld, omdat het een netelige kwestie
is. Zou het ook kunnen zijn dat als een rechter de uitspraak ten aanzien van
Somalië doet zoals die gedaan is, er wellicht – dat zijn namelijk
ook signalen die vanuit Nederlandse organisaties doorklinken – in kwalitatieve
zin iets mis was?De heer Bolkestein (VVD):Ja, dat is altijd mogelijk.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Is het dan ook zo dat op het moment waarop u die vraag stelt aan het kabinet,
daaruit afgeleid moet worden dat gezien die rechterlijke uitspraak, u als
VVD-fractie vindt dat het kabinet of wellicht de meerderheid van de Kamer
zich daarvan niets aan zou moeten trekken en dat het beleid van voor die uitspraak
zou moeten worden gecontinueerd met als gevolg dat de mensen teruggestuurd
worden naar een behoorlijk onzekere en wellicht zelfs gevaarlijke situatie?De heer Bolkestein (VVD):Een dergelijk ambtsbericht is ontstaan via de kanalen van Buitenlandse
Zaken. Ik moet toch aannemen dat Buitenlandse Zaken gegronde redenen heeft
om tot dat ambtsbericht te komen. Natuurlijk is het mogelijk dat men zich
vergist, maar ik vind het merkwaardig dat dit ambtsbericht niet als zodanig
wordt aanvaard door de rechter in Zwolle. Naar mijn gevoel hapert daar iets.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als er nu 25 rechterlijke uitspraken waren, waarbij het ambtsbericht feitelijk
terzijde zou worden geschoven, zou u misschien nog een punt hebben, los van
de staatsrechtelijke kant van de zaak. Het is echter zeer uniek dat een rechter
deze uitspraak doet. Dan is het toch merkwaardig dat u juist op dat moment
de vraag stelt aan de regering of de regering zich niet moet distantiëren
van die onafhankelijke uitspraak. Het zou toch ook beter zijn als de VVD...De voorzitter:Uw vraag is helder.De heer Bolkestein (VVD):Het is ook een buitengewoon belangrijke uitspraak. Als dit het beleid
wordt, zullen wij nooit meer asielzoekers kunnen uitzetten, kunnen terugsturen
naar Somalië. De familie die bescherming zou moeten leveren, heeft namelijk
belang bij de aanwezigheid van die asielzoeker hier en niet daar. Dan gaat
er dus nooit meer iemand terug naar Somalië. Daarom vind ik die rechterlijke
uitspraak heel ver gaan. Die is niet gebaseerd op een bericht van de executieve,
waar je toch op af zou moeten gaan, maar op eigen waarheidsvinding. Ik betwijfel
of dat nu wel zo verstandig is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dit valt dus alleen maar te voorkomen als je mensen de toegang tot de
rechter ontzegt. Ik hoop dat u die stap niet wilt maken.De heer Bolkestein (VVD):Dat doe ik ook niet.De heer Wolffensperger (D66):De rechter geeft zijn oordeel en weegt daarbij zijn informatie. Het is
niet zo dat een ambtsbericht daarbij een veel zwaardere rol speelt dan andere
informatie. Het is misschien wat pijnlijk om te zeggen, maar wie zich het
aantal discussies over ambtsberichten in deze Kamer in de afgelopen acht jaar
voor de geest haalt, moet wel constateren dat ook door de volksvertegenwoordiging
een ambtsbericht niet wordt gezien als een absoluut juiste weergave van de
feiten, waar je altijd op kunt bouwen. Het is dus een element in afweging
als alle andere.De heer Heerma (CDA):Ik weet niet of de vraagstelling wel goed is. De vraag is wat het oordeel
van de regering is over het feit dat een ambtsbericht door de rechter naast
zich neergelegd wordt. Moet de vraag aan de regering niet zijn waarom zij
haar rechtsmiddelen niet gebruikt om die uitspraak van de rechter ongedaan
te maken?De heer Bolkestein (VVD):Ik wil aan de discussie een element toevoegen, waardoor het nog een beetje
moeilijker wordt. Ik zeg tegen de collega's dat de Raad van State heeft geoordeeld
dat er geen vervolging kan zijn, waar geen centraal gezag is. Die opvatting
sluit aan bij uitspraken van rechterlijke colleges in Frankrijk en in Duitsland.
Ik vraag daarom aan het kabinet wie er gelijk heeft: de rechtbank in Zwolle
of de Raad van State.Voorzitter! Eind 1995 is besloten dat in samenwerkingsovereenkomsten van
de Europese Unie met derde landen een terugnameclausule kan worden opgenomen.
Zo kan druk worden uitgeoefend op landen die hun onderdanen weigeren terug
te nemen. Ik vraag of het nu ook zo gaat. Overigens zijn wij van mening dat
als landen van herkomst chicaneren terzake van de terugneming van onderdanen,
zij dat moeten voelen in de ontwikkelingshulp, mochten zij die van Nederland
of de EU ontvangen.Het Europese asielbeleid varieert van land tot land. Mijn fractie heeft
altijd het belang van harmonisatie onderschreven. Onze oud-collega Wiebenga
heeft in het Europees Parlement voor een Europees migratieobservatorium gepleit.
Dat zou zich ook moeten bezighouden met een beoordeling van de toestand in
het land van herkomst. Dan kan ook het uitzettingsbeleid worden geharmoniseerd.
Wij zouden daar een groot voorstander van zijn.60% van de asielzoekers die zich op Schiphol aandienen, heeft geen papieren,
hoewel niemand een vliegtuig zonder documenten kan binnenkomen. Waarom worden
luchtvaartmaatschappijen niet verplicht de reisdocumenten via een computerscan
op te slaan en tijdens de vlucht over te seinen?Uitgeprocedeerden moeten zich nu in het verwijdercentrum in Ter Apel melden.
Zij moeten zelfstandig met een treinkaartje en een strippenkaart reizen. In
juli meldde de staatssecretaris dat meer dan de helft van de asielzoekers
die zich daar, in Ter Apel, moesten melden, spoorloos was. Dat is in strijd
met het Schengenverdrag. Dat verdrag is een van de belangrijkste internationale
verplichtingen die ons land kent. Het verplicht ons tot de bestrijding van
drugshandel, de bewaking van de buitengrenzen en het weren van illegalen.
Daarin slagen wij niet altijd even goed. Daarom vindt mijn partij dat het
kabinet een extra inspanning voor de handhaving van dit verdrag moet leveren.
Wij denken aan een speciale politie-eenheid voor de aanpak van mensensmokkel,
 intensivering van opsporing en uitzetting van illegalen, effectieve
verwijdering van uitgeprocedeerde asielzoekers en verscherping van de bewaking
aan de buitengrenzen.Zo'n extra inspanning kost natuurlijk geld. Omdat handhaving van het Schengenverdrag
een internationale verplichting is, vinden wij dat dit geld gevonden kan worden
onder de Homogene groep internationale samenwerking. Dat is mogelijk, want
door de automatische groei van deze groep valt in de komende vier jaar een
fors bedrag voor niet-ODA-uitgaven vrij. In 1997 is nog 25 mln. te verdelen.
Wij vragen het kabinet om dit bedrag vrij te maken voor handhaving van het
Schengenverdrag, bijvoorbeeld door de politie-eenheid die ik zojuist heb genoemd.Voorzitter! Veel Nederlanders hebben niet het gevoel dat het veilig is
in Nederland. Zij hebben daartoe alle reden. Jaarlijks worden ongeveer 8 miljoen
delicten gepleegd. Sinds het midden van de jaren tachtig nemen vooral de georganiseerde
criminaliteit en het aantal geweldsdelicten toe. Ook het beeld dat justitie
over zichzelf afroept, doet het gevoel van veiligheid geen goed. De IRT-enquête
gaf blijk van een crisis bij de opsporing. Veel aanbevelingen van de commissie
zijn door de Kamer overgenomen. Mijn fractie gaat ervan uit dat deze voortvarend
ter hand worden genomen en op zo kort mogelijke termijn worden uitgevoerd.
Mijn fractie zal voorts bij de evaluatie van de Politiewet aandringen op meer
centrale sturing. Nu is er sprake van een ongerijmdheid, omdat het openbaar
ministerie voornemens is om meer centraal te werken, terwijl de politie voornemens
is om meer decentraal te werken. Verder verzoekt mijn fractie om de in deze
begroting voorziene 1000 extra agenten bij voorrang in te zetten in kleine
gemeenten. Dat geld moet ook echt worden besteed aan koppen en niet aan apparatuur.
Verder is het wenselijk om de inzet van vrijwillige politie te vergroten.
Ook de overgang van groen naar blauw, van leger naar politie, schept mogelijkheden.
Ondanks alle inspanningen is de organisatie van de bij de strafrechtshandhaving
betrokken organen nog steeds onvoldoende. Voor ons zullen nieuwe nota's en
mooie woorden niet meer voldoende zijn. Het gaat erom dat de afhandelingsduur
van allerlei zaken, zowel civielrechtelijke zaken als strafrechtelijke zaken,
afneemt, dat de pakkans toeneemt, dat de opgelegde gevangenisstraf binnen
een redelijke termijn ten uitvoer wordt gelegd en dat de productiviteit van
zowel politie als justitie toeneemt.Er is geen minister van Justitie geweest die er in zo korte tijd, tegen
de bezuinigingsstroom in, zoveel geld bij heeft gekregen als mevrouw Sorgdrager.
Net stelde ik voor om daar nog een extra bedrag aan toe te voegen. Onze samenleving
heeft nu recht op boter bij de vis. Ook de minister beseft dat. Op 7 januari
1995 stelde zij in het Algemeen Dagblad dat zij mag worden afgerekend op het
verminderen of beheersbaar maken van de criminaliteit. Dat is inderdaad waar
het om gaat en wat volgend jaar zal moeten blijken.De heer Wallage (PvdA):Ik neem aan dat deze boter-bij-de-visredenering in het kader van de parallelle
behandeling ook voor de minister van Binnenlandse Zaken geldt op het punt
van het effectief op straat brengen van de toegezegde agenten.De heer Bolkestein (VVD):Zeker.De heer Wallage (PvdA):U hebt dat helemaal niet in uw betoog genoemd. Vorig jaar hebben wij een
vrij stevig debat gevoerd over de vraag of de extra agenten echt op straat
komen. Collega Heerma heeft zijn zorgen op dit punt in dit debat ingebracht.
Ik krijg dezelfde signalen als collega Heerma.De voorzitter:Ik wijs erop dat dit het karakter van een interruptie te buiten gaat.
Dit had ook in uw termijn gekund.De heer Bolkestein (VVD):Er zijn inderdaad twee politieministers. De opsporing van delicten is
echter de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie.De heer Wallage (PvdA):De strekking van het betoog van de heer Bolkestein was "boter bij de vis".
Ik zou het daarom correct hebben gevonden als op het punt waar echte zorgen
bestaan, namelijk of het wel lukt om de toegezegde agenten op straat te brengen,
de heer Bolkestein de liberale minister van Binnenlandse Zaken ook vanuit
zijn verantwoordelijkheid had aangesproken. Het is overigens een zaak van
het hele kabinet.De heer Bolkestein (VVD):Zeker! Ik sluit mij daarbij aan. Terzake van de efficiencyverhoging van
de politie kan nog zeer veel worden gedaan.Ik sluit af met het volgende onderwerp en wel dat van de staatssecretaris.
Niet de een of ander dus, maar de staatssecretaris "an sich". In onze Grondwet
staat: "Een staatssecretaris treedt in de gevallen waarin de minister het
nodig acht en met inachtneming van diens aanwijzingen, in zijn plaats als
minister op."Dat is niet de huidige toestand. Formeel heeft de staatssecretaris een
eigen verantwoordelijkheid. Hij moet zijn eigen politieke boontjes doppen.
Daarnaast is hij ondergeschikt aan zijn minister, alhoewel het niet gebruikelijk
is dat die mede ter verantwoording wordt geroepen, zelfs niet in moeilijke
tijden.Mijn fractie wil de functie van staatssecretaris opwaarderen. In de eerste
plaats door hem plaatsvervanger van zijn minister te laten zijn, zowel intern
als extern. In de tweede plaats door hem als vervangend minister in de ministerraad
stemrecht te geven. De minister blijft natuurlijk de kapitein op het schip,
conform artikel 46, lid 2, van de Grondwet. Deze constructie, dit voorstel,
heeft drie voordelen: 1. een duidelijkere positie van de staatssecretaris,
2. de noodzaak tot afstemming van beleid tussen de beide bewindspersonen die
dan meestal tot dezelfde partij zullen behoren en 3. een altijd complete ministerraad.
Ik vraag het kabinet, hier op mijn voorstel te reageren.De heer Heerma (CDA):Betekent dit voor een departement als Buitenlandse Zaken dat, aangezien
de minister van Buitenlandse Zaken veel op stap is, de toekomstige staatssecretaris
voor Ontwikkelingssamenwerking altijd de minister in de ministerraad moet
waarnemen?De heer Bolkestein (VVD):Kijk, wij zijn nog niet zover dat er een staatssecretariaat is voor Ontwikkelingssamenwerking.
Ik hoop dat dit logische gevolg van de Herijkingsnota na de komende formatie
werkelijkheid zal worden. In dat geval zal de minister van Buiten landse
Zaken, de heer Van Mierlo, zijn opvolger of wie dan ook, van geval tot geval
en van ministerraad tot ministerraad, moeten aangeven dat de een of de ander
daarbij aanzit. Wat is daartegen?De heer Heerma (CDA):Dat betekent dus, voor een van de veertien departementen in het bijzonder,
dat de toekomstige staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking vaak de
minister zal vervangen.De heer Bolkestein (VVD):Ik wacht het oordeel van het kabinet af.De heer Wolffensperger (D66):Ik heb een iets principiëlere vraag. Ik kan van harte instemmen met
de vervanging. Hoe oordeelt de heer Bolkestein over het geval dat de staatssecretaris
die stemrecht verkrijgt van een andere politieke kleur is dan de minister?De heer Bolkestein (VVD):Ik heb net gezegd dat mijn voorstel in de praktijk ertoe zal leiden dat
minister en staatssecretaris van dezelfde politieke kleur zullen zijn. Mocht
dat niet het geval zijn, dan denk ik dat in de cohesie die ik voorspel voor
het tweede paarse kabinet, minister en staatssecretaris het zozeer met elkaar
eens zullen zijn dat al die kleuren niet zoveel meer uitmaken. Ik citeer nu
minister Wijers, die niet al te lang geleden heeft gezegd dat wij één
partij kunnen worden, omdat het toch allemaal weinig uitmaakt.De heer Janmaat (CD):Mijnheer de voorzitter! De lovende berichtgeving over het beleid van het
kabinet en bovendien de voorstelling van zaken dat veel problemen in het land
aangaande onze nationale staat en de samenleving bijna opgelost zijn dan wel
binnenkort worden aangepakt, kan de CD niet volgen. Wij willen niet ontkennen
dat een voortdurende reeks van bezuinigingen heeft geleid tot een minder slechte
stand van de staatsfinanciën. Maar minder slecht wil in dit opzicht toch
nog altijd zeggen dat de regering volgend jaar 20 mld. tekortkomt wat ongeveer
per werkende burger ƒ 400 per maand is. Dat komt de regering dus tekort.
De staatsschuldquote mag dan relatief teruglopen, de werkelijke staatsschuld
in getallen komt ver boven de 500 mld. Dat het financiële beleid een
toetreding tot de Europese Unie mogelijk maakt, moet worden afgewacht. De
CD heeft daarbij grote vraagtekens. Als deze zij het afnemende maar ook volgens
de regering aanhoudende tekorten kunnen leiden tot een internationaal Europees
financieel stelsel dan mag de VVD zeggen: wij leveren de harde gulden niet
in voor wij zeker zijn van de EMU, maar op het moment dat dit is gebeurd hebben
wij op die EMU nauwelijks meer grip en kan onze gulden gaan flodderen. De
CD heeft minder vertrouwen in het regeringsbeleid dan dezer dagen wordt uitgedragen.
Wij zullen de zaken kritisch blijven volgen, omdat wij menen dat de Europese
eenwording lang zo'n eenvoudige zaak niet is als hier op nationaal niveau
vaak wordt voorgesteld. De problemen in onze samenleving blijven.De regering zegt dat de koopkracht volgend jaar behouden zal blijven.
Vele burgers en ook de CD stellen daarbij vraagtekens. Even hard als de koopkracht
wordt gegarandeerd, komen de belastingverhogingen naar voren. Naast de door
de regering verhoogde accijnzen en belastingen zullen dankzij de decentralisatie
de lagere overheidsorganen hun verhogingsduit in het zakje doen. Naar de mening
van onze fractie zal dan misschien in absolute guldens de koopkracht gehandhaafd
worden, maar de minister-president dient dan toch eens uit te leggen dat het
deel dat van die koopkracht naar de overheid terugvloeit niet groter wordt.
Als onze koopkracht gelijk blijft en de overheid vraagt wat meer terug, dan
gaat die wel degelijk achteruit.Deze regering is er tot nu toe niet in geslaagd om de criminaliteit effectief
te bestrijden. Dat heeft de regering deels aan haar eigen beleid te danken.
De uitholling van het gezag, van het eigen overheidsapparaat is door de regering
zelf danig bevorderd. De gevolgen van de gigantische blunders inzake de voorgenomen
bestrijding van drugs zijn nog lang niet verdwenen, ondanks de aankondiging
van de regering om de drugshandel harder te willen aanpakken. Je vraagt je
af of er nog meer koppen bij de politie gaan rollen.De terugloop van de misdaad en het veiliger worden van onze samenleving
zijn nog lang niet in zicht. Er vinden nog veel (roof)overvallen in ons land
plaats en in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf heeft daar grote last
van. Veel middenstanders voelen zich bedreigd als horden bezoekers opeens
hun winkel binnenkomen en als zij zien dat hun waar onbetaald wordt weggedragen.
De CD stelt voor de Vuurwapenwet te wijzigen en het verkrijgen van vuurwapens
sterk te vereenvoudigen. Dat kan door de houder van een wapen te registreren
en dat door te geven aan de politie. Dit hoeft zeker geen toeneming van geweld
te betekenen. Zwitserland kent een dergelijke wet voor de registratie van
vuurwapens allang. Dat heeft in dat land nooit geleid tot onveiliger situaties.
De CD zou dit Zwitserse voorbeeld, om eens een ander land naar voren te halen
dan altijd Amerika, willen volgen om de veiligheid van in het bijzonder het
midden- en kleinbedrijf in onze samenleving te bevorderen.Een volgend onderwerp dat de CD naar voren wil brengen, is het milieu.
Reeds vaak is hier verteld dat het als het ware nieuwe geloof in het beschermen
van het milieu bij de CD geen aanhangers vindt. Natuurlijk vinden wij het
milieu belangrijk. Wij leven op deze wereld en het zal altijd zo blijven dat
waar de mens optreedt het natuurlijke milieu wordt gewijzigd. Dat kan niet
anders. Alleen al het verschijnsel mens wijzigt het milieu. Maar wij geloven
totaal niet in de slechte toestand waarin ons milieu zich zou bevinden. Wij
geloven niet dat de samenlevende mens in de Nederlandse situatie in die mate
een directe bedreiging vormt voor het milieu dat ons eigen bestaan ter discussie
kan komen. Uit dien hoofde is de CD ertegen dat de regering nog meer belasting
gaat heffen op het milieu, zeker als die belastingmiddelen in de algemene
kas terechtkomen, want zij komen niet aan het milieu ten goede. Wij vragen
ons af of dat nodig is, zeker in Nederland. Wij willen verdere verhogingen
niet steunen, omdat anders de belastingverhouding tussen Nederland en de ons
omringende landen scheef wordt getrokken.Dit wil natuurlijk niet zeggen dat wij denken dat men er maar op los kan
leven en dat men alle vuil kan lozen of storten. Naar de mening van onze partij
worden echter soms de verkeerde groepen aangewezen. De boeren krijgen een
grote claim opgelegd voor de schade die het oppervlaktewater
in ons land zou worden toegebracht. Regelmatig wordt het lozen van mest op
de akkers of elders als oorzaak aangewezen. De werkelijke oorzaak is natuurlijk
volstrekt anders, zoals het kabinet bekend is. Dit jaar is dit voor het eerst,
zij het vaag, in de Troonrede vermeld. De Nederlandse Staat heeft nagelaten
het rioleringsstelsel op peil te houden. De Nederlandse Staat heeft de lozing
van regenwater laten lopen via de riolering. Het door achterstallig onderhoud
aangetaste stelsel is er de oorzaak van dat bij een flinke regenbui de riolering
overloopt, waardoor allerlei zaken die juist in dat stelsel zouden moeten
blijven in het oppervlaktewater terechtkomen. Men zal begrijpen dat dit een
desastreus gevolg heeft voor veestapel en mensen die in de buurt van dat sterk
vervuilde water leven, daarvan drinken of daarin zwemmen dan wel anderszins.Er is een uitermate belangrijke taak voor de rijks- en lagere overheid
om dat geweldige milieuprobleem op korte termijn aan te pakken. Ik vraag de
minister-president welke plannen de regering in dit opzicht heeft.In Nederland mag je weliswaar over milieu praten, maar daar mag je eigenlijk
niet aan toevoegen dat een voortdurend toenemende bevolking het milieu zwaarder
belast. Toch trekt het taboe rond de bevolkingspolitiek langzaam wat op. De
regering schrijft dat de Nederlandse samenleving over twintig jaar zal zijn
uitgegroeid tot bijna 18 miljoen mensen. Het is bekend dat de Nederlandse
autochtone bevolking nauwelijks of niet groeit. Dan lijkt de vraag aan de
regering gerechtvaardigd hoelang zij denkt nog economische asielzoekers te
kunnen opvangen, wetend dat de problemen voor onze samenleving daardoor jaar
in jaar uit verzwaard worden. Ik noem de financiële problematiek, tot
uitdrukking komend in het sociale stelsel, de milieuproblematiek en de onderwijsproblematiek.
Bijna alle aspecten van het regeringsbeleid gaan daaronder gebukt.De vraag is ook hoe de regering komt op een aantal van 18 miljoen. Welke
bijdrage wordt daaraan geleverd door een toch aanhoudende asielzoekersstroom?
Wij prijzen de heer Bolkestein dat hij in ieder geval de politieke moed heeft
om dat thema aan te kaarten. Het is natuurlijk onvoldoende om dit alleen aan
te kaarten. De regering zegt dat er een harmonie moet zijn tussen de behandeling
van de asielzoekers in de procedure en hun komst. Maar mag ik er wel op wijzen
dat dezelfde thematiek reeds speelt sinds 1989? Natuurlijk geef ik de heer
Bolkestein gelijk, als hij zegt dat bij de KLM de papieren tijdens de reis
verdwijnen. Maar twee jaar geleden is hier al voorgesteld dat bij betreden
van het toestel op risicovluchten door de bemanning dan wel de marechaussee
kopieën van de papieren gemaakt worden.Als wij ieder jaar niet verder komen dan de hiaten van het regeringsbeleid
in dit opzicht aan te kaarten, kunnen wij zeggen dat er inderdaad sprake is
van een vooruitgang. Immers, er kan over de problematiek gesproken worden.
Wij denken dan wel: dat gebeurt zolang het maar niet werkelijk wordt aangepakt.
En dat kan toch nauwelijks de bedoeling van het regeringsbeleid zijn, zeker
als die regering mede in haar beleid moet verdisconteren dat de welvaart en
het welzijn van de eigen samenleving op de eerste plaats horen te staan? En
dat kent opgaven genoeg. Daar hebben wij een voortdurende stroom van nieuwe
problemen niet bij nodig. Wij hoeven maar te wijzen op de problemen in het
onderwijs, hoe buitengewoon moeilijk het is om voor mensen die zich niet willen
ontwikkelen – en dan zeg ik nog niet eens "die zich niet kunnen ontwikkelen",
want dat zullen er natuurlijk ook verschillende zijn – er veel geld
in het onderwijs tegenaan te gooien. Dat heeft nauwelijks zin, al zet men
er de beste docenten voor. Het Nederlands genootschap heeft overigens jaren
geleden beweerd dat het Nederlandse onderwijssysteem die beste docenten levert.
Dan nog, als de wil tot studeren ontbreekt – die wil is een van de essentiële
elementen van de ontwikkeling van de mens – dan lukt het niet.Wat de onderwijsproblematiek betreft pleit de CD ervoor om de leerlingen,
zowel in het basisonderwijs als in het hoger onderwijs, veel meer te kwalificeren
op intellectuele kwaliteiten. Want daar gaat het in het onderwijs om: het
ontwikkelen en verder uitbreiden van de intellectuele kwaliteiten. Dan mag
dat enigszins het risico vertonen dat die kwaliteiten toch gerelateerd zijn
aan culturen, maar ook dat weten wij toch allang. Dat is niet nieuw.Mijnheer de voorzitter! De CD heeft, mogelijk evenals andere fracties,
vreemd aangekeken tegen het feit dat de privatisering van de Nederlandse Spoorwegen
leidt tot aanbiedingen van in het bijzonder de firma Lovers om rendabele lijnen
mee te gaan exploiteren. Men zal begrijpen dat wij dat een buitengewoon negatieve
ontwikkeling vinden. Als de NS concurrentie zou moeten krijgen op het private
bestel van rails, dan zou de CD dat alleen acceptabel vinden als er alternatieven
worden geboden voor het gehele programma dat de NS uitvoert. Want als wij
alleen maar op meer rendabele lijnen kleine ondernemingen erbij zetten, dan
leidt dat tot een geweldig financiële verzwakking van de NS en dan zullen
steeds meer lijnen moeten worden afgestoten, althans als de overheid vasthoudt
aan haar plannen om de subsidie aan de Spoorwegen steeds verder terug te draaien.
En als dit soort ontwikkelingen zich gaat voordoen, dan kunnen wij natuurlijk
heel lang wachten op een alternatief van het openbaar vervoer inzake de vervanging
van de auto. Want er zal niemand ontkennen dat de files in Nederland moeten
worden teruggedrongen. Of dat altijd moet via de weg die kabinettenlang is
aangevoerd, in het bijzonder via het gebruiken van de auto als melkkoe voor
openbare inkomsten? Het kwartje van Kok heeft niet geholpen. De 15 cent van
de minister van Verkeer en Waterstaat zien wij daartoe ook niet in staat.De voorzitter:Uw spreektijd is om.De heer Janmaat (CD):Dat is jammer, want ik had nog meer. Ik zal afronden, voorzitter.De voorzitter:Daar heeft u één zin voor.De heer Janmaat (CD):De CD deelt in het algemeen niet de buitengewoon positieve indruk van
het kabinet. De problemen zijn dieper dan de regering denkt. We zullen ze
blijven volgen en we zullen er in tweede termijn op terugkomen.De heer Wolffensperger (D66):Voorzitter! Terwijl de minister van Financiën in Opzij
meldt dat hij elke avond gewoon om zes uur achter de aardappels zit, was het
kabinet...De voorzitter:Ik had u aangeboden, na de dinerpauze het woord te voeren!De heer Wolffensperger (D66):Dat moet u mij niet inpeperen, voorzitter! Ondanks de melding van de minister
van Financiën, was het kabinet dit jaar volgens de kranten één
week eerder dan gepland uit de besprekingen over de begroting. Sindsdien heb
ik niets dan blije gezichten gezien van bewindslieden als er weer eens een
beleidsvoornemen ruim vóór Prinsjesdag in de publiciteit kwam.
Het loopt daar kennelijk lekker in de Treveszaal. Paars werkt!Nu wij de voorstellen eindelijk in samenhang hebben kunnen beoordelen,
begrijp ik die tevredenheid. Het kabinet is er eendrachtig in geslaagd om
macrogrootheden, zoals lastendruk, tekortreductie, koopkracht en werkgelegenheidscreatie,
zo in elkaar te puzzelen dat eigenlijk niemand meer echt ontevreden kan zijn.
We treden het EMU-examen zelfverzekerd tegemoet en er is zelfs nog wat extra
geld, onder meer voor prioriteiten van de D66-fractie zoals openbare veiligheid,
onderwijs en zorg.Financieel is er rust; de doelstellingen van het regeerakkoord zijn grotendeels
gerealiseerd en economisch hebben we de wind licht in de rug. Ik constateer
met instemming dat het kabinet in elk geval niet met zelfgenoegzaamheid is
teruggezonken, maar op basis van het gegroeide vertrouwen op zoek is gegaan
naar nieuwe visies en oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken die zich
nu en in de toekomst voordoen.Op een aantal terreinen worden lijnen uitgezet die reiken tot in de volgende
regeerperiode of zelfs tot in de volgende eeuw: zoals de versterking van de
ruimtelijk-economische structuur, de inrichting van de Randstad, het mobiliteitsvraagstuk,
de sociale zekerheid en de AOW, en de pensioenen. Niet uitgeregeerd zijn,
maar alvast de toekomst aanpakken – dat spreekt mijn fractie aan. Wij
complimenteren het kabinet met dat hoge ambitieniveau.Voorzitter! Om van het Nederland van nu te komen tot een Nederland zoals
wij ons dat in de volgende eeuw wensen, is de cruciale voorwaarde dat wij
investeren. Enerzijds moeten we investeren in de infrastructuur van ons land:
op het gebied van milieu, economie, kennis, mobiliteit en gebruik van schaarse
ruimte. Anderzijds is het minstens even nodig om te investeren in de relatie
tussen mensen en de gemeenschap waarvan zij deel uitmaken. De Koningin heeft
het gisteren treffend gezegd: "Voor het welzijn van burgers is meer nodig
dan een duurzaam economisch draagvlak, hoe belangrijk ook. Aan geborgenheid
en veiligheid, kennis en onderwijs, alsmede aan sociale samenhang bestaat
evenzeer grote behoefte."In de visie van D66, voorzitter, is het vrije individu in beginsel bereid
om verantwoordelijkheid te dragen voor zijn medemens en voor de samenleving.
Maar dat is kennelijk niet voldoende om sociale samenhang te garanderen. Het
recente Sociaal en cultureel rapport geeft nog geen reden tot cultuurpessimisme,
maar het bevat wel vele signalen die in negatieve zin verband houden met sociale
samenhang. Zoals de toenemende criminaliteit en het groeiende aandeel daarin
van jeugdige allochtonen. Zoals de dreigende verloedering en tweedeling van
onze grote steden. Zoals het feit dat bijna de helft van de Nederlanders zich
zorgen maakt: zorgen over de toekomst en dan met name over zaken als werkloosheid,
gezinsleven, criminaliteit en de buitenlanders. Ik voeg daaraan toe wat menigeen
in het dagelijks leven signaleert: een verruwing van de manier waarop mensen
met elkaar omgaan, een afnemende bereidheid om elkaar te helpen en eenzaamheid
wanneer niemand naar je omkijkt. Met als keerzijde de vanzelfsprekendheid
waarmee men bij problemen de oplossing verwacht van de overheid.Voorzitter! Een rijke economie zonder verantwoordelijkheid voor elkaar
en voor de gemeenschap is een arme samenleving. Afgaande op die signalen is
de zorg over de samenhang in onze samenleving gerechtvaardigd. Die zorg is
zeker niet het monopolie van het CDA, laat staan dat ik de analyse deel die
collega Heerma kortgeleden in een rede debiteerde.De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Is ooit mijn stelling geweest, of van een van mijn collega's,
dat wij op enigerlei punt een monopolie zouden hebben?De heer Wolffensperger (D66):Uw claim is wel eens geweest dat u eerder dan anderen met iets kwam wat
dan toch nog niet in volle ernst werd opgenomen. Maar luistert u naar de voortgang
van mijn betoog.Ik zei, voorzitter, dat ik zeker de analyse van de heer Heerma, zoals
kortgeleden weergegeven in een rede, niet deel. Ik citeer: "Door de betrokkenheid
met en de geborgenheid van mensen in verschillende verbanden ontstaat samenhang
in de samenleving. (...) De opbouw van een dergelijke 'betrokken' samenleving
is het werk van generaties. Voor de afbraak zijn enkele jaren van paars beleid
voldoende." Dat is een gotspe waarbij mij de klompen van de voeten vallen.
Alsof het CDA in 1994 een heilstaat achterliet die door paars in twee jaar
is verwoest! Op die manier wordt een ontwikkeling die decennia heeft geduurd,
voor politiek gebruik geridiculiseerd.De heer Heerma (CDA):Ik ben blij dat u aandacht besteedt aan de sociale cohesie en de sociale
samenhang, zonder dat te willen monopoliseren. Ik wil daar compleet helder
over zijn. Ik zal niet beginnen over de thema's die ik vanmorgen in mijn bijdrage
heb besproken. Ik heb in mijn bijdrage juist de identiteit genoemd, die in
generaties is opgebouwd. Ik zie juist bij de overlegeconomie – ik heb
daar voorbeelden van genoemd – de dreiging dat dingen teloorgaan, dat
wegen worden ingeslagen van alleen markt, markt en markt. Door de PvdA wordt
gesproken over een ruime overheid en door de VVD over een minimalistische
overheid. Dingen gaan inderdaad teloor en dat gaat ten koste van de Nederlandse
identiteit. Dat heb ik gezegd en dat heb ik vandaag in mijn bijdrage uiteengezet.De heer Wolffensperger (D66):Ik zal daar direct uitgebreid op ingaan, maar ik verzet me tegen de ridiculisering
dat dit soort ontwikkelingen pas het gevolg zouden zijn van twee jaar paars
beleid. Ik zou de heer Heerma aanraden eens te rade te gaan bij het Magnum
Opus van minister Hirsch Ballin in de vorige kabinetsperiode, dat uitgebreid
op de problematiek van de cohesie in de samenleving ingaat en waarin de oorsprong van dat probleem toch op zijn minst enkele decennia eerder
wordt gesitueerd.De heer Heerma (CDA):Voorzitter! Ik verwijs naar wat voorbeelden in mijn bijdrage: de overlegeconomie,
de aanvullende pensioenen en de keuzes die gemaakt worden. Ik waarschuw: zet
geen dingen op de tocht! Die toelichting is voldoende, waardoor de klompen
van de heer Wolffensperger heel kunnen blijven.De heer Wolffensperger (D66):Maar meneer Heerma, wilt u mij nou zeggen dat de overlegeconomie waaraan
wat veranderd is en dat de pensioenstructuur die nu wordt voorgesteld –
die twee feiten – voldoende zijn om een cohesie in de samenleving die
tot 1994 bestond in twee jaar paars af te breken? Is dat uw stelling?De heer Heerma (CDA):Dan bent u met vakantie geweest de afgelopen twee jaar! Arbeidsvoorziening,
Ziektewet enz.! Gaat u zo maar door! Waar keuzes zijn gemaakt, waar georganiseerde
solidariteit op de tocht gezet wordt en waar het motto "marktwerking" is!De heer Wolffensperger (D66):Ik denk dat u selectief winkelt in het begrip "sociale samenhang", meneer
Heerma!De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! De heer Wolffensperger spreekt over enkele decennia lang en
hij vervolgt hopelijk zijn beschouwing met de rol en de betekenis van de politieke
groepering namens welke hij spreekt daarin te betrekken. Daar zou wel eens
een samenhang kunnen zijn die compromitteert waar het gaat om de tendensen
die het SCP heeft blootgelegd.De heer Wolffensperger (D66):Ik zal u in het vervolg van mijn betoog uitleggen waarom u daarin volstrekt
ongelijk hebt!Voorzitter! Sociale samenhang bereik je niet door haar van bovenaf op
te leggen of door louter een beroep te doen op normen en waarden. Sociale
samenhang is een wisselwerking tussen individu en gemeenschap. Daarom moeten
we investeren in een samenleving die participatie mogelijk maakt en stimuleert.
We moeten investeren in een overheid die duidelijk maakt dat zij niet alleen
verantwoordelijkheid vraagt maar ook verantwoordelijkheid op zich neemt, bijvoorbeeld
door het bieden van bepaalde zekerheden.De meest effectieve manier om te participeren in de samenleving is nog
altijd werk. Dus moeten we werk maken, banen scheppen. Het kabinet brengt
ook op dit punt goed nieuws: er komen volgend jaar opnieuw ruim 100.000 banen
bij en voor het eerst sinds lange tijd daalt ook het aantal langdurig werklozen.
Maar we moeten het nog beter doen. Melkertbanen en andere vormen van gesubsidieerde
arbeid zijn van belang, omdat mensen daardoor niet langer aan de kant staan
en arbeidservaring kunnen opdoen. Dat belang blijft zolang er mensen zijn
voor wie de vrije keuze tussen een "gewone" baan en een gesubsidieerde baan
niet bestaat. Maar het ontslaat ons niet van de verplichting te blijven zoeken
naar mogelijkheden om noodzakelijk werk in de collectieve sector via de normale
weg te realiseren. We moeten bij additionele banen alert blijven op signalen
van verdringing, van teveel regels en van gebrekkige doorstroming.Gelukkig zien we voor het eerst sinds lange tijd ook weer eenvoudige werkgelegenheid
ontstaan in de marktsector. Wij willen dat het kabinet, zeker bij economische
groei, juist daar alle kansen uitbuit. Daarom vragen we het kabinet te doen
wat eerder was afgesproken. De laagste loonschalen kunnen beter benut worden.
In het najaarsoverleg zijn daar afspraken over gemaakt, waaraan helaas niet
in alle CAO's wordt voldaan. Waarom worden die CAO's dan wel – tegen
de afspraak in – algemeen verbindend verklaard? Ook de tijdelijke dispensatie
van het minimumloon is na twee jaar nog steeds niet geregeld, terwijl het
toch maar om één wetsartikeltje gaat. Snelheid is geboden.Voorzitter! De meer dan onevenredige werkloosheid onder allochtonen belemmert
de integratie en daarmee de participatie van grote groepen in onze samenleving.
Het heeft ons teleurgesteld te moeten constateren dat de Wet bevordering evenredige
arbeidskansen niet heeft opgeleverd wat wij verwachtten, door bezwaren van
zowel ondernemers als doelgroepen. Van zomaar afschaffen kan geen sprake zijn.
De vraag is, of wij die wet moeten vervangen door een effectiever instrument,
hetzij door controleerbare afspraken met de sociale partners, hetzij door
meer verplichtende maatregelen. Ik ontvang graag een reactie van het kabinet.Zonder recht en veiligheid, voorzitter, is samenhang in een samenleving
nauwelijks denkbaar. Ook al, omdat recht en veiligheid in hoge mate bepalen
hoeveel vertrouwen de burger in zijn samenleving heeft. Hier heeft de overheid
een primaire verantwoordelijkheid. De motie van D66, ingediend bij het drugsdebat,
waarin werd gevraagd om extra capaciteit, is ruim gehonoreerd. Er komen 1000
extra politiemensen en 1200 nieuwe cellen bij. Ik herinner nog eens aan de
wens van de Kamer om die 1000 agenten ook daadwerkelijk op straat te zien.Even noodzakelijk vinden wij de extra 150 mln. voor verbetering van de
strafrechtsketen. De parlementaire enquête opsporingsmethoden liet zien
dat de rechtshandhaving niet alleen beter, maar vooral ook zorgvuldiger moet
worden. Om het vertrouwen in onze rechtsstaat te versterken, meent D66 dat
absolute prioriteit moet worden gegeven aan uitvoering van het aangekondigde
plan van aanpak en aan de reorganisatie van het openbaar ministerie.Maar de overheid kan het niet alleen af, ook al bewapenen wij politie
en justitie tot aan de tanden. Het noodzakelijk complement is een beroep op
de verantwoordelijkheid van anderen, in de eerste plaats de belanghebbenden,
en het sleutelwoord is: samenwerking! Ik lees bij het SCP dat 60% van de mensen
afspraken maakt met de buren om op de woning te letten. Het kabinet heeft
met kracht het integraal veiligheidsbeleid ingezet, dat een beroep doet op
de samenleving – van buurten tot bedrijven – om in samenwerking
met de betrokken overheidsinstanties criminaliteit terug te dringen en veiligheid
te bevorderen. De eerste resultaten – ik denk bijvoorbeeld in Nijmegen –
zijn hoopgevend. D66 vindt dat het verder uitbouwen van deze lijn van samenwerking
minstens evenveel prioriteit behoort te krijgen als uitbreiding van de justitiële
capaciteit. Wij vinden de inzet van officieren van justitie in wijkbureaus
dan ook een creatief en lofwaardig experiment in die richting.Rechtszekerheid betekent ook gelijke rechten voor iedereen. D66 is blij
met het aangekondigde wetsvoorstel voor hoger beroep in vreemdelingenzaken.
Wij menen dat de ondertekenaars van het regeerakkoord, dus ook de VVD, zich
moreel hebben verbonden om te zoeken naar een werkbare oplossing die de rechtszekerheid
en ook de nu zo ontbrekende rechtseenheid dient; een rechtseenheid die overigens
in het betoog van de heer Bolkestein op een bepaald punt een prominente rol
speelde.Bij het scheppen van werk en veiligheid, maar ook op vele andere beleidsterreinen,
moet voorrang worden gegeven aan de grote steden. Dat zijn de motoren van
onze economie en dat zijn onze culturele centra. Maar met als keerzijde, voorzitter,
het uiterst sombere beeld dat wordt geschetst in het jongste rapport van het
SCP, als de plaats waar werkloosheid, armoede en criminaliteit zich steeds
sterker concentreren; waar mensen ongezonder zijn en onderwijsresultaten lager
liggen. Als ergens het risico van tweedeling, zo niet van desintegratie, op
de loer ligt dan is het hier. De steden zelf moeten het zware werk doen, maar
de overheid moet ze daarvoor de middelen geven door het accepteren van onorthodoxe
oplossingen en door een grote financiële inspanning. Er is inmiddels
veel in gang gezet, maar het gaat volgens ons nog niet zo goed dat er nu al
ruim 30 mln. kan worden bezuinigd op sociale vernieuwing. Dat lijkt ons een
verkeerd signaal, zelfs al gaat dat geld naar politie en justitie. Is het
kabinet bereid die bezuiniging ongedaan te maken?De heer Marijnissen (SP):Mijnheer de voorzitter! In de vier grote steden behoort volgens het SCP
één op de drie wijken tot de wijken waar het ernstig fout dreigt
te gaan. Nu zegt de heer Wolffensperger zojuist dat de primaire verantwoordelijkheid
daarvoor bij de gemeenten ligt. Wil hij die uitspraak nader toelichten? Het
is namelijk mijn stellige indruk dat de vraagstukken van armoede, verpaupering,
volkshuisvesting, volksgezondheid en toegankelijkheid primair vraagstukken
voor de nationale overheid zijn en niet voor de lokale.De heer Wolffensperger (D66):Naar aanleiding van uw vraag zal ik mijn standpunt herformuleren. Bij
de aanpak van de problemen van de grote steden – daarbij is sprake van
een enorme verscheidenheid aan problematiek; ik noem: inkomensproblematiek,
armoede, volksgezondheid, onderwijs, werkloosheid en allochtonenproblematiek –
zijn vrijwel alle overheidsinstanties betrokken. Daarbij zijn zelfs niet-overheidsinstanties
betrokken. Maar een daarvan zal als trekker van het proces moeten worden aangewezen
en de gemeente is hier als trekker aangewezen. Dat neemt niet weg dat de rijksoverheid
een gigantische verantwoordelijkheid heeft, al was het alleen maar met het
oog op het beschikbaar stellen van de benodigde middelen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik merk dat onder paars de decentralisatie heel erg populair
is. Men moet natuurlijk zelf weten wat men wil. Ik stel alleen vast dat ik
ten aanzien van genoemde punten gelijk heb. Als we het hebben over inkomen,
over volksgezondheid, de toegankelijkheid, de eigen bijdrage – die gaat
de heer Wolffensperger introduceren – en over volkshuisvesting, dan
hebben we het over landelijk beleid. Nu kan de heer Wolffensperger hier wel
decreteren: de gemeenten behoren de trekkers te zijn, maar, mijnheer Wolffensperger,
u zou de trekker moeten zijn. U! U moet niet de trekker overhalen, maar de
trekker zijn bij het oplossen van de problemen.De heer Wolffensperger (D66):Ik vind dat de rijksoverheid verantwoordelijk is voor de algemene maatregelen
die bijvoorbeeld met betrekking tot inkomen en wat dies meer zij voor dit
land worden getroffen. Als die maatregelen in de grote steden door de bevolkingssamenstelling
daar anders of verkeerd uitpakken, moet het initiatief voor actie daar plaatsvinden.
Ik geef in dit verband een controversieel voorbeeld.Als wij in Nederland een Hinderwet uitvaardigen en wij zien dat in bepaalde
wijken van een stad die Hinderwet als zeer belemmerend wordt ervaren voor
de activiteiten die men daar zou kunnen ontplooien, ontstaat een discussie
over de vraag of de gemeente de mogelijkheid moet hebben om de uitvoering
van bepalingen in de Hinderwet in die wijk op te schorten.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik vind het voorbeeld van de Hinderwet dat de heer Wolffensperger
nu geeft een futiliteit betreffen. Ik weet wat hij van plan is. Er zouden
in de wijken bedrijfjes kunnen komen enzovoorts, maar dan hebben we het toch
niet over de oorzaken van de segregatie die hij zojuist vaststelde en dan
hebben we het toch ook niet over de oorzaken van het ontstaan van getto's.
Wij hebben het wel degelijk over het armoedevraagstuk, over verpaupering en
sociale vernieuwing. Mijnheer Wolffensperger, die kwesties betreffen uw verantwoordelijkheid.
U kunt die niet met allerlei trucjes op het bordje van de gemeente leggen.
Het gaat hier om uw verantwoordelijkheid.De heer Wolffensperger (D66):Mijnheer Marijnissen, wat bedoelt u nu eigenlijk? Uiteraard zijn de aspecten
die spelen bij het grotestedenbeleid voor een groot deel ook zaken die tot
de taak van de rijksoverheid behoren. Alleen, met het grotestedenbeleid is
gekozen voor samenwerking, voor het bij elkaar brengen van alle mogelijke
maatregelen en voor het gezamenlijk bezien van de effecten daarvan. Daarvoor
moet je één instantie aanwijzen en die instantie moet met behoud
van alle verantwoordelijkheden waarmee soms wel 30, 40 instanties belast zijn,
waaronder die gigantische verantwoordelijkheid van de rijksoverheid, in staat
zijn om knopen door te hakken. Zouden wij die ene instantie niet aanwijzen
en zouden wij alle verantwoordelijkheden die u schetst bij de rijksoverheid
laten en tegen de gemeente zeggen: daaraan mag u nog voor geen millimeter
veranderen, dan hadden wij ook geen grotestedenbeleid.Voorzitter! De leefbaarheid in de grote steden vereist ook geld voor de
stadsvernieuwing. Wij hopen dat dat er in 1997 voldoende is. Diverse naoorlogse
wijken verkeren in de bouwkundige gevarenzone en sommige dreigen een concentratiepunt
te worden voor mensen in een achterstandssituatie. Zie het SCP-rapport. Het
kabinet trekt het komend jaar 8 mln. uit voor de herstructurering van die
naoorlogse wijken, maar wij vragen ons af of daarvoor in de komende jaren
structureel voldoende middelen beschikbaar zijn. Graag krijg ik op dit punt
een reactie.Voorzitter! Deelnemen aan de samenleving betekent ook: deelnemen aan of
invloed hebben op de besluitvorming. D66 meent dat hier een grote achterstand
moet worden ingehaald. De uitkomst van het debat van eergisteren over het
kiesstelsel met de merkwaardige paradox dat het kabinet en een meerderheid
van de Kamer wel aanpassing willen, maar het niet eens zijn over de manier
waarop, sterkt mij in de overtuiging dat er nog een lange weg is af te leggen,
ook op andere punten van bestuurlijke vernieuwing. Ik wijs het kabinet uitdrukkelijk
op de vlak voor het zomerreces met grote meerderheid aanvaarde motie van D66
en PvdA, waarin het kabinet wordt gevraagd alsnog zijn visie te geven op zaken
als de versterking van het primaat van de politiek, de kabinetsformatie, de
burgerschapsrechten, de uitbreiding van het kiesrecht voor niet-Nederlanders
en de staatssecretaris. Wat het laatste betreft: zojuist sloot de VVD zich
min of meer bij het standpunt van mijn fractie aan. Wij verwachten dat het
kabinet die motie serieus neemt en al komend jaar met visies en voorstellen
komt. Graag een reactie.Wij zullen ons de komende tijd ook moeten beraden op de positie van burgers
ten opzichte van die instanties die geleidelijk aan taken uit de publieke
sfeer op zich zijn gaan nemen, zonder nog onder de politieke verantwoordelijkheid
te vallen, zeker als die instanties in een monopoliesituatie terechtkomen.
Zowel de invloed van burgers op die instellingen als de controle van de overheid
moet sluitend zijn. Wij hebben daaraan gehecht bij de verzelfstandiging van
de NS. Wij hechten daaraan als het bijvoorbeeld gaat om elektriciteitsbedrijven.
Ik kan mij zeer goed voorstellen dat dit vraagstuk ook aan de orde komt als
het gaat om de toenemende invloed van verzekeraars in de sociale zekerheid.
Hoe denkt het kabinet te voorkomen dat er over een paar jaar nog slechts vier
of vijf grote schade- en zorgverzekeraars zijn? Hoe groot wordt hun invloed,
zonder dat de verzekerden of de overheid daar nog enige greep op hebben? Is
het werkelijk zo'n achterhaald idee dat studenten een redelijke mate van invloed
hebben op het beleid van de universiteit?Een fundament van onze samenleving is de garantie van een bestaansminimum
voor wie niet in het eigen levensonderhoud kan voorzien. Onmiskenbaar vormen
de voortdurende veranderingen in het stelsel en de discussies daarover op
zichzelf al een bron van onzekerheid. Onlangs zei staatssecretaris De Grave:
"Na de gedane ingrepen kunnen wij nu tegen uitkeringsgerechtigden zeggen:
wij concentreren ons op het systeem en in de mate waarin wij daarin slagen,
hoeven wij niet aan de hoogte en duur van uw uitkering te komen." Een signaal
van zekerheid, waarbij D66 zich van harte aansluit.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Weet de heer Wolffensperger hoe de heer Zalm inmiddels heeft
gereageerd op die uitspraak?De heer Wolffensperger (D66):Dat is mij niet geworden, maar ik neem aan dat de heer Zalm mans genoeg
is om mij dat ofwel bij monde van de minister-president, ofwel anderszins
toe te roepen. Dat neemt overigens niet weg dat ik het volste recht heb om
mij aan te sluiten bij een uitspraak van de heer De Grave, als die mij aanspreekt.
Dat is mijn standpunt, wat de heer Zalm daar ook van vindt.De heer Marijnissen (SP):Misschien is het interessant voor de heer Wolffensperger om te weten hoe
de pikorde binnen de VVD is. De heer Zalm heeft zichzelf ooit als marxist
omschreven, dus ik citeer hem graag. De heer Zalm zei in dat interview dat
de heer De Grave beter zijn mond had kunnen houden.De heer Wolffensperger (D66):Waarschijnlijk was de heer Zalm bang dat staatssecretaris De Grave anders
steun van D66 zou krijgen.Het kabinet laat in de nota Werken aan zekerheid een scala aan maatschappelijke
ontwikkelingen de revue passeren, met bouwstenen voor een toekomstig stelsel.
Wij hebben waardering voor de aandacht voor de verbetering van de positie
van oudere werknemers en voor het beter combineren van zorgtaken en betaald
werk. Maar mijn fractie heeft ook bouwstenen gemist. Volgens de Troonrede
moet het stelsel voldoende zijn afgestemd zijn op economische zelfstandigheid.
Het moet ook waar mogelijk stimuleren tot inschakeling in het arbeidsproces.
Daarvan vinden wij in de nota te weinig terug. De fiscale en sociale regelgeving
kent nog teveel belemmeringen voor de economische zelfstandigheid van mannen
en vrouwen. Het aantal vrouwen dat werkt neemt gelukkig toe, maar hun aantal
blijft te laag, ook in internationaal opzicht. D66 blijft daarom pleiten voor
het terugdringen van de kostwinnersvoordelen in fiscale en sociale regelingen.
Ons streven is om uiteindelijk zowel de heffing van belastingen en premies
als de uitkeringsrechten te individualiseren. Dat kan echter pas op het moment
waarop mannen en vrouwen, ongeacht de gekozen leefvorm, in gelijke mate participeren
op de arbeidsmarkt. Dat zal nog een tijd duren, maar dat betekent niet dat
dit element als bouwsteen in de nota over de toekomst van ons stelsel had
mogen ontbreken.In de laatste jaren is veel in gang gezet om bij werknemersverzekeringen
de instroom te beperken en de uitstroom te bevorderen. Zo zichtbaar als de
kwantitatieve resultaten zijn, zo onduidelijk of teleurstellend zijn de kwalitatieve
gevolgen. Het is moeilijk voldoende zicht te krijgen op de resultaten van
de reïntegratie en daarmee op de effectiviteit van positieve en negatieve
prikkels. Het heeft mijn fractie teleurgesteld dat gedachten over een samenhangend
reïntegratiebeleid in de nota niet als bouwsteen zijn opgenomen. De wet
op de reïntegratie moet wat ons betreft meer worden dan een opsomming
van bestaande, gebrekkige of onzekere instrumenten.Met de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft mijn fractie
twijfel over de mogelijkheid van premiedifferentiatie in de WW. We gaan er
echter van uit dat andere mogelijkheden, zoals de introductie van spaar- of
opbouwelementen, na het SER-advies wel degelijk serieus zullen worden bekeken.
Ik benadruk dat, omdat de minister in de media een beetje de indruk wekt dat
er met hem over geen enkele verandering valt te praten. Spaar- en opbouwelementen
kunnen echter de weg zijn om rechten en plichten in de sociale zekerheid voor
flexwerkers dichter bij elkaar te brengen. Heeft het kabinet gedacht aan de
mogelijkheid om een dergelijke regeling ook voor arbeidsongeschiktheid te
introduceren?Twee jaar geleden vroegen wij het kabinet bij deze nota aandacht te besteden
aan de relatie met de sector zorg, die immers een wezenlijk
onderdeel van onze sociale zekerheid uitmaakt. Die samenhang, bijvoorbeeld
met de Ziekenfondswet en de AWBZ, is niet zichtbaar gemaakt. Is hier sprake
van departementale verkokering of meent het kabinet dat ons zorgstelsel al
helemaal klaar is voor de toekomst?Na jaren van oplopende zorg over de betaalbaarheid van de toekomstige
AOW, en na vele voorstellen, ook van mijn fractie, komt het kabinet met een
oplossing van verbluffende eenvoud: gedeeltelijke fiscalisering. De AOW-premie
wordt gemaximeerd en de rest wordt bijgepast uit de algemene middelen. Daarvoor
is geen belastingverhoging nodig, hoogstens wat minder belastingverlaging.
En de discussie over het al dan niet meebetalen van 65-plussers wordt op slag
overbodig. Het is allemaal zo simpel dat je je afvraagt of we niet meer problemen
op die manier kunnen oplossen!Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Waarom is voor u de discussie over de al of niet meebetalende 65-plussers
nu afgesloten?De heer Wolffensperger (D66):Omdat in veel voorstellen die van de kant van politieke partijen waren
gedaan, een onderdeel was dat bejaarden met een aanvullend pensioen premie
zouden moeten gaan betalen voor de AOW. Het huidige voorstel bevriest de premie
in de eerste schijf en betaalt de rest uit belastingheffing, hetgeen langs
een merkwaardige omweg tot gevolg heeft dat iedere belastingbetaler in Nederland,
dus in zekere zin ook de AOW-genieter als hij belasting betaalt, eraan meebetaalt.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Mijnheer Bolkestein, nu hoort u het ook eens van een ander.De heer Wolffensperger (D66):Heb ik iets verkeerds gezegd, mevrouw Nijpels? Ik zeg alleen dat de discussie
is opgelost.Voorzitter! Voor D66 is de inzet altijd geweest: een welvaartsvast basispensioen
voor iedereen in de vorm van een volksverzekering. Tegen het gedeeltelijk
fiscaliseren van een volksverzekering hebben wij echter op zichzelf geen principiële
bezwaren. De vraag is natuurlijk of het voorstel voldoende zekerheid biedt
voor de toekomst. Als de AOW voor een deel uit de begroting wordt gefinancierd,
wordt zij dan onderdeel van de jaarlijkse begrotingsdiscussie? Zo ja, vergroot
dat dan niet juist de onzekerheid of is daar een oplossing voor? Daar hoor
ik graag een reactie op van het kabinet.De heer Heerma (CDA):Aangezien het kabinet met vergaande plannen komt voor de aanvullende pensioenen,
wil ik de heer Wolffensperger vragen of ook de fractie van D66 van mening
is dat versobering, vermindering het motto moet zijn en dat de huidige afspraken
van werkgevers en werknemers over aanvullende pensioenen te hoog zijn.De heer Wolffensperger (D66):Wij hebben geen definitief standpunt bepaald, omdat wij daar intern nog
over willen praten. Ons oordeel is dat een middelloonsysteem, zoals dat door
het kabinet wordt voorgesteld, voordelen kan hebben, in die zin dat het beter
aansluit bij wisselende leefvormen en ook bij andere carrièreverlopen
dan die tot nu toe gebruikelijk waren. Aan de andere kant zal dat betekenen
dat wij er ook bij moeten vertellen dat door een middelloonsysteem de vrijheid
van mensen om zelf te kiezen welke voorziening zij bovenop hun gegarandeerde
pensioen wensen te creëren, wordt geschapen doordat de premie voor dat
verplichte pensioen omlaag gaat. Met die elementen zullen wij, als wij alle
gegevens hebben, een afweging maken. U hoort mij dus niet zeggen: nu niet
en nooit niet.De heer Heerma (CDA):Ik vroeg niet naar een preferentie voor het middelloon- of het eindloonsysteem.
Die kunnen beide namelijk verschillende kanten op vallen. Het middelloonsysteem
hoeft niet per definitie goedkoper te zijn dan het eindloonsysteem, gezien
hetgeen er in de praktijk gebeurt. Er worden keuzen gemaakt. De kern van mijn
vraag was of de huidige afspraken over uitgesteld loon en over aanvullende
pensioenen tussen werkgevers en werknemers in de ogen van de fractie van D66
te hoog zijn en derhalve moeten versoberen.De heer Wolffensperger (D66):Ik moet heel eerlijk zeggen dat voorzover ik de materie nu kan overzien –
ik heb het stuk uiteraard gelezen – uw vraag een non-vraag is. Het gaat
er namelijk niet om of wij een waardeoordeel moeten geven over het systeem
dat op dit moment wordt gehanteerd. Het gaat om de vraag of wij in de toekomst
met behoud van rechten voor diegenen die in het huidige systeem participeren,
wellicht een ander systeem kunnen opbouwen – uiteraard geleidelijk aan
en onder behoud van ieders rechten – waarin aan een aantal voordelen
tegemoet wordt gekomen, die het huidige systeem niet heeft. Daarom vind ik
dat je uit dat voorstel en uit een welwillende beoordeling daarvan niet meteen
mag constateren dat ik een negatief oordeel heb over het huidige systeem,
als zijnde te hoog of te star.De heer Heerma (CDA):In de Miljoenennota staat dat de aanleiding voor het kabinet versobering
is. Daarover wil ik graag een oordeel van de fractie van D66. Wellicht dat
u zich voor uw tweede termijn kunt oriënteren bij de MHP of bij welke
vakbond dan ook.De heer Wolffensperger (D66):Ik hoef mij helemaal niet te oriënteren. Wij hebben daar uitgebreid
over gesproken.De heer Heerma (CDA):Dan krijg ik graag een antwoord, niet over de systemen, maar op de vraag
of het vertrekpunt van het kabinet, versobering, ook het vertrekpunt is van
D66.De heer Wolffensperger (D66):Het antwoord is dus dat wij ons bij die versobering een aantal grote voordelen
kunnen voorstellen, die ons dat niet meteen doen afwijzen. Een voordeel van
door premiedaling grotere vrijheid om zelf in je op het aanvullend pensioen
komend pensioen te voorzien, is het voordeel van een pensioenopbouw die meer
spoort met andere carrièreverlopen dan het carrièreverloop dat
tot nu toe gebruikelijk was. Het gaat ons in die discussie niet om de vraag
of het een besparing moet betekenen voor de overheid, bijvoorbeeld doordat
de fiscale aftrek van premies te groot wordt. Dat zal voor ons geen rol spelen.De heer Heerma (CDA):Ik begrijp dat u het uitgangspunt van het kabinet deelt, namelijk dat
het te ruim bemeten is.De heer Wolffensperger (D66):Dat is een onjuiste weergave van mijn woorden. Mijn woorden strekken ertoe
te zeggen dat wij op dit moment vooralsnog positief tegenover het kabinetsstandpunt
staan, maar het eindoordeel opschorten tot wij er eens goed over hebben gepraat.
Misschien zou het voor u ook verstandig zijn om er eerst heel goed over te
praten.Voorzitter! Ik zal nu iets zeggen over de zorg. Tot de garanties die een
burger van de overheid mag verlangen, hoort een goede toegankelijke en betaalbare
gezondheidszorg. Na onze eerdere pleidooien zijn wij uiteraard verheugd over
de extra 400 mln., waardoor het uitgavenkader kan toenemen met 1,7% in plaats
van met 1,3%. Toegegeven, het is incidenteel voor 1997, maar het was wel hard
nodig. In het regeerakkoord is de mogelijkheid om de groei van het zorgbudget
ex ante – dat betekent: van tevoren – hoger te stellen dan 1,3%,
uitdrukkelijk opgenomen. Is het kabinet bereid om die afspraak ook volgend
jaar serieus te nemen?De D66-fractie bepleit geen ongebreidelde stijging van het zorgbudget.
Wij hebben altijd geaccepteerd dat een zekere druk op de kosten nodig is,
maar wij verzetten ons tegen het andere uiterste: het van jaar tot jaar structureel
te laag ramen, waardoor de kwaliteit van de zorg in de knel komt. Daar verzetten
wij ons tegen, omdat nieuwe geneesmiddelen dan niet kunnen worden vergoed,
omdat ouderen die langer thuis willen blijven wonen, verstoken blijven van
thuiszorg en omdat wij de verplegenden en verzorgenden, die tegen de klippen
van bezuinigingen en inkrimpingen op toch met liefde en inzet hun werk blijven
doen, niet voortdurend in onzekerheid mogen laten.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maakt u zich niet iets te snel blij over datgene wat het kabinet ons,
ook in financiële zin, over de zorg heeft doen toekomen? Het uitgavenkader
blijft immers overeind; het wordt voor het derde achtereenvolgende jaar overschreden,
maar minder dan het tweede jaar en in het tweede jaar was het minder dan in
het eerste jaar. Voor de zomer heeft u ervoor gepleit om het zorgbudget structureel
te verhogen. Dat is niet gebeurd, want het is nu 1,8%.De heer Wolffensperger (D66):Wat u zegt, is volstrekt correct, maar daarom is mijn vraag consequent
of het kabinet bereid is om die afspraak uit het regeerakkoord ook volgend
jaar te hanteren. Laten wij wel wezen: van begin af aan wisten wij allen dat
deze afspraak te knellend was; die beslissing is genomen omdat men daarmee
een druk tot grotere doelmatigheid op de sector wenste te leggen. Bovendien –
ik herhaal mijzelf nu – hebben wij nooit bepleit om de uitbreiding van
het budgettaire kader van de zorg meteen op te krikken naar de reële
uitgaven van het voorafgaande jaar, omdat daarmee het element van een zekere
druk tot doelmatigheid uit de discussie zou zijn verdwenen. Met het budgettaire
beeld ben ik dus tevreden, maar ik hoop wel dat het kabinet die vaststelling,
ex ante, volgend jaar opnieuw zal hanteren.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Volgens mij gebruikt u in mijn richting nu alle argumenten die u telkens
van de regering hoort. U hebt telkens bepleit dat het budget van de gezondheidszorg
feitelijk structureel te laag is.De heer Wolffensperger (D66):Ja. Ik heb dus half mijn zin gekregen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan hebt u de afgelopen jaren ook al uw zin gekregen, want ook toen was
er een overschrijding van het zorgbudget.De heer Wolffensperger (D66):Nee, mijnheer Rosenmöller. Dat was nou juist het essentiële
verschil. Er is een essentieel verschil tussen het veel te laag vaststellen
van een budget – waarmee men de minister van VWS het hele jaar het zwaard
van Damocles boven het hoofd laat hangen van nog komende bezuinigingen, het
niet kunnen vergoeden van geneesmiddelen en komende inkrimping aan het eind
van het jaar, omdat het geld in november op is – en het van tevoren
toevoegen van hetzelfde of een iets hoger bedrag, zodat de minister, de patiënten,
de verzekeraars en de verplegenden tenminste weten waar zij aan toe zijn.
Dat is waar wij, precies in de lijn van de redenering van de heer Rosenmöller,
primair hebben gepleit. Wij zien allemaal dat er geld bij moet, maar doe dat
nou niet steeds achteraf, zodat je een jaar lang in onzekerheid verkeert;
doe dat vooraf! Dat is gebeurd en dat is het principiële punt waarop
wij, als ik het zo mag zeggen, onze zin hebben gekregen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Daarbij tekent u met mij aan dat het kabinet het principiële punt
van de structurele verhoging van het budget van de zorg, bijvoorbeeld in de
richting van 1,8%, niet honoreert. Volgend jaar komt u dus met hetzelfde pleidooi
terug.De heer Wolffensperger (D66):Ik zou dat iets anders willen formuleren. Of het kabinet die principiële
afspraak ten volle honoreert, zullen wij volgend jaar bij de begrotingsbehandeling
weten, maar ik moet zeggen dat ik daar alle vertrouwen in heb.Voorzitter! De fractie van D66 heeft grote moeite met de voorgenomen bezuinigingen
op psychotherapie. De samenloop van toenemende psychische problemen en de
onaanvaardbaar lange wachtlijsten brengt onze geestelijke volksgezondheid
in gevaar. Wij vragen het kabinet om die bezuiniging te heroverwegen.De heer Bolkestein (VVD):De heer Wolffensperger noemt het woord "wachtlijsten". Een adviescommissie
van zijn partij heeft een bedrijvenpolis aanvaardbaar geacht. Vindt hij dat
ook?De heer Wolffensperger (D66):Nee. Wij hebben ons consequent, vanaf de eerste keer dat die gedachte
ergens opkwam, uitgesproken tegen een tweedeling in de gezondheidszorg die
ertoe leidt dat mensen op grond van hun werknemerschap of op grond van de
bijzondere polis die zij hebben gesloten een voorkeurs- of voorrangsbehandeling
kunnen krijgen bij de zorg. Ons uitgangspunt is dat de mate waarin iemand
zorg behoeft, bepalend behoort te zijn voor het krijgen van die zorg en voor
de snelheid waarmee dit gebeurt. Het antwoord is dus "neen".De heer Bolkestein (VVD):Ik ontken dat het neerkomt op een tweedeling. In tweede termijn kom ik
hierop terug.De heer Wolffensperger (D66):Ik stel een vraag terzijde en wel over de verpleeg- en verzorgingstehuizen.
Dreigt daar een tekort aan plaatsen? Waarom maken staatssecretaris Terpstra
en de provincies daar toch zo'n ruzie over? Kan de minister-president hier
wat toelichting geven?Vandaag ontvingen wij dan eindelijk een voorstel van het kabinet om ongeveer
200.000 ouderen te laten terugkeren naar het ziekenfonds, zij het, helaas,
in twee etappes. Wij hadden dat liever in één keer zien gebeuren.
Het gaat om de reparatie van de wet-Van Otterloo. Wij hebben ons er altijd
zeer voor ingespannen en wij juichen die correctie dus toe.Tegelijkertijd zullen studenten niet meer gratis meeverzekerd kunnen zijn
in de Ziekenfondswet. Zij moeten zich stapsgewijs gaan verzekeren op de particuliere
markt. D66 zal het kabinetsvoorstel welwillend beoordelen. Ook hier zal men
het definitieve oordeel pas horen als de details van het wetsvoorstel nauwkeurig
zijn bekeken. Het is immers nogal een ingewikkeld stuk werk.Ik constateer op dit punt tot slot groeiende steun voor de gedachte van
mijn fractie dat de Ziekenfondswet van een werknemersverzekering zou moeten
worden omgebouwd tot een beperkte inkomensverzekering, zodat ook kleine zelfstandigen
met een beperkt inkomen daaronder kunnen worden gebracht. Kan het kabinet
toezeggen dat voorstellen voor herinrichting van het ziekenfonds in deze richting
nog tijdens deze kabinetsperiode zullen worden gedaan?De heer Wallage (PvdA):Ik wacht uiteraard de suggesties van het kabinet over de herinrichting
van het ziekenfonds af. Ik wijs de collega er wel op dat hierover bij regeerakkoord
geen afspraken zijn gemaakt. Het gaat hier over een cruciaal onderwerp: wie
zit er wel en wie zit er niet in het ziekenfonds. Het is een onderwerp waarbij
het coalitieoverleg zo moet verlopen dat wij er gedrieën uitkomen. Ik
zeg dit omdat ik niet graag het beeld wil laten ontstaan dat het hier gaat
om een herinrichting waarover al politieke overeenstemming zou zijn bereikt.De heer Wolffensperger (D66):Daar heeft de heer Wallage volstrekt gelijk in. Ik weet uit mijn hoofd
niet of de reparatie van de wet-Van Otterloo in het regeerakkoord staat. Daarover
is ons echter een voorstel toegezonden, waarnaar wij ieder vanuit eigen verantwoordelijkheid
zullen hebben te kijken. Wat betreft de herinrichting van het ziekenfonds
wil ik het volgende zeggen. Ik constateer dat wij een voorstel hebben geformuleerd
van ombouw van werknemersverzekering naar inkomensverzekering en dat dit voorstel
niet overal in dorre aarde is gevallen.De heer Wallage (PvdA):Een open gesprek daarover is in ieder geval mogelijk. Mijn punt was dat
niet de indruk moet ontstaan alsof het hier zou gaan om een onderwerp waarover
al bij regeerakkoord of anderszins overeenstemming is ontstaan.De heer Wolffensperger (D66):Ik verbaas mij er een beetje over dat ik kennelijk zo stellig spreek dat
het erop lijkt dat alles wat ik zeg in het regeerakkoord staat. Dat is hier
absoluut niet het geval, mijnheer Wallage.Ik kom tot de infrastructuur van ons land. Nederland telt per vierkante
kilometer 454 mensen. In mijn tekst stond 407, maar sinds eergisteren is het
454 geworden. Daarnaast telt Nederland per vierkante kilometer 549 koeien
en varkens en 182 auto's. De komende tien jaar komen er nog zo'n 2 miljoen
mensen bij op dat kleine stukje aarde. Er moeten 700.000 woningen worden gebouwd
en geprobeerd moet worden om de economie jaarlijks met 3% te laten groeien.Uit een aantal nota's blijkt dat ook het kabinet zich terecht de vraag
heeft gesteld hoe wij tegen die tijd het land nog een klein beetje leefbaar
kunnen houden. Het kabinet is voortvarend aan de slag gegaan met het moderniseren
van onze economie en het versterken van de marktwerking. Voor D66 is meer
markt niet hetzelfde als minder overheid. Integendeel, alleen een sterke overheid
is in staat om de regels van de markt te bewaken en uitwassen tegen te gaan.
Een sterke overheid is nodig om aan de ene kant de infrastructuur te scheppen
en te financieren die de ontwikkeling naar een hoogwaardige economie stimuleert
en aan de andere kant de gestelde doelen op het gebied van duurzaamheid en
milieu te bewaken. Economische groei onderhoudt een dubbele relatie met natuur
en milieu. Enerzijds kan ze het milieu belasten, anderzijds kan door de groei
geïnvesteerd worden in schonere productietechnieken en een milieuontlastende
infrastructuur. Het is aan de overheid om die balans te bewaken, met als optimum
een zodanige verwevenheid tussen economie en ecologie dat elke economische
groei als het ware vanzelfsprekend de maatregelen oproept die negatieve milieueffecten
teniet doen en bovendien een bijdrage leveren aan de algemene verbetering
van het milieu. Het water wordt schoner, de bodem gereinigd, op sommige plaatsen
neemt de variatie in de natuur toe. Niettemin blijft de economische groei
een ernstige bedreiging voor de lucht door de uitstoot van NOx
en met name CO2. Wij vinden het dan ook niet meer dan consequent
dat het kabinet 750 mln. extra heeft uitgetrokken voor het CO2-beleid.
Nog consequenter is het om als de economische groei hoger zou zijn dan verwacht,
op die groei ook de nadelige milieueffecten te verhalen. Groei is prima, maar
alleen als er ook een meerwaarde voor het milieu is. Wij vragen het kabinet
die gedachten tot richtsnoer voor het beleid te maken en zo mogelijk voorstellen
te doen voor een praktische invulling ervan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De vraag is gerechtvaardigd en het antwoord impliciet gegeven dat de huidige
groei op die manier niet goed is.De heer Wolffensperger (D66):Klopt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het kabinet scoort op dat terrein een onvoldoende. Stelt dat de fractie
van D66 niet teleur? Wij hebben thans een paars kabinet, straks misschien
een paarse partij. Al die componenten die ooit die kleur paars bepaalden zijn
wij dan vergeten. D66 was in die oorsprong de groene component. Dat moet wel
de nodige zorgen geven, niet alleen terzake van die 750 mln. voor het terugdringen
van de CO2, maar ook als het gaat om de economische structuur.De heer Wolffensperger (D66):U had de discussies daarover in mijn fractie eens mee moeten maken. Ze
zouden u bekend in de oren hebben geklonken. Ik heb een onderscheid
gemaakt tussen onze benadering en daar waar die niet werkt: bij de luchtvervuiling,
NOx en CO2. In die benadering heb ik niet de stelling
betrokken: economische groei is goed voor het milieu. Evenmin heb ik de stelling
betrokken: economische groei is per definitie slecht voor het milieu. Onze
overtuiging is dat er een synthese te vinden moet zijn, waarbij langs een
veelheid van wegen en instrumenten economische groei zich zodanig kan ontwikkelen
dat negatieve milieueffecten teniet worden gedaan en er bovendien als het
ware nog wat overblijft voor een extra verbetering van het milieu, al was
het maar het opruimen van een verontreinigde waterbodem.Wat de CO2 betreft sprak ik mijn tevredenheid uit over die
750 mln. Ik zeg er meteen bij dat als door een sterkere economische groei
die 750 mln. niet voldoende zal blijken te zijn, er meer geld en maatregelen
zullen moeten komen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat neem ik zonder meer aan. Het CO2-beleid is maar een onderdeel
van het milieubeleid. De heer Wolffensperger zegt nogal wat. Hij geeft het
milieubeleid een onvoldoende. Hij heeft gezegd dat deze economische groei
niet goed is. Alle maatregelen die in de afgelopen twee jaar daartoe hebben
geleid, hebben wel zijn steun gehad. Dat is mijn probleem. Het is een contradictie:
enerzijds de algemene opmerking die ik steun en anderzijds het beleid in concrete
maatregelen dat hij steunt, waardoor wij in een slechte situatie voor het
milieu terecht zijn gekomen.De heer Wolffensperger (D66):Ik bedoel het niet onaardig, maar de heer Rosenmöller maakt nu gebruik
van een debatingtruc. Hij suggereert dat alle maatregelen, bijvoorbeeld op
het gebied van de infrastructuur waaraan wij onze stem hebben gegeven, per
definitie óf goed voor de economie óf goed voor het milieu zouden
zijn. Zo is het niet. Wij proberen de maatregelen die op alle terreinen worden
voorgesteld – straks kom ik bij het mobiliteitsplan van minister Jorritsma –
als pakket te bekijken en dan te constateren of dat pakket in zijn geheel
voldoet aan de formulering die ik gaf, namelijk of de negatieve effecten worden
gecompenseerd door reparaties van de schade aan het milieu, of dat er misschien
nog iets overblijft. Het is altijd heel lastig om, als uit alle discussies
die wij de afgelopen tijd gevoerd hebben, één element wordt
getrokken – laten wij maar eens de Betuwelijn bij de kop nemen –
te zeggen: dat is goed voor de economie en slecht voor het milieu of is dat
goed voor het milieu en slecht voor de economie. Zo lopen die discussies niet.
Het is een vervalsing van de werkelijkheid om steeds op die manier die discussies
te willen voeren.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het gaat mij niet om een debatingtruc of om het vervalsen van de werkelijkheid.
De werkelijkheid van vandaag staat in de Milieubalans. Daar moet u van geschrokken
zijn, net als ik. Mijn vraag aan u is deze: wat is van de D66-fractie te verwachten
om die Milieubalans in de komende jaren een andere richting te laten uitslaan
en groei binnen duurzame kaders te verzekeren, ertoe leidend dat wij de NMP-doelstellingen,
niet alleen voor CO2 maar ook voor andere stoffen, echt gaan halen,
daar gericht in te investeren en zo de economie te organiseren?De heer Wolffensperger (D66):Ik kan het antwoord – en misschien is dat het lastige in deze discussie –
natuurlijk niet geven aan de hand van concrete beslissingen en zaken die nog
voor ons liggen. Daarom gaf ik u een antwoord in abstracto, in de hoop dat
het duidelijk zou zijn. Wij zullen bij economische groei (en de gevolgen ervan)
ervoor waken dat deze gepaard gaat met voorzieningen en maatregelen die nodig
zijn om schade aan het milieu te voorkomen. Het is een heel ingewikkeld verband.
Laat ik een voorbeeld noemen. Als economische groei tot uitdrukking komt doordat
wij een gigantisch telecommunicatienetwerk aanleggen, waarmee wij nummer 1
in Europa willen worden, kun je wel degelijk volhouden dat dit telecommunicatienetwerk
ook een positieve milieu-uitwerking heeft. Zo kan ik nog een aantal andere
voorbeelden noemen. Je kunt zeggen: als iets een zekere belasting van het
milieu betekent, zul je – vergeef mij het economenjargon – de
externe effecten moeten internaliseren. Voor de concreetheid: bijvoorbeeld
door de accijns op benzine te verhogen. Via al dat soort maatregelen –
er is niet één oplossing – zul je toe moeten naar wat
mij voor ogen staat, namelijk een economische groei waarin die groei en datgene
wat nodig is voor het wegnemen van eventuele negatieve milieueffecten elkaar
precies in balans houden. En ik denk dat dit kan.De heer Van Dijke (RPF):Hoe komt het dan – ik noem een willekeurig voorbeeld – dat
de beslissing over Schiphol door u niet werd voorzien van een financieel plaatje
om met betrekking tot de doelstelling op het tijdschema te kunnen blijven?De heer Wolffensperger (D66):Met alle respect, maar ik begrijp de vraag niet.De heer Van Dijke (RPF):De uitstoot van CO2 en Schiphol zijn twee aan elkaar verbonden
begrippen. Wij wisten dat de uitbreiding van Schiphol met een vijfde baan
onze doelstellingen met betrekking tot de uitstoot van CO2 verder
buiten bereik brachten. Ik heb toen van de D66-fractie niet gehoord dat zij,
wilde zij goedkeuring geven aan de vijfde baan, een financiële verplichting
van het kabinet eiste, teneinde de CO2-reductie te kunnen vervolmaken.De heer Wolffensperger (D66):Ik moet even over uw vraag nadenken. Het komt mij voor dat het antwoord
is dat het al zo ingewikkeld is om CO2-uitstoot alleen aan Nederland
te relateren – ik probeer maar wat, want ik begrijp uw vraag nog steeds
niet helemaal goed – dat het al helemaal niet gemakkelijk is om CO2-uitstoot alleen aan Schiphol te relateren. Wat je moet doen –
en ik denk dat de minister dit doet – is kijken naar de hele CO2-problematiek in dit land. Sommigen gaan verder en zeggen: het is een
internationaal probleem; je kunt door compensatie ook oplossingen elders zoeken.
Op die manier zul je moeten doen wat ik net zei. Negatieve effecten in uw
voorbeeld van Schiphol zullen gecompenseerd moeten worden door positieve milieueffecten.
Dat hoeft echter niet per se te betekenen dat je een beslissing op die plaats
tegenhoudt.Voorzitter! Bij een goed milieu hoort ook de zorg voor de natuur. Het
kabinet geeft volgens ons een verkeerd signaal door te bezuinigen op
de aankoop van natuurgebieden. Daar zijn wij tegen.Bij het openbaar vervoer is de voortdurende daling van het aantal passagiers
ons een doorn in het oog. Wij slagen er kennelijk niet in om een aantrekkelijk
alternatief voor de auto te scheppen. Wij zijn blij met de voorgenomen investeringen
in het openbaar vervoer en met het gedeeltelijk terugdraaien van de bezuinigingen
op stads- en streekvervoer. Maar er zal meer moeten gebeuren.Onze overtuiging is dat wij het lef en de visie moeten hebben om de Randstad
als geheel te vergelijken met stedelijke agglomeraties zoals Parijs en Londen,
waar metroachtige systemen zo snel een fijnmazig netwerk bedienen dat je wel
gek bent om in de auto te gaan zitten. En vervolgens zullen wij ook de Randstad
van zo'n systeem moeten voorzien, ook al is dat lastiger, omdat de Randstad
nu eenmaal geen metropool is waar zich van nature stervormige netten ontwikkelen.
Ondanks de handicap dat de Randstad uit meer kernen bestaat, zullen wij toch
snel zo'n fijnmazig en dekkend vervoersnet moeten ontwikkelen. In Nederlands
jargon: een lightrailconcept. Op grond van die visie geschiedt het experimenteren
met lightrail in Nederland nu nog te veel met de voorzichtigheid van parende
egeltjes.Als wij dan ook nog het voor- en natransport verbeteren door aangepaste
en niet te dure taxisystemen, gaan wij de auto echt concurrentie aandoen!
Daarnaast zijn maatregelen om het autogebruik af te remmen onvermijdelijk.
Wij steunen de voorgenomen accijnsverhoging, niet omdat iedereen dan opeens
zijn auto laat staan, maar omdat het een voor iedereen zichtbaar signaal is
dat de overheid het probleem serieus neemt. Maar in afwachting van het rekeningrijden
wil D66 ook wat dit betreft verder gaan. Allereerst door langs fiscale weg
het gebruik van een auto van de zaak af te remmen. Een auto van de zaak nodigt
als het ware uit tot veel gebruik en de Nederlandse werknemer blijkt daarover
veel vaker te kunnen beschikken dan zijn collega in het omringende buitenland.
Voorts is voor ons de optie bespreekbaar van de afschaffing van het reiskostenforfait
met betrekking tot de auto. De opbrengst van beide maatregelen zou kunnen
worden benut om de overdrachtsbelasting voor huizen te verlagen.De heer Schutte (GPV):Het is bekend dat het reiskostenforfait in deze coalitie een heet hangijzer
is. Wat is de betekenis van het woord "bespreekbaar" in dit verband? Stelt
u dat nu voor door het aanbrengen van een bepaalde koppeling of wilt u wel
een discussie voeren die vooral niet tot een conclusie mag leiden?De heer Wolffensperger (D66):U hebt zeer genuanceerde oren. Laat ik het zo zeggen: mijn fractie is
daar voor, al was het maar omdat het onderdeel uitmaakt van ons verkiezingsprogramma.
Stel ik het nu voor? Welnu, ik denk niet dat wij daar op dit moment een uitvoerige
discussie over moeten hebben. Op het ogenblik moet u het zien als een element
dat ik inbreng, waarmee ik wil aangeven dat de huidige maatregelen inzake
variabilisatie van de autokosten niet genoeg zijn om het gebruik af te remmen.
Maar als straks de vraag over het reiskostenforfait ter sprake komt, weet
u dat u wat dat betreft op mijn fractie kunt rekenen.De heer Schutte (GPV):Op dit moment is het dus niet veel meer dan een beetje coalitiepartner
plagen.De heer Wolffensperger (D66):De gedachte om coalitiepartners te plagen, is heel ver van mij. Ik zou
niet eens weten hoe het moest.Voorzitter! Ik wil nog zeggen dat wij de verbreding van wegen voor bijvoorbeeld
doelgroepstroken gekoppeld willen zien aan de invoering van rekeningrijden.
Wij blijven terughoudend bij de aanleg van nieuwe wegen. De versnelde aanleg
van wegen die al in het SVV waren opgenomen, zullen wij steunen. Nieuwe wegen
daarbovenop zijn voor ons niet nodig.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over het mobiliteitspakket. Daarvoor hebt u gezegd:
wij willen geen bezuinigingen op natuur. Voorts hebt u gezegd dat er veel
meer geld naar lightrail moet. Dat vraagt ook om een financiering. Tegen die
achtergrond begrijp ik niet waarom u zich zou verzetten tegen ons idee om
de accijnsverhoging aan te wenden voor investeringen in het openbaar vervoer
en die niet terug te sluizen naar de automobilist. Het is volgens ons dus
een lastenverzwaring voor de automobilist.De heer Wolffensperger (D66):Dat is buitengewoon simpel, omdat ik die lightrailverbinding veel liever
uit het Infrastructuurfonds of het Fonds economische structuurversterking
betaal, want dan is er geen sprake van een lastenverzwaring. De manier waarop
u het betaalt, betekent een lastenverzwaring voor de burger. Die lastenverzwaring
heeft dan ook nog allerlei neveneffecten, waarvan u daarstraks, geloof ik,
zelf schrok toen ik ze u voorhield.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nee, het is een lastenverzwaring voor de automobilist, die hem prikkelt
om iets anders te doen. Het tweede punt is dat in het FES nu niet die miljarden
extra zitten om de lightrailverbindingen tot stand te brengen waar u en ik
een voorstander van zijn.De heer Wolffensperger (D66):Voor het FES en voor het Infrastructuurfonds geldt altijd hetzelfde, namelijk
dat het een kwestie is van het stellen van prioriteiten. Er zit geld in en
het is aan het kabinet om daarin prioriteiten te stellen. Er is echt wel wat
geld hoor, zeker met common-areagelden en wat dies meer zij. Prioriteiten
moeten worden gesteld. Een debat als dit heeft mede tot doel om die prioriteiten
daadwerkelijk te laten stellen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het kabinet heeft ons gisteren in dat koffertje zijn prioriteiten doen
toekomen. Daar wilt u dus iets in wijzigen. De vraag is wat u wilt wijzigen.De heer Wolffensperger (D66):Er worden op het gebied van openbaar vervoer veel versnellingen aangekondigd.
Ik ben er heel ruimhartig in geweest om dat te zeggen. Ik ben wel zo realistisch
om, op grond van datgene wat ik weet van deze materie, te zien dat je de aanleg
van een lightrailsysteem voor de hele Randstad niet in 1997 kunt uitvoeren
of financieren. Maar waar het kabinet in de Randstadnota en in andere nota's
kijkt naar de volgende kabinetsperiode en de volgende eeuw, zeg ik: mag ik
ook eens?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Natuurlijk, maar het had vorig jaar ook gemogen. Het gaat er in essentie
om dat u suggereert dat u iets wilt toevoegen aan datgene wat het kabinet
voorstelt, maar dat u verwijst naar het kabinet en de prioriteiten als ik
u vraag wat u wilt toevoegen en hoe u dat wilt betalen. Ja, die prioriteiten
kennen wij allemaal. Daar heb ik kritiek op en daaraan heb ik iets willen
toevoegen in mijn bijdrage. Het lijkt erop dat de enige gerechtvaardigde conclusie
is dat u zich neerlegt bij de prioriteiten van het kabinet. Dat mag, maar
ik wil wel de helderheid die af en toe zo moeilijk te verkrijgen is.De heer Wolffensperger (D66):Ik begrijp dat u beide dingen à tort et à travers met elkaar
wilt verbinden, omdat ik dan toch die 1 mld. van uw benzineaccijnsverhoging
nodig heb. Ik vind uw gedachte prachtig, maar zelfs al zou mevrouw Jorritsma
de 1 mld. van uw benzineaccijnsverhoging ter beschikking hebben in 1997, dan
nog denk ik dat zij daarvoor in 1997 niet een dekkend, snel en fijnmazig lightrailsysteem
kan laten aanleggen in de Randstad. Het is een kwestie van besluiten die ook
op langere termijn moeten uitkristalliseren. Die keuzen zullen gemaakt moeten
worden. Daar staan wij nu voor in de algemene beschouwingen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik kreeg het idee dat u zich nu van een discussietrucje bediende door
er een beetje een karikatuur van te maken. Legt u zich neer bij datgene wat
het kabinet voorstelt of voegt u er daadwerkelijk iets aan toe? Mogen wij
daarover in tweede termijn een concreet voorstel verwachten?De heer Wolffensperger (D66):Ik voeg er daadwerkelijk iets aan toe, met name waar ik zeg dat de experimenten
met lightrailverbindingen mij op dit moment veel te langzaam gaan. Dat moet
ertoe leiden dat, niet tijdens dit debat, maar bij de bespreking van het MIT
en de begroting van Verkeer en Waterstaat nadere standpunten worden ingenomen
door mijn fractie.Mijn laatste onderwerp is het onderwijs. Investeren in de toekomst betekent
ook en misschien vooral investeren in de kwaliteit van het onderwijs. Dat
is niet alleen nodig om human capital te kweken voor een hoogwaardige economie,
maar ook om volwaardige mensen te vormen die beseffen wat het betekent om
burger in een samenleving te zijn. Dat stelt hoge eisen. In dat verband maken
wij ons zorgen over het basisonderwijs. Bij internationale vergelijking blijkt
dat ons onderwijs slechts middelmatig scoort. Dat is ook niet zo'n wonder.
Aan de ene kant is er op het onderwijs jarenlang bezuinigd, met als gevolg
een steeds groter aantal leerlingen per leraar. Dat aantal is veel groter
dan in de landen om ons heen. Aan de andere kant wordt de leerlingenpopulatie
steeds verschillender: kinderen met problemen, kinderen met achterstanden,
allochtone kinderen, enz. Al die kinderen willen wij weer samen naar school
sturen en ook nog individueel gericht onderwijs geven. Misschien hebben wij
ons wel te lang in slaap laten sussen, doordat in deze regeringsperiode geen
bezuiniging op het basisonderwijs was voorzien. Er moet echter geld komen.
Wij moeten investeren, bijvoorbeeld in de kwaliteit van het leraarschap. Daarvoor
doet het kabinet een aantal voorstellen. Dat is een begin. Wij steunen dat.Maar bovenal moeten wij investeren in het kleiner maken van de te grote
klassen. Een kwart van alle klassen in het basisonderwijs telt meer dan 30
leerlingen, soms tot boven de 40. Wij hoeven niet meteen naar het maximum
van zeventien uit recente Amerikaanse onderzoeken, maar onze situatie dreigt
het andere uiterste te worden, een uiterste dat niet klopt met het belang
dat wij zeggen te hechten aan goed onderwijs. Voor dat probleem is ook vorig
jaar aandacht gevraagd. Er is toen 100 mln. vrijgemaakt voor klassenassistenten
en inmiddels weten wij dat dit minder extra handen in de klas heeft gebracht
dan wij hoopten. Ik begrijp ook dat de heer Wallage dit inmiddels een incidentele
maatregel vindt, waar hij nu spijt van heeft. Dat meen ik althans uit zijn
woorden te begrijpen.De heer Wallage (PvdA):Het is een tikje slordig, collega. Ik heb gezegd: dat soort maatregelen
is een vorm van incidentalisme. Ik ben blij met iedere extra investering die
wij in het Nederlandse onderwijs kunnen doen.De heer Wolffensperger (D66):Dan heb ik er nog een voor u, zo meteen.De heer Wallage (PvdA):Dat is leuk; dan gaan wij eens kijken hoe wij dat feitelijk doen. Maar
mijn opmerking sloeg op het feit – terugkijkend kan niemand dit ontkennen –
dat de Kamer gewoon een maatregel uit de mouw heeft geschud zoals wij er nu
misschien weer een uit de mouw dreigen te schudden. Maar één
ding is zeker: de lange termijn waar u naartoe wilt, begint inderdaad met
kleine stappen. Mijn enige vraag is: weet u ook zeker dat die andere stappen
er komen, als u op deze manier kleine stappen zet?De heer Wolffensperger (D66):Daar kom ik op. En wat betreft de maatregel van vorig jaar: dat is duidelijk.Voortgaande op uw woorden, mijnheer Wallage, zullen wij de zaak structureler
aan moeten pakken. Wij menen dat het aantal leerlingen in de klas van een
basisschool aan een maximum zou moeten worden gebonden. Ons staat daarbij
een maximum van 28 leerlingen voor ogen, gefaseerd in te voeren door te beginnen
met de onderbouw. Het probleem is uiteraard dat dit veel meer kost dan in
een begrotingsjaar of zelfs in een kabinetsperiode is vrij te maken. Een maximum
van 28 zou nooit eerder dan in de volgende kabinetsperiode kunnen worden gerealiseerd.Wij kijken daarbij met een schuin oog naar een ander probleem van het
onderwijs: de molensteen van 1,2 mld. aan wachtgelden op de onderwijsbegroting,
die ook in 1997 weer met 100 mln. groeit. Het moet door een aantal maatregelen
mogelijk zijn om de instroom van wachtgelders te beperken en de uitstroom
te bevorderen. Naarmate het aantal wachtgelders daalt, komt er geld vrij voor
onderwijs. Maar ook die maatregelen kosten tijd en overleg. Wij vragen het
kabinet om nog in deze regeerperiode – met name gelet op al die onderzoeken
die al in gang zijn gezet – de Kamer een voorstel voor te leggen tot
geleidelijke verkleining van de maximale klassengrootte over een aantal jaren.
Tot zover spoor ik geheel met u, als ik het mij goed herinner.De heer Wallage (PvdA):Behalve dat u de suggestie wekt dat er een enorm reservoir van wachtgelders
is en dat wij daar heel veel geld aan uitgeven. Het zou correcter zijn om
te zeggen dat het budget voor het basisonderwijs bestaat uit
190 mln. voor wachtgelden. Met andere woorden: als u hier over miljarden spreekt,
dan praat u over het totale onderwijs. Maar het heeft weinig zin om te suggereren
dat iemand die bij de universiteit op wachtgeld is gezet of in het middelbaar
beroepsonderwijs, goed en verantwoord onderwijs met kinderen van vier, vijf
of zes jaar zou kunnen maken. U gooit een totale wachtgeldsom op tafel, maar
u moet uitsluitend spreken over mensen die gekwalificeerd zijn en ook in staat
zijn om in de basisschool gewoon hun werk te doen.De heer Wolffensperger (D66):Volgens mij bent u uw kruit te vroeg aan het verschieten, want ik heb
absoluut niet gezegd dat voor 1,2 mld. nu onmiddellijk mensen uit het wachtgeldfonds
moesten. Misschien moet u nog heel even wachten. Het is bij mijn weten wel
zo dat er, ook onder de hoede van de minister van Onderwijs, kritisch naar
die 1,2 mld. aan totale wachtgelden gekeken wordt en dat wordt bezien of daar
door beperking van instroom en stimulering van uitstroom wat aan kan gebeuren.De heer Wallage (PvdA):Zeker, maar als u in een aanloop naar een poging om een stap vooruit te
zetten in het basisonderwijs...De heer Wolffensperger (D66):U valt mij steeds maar in de rede; dat komt allemaal nog, mijnheer Wallage.De heer Wallage (PvdA):Nee, maar u suggereert...De heer Wolffensperger (D66):Ontkent u dat er 1,2 mld. plus, dit jaar, 100 mln. erbij op de onderwijsbegroting
staat aan wachtgeld?De heer Wallage (PvdA):Wat ik ontken, is dat dit getal relevant is voor het onderwerp dat hier
aan de orde is. Het is niet relevant, omdat u hier, als u over basisonderwijs
spreekt, uitsluitend moet spreken over het geld dat beschikbaar is voor leraren
basisonderwijs.De heer Wolffensperger (D66):Dat is juist.De heer Wallage (PvdA):U wekt daar een volkomen verkeerde indruk.De heer Wolffensperger (D66):Nee hoor, die wek ik zeker niet. Ik heb niet anders gedaan dan te zeggen
dat als je kijkt naar een mogelijkheid om klassen te verkleinen, je met een
schuin oog ook kijkt naar een ander probleem van de minister van Onderwijs,
en dat is de molensteen die hem om de nek hangt. Verder ben ik niet gegaan,
maar dat ga ik nu wel. Ik vraag het kabinet om een voorstel voor te leggen
tot geleidelijke verkleining van de maximale klassengrootte.Wij hebben ons afgevraagd of intussen niet alvast een stap in de goede
richting kan worden gedaan, die sneller te realiseren is. Ik ben het met de
heer Wallage eens, dat dit een soort no-regretscenario moet zijn. Ik leg het
kabinet de volgende gedachte voor. In het basisonderwijs zouden 2000 extra
leraren, zo nodig in deeltijd, moeten worden ingezet. Het gaat daarbij om
leraren met een volwaardig salaris. De toedeling van die extra leraren wordt
overgedragen aan regionale samenwerkingsverbanden, die verzoeken van scholen
met te grote klassen zullen beoordelen. De extra banen worden vervuld door
leraren die of wachtgelder dreigen te worden of wachtgelder zijn, maar graag
weer aan het werk willen. Nota bene, ik realiseer mij dat dit niet allemaal
voltijders zijn. Volgens informatie van het ministerie van Onderwijs kunnen
die extra banen voor minimaal 35 mln. worden betaald uit het bespaarde wachtgeld.
Dat betekent dat de rest van het benodigde bedrag, 100 mln., op een andere
wijze moet worden gedekt.Ik gebruikte straks de uitdrukking, dat het betere niet de vijand van
het goede mag worden. Wij vragen het kabinet om deze gedachte serieus te overwegen
en om de Kamer voor de behandeling van de onderwijsbegroting een notitie toe
te zenden met een beoordeling en een nadere financiële uitwerking. Wij
vragen het kabinet ook om de benodigde niet-wachtgeldmiddelen beschikbaar
te stellen, die uit die rekensom zullen komen. Uiteraard zijn wij, als het
kabinet daar niet toe in staat is, bereid zo niet gehouden om daarvoor dekking
te zoeken. Ik ben het eens met de grote lijn, dat het probleem pas in de loop
van jaren werkelijk structureel kan worden opgelost. Maar uit alle signalen
die ik krijg, zie ik dat het probleem als zo nijpend wordt ervaren, dat we
een poging moeten doen om op korte termijn althans de ernstigste knelpunten
weg te nemen. Wat mij altijd weer opvalt, is dat wanneer iemand met een voorstel
voor de korte termijn komt, hij met zijn kop tegen een muur loopt van wat
er allemaal niet kan en niet mogelijk is. Laten we eens proberen of het kan
op die manier. Ik vraag het kabinet om dat tenminste eens te bekijken. Ik
vraag niet zo veel.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Wat mogen we van de heer Wolffensperger verwachten als het
kabinet er niets in ziet?De heer Wolffensperger (D66):Het kabinet kan het op twee manieren zeggen. Het kabinet kan met een lijvig
rapport komen waarin staat, waarom dit technisch en qua regels niet mogelijk
is, omdat rechtsposities worden geschaad etc., en dan zal er iets aan die
rechtsposities moeten gebeuren en dan kost het misschien iets meer tijd. Wij
hebben bij de becijfering van die 2000 heel nauwkeurig rekening gehouden met
het aantal mensen, dat behoort tot de groep of in een wachtgeldsituatie terechtkomt
dan wel die juist verlaat en bereid is te werken. Wij hebben rekening gehouden
met het element basisschool en met het element welk gedeelte als bemiddelbaar
en gemotiveerd wordt gezien. Het getal van 2000 is daarop gebaseerd. Zoveel
mensen zijn naar onze mening te genereren. Als ik het volkomen mis heb, heb
ik de verkeerde gegevens van het ministerie van Onderwijs gekregen.Voorzitter! Ik rond af. Kortheidshalve vermeld ik nog dat ook mijn fractie
zich verzet tegen de korting op de studiefinanciering bij het middelbaar beroepsonderwijs
totdat er een integrale discussie is geweest over de belabberde financiële
situatie aldaar en de gevolgen van die korting voor de toegankelijkheid van
dat MBO, omdat het nu eenmaal om mensen uit lagere-inkomensklassen gaat.Naast de onderwerpen die ik heb besproken, is er nog één
grote opgave waarvoor het kabinet in de komende tijd staat, namelijk het voorzitterschap
van de Europese Unie. Wij hebben daarover voor het zomerreces uitvoerig gesproken.
Ik volsta daarom nu met het kabinet, en meer in het bijzonder de minister
van Buitenlandse Zaken, kracht en wijsheid toe te wensen in
die periode.De vergadering wordt van 19.31 uur tot 21.00 uur geschorst.Mevrouw Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels):Voorzitter! Dit kabinet hecht er zeer aan in internationaal verband een
betrouwbare partner te zijn. De jarenlange vanzelfsprekendheid waarmee Nederland
altijd voldeed aan de vereisten op het terrein van rente, inflatie en wisselkoers
moet verbreed worden tot een solide prestatie ten aanzien van tekort- en schuldontwikkeling.
Het kabinet acht een dergelijke houding cruciaal voor internationaal vertrouwen
en voor een structureel gezonde economie. Maar hoe zit het met het nationale
vertrouwen?!Mijn fractie moet samen met anderen constateren dat het daarmee slecht
gesteld is. Onder paars is de overheid niet zo'n betrouwbare partner gebleken
voor met name de ouderen. De afschaffing van de Ziektewet, de totstandkoming
van de nieuwe Algemene nabestaandenwet, de rigoureuze pakketverkleiningen
in het ziekenfonds, de stijging van huren en gemeentelijke lasten en de invoering
van eigen bijdragen in het ziekenfonds én voor verpleeghuiszorg hebben
het ontstaan van dit negatieve beeld in de hand gewerkt.Ook de plannen die het kabinet voor de komende periode nog in petto heeft,
leiden er niet toe dat ouderen de toekomst zonniger tegemoetzien. Integendeel!
De armoede neemt toe, zoals wij van bisschop Muskens, de vakbonden en de ouderenorganisaties
hebben kunnen horen. Maar ook onder jongere mensen nemen de zorgen over de
toekomst toe, onder meer door de ongewisheid over de AOW.Met betrekking tot de AOW is het voorstel van het kabinet om de financiering
veilig te stellen door de groeiende uitgaven mede te betalen uit de algemene
middelen en niet uit verhoogde premie-inkomsten: een schoolvoorbeeld van het
paaien van de ouder wordende kiezer. Maar wie gelooft nu werkelijk dat een
dergelijke belofte door de jaren heen gestand zal worden gedaan? Bij een eerstvolgende
bezuinigingsronde onder een volgend kabinet zal een dergelijke wijze van financieren
zeker heroverwogen worden. Bovendien houdt deze wijze van financieren in dat
65-plussers toch zelf meebetalen aan hun AOW-pensioen. Dat is in strijd met
het grondbeginsel van het omslagstelsel. Als geconstateerd wordt dat de financieringsproblemen
van de AOW voornamelijk de gevolgen zijn van de operatie-Oort, waarom blijft
het dan bij die constatering en wordt de oplossing niet gezocht in het verbreden
van de heffingsgrondslag met de tweede en, indien nodig, de derde belastingschijf?Voorzitter! Ook de invoering van een middelloonpensioen op termijn is
zo'n voorbeeld van een onbetrouwbare overheid. Mensen hebben rechten opgebouwd;
die kun je niet zomaar van tafel vegen. Als zoiets al overwogen wordt, moet
dat ten minste 40 jaar van tevoren aangekondigd worden, zodat de jonge mensen
die pas op de arbeidsmarkt komen zich daarop kunnen instellen. Dan hebben
we het nog maar niet over de administratieve aspecten en dus de onuitvoerbaarheid.
Ik kom daarop bij de behandeling van de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
nog uitgebreid terug. Overigens is mijn fractie van mening dat beslissingen
over het pensioensysteem behoren tot de competentie van de sociale partners,
waarbij postactieven als derde sociale partner erkend zouden moeten worden.Voorzitter! Het kabinet hanteert ten aanzien van het verstrekken van uitkeringen
de leus "streng aan de poort, actief aan de uitgang". Toch lijkt deze leus
meer van toepassing op de algemene positie van ouderen in de samenleving.
Streng aan de poort: dat wordt door recent TNO-onderzoek bevestigd. De gevolgen
van de privatisering van de Ziektewet blijken door de regering schromelijk
onderschat als het gaat om de toename van risicoselectie bij bedrijven. Vooral
oudere werknemers en werkzoekenden zijn hiervan de dupe. Ook de op stapel
staande invoering van premiedifferentiatie in arbeidsongeschiktheidsregelingen
zal deze risicoselectie in de hand werken. Is het kabinet bereid deze negatieve
gevolgen van overheidsbeleid te ondervangen door zogenaamde pushmaatregelen
om daarmee de werkgelegenheid onder ouderen te bevorderen, bijvoorbeeld door
middel van de tijdelijke invoering van een bonussysteem voor werkgevers die
mensen ouder dan 45 jaar in vaste dienst nemen?"Actief aan de uitgang" brengt mij haast vanzelf op het thema leeftijdsdiscriminatie.
Uit onderzoek van het Bureau leeftijdsdiscriminatie in het afgelopen jaar
blijkt eens temeer hoeveel mensen in het dagelijks leven worden geconfronteerd
met leeftijdsdiscriminatie. Naar aanleiding van een motie bereidt de regering
weliswaar een wetsvoorstel voor om leeftijdsgrenzen bij werving en selectie
van personeel te verbieden, maar dat is niet voldoende. Op het gebied van
arbeid zal de overheid richting moeten geven aan de sociale partners, met
als doel bescherming van de oudere werknemer. Mijn fractie denkt hierbij in
de eerste plaats aan het fenomeen demotie, dat de laatste tijd opdoemt, omdat
algemeen de indruk bestaat dat ouderen minder productief zouden zijn. In de
Stichting van de arbeid wordt dit jaar zelfs overlegd over de "groeiende discrepantie
tussen beloning en arbeidsproductiviteit bij oudere werknemers". Is het kabinet
bereid te onderzoeken of er een relatie bestaat tussen leeftijd en arbeidsproductiviteit,
alvorens tot de conclusie te komen dat oudere werknemers best een lagere functie
en een lager salaris kunnen aanvaarden? In de tweede plaats denkt mijn fractie
bij de bescherming van de oudere werknemer aan gelijke rechten ten aanzien
van na- en bijscholingsmogelijkheden voor jongere en oudere werknemers, zodat
kan worden voorkomen dat oudere werknemers zich uitgesloten voelen binnen
het arbeidsproces. In die zin ondersteunen wij de eisen die de FNV gisteren
en eergisteren op tafel heeft gelegd. Naast een prikkel aan de sociale partners
roept mijn fractie de regering op om initiatieven te ontwikkelen teneinde
een verbod van discriminatie op grond van leeftijd expliciet in de Grondwet
op te nemen.Wat betreft de kosten van de sector volksgezondheid vragen wij ons in
alle ernst af of dit kabinet zichzelf nog wel serieus neemt. Kan de minister-president
de Kamer uitleggen waarom de kosten van de zorg tegen beter weten in, jaar
in jaar uit, niet realistisch worden geraamd? Ook dit jaar blijft het kabinet
vasthouden aan een volumegroei van 1,3%. Weliswaar mag de begroting met 380
mln. worden overschreden, maar dat geld is gelabeld. Hoe denkt
het kabinet te voorkomen dat de zorgverzekeraars, die terecht een realistische
raming hebben geëist, niet zullen meewerken aan de stabilisatie van de
premies? Nog afgezien van de vraag of het niet weer de laagstbetaalden zullen
zijn die van dit oogkleppengedrag de dupe worden.Zeer verontrustende berichten zijn de laatste dagen tot ons gekomen over
de Overgangswet verzorgingshuizen, die wellicht niet door de Eerste Kamer
wordt aangenomen. Zijn de gevolgen hiervan voor de afschaffing van de vermogenstoets
bij opname in verzorgingshuizen voor de regering aanvaardbaar? Zo nee, wat
denkt zij hieraan te doen?Mijn fractie heeft uit de kabinetsplannen niet kunnen opmaken dat er voldoende
extra geld beschikbaar wordt gesteld voor de totale ouderenzorg, zoals de
Kamer heeft gevraagd. Komt dat geld er, of komt dat geld er niet? De recente
berichten over de chaos bij het persoonsgebonden budget verontrusten ons zeer.
Wat gaat het kabinet daaraan doen?Wij maken ons serieuze zorgen over het milieu- en het natuurbeleid van
het kabinet. Milieuorganisaties en anderen hebben een dikke onvoldoende gegeven.
Eveneens vragen wij ons af of een klein en dichtbevolkt land als het onze
wel zo geschikt is voor de aanleg van een speciaal HSL-traject. Er moet veel
overhoop worden gehaald tegen gigantische kosten om slechts enkele minuten
tijdwinst te boeken. De Thalys, die zonder overlast te veroorzaken over een
bestaand spoor rijdt, is een succes. Binnen afzienbare tijd zal die Thalys
nog een aanzienlijke tijdwinst boeken. Met het opvoeren van de frequentie
is dat een aantrekkelijk alternatief voor het HSL-traject. Ik durf niet eens
te denken aan de ontzettende hoeveelheden geld die wij zullen overhouden.In de Troonrede raakt Hare Majesteit de Koningin de kern van de maatschappelijke
problematiek. Daarmee spreekt zij veel senioren aan. Inderdaad is voor het
welzijn van burgers meer nodig dan een duurzaam economisch draagvlak. Inderdaad
bestaat er evenzeer grote behoefte aan geborgenheid en veiligheid, aan kennis
en onderwijs, alsmede aan sociale samenhang. Ik wil niet redetwisten over
de vraag of het integraal veiligheidsbeleid, of het grotestedenbeleid daadwerkelijk
bijdraagt aan het verminderen van het gevoel van onbehagen dat veel mensen
in de steden kennen. Het onbehagen in de cultuur wordt misschien veroorzaakt
door een heleboel materiële componenten. Maar in de samenleving moeten
wij de immateriële componenten niet onderschatten. Mensen voelen zich
niet veilig. Ouderen doen in de avonduren de deur niet meer open. Mensen vereenzamen.
In steden is de levensverwachting lager. Mensen leven – misschien is
de doorgeschoten individualisering daar mede debet aan – langs elkaar
heen. Als wij niet in staat zijn deze tendens om te buigen, maar doorgaan
met het verder afbreken van de verzorgingsstaat, dan vrees ik dat wij niet
langer in staat zijn geborgenheid te scheppen. In een weliswaar rijke, maar
vooral ook gevoelloze samenleving, waarin mensen niets meer voor elkaar over
hebben en waar politici cynici zijn, overleeft de sociale boodschap uit de
Troonrede de krantenkop van morgen niet.De heer Van Dijke (RPF):Mijnheer de voorzitter! Hoe zal, of ook, hoe wil het kabinet-Kok de geschiedenis
ingaan? Als het kabinet dat Nederland grondig heeft opgeschud en nieuwe dynamiek
bracht, de welvaart een krachtige impuls gaf en door scherp te sturen op economische
groei taaie vraagstukken als werkloosheid eindelijk wist te overwinnen en
ook nog een paar centen overhield voor milieu en zorg? Of als een kabinet
dat vol goede bedoelingen aan het werk ging, maar vergat dat regeren meer
is dan de optelsom van economische groei, werkgelegenheid, koopkracht en EMU-normen
en juist daardoor niet in staat bleek, noch het gezag had tot echte oplossingen
te komen voor vraagstukken zoals tweedeling in de samenleving, wegebbende
gemeenschapszin, sociale uitsluiting, verslechtering van het milieu, verschraling
van de zorg en dichtslibbende wegen?Mijnheer de voorzitter! Tijd voor een tussenbalans. Het kabinet boekt
economische en financiële successen. Zeker. Maar bij alle tevredenheid
die er is en mag zijn, hebben we te maken met de hiervoorgenoemde, schier
onoplosbare problemen. Het politiek vermogen deze problemen te verminderen,
blijkt gering. Hoe komt het toch dat we, bij wijze van spreken, in Rotterdam
de mooiste brug van de wereld kunnen bouwen, maar Spangen geen perspectief
kunnen geven? Het kabinet krijgt veel van de grond. De Betuwelijn en de HSL
en desnoods, als het een keer moet, een zesde en zevende baan voor Schiphol
waar ook, maar als het erop aankomt een gemeenschappelijk perspectief aan
te geven, iets te zeggen over de zin en de richting van onze cultuur, als
het de maatschappelijke cohesie betreft, dan ontmoeten we bij dit kabinet
grote verlegenheid.We treden hier in de discussie over normen en waarden en de publieke moraal,
zoals die het afgelopen jaar, opmerkelijk genoeg overigens, is gevoerd. Meer
dan eens heeft mijn fractie erop gewezen dat een zekere consensus over de
publieke moraal een conditio sine qua non is voor iedere samenleving. De "amorele
staat" is immers een fictie. Er bestaat niet zoiets als "the naked public
square". Daarom wil ik het in dit debat met de minister-president hebben over
de bijdrage van dit kabinet aan de publieke moraal. Dat zal namelijk minstens
zo belangrijk blijken te zijn voor de beeldvorming van het kabinet-Kok als
de bijdrage aan de financieel-economische en de infrastructurele ontwikkeling.Immers, er zijn meer en wat mijn fractie betreft belangrijker criteria
voor de beoordeling van het kabinetsbeleid dan effectiviteit en efficiëntie.
Regeren is meer dan het besturen van de BV Nederland. Fixatie op het economische
leidt er bijvoorbeeld toe dat zelfs een vraagstuk zoals armoede zich nauwelijks
meer normatief laat benaderen. Immers, iedereen voelt dat armoede niet hoort,
maar door begripsverenging zien we slechts vergroting van de nationale koek
als mogelijkheid om armoede te bestrijden. Herverdeling van de bestaande koek
is buiten de orde.Er lijkt consensus te zijn over wat je wel het elfde gebod zou kunnen
noemen: "gij zult niet moraliseren". Opvattingen over gewenst beleid worden
rechtstreeks gehaald uit "wat in de samenleving leeft". Het kabinet als de
brievenbus van de samenleving. Het publiek deponeert verzoekbrieven, het kabinet
voert uit, als dat niet op al te grote financiële problemen stuit.Zo'n overheidsopvatting stelt ons voor problemen. Er worden, om in de
metafoor te blijven, ook slechte brieven in de bus gegooid. De overheid ontkomt
er niet aan te schiften tussen goede en slechte brieven. Voor een succesvolle
schifting is het nodig het eigen morele kader daarnaast te leggen. Om het
eens scherp te zeggen: accepteren wij verslaving of prostitutie of een zwervend
bestaan of niet, en op grond waarvan komen wij eigenlijk tot een oordeel daarover?
Van meet af aan is er de nodige onduidelijkheid geweest over het morele kader,
de ijkpunten, waaraan het kabinet toetst of het al dan niet tot beleid komt,
ontwikkelingen stimuleert of juist tegengaat. Maar als ik nu, twee jaar later,
een taxatie moet maken, valt er wel een rode draad te ontdekken: dit kabinet
lijkt er vooral op uit te zijn de persoonlijke vrijheid zoveel mogelijk te
stimuleren. Het individu moet centraal met "het moet kunnen" als Leitmotiv.
Om het wat scherper te zeggen: de actieve bevordering van de "permissive society"
in de meest brede zin van het woord. Ik moet vaststellen dat juist daardoor
het kabinetsbeleid in de val loopt. Ik noem de val van de tolerantie, de val
van de individualisering en de val van de economisering van maatschappij en
samenleving. Ik zal niet tegenspreken dat persoonlijke vrijheid als zodanig
positief valt te waarderen. Maar met de permissive society zijn we –
om met dagblad Trouw en met de socioloog Van Doorn in HP/De Tijd van afgelopen
vrijdag te spreken – in de val van de tolerantie getrapt. De tolerante
houding ten opzichte van pornografie, prostitutie, seks in de media heeft
ons ook uitwassen als kinderporno, kindersekstoerisme en uitbuiting van vrouwen
gebracht. Ik verwijs ook naar een artikel van prof. Van Marle.Daarmee zijn we pijnlijk met de neus op het feit gedrukt dat individuele
vrijheid gemakkelijk kan ontsporen, als zij niet is ingebed in een morele
orde. En over die morele orde moeten we het dus met elkaar hebben, niet alleen
in Stockholm, maar ook in Den Haag! En misschien komen wij dan tot hetzelfde
oordeel als Van Doorn: Wat als seksuele bevrijding is begonnen en als commerciële
verleiding voortleeft, verdient in strafbaarheid onder te gaan.We kunnen dus, bij al het goede wat te zeggen valt over individuele vrijheid,
niet voorbijgaan aan de vraag of we de keerzijde voldoende in het oog hebben.
Zijn we niet in feite ook in de tweede val getrapt, de val van het individualisme,
als individualisering slechts draait om economische zelfstandigheid van elk
individu, als verminderde betrokkenheid op elkaar en vereenzaming het gevolg
is? Gaat het goed als blijkt dat steeds vaker slechts het welbegrepen eigenbelang
de belangrijkste reden is om lid te worden van maatschappelijke organisaties?Ook met betrekking tot het gezin is lang niet alles winst. Nu ook het
kabinet de conclusie trekt dat jeugdcriminaliteit en opvoedingsproblemen met
elkaar te maken hebben, zou er toch veel scherper gestuurd moeten worden op
ondersteuning van opvoeders door bijvoorbeeld de voetoverheveling om te bouwen
tot, wat zou kunnen heten, een premie op onbezoldigde verantwoordelijkheden?
Veelal komt daarin werkelijke gemeenschapszin tot uitdrukking. En wat is de
bijdrage aan de gemeenschapszin, aan het maatschappelijk nut van arbeidsplicht
voor alleenstaande ouders? We hebben nauwelijks een begin van duidelijkheid
over de negatieve sociale gevolgen waarop minister Sorgdrager eerder dit jaar
doelde. Wel is bekend dat meer dan een derde van de vrouwen in de bijstand
met gezinsverantwoordelijkheid lichamelijke en psychische klachten heeft.
Hoe komt dat en zou, naast het scheppen van ruimte voor arbeidsparticipatie
van genoemde groep, het afschaffen van arbeidsplicht voor alleenstaande ouders
verbetering kunnen brengen?De val van individualisme en persoonlijke vrijheid wordt ook zichtbaar
in het verkeers- en vervoersbeleid. Ook hier gaat het per saldo om morele
keuzes. Het kabinet is eindelijk gekomen met plannen om de verkeerscongestie
te bestrijden. Bij alle waardering voor de plannen – er zitten echt
aansprekende onderdelen bij – blijft de kenmerkende constante op dit
gebied dat keer op keer de moed ontbreekt om te komen tot maatregelen die
de trend van een almaar groeiende automobiliteit echt doorbreken. Iedereen
weet dat het nodig is. Nota bene een gerenommeerde autofabrikant verklaarde
onlangs nog eens dat een vervoerssysteem waarbij een vervoermiddel van 1000
kilo of meer nodig is om één persoon te verplaatsen, natuurlijk
nooit toekomst kan hebben. De principiële discussie welk vervoerssysteem
dan wel toekomst heeft, wordt echter – in gehakketak over 12, 13 of
25 cent accijnsverhoging – uit de weg gegaan. Waarom kiest het kabinet
hier niet radicaal voor het voorzorgbeginsel als basis van beleid? In het
regeerakkoord stond het zo ontroerend mooi: "Wie kiest voor duurzaamheid,
beseft dat economische groei niet 'meer van hetzelfde' zal mogen zijn. Het
uitputten van onze leefomgeving zal steeds meer moeten plaatsmaken voor het
putten uit onze inventiviteit en creativiteit." Om aan deze passage uit het
regeerakkoord recht te doen is – zeker na het RIVM-rapport en het rapport
van de commissie-Van Middelkoop – meer nodig dan nu wordt voorgesteld.
Waar blijven de noodzakelijke kabinetsvoorstellen? Als het kabinet nu al niet
toekomt aan het scheppen van een perspectief waarin ecologie en economie in
een dichtbevolkt land kunnen samengaan, hoe kunnen we dan de nog groter wordende
problemen op dit punt in de toekomst aan het kabinet toevertrouwen?Ik noemde ook een derde val, de val van de vereconomisering van het overheidsbeleid.
Waar komt die tot uiting? Bijvoorbeeld in de relatie tussen economie en werkgelegenheid.
Zeker, het belang van participatie en deelnemen aan het maatschappelijk leven
wordt gelukkig breed onderkend. Maar hoe kan het dan dat ondanks vele jaren
van grote inspanningen zovelen aan de kant zijn blijven staan? En dat is geen
voorbijgaande plaag, zelfs als de economische groei zich voortzet. Is dat
niet ook omdat de norm van de participatie wel met de mond wordt beleden,
maar dat andere normen, die van effectiviteit en efficintie, de feitelijke
keuzen bepalen? Wordt daarmee niet impliciet de morele keuze gemaakt om laaggeschoolden,
allochtonen, arbeidsongeschikten, gehandicapten, ouderen etc. aan de kant
te laten staan?Ook in de economie is er meer dan effectiviteit en efficiëntie. Er
zijn ook de normen van participatie, ecologie en kansen voor iedereen en die
vragen duidelijke beleidskeuzes. Waar draait het dan om? Ik geef een paar steekwoorden. Behoud van laaggeschoold werk in Nederland, omdat
er ook in de toekomst velen zullen zijn die daarop aangewezen zullen blijven.
Wij zullen daarom verder moeten gaan in de verschuiving van lasten op arbeid
naar andere heffingsgrondslagen. Ik denk aan het experiment in Rotterdam.
Waarom is het kabinet op dit punt zo afwachtend en waarom toont het zo weinig
moed? Als wij willen dat ondernemingen een grotere verantwoordelijkheid nemen
voor het sociale klimaat zullen wij moeten komen tot een, ook voor ondernemers,
aantrekkelijke mix in het fiscale systeem – inclusief de BTW –
zodat de gewenste prikkels ontstaan. Als de winsten in bedrijven tot grote
hoogte stijgen en het bij diezelfde bedrijven ontslagen regent, kunnen wij
dat natuurlijk die bedrijven aanrekenen, maar meer nog de politiek, die kennelijk
geen kans ziet om deze bedrijven zodanig te prikkelen dat de winsten weer
ten goede komen aan de samenleving en niet slechts aan de aandeelhouders.Waar denk ik nog meer aan? Bijvoorbeeld aan uitbreiding van mogelijkheden
voor gehandicapten in de reguliere bedrijven. Het "begeleid werken" vormt
een goede mogelijkheid. Ook het kabinet schetst die mogelijkheden. Goede projecten
worden echter belemmerd door academisch gesteggel over het begrip "begeleid
werken". Kan de minister-president toezeggen dat er nu eindelijk eens een
einde komt aan de onduidelijkheid daarover, zodat er een einde komt aan de
al jaren slepende onduidelijkheid omtrent het zogenaamde Rozij-project?Voorzitter! Ik mag in dit debat geen onduidelijkheid laten bestaan over
de inhoud van onze publieke moraal. De RPF-fractie wil zich funderen op wat
onze Schepper ons wil leren, ook ten aanzien van het overheidsbeleid. Hij
wijst ons de weg uit de morele verlegenheid, juist om het goede te bewerken.
Een vis is voor zijn ontplooiing gebonden aan water, maar is daar in z'n element.
Zo is ook de mens pas vrij, als een vis in het water, wanneer hij leeft naar
Gods regels. Buiten dat kader zijn wij als vissen op het droge, op het oog
vrij, maar in werkelijkheid zonder perspectief. In dat licht willen wij kiezen
voor werkelijke participatie, waarbij efficiency en effectiviteit niet de
norm bepalen. Ik heb al een aantal maatregelen aangegeven om daartoe te komen.Wij vinden ook dat hardop gezegd moet kunnen worden dat prostitutie, verslaving,
gokken en pornografie gewoon niet thuishoren in een samenleving waarin het
goede voor de burgers wordt gezocht. Dat zal de minister-president toch met
mij eens zijn? Graag krijg ik hierop een reactie. Juist daarom zien wij niets
in voorstellen tot afschaffing van het bordeelverbod, maar daarentegen alles
in voorstellen die beogen om de zedelijkheidswetgeving aan te scherpen. Wij
moeten weg uit de val van de grenzeloze tolerantie en veel kritischer zijn
ten opzichte van min of meer publieke erotische shows, blootreclame, 06-nummers
en dergelijke zaken.In datzelfde kader benadrukken wij het belang van verbanden waarin burgers
zorg voor elkaar willen en kunnen dragen en waarin zij zich organiseren. Daarom
hechten wij bijvoorbeeld aan zelfstandige omroepverenigingen als basis voor
het publieke omroepbestel. Daarom ook zijn wij het eens met hen die het belangrijk
vinden dat er kleinere klassen moeten komen, zodat de betrokkenheid op elkaar
beter tot uitdrukking komt. In het licht van betrokkenheid op elkaar opperen
wij de gedachte om studenten de mogelijkheid te bieden om de studieschuld
terug te laten verdienen door een bepaalde periode gemeenschapstaken te verrichten.
Wil de minister-president de mogelijkheden daartoe onderzoeken en de Kamer
daarover informeren?Wij kiezen voor een samenleving waarin het verkeers- en vervoersbeleid
aan de randvoorwaarden van milieu en leefbaarheid wordt gebonden, ook als
dat ten koste gaat van de persoonlijke vrijheid die automobiliteit met zich
brengt.Wij dringen aan op beleid waarbij – binnen de grenzen van het redelijke –
het huizenbezit wordt gestimuleerd. Wij denken daarbij aan een heffingsvrije
voet, die richting de twee ton gaat, waarover dan geen forfait wordt betaald.
Dit denken wij te financieren uit een aftopping van de hypotheekrenteaftrek.
Graag een reactie van het kabinet op dit punt!Mijnheer de voorzitter! Ik rond af. Geen samenleving kan bestaan zonder
een minimum aan gemeenschappelijke normen en waarden die "samen leven" eerst
echt mogelijk maken. De ervaring leert dat die gemeenschappelijke normen en
waarden er gewoon zijn; die zijn er simpelweg. Er zijn dingen die bij ons
gewoon niet geaccepteerd worden: racisme, misbruik van kinderen, sociale uitsluiting
en geweldsgebruik. Of wij het nu leuk vinden of niet, de conclusie kan slechts
zijn dat een publieke moraal niet iets is waar je voor of tegen kunt zijn;
hooguit kun je met de inhoud op een gegeven tijd en plaats meer of minder
gelukkig zijn. De inhoud van de publieke moraal is bepalend voor de kwaliteit
van onze samenleving. Daarom zal het kabinet nu en later voor een belangrijk
deel worden beoordeeld op haar morele keuzes. Wij moeten het debat daarover
durven voeren. De RPF-fractie wil vanuit haar overtuiging daaraan een bijdrage
leveren.Van harte wens ik het kabinet toe dat het als dienaar van God beleid mag
ontwikkelen dat het goede voor de mensen daadwerkelijk dient. Van harte wens
ik u toe dat God u daarvoor de wijsheid geeft en dat Zijn onmisbare zegen
op uw werk mag rusten.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter! Rustig en tevreden koerst de Nederlandse bevolking
af op de 21ste eeuw. Zo begon onlangs een commentaar van NRC Handelsblad.
De SGP-fractie herkent zich daar bepaald niet in. Zeker, de regering presenteerde
een mix van maatregelen voor 1997, die een zeker evenwicht biedt in allerlei
doelstellingen. Op zichzelf mag dat best een prestatie heten. Het zit overigens
ook nogal mee. De economische ontwikkelingen zijn niet ongunstig. Er is weer
wat geld en dat komt in het oogstjaar van het kabinet goed uit. De beeldvorming
bij de doorsneeburger over paars spint er goed garen bij. Wij misgunnen dat
het kabinet niet. Maar de wezenlijke vraag is toch of ons land met deze begroting
het best mogelijke antwoord krijgt op alle ervaren noden en zorgen. Wij menen
van niet en dat vraagt om een verantwoording.Herstel van normbesef is niet met geld te koop. Zien wij goed in de voorgehouden
spiegel van de samenleving, dan is de roep om herstel van normbesef opvallend.
De grenzen aan de sinds de jaren zestig snel toegenomen permissiviteit zijn
 in zicht gekomen. Uit het onlangs verschenen rapport van het
SCP blijkt een groeiende verontrusting onder de bevolking over het zedelijk
verval in de samenleving. En terecht! Ik wijs op de criminaliteitscijfers
en de veel te ver doorgeslagen slinger van de vrije moraal. Men vraagt niet
om een staatsmachine die slechts reglementeert en administreert. Wij hebben
een regering nodig die op grond van krachtige beginselen het land daadwerkelijk
leidt. Geen neutraliteit, maar fundamentele sturing in principiële en
ethische dilemma's. Daar schort het aan. Zo komen wij nooit uit de val waarin
wij zijn terechtgekomen door onze eigen tolerantie. Een krachtige tegenbeweging
is noodzakelijk. Daar spreken wij de overheid als Gods dienares op aan.Wanneer het gaat om herstel van normen en waarden, is uiteraard de vraag
om welke normen en waarden het gaat. Velen verwijzen naar onze vaderlandse
traditie, waarin het zou zijn gegaan om de normen en waarden voortgekomen
uit een soort kruisbestuiving van christendom en humanisme. De SGP-fractie
wijst met bewogenheid en klem op de Tien Geboden, en dan inderdaad op álle
tien, zoals die ons in de Heilige Schrift worden voorgehouden, universeel
van betekenis en bereik. God, Die Zich heeft geopenbaard in Jezus Christus,
lief te hebben boven alles en onze naasten als onszelf. Daaraan is zegen verbonden
voor tijd en eeuwigheid. Het is onze diepste overtuiging dat het gemis van
die liefde ten diepste ten grondslag ligt aan het morele verval van ons land,
waartegen zovelen nu aanlopen. Het is beter nog snel ten halve te keren, dan
ten hele te blijven dwalen. Zo'n wederkeer is nodig, dat is de remedie.Natuurlijk, wij zien dat wel, hoe is daar nog om te komen, als zovelen
door het leven gaan zonder het onbedrieglijke kompas van het Woord van God.
Men klampt zich op z'n best vast aan allerlei eigentijdse ideologieën.
De christenheid en de kerken, dat zij toegegeven, hebben schuld aan het secularisatieproces
door onderlinge verdeeldheid. De werfkracht van de christelijke gemeente taande
er door. Maar met het vuile badwater mag het kind van ons appèl niet
worden weggegooid. Dat zou tot een situatie leiden waarop geen zegen kan rusten.
God immers, laat Zich niet bespotten. De gevolgen zullen er naar zijn. Wij
hebben daar ons land en volk niet voor over. Wij weten het in onszelf ook
niet beter dan anderen, maar wij geloven wel in die ene en betere weg. Die
weg is geplaveid in Gods genade in Christus. Die weg hebben wij zelf te gaan.
Ik erken best wel, er ook steeds weer met de haren bijgesleept te moeten worden.
Die weg is ook voor ieder ander open, die zich op Gods genade leert verlaten.
Die weg opent een onschatbaar rijk perspectief. Dat perspectief te missen,
men weet dan niet wat men mist!Deze algemene beschouwingen lijken mij een geschikt moment om iets te
zeggen over de onzes inziens schadelijke discussie over de constitutionele
rol van Hare Majesteit de Koningin. Die discussie is het gevolg van lekkende
lieden, onder wie helaas ook bewindslieden. Voorzover ik weet heeft de premier
zich daar tot op heden nooit aan bezondigd. Omdat op hem in dezen een bijzondere
verantwoordelijkheid rust, vraag ik hem of hij bereid is om zijn ambtgenoten
nog eens te onderhouden over de staatsrechtelijke spelregels. Graag een reactie.
De constitutionele monarchie is de SGP te dierbaar om haar in gevaar te laten
brengen.In de politiek passen twijfelmoedigheid noch halfslachtigheid, zo van:
wel een roep om normen en waarden en tegelijk een terugdeinzen voor een moraliserende
overheid, zoals in de merkwaardige discussie binnen de VVD in juni jongstleden
bleek. Het weerzinwekkende zedenschandaal in België heeft terecht een
golf van verontwaardiging opgeroepen. De eis van een strenge aanpak is begrijpelijk.
Hoe schrijnend is het dan prof. Frenken – toch niet de eerste de beste –
te horen zeggen dat ook in ons land een vijftiental kinderpornonetwerken actief
is. Erkent de regering dat? Wat gebeurt hiertegen? Welke extra maatregelen
worden voorzien, nationaal en internationaal (Stockholm, reactie daarop van
Eurotop)? Kan ons land volstaan met verhoging van de strafmaat op het exploiteren
van kinderen in de prostitutie? Zeker, dat moet gebeuren, maar wij vragen
om nog een bredere aanpak en denken daarbij onder andere aan versterking van
de kinder- en zedenpolitie. Wij moeten trouwens nog veel dieper graven. Het
is toch tweeslachtig om het privé-bezit van een enkele pornoband te
tolereren en te belijden de kinderpornohandel aan te pakken? De kat blijft
zo toch op het spek gebonden? En hoe ligt het eigenlijk met de relatie porno-kinderporno?
Men dient te beseffen dat er nu eenmaal geen waterscheiding tussen beide bestaat.
Het gaat ook om het klimaat waarin zulke perversiteiten kunnen blijven gedijen.
Er lijkt niet zelden een verband tussen porno en grove criminaliteit.In dit verband interesseert ons hoe nu precies het preventief gezinsbeleid
vorm gaat krijgen. Meegedeeld wordt dat het uit justitieel perspectief verantwoord
moet zijn dat de overheid zich niet kan mengen in de inhoud van de opvoeding –
en wij steunen deze stelling uiteraard – maar wat betekent dat nu precies?
Hoe worden ouders en opvoeders dan wel concreet aangesproken? Uiteraard is
de opvoeding van kinderen een eerste verantwoordelijkheid van de ouders zelf.
Daar doen wij niets van af. Wij hebben echter de indruk dat er zich in de
laatste decennia enkele ontwikkelingen hebben voorgedaan, deels geïnitieerd
door de overheid, waarin het belang van de volwassene meer uitgangspunt was
dan dat van het kind. Ik denk concreet aan scholings- en vormingsprocessen,
arbeidsparticipatie in flexibele werktijden en vormen, maatregelen om de betaalbaarheid
van het onderwijs te beheersen, waardoor onder andere de groepsgrootte te
hoog bleef. Ik denk ook aan nieuwe leefvormen, die de plaats van het huwelijk
in onze samenleving hebben verdrongen. Ik denk ook aan het veel te hoge aantal
echtscheidingen. Deze ontwikkelingen kunnen zich tegen kinderen keren. Kinderen
moet een warme en veilige plek geboden worden en een optimaal pedagogisch-didactisch
klimaat. Ik zou haast zeggen: wij hebben zoiets nodig als een gezin-en-kindeffectrapportage
bij allerlei maatregelen. Wil de minister-president eens op deze gedachte
reageren?Voorzitter! Bij de kruising van het Amsterdam-Rijnkanaal en de A12 staat
de Ikea lichtreclamezuil als een soort minaret van het moderne levensgevoel.
De boodschap is: aanstaande zondag open. In dat moderne levensgevoel, waaraan
wat ons betreft al veel teveel opgeofferd is, past kennelijk een geëmancipeerde
dagindeling, naar de inpassing waarvan een onderzoek wordt aangekondigd.
Eens kijken wat straks aan verantwoordelijke burgers wordt overgelaten, zou
ik enigszins cynisch willen zeggen. Ik mag toch aannemen dat het belang van
het kind daarbij voldoende bewaakt wordt? Welk beeld zetten wij overigens
in het openbare leven voor onze kinderen neer? Je struikelt op straat over
mensonterende blootreclames. Men schroomt zelfs niet godslasterlijke boodschappen
af te geven. Men gelooft toch zeker niet in onschuld in dezen, voor God en
mensen? Dergelijke zaken zullen de jeugd ongetwijfeld beïnvloeden. Materialisme,
individualisme en utiliteit walsen opvoedingswaarden toch al veel te veel
plat. Daarmee wordt de bijl aan de wortels van onze samenleving geplaatst.
Daaraan moet nu echt eens paal en perk worden gesteld. Of vindt de minister-president
soms van niet?Paars kan tegen de trends van verzakelijking en verkilling in wel een
sociaal gezicht trekken, maar het gaat minstens zozeer om een sociaal hart.
Dat zal wel worden erkend. Mensen die zorg behoeven, moeten zo nodig op de
overheid kunnen rekenen. Het is in dit licht voor ons onverteerbaar dat er
nog altijd te lange wachtlijsten bestaan voor bepaalde medische ingrepen,
voor opnames ter verpleging en verzorging, voor thuiszorg en dergelijke. Er
is best wat aan gedaan de laatste tijd, maar te weinig. De groeinorm voor
het zorgbudget is werkelijk te krap. Wij moeten hieraan niet alleen incidenteel,
maar ook structureel consequenties verbinden. Het zorg-op-maatconcept wordt
belangrijk ondersteund door het persoonsgebonden budget. Dat middel dreigt
aan eigen succes ten onder te gaan. Welk perspectief wil de regering structureel
bieden? Wij blijven uiteraard ook aandacht vragen voor thema's als zorgverlof,
hospices en euthanasie.Een indringend probleem wordt gevormd door wat je zonder overdrijving
de "genetische revolutie" kunt noemen. Onderzoek naar en manipulatie van de
genenhuishouding van plant en dier nemen een hoge vlucht. Waar liggen voor
het kabinet eigenlijk de grenzen? De acceptatie ervan is elders ter wereld
soms groter dan in ons land. Toch krijgen wij er meer en meer mee te maken.
Wat betekent dat voor ons voedselpakket? Houdt de consument een vrije keuze?
Onderzoek naar erfelijke ziekten in families is aan de orde van de dag in
de acht klinisch-genetische centra in ons land, met niet zelden een al of
niet selectieve abortus provocatus als gevolg. Zelfs vanuit die centra wordt
gewaarschuwd tegen wildgroei op dit terrein. Er bestaat ernstige twijfel of
onze wet- en regelgeving daartegen effectief beschermt. Mogen wij daarover
een beschouwing vernemen, die wat ons betreft leidt tot heldere voornemens
terzake?Voorzitter! Er wordt aangegeven dat, hoewel aan de capaciteitsproblemen
in de rechtspraktijk is gewerkt, het moeilijk zal blijven om aan het verwachte
werkaanbod het hoofd te bieden. Dat nu is toch onaanvaardbaar? De rechtshandhaving
moet te allen tijde worden gegarandeerd. De burger moet zich veilig en beschermd
kunnen weten. Wij vragen uitdrukkelijk extra inzet te mobiliseren. Hier horen
ook een adequate inrichting en sterkte van het politieapparaat bij. Waar blijft
toch de in het vooruitzicht gestelde herverdeling van de politiesterkte ten
gunste van het platteland?Wij stemmen in met het voornemen de strafrechtelijke aansprakelijkheid
van de Internetprovider te regelen. Er komen nu immers racistische uitlatingen
en ook (kinder)porno door. Via Internet kan er trouwens tegenwoordig ook worden
gegokt. Deze uitwassen moeten worden tegengegaan. Politie en justitie moeten
voldoende bevoegdheden hebben om in voorkomende gevallen krachtdadig te kunnen
optreden. Een en ander moet ook niet te lang gaan duren. Anders verliezen
wij die slag op dit gebied. Kan snelle actie worden toegezegd?Wie aan Internet denkt, denkt ook aan de sluipende internationalisering
van onze samenleving. De Franse filosoof Guéhenno schreef een intrigerend
boek, "Het einde van de democratie". Hij beweert dat het vierde rijk uit de
droom van Nebukadnezar in onze tijd doorbreekt. Het is een keizerrijk zonder
keizer. Het lijkt het meest op een alomvattend economisch communicatie- en
informatiesysteem. De natiestaten worden erdoor verpletterd. De macht verschuift
van de overheid naar multinationals met wereldomspannende handelsrelaties,
die tegelijk over de gehele wereld ook de productie sturen. Macht, rijkdom
en vooruitgang hangen meer samen met informatie en communicatie dan met het
hebben van goud, ertsen of landbouwgrond. Recht en zekerheid zouden dan losstaan
van een eigen territoir. Hoe deze analyse ook zij – ik verbind mij daar
niet in alles aan – wij moeten waken bij deze ontwikkelingen, die ons
spreken van bepaalde karaktertrekken van de in de Bijbel geschetste eindtijd.Voorzitter! Wij steunen het kabinet in een stevige aanpak van het mobiliteitsvraagstuk.
Sterker, wat ons betreft moet er nog een schepje bovenop. De wegen slibben
dicht; dat kost scheppen geld en levert een aanslag op ons toch al overbelaste
milieu op. Ik wijs op de cijfers die daarover recentelijk gepubliceerd zijn.
Op beide punten moet effectief worden opgetreden. Of de automobilist blijvend
zal reageren op de accijnsverhoging, wagen wij te betwijfelen. Optimalisering
van het openbaar vervoer over de hele breedte lijkt ons een veel vruchtbaarder
slag.Veilig en filearm wegenonderhoud: prima! Uit de antwoorden op schriftelijke
vragen van collega Van den Berg blijkt dat daarbij de zondag steeds vaker
wordt ingeroosterd. Dat betreuren wij uiteraard in ernstige mate op grond
van onze godsdienstige overtuiging en sociale overwegingen. Wij vragen dringend
deze beleidslijn te heroverwegen. Graag een concrete reactie.Voorzitter! Toen de rivierdijken vorig jaar op springen stonden, zei de
minister-president dat geld geen rol mag spelen als het gaat om de elementaire
veiligheid van ons land. Dat geldt toch ook voor de nodige versterking van
de Zeeuwse dijken? Daarover bereiken ons namelijk zorgelijke berichten. Graag
verneem ik hierop de reactie van het kabinet.Wij staan al kritisch ten opzichte van de EMU, ook in dit opzicht een
sluipende internationalisering van onze soevereine natie, maar dat zal nog
erger worden als er gesleuteld wordt aan de criteria van toetreding. Dat zou
vergaande gevolgen hebben voor onze nu harde gulden, alsook voor inflatie-
en rentepercentages, die de burgers te zijner tijd rechtstreeks in hun portemonnee
merken. Die kant moet het dus niet op! De regering wil toch wel toezeggen
dat men zich daarvoor sterk zal blijven maken?Grote zorgen hebben wij over de inkomenspositie van ouderen (AOW, pensioenen)
en van grote gezinnen. Wat de laatste betreft, denken wij naast de kinderbijslag
aan bijvoorbeeld studiekosten en leerlingenvervoer. In dat opzicht worden
zij cumulatief veel te zwaar aangeslagen. Daar moet echt verandering in komen.
Enkele duizenden guldens per jaar voor de lagere-inkomensgroepen is natuurlijk
te veel. Wil de regering toezeggen dat daar extra en structureel naar zal
worden gekeken? Content zijn wij overigens met de maatregel die is gepresenteerd
terzake van ouders die hun gehandicapt kind thuis verzorgen. Dat is nu eens
een prima voorstel. Eindelijk wordt er invulling gegeven aan een motie die
ik samen met mevrouw Giskes van D66 mocht indienen.Ook hebben wij grote zorgen over de overheidsrol bij de voorgenomen herstructurering
van de land- en tuinbouwsectoren. Zeker, er is een taak voor het ondernemerschap
zelf, maar de randvoorwaarden bij die herstructurering, fiscale en sociale
begeleidende maatregelen, kan de overheid gunstig beïnvloeden. Daar blijkt
onzes inziens te weinig van.Wij wachten graag de reactie van de regering op ons betoog af. Wij wensen
het kabinet wijsheid toe en de zegen des Heeren.De heer Schutte (GPV):Mijnheer de voorzitter! Het gaat goed in Nederland: meer groei, meer werk,
een kleiner tekort, minder uitkeringen. We doen het ook nog beter dan andere
landen in Europa. Het kabinet verdient een pluim. Dit geldt ook voor de sociale
partners en al die anderen die de welvaart mede mogelijk hebben gemaakt.Maar de pers zorgde verleden week voor een akelige dissonant. Met het
milieubeleid zou het helemaal niet goed gaan. De meeste doelstellingen van
het Milieubeleidsplan worden niet gehaald. Minister De Boer reageerde als
door een wesp gestoken.Het is nu niet het moment om uit te maken wie het meest reden had om boos
te zijn: de minister of de Nederlandse samenleving. Beter is het om de vraag
te stellen hoe we met de financiële ruimte als gevolg van de groei omgaan.Ik moet daarbij denken aan het bijbelverhaal over de dromen van een Egyptische
farao. Hem werden zeven vette jaren in het vooruitzicht gesteld. Hij kreeg
het advies om in die jaren 20% van de opbrengst van de oogst te bewaren tot
de daarna volgende magere jaren. Een wijze maatregel waarvan Egypte en de
omringende landen sterk hebben geprofiteerd.Nu zit onze economie heel wat ingewikkelder in elkaar. Een begrotingsoverschot
van 20% is niet erg reëel. Maar is het niet vreemd in een tijd van stijgende
groei, een begrotingstekort van bijna 3% te ramen? Getuigt dat niet van weinig
toekomstgericht denken?Ik zou daar nog vrede mee kunnen hebben, als de regering overigens alles
deed om te investeren in de toekomst. Op dat terrein gebeurt wel wat. De extra
750 mln. voor de bestrijding van de CO2 is een goede eerste reactie
op het rapport van de commissie-Van Middelkoop. Maar de brief welke wij gisteren
ontvingen met een eerste aanzet voor invulling van het aangescherpte beleid
is nog slechts inventariserend en te weinig concreet. De Troonrede handhaaft
intussen de doelstelling van een reductie van 3% in het jaar 2000. Maar de
maatregelen welke worden voorgesteld, werken veelal pas op lange termijn.
Hoe kan ooit in vier jaar tijd een nog steeds toenemende uitstoot worden omgezet
in een structurele beperking? Waarom ontbreken sneller werkende maatregelen,
zoals vervroegde sluiting van verouderde kolencentrales, en voorstellen voor
regulerende heffingen?Op een ander terrein, dat van de vergrijzing van de bevolking, worden
juist lasten naar de toekomst verschoven. De bevriezing van de AOW-premie
maakt de toekomstige betaalbaarheid van de AOW afhankelijk van de bereidheid
en de mogelijkheid om een steeds groter deel van de uitkeringen uit algemene
middelen te betalen. Overigens, vroeger noemden we deze fiscalisering van
de AOW gewoon staatspensioen. Ik weet niet of de politieke tegenstanders van
toen het nu niet zo erg vinden, als het maar geleidelijk gaat. Ik zou zeggen:
weersta het begin. De bezuinigingen op de kinderbijslag leren hoe gemakkelijk
het mis kan gaan.De begroting is weinig toekomstgericht. Zij is sterk gefixeerd op 1998,
het jaar van de beslissing over de EMU. Om het beeld voor het EMU-examen maar
zo goed mogelijk voor te stellen, worden zelfs Frans aandoende methoden toegepast
om het tekort te drukken. De MEV noemt het wat verhullend "financiële
transacties". Als alle kandidaat-deelnemers van de EMU zo tewerk gaan, geeft
dit weinig vertrouwen in de waarde van de toetsing aan de toelatingscriteria.
In ieder geval wordt onze nationale economie niet wijzer van zulke transacties.Ook in de toekomst zal het volgens de Troonrede vooral gaan om een krachtige
economische expansie. De woorden zouden zo uit het vocabulaire van minister
Wijers kunnen komen. Hij wijst de weg uit de problemen: niet tevreden zijn
met een groei van 1,5% of 2%, minstens 3% per jaar. Hij waarschuwde ook voor
de grijze middenkoers van een beetje geven en een beetje nemen. Wat mij hierin
aanspreekt is de kennelijke wens, de overheid actief te houden in een tijd
van marktdenken en van relatief sterke economische groei.Economische expansie is niet iets om huiverig voor te zijn. Bedreigend
wordt zij pas als we er een doel in zichzelf van maken, als we groei verengen
tot welvaartsmaximalisatie. Maar als we groei inzetten als instrument om Gods
schepping verder te ontwikkelen en zorgvuldig te beheren, dan zijn we pas
echt toekomstgericht bezig. Economische groei ten behoeve van duurzame ontwikkeling
dus.Daarbij past dat we ons ervoor inzetten de ligging van Nederland aan de
noordwestpoort van Europa te blijven benutten, onder meer door aansluiting
van Nederland op het Europese spoorwegnet. Maar daarbij past niet dat ernstige
aantastingen van natuur en milieu dan maar voor lief genomen moeten worden.
Een paars stempel op een HSL-tracé kan niet het einde van de discussie
betekenen.In een oude publicatie kwam ik een stelling tegen die ook voor vandaag
actueel is, namelijk "Wie een akker bezit, moet de jaarlijkse vruchten trekken
en toezien dat hij de grond door zorgeloosheid niet laat uitgeput worden,
maar hij moet zich erop toeleggen om hem de nakomelingen over te leveren zoals
hij hem heeft ontvangen, of nog beter bebouwd". Het zijn woorden van Calvijn,
meer dan vier eeuwen oud. Een pleidooi voor duurzame ontwikkeling
avant la lettre dus. Ik kan zijn werken overigens bij ieder aanbevelen.Via de nota Samen werken aan bereikbaarheid wil de regering de aanval
inzetten op een dreigend verkeersinfarct. In de commentaren krijgt de voorgenomen
verhoging van de accijns een onevenredige aandacht. Variabilisatie van autokosten
is nodig, al zal het effect minimaal zijn als het niet met een breed pakket
van maatregelen gepaard gaat. Ik denk dat het voorgestelde pakket niet voldoende
zal zijn. Waarom wordt bijvoorbeeld het reiskostenforfait ongemoeid gelaten?
Worden hierdoor soms teveel oude wonden opengereten? Waarom is dan geen relatie
gelegd met de voorgestelde verhoging van het arbeidskostenforfait, zoals door
de FNV al eens is voorgesteld? Hoe zit het met de kostentoerekening van lease-auto's?Ik heb er begrip voor dat de regering ervoor heeft gekozen de hogere benzineprijs
te compenseren door het bezit van een auto goedkoper te maken. Mensen met
lage inkomens kunnen een auto net zo hard nodig hebben als mensen met hogere
inkomens. Maar waarom wordt dan geen progressieve koppeling gelegd van de
motorrijtuigenbelasting aan de uitstoot van schadelijke gassen en aan het
vermogen van de auto?Steeds meer zal het beleid erop gericht moeten zijn, milieudoelstellingen
ook te realiseren via belastingen. Onze oud-collega Van der Vaart heeft zich
in zijn huidige functie verdienstelijk gemaakt door de mogelijkheden van ecologisering
van belastingen op een rij te zetten. Wat doet de regering nu precies met
deze voorstellen? Krijgt de Kamer een helder overzicht van alle voorstellen,
met een regeringsreactie?Voorzitter! Vorig jaar hebben vooral de fracties van het CDA en het GPV
concrete voorstellen gedaan met betrekking tot het gezin. Een toegezegde notitie
gezin was het voorlopig resultaat. Op de valreep is deze notitie verschenen;
te laat om er nu ruime aandacht aan te kunnen besteden. Wel is duidelijk dat
paars een eigen definitie van "gezin" heeft ontworpen. Ik heb begrepen dat
de heer Heerma en zijn fractie zich daarin wel goed kunnen vinden. De GPV-fractie
zó in ieder geval niet.Uiteraard heeft de overheid een taak ten aanzien van elk leefverband waarbij
kinderen zijn betrokken. Maar door alle soorten leefverbanden onder één
noemer te brengen, worden wezenlijke verschillen tussen huwelijkse en niet-huwelijkse
verbanden miskend. Deze liggen vooral op het terrein van het personen- en
familierecht. Onze fractie zal tijdig vóór de behandeling van
de regeringsnotitie met eigen voorstellen komen, waarbij onze notitie van
vorig jaar op het punt van het personen- en familierecht wordt uitgewerkt
en geconcretiseerd.Staatssecretaris Terpstra lijkt inmiddels de portefeuillestrijd met minister
Melkert, die eerder zichzelf tot gezinsminister uitriep, te hebben gewonnen –
mevrouw Terpstra, van harte gefeliciteerd! Maar het betekent wel, dunkt mij,
het einde van een goed gezinsbeleid, omdat zij noch over de nodige bevoegdheden,
noch over de middelen beschikt.In de notitie wordt de overheid een voorwaardenscheppende taak toegekend,
waardoor het gezin in staat zal zijn zijn wezenlijke taak van opvoeding en
verzorging te vervullen. Maar over herstel van de meest gezinsonvriendelijke
maatregelen van dit kabinet, namelijk de bezuinigingen op de kinderbijslag,
lezen we niets. Ik hoor nu zeggen van de kant van de bewindspersonen: "Het
komt goed". Dat is dan vastgelegd.De heer Heerma wees al op het Sociaal en cultureel rapport 1996, waaruit
blijkt dat deze maatregelen voor gezinnen met drie of meer kinderen een inkomensderving
tot 8% voor uitkeringsgerechtigden en tot 5% voor werkenden kunnen opleveren.
Als zulke gezinnen het ook nog eens ongelukkig treffen met de vergoeding voor
studiekosten, dan kan het nadeel zelfs tot 13% oplopen. Laat de staatssecretaris
voor gezinszaken nu tonen wat zij waard is en zorgen dat nog dit kabinet een
einde maakt aan dit soort aanslagen op beperkte gezinsbudgetten.Overigens blijft er ook voor minister Melkert werk aan de winkel. Blijvende
aandacht voor armoedebestrijding is nodig: een goede uitvoering van de bijstandswet,
tegengaan van sociale uitsluiting en effectieve steun aan mensen met grote
schulden.Voorzitter! Het wereldcongres tegen commerciële seksuele exploitatie
van kinderen in Stockholm werd gehouden op een moment waarop we in binnen-
en buitenland werden geconfronteerd met de meest afschuwelijke vormen van
misbruik en exploitatie van kinderen. Ik vind het een misser dat in de begrotingshoofdstukken
hieraan nagenoeg voorbij wordt gegaan. De minister van Justitie heeft er in
Stockholm wel aandacht aan besteed, maar dat gebeurde fragmentarisch en terughoudend.Een meldpunt kinderporno op Internet is uiteraard goed, maar wat kun je
daarvan verwachten, als je op straat en in de media voortdurend geconfronteerd
wordt met vormen van commerciële exploitatie van de seksualiteit?Als in de praktijk blijkt dat politie en justitie met lege handen staan
bij het opsporen en vervolgen van seks met minderjarigen, omdat vanaf het
12de jaar sprake is van een klachtdelict, waarom moet de minister dan zo nodig
waarschuwen voor een razziasfeer? Ook zonder de voorwaarde van een klacht
geldt toch het opportuniteitsbeginsel voor strafvervolging?We moeten er niet de ogen voor sluiten dat misstanden, waar we verontwaardigd
op reageren, kunnen gedijen in een politiek en maatschappelijk klimaat waarin
de seksuele moraal is gesubjectiveerd en de tolerantie verabsoluteerd, zoals
prof. Van Doorn het samenvatte. Het is mijns inziens dringend nodig het politieke
debat over dit soort zaken te voeren. Daarom mijn concrete vraag: wil de regering
op korte termijn met voorstellen komen, mede aan de hand van de aanbevelingen
van het congres van Stockholm?Voorzitter! Dit kabinet wil niet vertrekken zonder op enkele punten voorstellen
voor grondwetsherziening te hebben gedaan. Mag ik ervan uitgaan dat tot die
voorstellen ook zullen behoren die inzake de taakomschrijving van de krijgsmacht,
met inbegrip van de vastlegging van het instemmingsrecht van de Staten-Generaal
bij uitzending van militairen?Het drama van Srebrenica houdt de gemoederen nog steeds bezig, ondanks
de terzake door de minister afgelegde politieke verantwoording. Het heeft
mij verwonderd dat de regering nu zelf komt met voorstellen voor een wetenschappelijk-historisch
onderzoek. Wat wil de minister daar nu mee? Vindt hij zelf de
afgelegde verantwoording misschien onvoldoende? Wat kan een wetenschappelijk
onderzoek daar nu aan toevoegen? Geeft de minister zo geen voedsel aan gevoelens
van twijfel over zijn functioneren in deze zaak?Ik stem ermee in, voorzitter, dat de contacten met Suriname in het kader
van het raamverdrag worden voortgezet. Heeft de minister-president al een
idee hoe Nederland de toegezegde hulp zal verlenen in verband met de brand
van de assemblee?Voorzitter! Ik sluit af waar de Troonrede begon, namelijk met onze toekomst
in Europa. Dat zal wat mij betreft een toekomst zijn van nauwe samenwerking
in zelfstandigheid. Het heeft onze steun dat een aantal Midden-Europese landen
de gelederen komt versterken. Hoe oordeelt de regering overigens over de uitlating
van de Franse president, dat Polen al in het jaar 2000 lid van de Europese
Unie zou kunnen zijn?Over de vraag of en, zo ja, met wie een EMU van start zal gaan, zal het
debat in de komende anderhalf jaar gevoerd moeten worden. Wat mij betreft
zijn de afspraken van Maastricht op dit punt voor verbetering vatbaar. Dat
zou ook uitstekend passen bij de herdenking van drieëneenhalve eeuw Vrede
van Münster, de volkenrechtelijke erkenning van de Nederlandse soevereiniteit.
Maar hoe dan ook: als er gestart wordt, dan met een onverkorte en voor alle
lidstaten gelijke hantering van de toelatingscriteria. Ik zeg dit ook met
het oog op de komende Ecofin-raad, ten aanzien waarvan ons al berichten hebben
bereikt dat het misschien wel eens kon gaan glijden.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Al in 1931 zei de Britse economisch historicus Torny: "Bepalend
voor een samenleving is niet zozeer wat zij bezit als wel wat zij is en hoe
zij haar rijkdom gebruikt. Zij is beschaafd in zoverre haar materiële
hulpbronnen aanwendt om de waardigheid en de ontwikkeling te bevorderen van
de mensen, die die samenleving vormen."Het lijkt mij een aardig motto voor mijn verhaal vanavond. Het lijkt mij
een aardig motto om wat tegenwicht te geven tegen de euforie en de zelfgenoegzaamheid
van de paarse rekenmeesters, die wel pochen met de mooie macrocijfers maar
er niet bij vertellen – nergens; ook niet in de Troonrede – welke
ellende zij op microniveau hebben aangericht.Mijnheer de voorzitter! Het moet aardig schrikken zijn geweest voor de
paarse partijen en het kabinet, toen zij hoorden dat er een opstandige bisschop
woont in Breda. Monseigneur Muskens is boos, heel erg boos. Hij roept de mensen
op in verzet te komen tegen het regeringsbeleid. Geld is er genoeg –
weet de bisschop – het wordt alleen niet eerlijk verdeeld: het geld
blijft in de handen van de rijken, terwijl het aantal armen steeds verder
toeneemt.Maar ook op andere plaatsen lijkt een nieuw bewustzijn door te breken.
Dankzij Vrij Nederland weten wij dat een aantal prominente CDA- en PvdA-leden
gezamenlijk een stuk hebben opgesteld over "de democratie en de sociale rechtsstaat".
Het is een opruiend stuk geworden, net zo opruiend als de woorden van de bisschop,
want wat schrijven deze critici? De herijking van de verzorgingsstaat heeft
tot nu toe vooral indruk gemaakt als bezuinigingsoperatie. Tot nu toe springt
vooral het snoeiwerk in het oog. Men spreekt zelfs over "kaalslag" en zegt,
dat excessieve rijkdom gelijk staat aan diefstal van de armen. Op het einde
van de brief komen de opstellers met hun bekentenis. Zij schrijven: "Wij ervaren
een pijnlijk en gevaarlijk contrast tussen onze overeenstemming – in
de Rode Hoed – en het heersende denken, tussen het gesprek over de sociale
dimensie van onze samenleving en de praktische inzet ervoor." Inderdaad, er
bestaat een pijnlijk contrast tussen wat de waarnemend voorzitter van de PvdA
in De Rode Hoed ondertekende en wat zijn partij hier in de Kamer en in het
kabinet allemaal doet. Ik begrijp nu ook waarom het in De Rode Hoed was: het
is een voormalige schuilkerk. Als ik zo'n stuk zou ondertekenen en lid zou
zijn van zo'n partij, zou ik mij ook verscholen houden!Voorzitter! Dat het patent op politieke lenigheid niet ligt bij de CDA-
en PvdA-leden van de gespreksgroep "grondslagen sociale rechtsstaat", mag
blijken uit het volgende. De vorige week vond in het vakbondsmuseum te Amsterdam
de uitreiking plaats van de Rooie Reusprijs en ik was daarbij aanwezig. Op
de bovenste verdieping van dat mooie gebouw was een galerij van foto's met
onderschriften van oud-vakbondsbestuurders. Zo hing daar ook de foto van de
voorzitter van de FNV in 1979. De tekst onder zijn foto luidde: "De sociale
zekerheid die we met bloed, zweet en tranen hebben opgebouwd, die láten
we niet onder onze ogen afbreken." Nederland zuchtte in die dagen onder het
juk van het eerste kabinet Van Agt/Wiegel en de vakbondsbestuurder was onze
huidige minister-president, de man die nu leiding geeft aan een kabinet dat
verantwoordelijk is voor "een kaalslag" – uit het Rode Hoedverslag –
op het gebied van de sociale zekerheid. Ik roep even in herinnering de Ziektewet,
de bijstandswet, de AOW, de WW, de kinderbijslag, enz., een kabinet dat door
menigeen wordt gezien als een primair liberaal kabinet en een kabinet, dat
in weerwil van alle mooie woorden er actief aan heeft bijgedragen dat de tweedeling
in onze samenleving vaste grond onder de voeten heeft gekregen.Voorzitter! Als er één ding de afgelopen twee jaar duidelijk
is geworden, is het wel dat de Nederlanders bij de verkiezingen van 1994 met
dit kabinet het "paars van Troje" hebben binnengehaald. Zeker, ons land staat
er naar de maatstaven van het CPB goed voor. Wij zullen zeker kunnen voldoen
aan de criteria voor toetreding tot de EMU, en de werkloosheid daalt, evenals
de langdurige werkloosheid. Maar ten koste van wat allemaal?Een op de drie wijken in de vier grote steden behoort tot de zogenaamde
achterstandswijken; de segregatie neemt toe: langs inkomenslijnen, maar ook
steeds meer langs etnische lijnen; het standenonderwijs is weer terug; er
komen steeds meer privé-klinieken en sommigen krijgen op niet-medische
gronden voorrang in het ziekenhuis; tandzorg, fysiotherapie en psychiatrische
hulp zijn niet meer voor iedereen bereikbaar; steeds meer mensen moeten leven
van een minimum; de armoede neemt toe; de fragmentarisering van de samenleving
gaat door; op het terrein van milieu- en natuurbeleid krijgt het kabinet van
het RIVM een dikke onvoldoende; de CO2-uitstoot neemt toe in plaats
van af, terwijl de grote ondernemingen hun energievoorziening
nog steeds krijgen tegen afbraakprijzen; Schiphol, de Betuwelijn en de HSL
krijgen prioriteit boven belangen van natuur en milieu; het openbaar vervoer
versplintert en kan het potentiële aanbod niet aan.De enigen die juichen zijn de leden van het kabinet zelf, de rijken en –
getuige een onderzoek van het blad Forum – de ondernemers. Zij hebben,
als wij naar de winstcijfers kijken, dan ook weinig te klagen. Premier Kok
en zijn makkers in het kabinet krijgen van de ondernemers een dikke voldoende.
Dat was in de tijd van Joop den Uyl wel anders, die kreeg nog een heuse vermaning
van de grootindustriëlen.Maar ja, het valt ook niet mee, voorzitter, als je moet optreden als premier
van een kabinet dat voor het belangrijkste deel gedomineerd wordt door de
VVD. Iedereen weet het inmiddels wel: Bolkestein is de Geert Hofmans van paars.
Voor de goede orde, ik zei geen Greet maar Geert. Ik weet niet waarom er gelachen
werd. Hij was de man wiens betovering zich in de zomer van 1994 meester maakte
van de schrijver van de proeve. Hij haalde zijn 18 mld. bezuinigingen binnen.
Hij wist te bereiken dat dit kabinet unaniem zou meewerken aan méér
marktwerking, deregulering en privatisering. Hij wist gedaan te krijgen dat
een aantal fundamentele kenmerken van een beschaafde samenleving, zoals menselijke
waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit, overboord werden gezet als
uitgangspunten van beleid. Hij wist te bereiken dat de sociaal-democratie
haar afkomst zou verloochenen!Als ik mensen wil uitleggen dat paars kortzichtig bezig is, noem ik altijd
drie voorbeelden. Ten eerste het milieubeleid, dat lijkt me evident. Ten tweede
de afbraak van de georganiseerde solidariteit, in de veronderstelling dat
iedereen het wel af kan met de eigen verantwoordelijkheid en anders de spontane
solidariteit het wel overneemt. Ik zie de minister van Buitenlandse Zaken
lachen. Dat is waarschijnlijk omdat ik het eerste punt, het milieubeleid,
zo snel afdeed. Maar een fractie als de onze moet het met 15 minuten doen,
dus je moet wel. Ten derde, voorzitter, de stiefmoederlijke wijze waarop wordt
omgesprongen met onze kinderen, met name tot uitdrukking komend in de wijze
waarop met het basisonderwijs wordt omgesprongen. In 25% van de klassen zitten
méér dan 30 leerlingen; de budgetten voor de scholen zijn te
krap en het onderwijzend personeel loopt over van cynisme over het kabinetsbeleid.
Wat iedereen die een beetje in de wereld van het basisonderwijs thuis is,
natuurlijk allang weet, is nu wetenschappelijk bewezen door een langlopend
onderzoek in de Verenigde Staten.Mijnheer de voorzitter! Theo Thijssen was niet alleen de auteur van "Kees
de jongen", hij was ook onderwijzer en later ook Kamerlid voor de SDAP. Reeds
in 1938 – ik heb het opgezocht – zei hij in de Tweede Kamer: "Alle
gepraat over hervorming, differentiatie, verbetering en aansluiten aan het
praktische leven, is nutteloos, zoolang wij zitten met overvolle klassen,
die alle verbetering onmogelijk maken. Daarom is de behandeling van de leerlingenschaal
voor mij hoofdzaak." En verder: "Bij de defensie vragen wij ook niet of het
geld er is, er moet dan gedáán worden. Zoo is het ook met de
zaak van het onderwijs. Het hangt er maar van af, hoe groot men het belang
van het onderwijs ziet." Dat was 1938 en sindsdien zijn de klassen inderdaad
kleiner geworden, zeker. Maar er is veel meer veranderd: het leven zelf is
ook veranderd, de overzichtelijkheid is verdwenen, lesgeven is moeilijker
geworden, meer kinderen dan toen hebben leer- en opvoedingsproblemen en meer
ouders dan toen leven gescheiden. De woorden van Thijssen van bijna zestig
jaar geleden zijn in hun politieke betekenis nog steeds actueel.Mijnheer de voorzitter! De voorzitter van het NOC, de heer Huibregtsen –
ik meen dat hij ook directeur van McKinsey is – zei onlangs: "We proberen
alsmaar problemen op te lossen, ware het niet beter te proberen problemen
te voorkomen." Met "we" bedoelde hij het paarse kabinet. Welnu, mijnheer de
voorzitter, als we over onderwijs spreken en in het bijzonder over het basisonderwijs,
is een betere illustratie van dat gezegde van Huibregtsen niet te vinden.Mijnheer de voorzitter! Gelet op het belang dat het kabinet aan Europa
hecht, ontkom ik er niet aan ook daarover hier iets te zeggen. Ik vertel waarschijnlijk
niemand iets nieuws wanneer ik zeg dat de SP, om het zacht uit te drukken,
zeer sceptisch staat tegenover een verdergaande Europese integratie, zeker
wanneer dat moet in het tempo dat dit kabinet voor ogen staat. Het monetaire
strafkamp van de EMU is voor ons een gruwel. Uit een enquête onder de
bevolking, uitgevoerd in opdracht van NRC Handelsblad, blijkt dat de meerderheid
van de Nederlanders niets ziet in de ambities van dit kabinet en de meerderheid
van de Kamer. Nog even los van de vraag of het dan uit democratisch oogpunt
juist is om toch door te gaan, heeft de SP-fractie ook ernstige fundamentele
bezwaren. Zonder enige twijfel zal door een verder opschuiven in de richting
van een politieke unie het democratisch gehalte van de besluiten dalen. Wat
de nationale regeringen en parlementen aan zeggenschap wordt ontnomen –
er wordt daarmee ook een democratisch gat geslagen – kan nooit worden
goedgemaakt door Brussel en het Europees Parlement, iets wat de PvdA-fractie
voor lief schijnt te willen nemen, blijkens hun vorige week verschenen rapport.
Bovendien is er de miskenning van het feit dat mensen zich niet kunnen of
willen identificeren met Europa en zeker niet met Brussel. Dit is iets wat,
naar mijn opvatting, een serieus gevaar voor de toekomst inhoudt, wanneer
daar door de politiek onvoldoende rekening mee wordt gehouden. De weeffout
die er in het project van de Europese gelijkschakeling zit is, dat eigenlijk
alleen de geo-economische en geopolitieke argumenten serieus worden gewogen.
Alle andere aspecten worden ten behoeve daarvan onder het vloerkleed geveegd.
Mijnheer de voorzitter! Ik blijf het dan ook hoogst ongewenst vinden dat het
Nederlandse volk, de kiezers dus, er bij de herziening van het Verdrag van
Maastricht weer niet aan te pas komen. Zij mogen hun oordeel weer niet geven,
net zomin als over de toetreding tot de EMU.Mijnheer de voorzitter! Het volume van het bruto binnenlands product is
volgens de macro-economische verkenning tussen 1980 en nu per hoofd van de
bevolking gestegen met bijna 30%. Het is aan verstandige mensen niet uit te
leggen waarom we, dat wetende, ons op de drempel van de 21ste eeuw waar het
gaat om rechtvaardigheid en menswaardigheid geen ambitieuzere doelen
zouden kunnen stellen dan paars ons wil doen geloven. Daarom wil ik de resterende
tijd gebruiken om de minister-president een aantal vragen te stellen.De mensen met een uitkering zijn volgens het Sociaal en cultureel planbureau
in de laatste tien jaar met hun inkomen bijna 25% achter gebleven bij de mensen
met een modaal inkomen. Kan de minister-president mij uitleggen waarom de
mensen met een uitkering nu nog geen koopkrachtverbetering kunnen krijgen?
Terwijl we weer forse economische groei tegemoet kunnen zien en het aantal
miljonairs inmiddels is gestegen tot boven de 100.000, verkeren velen in diepe
armoede.Zou de minister-president mij willen uitleggen waarom van de integratie
van mensen met een handicap in het arbeidsproces zo weinig terechtkomt en
waarom het kabinet, dat wetende, de WAGW, de Wet activering gehandicapte werknemers,
niet activeert? Waarin is de redelijkheid van de nieuwe plannen met de WSW
gelegen? Waarom moeten de betrokkenen daar tien jaar lang zien toe te komen
met eenzelfde budget dat of ten koste gaat van de 20.000 mensen op de wachtlijst
of ten koste van het loon en de arbeidsvoorwaarden van de arbeiders? Waarom
wordt in het kabinet gesproken over demotie? Waarom wordt er gewerkt aan een
WW-uitkering op basis van het middelloon? Waarom vindt het kabinet een jaarlijkse
huurstijging van 3,5% redelijk, terwijl de huren de laatste vier jaar al met
25% zijn gestegen, de Nederlandse huren tot de hoogste van Europa behoren
en mensen met lage inkomens nu al vaak meer dan 30% van hun inkomen kwijt
zijn aan woonlasten? Kan de minister-president mij ten slotte uitleggen wat
de logica is van het verwijderen van delen van de tandartszorg uit het ziekenfondspakket
om daarmee 420 mln. te bezuinigen op de collectieve lasten, terwijl de mensen,
wanneer ze zich allemaal zouden bijverzekeren, in totaal het dubbele kwijt
zijn? De andere vragen kan ik helaas niet meer stellen.De heer Verkerk (AOV):Voorzitter! Nederland zit vol met plannen voor rails, maar ook vol autowegen.
Vol angst voor werkloosheid, maar ook vol bezit. Vol vertrouwen, maar ook
vol onveiligheid. De marktwerking heeft haar voor- en nadelen. Twee voorbeelden
van nadelen. De woningbouwcorporaties gaan de markt op en de ziekenfondsen
doen hetzelfde. Maar waar worden hun grenzen gelegd? De oudere en de bejaarde
burger telt zijn zegeningen, maar ook zijn zorgen.In mei van dit jaar kwam de PvdA, gesteund door D66, met het onzalige
plan om gepensioneerden met een aanvullend pensioen van meer dan ƒ
500 per maand daarover AOW-premie te laten betalen, terwijl zij hun hele werkzame
leven AOW-premies voor de vorige generatie hebben betaald. De AOV-fractie
kwam kort voor de zomer met de nota "De AOW volgens het AOV". Daarin stellen
wij dat de belastingherziening-Oort en andere belastingwijzigingen het draagvlak
onder de AOW hebben verzwakt. De AOW-premie moest daarom onnodig worden verhoogd.
Ons standpunt werd bevestigd in een kort daarna verschenen rapport van de
Sociale verzekeringsbank. Het nieuwe kabinetsstandpunt heeft daarom onze voorlopige
instemming. Het draagvlak onder de AOW wordt weer verbreed. Dat gebeurt, zonder
dat de AOW inkomensafhankelijk wordt, door heffing van premie over aanvullende
pensioenen. Naar onze mening is het wel nodig dat wettelijk wordt vastgelegd
op welke manier de AOW zal worden geïndexeerd. Graag een reactie.Mijn fractie – dat hebben wij vorig jaar bij de begrotingsbehandeling
al gezegd – vindt het psychologisch in ieder geval verstandig om geld
vast te zetten in een bufferfonds voor de toekomstige AOW. Dat fonds kan worden
gevuld met belastingmeevallers, met meevallers in de sociale zekerheid, met
gasbaten en met de opbrengsten uit de verkoop van staatsdeelnemingen. Zet
het geld gauw apart. Dan is het op tijd bij de viering van 40 jaar AOW in
1997. Graag een reactie.Een degelijke oudedagsvoorziening is gebaseerd op vertrouwen tussen overheid,
pensioenverzekeraars, werkgevers en werknemers. Mijn fractie kan de beslissing
van het kabinet om het middelloon eenzijdig af te dwingen, als basis voor
het pensioen, niet begrijpen, zeker niet als dit besluit wordt gezet naast
het kabinetsbeleid inzake de AOW-premie. Pensioen maakt deel uit van de arbeidsvoorwaarden.
Ingrijpen daarin heeft direct gevolgen voor de andere arbeidsvoorwaarden,
zoals looneisen. Verder vragen wij ons af hoe dit kabinetsplan, kijkend naar
de ingewikkelde pensioenmaterie, wordt uitgevoerd. De Koningin herinnerde
in haar Troonrede aan de jaren veertig en vijftig. Toen werd gewerkt aan een,
via economische opbouw, harmonieuze samenleving. Met het toen heersende vertrouwen
en elan kwam ook de AOW tot stand. Ook daarom moet het kabinet van de arbeidsvoorwaarden
en de pensioenen afblijven.Er zijn diverse maatregelen genomen om mensen aan het werk te helpen en
aan het werk te houden. Voor ouderen heeft dit er veelal toe geleid dat de
"dump" in de WAO, de WW en de VUT een halt is toegeroepen. Die dumping wordt
nu langzaam ingeruild voor flexibele pensionering, maar dat is een deel van
de oplossing. Oudere werknemers worden nog steeds te duur gevonden. Ze zijn
te vaak, te veel gespecialiseerd in één taak en daardoor op
andere gebieden minder te scholen en in te zetten. De overheid heeft wel de
taak om te stimuleren dat werknemers binnen en buiten het bedrijf volwassenenonderwijs
kunnen volgen. Ook dient zij de mobiliteit van ouderen op de arbeidsmarkt
te bevorderen. Mijn fractie vindt daarom dat dit recht op scholing wettelijk
moet worden vastgelegd. Vooral in het midden- en kleinbedrijf is het voor
werknemers bijna niet mogelijk om verlof te krijgen voor cursussen. Daarnaast
dient verruiming van de tegemoetkoming in studiekosten meer aandacht te krijgen.
Kosten die samenhangen met het veranderen van baan moeten aftrekbaar worden
voor de belastingen. Werkloze onderwijsgevenden die hun geld willen verdienen
met lesgeven aan werknemers moeten worden gestimuleerd in plaats van geremd.
Dat geldt ook voor thuiszittende academici. Tot slot zal door de vergrijzing
de nadruk meer en meer komen te liggen op volwasseneneducatie en minder op
het gewone onderwijs. Mijn fractie acht het daarom niet meer dan logisch dat
deze ontwikkeling in de begroting tot uiting komt. Graag een reactie.Het kabinet heeft eindelijk de torenhoge problemen ingezien die ontstaan door de stijgende gemeentelijke lasten. Mijn fractie had
verwacht dat kosten die aanwijsbaar op de burger worden afgewenteld door het
kabinetsbeleid worden gecompenseerd. Wat mijn fractie ook mist, is de mogelijkheid
om gemeenten te corrigeren als hun beleid ten aanzien van hun eigen lasten
te veel uit de pas loopt bij dat van het Rijk.Het paarse klimaat heeft op diverse terreinen geleid tot een zekere verzakelijking
en liberalisering. Grote bedrijven maken miljardenwinsten. Dat gunnen wij
hun aandeelhouders echt wel, maar dat betekent niet dat die bedrijven afslankronde
na afslankronde mogen ondernemen. Bedrijven moeten "lean and mean" zijn om
in de "global market" te kunnen meespelen. Daarbij hoort dan kennelijk een
groot contingent van flexwerkers die elke willekeurige dag weer buiten de
deur kunnen worden gezet. De arbeidsverhoudingen veranderen en niet altijd
ten gunste van de werknemer. De vakbonden onderzoeken hoe hun positie is binnen
die nieuwe arbeidsverhoudingen. Ondanks paars moet er genoeg aandacht blijven
voor de positie van de werknemer en zeker voor die van de oudere werknemer.
Mensen worden gediscrimineerd en versneld afgeschreven, want de arbeidsmarkt
moet flexibeler en alles moet jong en goedkoop zijn. Het AOV wacht met spanning
op voorstellen hierover.De mobiliteit heeft geleid tot een immense verkeersproblematiek. Ook de
voorgangers van dit kabinet hebben geprobeerd het autoverkeer af te remmen.
De nieuwe kabinetsvoorstellen beloven naar onze smaak nog niet genoeg. Misschien
moet er wel, zoals in de jaren zeventig, een olieboycot komen met autoloze
zondagen. Dan kunnen we allemaal ervaren en vooral de bejaarden en de kinderen
wat rust en veiligheid op straat betekenen. Nu geven op duizenden plaatsen
in Nederland de verkeerslichten onvoldoende groene tijd om veilig over te
steken tussen voortrazende automobilisten. Gevolg: doden en gewonden.Voor veel mensen is het openbaar vervoer met bus en trein nog steeds geen
waardevol alternatief voor hun auto: te duur, te langzaam en men kan niet
overal komen. Nu de NS dreigt in de toekomst onrendabele lijnen op te heffen,
komen diegenen in de knel voor wie openbaar vervoer het enige vervoermiddel
is. De consequenties voor grote groepen, vooral ouderen, zijn aanzienlijk.
Zij worden beperkt in hun sociale en recreatieve mogelijkheden. Ook daardoor
daalt opnieuw het aantal reizigerskilometers in het openbaar vervoer. Dit
jaar stond al centraal een aantal grote infrastructurele projecten. Grootse
plannen. Hogesnelheidslijn onder de grond: dat was paars op z'n best! Inmiddels
blijkt dat enkele veronderstellingen van het kabinet op drijfzand zijn gebaseerd.
Nog erger: er moeten tunnels komen in de veengrond, het moeras van de Randstad.
Het kabinet is aan een heroverweging van zijn keuze toe. Hoe zal dat verdergaan,
ook met de Betuwelijn?Het vastlopen op de snelwegen moet de aanleiding worden voor een grondige
herbezinning van de inrichting van de Randstad. Waarom niet eerst een masterplan
voor de Randstad gemaakt, waarin alle grote infrastructurele projecten zijn
ingebed? Dan zal ons volk duidelijk kunnen worden dat zijn overheid ook werkelijk
een oplossing biedt voor ogenschijnlijk onoplosbare problemen. Eerst een masterplan,
dan pas de spoorboor.Belangrijk voor ouderen en bejaarden blijft het gevoel van onveiligheid
op straat. In het centrum van Amsterdam werd een jongeman doodgeschopt omdat
hij zich bemoeide met een ruzie over een zakje patat. Zover is men soms in
deze samenleving gekomen: als een mens je hindert, maak je hem af. Zie ook
de pornozaak in België. Heeft die ook haar tentakels naar ons land uitgestrekt?
Agressie, criminaliteit en vernieling zijn aan de orde van de dag in grote
steden, maar zij treden ook meer en meer op het platteland op. Men ziet te
weinig politie en de afhandeling van klachten laat vaak te wensen over. Echter,
ook de burger moet de politie zoveel mogelijk informeren en helpen bij de
opsporing van delicten. Zeker in oude volksbuurten heerst een gebrekkige sociale
samenhang. Veel mensen trekken er weg. Juist in deze buurten wonen veel ouderen
die weinig mobiel en weinig weerbaar meer zijn. Het grotestedenbeleid heeft
nog een lange weg te gaan.Wij zijn van mening dat een gezonde samenleving met zo weinig mogelijk
agressie en criminaliteit, gebaseerd dient te zijn op fundamentele waarden
en normen. De waarden zijn die van christendom en humanisme. De Nederlandse
normen zijn daaraan ontleend en in afspraken, onze wetgeving, vastgelegd.
Alleen met respect voor deze waarden en normen kunnen alle inwoners samen
op weg gaan in onze samenleving.In deze Kamer hebben wij de laatste jaren uitgebreid gediscussieerd over
de ontwikkeling van de huren. De nettohuurquotes zijn door de opeenstapeling
van huurverhogingen opgelopen tot vaak onaanvaardbare niveaus voor de lagere
inkomensgroepen. Nog steeds vinden veel mensen de weg niet naar de geldelijke
steun, zoals de individuele huursubsidie. Het gaat bij veel ouderen vaak niet
om meer geld, maar om een te begrijpen wetgeving. Anno 1996 moet de overheid
toch in staat zijn hen te bereiken die voor zo'n regeling in aanmerking komen.
Er moet meer eenvoudige voorlichting komen via de veel door ouderen beluisterde
regionale omroepen en in de eveneens in de samenleving sterk gewortelde regionale
pers. Nodig zijn ook eenvoudiger formulieren en meelevende ambtenaren. Het
is heel simpel: verplaats je in degene voor wie je boodschap bestemd is. De
Nederlandse woonbond heeft zojuist een onderzoek uitgebracht over het vermogen
van de woningbouwcorporaties. De algemene reserves zijn hier en daar aan de
forse kant. De AOV-fractie pleit daarom opnieuw, zoals ook in het vorig begrotingsjaar
voor een pauzejaar in de huurverhoging. Graag een reactie.Het recent verschenen Sociaal en cultureel rapport van het Sociaal en
cultureel planbureau biedt een uitgelezen kans om de geestelijke balans op
te maken van Nederland. Opvallend is dat vooral ouderen de laatste jaren een
steeds groter gevoel van onvrede hebben gekregen ten opzichte van de landelijke
politiek. Ouderen zijn zich steeds meer gaan realiseren dat de politiek heeft
gefaald. Juist door hun betrokkenheid te tonen kunnen zij de politiek corrigeren.
Het AOV en de Unie 55+ vonden hierin hun ontstaan. In de jaren negentig zullen
de ouderen zich als een politiek potentieel militante groep doen kennen, aldus
het SCP. Tegenover minder leden voor politieke partijen staan de groeiende
aantallen leden voor ideële organisaties als Greenpeace en Amnesty Internatio nal. Denkt u ook maar aan al die vrijwilligers die op tal van terreinen
kostbaar werk verrichten. Op dat punt ben ik het eens met wat de heer Bolkestein
zei over sociaal kapitaal. De ouderen melden zich in de politiek. Het wordt
voor dit kabinet tijd voor een antwoord.Het antwoord ligt in het volgende voorstel. De ouderenzorg is bij paars
in handen van een staatssecretaris die zich ook bezighoudt met bijvoorbeeld
sport. Het ouderenbeleid verdient een veel centraler positie. Alle demografische
ontwikkelingen zijn alom bekend, het is heel hard nodig dat het beleid voor
de komende jaren echt gestalte wordt gegeven. Ons voorstel is daarom: zet
in dit kabinet een staatssecretaris zonder portefeuille in, die het ouderenbeleid
echt gaat initiëren en coördineren. Er moet integraal, alles omvattend,
en geïntegreerd, tot één geheel gevormd, ouderenbeleid
komen. Graag uw reactie.Steeds duidelijker wordt dat het grote vraagstuk bij de vergrijzing niet
de AOW of de pensioenen betreft, maar de gezondheidszorg. Wij zijn natuurlijk
blij dat er soms meer geld voor de gezondheidszorg komt, maar het is ook een
beleid van pappen en nathouden. Iedereen die door de molen van de gezondheidszorg
is gegaan, kan bevestigen dat de "keten" niet altijd efficiënt werkt.
Het veld heeft soms ook onderlinge belangen. Het wordt bijna ondoenlijk daar
vandaan de oplossing te verwachten. De moeite die het kabinet heeft om het
farmaceutische kartel te breken, lijkt ons een voorproefje van de weerstand
die is te verwachten. Er komen steeds meer eigen bijdragen, maar ingrijpende
veelomvattende beslissingen zien wij niet of weinig. Aan de andere kant moet
ook bedacht worden dat traditioneel goede kwaliteit, bijvoorbeeld die van
de verpleeghuizen, in gevaar kan komen als alleen maar zorgvernieuwing telt.
Eindelijk moet ook duidelijk worden wat het kabinet met de thuiszorg voor
heeft. Het Sociaal en cultureel rapport meldt dat de afgelopen vijftien jaar
het aantal verleende zorguren met 5,5 miljoen is afgenomen. De effectiviteit
is door het grote aantal behandelingen sterk afgenomen, door de toegenomen
reistijden is het aantal productieve uren sterk gedaald. Maar ook het menselijke
gezicht is uit de thuiszorg gehaald. De Miljoenennota stelt dat vooral in
de thuiszorg sprake is van overschrijdingen. Geen wonder! Talloze ouderen,
bejaarden en gehandicapten wachten in angstige spanning of zij nog hulp krijgen
en voor hoelang. De dreiging komt ook uit de hoek van het ziekenfonds en zorgverzekeraars.
Hun alomvattende macht moet worden beteugeld.De AOV-fractie wijst het gedoogbeleid bij drugsgebruik af. Het verheugt
ons dat het kabinet de mogelijkheden vergroot voor gemeenten om coffeeshops
te sluiten. Ook de scherpere aanpak van de handel in XTC is te loven, temeer
omdat partydrugs tot gebruik van nog erger middelen leiden. Mijn fractie wacht
met spanning op de komende informatiecampagne voor scholieren over de gevolgen
van cannabisgebruik. Wij hadden daar om gevraagd in een in deze Kamer breed
gedragen motie. Uit een voorlichtingscampagne op middelbare scholen bleek
recent dat scholieren die goede voorlichting krijgen, minder roken en drinken
dan zij die geen voorlichting ontvingen, maar het is niet bekend hoe dat met
cannabisgebruik staat. Het wordt tijd dat wij dat horen. Graag een reactie.Voorzitter! Een van de goede kanten van ons land is het geven van internationale
steun waar die nodig is, zoals in Bosnië. Daarom eindig ik graag met
de wens van een oude vrouw, geuit tegenover Alexander Münninghoff, waarnemer
bij de zojuist afgesloten verkiezingen in Bosnië. Hij schreef erover
in de Haagsche Courant. Het is een wens die ons allen aangaat: "Eet zoveel
als je wilt, wees gezond en herinner je mij".De heer Leerkes (Unie 55+):Mijnheer de voorzitter! Als bijna-hekkensluiter wordt het een papegaaiachtig
verhaal als je van tevoren alles precies op papier zet, want bijna alles is
al gezegd. Vanmorgen kwam er een allercharmantste dame op de fractiekamer
vragen of zij mijn bijdrage van vanavond mocht meenemen. Toen zei ik: "Nee,
dat mag u niet, want dat ben ik niet gewend." Wat ik zeggen wil, zit een beetje
tussen mijn oren, behoudens een aantal aandachtspunten. Alles is immers al
gezegd en ik moet een beetje aansluiten bij de sprekers die vóór
mij hebben gesproken.Wij hebben twee jaar paars achter de rug. Ik heb veel contacten met mensen
in het land, ook – als ik dat zo zeggen mag – onder het gewone
volk en velen hebben bij het aantreden van het kabinet gezegd dat het geen
stand zou houden en dat dat nest snel onder de boom zou liggen. Zij zeiden:
"Hoe kan dat nou: de socialisten en de liberalen in één kabinet?
Dat lukt niet en dat is zo voorbij." Er waren zelfs sterrenkijkers die bij
Kerstmis in 1994 voorspelden dat het kabinet drie maanden later onder de boom
zou liggen. Niets is minder waar. Het kabinet zit nog stevig in het zadel
en bij de jongste Prinsjesdag hebben wij op het Binnenhof een schitterend
spektakel gezien. Alles werd begeleid door een prachtige zon; Hare Majesteit
droeg een bijna-paarse jurk en las voor, zoals Wim Kan het noemde, uit een
verhaal van een ander. Alles was roze. Ik dacht die middag dat wij allemaal
op een roze wolk zaten en dat wij zo de 21ste, "nieuwe gouden eeuw" in zouden
gaan. Zo leek het allemaal. Ik hoorde dat het nu goed gaat met de economie
en de werkgelegenheid. Toch blijven er zeer grote zorgen. Dat hoor ik hier
van alle kanten.Er valt niet te ontkennen dat er een tweedeling in de samenleving blijft
bestaan. Net als mevrouw Nijpels en de heer Marijnissen verwijs ik naar de
bisschop die voorzitter is van de commissie Kerk en samenleving en die heeft
gezegd dat het helemaal niet goed gaat: de armoede neemt toe en dat is een
bedreiging voor de samenleving. Dat weten wij dus: armoede is een bedreiging
voor de samenleving. Armoede roept op tot opstand, anarchie en alles wat wij
niet willen. Wij moeten die armoede dus bestrijden. Ik vraag de minister-president
daarom wat hij ervan vindt om datgene te doen wat die bisschop vraagt en om
het thema armoedebestrijding het volgend jaar hoog op de agenda te plaatsen.In het rapport van het Sociaal en cultureel planbureau wordt melding gemaakt
van militante, ontevreden ouderen. Ik heb bij mijn aantreden gezegd dat wij
een soort gerontoprovo's zijn. Dat was misschien enigszins oneerbiedig, maar
zo voelde ik mij wel. Als eerste generatie kwamen wij in opstand tegen datgene
wat wij niet wilden. Wij wilden niet terzijde geschoven worden
in de samenleving en dat gebeurde in steeds grotere mate. De minister van
VWS zal het met mij eens zijn dat er geen natuurlijke selectie meer is. In
de landen van de derde wereld worden de mensen gemiddeld niet ouder dan 30
jaar. Malaria, tyfus en cholera zijn de natuurlijke opruimers van heel veel
mensen. Vóór de oorlog was dat bij ons tuberculose. De gemiddelde
leeftijd lag rond de 35 of 40 jaar. Die natuurlijke selectie kennen wij hier
niet. Wij peppen mensen op met penicilline, operaties, bypasses en noem maar
op. De mensen bereiken een zeer hoge leeftijd. In de komende decennia zullen
wij het dubbele aantal aan ouderen hebben dan nu het geval is. Wij kunnen
daar een beetje om lachen, maar dit zal het grote probleem zijn van de komende
decennia. Ik heb er al eerder op gewezen. Prof. Ferguson uit Engeland heeft,
sprekend op een congres over dit thema, gezegd dat de vergrijzing van de bevolking
in de geïndustrialiseerde gebieden van de wereld een van de meest markante
problemen zal zijn aan het einde van deze eeuw. Als men goed gekeken heeft,
heeft men op Prinsjesdag een Japans camerateam gezien. Die kwamen eens kijken
wat wij hier aan het doen zijn met de ouderen. In Japan is het probleem immers,
zo hoorde ik, nog veel en veel groter. Het kabinet heeft wat vertrouwen verloren
in de ouderen. Dat vertrouwen moeten wij zien terug te winnen.Er is lang over de AOW gepraat. De heer Wallage – ik zie hem nu
niet meer – heeft een jaar geleden gezegd dat er een brede maatschappelijke
discussie moet komen over de AOW. Welnu, aanvankelijk is het een brede maatschappelijke
spraakverwarring geweest. De heer Linschoten zei een jaar geleden dat er tot
het jaar 2015 geen enkel probleem is en dat wij vervolgens toe kunnen met
een kleine verhoging van de premie. Anderen zeiden dat de AOW onbetaalbaar
was. De Sociale verzekeringsbank schreef nog kortgeleden dat er niets aan
de hand is met de AOW en dat het allemaal kan. Ik prijs mij dus gelukkig dat
het kabinet nu zegt een voorstel aan te zullen dragen om te komen tot een
goede, algemene voorziening voor de oude dag, niet afhankelijk van economische
ontwikkelingen. Het zou dan immers een gejojo worden. Ik heb vanmiddag al
gezegd dat het met de economie gaat van: "Jantje lacht, Jantje huilt". Misschien
dat wij na deze Prinsjesdag, na een maand of drie, vier, wanneer ergens in
Azië of het Midden-Oosten een oliekraan dichtgedraaid wordt, weer in
de miserie zitten. Dat weten wij allemaal niet. De economie kan zo weer instorten.
Ik heb dat in mijn lange leven zo vaak gezien. Het is net een koortscurve.
In het voorjaar was er nog een dip. Nu is er een top. De AOW ophangen aan
de ontwikkeling van de economie lijkt mij dus gevaarlijk en ik ben blij dat
het kabinet daarvan afscheid heeft genomen.Ik wil toch even het punt van de gezondheidszorg aanroeren. Wij hebben
een ijzersterke minister van Volksgezondheid. Wij zijn daar heel blij mee.
Ik weet ook wel dat zij gehouden is een regeerakkoord uit te voeren. Toch
moet er wat meer geld in de gezondheidszorg gestopt worden. Bij een aantal
dingen moet ik haar prijzen. Zij was het met ons eens dat er absoluut geen
sprake mag zijn van economische gezondheidszorg. De heer Bolkestein steunt
poliklinieken voor het bedrijfsleven. Voor de economie is dat natuurlijk heel
goed. Hij raakt zo wel aan de kern van de gezondheidszorg die voor iedereen
toegankelijk moet zijn en waar bij de wachtlijsten niemand mag voorkruipen.
Dit laatste in tegenstelling tot bij de kassa van de supermarkt. Daar kun
je het proberen!De heer Rosenmöller heeft vandaag de efficiency in de gezondheidszorg
naar voren gebracht. Daar zou ik in december graag met de minister over willen
praten. Er zijn mensen geweest in mijn regio die mij vertelden lid te zijn
van een ziekenfonds en die aan mij vroegen om te gaan kijken wat voor een
gebouw er is neergezet voor de zorgverzekeraars. Ga eens kijken wat zij met
ons geld gedaan hebben! Er staat een gigantisch gebouw. Bijna opgetrokken
uit marmer. Ik vraag mij af of dit zo allemaal moest gebeuren. Zo zit er ongelofelijk
veel mis in de gezondheidszorg. Ik heb met de minister van Volksgezondheid
al eens gesproken over de vraag of wij de werkers in de gezondheidszorg niet
moeten weghalen bij de kassa. Zou dat een oplossing zijn? Men zit allemaal
bij de kassa. Er zijn problemen met de fysiotherapie, de psychotherapie en
de chirurgen. Iedereen zit bij de kassa en kan bijna het eigen inkomen bepalen.
Dit is misschien een thema om, samen met het efficiënt werken in de gezondheidszorg,
aan te snijden. Prof. Smalhout heeft eens gezegd dat de heilloze fusies van
ziekenhuizen in ons land hier en daar de bedprijzen opgedreven hebben tot ƒ
1100 à ƒ 1200 per dag.Voorzitter! Ik kom over de wachtlijsten te spreken. Het is een heel oud
thema, waarover al veel is gezegd. Er moeten helemaal geen wachtlijsten zijn.
Wij hebben grote wachtlijsten in de hartchirurgie, de orthopeed, de oogarts,
enz. Het is een bedroevende ontwikkeling dat in een medisch hoogontwikkeld
land als Nederland lange wachtlijsten bestaan. Wij zijn ook daarom voorstander
van budgetstijging.Voorzitter! Ik kom te spreken over een punt dat mij toch zorgen baart.
Ik heb een week geleden een documentaire op de televisie gezien, waaruit blijkt
dat in Nederland de totale horeca in de grote steden door de maffia wordt
bedreigd. Die mensen wordt veiligheid voor veel geld aangeboden. Zij zijn
bang en durven het niet te zeggen. Ik heb mensen in de horeca gesproken en
zij hebben mij verteld dat het inderdaad het geval is. Het gaat om gewone
horecabedrijven, geen grote hotels. Het gaat om kleine bedrijven in middelgrote
en grote steden. Ik vind dat bedreigend. Wat is het antwoord van dit kabinet
en hoe wil het die maffia effectief bestrijden?Wij hebben in de samenleving met fraude op alle fronten te maken. Ik heb
een verslag over fraude aan de top van de samenleving. Wat doet de regering
om dit tegen te gaan? De hoogleraar in de rechtswetenschappen mr.drs. Degenkamp
schrijft in een artikel in de Haagsche Courant van 12 september jl.: Laat
die rijke uitvreters maar emigreren als zij niet willen betalen. Hij bedoelt
dat die mensen naar het buitenland vertrekken met zeer geslepen methodes om
zich op die manier te onttrekken aan het hier belasting betalen. Ik heb er
weinig verstand van; ik ben misschien financieel een beetje een onbenul. Ik
mag op z'n minst vragen of de regering hieraan aandacht wil besteden.De minister van Buitenlandse Zaken is altijd druk. Ik kan mij dat voorstellen.
Nederland is klein en wij hebben een heel groot buitenland. Wij hebben in
de loop van de geschiedenis gezien, vanaf de Romeinen, Karel
de Grote, Philips II, Napoleon Bonaparte, Adolf Hitler, dat men altijd probeert
Europa met geweld tot eenheid te brengen. Dat is nooit gelukt. Wij doen het
nu op een wat vreedzamer manier. Nu lopen wij weer op tegen een paar grootmachten –
Frankrijk en Duitsland – die ons, de kleine jongetjes, toch een klein
beetje onder de duim willen houden. Ik heb de minister van Buitenlandse Zaken
eens horen zeggen: zou het niet goed zijn om die Benelux wat nieuw leven in
te blazen? Misschien moeten wij de kleine Scandinavische landen ook voor iets
dergelijks uitnodigen. Op die manier kan een beetje weerwerk worden geboden
tegen de grote in Europa.Voorzitter! Ik wens de regering nog twee jaar alle succes.De heer Hendriks:Mijnheer de voorzitter! Mijn eerste indruk over de toestand van 's Rijks
financiën voor 1997 is negatief. Ook dit jaar vertoont de rijksbegroting
van overheidsuitgaven en inkomsten nog geen goed evenwicht. De regering moet
zich realiseren dat de grote bezuinigingen van de afgelopen jaren op de AOW –
ongeveer 20% – en op de sociale uitkeringen – ongeveer 25% –
het financieringstekort bijna niet hebben beïnvloed. Dat kan voor haar
een aanwijzing vormen dat op een andere manier het financieringstekort moet
worden verminderd. Een sociaal-maatschappelijk eerlijke verdeling der lasten
moet in ons land plaatsvinden, waarbij de zwakste schouders het meest moeten
worden ontzien.Voorzitter! Nu kunnen wij met een gerust hart praten over het veiligstellen
van ons basispensioen AOW. In de Troonrede maakte de regering bekend dat Nederland
in 2016 ruim 18 miljoen inwoners zal hebben. Toch is al jaren bekend dat Nederland
vergrijst en dat dus de bevolking in omvang zal dalen. Voorspellingen van
het CBS spraken reeds van een daling vanaf 2005 van maximaal 15,6 miljoen
naar misschien slechts 12 miljoen in 2030. Hoe is dit verschil van 3,5 tot
6 miljoen personen te verklaren? Ik wil met dit kleine voorbeeld aangeven,
voorzitter, dat een goed inzicht in de demografische ontwikkeling van ons
volk een noodzakelijke voorwaarde is om over het veiligstellen van de AOW
te praten. Juist daarom prijs ik het vorig jaar gedane voorstel van het AOV
om een bufferfonds voor mogelijk toekomstige AOW-betalingsproblemen in te
stellen. Mocht zich rond 2030 een noodsituatie voordoen dan kan hierop een
beroep worden gedaan.Voorzitter! Aan de regering vraag ik om haar besluit tot een eenmalige
uitkering aan oorlogsveteranen zodanig te herzien dat alle nog in leven zijnde
veteranen hiervan gebruik kunnen maken. Ik vind het huidige criterium om uitsluitend
veteranen die langer dan twee jaar oorlogsdienst hebben verricht een slecht
criterium.Hoe ziet de regering binnen Europa en de Benelux een verdere democratisering
bij de betrokkenheid van de bevolking? Zij moet gelet op de werkelijke stand
van zaken in ons land zeer pessimistisch hierover zijn. Ik zal dit toelichten,
voorzitter. In 1991 is door ons toenmalige parlement het Europese handvest
voor de lokale autonomie goedgekeurd met uitsluiting van het artikel dat het
zelfbeschikkingsrecht van de gemeenten regelt. Vreemd, want de hele strekking
van dit handvest is daarmee ondergraven. Ik vraag de regering op korte termijn
de Kamer een wetsherziening aan te bieden waarin wordt bepaald dat het zelfbeschikkingsrecht
en daarmee het bestaansrecht ook van alle Nederlandse gemeenten van kracht
is.Voorzitter! Ik vraag de regering voor de milieu- en ruimtelijkeordeningsvraagstukken
een evenwichtige planologie te mobiliseren. Dit is van fundamenteel belang
voor het oplossen en het voorkomen van milieu- en ruimtelijkeordeningsvraagstukken
waarmee onze regering momenteel worstelt. Dit zijn problemen die de regering
naar mijn mening in versterkte mate over zich heeft afgeroepen door de invoering
van de Wereldhandelsovereenkomst in 1995. De regering heeft dus het morele
gezag verloren om de oplossing van die problemen op de burgers af te wentelen.
Mobiliteitsbeperkende maatregelen binnen Europa voor individuele burgers zijn
wat mij betreft taboe.De veiligheid in onze samenleving en de rechtvaardigheid van de rechterlijke
macht zijn voor de regering een bron van grote zorg. Veel burgers delen die
zorg en vragen zich af welke daden de regering op haar woorden laat volgen.Volgens de regering wordt de opleving van de economie gedragen door gezinsconsumptie.
Dit vind ik wonderlijk, voorzitter. Hoe kan men bij een geringer inkomen meer
consumeren? Gaarne een antwoord.Waarom heeft de regering onlangs aan de politie opdracht gegeven om 60
mln. extra aan autobekeuringen uit te schrijven om zo de begroting van Justitie
sluitend te krijgen? Waarom wordt de automobilist weer gepakt en bijvoorbeeld
niet de drugshandel, de prostitutie en de pornohandel?Grote zorg heb ik over de gesignaleerde lokalelastendruk op huishoudens
met een sociaal en wettelijk minimuminkomen. Deze categorieën betalen
sinds 1990 aan onroerendezaakbelasting, riool- en reinigingsrechten en waterschapslasten
ongeveer 130% meer dan tweemaal modale huishoudens en een nog veel hoger percentage
dan de echte kapitaalkrachtigen nu betalen. Waarom die sociale onrechtvaardigheid?
Waarom zijn de gemeentelijke lasten van de gemeente Den Haag ongeveer 1,3
keer zo hoog dan die van de gemeente Bloemendaal en zelfs twee keer hoger
dan die van Tilburg?Conclusie: de regering is er niet in geslaagd om, rekening houdend met
de draagkracht van de bevolking, een evenwichtige inkomensverdeling te realiseren.
De miljoenen minder draagkrachtige Nederlanders, onder wie vele ouderen, zijn
armer geworden. Dat vind ik schandalig. Slechts ongeveer één
miljoen Nederlanders, onder wie een stijgend aantal miljonairs, hebben hun
privé-vermogen aanzienlijk zien groeien.Ik heb bewondering voor de sociaal-financiële analyses die hierover
door de Sociale databank Nederland zijn gemaakt. Iedereen kan hiervan kennisnemen
op Internet via de zoekmachine Altavista en het sleutelwoord "geldzaken SDN".De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Morgenochtend zal de regering antwoorden.Sluiting 22.45 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-12-87.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl