Interpellatie-Sipkes, gericht tot de staatssecretaris van Justitie, over uitgeprocedeerde Somaliërs
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 474-487

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-10-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 8, pagina 474-487

01-10-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25647Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 1 oktober 1997)Pagina 474-474
Interpellatie-Sipkes, gericht tot de staatssecretaris van Justitie, over uitgeprocedeerde SomaliërsPagina 474-487
Voortzetting van: - de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor 1998 (25600), en behandeling van: - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1998 (25600 IXB); - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1998 (25600 IXA)Pagina 487-529
Presentie en opening (woensdag 1 oktober 1997)Pagina 441-441
Voortzetting van: - de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor 1998 (25600), en behandeling van: - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1998 (25600 IXB); - wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1998 (25600 IXA)Pagina 441-474
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 1 oktober 1997)Pagina 529-529

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 82 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de interpellatie-Sipkes, gericht tot
de staatssecretaris van Justitie, over uitgeprocedeerde Somaliërs.Tot het houden van deze interpellatie is verlof verleend in de vergadering
van 23 september 1997.(De vragen zijn opgenomen aan het eind van deze weekeditie.)1Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Begin dit jaar is door de meerderheid van de Kamer gesteld
dat uitzetting naar Noord-Somalië verantwoord is, maar dat had beslist
niet de steun van onze fractie. Maar goed, het besluit ligt er. Uiteraard
werd er gezegd dat een en ander zorgvuldig diende te gebeuren. Vers in het
geheugen lag immers de gebeurtenis van verleden jaar juni: de mislukte poging
om via Dubai mensen terug te laten keren. Pingpongen met mensen, zo karakteriseerde
CDA-collega Verhagen die gebeurtenissen. Dat mag niet meer voorkomen. Ook
uitzetting dient met bepaalde waarborgen omkleed te zijn.Over terugkeer en acceptatie in Noord-Somalië zijn vervolgens besprekingen
gevoerd. Het resultaat ervan hebben wij op 8 september jl. ontvangen. De staatssecretaris
liet ons weten dat de terugkeerregeling helemaal rond is en dat zij met ingang
van heden, zo luidde de formulering toen, de terugkeer van Somaliërs
ter hand zal nemen. En dan duikt er een fax op van de minister van rehabilitatie
van Somaliland, gericht aan de IOM. Besprekingen over terugkeer, zo heet het,
worden zeker tot januari 1998 opgeschort. De IOM weet niet zo goed raad met
deze fax, want die komt van de minister, terwijl de overeenkomst is gesloten
met de president. Een merkwaardige reactie, zo dacht ik, toen ik deze las
in de Volkskrant. Immers, de betreffende minister is een van de ondertekenaars
van de overeenkomst.Maar goed, er volgt een nieuwe fax, nu gericht aan Justitie en nu wel
van de president, met dezelfde strekking. Ook hier opschorting tot ten minste
1 januari 1998 en ook in deze fax kritiek op de wijze waarop Nederland opereert.
Onder meer betreft dit het feit dat de delegatie slechts op ambtelijk niveau
ontvangen is, omdat Nederland, zo heette het, Somaliland niet erkent en deze
delegatie, bestaande uit ministers van Somaliland, niet echt ziet als ministers.
Tegelijkertijd schrijft de staatssecretaris ons ook nu weer over "de president
en zijn regering" die, zo heet het, zich nog steeds aan de overeenkomst gebonden
acht. Rara, hoe kan dat? De een zegt: het is geen land; de ander zegt: het
is een president en een regering. Is dat eenheid van regeringsbeleid?Ook laat, in de fax, de president zich geïrriteerd uit over het feit
dat zonder instemming van de autoriteiten al pogingen zijn gedaan door Nederland
om tot uitzetting over te gaan. De president noemt het schenden van de overeenkomst.Overigens is de overeenkomst op zich al een merkwaardig verschijnsel:
aan de ene kant ondertekening door ministers van Somaliland, een door niemand
erkende staat; en aan de andere kant ambtenaren. Het is dus geen verdrag,
geen akkoord, maar een particuliere afspraak tussen een overheidsorgaan en...
wat eigenlijk? Heersers over een bepaalde streek, krijgsheren? Iets dergelijks,
zo heb ik mij laten vertellen, kwam wel voor in de tijd van de Verenigde Oost-Indische
Compagnie. De VOC was indertijd gemachtigd met bepaalde onderkoningen
overeenkomsten te sluiten, maar sinds die tijd hebben wij zoiets gekregen
als een volkenrecht en jurisprudentie daarop, en bijvoorbeeld arbitragemogelijkheden.Kijkend naar de inhoud van wat hier ligt, naar de afspraken zelf, dan
zien wij ook hier tal van misverstanden. Het gaat volgens president Egal over
vrijwillig terugkerenden, onder begeleiding van de IOM, en over gedwongen
terugkeer. De andere keren wordt weer gesproken over terugkeer van "illegal
migrants". In de begeleidende brief van juni 1997 lijkt hij weer alleen mensen
te accepteren die vrijwillig terugkeren. Verder blijkt uit de correspondentie
dat de president alleen mensen wil terugnemen die altijd hebben gewoond in
Somaliland: dus geen mensen die slechts clanrelaties hebben in Somaliland.
Overigens is dit een probleem waar de UNHCR ons op gewezen heeft.Wat betreft de doelgroep lijkt het wel alsof Nederland over een grotere
doelgroep spreekt, waarbij er explicieter over gedwongen terugkeer wordt gesproken.
De overeenkomst gaat over 500 tot 600 mensen. Is dit nu slechts een beginaantal?
Zijn deze mensen benaderd? Hoe zijn deze mensen benaderd en hoe zijn zij geselecteerd?
Is het niet zo, dat er straks veel meer uitgeprocedeerde Somalische asielzoekers
terug kunnen naar Noord-Somalië? Wat gebeurt er dan met hen? Het is allemaal
onduidelijk, voorzitter.Er is met de vrijwillige terugkeer een bedrag van 2650 dollar per persoon
gemoeid, waarvan er 1200 bestemd zijn voor reïntegratieprojecten. Wij
laten dat, zonder bemoeienis van DGIS en zonder criteria, allemaal aan de
IOM over. Met de niet vrijwillige terugkeer is een bedrag gemoeid van ƒ
1000 per persoon en dit deel valt geheel onder de verantwoordelijkheid van
een common agent. Wie die common agent is, blijft onduidelijk. Wie de werkwijze
daarvan controleert, is ook volledig onduidelijk. Zoals het voorts onduidelijk
is wie überhaupt controleert of de betrokkenen aangekomen zijn in Somaliland
en of zij inderdaad wel veilig zijn daar. Het enige wat wij weten, is dat
Nederland Europese laissez-passerdocumenten verstrekt, die overigens na gebruik
zo snel mogelijk weer teruggestuurd moeten worden. Recyclebare reisdocumenten,
noem ik dat.Voorzitter! Opvallend is ook dat er geen afspraken zijn over de waarborgen
en controle na afloop. Er is niet één vorm van monitoring. Er
wordt verwezen naar Denemarken, maar daar heeft het Deense parlement geprotesteerd:
men wil geen krijgsheren financieren.Voorzitter! Als wij dit bekijken en het vergelijken met de terugkeerovereenkomst
zoals die gesloten is met Ethiopië, is het verschil wel heel erg groot.
Dan zeg ik: uitgeprocedeerde asielzoekers zijn uitgeprocedeerde asielzoekers
en bij uitzetting moeten wij, ongeacht de nationaliteit, zorgvuldig tewerk
gaan. Dit vind ik niet zorgvuldig; dit rammelt.Staatssecretaris Schmitz:Mijnheer de voorzitter! In het kader van de opdracht om aan het terugkeerbeleid
de invulling te geven dat degenen die hier niet over een verblijfsvergunning
komen te beschikken, ook terug moeten, kan ik allerlei variaties noemen in
de wijze waarop men terug moet. In de eerste plaats zegt onze wetgeving dat
mensen zelf verantwoordelijk zijn om terug te gaan. Wij hebben daar dikwijls
een debat over gevoerd. In de tweede plaats hebben wij een beleidsnota gehad
over terugkeer waarin uitdrukkelijk is gesteld dat het kabinet de voorkeur
geeft aan vrijwillige terugkeer maar dat uiteraard ook gedwongen terugkeer
in beeld is. Wij hebben natuurlijk te maken met een aantal landen waarvan
wij hier uitgeprocedeerde asielzoekers hebben en wij proberen de zorgvuldigheid
zo goed mogelijk in acht te nemen. Het antwoord op de vraag wat de mogelijkheden
zijn, kan verschillen per land. Ik kom straks te spreken over de vergelijkingen
met Ethiopië.Mevrouw Sipkes verwees terecht naar het debat dat afgelopen maart is gevoerd
naar aanleiding van mijn brief en het ambtsbericht van Buitenlandse Zaken.
De meerderheid van de Kamer heeft toen gesteld dat terugkeer niet onverantwoord
was en dat is overigens ook bevestigd door de rechter. Inderdaad was GroenLinks
daartegen. In dat debat heb ik toegezegd dat ik de Kamer op de hoogte zou
stellen van de wijze waarop wij praktische invulling zouden kunnen geven aan
deze terugkeer en dat ik verslag zou doen van de wijze waarop wij in contact
zouden komen alsmede de uitkomst van de besprekingen met de autoriteiten:
een vorm van overheid, zoals het, naar ik meen, in die brief staat.In juni is daartoe een missie in Somalië geweest die daar gesprek ken heeft gevoerd en een overeenkomst heeft gesloten die ondertekend
is door president Egal en vier van zijn ministers. Op de status van die overeenkomst,
waarnaar mevrouw Sipkes in een van haar vragen vroeg, zal ik straks ingaan.
Vervolgens hebben twee van die ministers hier een bezoek afgelegd. Ik heb
u op 8 september de uitwerking van de overeenkomst doen toekomen.Ik kom nu toe aan de vragen die mevrouw Sipkes in dit kader heeft gesteld.
Er is inderdaad op 30 augustus een fax van de minister waarover mevrouw Sipkes
sprak, binnengekomen bij de IOM, waarmee wij in dit verband uitdrukkelijk
samenwerken, die overigens pas enige tijd later bij ons is gekomen. Die fax
was dan ook gericht aan de IOM. Inmiddels is er door Justitie op 2 september
een brief aan president Egal geschreven om nader op een aantal zaken in te
gaan. Daarop is weer een fax van president Egal gevolgd op 22 september.Mevrouw Sipkes vraagt mij hoe het zit met de samenwerking met de IOM.
Zit er licht tussen die samenwerking? Is het zorgvuldig en betrouwbaar genoeg?
Wij hebben uitvoerig gesproken en wij hebben voortdurend overleg met de IOM
en ik heb geen enkele reden om aan dit laatste te twijfelen. Het is geen gemakkelijke
zaak om terugkeer naar Somalië te regelen, maar de opdracht was om dat
in te vullen en om het zorgvuldig te doen om zodoende...Voorzitter! Ik zie dat mevrouw Sipkes mij een vraag wil stellen maar ik
dacht dat ik eerst al haar vragen mocht beantwoorden. Maar goed, ik weet niet
precies wat hierbij de orde is.De voorzitter:Er is van alles mogelijk maar er zijn ook veel dingen ongebruikelijk.
Mij lijkt het verreweg de beste procedure dat de staatssecretaris de vragen
van mevrouw Sipkes beantwoordt en dat mevrouw Sipkes in tweede termijn daarop
reageert. Daar heeft zij exclusief de tweede termijn voor.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Ik herhaal dus dat wij met de IOM nauw samenwerken en dat
wij ook samen met hen de verdere details moeten regelen van de overeenkomst
die er thans ligt. Op zichzelf ben ik blij met die overeenkomst omdat er door
de eerdere fax van die ene minister wellicht wat verwarring was gezaaid. Ik
kom daar ook nog op terug. Op 22 september bevestigt president Egal zijn commitment
en hij zegt dat hij de overeenkomst wil respecteren en honoreren. Hij geeft
overigens in die fax wel enkele punten van kritiek, maar de kern van de zaak
is dat hij zich verder houdt aan de overeenkomst. Daarbij noemt hij trouwens
de datum van 1 januari 1998 en dat schijnt ook in de fax van de minister van
reconstructie aan de orde te zijn geweest. Essentieel in de correspondentie
vind ik het punt dat wij een overeenkomst met elkaar hebben. Wij zullen de
zaken zorgvuldig moeten uitwerken. De precieze datum van de daadwerkelijke
terugkeer vind ik daarbij van ondergeschikt belang. Als bij de Somalische
autoriteiten 1 januari een betere datum is, moeten wij daarover geen problemen
met elkaar maken.In haar vierde vraag wijst mevrouw Sipkes op de kritiekpunten uit de fax
van president Egal. Hij vraagt zich af of er niet afgeweken wordt van de overeenkomst,
of er geen sprake is van unilaterale besluiten.Voorzitter! Wij hebben die overeenkomst niet geschonden. Het is uitdrukkelijk
onze intentie ons te houden aan die afspraken. Dat hebben wij tot nu toe gedaan
en dat zullen wij blijven doen. Een van de essentiële onderdelen van
die afspraken is dat er tevoren overleg is met de Somalische autoriteiten
over de feitelijke terugkeer. Wij zullen ons daaraan houden. Daarover is dezer
dagen een bevestigingsbrief gezonden aan president Egal.In haar vijfde vraag informeert mevrouw Sipkes naar de juridische status
van de overeenkomst. Vindt u het goed dat ik de historie van de VOC maar even
terzijde laat? Ik was er niet opgekomen, moet ik eerlijk zeggen.U moet ervan uitgaan dat dit een bindende overeenkomst is tussen de feitelijke
autoriteiten van Somaliland en de Nederlandse autoriteiten, niets meer en
niets minder. Het impliceert geen erkenning door Nederland van die regering.
Dezelfde vorm wordt gehanteerd door de Verenigde Naties; UNHCR en Unicef maken
afspraken c.q. overeenkomsten met de feitelijke autoriteiten van Somaliland,
bijvoorbeeld ter invulling van het repatriëringsprogramma dat UNHCR met
name heeft opgesteld en dat reeds operationeel is.Van de ministers die bij de besprekingen in juni betrokken waren, zijn
er twee hier geweest. In de fax van president Egal is sprake van enige niet
geheel correcte weergaven van dat bezoek. Er was een datum afgesproken waarop
ik hen zelf zou hebben ontvangen. Daarna is die datum veranderd en is men
ontvangen op het hoogste ambtelijke niveau van Justitie en Buitenlandse Zaken.
Ook was gepland dat zij zouden worden ontvangen door een van de asielzoekerscentra.
In verband met hun drukke programma hebben zij dat zelf afgezegd. Wij hadden
geen enkele neiging een dergelijk bezoek af te zeggen, integendeel, men had
bij ons alles kunnen en mogen zien wat zinnig was en waar men om had gevraagd.
Er is ook een informeel contact geweest met een aantal mensen uit de Somalische
gemeenschap, niet in een grote officiële setting maar het heeft wel degelijk
plaatsgevonden. Het was ook onze wens dat er wel degelijk contacten zouden
zijn.Is de veiligheid van de terugkeerders in het geding? Die is niet in het
geding. Er is geen enkele informatie van Buitenlandse Zaken dat er wijziging
is opgetreden sinds wij met steun van uw Kamer het beleid in maart hebben
vastgelegd. Zoals aangegeven in mijn brief, hebben wij wel besloten tot voorzichtige
terugkeer van mensen op kleine schaal en zullen wij de zaak nauwlettend in
de gaten houden.Naar aanleiding van vraag 8 zou ik het volgende willen opmerken. Bij de
overeenkomst die de Kamer is toegezonden, zitten twee onderdelen. Het eerste
onderdeel B1 betreft de mensen die niet via de IOM zullen terugkeren en onderdeel
B2 betreft de mensen die wél via de IOM zullen terugkeren. De term
illegale migranten is gebruikt omdat het over twee groepen kan gaan. Aan de
ene kant de mensen die echt uitgeprocedeerd zijn en daarmee dus illegaal hier
zijn en aan de andere kant mensen die om andere redenen hier verblijven, geen
asielaanvraag hebben ingediend en dus niet de hele procedure hebben doorlopen.
U kunt daarbij denken aan mensen die hetzij via een visum of hetzij om studieredenen
hier zijn gekomen, hier zijn gebleven en nu duidelijk illegaal
hier zijn en terug zullen moeten gaan.Wat is het verschil met bijvoorbeeld een land als Ethiopië? In de
nota Terugkeerbeleid hebben wij beleid uiteengezet waarin een aantal pilotprojecten
is opgenomen. Ten aanzien van díé landen is er een uitdrukkelijke
samenwerking tot stand gekomen – zoals de Kamer weet is dat een verder
groeiende samenwerking – tussen Justitie enerzijds en Ontwikkelingssamenwerking
anderzijds. Er zijn pilotprojecten voor Ethiopië en Eritrea. Daarin is
uitdrukkelijk geld gestoken door Ontwikkelingssamenwerking. Er worden programma's
opgezet in Ethiopië. Daar wordt geld van Ontwikkelingssamenwerking in
gestoken. Met Eritrea zijn wij nog in gesprek. Ontwikkelingssamenwerking is
ook met Angola bezig. De eerste uitkomsten van de overeenkomsten zijn onlangs
bij mij binnengekomen. Het zijn projecten die door Justitie en Ontwikkelingssamenwerking
samen worden uitgevoerd.Denemarken is een van de landen die onderzoeken hoe het terugkeerbeleid
gestalte moet worden gegeven. Denemarken heeft een overeenkomst afgesloten
met de feitelijke autoriteiten van Somaliland, een overeenkomst die gelijk
is aan de overeenkomst van Nederland met Somaliland. Daarover vindt niet primair
de discussie plaats. Wij hebben in de afgelopen dagen informatie gekregen
van de Deense ambassade. Daarnaast is er een discussie over de vraag of Denemarken
een extra bedrag wil inzetten voor ontwikkelingswerk in Somaliland. Een budgetcommissie
van het parlement heeft zich daarover gebogen en heeft een eerste, negatief
oordeel uitgesproken. Dat hield uitdrukkelijk verband met de omvang van het
bedrag. Mij is meegedeeld dat de minister die over deze zaken gaat, de opdracht
heeft gekregen om met andere landen hierover contact op te nemen. Daarbij
moet hij nagaan wat die landen doen in het kader van ontwikkelingswerk. Die
discussie is nog niet afgrond. Voor het overige kijkt Denemarken op dezelfde
manier naar de mogelijkheden van terugkeer als Nederland.Voorzitter! Ik vat samen. Terugkeer naar Somaliland is geen gemakkelijke
zaak. In maart hebben wij vastgesteld dat het wel moet gebeuren, dat er een
regeling getroffen moet worden en dat die natuurlijk zorgvuldig moet zijn.
Ik kan natuurlijk niet een 100% garantie geven. Maar ik ben van mening dat
wij met de autoriteiten die daar op dit moment over gaan, een zo zorgvuldig
mogelijke regeling hebben getroffen. Er zal sprake zijn van kleinschaligheid:
één persoon of enkele personen per keer terugzenden. Dat proces
zal zo goed mogelijk worden begeleid. Het spreekt vanzelf dat de Kamer hiervan
op de hoogte kan worden gehouden. Wij zouden de Kamer bijvoorbeeld na een
halfjaar kunnen informeren over de gang van zaken.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording,
ook al roept die nog veel vragen op.De staatssecretaris heeft gezegd dat de IOM de fax heeft gekregen en dat
zij daarna daarvan op de hoogte is gesteld. Hoe lang daarna is zij daarvan
op de hoogte gesteld? Wij hebben op 8 september een brief gekregen van de
staatssecretaris, waarin zij nadrukkelijk zegt dat met ingang van heden, dus
van 8 september, wordt overgegaan tot uitzetting en dat de IOM voorbereidingen
treft. Hoe kan dat? De IOM heeft een week daarvoor gehoord dat een en ander
niet in orde is. Dat maakt het geheel voor mij nogal onbetrouwbaar. Dan denk
ik: hoe serieus gaat de IOM daarmee om? Bovendien is mij gebleken dat VluchtelingenWerk
Nederland weliswaar niet aan de staatssecretaris van Justitie maar aan de
minister-president een brief heeft gestuurd, ook op 30 augustus. Uit die brief
blijkt ook dat een en ander niet rond is. Dan blijft mijn vraag: hoe kan de
staatssecretaris in de brief aan de Kamer schrijven dat de overeenkomst rond
is en dat onmiddellijk tot uitzetting zal worden overgegaan? Het blijft allemaal
onduidelijk.De staatssecretaris heeft een vergelijking getrokken met overeenkomsten
van de UNHCR met autoriteiten in bepaalde gebieden. Ik meen dat er een groot
verschil is tussen de UNHCR als organisatie en Nederland als overheid. Ik
weet niet van welke status dan moet worden uitgegaan. Is het iets privaatrechtelijks?
Ik vind dat er geen vergelijking kan worden getrokken.De veiligheid is volgens mij op geen enkele manier gewaarborgd. Daar wordt
niet naar verwezen. In de overeenkomst die in Denemarken ter discussie staat,
wordt nog wel gesproken van het feit dat repatrianten in ieder geval niet
blootgesteld zullen worden aan schendingen van mensenrechten en dat zij een
aantal minimale waarborgen hebben. Dat ontbreekt hierin ten enenmale. Kan
de staatssecretaris daarop ingaan?Het onderscheid dat de staatssecretaris maakt tussen uitgeprocedeerde
asielzoekers en "illegal migrants", mensen die hier op een andere titel binnengekomen
zijn, is geheel nieuw voor mij. In de overeenkomst wordt weinig over de "illegal
migrants" gezegd. Als het voornamelijk gaat over uitgeprocedeerde asielzoekers,
zal de IOM extra hard zijn geschrokken toen zij de fax kreeg waarin stond
dat een en ander niet doorging.Ik hoor graag van de staatssecretaris wat nu precies de positie is van
de "common agent". Wie is dat, wie controleert dat, welke waarborgen zijn
daarbij van toepassing?Ik heb een vergelijking getrokken met de Ethiopische terugkeerregeling.
De staatssecretaris zegt dat dit natuurlijk in overeenstemming met DGIS is
gebeurd. Maar waarom ontbreekt DGIS hier? Waarom wordt hier wel een bedrag
ter beschikking gesteld voor mogelijkheden om een bestaan op te bouwen, zonder
dat hieraan criteria ten grondslag liggen en zonder bemoeienis van Ontwikkelingssamenwerking?Het gaat om de veiligheid van de terugkerende; daarover hebben wij het
allemaal. Wij hebben op dat punt niet alleen een morele verplichting omdat
het over mensen gaat. Wij zijn namelijk ook gehouden aan het simpele non-refoulementprincipe.
Dat ontbreekt hier. Ik weet niet welke voorbereidingen de IOM of de Nederlandse
autoriteiten hiervoor hebben getroffen. Hoe denkt de staatssecretaris dat
te realiseren? Ik vind dat wij in terugkeerovereenkomsten echt een aantal
minimale waarborgen moeten hebben. Ten eerste is dat de individuele toets:
wie gaat er terug, wie kan er terug? Schenden wij met het terugsturen niet
het EVRM, of het antifolterverdrag? Vervolgens moeten wij ook
weten hoe het zit met mensen die in het land van terugkeer misschien strafvervolging
te wachten staat. Wij moeten nadrukkelijk weten hoe het met de bescherming
en met de mensenrechten staat en hoe er wordt gemonitord. Wij moeten ook weten
of men als individu op afspraken kan terugkomen en hoe een en ander getoetst
wordt. Daartoe dien ik een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de huidige terugkeerregeling voor Somalische asielzoekers
en de correspondentie hierover van de Somalische autoriteiten aantonen dat
een veilige terugkeer van uitgeprocedeerde Somalische asielzoekers naar Noord-Somalië
niet gewaarborgd kan worden;verzoekt de regering alle voorgenomen uitzettingen van uitgeprocedeerde
Somalische asielzoekers op te schorten totdat een nieuwe terugkeerregeling
is opgesteld en voorgelegd aan de Tweede Kamer,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Sipkes. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 1 (25647).Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! Justitie heeft met de autoriteiten in Somaliland een overeenkomst
gesloten om uitgeprocedeerde asielzoekers te laten terugkeren. De overeenkomst
is onder anderen ondertekend door de president van Somaliland. Even leek het
erop dat de autoriteiten van de overeenkomst af wilden, maar uit de brief
van president Egal van 22 september blijkt dat hij zich aan de gemaakte afspraken
wil houden en dat de uitvoering vanaf januari 1998 kan plaatsvinden.Een belangrijk punt is dat Somaliland wil beoordelen of de terug te keren
personen uit Somaliland afkomstig zijn. Er staat: "identify them as Somaliland".
De staatssecretaris zal nu een missie sturen om dit akkoord nader uit te werken.
Ik neem aan dat zij ons nadere informatie over de uitkomst van die missie
zal geven. Natuurlijk moet ook de vraag worden beantwoord welke categorieën
mensen kunnen teruggaan. In het ambtsbericht van januari 1997 staan immers
ook Zuid-Somaliërs genoemd die ofwel lang in Noord-Somalië hebben
gewoond, ofwel een clanrelatie hebben met Noord-Somalische clans. Worden deze
groepen ook door Somaliland geaccepteerd? Op welke plek vindt de goedkeuring
door Somaliland plaats? Is dat voor het vertrek in Nederland of na aankomst?
Als dat laatste het geval is, dan bergt dat natuurlijk behoorlijke risico's
in zich, omdat er dan wel met mensen zal worden gesleept, hetgeen ons niet
wenselijk lijkt. Wordt aan eventueel geweigerden nadien een voorlopige vergunning
tot verblijf verleend?Wat gebeurt er met de gelden die aan de IOM-vertegenwoordiger ter beschikking
worden gesteld? In de brief staat dat een deel van de gelden ten goede zal
komen aan de lokale gemeenschap. Ik neem toch aan dat er geen wapens van gekocht
zullen worden. Welke afspraken zijn er gemaakt met de IOM? Is die vertegenwoordiger
onafhankelijk van de Somalilandse autoriteiten? Op welke manier kan de Somalische
gemeenschap in Nederland bij de uitvoering van het nu op komst zijnde regime
verder betrokken worden? Welke activiteiten worden in dat verband ondernomen?Dan de procedure. De uitgeprocedeerde krijgt één week bedenktijd
om te beslissen of hij aan vrijwillige terugkeer mee wil werken of niet. Dat
lijkt mij betrekkelijk kort. Is dat niet een te korte termijn? Maakt zo'n
termijn eigenlijk niet bij voorbaat dat het programma onuitvoerbaar wordt?
Wordt er voorzien in enige vorm van monitoring om te bezien hoe het met de
teruggekeerde personen gaat? Want met mevrouw Sipkes ben ik van mening dat
de veiligheid van de mensen natuurlijk uitermate belangrijk is.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Er zijn heel veel vragen gesteld. Het lijkt mij dat niet alleen de garantie
dat er geen wapens van het geld worden gekocht een rol speelt voor D66, maar
ook nog wel andere criteria. Vindt u de overeenkomst zoals die voorligt overigens
wel voldoende?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik heb nu een aantal vragen gesteld aan de staatssecretaris over zaken
waarover ik nadere opheldering wil hebben voordat ik een eindoordeel geef
over de overeenkomst. Uit mijn vragen kunt u wel beluisteren dat ik niet bij
voorbaat neen zeg.De heer Verhagen (CDA):Vindt D66 dat er hoe dan ook een overeenkomst moet zijn om afgewezen uitgeprocedeerde
asielzoekers terug te kunnen sturen naar hun land van herkomst?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik vind het moeilijk om een vraag zo in zijn algemeenheid te beantwoorden.
Ik meen dat het in dit concrete geval belangrijk is dat er inderdaad een overeenkomst
ligt, met alle plussen en minnen die eraan vastzitten. Dat hij er ligt, vind
ik wel belangrijk.De heer Rijpstra (VVD):Voorzitter! De Kamer heeft uitgesproken dat terugkeer naar Noord-Somalië
verantwoord is. De VVD heeft bij eerdere debatten al aangegeven dat wanneer
er veilige gebieden in een land zijn, wij dat zeker tot de mogelijkheden zien
om terug te keren. Het fenomeen van missies is dit jaar wat vaker aan bod
gekomen. Wij zijn begonnen met het verhaal over Eritrea en Ethiopië.
Er zijn nog wat andere missies gevolgd. Ik denk onder meer aan Sri Lanka.
In juli is er de missie geweest naar Noord-Somalië. Een en ander past
in het terugkeerbeleid. Wij zijn het er ook mee eens om te komen tot goede
afspraken met de landen van herkomst, omdat dit de meeste garantie kan bieden.
In dit geval is het gegaan om een missie van Buitenlandse Zaken en Justitie.
Betekent dit dat in principe de missies die de komende tijd naar andere landen
uitgevaardigd zullen worden uit vertegenwoordigers van deze twee departementen
zullen bestaan? Of komt Ontwikkelingssamenwerking nadrukkelijker ook op andere
terreinen om de hoek kijken?Een andere vraag is de rol van de niet-gouvernementele organisaties, de NGO's. Dicht de staatssecretaris hun ook nog een rol toe bij de
ontwikkelingen die opgezet worden? Ik weet natuurlijk dat in Noord-Somalië
er nauwelijks sprake is van NGO's, maar wellicht dat die in de toekomst wat
meer vorm zouden kunnen krijgen.Denemarken is al genoemd in het kader van het beleid dat dit land zelf
ontwikkelt. In hoeverre zijn bilaterale samenwerkingsovereenkomsten tussen
Nederland en Denemarken te sluiten om gezamenlijk de terugkeer aan te pakken?Het viel mij op dat in de fax van de president van Somaliland de term
"rejected asylum seeker" wordt gebruikt, terwijl er in de overeenkomst steeds
sprake is van "illegal migrants". Dit kan tot misverstanden leiden. Wellicht
kan dit begrip in de vervolgovereenkomst wat zorgvuldiger worden gedefinieerd.
Worden de verdere details geregeld door de vervolgmissie die naar Somaliland
zal gaan? Ik ben overigens benieuwd naar de wijze waarop met Somaliland zal
worden gecommuniceerd. Ik heb vernomen dat het de bedoeling is dat er met
een "common agent" wordt gewerkt. Biedt dat voldoende garantie om het terugkeerbeleid
ook daadwerkelijk inhoud te geven?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Wij hebben al eerder uitvoerig gesproken over een zorgvuldig
terugkeerbeleid. De heer Rijpstra heeft erop gewezen dat er nog nadere afspraken
gemaakt moeten worden. Betekent dit dat deze overeenkomst voor de VVD-fractie
onvoldoende is?De heer Rijpstra (VVD):Het is een heldere overeenkomst. De staatssecretaris heeft in haar brief
van 26 september jl. aangegeven dat de uitvoeringsdetails de komende maanden
verder geregeld worden. Dat is voor mij voldoende waarborg om uitgeprocedeerde
inwoners van Noord-Somalië te kunnen terugsturen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):U heeft echter ook gevraagd of het nu over "rejected asylum seeker" of
over "illegal migrants" gaat. Dat is nogal een verschil. Al voordat u een
antwoord op die vraag heeft gekregen, zegt u dat het terugkeerbeleid moet
worden voortgezet.De heer Rijpstra (VVD):Als iemand in Nederland is uitgeprocedeerd, kan hij wat ons betreft terug.
Er wordt nu terecht bezien of het mogelijk is om betrokkenen support te verlenen.
Er had ook keihard gezegd kunnen worden: gaat u maar terug. De weg die de
staatssecretaris bewandelt, heeft onze voorkeur. Wij denken dat met deze missies
en met het vervolg daarop meer te bereiken is dan met het klakkeloos terugsturen
van uitgeprocedeerde asielzoekers.De heer Van Oven (PvdA):Voorzitter! In maart van dit jaar is de Tweede Kamer akkoord gegaan met
de consequenties die de staatssecretaris trok uit het destijds meest recente
ambtsbericht inzake Somalië. Het kwam erop neer dat de terugkeer van
uitgeprocedeerde asielzoekers naar bepaalde delen van Somalië voor een
meerderheid van de Kamer, inclusief de fractie van de PvdA, acceptabel was.
De staatssecretaris heeft toen aangekondigd over de uitvoering nadere besprekingen
te zullen voeren.Dit is nu gebeurd en het resultaat daarvan ligt voor ons: een overeenkomst
met Somaliland van juni van dit jaar, vergezeld van berichten over enkele
uitvoeringsperikelen. Mijn fractie heeft hierover de volgende opmerkingen.
Somaliland is niet erkend door Nederland. Een afspraak met een niet erkend
land is moeilijk maar niet onmogelijk. Ook met andere niet erkende entiteiten
is er zakelijk verkeer. Illustratief is dat namens Somaliland ministers tekenden
en namens Nederland een ambtenaar van de IND. Is dat op het ontbreken van
de erkenning terug te voeren?De vraag is echter of het departement van Justitie hiermee Somaliland
feitelijk niet een beetje erkent. Door het sluiten van deze overeenkomst wordt
aangegeven dat men vertrouwen heeft in het feitelijk gezag over het desbetreffende
deel van Somalië. Dat is toch een belangrijk criterium voor erkenning?De heer Verhagen (CDA):De heer Van Oven weet dat het volgens ons beleid niet alleen mogelijk
is iemand terug te sturen naar een land van herkomst. Het is ook mogelijk
dat je voor een land, vanwege de interne situatie daar, een VVTV afgeeft,
terwijl er binnen dat land regio's zijn waarnaar een veilige terugkeer is
gegarandeerd.Als je met de lokale autoriteiten een afspraak maakt om een veilige terugkeer
in goede banen te leiden, dan is er toch geen sprake van de volkenrechtelijke
erkenning waarover de heer Van Oven nu spreekt?De heer Van Oven (PvdA):Ik ben het met de heer Verhagen eens dat er geen sprake is van een formele
erkenning. Ik neem aan dat de staatssecretaris dat anders wel in haar brief
had geschreven. Ik vraag mij af of de staatssecretaris desalniettemin bezig
is met een soort feitelijke erkenning van het land op basis van een criterium
dat ook gehanteerd pleegt te worden bij het beantwoorden van de vraag of een
land al of niet formeel moet worden erkend. Ik verwijs hierbij naar de discussie
over Guinee-Bissau. Die hebben de heer Verhagen en ik niet vanuit de bankjes
in de Kamer, maar wel vanuit de schoolbankjes gevolgd.De heer Verhagen (CDA):De fractie van de PvdA heeft in maart ingestemd met het ambtsbericht.
Daarbij is geconcludeerd dat een en ander niet alleen heel zorgvuldig is vastgesteld,
maar ook dat het mogelijk is om mensen terug te laten keren naar Somaliland.
De Kamer heeft toen zelf om contact met de autoriteiten gevraagd om een zorgvuldige
terugkeer te kunnen garanderen. Als de staatssecretaris dat doet, kan de heer
Van Oven haar toch niet verwijten dat zij dat land daarmee impliciet erkent?De heer Van Oven (PvdA):Ik sta hier niemand iets te verwijten. Ik heb een paar vragen gesteld.
Ik ben het helemaal met de heer Verhagen eens, dat de Kamer in maart groen
licht heeft gegeven voor terugkeer naar Somalië, ook voor terugkeer naar
delen van Somalië. Dat mag de Kamer uiteraard niet verhinderen om haar
controlerende taak uit te oefenen, ook ten opzichte van de uitvoering van
een dergelijke maatregel. En daarover praten wij.Voorzitter! Als ik het goed heb begrepen, gaat de financiering buiten
het departement van Buitenlandse Zaken om. Heeft dat ook te maken met die
erkenning? Als zaken waren gedaan met een erkend land, had de modaliteit via
de financiering van Ontwikkelingssamenwerking dan wel voor de hand gelegen?Over de status van de overeenkomst heeft mevrouw Sipkes al vragen gesteld.
Ik begrijp dat het een privaatrechtelijke overeenkomst is. Dat wil ik nog
graag vastgesteld zien. Zijn er in Europa nog andere landen die dergelijke
overeenkomsten hebben gesloten?Het bezoek van de drie ministers is niet naar hun tevredenheid verlopen.
Daarvan getuigt de fax. Van wie was de uitnodiging afkomstig? Is het allemaal
goed genoeg voorbereid en begeleid? Zijn de betrokken ministers of gezagsdragers
voldoende serieus genomen tijdens hun bezoek? Nederland had nu eenmaal met
het land waaruit zij afkomstig zijn, een overeenkomst gesloten.De kernvraag is uiteraard wat de waarborgen zijn voor een behoorlijke
uitvoering van het akkoord. De staatssecretaris schrijft ervan uit te gaan
dat de overeenkomst naar letter en geest zal worden uitgevoerd. Zij wil echter
op korte termijn een ambtelijke missie naar Hargeisa afvaardigen. Dat spoort
met de zinsnede in de brieven van de ministers en president Egal dat over
de uitvoering nog besprekingen moeten worden gevoerd. Dat betekent dus ook
dat de overeenkomst in ieder geval niet voor 1 januari 1998 kan worden uitgevoerd.
Kan van die ambtelijke missie verslag worden uitgebracht aan de Tweede Kamer?Wie precies worden door de Somalilandse overheid als onderdanen erkend?
Wie geeft de documenten uit die voor de reis nodig zijn? Welke consequenties
verbindt Nederland aan een afwijzing door de Somalische autoriteit? Houdt
dit in dat mensen onder de ROA-voorziening blijven vallen of een VVTV krijgen?
Hoe geschiedt de monitoring nu wij in het betrokken gebied geen ambassade
hebben? Waarom staat in de overeenkomst geen mensenrechtenparagraaf? Volgens
berichten die ons bereikten, staat zo'n paragraaf wel in de overeenkomst tussen
Denemarken en Somaliland.Het voorlopige oordeel van de PvdA-fractie is dat de overeenkomst op zichzelf
bestaanbaar is, maar op dit ogenblik feitelijk nog niet uitvoerbaar. Dat laatste
hoeft ook niet vanwege de datum van ingang die nog niet voor 1 januari 1998
is voorzien. Wat dit betreft, stelt mijn fractie het op prijs het verslag
van die ambtelijke missie onder ogen te krijgen voordat tot de daadwerkelijke
uitvoering van deze overeenkomst wordt overgegaan.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De overeenkomst is in ieder geval tot 1 januari 1998 nog niet uitvoerbaar,
zoals de autoriteiten van Somaliland ons hebben meegedeeld. Mijn vraag is
in hoeverre de overeenkomst zoals deze voorligt, volgens de PvdA-fractie uitvoerbaar
is.De heer Van Oven (PvdA):Dat ligt niet uitsluitend aan de autoriteiten van Somaliland, maar ook
aan de resultaten die door de ambtelijke missie worden geboekt bij de besprekingen
over de uitvoering van die overeenkomst. Ik ga ervan uit dat, voorzover de
staatssecretaris nu niet concreet op een aantal van de door mij gestelde vragen
kan antwoorden, dit antwoord te vinden zal zijn in de rapportage van die ambtelijke
missie. Op basis daarvan kunnen wij beoordelen of die overeenkomst naar onze
mening uitvoerbaar is. Ik wijs er in dat verband op dat, aangezien het een
privaatrechtelijke overeenkomst betreft en geen verdrag, de Kamer in het bekende
democratisch gat dreigt te vallen, omdat zij geen goedkeuringsrecht heeft.
Gelukkig hebben wij dit nu als het ware feitelijk geïntroduceerd door
deze bespreking, maar dat ontheft ons natuurlijk niet van de plicht om er
heel concreet naar te kijken, ook aan de hand van de informatie die nog nader
moet worden ingewonnen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Vandaar ook mijn motie. Ik wacht nog even af wat de PvdA-fractie daarmee
doet.Bij de overeenkomst hebben wij een aantal vragen gesteld. Een ervan is:
welke waarborgen zijn er ten aanzien van de mensenrechten voor degenen die
straks terugkeren? U hebt net als ik aangehaald dat zulks in de overeenkomst
met Denemarken wel opgenomen is.De heer Van Oven (PvdA):Voorzover ik weet.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzover wij beiden weten. Vindt u niet dat de overeenkomst die Nederland
sluit minimaal een dergelijke opname moet hebben en dat dit impliceert dat
wat er nu ligt onvoldoende is?De heer Van Oven (PvdA):Ik had verwacht dat zoiets erin zou staan, in elk geval dat een poging
zou zijn gedaan om het erin te krijgen. Ik hoor dan ook graag waarom dit niet
het geval is. Het gaat mij om de overall indruk. Daaraan wil ik meteen mijn
slotsuggestie vastkoppelen.Elementair is dat wij als Nederlandse samenleving vertrouwen kunnen hebben
in de samenwerking met laat ik maar zeggen "niet formele autoriteiten", dat
het vertrouwen bestaat dat partijen elkaar serieus nemen en dat men zich aan
die kant van de aangegane verplichtingen kan en wil kwijten. Ik vraag mij
af, met alle waardering voor ambtelijke missies, of wij daarover voldoende
zekerheid krijgen door alleen een nieuwe ambtelijke missie. Het bijzondere
van deze situatie is niet alleen dat het om een niet erkend land gaat, maar
ook dat deze overeenkomst is gesloten door Nederlandse ambtenaren. Ik zou
mij kunnen voorstellen – die suggestie wil ik graag doen – dat
de staatssecretaris na die ambtelijke missie nog een onafhankelijk persoon
van aanzien vraagt om naar Somaliland te gaan om een soort algemene indruk
te krijgen van de situatie, alsmede van de bereidheid en de capaciteit om
deze overeenkomst uit te voeren. Ik denk dan aan personen als Kooijmans, Van
der Stoel, De Ruiter, Vonhoff of Glastra van Loon. Wij hebben genoeg personen
van dat kaliber, denk ik, in wie een breed vertrouwen bestaat en die, voordat
de overeenkomst daadwerkelijk in uitvoering komt, daarover een standpunt kunnen
geven. Ik denk dus niet aan een minutieus overwogen rapport. Het gaat om de
gezondverstandindruk van iemand van wie wij allen vinden dat hij veel gezond
verstand bezit.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat lijkt mij een prima suggestie, maar dit is geen antwoord op mijn vraag.
Moet er in de overeenkomst een verwijzing zijn naar het respecteren van mensenrechten?
Moet naar het oordeel van de PvdA niet in de overeenkomst een paragraaf zijn
opgenomen over de monitoring?De heer Van Oven (PvdA):Wat de paragraaf over de mensenrechten betreft zou ik zeggen: in beginsel
wel. Nogmaals, ik hoor graag waarom dat niet het geval is geweest. Ik zeg
echter ook weer niet dat, als dit er niet in voorkomt, daarmee
per se de overeenkomst voor mij van de baan is. Ik wil dat graag in het licht
van het geheel beoordelen. De monitoring lijkt mij meer een kwestie van de
Nederlandse autoriteiten, om te verzekeren dat die bestaat en voldoende is.
Wij kunnen moeilijk van de Somalilandse gesprekspartners verwachten dat zij
de monitoring van hun eigen gedrag gaan regelen. Dat lijkt mij geen geschikt
onderdeel van de overeenkomst.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat is toch uitermate ongebruikelijk. Over het algemeen wordt aangegeven
wie de monitoring uitvoert, de UNHCR, de ambassade enz. Nu ontbreekt elke
verwijzing naar een monitoring. Ook ontbreekt een verwijzing naar mensenrechtenbescherming.
Vindt u niet dat dit zou moeten worden opgenomen? Als u in verband met de
mensenrechten de woorden "in beginsel" gebruikt, weet ik niet goed wat ik
daarmee aan moet. Misschien kunt u dat nog uitleggen. Als het neerkomt op
in beginsel wel, maar uiteindelijk niet, wordt dan de monitoring niet extra
belangrijk?De heer Van Oven (PvdA):Met "in beginsel" bedoel ik het volgende. Men moet ervan kunnen uitgaan
dat de terugkeer met respect voor mensenrechten geschiedt.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Wij hebben het over een privaatrechtelijke overeenkomst en niet over een
internationale overeenkomst.De heer Van Oven (PvdA):Je zou kunnen verwachten dat dit in de overeenkomst zou worden opgenomen,
maar ik sluit niet uit dat de Nederlandse regering op grond van ander materiaal
en andere bronnen, buiten de overeenkomst om, de zekerheid verkrijgt dat het
op die manier zal gaan. Ik heb hierover een vraag gesteld aan de staatssecretaris
en ik wacht met u het antwoord daarop af.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! De heer Van Oven gaf zojuist aan dat met gezond verstand naar
de overeenkomst moest worden gekeken. Ik probeer met gezond verstand te luisteren
naar wat de PvdA wat dit betreft wil. Enerzijds stelt men dat men niet wegloopt
voor wat men in het verleden heeft gezegd. Dat komt neer op: ga zo door, staatssecretaris.
Anderzijds zet men veel vraagtekens bij de veiligheid, de monitoring, de mensenrechtenparagraaf
enz. Ik vraag mij af in hoeverre de fractie van de PvdA nog achter haar eigen
conclusie staat, in maart 1997 getrokken, dat de terugkeer, zowel vrijwillig
als gedwongen, mogelijk is gelet op de veiligheidssituatie in de regio Noordwest-Somalië.De heer Van Oven (PvdA):Daar staat mijn fractie nog volledig achter, maar waar wij het nu over
hebben, is de uitvoering van de toen aangekondigde maatregelen. Wij hebben
vanmiddag maar ook eerder begrepen dat dit geen eenvoudige zaak is omdat Somaliland
geen erkende staat is. Als tóch afspraken worden gemaakt met een dergelijke
entiteit – ik heb al gezegd dat dit wat de PvdA betreft in beginsel
wel degelijk kan – moet je ervan overtuigd zijn dat de uitvoering met
voldoende waarborgen is omkleed. Welnu, de gang van zaken, niet zozeer ten
aanzien van de totstandkoming van de overeenkomst als wel wat betreft de eerste
fase van de besprekingen over de uitvoering, biedt dat vertrouwen nog niet.
In die zin hebben wij een nadere verzekering nodig. Deze kan voortkomen uit
wat een ambtelijke missie hier ter tafel brengt; een verdergaande verzekering
kan worden verkregen door middel van een bezoek van een "wijze", zoals ik
heb gesuggereerd.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! In het debat over de terugkeernotitie heeft de fractie van
het CDA onderstreept dat de daadwerkelijke terugkeer van uitgeprocedeerde
en niet toegelaten asielzoekers weliswaar een uitermate moeilijk onderdeel
is, maar tegelijkertijd een noodzakelijk sluitstuk van een geloofwaardig asielbeleid.
Dat de terugkeer niet altijd gemakkelijk te realiseren is, bleek het vorig
jaar bij de mislukte terugkeer van negentien Somaliërs. Mevrouw Sipkes
refereerde er al aan dat ik toen heb gesproken over pingpongen met mensen.
Duidelijk is dat de terugkeer van de negentien Somaliërs op een fiasco
is uitgelopen. Niet alleen wij, maar ook anderen en de staatssecretaris waren
ervan doordrongen dat, wilde je een dergelijk fiasco in de toekomst vermijden,
je moest proberen op een zorgvuldige wijze een terugkeer mogelijk te maken.
Je moest overeenstemming bewerkstelligen met de autoriteiten in Noordwest-Somalië.Tijdens de discussie van 12 maart jl. concludeerde niet alleen de CDA-fractie,
maar de overgrote meerderheid van de Kamer, dat het ambtsbericht over Somalië
op een uitermate zorgvuldige wijze was samengesteld. Ik herinner mij dat ik
niet alleen zelf, maar dat ook anderen gewezen hebben op de voorbeeldfunctie
die dat ambtsbericht kon hebben voor de samenstelling van ambtsberichten in
het algemeen. Wij hebben altijd discussie over de zorgvuldigheid van ambtsberichten.
Ik herinner mij nog heel goed dat meer mensen toen gewezen hebben op de zorgvuldige
manier waarop dit ambtsbericht was voorbereid. Op basis van dat ambtsbericht
kwamen wij tot de conclusie dat terugkeer, bij voorkeur vrijwillig, maar ook
gedwongen terugkeer, naar de regio Noordwest-Somalië mogelijk was voor
de groepen uitgeprocedeerde niet toegelaten asielzoekers die in het ambtsbericht
waren omschreven.Wij hebben op grond van de ontwikkelingen in Noordwest-Somalië geen
aanleiding om terug te komen op de conclusie die wij toen hebben getrokken.
In het algemeen blijven wij het standpunt dat wij toen verkondigd hebben nu
ook hier verkondigen. Dat wil niet zeggen dat wij geen vragen hebben bij de
overeenkomst die nu voorligt, juist gelet op de noodzaak om een fiasco als
dat van het vorig jaar te vermijden. Een aantal van die vragen is gesteld
door collega Sipkes. Andere collega's hebben ook een aantal punten naar voren
gebracht. Ik zou nog een aantal elementen aan de orde willen stellen.Het eerste is de informatievoorziening aan de Kamer. In de brief van 8
september staan een aantal dingen die niet helemaal overeenkomen met hetgeen
wij vandaag horen. Ik geef een voorbeeld. De staatssecretaris zegt nu dat
er geen officiële gedachtewisseling heeft plaatsgevonden tussen de ministers
die hier waren en de Somalische gemeenschap. Er heeft slechts een informeel
gesprek plaatsgevonden met een aantal Somaliërs. In de brief staat letterlijk,
dat een gedachtewisseling heeft plaatsgevonden tussen de vertegenwoordigers
van de Somalilandse autoriteiten en vertegenwoordigers van de Somalische gemeenschappen
in Nederland, over de actuele veiligheidssituatie in Somaliland en de vooruitzichten
voor de wederopbouw. Nu gaat het er mij niet om de staatssecretaris op woorden
te vangen, maar de suggestie is toch wel een andere dan nu uit haar woorden
in reactie op de vragen van mevrouw Sipkes naar voren komt.Kan de staatssecretaris de Kamer informeren over de ervaringen die zijn
opgedaan met de projecten en terugkeerprogramma's die in het verleden zijn
opgezet en geëffectueerd door de UNHCR en ook operationeel zijn?De staatssecretaris zei dat de datum niet zo van belang was. Hoe verhoudt
dat zich met de uitspraak van de Rechtseenheidskamer inzake de Zaïrezen,
waarin sprake was van een relevante tijd in de zin van het driejarenbeleid,
indien er afgezien is van vertrek, terwijl achteraf blijkt dat er gedurende
de periode dat de zaak werd aangehouden technisch nog wel mogelijkheden waren
om tot gedwongen terugkeer over te gaan? Om die reden wil ik de datum in dit
kader nog aan de orde stellen.Ten slotte. Nu ik het toch over data heb, het is vandaag 1 oktober. Wij
hebben te maken met problemen met het bewerkstelligen van daadwerkelijke terugkeer.
Vóór het zomerreces hebben wij een uitvoerig debat gevoerd over
de notitie over dit onderwerp. Wij hebben toen geconstateerd dat die notitie
op een groot aantal punten tekortschoot. Er zijn tien moties aangenomen, waarvan
er nota bene twee op 1 oktober van dit jaar uitgevoerd hadden moeten zijn.
Het is vandaag 1 oktober, maar wij hebben zelfs nog niet gehoord wat het kabinet
met deze moties zal doen, terwijl wij er meermalen om hebben gevraagd. Gelet
op het grote belang van het realiseren van daadwerkelijke terugkeer en op
de grote problemen die ontstaan als dat sluitstuk van het asielbeleid niet
concreet gemaakt wordt, zou ik vandaag toch op z'n minst willen vernemen wat
er met de moties zal worden gedaan en welke houding het kabinet aanneemt tegenover
de twee moties waarin om concrete stappen vóór 1 oktober is
gevraagd.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Ik zal proberen de vragen zo concreet mogelijk te beantwoorden
in de volgorde van de sprekers.Mevrouw Sipkes had ook al in haar schriftelijke vragen gevraagd, wat er
in mijn brief van 8 september bedoeld wordt met "met ingang van heden". Daar
was ik nog niet op ingegaan. Daar moeten de voorbereidingshandelingen onder
worden verstaan. Zodra je een besluit genomen hebt, moet er een flink aantal
stappen gezet worden. Ik kom straks terug op hoe wij verder zullen gaan, maar
zo is het bedoeld.Dan heeft mevrouw Sipkes nog gevraagd, wanneer Justitie nu precies de
fax van 30 augustus ontvangen heeft. Ik denk dat uit mijn brief van 8 september
wel duidelijk is geworden dat er twee dingen elkaar gekruist hebben. Formeel
heb ik die fax pas half september gekregen. Mevrouw Sipkes maakt gewag van
een brief van 28 augustus van de VVN aan de minister-president. Ik zou echt
moeten nagaan of die brief ook bij ons terecht is gekomen, maar bij het schrijven
van mijn brief van 8 september had ik in ieder geval nog niet de fax van de
minister die daarbij een soort terugtrekkende beweging zou hebben gemaakt.
Anders zou ik de Kamer onjuiste informatie hebben verstrekt, zo concludeer
ik.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Inderdaad, voorzitter, want de staatssecretaris schrijft nadrukkelijk
dat op kleine schaal met de terugkeer zal worden begonnen en dat binnen de
IND alle noodzakelijke voorbereidingen zijn getroffen om met de uitvoering
een aanvang te maken. Dat kan toch niets anders betekenen dan dat de overeenkomst
is zoals die is en dat er met de uitvoering begonnen kan worden? Het betekent
toch niet dat er nog allerlei zaken onduidelijk zijn? Dan zou de staatssecretaris
ons die afspraken niet hebben gemeld.Staatssecretaris Schmitz:Je kunt er natuurlijk een heel debat over houden, maar onder "uitvoering"
kun je verschillende dingen verstaan. Op 2 september heeft het hoofd van de
IND nog een brief naar Somalië gestuurd om nog verdere regelingen te
treffen voor een aantal details. Zodra er een overeenkomst is, zoals de overeenkomst
die ik op 8 september aan de Kamer heb toegestuurd – wij sturen niet
voor niets nog een ambtelijke missie – moet er nog een aantal zaken
nader worden ingevuld. Ik zeg nu alvast dat ik de Kamer bij de volgende ambtelijke
missie uiteraard op de hoogte zal stellen en van het resultaat daarvan verslag
zal doen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Nog even over de brief. De staatssecretaris weet niet of die
ook op haar departement is binnengekomen, maar de strekking van de brief is
eigenlijk dezelfde als die van de fax aan de IOM. Het is toch wel heel vreemd
dat zo'n brief aan de minister-president – ik begrijp niet waarom die
niet naar de staatssecretaris is gestuurd, maar dat is een andere vraag –
niet ook bij de staatssecretaris terechtkomt. Daar zou ik graag nog een reactie
op horen. De inhoud van beide is ongeveer hetzelfde, namelijk dat het niet
goed zit aan de kant van Somalië.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Ik kan geen antwoord geven op de vraag waarom een brief niet
aan mij is gestuurd. Ik zal laten nagaan hoe het met de brief van de VVN van
28 augustus is gegaan. Ik weet het op dit moment niet, maar men moet ervan
uitgaan dat ik er in de brief van 8 september uiteraard gewag van zou hebben
gemaakt als er een kink in de kabel was gekomen zoals in de fax van 30 augustus
aan de orde leek te zijn geweest. Waarom zou ik de Kamer dat immers onthouden
hebben en blind zijn doorgegaan? Overigens lijkt het mij het belangrijkste
dat er een fax van 22 september van de president van Somalië is waarin
het commitment van de feitelijke autoriteiten van dat land met Nederland is
vastgelegd. Er is ook in aangegeven dat men de overeenkomst naar letter en
geest wil nakomen, zij het met een aantal kanttekeningen. Dat lijkt mij de
kern van de zaak.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Waarom is dat nu de kern van de zaak? Ik zie namelijk niet zo verschrikkelijk
veel verschil tussen de eerste en de tweede fax. Ook in die van de president
staat: tot 1 januari doen wij niks en dan gaan wij verder met de besprekingen.
Wat is dus het grote verschil? Is dat alleen de ondertekening?Staatssecretaris Schmitz:Als ik de fax van 30 augustus later goed gelezen heb, wordt daarin gesproken
over, zoals ik zojuist ook heb uitgelegd, een soort opschorting en opnieuw
gaan praten in januari 1998. Dat staat níét in de fax van de
president. Daarin staat: wij houden ons aan de overeenkomst, waarbij als ingangsdatum
1 januari 1998 wordt genoemd. Dat lijkt mij een essentieel verschil. Ik ga
daar dan ook van uit; díé overeenkomst hebben wij gesloten en
daar staat de handtekening van de president onder. Daar moeten wij dan ook
op voortborduren.Voorzitter! De heer Van Oven heeft aangaande de status van de overeenkomst
gevraagd of er geen sprake is van een soort impliciete erkenning. Volgens
hem wordt er een soort vertrouwen uitgesproken in de huidige autoriteiten
in Noord-Somalië en Somaliland. Overigens zal het duidelijk zijn dat
de erkenning een zaak van Buitenlandse Zaken is. Maar wij hebben met diezelfde
autoriteiten uitdrukkelijk een praktisch contact via de Verenigde Naties.
Ik noem UNHCR, Unicef. Als ik de huidige en toekomstige programma's van de
UNHCR zou noemen, blijkt dat men met diezelfde autoriteiten uitdrukkelijk
afspraken maakt. Klaarblijkelijk worden die afspraken nagekomen. Natuurlijk
is daarbij sprake van een zeker vertrouwen, maar daarin mag men geen officiële
erkenning, zelfs geen impliciete erkenning lezen. En daarover zou het debat
met Buitenlandse Zaken gevoerd moeten worden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Is er een wezenlijk verschil tussen wat de UNHCR doet en de Nederlandse
autoriteiten? Ik kan mij herinneren dat de UNHCR twee, drie jaar geleden afspraken
met Taliban maakte. Nou, met Taliban wilde de Nederlandse overheid echt niet
praten, laat staan overeenkomsten mee afsluiten.Staatssecretaris Schmitz:Waarom zijn wij in contact getreden met de Somalische autoriteiten? Verleden
jaar is een klein aantal (zes à acht) mensen via de IOM eigener gelegenheid
teruggekeerd. Wij weten dat Somalië helemaal in puin gelegen heeft en
dat het door burgeroorlog verwoest is. Wij weten dus dat het moeilijk is.
Wij hebben in meerderheid, zij het met de stem van GroenLinks tegen, vastgesteld
dat het veilig is om terug te keren. Wat wij bedoelen en doen met het terugkeerbeleid
is om daarbij hulp te bieden, hulp om de herintegratie voor die mensen gemakkelijker
te maken, ook in financieel opzicht, terwijl men zelf de verantwoordelijkheid
heeft om terug te keren, omdat men hier niet kan blijven. Zelfs GroenLinks
zegt: als je hier niet kunt blijven, moet je terugkeren. Welnu, daarbij bieden
wij dus hulp. Dat is ook de essentie van datgene waarmee wij hier bezig zijn.
Daarmee probeer ik door te gaan. Anders moet men mij over een halfjaar ook
niet vragen – dat zal mevrouw Sipkes volgens mij ook niet doen –
hoe succesvol het terugkeerbeleid is geweest. De opdracht die aan mij gegeven
is, is wel om te proberen om dat terugkeerbeleid zo goed mogelijk gestalte
te geven. Het is buitengewoon moeilijk en daarom moeten wij extra zorgvuldig
omgaan met landen die het heel moeilijk hebben gehad. Bij Somalië hebben
wij daar een extra impuls aan gegeven.Het moge duidelijk zijn dat de veiligheid gewaarborgd is. Ik herhaal dat
Buitenlandse Zaken is mee geweest op de missie. Het is niet zo dat de veiligheid
in het geding is. Zaken zoals non-refoulement horen uiteraard recht overeind
te staan. Dat betreft de verdragen die wij ondertekend hebben en daar horen
wij ons uitdrukkelijk voor garant te stellen.In antwoord op vragen van onder anderen de heer Van Oven en mevrouw Sipkes
terzake kan ik zeggen dat de overeenkomst die Denemarken heeft gesloten, identiek
is aan die van Nederland. Daar staat dus geen paragraaf in over mensenrechten.
Ik zal nagaan of wij de tekst van die overeenkomst aan de Kamer kunnen doen
toekomen; dan kan men het zelf zien.Overigens wil ik nog op het volgende wijzen. U moet dan ook even denken
aan andere landen ten aanzien waarvan we met terugkeerbeleid bezig zijn. Wij
hebben zo vaak het debat hierover gehad bij terugkeerbeleid, en dat is vaak
ook het verschil als wij met Amnesty bijvoorbeeld in discussie zijn. Daar
heeft men de zorg over de hele mensenrechtensituatie, terwijl wij, in het
kader van terugkeerbeleid, moeten weten of het niet onveilig is voor een aantal
mensen om terug te keren. Dat is niet hetzelfde als het ter plaatse kunnen
constateren van een ideaalsituatie of een goede situatie betreffende mensenrechten.
Dat zou wel een mooi ideaal zijn, maar zo ligt dat niet. Het laat onverlet
dat wij als wij werkelijk zouden zien – maar dan komt de veiligheid
in het geding – dat de mensenrechten in duidelijke vormen geschonden
worden, dan opnieuw zouden moeten kijken naar dat deel.Een andere vraag van mevrouw Sipkes betrof de "common agent". Het is op
dit moment zo geregeld – wij komen daar bij de verdere invulling van
de details op terug – dat de common agent zal rapporteren aan Nederland,
zoals hij ook zal rapporteren aan de autoriteiten van Somalië. De common
agent is gevestigd in Djibouti en de IOM maakt van diezelfde common agent
gebruik.Waarom zit nu Ontwikkelingssamenwerking niet in deze regeling? Daarbij
is er weer de vergelijking met Ethiopië en mogelijke andere landen. Ontwikkelingssamenwerking
doet in deze regeling ook financieel gezien niet mee, omdat men geen ontwikkelingssamenwerkingsrelatie
met die landen heeft. Men heeft Ethiopië en ik heb net gezien dat er
een eerste start is met Angola, waarbij bijvoorbeeld een regeling wordt getroffen
dat Ontwikkelingssamenwerking extra geld inzet, maar waarbij expliciet wordt
afgesproken dat de al bestaande, ook financiële, relatie met Ontwikkelingssamenwerking
gewoon doorgaat; het is dus een extra. Ontwikkelingssamenwerking heeft op
dit moment geen expliciete relatie met Somalië en wil en kan dus op dit
moment ook niet met ons op dat punt meedoen. Dat zal wel, hoop ik, het geval
zijn met Angola en mogelijk ook – dat moeten wij nog verder helemaal
bezien – in het kader van bijvoorbeeld een land als Sri Lanka. Maar
hier doet Ontwikkelingssamenwerking niet mee en dan verwijs ik ook even naar
de discussie die in het kader van Denemarken aan de orde is. Misschien kan
daaruit voortkomen dat Ontwikkelingssamenwerking op den duur toch uitdrukkelijk
wel een mogelijkheid ziet. Dat zou ik graag openlaten.De heer Verhagen (CDA):Is er in dit kader enig overleg binnen Europees verband? Niet alleen met
betrekking tot terugkeer stemmen wij dat vaker af, maar ook juist op het gebied
van ontwikkelingssamenwerking is er vanuit de Europese Unie in ieder geval
wel een daadwerkelijke bijdrage ten aanzien van de rehabilitatie van Somalië
en ook van Noordwest-Somalië.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Ik ben er onvoldoende van op de hoogte of dat daar loopt.
Wat mij wel wat leek, ook op grond van het debat dat in Denemarken gaande
is, betreft het volgende. Eén van u heeft dat gevraagd, ik meen dat
het de heer Rijpstra was: ik wil nog eens kijken of wij niet in dit kader
ook bilateraal met Denemarken samen stappen kunnen zetten. Dat zou kunnen,
maar daar moet de minister voor Ontwikkelingssamenwerking verder op ingaan.
Misschien is het al zo ten aanzien van de ontwikkelingsrelatie, maar dat weet
ik niet. Wij zouden op dat punt misschien toch bilateraal kunnen kijken of
wij met enkele landen, waaronder Denemarken, verder samen kunnen werken.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Er is inderdaad geen structurele ontwikkelingsrelatie met
Noord-Somalië, maar is dat ook niet een beleidsmatige overweging, in
die zin dat het er om politieke redenen niet is, vanuit Ontwikkelingssamenwerking?Staatssecretaris Schmitz:Het zou ook iets met de erkenning te maken kunnen hebben. Maar dat moet
ik echt even aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking vragen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat betekent dat er geen overleg hierover geweest is met de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking?Staatssecretaris Schmitz:Ja, ik heb wel degelijk met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
hierover gesproken. Die acht het moment niet rijp om van zijn kant ontwikkelingswerk
en ontwikkelingsgelden ook richting Somalië te doen gaan; hij wil dat
wel. Bedenkt u zich dat Ethiopië en Angola pilotprojecten zijn, waarvan
wij willen bekijken of het werkt en lukt, om dan de zaken eventueel uit te
breiden. Die uitbreiding zal, als de ontwikkelingen in Somalië positief
gaan, misschien ook die kant uitgaan, maar op dit moment acht de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking die relatie nog niet aanwezig.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Heeft Justitie of Buitenlandse Zaken er zelf niet aan gedacht dat de projecten
die nu door de IOM worden uitgevoerd – de 1200 dollar die er is per
persoon – aan een aantal criteria moeten voldoen? Mevrouw Scheltema
zei net al: in ieder geval geen wapens ervan kopen. Maar is het nog verder
qua criteria uitgewerkt?Staatssecretaris Schmitz:Ja, daar kom ik zo op terug bij mevrouw Scheltema. Het lijkt mij duidelijk
dat wij niet ons geld in wapens gestoken willen hebben.Voorzitter! Voordat ik terugkom op de vragen van mevrouw Scheltema, wil
ik eerst nog het volgende opmerken. Wij willen met de IOM samenwerken maar
ook zo goed mogelijk met UNHCR. Zowel de UNHCR Genève als de Haagse
vestiging steunen ons zeer. Ik wil van de gelegenheid gebruikmaken om mijn
respect uit te spreken voor de wijze waarop UNHCR werkt, gezien de grote aantallen
programma's waarmee UNHCR bezig is, waarbij men 10.000 mensen uit Ethiopië
heeft laten terugkeren naar Somalië en 40.000 nieuwe terugkeerders uit
een aantal andere landen die men ook in de komende maanden wil laten terugkeren.
Ik geef deze cijfers ook ter onderstreping van de veiligheid in dat gebied
en om te illustreren dat er klaarblijkelijk afspraken met de autoriteiten
te maken zijn. Ik noem nog 350 mensen uit Libië en 500 uit Jemen. Er
is echt een grote stroom van repatriëring aan de gang. Wat dat betreft
zijn de getallen en de problemen waar Nederland mee te maken heeft van heel
bescheiden schaal.Mevrouw Scheltema vraagt of de Kamer later informatie krijgt als die missie
heeft plaatsgevonden. Ook de heer Van Oven vroeg hierom. Mijn antwoord is
zeker bevestigend. Welke mensen komen in aanmerking? De afspraak met de Somalilandse
autoriteiten is dat als wij mensen hebben die in beeld komen, er per individueel
geval contact is met Somaliland waarin wordt bekeken of men kan vaststellen
dat de betrokkene uit dat gebied afkomstig is. Dat wordt voor het vertrek
vastgesteld, want anders gaan wij weer met mensen "slepen". Pas als er overeenstemming
over is, komt de terugkeer in werking.Mevrouw Scheltema heeft in verband met de procedure nog gevraagd of de
bedenktijd van een week niet wat erg kort is. Wij willen informatie verstrekken
waarover men een week kan denken. Vervolgens kan men gedurende een week of
twee contact hebben met de IOM. Ik zit overigens niet precies vast aan die
week als dat wat kort lijkt. Het gaat erom dat wij mensen overtuigen van de
zin van terugkeer met hulp. De praktijk zal het leren, maar als wij iets aan
die termijn moeten doen dan zullen wij dat soepel hanteren.De heer Van Oven en mevrouw Scheltema hebben een vraag gesteld over de
monitoring. De terugkeerbegeleiding vind plaats door de IOM en de common agent.
Ook de UNHCR-vertegenwoordiger in Noord-Somaliland heeft zich bereid verklaard
medewerking te verlenen. Die monitoring moet zo worden ingevuld dat wij, net
zoals wij elders hebben gedaan, proberen de mensen te volgen en vast te stellen
of het goed blijft gaan. Ik heb dus een positieve benadering ten aanzien van
de monitoring.De heer Van Oven (PvdA):Voorzitter! Wordt er van die monitoring door de common agent en het UNHCR-bureau
verslag gedaan aan de Nederlandse autoriteiten?Staatssecretaris Schmitz:Inderdaad aan de Nederlandse autoriteiten. U heeft natuurlijk volstrekt
gelijk dat je dit niet in een overeenkomst met een Somalische autoriteit kunt
meenemen.De heer Van Oven (PvdA):Wilt u ons dan te zijner tijd van de resultaten op de hoogte stellen?Staatssecretaris Schmitz:Als wij daadwerkelijk een halfjaar met die terugkeer bezig zijn, dan is
het sowieso goed als u een tussentijds verslag krijgt over de gang van zaken.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik begrijp niet goed waarom die monitoring niet in de overeenkomst kan
worden opgenomen. Als alles in goed vertrouwen wordt opgesteld, dan is dat
toch geen enkel punt? De staatssecretaris zegt nu dat dit ook
de taak is van de common agent. Dat is nieuwe informatie die ik nergens ben
tegengekomen, want er is uitvoerig beschreven wat die common agent verder
doet, maar niet dat hij de monitoring doet. Hij of zij – ik denk dat
het een persoon is – zit in Djibouti en verder komt hij of zij niet.
Hoe kunnen wij er dan van uitgaan dat er echt gemonitord wordt?Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! In een nader verslag van de ambtelijke missie zullen wij dat
punt verder uitwerken. De Kamer kan dan zien hoe wij dit daadwerkelijk proberen
in te vullen.De heer Rijpstra vroeg nog naar de rol van de NGO's. U weet dat wij in
het kader van het terugkeerbeleid, vooral ten aanzien van de pilotprojecten
Ethiopië en dergelijke, bijvoorbeeld ook met het knooppunt vrijwillige
terugkeer contact hebben en dat men daar uitdrukkelijk beziet op welke wijze
men zijn medewerking kan geven. Naar ik oprecht hoop, zullen de NGO's daadwerkelijk
hulp kunnen bieden bij de pilotprojecten die samen met Ontwikkelingssamenwerking
worden opgezet. Ook vanwege de feitelijke onmogelijkheid is dat hier nog niet
aan de orde. Als NGO's een rol kunnen spelen, zullen wij dat met beide handen
aangrijpen.De heer Rijpstra heeft gevraagd om bij volgende overeenkomsten nog eens
op de definitie te letten en wees in dit verband op het feit dat in de fax
van de president van Somalië gesproken wordt over "rejected asylum seeker".
Het is een terechte suggestie dat wij moeten proberen daarin zoveel mogelijk
eenheid te krijgen, omdat er anders verwarring ontstaat.De heer Van Oven vroeg zich af of het bezoek van de beide ministers wel
voldoende serieus genomen is. Naar mijn oprechte mening is dat echt het geval
geweest. Er zijn alleen wat problemen ontstaan door het verschuiven van de
reisdata, enzovoorts. Maar wij hebben wel degelijk geprobeerd dat op hoog
niveau in te vullen. Omdat de autoriteiten van Somaliland zich zo duidelijk
positief hebben opgesteld, past het ons om buitengewoon serieus met elkaar
om te gaan. Men heeft duidelijk die medewerking toegezegd en dat vraagt ook
van onze kant grote zorgvuldigheid.De heer Van Oven suggereerde om na de ambtelijke missie nog een onafhankelijk
persoon van aanzien te zenden, een "gezondverstandmissie". Dat zou impliceren
dat onze ambtenaren geen gezond verstand hebben. Mag ik dat misverstand uit
de wereld helpen? Ik begrijp echter wel wat u bedoelt, mijnheer Van Oven.
U wilt iemand met grote deskundigheid op het terrein van de mensenrechten.
Ik weet niet of dat hier aan de orde moet zijn. Ik kan mij best een land voorstellen,
zonder dat nu nader te noemen, waarbij ik een dergelijke gedachte heb. Ik
ga er nu van uit dat wij ook de verdere details zorgvuldig zullen regelen.
Ik heb toegezegd de Kamer daarvan verslag te zullen uitbrengen. Uiteraard
kunnen wij pas daarna mensen daadwerkelijk laten terugkeren. Voor het overige
zal ik nog eens contact opnemen met Buitenlandse Zaken om te bezien hoe men
er daar over denkt. Vooralsnog ben ik nog niet zover dat ik nog naast de ambtelijke
missie nog iemand zou willen sturen.De heer Van Oven (PvdA):Misschien mag ik suggereren dat het verslag van de ambtelijke missie dat
wij eind van het jaar zullen krijgen, nog eens vergezeld gaat van een update
van het ambtsbericht van Buitenlandse Zaken betreffende Somaliland?Staatssecretaris Schmitz:Dat wil ik wel proberen, met dien verstande dat wij nu wel vaststellen
dat wij hierover in maart overeenstemming hadden, met uitzondering van enkele
partijen die daarover anders dachten, wat hun goed recht is. Uiteraard wil
ik Buitenlandse Zaken vragen te updaten en als dat nieuwe informatie oplevert,
moeten wij die discussie opnieuw voeren. Als er geen nieuwe informatie is,
moeten wij wel vaststellen dat wij in maart die lijn hebben uitgestippeld.Er is nog gevraagd wat er gebeurt als mensen geweigerd worden in Noord-Somalië.
Mag ik in dit verband nog eens wijzen op de discussie over het terugkeerbeleid?
Toen is mijn voorstel geweest om voor mensen die echt niet terug kunnen, te
gaan werken met een VVTV. Wij zijn zeer ver met de voorbereiding van dat voorstel.
Ik hoop daarbij oprecht op de steun van de Kamer, zelfs van die mensen die
daarover destijds wat sceptisch waren. Als mensen echt niet terug kunnen,
zul je hun een voorlopige verblijfsvergunning moeten geven. Dat lijkt mij
de juiste weg.De heer Verhagen sprak over de bijeenkomst van de Somalische ministers
met de Somalische gemeenschap. Er was aanvankelijk een grote bijeenkomst gepland
waarbij de pers aanwezig zou zijn, enzovoorts. Die is in die zin niet doorgegaan
omdat de Somalische ministers dat uitdrukkelijk niet wilden en een informele
setting wensten. Dat hebben wij toen nader ingevuld en vandaar dat ik het
zo in eerste termijn heb verwoord. Dat had misschien wat zorgvuldiger moeten
gebeuren.Terecht is, ook twee weken geleden bij de regeling van werkzaamheden,
gevraagd waar de uitwerking van de moties blijft. Laat ik er open over zijn.
Er lag een brief aan de Kamer klaar, een brief met daarin de precieze invulling
van de moties. Wij hebben daarover in het kabinet een eerste discussie gehad.
Maar het kabinet heeft mij uitdrukkelijk gevraagd om een en ander te plaatsen
in het licht van de actuele discussie die zich de afgelopen weken heeft afgespeeld.
Men zal het zich herinneren: kerkasiel, tentenkamp enzovoorts. Het kabinet
heeft mij gevraagd een en ander erbij te betrekken en nu niet zo'n uitgebreid
stuk aan de Kamer te sturen zonder daarbij in te gaan op de actuele situatie.
Daarom wacht ik graag het gesprek volgende week met de kerken af. Daarna zal
ik met een eindoordeel komen.De heer Verhagen (CDA):Ik begrijp dat u ons, gelet op de actuele discussie geen uitgebreide,
nieuwe terugkeernotitie heeft voorgelegd. Dat betrof de uitvoering van één
motie. Maar er is ons zelfs niet meegedeeld of u de door de Kamer aanvaarde
moties zult uitvoeren. Er is ons zelfs niet meegedeeld wat er zal gebeuren
met de motie waarin expliciet is gevraagd om per 1 oktober a.s. luchtvaartmaatschappijen
te verplichten tot het innemen van paspoorten dan wel het scannen van paspoorten
bij vervoer van passagiers uit risicovolle landen, met daaraan gekoppeld een
eventuele boete. In die motie is expliciet de datum van 1 oktober genoemd.
Wij hebben niet gehoord wat het kabinet van zins is. Normaal kan ik mij voorstellen
dat er overleg plaatsvindt binnen het kabinet. De minister van Verkeer
en Waterstaat, die u bij de stemming in juni verving, heeft toen beloofd om
dit aan het kabinet voor te leggen. Ik neem aan dat een Kamer die zichzelf
serieus neemt, wil weten wat er met de moties gebeurt. Als expliciet wordt
gevraagd om een motie per 1 oktober uit te voeren, moet daar wel op worden
ingegaan.Staatssecretaris Schmitz:Voorzitter! Ik vind dat de heer Verhagen terecht deze opmerking maakt.
Ik had dit in een totaalsetting voorbereid. Ik zeg toe dat er binnen een week
een eerste brief komt. De feitelijke, direct te beantwoorden vragen zullen
er uitgelicht worden. De actualiteit zal alsnog in een brief worden besproken.
Die brief zal ik de Kamer op een later moment doen toekomen.Voorzitter! Dan kom ik bij de motie die mevrouw Sipkes heeft ingediend.
Het zal duidelijk zijn dat ik deze motie niet reëel acht. Ik wijs daarbij
nadrukkelijk op het volgende. Mevrouw Sipkes legt het verzoek aan de regering
voor, inhoudende opschorting, zelfs totdat een nieuwe terugkeerregeling is
opgesteld. Ik vind dat bijna een schoffering aan het adres van de Somalilandse
autoriteiten. Zij zijn buitengewoon serieus met ons in onderhandeling geweest.
Er zijn afspraken gemaakt, die in een recente brief zijn bevestigd. Ik vind
het begrijpelijk dat mevrouw Sipkes nadere waarborgen wil hebben omtrent de
details van uitvoering. Maar haar verzoek om een nieuwe regeling is voor mij
niet aanvaardbaar, tenzij de overeenkomst door de Kamer wordt afgewezen.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! Kan de staatssecretaris nog ingaan op het punt van de datum
in relatie tot de driejarentermijn? Ik heb verwezen naar de uitspraak van
de Rechtseenheidskamer in relatie tot het niet uitzetten van Zaïrezen.
Door de Rechtseenheidskamer werd gesteld dat dit consequenties had voor de
driejarentermijn, omdat, naast de problemen die er waren, de Nederlandse overheid
in die periode niet geprobeerd had om over te gaan tot daadwerkelijke uitzetting
terwijl dat wel tot de mogelijkheden behoorde. Ik verwijs dus naar deze uitspraak
van de Rechtseenheidskamer, waarover ik in april schriftelijke vragen heb
gesteld. De staatssecretaris zei toen in overleg te zullen treden met de landsadvocaat
om te bezien welke consequenties dat had. Ik transponeer dit vervolgens op
de Somaliërs, bijvoorbeeld de negentien Somaliërs voor wie dit de
eerste keer is geprobeerd. Als de staatssecretaris zegt dat zij niet vasthoudt
aan de datum, welke consequenties heeft dat dan voor de driejarentermijn?Staatssecretaris Schmitz:Ik heb gezegd dat in de fax van president Egal de datum van 1 januari
wordt genoemd. Zoals ik heb gezegd, lijkt mij dat niet het struikelblok te
zijn. Wij gaan ervan uit dat wij in juni een overeenkomst met elkaar hebben
gesloten en dat die verder moet worden uitgewerkt. Ik wil onze overeenkomst
niet over dat aspect laten struikelen. Daarom heb ik gezegd dat het voor mij
van ondergeschikt belang is.Voorzitter! Ik wil graag schriftelijk ingaan op de vraag die de heer Verhagen
heeft gesteld. Er zitten wat juridische complicaties aan vast. Ik zou niet
graag slordig antwoorden op die vraag. Als ik nu zou antwoorden, zou ik dat
misschien niet helemaal zuiver doen. Ik zal dat antwoord schriftelijk geven.De heer Van Oven (PvdA):Ik heb nog gevraagd of vast te stellen is wie de Somalilandse autoriteiten
als onderdanen beschouwen.Staatssecretaris Schmitz:Er is op dit punt afgesproken dat per individuele zaak de autoriteiten
bekijken of men uit dat deel van het land afkomstig is. Wij zullen dit overigens
in de vervolgmissie nog een keer aan de orde stellen.De heer Van Oven (PvdA):Ik neem aan dat die autoriteiten daarbij bepaalde criteria toepassen.Staatssecretaris Schmitz:Die zullen wij meenemen in de vervolgrapportage.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Stel dat het beleid zijn beslag krijgt. Wat zijn dan de plannen voor de
Somalische gemeenschap in Nederland? Komt er een bepaald begeleidingstraject?Staatssecretaris Schmitz:Wij hebben het voornemen om net als ten aanzien van de Ethiopische gemeenschap
contact op te nemen, alleen ligt het hier natuurlijk wel een graadje moeilijker.
Wij zullen de gemeenschap uitgebreid informatie verstrekken. Wij zullen de
mensen wijzen op de mogelijkheden van hulp.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ik neem aan dat die voorlichtingscampagne eerst zal worden verzorgd. Dit
staat haaks op het verwijt vanuit Somaliland dat Nederland reeds mensen uitzet,
en op berichten dat uitgeprocedeerde asielzoekers nu al de aanzegging krijgen
dat zij zeer spoedig uitgezet zullen worden.Staatssecretaris Schmitz:Als mensen afgewezen zijn, krijgt men natuurlijk te horen dat men terug
moet. Vervolgens kan men hulp van ons krijgen. Daarover moet informatie worden
gegeven. Dat staat niet haaks op elkaar, maar dat sluit op elkaar aan. Dat
laat onverlet dat men een eigen verantwoordelijkheid heeft om terug te keren.
Daaraan moeten wij in het terugkeerbeleid echt vasthouden. Anders komt er
helemaal niets van terecht.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):U zegt dat er een goede overeenkomst is. Er is dan de keuze tussen vrijwillige
of gedwongen terugkeer. Dat moet toch helder worden gemaakt? Dan is het toch
vreemd dat men te horen krijgt dat men er binnenkort uitgaat? Er komt een
voorlichtingscampagne over de mogelijkheden.Staatssecretaris Schmitz:Voorlichtingscampagne is een groot woord. Wij horen voorlichting te geven
over de hulp die mogelijk is als men via de IOM terugkeert. Dat is de normale
regeling, alleen zitten er hier specifieke financiële consequenties aan.
De IOM heeft in zijn algemeenheid tot taak duidelijke informatie te bieden.
In de nota Terugkeerbeleid staat dat wij dat actiever gaan invullen. Dat doen
wij hier.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik dank de staatssecretaris voor de gegeven inlichtingen.Ik stel voor, aanstaande dinsdag over de motie te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 16.05 uur tot 16.12 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-474-487.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl