Voortzetting van de behandeling van de Najaarsnota 1998 (26297)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 2768-2789

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-12-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 38, pagina 2768-2789

16-12-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26297Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van de Najaarsnota 1998 (26297)Pagina 2768-2789
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 15 december 1998 over de groeicijfers SchipholPagina 2789-2796
Presentie en opening (woensdag, 16 december 1998)Pagina 2741-2741
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag, 16 decemeber 1998)Pagina 2796-2797
Regeling van werkzaamheden (woensdag, 16 december 1998)Pagina 2768-2768
Behandeling van de Najaarsnota 1998 (26297)Pagina 2741-2768

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 121 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: de Najaarsnota 1998 (26297).De beraadslaging wordt hervat.Minister Zalm:Mevrouw de voorzitter! Laat ik beginnen met de Kamerleden te bedanken
voor de warme belangstelling voor mijn gezondheid. Zoals Cruyff al zei: ieder
nadeel heeft ook zijn voordeel. Als voordeel had dit in ieder geval dat de
staatssecretaris zijn opleiding tot minister verder kon volbrengen door nu
bij de Eerste Kamer, gisteren, niet alleen het belastingplan te verdedigen,
maar ook de algemene financiële beschouwingen te doen. Wat dat betreft
kwam dit in het opleidingsplan goed van pas.Verder heeft de Kamer de gelegenheid aangegrepen om naar aanleiding van
de Najaarsnota vooral de blik vooruit te werpen naar de begroting 1999, een
niet ongebruike lijk verschijnsel. Dit keer heeft het kabinet
er ook zelf enige aanleiding toe gegeven door al een tekstje in de Najaarsnota
op te nemen omtrent de problemen die we in 1999 zien opdoemen. De Kamer is
ook ingelicht over de nieuwste ramingen van het CPB, die u bij brief van de
minister van Economische Zaken zijn toegezonden. Er zijn verschillende ramingen
in omloop; er is al op gewezen. Het CPB hanteert een groeiraming voor Nederland
van 2,25%, De Nederlandsche Bank komt binnenkort met een groeiraming van 2%
en het IMF met 2,5%. Ze zijn alle lager dan de 3%, die wij hadden.Een aantal woordvoerders heeft goed door hoe het systeem van het reële
uitgavenkader in elkaar zit en hoe je ontvangsten en uitgaven moet scheiden.
De heer Crone heeft daar een goed exposé over gegeven en ook de heer
Van Beek heeft aangegeven dat hij weet hoe het zit. Men is echter iets te
veel aan het optellen geweest om op een hoog bedrag te komen. Zo heeft de
heer Vendrik zich zeer gekwalificeerd voor het departement van Financiën,
omdat men daar ook graag zo rekent.Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen de ontvangstenkant en de
uitgavenkant. Voor tegenvallers aan de ontvangstenkant geldt een apart regime.
Het meest interessant en meest actueel is dan ook welke problemen zich voordoen
bij het uitgavenkader. Daarbij is nog niet eens zozeer het rechtstreekse gevolg
van de lagere economische groei aan de orde, maar vooral een sterke neerwaartse
bijstelling van de raming van de prijsstijging van het BBP. Het CPB schat
bij het huidige inzicht de prijsstijging van het BBP 1% lager en dat betekent
dat ook de uitgaven in nominale termen zo'n 3 mld. lager moeten worden.Dat gaat niet helemaal vanzelf. De prijsgevoelige uitgaven zullen natuurlijk
ook met minder prijsstijging te maken hebben en daarmee loopt dat vanzelf
binnen, maar bij de loongevoelige uitgaven is het niet vanzelfsprekend dat
zij ook met 1% afnemen. Daar ontstaat het bekende ruilvoetprobleem, dat in
het antwoord op de vragen is becijferd op 1,5 mld. Daarnaast is al gewezen
op de mogelijke effecten van een lagere groei op het volume van de sociale
zekerheid. Zo zal naar verwachting de werkloosheid minder dalen als de economische
groei minder is en daarnaast spelen de bekende problemen van de wateroverlast,
waarbij een schatting van 0,5 mld. mij conservatief voorkomt. Over de kosten
van de asielzoekersproblematiek kom ik dadelijk terug.Vooral de heer Vendrik heeft gezegd dat het kabinet de boel een beetje
heeft zitten flessen. In het voorjaar heeft het de raming verlaagd en vervolgens
roept het ach en wee als deze raming hoger uitkomt. Het kabinet had dat toch
kunnen weten. Wij hebben de raming in het voorjaar echter niet verlaagd maar
juist verhoogd. Wij hebben haar alleen niet genoeg verhoogd. Er is een periode
geweest waarin de instroom van asielzoekers zo'n 20.000 à 25.000 per
jaar beliepen en daar waren de meerjarencijfers op gebaseerd. In het voorjaar
hebben we dat opgehoogd naar 35.000. Nu blijkt dat dit te weinig is en we
rekenen nu met 47.000. In de mondiale ontwikkeling was er geen aanleiding
om te verwachten dat het asielprobleem plotseling zou toenemen. Sinds vorig
jaar zijn er geen nieuwe brandhaarden ontstaan. Integendeel, in een aantal
delen van de wereld ziet het er wat beter uit dan een jaar geleden nog het
geval was. Wat wel een rol speelt, is dat een aantal andere landen –
in het bijzonder is Duitsland hierbij van belang – het beleid hebben
aangescherpt, waardoor Nederland een interessanter opvangland is geworden,
ook voor mensen die vergeefs in Duitsland al een poging hebben gedaan. Daar
hebben we die grote instroom nu aan te danken.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! We hebben te maken met een aantal Dublinclaimanten, die in
het vorige land asiel hadden moeten aanvragen en daar in de procedure hadden
moeten worden opgenomen. De afspraak is echter gemaakt dat zij door Nederland
naar het eerste land worden teruggestuurd. Voordat de procedure van terugzending
achter de rug is, verblijven zij toch een tijd lang hier, waarin hen geen
opvang wordt geboden. Is het niet mogelijk om hen wel op te vangen en om de
rekening te deponeren op de plek waar zij feitelijk de procedure moeten starten.Minister Zalm:Het probleem is dat de tijdvertraging voordat men kan worden teruggezet
naar het land waar men de procedure had moeten starten, juist zit in de verificatie.
Je kunt niet zeggen: zolang zij hier zitten, dienen wij wel een rekening in
bij bijvoorbeeld Duitsland, als aannemelijk is gemaakt dat zij daar vandaan
komen. Het tijdsverloop is het probleem. Overigens doen Dublinclaimanten volgens
het huidige regime geen beroep op de opvangvoorzieningen. Dat zijn dan ook
niet de veroorzakers van de budgettaire kosten.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik weet niet of de minister nog ingaat op de begroting voor het komend
jaar. Mijn irritatie had vooral daarop betrekking.Minister Zalm:Dat zal ik graag doen. Wij zijn nu bezig met een combinatie van nieuwe
becijferingen. Wij hebben het CPB gevraagd om zijn licht daarover te laten
schijnen, omdat je op basis van de feitelijke ontwikkelingen nog verschillende
ramingen kunt maken bij ongewijzigd beleid. Voorts is er nog de inschatting
van beleidswijzigingen. Dat betreft de veilige landen en andere punten van
beleid. Wij hebben gewoon wat tijd nodig, zowel voor het maken van de ramingen
als voor het verdisconteren van de gevolgen van beleid. De kans lijkt mij
vrij groot, los van de getallen die de heer Vendrik noemt, dat wij ook voor
1999 zullen moeten uitkomen op een hoger getal dan de 35.000 in de raming.
De vraag is wat het geëigende moment is. Is dat de nota van wijziging
of een amendement bij de begroting? Of is dat de eerste suppletore begroting?
Laten wij die zaak nu eerst goed analyseren en dan een zo goed mogelijke aanpassing
maken bij suppletore begroting bij de Voorjaarsnota. Bovendien is dat het
moment om dat in te passen in het totaal van de begroting. Dat is bij nota
van wijziging natuurlijk niet het geval, tenzij er op dat moment onmiddellijk
compensatie moet worden gegeven. Ik dacht echter dat dit geen voornemen was.De heer Vendrik (GroenLinks):Op zichzelf is dit een correcte procedure in het normale begrotingsverkeer.
Er zijn altijd ramingen die bij nader inzien niet helemaal kloppen. Er wordt
dan een gecoördineerd moment gekozen om ze rijksbreed aan
te passen. Dat is allemaal helder. Dit is echter een bijzonder punt. Ten tijde
van de begrotingsbehandeling was al bekend dat er een overschrijding dreigde
van 850 mln. tot 1 mld. Dat is toen ook niet weersproken door de bewindslieden.
Het gaat om een zeer substantieel deel van de begroting. Nu doet zich de merkwaardige
situatie voor dat wij spreken over een begroting die niet meer reëel
is. De vraag is dan aan de orde of je een nota van wijziging inbrengt. Dat
is afgeketst op een vrij onsympathieke wijze. Nu, vijf weken later, worden
er in de tweede alinea van de Najaarsnota letterlijk indicaties gegeven dat
het fout gaat. Ik vind het moeilijk om vervolgens tot de Voorjaarsnota te
wachten, want wij weten nu al dat het fout gaat. Dat wisten wij eigenlijk
vijf weken geleden ook al. Waarom kan nu zo'n heel bijzondere aanpassing niet
eerder plaatsvinden? Dat is toch veel helderder, ook voor het begrotingssysteem?
Dan weten wij toch waar wij aan toe zijn?Minister Zalm:Wij weten juist niet precies waar wij aan toe zijn. Datzelfde geldt voor
de wateroverlast in de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Tijdens die begrotingsbehandeling is ook niet gepoogd om de schadevergoeding
uit hoofde van de wateroverlast, die via die begroting loopt, in te brengen
in de begroting. Evenmin is tot mijn genoegen de begroting van hoofdstuk IXA
benut om de begrote rente-uitgaven te verlagen, omdat de kapitaalmarktrente
inmiddels zoveel lager is dan de 5,5% waarop de begroting is gebaseerd. Dat
doen wij allemaal in een ronde bij de Voorjaarsnota. Dat is tamelijk gebruikelijk.
Er wordt dus niet gevraagd om dit soort openeinderegelingen binnen de begroting
van Justitie op te vangen. Ook wordt niet gevraagd om de waterschade uit hoofde
van de nationale rampenwet binnen de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
op te vangen. Evenmin mag Financiën zelf leuke dingen doen met de rentemeevallers.
Wat nu dus geen rol speelt, is dat een minister een beperking heeft in zijn
discretionaire bevoegdheden met betrekking tot z'n begroting. Dat ligt natuurlijk
anders als de Kamer ergens bewust een beleidsintensivering of beleidsverkrapping
wil. In dat geval is het essentieel dat je de begroting zo snel mogelijk,
via amendement of anderszins, van een wijziging voorziet. Wij weten dat wij
waarschijnlijk niet zullen uitkomen met het bedrag dat wij nu hebben. Wij
weten nog niet precies wat het nieuwe, juiste bedrag is. Dat geldt overigens
ook voor de waterschade en de rente. Wij willen dit allemaal tijdens een ordelijke
procedure bij de behandeling van de Voorjaarsnota, dus bij de eerste ronde
van de suppletore begrotingen, verwerken; dan hebben wij immers een totaalbeeld
van de gehele begroting en kunnen wij ook dat inpassingsprogramma maken.Een van de problemen is – diverse leden hebben hierop gewezen –
dat het totale begrotingsbeeld ook voor volgend jaar nog de nodige onzekerheden
bevat. Wij beschikken nu over schattingen van het CPB met betrekking tot de
inflatie, de werkloosheid, enzovoorts. Wij kennen daarentegen nog niet de
afloop van de begroting 1998; die kennis hebben wij nodig, voordat wij een
goed begrotingsbeeld kunnen maken.Dan kom ik daarmee te spreken over de procedure. Een aantal leden zit
te springen om een nota van het kabinet waarin de begroting daadkrachtig wordt
geregisseerd. Als ik met zo'n brief zou komen, zegt de Kamer weer: hoe kun
je nu met z'n brief komen, je hebt nog niet eens de uitkomsten 1998 en fatsoenlijke
prognoses van het CPB voor het jaar 2000? Het kabinet krijgt intern die gegevens
slechts op een moment tezamen, namelijk in februari, maart. Dan beschikken
wij over de voorlopige rekening met de afsluiting, de analyse van de belastingopbrengsten –
er zijn op dit punt veel vragen gesteld, maar die analyse kunnen wij op dit
moment nog niet maken omdat nog niet alles beschikbaar is – een nieuwe
macroprognose voor 1999 die via het Centraal economisch plan iets steviger
gefundeerd wordt dan de quickscan die het CPB nu heeft gemaakt, en ten slotte
de eerste ramingen voor het 2000. Dan kun je op het bekende hoofdbesluitvormingsmoment
het totale plaatje voor 1999 en 2000 maken. Ik heb er absoluut geen zin in
om vooruitlopend op het een en ander een nota met beleidsmaatregelen naar
de Kamer te sturen. Zo ging dat vroeger, dan mag je twee maanden daarna nog
een keer komen. Dan krijg je weer de opmerking van de Kamer: nu is het weer
anders, hoe kom je daar nu weer bij en is dat allemaal niet onrustig?De heren Vendrik en Marijnissen hebben mij op het punt van het sturen
van nota's aan de Kamer wat bekritiseerd vanwege het niet houden van mijn
winterslaap. Ten aanzien van beleidsvoornemens houd ik mij aan mijn winterslaap
en kom ik op het geëigende moment met de Voorjaarsnota; dan heeft het
kabinet tevens de begroting 2000 in de grondverf gezet.De heer Van Dijke (RPF):Ik heb de minister voorgehouden dat het goed gebruik is in dit huis om
dingen die buiten de Kamer worden gezegd ook in de Kamer te herhalen. Waar
het gaat om het ontwaken uit de winterslaap, mag toch ook verondersteld worden
dat de winterslaap die buiten onderbroken is, ook binnen onderbroken wordt
en dat er ten aanzien van de gevolgen hiervan enig zicht aan de Kamer wordt
geboden.Minister Zalm:Ik weet niet wat de heer Van Dijke mij wil laten herhalen. Ik heb in de
schriftelijke antwoorden gesteld dat ik wel degelijk een budgettair probleem
verwacht in 1999. Het zal ook binnen het kabinet de nodige moeilijkheden geven
om dat budgettaire probleem op te lossen. Er is echter geen sprake van dat
wij het reële uitgavenkader veranderen. Wij zullen wel problemen hebben
om binnen dat kader alle ontwikkelingen die wij nu zien aankomen, al zijn
ze nog met enige onzekerheden omgeven, het hoofd te bieden. Daar durf ik wel
mijn hand voor in het vuur te steken. Dat is ook wat ik tijdens de bijeenkomst
waaraan eerder is gerefereerd, heb gezegd. Overigens niet met een sigaret,
want het was een rookvrije bijeenkomst. Het was ook niet alleen een hoekje
met journalisten, het was een openbare bijeenkomst waar ik een verhaal heb
gehouden, waarna ook nog vragen gesteld konden worden. Ik zie niet in wat
de heer Van Dijke nog voor opruiende taal van mij willen horen die ik geacht
werd daar te hebben gesproken.De heer Van Dijke (RPF):Dit krijgt ongeveer het karakter van een winstwaarschuwing: houd u rekening
met lagere winsten en wij stellen de volgende maatregelen ter corrigering
 voor. Die winstwaarschuwing wat betreft het bijstellen van
de verwachtingen is aardig gelukt, maar nu nog de toegevoegde maatregelen
om te voorkomen dat wij erger in de problemen komen. Als wij moeten wachten
tot het debat over de Voorjaarsnota, dan zitten wij al weer ver in het voorjaar.
Wij hoeven natuurlijk geen paniekvoetbal te spelen, maar wij moeten ook niet
als een blind paard doorrennen. Er is naar mijn oordeel een tussenoplossing
mogelijk, namelijk dat de minister de Kamer begin februari of half februari
voorstellen voorlegt. Aan de hand daarvan kan de Kamer met de minister debatteren
over de vraag hoe wij de gerezen problemen het hoofd kunnen bieden.Minister Zalm:Ik ga niet de staart van een hond in vier knipjes couperen. Dat is geen
goede procedure, zoals de ervaring heeft uitgewezen. Je kunt beter in één
keer een goed plan maken. Het is natuurlijk niet zo dat iedereen tot mei achterover
zit te leunen. Binnen Financiën zijn wij al volop aan de gang. Dat mag
u wel van mij aannemen. Ik kan u daar verder geen mededelingen over doen,
maar ik kan wel zeggen dat wij al volop aan het voorbereiden zijn. Hoe gaat
dat? Je stelt in januari intern een voorlopig plaatje vast. In februari ga
je je voelhorens eens uitsteken bij enkele andere leden van het kabinet. Dan
maak je een kaderbrief en dan ga je bilaterale gesprekken houden. Dan spreek
je nog eens apart met de minister-president. Zo werken die dingen. En in maart
probeer je in het kabinet tot een akkoord te komen over de bijgestelde begroting
1999 en de grondverfbegroting 2000.De heer Van Dijke (RPF):Ik voorzie ook hoe dat gaat. Het gaat voor een belangrijk deel zoals de
minister dat schetst, maar er zit ook nog iets tussen. Er wordt in het Torentje
met de coalitiepartijen bijgepraat en de Kamer staat dan buitenspel wat het
aangeven van prioriteiten betreft. In mijn voorstel wordt de Kamer betrokken
bij het invullen van de beleidswijzigingen die noodzakelijk zullen zijn.Minister Zalm:Ik moet u zeggen dat ik in de afgelopen jaren nooit overleg in het Torentje
gevoerd heb over de begrotingsvoorbereiding, althans, niet met leden uit dit
huis. Maar gesteld dat de heer Van Dijke gelijk heeft en het is standaard
om op die manier overleg te plegen, dan denkt hij toch niet dat als er in
februari een brief zou komen, er dan niet van tevoren in het Torentje overlegd
zou worden? Dat probleem zou er dus niet door worden opgelost, als het al
zou bestaan.De heer Van Dijke (RPF):Ik ben bang dat u gelijk hebt.Minister Zalm:Dat doet mij zeer veel genoegen. Het gebeurt mij niet al te vaak dat ik
gelijk krijg.De heer Van Dijke (RPF):Van mij wel.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik wil de minister erop wijzen dat hij dit debat over 1999 en latere jaren
zelf heeft uitgelokt. Hij heeft namelijk een aantal uitspraken gedaan over
het fundament van het regeerakkoord, het financiële motorblok. Dat is
zo ongeveer de maat der dingen voor dit kabinet. Als daarmee iets aan de hand
is, dan is er politiek onweer op komst. Daar heeft hij uitspraken over gedaan.
Hij kent de politieke portee van dat soort uitspraken. De Kamer denkt echt
niet na een uitspraak van de minister van Financiën: het is de minister
van Financiën maar. Wij nemen zo'n uitspraak buitengewoon serieus. Dan
nodigen wij u uit om daar nader op in te gaan.Minister Zalm:Ja, dat doe ik toch?De heer Vendrik (GroenLinks):Het punt is dat u uitlatingen doet die veel meer suggereren, namelijk
dat er van alles aan de hand is. En dan willen wij ook van de hoed en de rand
weten. Anders moet ik tot de conclusie komen dat u, indachtig wat de heer
Bakker zei, iets te veel hebt gezegd en dat u beter de stilte had kunnen bewaren.
U creëert met uw uitspraken in ieder geval bij ons onrust.Minister Zalm:U heeft zelf prachtige analyses gegeven. U kwam weliswaar op een te hoog
bedrag uit, maar u weet ook dat er iets aan de hand is. Ook in uw beschouwing –
zij het dat die wat erg aan de sombere kant is – is er een probleem.
U vraagt het kabinet om met een oplossing voor het probleem te komen. Nou,
die handschoen nemen wij graag op, maar dan wel op een geschikt moment. Dat
moment is aangebroken wanneer wij alle gegevens over 1998 beschikbaar hebben,
de realisatiekant. Wij weten natuurlijk nog lang niet alles. Ook moeten wij
beschikken over een nieuwe actuele gefundeerde prognose voor 1999 en een eerste
inzicht in 2000. Dan kunnen wij 1999 en 2000 in samenhang tot een oplossing
brengen, met de spelregels die wij in het regeerakkoord hebben afgesproken
in de hand. Met mijn opmerking heb ik een waarschuwing willen geven, want
men zou kunnen denken, als men de Najaarsnota buiten de context van de nieuwe
cijfers zou lezen: wij hebben nog iets leuks te verjubelen. En het CDA gedraagt
zich daar ook naar. Straks kom ik nog even terug op de macrosoliditeit en
de microlichtzinnigheid die zo kenmerkend is voor deze fractie. In ieder geval
heb ik willen aangeven dat er rekening mee moet worden gehouden dat wij volgend
jaar niet iets leuks te verdelen hebben, maar dat wij te maken krijgen met
een inpassingsprobleem binnen dat reële uitgavenkader. Het is nuttig
om dat in je achterhoofd te hebben. Verder ben ik nog niet zover dat ik al
bedragen kan vaststellen. Ik durf wel te zeggen dat het teken mij duidelijk
is en dat het mij zeer onwaarschijnlijk lijkt dat wij uiteindelijk tot de
conclusie komen bij de behandeling van de Voorjaarsnota en de kaderbrief dat
wij in plaats van een probleem op te lossen, nog een overschot te verdelen
hebben.De heer Vendrik (GroenLinks):Voor wie is die waarschuwing bedoeld, als u die nu al wilt uitdelen? Wie
moet hier gewaarschuwd worden?Minister Zalm:De waarschuwing ligt in lijn met de notitie die de Kamer is toegestuurd
door de minister van Economische Zaken met de inzichten van het CPB. In de
passage die in de Najaarsnota staat, wordt het probleem ook aangekaart. Dat
is vrij uitzonderlijk. Het is volgens mij de eerste keer dat in de Najaarsnota
al wordt ingegaan op het probleem 1999. Omdat de Najaarsnota een enigszins
meevallend beeld geeft, is het des te beter om dat in de context te brengen
van een tegenvallend beeld 1999. Die functie heeft het vervuld. Ik heb de
Kamer misschien iets te veel geënthousiasmeerd. Als het aan de Kamer
ligt, gaan we nu meteen een debat voeren over de grootte van
het probleem en hoe we dat oplossen. Ik vind het erkennen van het probleem
al heel wat. De erkenning is de eerste stap naar de oplossing. Vervolgens
gaan we het probleem kwantificeren. Dat zal niet eerder kunnen dan in februari,
maart. Daarna gaan we het probleem oplossen. We zullen dat ook in februari,
maart, april doen. En dan komen we bij de Kamer onder het motto: de regering
regeert en de Kamer heeft het oordeel daarover.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik moet constateren dat u een waarschuwing heeft uitgedeeld. Deze was
in die zin vrij ongericht dat de minister-president de dag erna heeft gezegd:
we zien bij de Voorjaarsnota wel of werkelijk over bezuinigen gepraat moet
worden. Hij heeft er weer de rem op gezet. In die zin is het niet zomaar een
opmerking van de minister van Financiën. Ook de minister-president heeft
kennelijk geoordeeld dat hij er wat over moest gaan roepen. U heeft de boel
wel aan de gang gekregen.Minister Zalm:Wij hebben hierover ook in het kabinet gesproken. Laat daarover geen misverstand
bestaan. De wetenschap dat we zwaardere tijden krijgen, heeft gevolgen voor
bepaalde opstellingen die bewindslieden kiezen, bijvoorbeeld in de rol van
overheid als werkgever. Dat is niet onbelangrijk.De voorzitter:Vanaf nu gaan we kort interrumperen, omdat dit de voorbereiding voor een
mogelijke tweede termijn is. Als u allen heel lang interrumpeert, zal geen
tweede termijn gehouden worden. Dan weet u dat vast.De heer Bakker (D66):Voorzitter! De minister verwees even naar mijn inbreng van vanochtend.
Daaruit zou een misverstand kunnen blijken. Ik heb niet gezegd en ook niet
de indruk willen wekken dat er geen probleem zou zijn volgend jaar. Ik heb
vanochtend betoogd dat de aard en de omvang van de problemen nog met zoveel
onzekerheid is omgeven, dat het niet verstandig is om daar nu al allerlei
conclusies aan te verbinden. Je kunt dat beter over een paar maanden doen
wanneer, zoals overigens door de minister ook werd aangegeven, daarover tal
van nadere gegevens bekend zijn. Op dat punt zijn we het eens.De heer Van Beek (VVD):Ik begrijp dat de omvang van de problemen onder het niveau van de berekening
Vendrik ligt. Na de vorige interruptie had ik ook nog willen zeggen 'boven
het niveau Bakker', maar dat mag ik van de voorzitter niet meer. De minister
geeft aan hoe de procedure normaal gesproken loopt en dat hij zich aan die
procedure houdt. Is het denkbaar dat de problematiek de komende weken zodanig
groeit dat de minister een versnelling in de procedure nodig heeft?Minister Zalm:Nee. Ik acht dat niet denkbaar.Voorzitter! Er is gevraagd of er een systeem zit in de mee- en tegenvallers
bij de Najaarsnota. We proberen dat steeds na te gaan. Er is echter niet altijd
uit af te leiden dat iets wat in het verleden een patroon had, datzelfde patroon
ook in de toekomst heeft. Laat ik twee voorbeelden noemen. We hadden in het
verdere verleden altijd systematische tegenvallers bij de exportkredietverzekering.
Mijn ambtsvoorganger is daar door het Kamerlid De Korte steeds zwaar over
aan de tand gevoeld. We hebben nu vier jaar gehad waarin we systematisch meevallers
hadden op dit onderwerp. Dat wil niet zeggen dat we dat de komende vier jaar
weer zullen hebben. Integendeel, er zit een zekere eindigheid aan het bestaan
van meevallers, omdat zij vooral voortkomen uit het verhalen van oude niet
nagekomen verplichtingen. Dat houdt eens op. Het reservoir is eens uitgeput.
Een ander voorbeeld is de IHS. We hebben een paar jaar gehad met steeds meevallende
ontwikkelingen. Na activiteiten om de mensen die geen gebruik maken van de
IHS terwijl ze er wel recht op hebben, daarop te attenderen, is eerder een
overschrijding tot stand gekomen. Wij proberen dit soort thema's wel steeds
mee te nemen. Zo hebben wij bij de dividenden geconstateerd dat er een zekere
systematische onderschatting is. Bij de jongste begroting hebben wij dat dan
ook gereviseerd. Zo heb ik nog wel een paar dingen in mijn hoofd die systematisch
doorgelopen moeten worden met de vraag of er systeem in de meevallers en tegenvallers
zit. De Kamer begrijpt natuurlijk wel dat als ik een systeem ontdek in de
meevallers, ik die graag in een stadium benut waarbij het kabinet er nog iets
mee kan doen, ook al zou de heer Crone er graag zelf over beschikken. Ons
eerste idee is niet om het 'nach freiem Ermessen' aan de Kamer te overhandigen.De heer Crone (PvdA):Die ruimte zal Zalmde minister ook wel houden. Ik heb gezegd
dat bij begrotingsbesprekingen in de Tweede Kamer wij vaak ons best doen om
10 mln. of 20 mln. te vinden voor iets belangrijks. Dat kan dan vaak niet
en drie dagen later komt de Najaarsnota en dan blijkt dat er binnen een departement
enorm veel ruimte is. Die heeft de betrokken minister dan voor een deel al
zelf gebruikt en is ook voor een deel naar het departement van de heer Zalm
gegaan. Deels is dat een consequentie van de procedures. Het is echter politiek
niet bevredigend. Kan de minister een brief toezeggen over een analyse van
de meevallers en tegenvallers? Kan hij nog eens nadenken hoe dit probleem
op te lossen is? Wij zullen dat intern ook doen.Minister Zalm:Misschien kan dat een aardige annex zijn bij de Voorjaarsnota. De heer
Crone begrijpt dan natuurlijk wel dat de ruimte dan al is benut.Voorzitter! Bij de slotwet zal ik de suggestie bezien van de heer Crone
om een terugblik op de kabinetsperiode te geven qua beleidsintensiveringen
en beleidsombuigingen.Door diverse afgevaardigden is er in positieve zin gesproken over de BTW
op arbeidsintensieve diensten en de resultaten in Wenen. Ik heb de conclusies
nog eens bekeken. In de conclusies van Wenen staat niets over BTW. Er staat
wel iets over in het aldaar goedgekeurde werkstuk rond de werkgelegenheidsrichtsnoeren.
Zowel collega De Vries als ik hebben ons ingespannen om de dreiging van het
weer afvoeren van een mogelijke BTW-differentiatie op arbeidsintensieve diensten
te stoppen. Dat is gebeurd. Het is overigens niet een zo harde conclusie dat
iedereen wordt toegestaan op arbeidsintensieve diensten de BTW te verlagen.
Er moet nog verder voor gevochten worden. Wij zijn nu bezig met de Commissie
om te bekijken wat wij in Nederland aan experimenten mogen doen. Men kent
de opvatting dat schoen- en kledingherstellers prioriteit 1 hebben. In een
altruïstische bui hebben de staatssecretaris en ik de kappers prioriteit
2 gegeven. Er zijn natuurlijk nog meer sectoren die allemaal graag hiervoor
in aanmerking komen. Waarschijnlijk zullen wij echter een beperkte selectie
moeten maken uit de prioritaire sectoren.De heer Van Dijke (RPF):Ik heb hierover twee vragen. Die wil ik vooraf laten gaan door een compliment
aan het kabinet. Wij hebben jarenlang gevraagd om deze verlaging van de BTW-tarieven.
Ik stel met genoegen vast dat het er nu van lijkt te komen. Ik wil de minister
complimenteren met zijn hardnekkige inzet.De voorzitter:Jammer dat u dat niet in uw eerste termijn heeft gezegd. Bij interruptie
is het toch iets minder, vind ik.De heer Van Dijke (RPF):Kan de minister zeggen binnen welke termijn een en ander geïmplementeerd
kan worden? Hoe groot is zijn ambitie wat betreft de sectoren die eronder
zullen kunnen vallen?Minister Zalm:Ik kan nog geen termijn geven. De tekst in de werkgelegenheidsrichtsnoer
is iets in de trant van 'onderzoek naar experimenten over'. Het is dus geen
keiharde conclusie. De zaak moet nog verder worden bevochten in Brussel. Nu
er echter twee keer over gedebatteerd is, ligt het niet voor de hand dat alsnog
de conclusie getrokken wordt dat er niets aan de hand is en dat er niets moet
gebeuren. Wij hebben onze voorstellen richting Brussel gedaan over de vraag
uit welke sectoren wij een keuze zouden willen maken. Daarbij speelt de budgettaire
dimensie ook een rol. Het moet nog worden ingepast. Het gaat immers om een
derving van belastingmiddelen ten laste van de Nederlandse schatkist. Het
geld komt niet uit Brussel. Wij moeten dus een afweging maken ten opzichte
van andere prioriteiten met betrekking tot de lastenverlichting. Wat betreft
kledingreparaties en schoenherstellers is het natuurlijk een betrekkelijk
eenvoudig inpasbare kwestie. Men kan ook aan grotere sectoren denken. Die
van de kappers is een stuk groter qua budgettair belang. Er zijn nog allerlei
andere sectoren. Wij maken zoveel mogelijk tempo. Daar kan men van op aan.
Zowel de staatssecretaris als ik zijn zeer gemotiveerd op dit terrein. Wij
zijn echter afhankelijk van de instemming van onze Europese collega's.De heer Van Dijke (RPF):Er zijn gelukkig ook inverdieneffecten. Wat het compliment betreft, voorzitter,
moet ik zeggen dat mijn spreektijd zodanig is dat ik met complimenten buitengewoon
zorgvuldig moet omgaan. Die maken de Paarse fracties wel en ik gebruik mijn
termijn vooral om de vinger op de toch talrijke zere plekken te leggen.De voorzitter:Dat is een kwestie van prioriteitenstelling, mijnheer Van Dijke.Minister Zalm:Ter opvoeding van een minister is kritiek altijd beter dan complimenten.
Wat dat betreft kan ik mij de prioriteitenkeuze van de heer Van Dijke wel
voorstellen.Diverse afgevaardigden hebben erop aangedrongen om het overleg over de
euro met MKB en de Raad voor de Nederlandse detailhandel te hervatten. Wat
mij betreft, zijn zij hartelijk welkom in het forum. Zij zijn eruit gestapt,
zij hebben de laatste vergadering geboycot en zij hebben afstand genomen van
het bekende poldermodel, zodat zij niet hebben bijgedragen aan het advies
dat mij is uitgebracht, maar desondanks zijn ze hartelijk welkom. Iedere verloren
zoon is welkom in het huis van Financiën.De heer Bakker (D66):Als ik het mij goed herinner, ligt het toch een slag anders. Deze organisaties
zijn destijds uit het forum gestapt omdat zij het gevoel hadden dat hun op
zichzelf gerechtvaardigde belangen daar onvoldoende aan bod kwamen. Vervolgens
heeft het forum advies aan u uitgebracht en u hebt daar conclusies over getrokken.
Nu vraagt de Kamer aan u om nog eens te overleggen met MKB en detailhandel.
Wij zullen dat nu niet volledig gaan uitdiscussiëren, want er komt binnenkort
nog overleg over, maar naar mijn gevoel zou de minister daar beter beslagen
ten ijs komen, ook gelet op de opvattingen in de Kamer, als hij dat overleg
inmiddels zou hebben gehad.Minister Zalm:Ik had al gelegenheid, namelijk bij het slaan van de euro, om even van
gedachten te wisselen met de voorzitter van MKB Nederland, die ik overigens
ook uit andere hoofde nog wel eens zie. Ik vind wel dat, als je in een orgaan
met zo'n dertien organisaties zit en je kunt met z'n tweeën de overige
leden niet overtuigen, het dan niet terecht is om zonder meer te stellen dat
de andere leden geen begrip hebben voor je argumenten. Omgekeerd
kunnen de andere elf organisaties ook zeggen dat MKB en RND weigeren begrip
te hebben voor de argumenten van die elf organisaties. Het verlaten van een
overlegforum vind ik bovendien altijd enigszins een zwaktebod. Maar goed,
het is voor mij geen prestigezaak en ik zal graag nagaan of MKB en RND bereid
zijn om overleg te voeren, zij het dan wel onder voorwaarde dat zij ook over
andere dingen willen praten dan alleen de big bang. Als de lijn is dat zij
alleen willen praten over de vraag hoe de big bang kan worden uitgevoerd,
is er geen goede gespreksbasis. Als dat de voorwaarde vooraf is, kan ik daar
natuurlijk niet mee leven.De heer Bakker (D66):Volgens mij neemt u nu met een grote knal de beeldspraak van de heer Marijnissen
over, maar u was het met z'n tweeën vanmorgen ook zeer eens. Ik juich
het toe dat u er geen prestigezaak van maakt en dat u overleg wilt voeren.
Overleg moet verder altijd zakelijk zijn en ook over andere zaken kunnen gaan.
Punt is hier wel dat de Kamer zich toch in meerderheid de argumenten van MKB
en detailhandel eigen lijkt te hebben gemaakt. Conclusies zullen op een later
moment worden getrokken, maar ik denk dat het in dit licht wel nuttig is als
de minister serieus overleg zal gaan zoeken.Minister Zalm:Dat zal ik doen, voorzitter. Zolang er geen debat is geweest, ben ik er
overigens nog niet van overtuigd dat de Kamer overtuigd is door het MKB. Dat
moet nog blijken en misschien kan ook ik nog bijdragen aan de meningsvorming
in de Kamer. Die illusie houd ik er althans nog wel op na.Wat de taxfreekwestie betreft dank ik de heer Crone voor zijn steun aan
het consistente standpunt van de Nederlandse regering. Al in 1991, nog in
de tijd van het kabinet-Lubbers/Kok, is unaniem besloten dat het in het kader
van de interne markt geen pas geeft om nog taxfree te kunnen kopen als per
vliegtuig of per boot wordt gereisd. Het zou namelijk niet gelden voor degenen
die met de hogesnelheidslijn naar Parijs gaan, alleen voor degenen die met
het vliegtuig naar Parijs gaan, en zoiets past helemaal niet in een interne
Europese markt. Om de problemen voor de sector oplosbaar te maken, is in 1991
ook een overgangsperiode van 7,5 jaar afgesproken, waarin de sector zich kon
prepareren. Natuurlijk is pas tegen het eind van die periode van 7,5 jaar
de lobby echt goed op gang gekomen en er zijn politici die zich door die lobby
laten ompraten. Gelukkig zijn die hier te lande niet te vinden, al begrijp
ik uit schriftelijke vragen van de heren Balkenende en Hillen van het CDA,
dat daar wel gepleit wordt voor steun aan de opvatting dat het taxfreeregime
moet worden gecontinueerd. Blijkbaar past dit ook goed in de specifieke lastenverlichting
gericht op armoedebestrijding, want het zijn natuurlijk vooral arme mensen
die veel via Schiphol vliegen. Die opvatting moet ik uiteraard respecteren.De heer Van Beek (VVD):Ik heb nog een vraag over het vorige onderwerp: de euro. Mijn vragen waren
specifiek gericht op de initiatieven van de heer Duisenberg. Tot nu toe is
in de discussie altijd het argument gebruikt dat andere landen ook veel meer
tijd uittrekken voor de invoering. Is er een beweging in wat grotere kring
die naar kortere termijnen wil?Minister Zalm:Ik moet een beetje terughoudend zijn, want wij krijgen hierover nog een
apart debat. Wij zijn op dit moment het land met de kortste periode. In mijn
brief spreek ik over een periode van vier weken. Voorts is daarin verwoord
dat wij dit graag verder bekorten, mits dit verantwoord kan. In die zin zijn
wij koploper. Er zijn naar mijn weten geen landen met een big bang. In de
nota is een overzicht gegeven. Duitsland heeft een afspraak van twee maanden
gemaakt, ook met het midden- en kleinbedrijf en met de automatenhandel. Die
laatste is een belangrijke sector die niet gediend is met een big bang. In
de overige landen is – voorzover nu bekend – zes weken het kortst
en is acht weken de standaard. Er is ook nog een land dat overweegt er de
volle zes maanden voor te nemen. Dus wat dat betreft is het streven naar een
grote knal typisch Nederlands.De heer Marijnissen (SP):Wil de minister nog ingaan op mijn vraag over de financiële schade
van het midden- en kleinbedrijf en de vraag of de compensatie wel toereikend
is in de ogen van het midden- en kleinbedrijf?Minister Zalm:Voor het midden- en kleinbedrijf zijn twee dingen van belang. In de eerste
plaats de vergoeding voor het fysiek innen. Er zal per geïnde munt worden
afgerekend; dus wie veel int, krijgt ook veel vergoed. In de tweede plaats
de drie keer 60 mln. fiscale tegemoetkoming die al in 1999 ingaat, samen 180
mln. Dus ik denk wij een redelijk royale vergoeding hebben in verhouding met
de problemen die zich bij het midden- en kleinbedrijf voordoen. Volgens de
laatste berekeningen van De Nederlandsche Bank zouden de totale kosten voor
het midden- en kleinbedrijf in de introductieperiode ongeveer 240 mln. zijn.
Met het bedrag van 180 mln. en het aandeel in de vergoeding voor fysieke inning
wordt hieraan mijns inziens op een royale manier tegemoetgekomen.De heer Marijnissen (SP):Ik heb een ander cijfer genoemd: het bedrag van 350 mln. dat de banken
hadden berekend voor de kosten als zij de taak van het midden- en kleinbedrijf
zouden overnemen als wisselkantoor. Dat is toch aanzienlijk meer dan het bedrag
dat de minister nu noemt.Minister Zalm:De banken zijn duurder dan het midden- en kleinbedrijf, maar dat zal de
heer Marijnissen niet verwonderen.De heer Marijnissen (SP):Nee, dat verwondert mij niet en ik snap nu ook dat de voorkeur van de
minister uitgaat naar het midden- en kleinbedrijf. Heeft het midden- en kleinbedrijf
gezegd dat de voornemens van de minister toereikend zijn?Minister Zalm:Nee, dat is niet gezegd. Het is natuurlijk nooit toereikend. Heeft de
heer Marijnissen ooit een sector gehoord die zegt dat het toereikend is als
de overheid een tegemoetkoming in kosten aankondigt?De heer Marijnissen (SP):Ik ken takken van het bedrijfsleven die jubelen over het beleid van de
minister. Die hebben ook niets te klagen. Maar alle gekheid op een stokje:
is dit de reden geweest waarom zij zijn weggelopen?Minister Zalm:Nee, volgens mij niet. Het ideaal van het midden- en kleinbedrijf was
dat het niets zou merken van de overgang naar de euro, maar dat is moeilijk.
Het probleem wordt dan vooral bij de consument neergelegd. Dat is het wezenlijk
punt. Wij dreigen nu echter te veel op de inhoud van de overschakeling in
te gaan. Er komt hierover nog een apart debat. Ik zeg de heer Marijnissen
in ieder geval dat wij oog hebben voor de problemen van het midden- en kleinbedrijf.
Wij hebben daarvoor meer oog dan voor de belangen van het grootbedrijf.De heer Marijnissen (SP):De minister sprak over het hervatten van besprekingen, enz. Is er in de
tegemoetkoming van kosten nog ruimte beschikbaar?Minister Zalm:Gelet op de beschouwingen die wij zojuist hebben gewijd aan de begroting
voor 1999, is dat niet het eerste dat in mij opkomt.De heer Marijnissen (SP):Dat is geen antwoord op mijn vraag.Minister Zalm:Ik zal niet proberen het midden- en kleinbedrijf om te kopen met een geldbuidel.
De introductie van de euro is een proces dat uiteindelijk voor iedere Nederlander
grote voordelen met zich zal meebrengen, ook voor het midden- en kleinbedrijf.
Het loopt daar iets minder snel dan voor internationaal georiënteerde
bedrijven. Als het internationaal goed gaat, dan straalt het ook door naar
het MKB. Voor het oplossen van het overgangsprobleem moet iedereen een redelijke
bijdrage leveren. Omdat het MKB relatief veel lasten heeft, terwijl de lusten
wat later komen, is er een aparte fiscale tegemoetkoming van drie keer 60
mln. In de plannen zit ook een kostenvergoeding voor degenen die guldens innen
of ze in rolletjes doen. Het MKB kan, als daar veel guldens terechtkomen,
daarvan ook profiteren. Ik meen dat wij op dat vlak een redelijke voorziening
hebben getroffen. Zodra ik hier zeg dat ik bereid ben tot iets, dan weet ik
precies hoe het gaat lopen. Het wordt dan een koehandel met loven en bieden.
Vervolgens vraagt de Kamer aan mij wat ik weggegeven heb. Ook de Kamer let
erg op de centen, althans dit deel dat thans aanwezig is.De heer Vendrik sprak over de zorguitgaven en over een overschrijding
van 2,4 mld. Daarin heeft hij gelijk, maar het is niet in vergelijking met
een jaar geleden. Het is in vergelijking met de oorspronkelijke start van
het regeerakkoord van 1994.De heer Bakker (D66):Ik heb nog een vraag gesteld over het pinnen in het buitenland en de daarmee
gepaard gaande heffingen.Minister Zalm:Daarover kom ik nog te spreken. Het staat los van het overgangsscenario.In de Miljoenennota 1998 hadden wij al een overschrijding bij de zorg
geaccepteerd. Die is nog verder opgelopen. Ik ben het eens met de heer Vendrik
dat het een slechte zaak is. Bij het toenmalig regeerakkoord wisten wij al
dat de zorgsector krap bemeten was. Er was een formule opgenomen dat als er
alles aan was gedaan om de kosten te beheersen, extra geld voor die sector
acceptabel zou zijn. Dat is anders dan voor alle andere sectoren, verwoord
in het regeerakkoord. Wij hebben thans een ruimer opgezet zorgbudget. Bij
dat ruimer opgezet zorgbudget moet alles binnen het budget blijven. Zijn suggesties
ter waarde van 200 à 225 mln. over algemeen maatschappelijk werk en
de geestelijke gezondheidszorg moet ik verwijzen naar de behandeling van de
begroting van Volksgezondheid. Binnen het budget van een kleine 60 mld. moeten
de prioriteiten voor de zorg worden gesteld.De heer Vendrik (GroenLinks):Terzake van het algemeen maatschappelijk werk en de GGZ verwijst iedereen
in het kabinet naar elkaar. Mevrouw Borst zegt: ik heb het geld niet, gaat
u maar naar de minister van Financiën. Die verwijst weer terug naar mevrouw
Borst. Het is aan minister Peper voorgelegd want het Gemeentefonds heeft er
nog iets mee te maken. De woordvoerders van andere partijen zijn overtuigd
van het knelpunt dat er ligt. Het lijkt erop dat het een probleem is, dat
tot op heden nog van niemand is. Dat is erg vervelend voor problemen. Ik begrijp
dat de minister nu niet even 225 mln. kan weggeven, maar als hij namens het
kabinet spreekt, is het wellicht de moeite waard als hij zich iets ruimhartiger
opstelt en bij de Voorjaarsnota bekijkt of dit mogelijk is. Het wordt erg
lastig om hiervan een punt te maken. Niemand geeft thuis.Minister Zalm:Ik ben altijd bereid om een collega te helpen binnen zijn of haar sector.
Dat vat ik ook op als mijn taak. De afspraak is: wij hebben dit budget, punt,
daar moeten wij het mee doen. Als het gaat om iets binnen de zorg, dan zal
het binnen de zorg moeten worden gevonden. Als de Kamer meent dat de geestelijke
gezondheidszorg te weinig heeft, dan had de Kamer zich achter de oren moeten
krabben bij de prioriteitenstelling binnen de zorgsector. Is niet te veel
geld gegaan naar andere onderdelen van het zorgbeleid? Dat is een legitieme
vraag, maar die moet worden gesteld bij de behandeling van het zorgbudget.
Ik kan nu niet zeggen dat er maar wat minder aan onderwijs, infrastructuur,
politie of veiligheid moet worden gedaan. Dat zou óók niet worden
gewaardeerd.Blijkbaar is men aangenaam verrast over de kwestie van het aankoopfonds,
maar ik wijs erop dat ik op 28 september de Kamer een brief heb toegezonden,
waarin naar aanleiding van de algemene beschouwingen en de motie-Van Nieuwenhoven
in de laatste zin wordt gesteld: 'Voorts zal het kabinet bij gelegenheid van
de Najaarsnota 1998 ruimte trachten te vinden voor een storting in het aankoopfonds.'
Als de Kamer verrast is over het feit dat een toezegging naar aanleiding van
een van haar wensen wordt bewaarheid, is dat te noteren, maar dat zou toch
normaal gesproken geen verrassing moeten zijn.De heer Vendrik is met betrekking tot de inkomstenbelastingtegenvallers
met een aardig rekensom gekomen, maar ik kan daarover nu niets zinnigs zeggen.
Wij zullen hieraan in het raam van de voorlopige rekening een uitvoerige analyse
wijden, zoals ook de vorige keer is gebeurd. Ik doel op de feitelijke belastingopbrengst
over 1998, de doorwerking daarvan, de structurele en de incidentele componenten
enz. Wij moeten trachten te achterhalen waar dit nu precies in zit. Die analyse
zeg ik toe, maar die zal er pas komen in februari.De heer Vendrik (GroenLinks):Besteedt u dan ook expliciet aandacht aan de mogelijkheid dat de tegenvaller
vooral wordt veroorzaakt door het toenemend beroep op de aftrekbaarheid van
hypotheekrente?Minister Zalm:Zeker.De heer Van Beek (VVD):Komt er alleen een analyse of is het ook denkbaar dat er een correctie
komt?Minister Zalm:Laten wij eerst maar eens beginnen met de analyse. Fantaseren over correcties
laten wij nog maar even buiten beschouwing. Als er sprake zou zijn van een
correctie, zou dat zeker niet aan de orde komen bij de voorlopige rekening,
maar bij de Voorjaarsnota. Ik heb hierover overigens nog geen bijzondere gevoelens.Voorzitter! Wat de WIR betreft gaat het om één bedrijf –
en natuurlijk betreft het geen marktkoopman – dat alsnog een grote investering
heeft gerealiseerd die nog WIR-gerechtigd is. Wij wisten dat er sprake zou
zijn van een lange nasleep. Ik kan de naam van het bedrijf niet vermelden,
gelet op de wetgeving betreffende de geheimhoudingsplicht ten aanzien van
individuele fiscale gegevens. Hoe dan ook, het is verder wel koosjer...Waar het gaat om de kwestie van de fondseninhaal en de vraag of dat al
dan niet via de algemene middelen zou moeten gebeuren, sluit ik op dit moment
even niets uit, mede omdat wij de benadering van lastendekkende premies ietwat
hebben verlaten door de hele methodiek van ijklatten, inkomstenmeevallers
en regeerakkoord. Wél merk ik op dat het niet voor de hand ligt om
alle Nederlanders aan te slaan voor verzekeringen die maar voor een gedeelte
van de bevolking toegankelijk zijn, de werknemersverzekeringen. Zo is het
vreemd om ook zelfstandigen aan te slaan voor een WW-voorziening als zij daarvan
geen gebruik kunnen maken. Ik vind dat op den duur, zeker in structurele zin,
de werknemersverzekeringen zichzelf moeten bedruipen met behulp van werknemerspremies,
maar op dit punt is er geen sprake van dogmatiek. Wij zullen mede aan de hand
van factoren als koopkracht, lasten voor het bedrijfsleven en koopkrachtverhoudingen,
een keuze moeten maken, maar dat gebeurt niet eerder dan in het raam van de
begroting voor 2000.Op het punt van de intertemporele compensatie heeft de heer Vendrik gelijk.
Het is heel ongebruikelijk om nog in de Najaarsnota intertemporele compensaties
te plegen zoals nu is gebeurd. Daarom hebben wij daar een aparte box aan gewijd.
Het wordt als bijzonder gekwalificeerd. Dat speelt voor een tweetal begrotingen,
om te beginnen die van Defensie.In vergelijking met andere begrotingen moet op de begroting van Defensie
onmiddellijk het volle bedrag aan ombuigingen in 1999 worden gehaald. De invulling
van de ombuigingen heeft men eigenlijk nog niet rond. Mede daardoor loopt
men vertragingen op in het besteden van geld in 1998. Je kunt twee dingen
mooi combineren. Ten eerste kun je via de intertemporele compensatie de bezuinigingsdruk
voor 1999 wat verlagen. Dat maakt het realiteitsgehalte van het tot stand
komen van de ombuigingen groter. In die zin ben ik het niet eens met de heer
Van der Vlies, die aankondigde dat de bezuinigingen op Defensie niet gehaald
konden worden. Ook ontstaat aan het eind van het jaar niet de onnodige drift
om toch maar geld de deur uit te zetten.Een ietwat vergelijkbaar probleem doet zich voor bij Ontwikkelingssamenwerking.
Daar speelt de actualisering van een toerekening. Daarbij komt dat het volgend
jaar in een belangrijke mate kwijtschelding van schulden aan ontwikkelingslanden
tot een vermindering van de normale begroting leiden. Omdat er toch geld onbesteed
dreigde te blijven, hebben wij vastgesteld dat ook daar een intertemporele
schuif kon worden gedaan.De vraag is of er versnellingen zijn die verantwoord en doelmatig zijn.
Wij zijn er niet gek op om puur een beetje met de kas te rommelen. Die mogelijkheden
waren er. Bij Verkeer en Waterstaat waren er eindelijk projecten die harder
gingen in plaats van langzamer. Dat verschijnsel wordt veroorzaakt door een
systematiek die omslaat. Voorts waren er al langdurig een aantal wensen op
het gebied van Onderwijs, die louter om budgettaire redenen in de tijd waren
uitgesmeerd. Ook die konden versneld worden gerealiseerd, hetgeen beleidsmatig
zeer gewenst was.Al met al vond ik de plaat zeer verdedigbaar en beleidsmatig gewenst,
maar het moet wel een uitzondering zijn. Zoals ik zei, is er een relatie met
mede uit het regeerakkoord voortvloeiende bijzondere problemen die Ontwikkelingssamenwerking
en Defensie in 1999 hadden.De heer Van Dijke (RPF):Als ik het goed begrijp, is de onderuitputting bij Ontwikkelingssamenwerking
een onderdeel van de intertemporele schuif die zojuist door de minister is
geschetst. Het geld is niet weg.Minister Zalm:Nee, dit jaar blijft men onder de ODA-norm en het volgend jaar komt men
daar boven.De heer Van Dijke (RPF):Ik heb inderdaad specifiek naar die ODA-norm gevraagd. Daar koppel ik
de vraag aan vast over de opvang van asielzoekers.Minister Zalm:Daar kom ik nog op.De heer Vendrik (GroenLinks):De minister herhaalt dat het om een uitzondering gaat. Nu heeft de heer
Van Beek geopperd dat de budgettaire problematiek in het jaar 1999 wellicht
met dit soort verschuivingen verlicht zou kunnen worden. Is dat dan niet aan
de orde? Geldt daar misschien een zware bewijslast voor?Minister Zalm:Het plaatje heeft uiteindelijk geen gevolgen voor 1998 en ook niet voor
1999. Het sluit precies. Het eindigt twee keer op nul. Er zijn departementen
die het geld willen uitgeven in 1999 in plaats van in 1998 en andere departementen
zouden nog wel iets in 1998 willen doen en wat minder in 1999. Zo sluit het
beeld. Het is allemaal keurig in orde en intertemporeel gecompenseerd. De
heer Vendrik heeft echter gelijk dat het geen regel is om dit bij de Najaarsnota
te doen. Het hoort bij het hoofdbesluitvormingsmoment, dus bij de Voorjaarsnota,
respectievelijk bij de kaderbrief. Ik was niet van plan hiervan een gewoonte
te maken. Ik voel mij gesterkt door zijn kanttekening, die correct is. Ik
heb echter geprobeerd de uitzonderlijkheid van de omstandigheden aan te geven.
Verder doen wij met de versnellingen geen rare dingen. Die zijn alle zeer
verdedigbaar en verantwoord. Soms is er ook nog een rentevoordeel.De heer De Haan (CDA):Natuurlijk komt de minister twee keer op nul uit, maar hij schuift toch
van het ene departement naar het andere. Het naar voren halen van onderwijsuitgaven
leidt vermoedelijk ook wel een beetje tot eindejaarskoorts om het weer goed
te besteden. Dat geld moet wel van de begroting van een ander departement
weggehaald worden. De minister krijgt in het komende begrotingsjaar toch een
soort baten- en lastenpatroontje.Minister Zalm:Wij zien bijvoorbeeld bij Onderwijs dat men in 1998 onverwacht geld kan
uitgeven. Dit was geld dat men het liefst al in 1997 had uitgegeven, maar
dat was onmogelijk omdat het niet binnen de begroting kon worden ingepast.
In 1999 zal men dus minder uitgeven. Dit is echter voor Onderwijs niet bezwaarlijk
omdat de scholen dan eerder hun geld krijgen. Omdat het incidenteel geld is,
past dit mooi en daar zijn die scholen ook niet rouwig om. Op zichzelf zijn
dit dingen die wij vaak doen, ook bij de Voorjaarsnota en de kaderbrief, hoewel
het dan niet expliciet in een tabel tot uitdrukking komt. Ik ben echter een
soort makelaar op dat vlak tussen de departementen. Bij de begrotingsvoorbereiding
merk je dat het ene departement in een jaar meer of minder wil. Soms kan een
oplossing worden gevonden zonder dat het totaal wordt belast. Die intertemporele
compensatie is een soort makelaardijwinkeltje tussen departementen om te bezien
of je door het ene departement een plezier te doen, ook het andere kunt plezieren.
Deze win-winsituatie is soms wel degelijk mogelijk. Het hoofdbesluit valt
echter bij de Voorjaarsnota. De Najaarsnota moet op dit vlak uitzonderlijk
zijn.Voor de reserve bestaat geen aanvullende post. Een aanvullende post is
staatsrechtelijk zonder betekenis. Die wordt niet geautoriseerd. De aanvullende
post staat op de rijksbegroting en daarmee is de reserve automatisch gedetermineerd
voor rijksbegrotingsdoeleinden. Het is ook mogelijk dat de reserve wordt aangewend
in de sector sociale verzekeringen respectievelijk zorg. Daarom hangt die
post echt helemaal in de lucht. Wij hebben hem wel meegenomen in het EMU-tekort,
maar hij zit niet in enigerlei sector. Dit is goed, omdat wij nog niet weten
voor welke sector hij uiteindelijk bestemd is. Dit kan overigens ook nog van
jaar tot jaar wisselen. Ik heb erover zitten nadenken of het iets uitmaakt.
Het enige is dat je niet van tevoren aangeeft aan welke sector het ten goede
zal komen. Ik hoop dat dit de instemming kan hebben.De heer Vendrik heeft becijferingen gemaakt. Hij is erg somber over de
gascijfers. Als de totale opbrengst van de belastingmiddelen plus vennootschapsbelasting
over aardgas een bedrag van 5,7 mld. is, moet het wel heel erg stormen wil
je 3 à 4 mld. aan tegenvallers krijgen. Ik zie dat nog niet gebeuren.Diverse sprekers stelden vragen over het MIT. Hoe zit het met die sommen
en is de minister van Financiën hierbij betrokken? De uitleg is technisch.
Het Fonds economische structuurversterking had vroeger louter voeding uit
hetzij verkoop deelnemingen, hetzij gasbaten. Dit zijn nominale grootheden.
Uit die voeding moet ook de inflatie worden betaald. Als je vooruitrekent,
begint dat aardig in de papieren te lopen en dan maakt het veel uit of je
met 2 of 3% rekent. Voorzichtigheidshalve is altijd gerekend met 3%. Bij een
inflatiedoelstelling van 0 à 2% en bij een feitelijke inflatie die
ruim onder de 2% zit of daaronder dreigt te komen, is het rekenen met een
gemiddelde van 2 verantwoord. Dat geeft een stukje ruimte binnen zo'n budget.In het regeerakkoord is via de algemene middelen een intensivering gepleegd
ten gunste van infrastructuur en FES. Zoals bij alle intensiveringen kan hier
rustig een prijsbijstelling plaatsvinden. Waarom zou deze intensivering moeten
worden uitgehold door de inflatie, terwijl dat bij andere intensiveringen
niet gebeurt? Daar was aanvankelijk niet mee gerekend. Men had gemeend dat
uit dat bedrag tot 2010 alle inflatie moest worden opgevangen. Als je die
twee correcties toepast, dan praat je – over een periode van twaalf
jaar gemeten, want de bedragen worden dan snel hoog – over 2,3 mld.
aan budgettaire extra ruimte en die is nu aangewend. Wat dat betreft was het
een geluk bij een ongeluk, denk ik, dat die berekening pas later geactualiseerd
is, want het gaf de minister de wat extra marge die zij goed kon gebruiken
om met allerlei regio's tot overeenstemming te komen. Ook hier geldt Cruyff:
ieder nadeel heeft ook weer zijn voordeel en een ongeluk brengt zijn eigen
geluk mee. Het is allemaal gecheckt en goedbevonden, wat mij betreft.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Zoals Cruyff zei: 'Elk voordeel heb z'n nadeel'. Blijft deze
truc – als ik zeg 'truc', bedoel ik daar niet wat lelijks mee –
beperkt tot het gebruik van het FES of zijn er ook nog andere sectoren in
de begroting waar soortgelijke operaties denkbaar zouden zijn?Minister Zalm:Nee, er is verder geen andere sector die een rechtstreekse koppeling met
inkomsten heeft. Stel nu even dat het FES uitsluitend werd gevoed door aardgasbaten;
er zitten nog een paar andere middelen ook in en na het regeerakkoord is het
weer wat anders. Dan is voor wat je daar in reële termen mee kunt doen,
de inflatieveronderstelling heel cruciaal. Bij alle andere rijksuitgaven hebben
we het prijsbijstellingsmechanisme. Als daar meer inflatie is, wordt er ook
meer prijsbijstelling verschaft en praten we eigenlijk over planning in reële
termen. Bij zo'n FES heb je eigenlijk een planning in nominale termen, waar
die inflatieveronderstelling heel belangrijk is. Als je die wijzigt, kun je
meer doen met datzelfde nominale geld. Hier is dat de uitzondering.De redenering van degenen die de FES-planning deden, was deze: wij moeten
altijd onze eigen prijsstijging betalen. Maar daarbij werd vergeten dat als
er iets toegevoegd wordt van buiten het gas, vanuit de algemene middelen,
je dan toch op prijscompensatie zou mogen rekenen. Die stap heeft men niet
gemaakt, omdat men zo gewend was, al jarenlang, om louter nominaal te rekenen
en nooit met prijsbijstelling van buitenaf te rekenen. Dat zijn de twee fouten,
zou je kunnen zeggen, die in de rekensommen zijn gemaakt en die gelukkig nog
op een goed moment zijn opgespoord. Het heeft niets te maken met een truc,
wel met een gedachtefout, respectievelijk met een wijziging van inschattingen
rond de inflatie, die alleszins verantwoord is: 3% was wel erg behoedzaam.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Volgens mij heeft Johan Cruyff ook eens geroepen
dat hij niet in toeval gelooft. De vraag is of dat hier niet van toepassing
is. Wat ons erg verwonderd heeft, is dat na de presentatie van het MIT door
de minister van Verkeer en Waterstaat, zo ongeveer het hele land in rep en
roer was: burgemeesters en provinciale besturen, die allemaal een stuk weg
claimden dat toegezegd zou zijn en waar vervolgens geen geld voor was, terwijl
er nu ineens 2,3 mld. blijkt te zijn...De voorzitter:U heeft nu besloten dat u geen tweede termijn behoeft, zo begrijp ik?
We hadden immers afgesproken dat we interrupties ter voorbereiding van de
tweede termijn zouden doen en dan een tweede termijn zouden houden. U bent
zo bezig met uw tweede termijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat spijt mij; daar was ik mij niet van bewust. Dan zal ik mij beperken
tot de vraag.Is dit toeval? Of heeft men heel snel en bewust gezocht naar meer middelen,
en is dit een trucje om toch snel wat geld uit de grote pot in de toekomst
naar voren te halen om nu toezeggingen te doen, waarover in de Kamer nauwelijks
fatsoenlijk een breed integraal debat gevoerd is?Minister Zalm:Voorzitter! Het is geen toeval, want je gaat zoeken, als er een probleem
is. Ik herinner mij nog levendig hoe dat is gegaan in de beraadslagingen.
Op een gegeven moment is er gezegd: goh, van die 12 mld. blijft er maar zo'n
9 mld. over. Hoe kan dat nu? Ja, dat komt vanwege die prijsstijging, luidt
dan het antwoord. Ja, maar waarom... Zo ga je dan zitten discussiëren.
Je komt er dan achter dat er 3% prijsstijging in die berekeningen zit. Ik
wist dat eerlijk gezegd ook niet. Voorts kom je er dan achter dat er niet
gerekend is met prijsbijstelling over budgetten die gewoon uit de algemene
middelen, uit hoofde van het regeerakkoord, beschikbaar zijn. In die zin is
het geen toeval, want als je in de problemen raakt, ga je nog eens kritischer
kijken hoe het nu allemaal kan en waarom het zoveel minder is dan we dachten.
Op die manier is het allemaal gelopen. Het zijn correcties op foute veronderstellingen
die zijn gemaakt. Daarvan kun je zeggen dat het een truc is, maar dat is het
niet. Het is een correctie van een fout en die komt wel heel goed uit. Wat
dat betreft kon ik met veel plezier dit allemaal meemaken en de minister van
Verkeer en Waterstaat had er nog meer plezier van, denk ik. Ik geloof dat
uiteindelijk de Kamer er ook gelukkiger mee is dat we nu een deal met de regio's
hebben. Maar het was geen planning of strategie; was het maar zo, bij wijze
van spreken. Je hebt altijd complottheorieën en chaostheorieën.
Dit ligt meer in de chaostheorie, want daarin heeft hij wel gelijk: je gaat
pas naar de oorzaak zoeken als je tegen een probleem aanloopt. Anders hadden
wij die 3% er rustig in laten zitten en was het in de loop der tijd steeds
als voordeeltje beschikbaar gekomen. Nu is dat gewoon gecorrigeerd.Voorzitter! De heer Van Dijke heeft gesproken over ODA en de vluchtelingen.
Er is geen sprake van dat alle opvang en asiel nu onder ODA wordt gebracht.
Dat is een misverstand. Het is maar een zeer beperkt deel, want het gaat om
de A-statushouders die volgens de internationale normen al tot de ODA gerekend
worden. Daardoor kan het bereiken van de 0,8 ODA nooit worden uitgehold. Dat
zal overigens de fluctuaties in de ramingen van asielbudget niet significant
veranderen of beperken.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Ik wil toch nog even terugkomen op het MIT. Ik wil er nog
even de aandacht voor vragen dat een niet onaanzienlijk deel van het MIT wordt
gedekt vanuit het FES. We hadden al een probleem van 720 mln. geconstateerd
met de lagere aardgasbaten, vanwege de koersen van de olieprijzen. Is het
denkbaar dat er in deze periode een financieringsprobleem ontstaat dat in
deze periode moet worden opgelost om het MIT niet in gevaar te brengen?Minister Zalm:Voorzover ik het nu kan overzien, moet het wel diep treurig worden met
de gasprijzen willen we deze periode in de problemen komen. Dat betekent natuurlijk
wel dat je in de periode tot 2010 wel in de financieringsproblemen komt. Maar
voorzover ik kan overzien, is de kans dat de in deze periode geplande budgetten
niet tot uitvoering kunnen komen, zeer gering.De heer Van Beek (VVD):We hadden namelijk in het kader van de afspraken al 400 mln. naar voren
getrokken.Minister Zalm:We hebben in de huidige planning – maar dat is nog met de gasbaten
zoals wij die nu kennen, dat wil zeggen de 14 dollar – nog een overschot
in het FES in 2002. Daar hebben we dus nog een buffer, maar vrolijker wordt
het er uiteraard niet van. Meerjarig moeten we dan alternatieve financieringsbronnen
vinden.Voorzitter! De heer De Haan heeft een uitvoerig exposé gegeven
over wat er allemaal niet deugt aan het begrotingsbeleid. Het EMU-tekort had
sterker moeten dalen, we komen snel in de gevarenzone enz. Er is veel aan
te merken en wat dat betreft is er grote unanimiteit in de CDA-fractie op
de soliditeit van het begrotingsbeleid. Maar zoals ik al zei, de macrosoliditeit
van het CDA uit zich verder alleen maar in microlichtzinnigheid. In de economische
theorie hebben we overigens een stroom die probeert micro en macro met elkaar
in overeenstemming te brengen. Dat is wel heel lastig, maar het is het nastreven
waard. De macrolijn van het CDA is dat op de soliditeit zeer veel is aan te
merken. Wij krijgen vervolgens microvoorstellen van het CDA: maatregelen opdat
350 mln. wordt bijgeschreven – dus meer dan 1 mld. – voor armoedebestrijding,
het verwerpen van defensievoorstellen, een veteranenwetsvoorstel zonder dekking,
de aandrang om de studenten die de OV-jaarkaart niet gebruiken geld terug
te geven, een extra loonronde voor het onderwijs, een hoger budget voor de
technocentra en als klap op de vuurpijl – als ik de vragen van de heer
Balkenende en Hillen goed begrijp – moeten we ook de taxfree vooral
laten voortbestaan. Het doet me een beetje denken aan een pyromaan die zegt:
ik ben niet bij de brandweer, dus ik ben er niet verantwoordelijk voor!De heer De Haan (CDA):De minister stopt al met praten en hij verwacht kennelijk commentaar.
Dat kan ik mij ook wel voorstellen. Ik begrijp niets van de wijze waarop de
minister thans reageert. Hij reageert alsof hij is gestoken door een horzel
en gaat nu in een keer compleet in de aanval. Dat komt natuurlijk doordat
onze partij bij monde van de heer Balkenende...De voorzitter:Mijnheer De Haan, dit leent zich natuurlijk prachtig voor een beschouwing
in tweede termijn. Als ik dit tegen ieder Kamerlid steeds opnieuw moet zeggen,
dan kost dat ook veel tijd.De heer De Haan (CDA):Ik geef toe dat u daarin volstrekt gelijk heeft, maar het is wel een zeer
bijzonder element uit het betoog van de minister. Hij spreekt mij rechtstreeks
aan, want onder het motto van het CDA werd ook mijn naam genoemd. Dan is het
over het algemeen redelijk dat je daarop mag reageren.De voorzitter:De meeste bewindslieden houden daar geen rekening mee. Iedere naam die
je noemt, komt automatisch naar de interruptiemicrofoon; daar heeft u gelijk
in.De heer De Haan (CDA):Ik heb hier niet zo verschrikkelijk vaak gestaan. Ik heb mij ook bewust
ingehouden. Maar wat hier wordt gezegd, is natuurlijk volstrekt onjuist. Het
is een reactie op de fundamentele kritiek van het CDA op het begrotingsbeleid
van dit kabinet: over de rammelende motor die erin zit en de verkeerde inschatting
van het kader. Ik begrijp donders goed dat wij dan het zonnekind van dit kabinet
een beetje in een ander daglicht zetten. Ik kan mij best voorstellen dat hij
dan als het ware reageert als door een horzel gestoken. Wij hebben een dekking
aangegeven bij het armoedeplan, dat wij hier zeer recentelijk hebben besproken.
Bij de begrotingsbehandeling van Defensie hebben wij heel bewust gezegd dat
wij het niet met die begroting eens zijn. Wij hadden een motie, maar die is
aangehouden. Wij wilden daarmee duidelijk maken dat wij het niet eens waren
met de defensiepolitiek van dit kabinet. Het heeft echter geen cent financiële
gevolgen gehad. Het voorgestelde amendement was juist bedoeld om de afslanking
van Defensie goedkoper te maken door zoveel mogelijk van outplacement gebruik
te maken. Dat kost geen geld, maar het levert geld op. Ik vind derhalve de
aanval van de minister op het CDA beneden alle peil.Minister Zalm:Voorzitter! Ook hier is kennelijk iemand door een angel gestoken. Ik hoop
altijd dat er enige consistentie is tussen de algemene macro-opvattingen en
het microgedrag, maar dat is nu bij het CDA een beetje zoekgeraakt. Als je
algemene normen belijdt, moet je er ook in concrete situaties enige refererte
aan hebben. Althans, zo is het mij aan de vrije universiteit geleerd. Als
je algemene normen hebt waar je vervolgens in alle concrete gevallen dwars
tegenin gaat, dan mankeert er toch iets aan het evenwicht tussen de macrobeschouwingen
en de microvoorstellen. Ik heb nog geen enkele bijdrage van het CDA gezien
die de begroting solider maakt, behalve algemene beschouwingen. Geen enkel
microvoorstel leidt tot een gunstiger tekort of tot lagere uitgaven, maar
gaat alleen de andere kant op.De heer De Haan (CDA):In het debat met mevrouw Netelenbos kwam 875 mln. ergens vandaan. Uit
de algemene middelen kwam nog eens 1,4 mld. Trekt u zelf de schoen eens aan.
Dat is toch ook geen soliditeit? Die getallen stonden niet in de Miljoenennota.
Als ze niet door het parlement zijn goedgekeurd, dan zijn ze ongedekt.Minister Zalm:Wij hebben het nu over de 2,3 mld. uit het MIT. Ik heb geprobeerd dat
uit te leggen. Er is geen getal veranderd. Alleen blijk je met dezelfde nominale
guldens reëel meer te kunnen doen. Er is verder geen sprake van veranderingen
in de budgetten. Als je met guldens werkt en als de prijsstijging minder groot
is, dan weet iedereen dat je met die guldens meer kunt doen. Dat lijkt mij
niet zo moeilijk.De heer De Haan (CDA):Tot nog toe werd voor dergelijke infrastructuuruitgaven geen prijscompensatie
gegeven. Nu gebeurt dat plotsklaps wel. Ik vind dat niet passen bij uw aureool
van degelijkheid.Minister Zalm:Dat is een misverstand. U praat nu de ambtenaren na die die vergissing
hebben gemaakt. Wij hebben altijd prijsbijstellingen gegeven op infrastructuuruitgaven,
maar niet op FES-uitgaven, omdat die uit de gasopbrengsten werden gefinancierd.
Behalve de financiering uit het gas en het FES is er in het regeerakkoord
ook een algemeen budget ter beschikking gesteld ten laste van de algemene
middelen. Er is geen enkele reden om daarop geen prijscompensatie te verstrekken.De heer De Haan (CDA):Het enige wat ik zonder meer accepteer, zijn de militaire pensioenen.
Dat gaat om een bedrag van 38 mln., waarvoor wij geen dekking hebben gevonden.
Maar dat is eregeld; dat geld moeten wij zo zien te vinden. Minister De Vries
zei tijdens het armoededebat dat hij zulke bedragen nog wel uit zijn broekzak
kan financieren.Minister Zalm:Ik constateer dat de CDA-fractie geen bezwaar aantekent tegen de omvang
van de bezuinigingen bij Defensie, dat men geen extra loonronde voor het onderwijs
wil, dat het budget voor technocentra niet behoeft te worden verhoogd, dat
de studenten die de OV-jaarkaart niet gebruiken dat geld niet behoeven terug
te krijgen en dat de kwestie met betrekking tot het taxfreeregime ook op een
misverstand berust; ik doel dan op de tendentieuze vragen die ertoe moeten
leiden dat de Nederlandse regering toch ook maar het taxfreeregime moet continueren.De heer De Haan (CDA):De vragen over de taxfreeshops waren technische vragen; ze bevatten geen
enkele opvatting, in de zin of wij voor of tegen zijn.Minister Zalm:De laatste vraag was wel erg 'leading'. U vroeg min of meer of het ook
niet eens tijd werd dat de Nederlandse regering haar verstand eens gebruikt
en zich aansluit bij die andere regeringsleiders. Nou goed, dan ben ik erkentelijk
voor deze toelichting. Dat is voor mij zeer verhelderend geweest en ik ben
weer helemaal gerustgesteld. Ik verwacht dan ook op microniveau een stevige
steun van de CDA-fractie op het punt van de budgetdiscipline.De heer Van Dijke (RPF):Ik vind het allemaal best dat de minister de CDA-fractie aanpakt, maar
ik wil dan wel wijzen op de 'rechte' ruggengraat van het kabinet aan het eind
van de vorige periode, waarin ineens 850 mln. tevoorschijn werd getoverd in
het zicht van de verkiezingen, terwijl er ten aanzien van de armoedebestrijding
ook maar een greep wordt gedaan zonder fatsoenlijke dekking. Wij moeten de
zaken dus wel in de juiste proporties blijven zien.Minister Zalm:Daar heeft de heer Van Dijke zeker een goed punt. De 850
mln. was natuurlijk helemaal niet gedekt. Ik moet zeggen dat onder het oude
regime de spelregels ook wat anders waren. Er was weliswaar een reëel
uitgavenkader maar geen formule voor de verdelingen van lasten en tekorten.
De actie rond de 850 mln. is uiteindelijk door de Kamer breed gesteund, maar
het was wel een ongelukkige zaak. Je kunt wel zeggen dat bij wat nu aan de
orde is, de kwantitatieve dimensie een stuk kleiner is.De heer Van Dijke (RPF):Maar principieel niet verschilt van dat wat het CDA doet. Daarom vind
ik dat de toon op dat punt iets gematigder had kunnen zijn.Minister Zalm:De kwantiteit is natuurlijk wel een andere rond de jonggehandicapten.
Ik meen overigens dat er een nog brede wens in de Kamer is om wat voor die
groep te doen in het kader van het belastingplan 2000. Dan praat je over een
bedrag van 50 mln. dat in de begroting voor 2000 zijn beslag zal moeten krijgen.
Daarover kan dus nu niet hier op een achternamiddag worden besloten.De heer De Haan heeft er terecht op geattendeerd dat de cijfers over de
vermogenstekorten snel wisselen. Dat komt met name door de bijstellingen die
wij hebben gemaakt in het kader van de loonbelasting en de inkomstenbelasting.
Omdat het veelal de eerste schijf betreft, is het grootste deel daarvan volksverzekeringen.
Dus de recentere inzichten in de Najaarsnota ten opzichte van de brief van
12 november hebben geleid tot bijstellingen in de sfeer van exploitatiesaldo
en vermogen. Dat geldt ook voor de tegenvaller rond de geneesmiddelen, die
in het beeld is verwerkt. Ik kan de heer De Haan overigens garanderen dat
het beeld in februari, maart weer anders is, ook over 1998. Het blijft ramen
wat wij doen. Je kunt in feite iedere week een geactualiseerde raming laten
opstellen die altijd weer anders is dan die van de week daarvoor. Pas als
het echt voorbij is, liggen de cijfers vast.De heer De Haan (CDA):Wat zijn de gevolgen hiervan voor de premielasten in de komende jaren?Minister Zalm:Het is overigens niet waar dat de vermogenstekorten oplopen. De afname
ervan gaat in een minder snel tempo dan beoogd. De planning was namelijk dat
wij in 1999-2000 de laatste twee stappen zouden zetten. De stap 1999 blijkt
nu wat kleiner te zijn, respectievelijk het probleem waarmee wij vertrekken,
is groter. Als wij het beoogde tempo vasthouden, zullen wij in 2000 een grotere
vermogensinhaal moeten plegen.De heer De Haan (CDA):Ik begrijp dat de premieverhoging die voor het komend jaar noodzakelijk
is, in feite iets langer moet duren om de eventuele groei in de tekorten op
te vangen.Minister Zalm:Ja. Dat is ook typisch iets voor de finalisering van de begroting voor
2000. Zoals door het kabinet aangekondigd, zullen wij dan ook de spreiding
van de lasten over 2000, 2001 en 2002 opnieuw moeten bezien. Er zijn ook nog
andere overwegingen die daarbij een rol spelen, zoals het effect op de loonvorming,
etc. Dus dat nemen wij dan geactualiseerd mee.Voorzitter! De heer De Haan is somber over de inboeking van de Europese
afdrachten. Dat moet nog blijken. Ik ben daar niet zo somber over. De regering
opereert langs verschillende lijnen. De eerste lijn van de reële uitgavenstabilisatie
krijgt steeds meer aanhang. Aanvankelijk werd ik nog wel als een Don Quichotte
gekwalificeerd, maar nu zit een meerderheid van de lidstaten op deze lijn.
Dat op zichzelf is al voldoende om de 1,3 mld. te realiseren. Daarnaast hebben
wij nog andere ijzers in het vuur, zoals het netto correctiemechanisme en
de cofinanciering landbouw. Dus de doelstelling kan ook via een combinatie
van maatregelen worden gerealiseerd. Wat de begroting voor 1999 betreft speelde
er aanvankelijk een groot zorgpunt in verband met het strategisch amendement.
Dat is buitengewoon goed afgelopen. Het strategisch amendement is ingetrokken.
Wij hebben zelfs een klein voordeeltje in de afdracht 1999 ten opzichte van
de raming voor de Miljoenennota. Dus het eerste echte cijfertje dat wij krijgen,
lijkt eerder een meevaller dan een tegenvaller te zijn. Ik blijf dan ook vol
vertrouwen en vol goede moed en ik ga strijdend voor de goede zaak verder.De heer Van der Vlies constateerde dat een onderschrijving van 600 mln.
in de Miljoenennota is omgeslagen in een overschrijding van 800 mln. in de
Najaarsnota. Dat kan ik niet reproduceren. Op het totaal van de collectieve
sector is het een vrij marginale mutatie. Vergelijken wij de jongste Miljoenennota
met de Najaarsnota, dan zien wij wat plussen in de zorg en een min in de sociale
zekerheid. Aan onderuitputting moeten wij inderdaad nog 600 mln. lokaliseren.
Gezien de realisatiecijfers over november moet dat wel lukken. De begroting
heeft natuurlijk een maximumkarakter. Er zal dus sprake zijn van onderuitputting,
ook na de Najaarsnota. Dat is min of meer onvermijdelijk, want niet iedereen
kan voor al die begrotingsartikelen zijn geld opmaken. Als ik kijk naar de
kasrealisaties, dan lijkt dat wel te gaan gebeuren.De toelichting op belastingmeevallers is inderdaad beperkt. Vroeger hadden
wij überhaupt geen belastingraming in de Najaarsnota en was het louter
een begeleidende notitie ten behoeve van suppletore begrotingen. Sinds vorig
jaar geeft de Najaarsnota een echt begrotingsbeeld te zien. Maar ik kan niet
veel meer zeggen over die belastingmeevallers, juist omdat de cijfers in de
Najaarsnota vaak op grove kasrealisaties zijn gebaseerd.De heer Bakker (D66):Ik heb een vraag met betrekking tot die onderuitputting. De minister zegt
dat die 600 mln. haalbaar moet zijn. Ik heb gewezen op het verloop van de
onderuitputting die tussen de Najaarsnota en de voorlopige rekening werd geconstateerd
over de afgelopen jaren. Die was teruggelopen van 1,5 mld. naar 900 mln. en
vorig jaar naar 100 mln. Zet deze trend zich voort?Minister Zalm:Vorig jaar hebben wij in de Najaarsnota 1 mld. voor Den Haag geïntroduceerd.
Dat moeten wij ook in het achterhoofd houden bij onderuitputtingsanalyses.
Ik baseer mij aan de ene kant op ervaringen van afgelopen jaren en aan de
andere kant kijk ik naar de feitelijke kasontwikkeling. Als ik die twee combineer,
denk ik dat die 600 mln. haalbaar moet zijn. Vorig jaar hebben wij een taxatie
gemaakt van wat wij nog binnen zouden krijgen. Op 100 mln. na is dat toen
uitgekomen. Dus ik heb goede moed als het gaat om het realiseren van dit plan. Voorzitter! De heer Bakker heeft gevraagd hoe een instroom van 7000 extra
asielzoekers slechts 100 mln. kost, terwijl dat bij andere mutaties veel meer
kost. Dat komt doordat het slaat op het laatste deel van het jaar. Dan wordt
er namelijk nog niet gerekend met een vol jaar opvangkosten. Je weet in juni
welke kosten er in de eerste helft gemaakt zijn. Bij de raming van het jaartotaal
zit het verschil vooral in de tweede helft van het jaar. Je moet per asielzoeker
structureel rekenen met ongeveer ƒ 30.000 directe opvangkosten.De 30 mln. van De Nederlandsche Bank gaat naar het aankoopfonds kunst
waar De Nederlandsche Bank dat voor bestemd had. De staatssecretaris is vooral
bezig ervoor te zorgen dat een goede samenwerking tussen beide fondsen kan
ontstaan, zodat men gezamenlijk meer power kan maken voor het aankopen van
kunst. Je komt dan materieel dicht in de buurt van wat hij zou willen.Voorzitter! Ik neem de opmerkingen van de heer Bakker ter harte over de
uiteenlopende verschillen tussen de suppletore begrotingen. Ik zal pogen daar
meer eenheid in aan te brengen. De suppletore begrotingen worden natuurlijk
wel 'in a hurry' gemaakt. Ik deel zijn zorg over de onderuitputting bij de
millenniumbudgetten, hoewel nog niet geheel duidelijk is hoeveel dit is. Dit
duidt erop dat men enigszins achterloopt.De kwestie van het in rekening brengen van kosten door de banken ligt
lastig. De banken moeten hun kosten verhalen. Ik ben het met de heer Bakker
eens dat kruissubsidiëring een gevaarlijke manier van werken is. Op zich
zijn de banken vrij in het verhalen van de kosten en de manier waarop ze dit
doen. Ik geloof niet dat er uniforme rekeningen worden gestuurd. De ene bank
brengt ƒ 4 en de andere ƒ 5 in rekening. Ik weet ook niet of
dit op den duur houdbaar is. In een goed ontwikkelde euromarkt lijkt het mij
niet aannemelijk te maken dat het als je in Groningen woont en flappen uit
de bank in Maastricht haalt, meer kosten in het girale verkeer met zich brengt
dan wanneer je die flappentapper in Aken opent. Ik weet niet of het discrimineren
op grond van landen bij valutatransacties of bancaire transacties nog enige
ratio heeft in de toekomst. Ik kan er enig begrip voor opbrengen dat men een
aansluiting probeert te zoeken tussen de wegvallende marge die men aan de
in- en uitwisselkant heeft. Ik waag echter te betwijfelen of dit een duurzame
oplossing is. Je kunt de binnenlandse flappentapperij uiteindelijk niet gaan
betalen uit de buitenlandse. Beide zijn volgens mij vergelijkbaar qua kosten.De heer Bakker (D66):Je zou ook nog de vrees kunnen hebben dat de volgende stap is dat men
voor de binnenlandse flappentapperij ook gaat heffen.Minister Zalm:Dat is denkbaar.De heer Bakker (D66):Aan consumenten is altijd voorgespiegeld dat de euro van ons allemaal
wordt. Dat heeft voordelen, zoals koersfluctuaties en koersrisico's die wegvallen.
De banken komen nu met het bericht dat zij ƒ 4 in rekening brengen.
Er was een bank die ƒ 5 wilde. Die heeft er nu gauw ƒ 4 van
gemaakt. Los van de vraag hoe dit zich verhoudt met open concurrentieverhoudingen,
is het voor consumenten en voor niemand helder hoe de kosten van het betalingsverkeer
liggen en hoe die worden goedgemaakt. Gebeurt dit door middel van de valutering
of door oneigenlijke heffingen? Komen die in de buurt van de reële kosten?
Of zit daar een winstopslag in die men toch weer veilig wil stellen ten opzichte
van het verleden? Kan de minister in de richting van de banken nog eens een
poging doen om te komen tot een grotere transparantie van de kosten van het
betalingsverkeer? Dat kan vervolgens een basis leggen voor het al dan niet
accepteren van dit soort heffingen.Minister Zalm:Ik heb eens in de zoveel tijd een overleg met de Nederlandse vereniging
van banken. De kwestie van de transparantie staat prominent op de agenda,
evenals andere punten waar dit onderwerp heel goed in past. Ik zal dit onderwerp
meenemen. Ik zal de Kamer bericht geven over de uitkomst van dit gesprek.
Daarbij is er wel het probleem dat het betalingsverkeer duur is. Het is evident
dat het een uitvoerig en kostbaar systeem is. Degenen die daarvan gebruik
maken, zullen daar dus ook op enigerlei wijze de kosten van in rekening gebracht
krijgen. Dat moet dan wel op een doorzichtige manier gebeuren.De heer Bakker (D66):Dat is natuurlijk een reëel uitgangspunt. Daarbij valt het op dat...De voorzitter:Mijnheer Bakker, ook u bent uw tweede termijn kwijt, volgens mij.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Ik kom hier in tweede termijn op terug.De voorzitter:Nee. Ik denk niet dat wij daar aan toekomen.Minister Zalm:Volgens mij gaat het zo helemaal de goede kant op!De heer Van Beek heeft gevraagd naar een analyse van de inkomstenbelasting.
Die kan ik hem nu nog niet verschaffen. Hij heeft ook gevraagd of er nog meer
acute claims liggen bij de Najaarsnota. Er liggen natuurlijk altijd tal van
acute claims. Als ik bij de collega's zou zijn rondgegaan met de boodschap:
'ik heb 1 mld. over, wie wil er nog wat?', was ik het geld zo kwijt geweest.
Het aankoopfonds was echter een claim die ook al bij de algemene beschouwingen
aan de orde was en waarover wij toezeggingen in de richting van de Kamer hadden
gedaan.Voorzitter! De bijstelling van de begroting is al uitvoerig besproken.
Ik ben het met de heer Van Beek eens dat wij het niet tot na de Voorjaarsnota
moeten uitstellen. Het moet een grote operatie worden, een combinatie van
1999 en 2000, zodat de zaak goed geregeld kan worden.De heer Van Beek heeft een vrij algemene beschouwing gehouden over de
begrotingsdiscipline. De enige kanttekening die ik daarbij te maken heb, is
de volgende. Aan de ene kant zegt de heer Van Beek dat wij het geld echt nodig
hebben voor het belastingplan. Daar kan ik mij iets bij voorstellen. Aan de
andere kant zegt de heer Van Beek dat een financieringstekort van 1% een resultaatsverplichting
is. Ik vraag mij dan wel af wat ik nog kan doen. De uitgaven zijn dan de grote
variabelen. Er is dan ook geen vast reëel uitgavenkader meer. Het kan
niet allemaal tegelijk, naar mijn gevoel. Het regeerakkoord spreekt overigens
van een financieringstekort van 1,25%. Het is alleen dankzij de maanden die
verstreken zijn na het regeerakkoord dat wij inmiddels een financieringstekort
van 1% in het vooruitzicht kunnen stellen. In termen van het regeerakkoord –
als men toch iets heilig wil maken – moet men dus eerder
spreken van 1,25%. Ook hierbij is er echter sprake van een zekere bandbreedte.
Ik denk dat het een bewuste keuze bij het systeem van een reëel uitgavenkader
is dat men enige fluctuatiemarge moet accepteren bij het financieringstekort.
Wij dachten toen dat de fluctuatiemarge sterk neerwaarts gericht zou zijn.
De marge kan echter ook opwaarts gericht zijn. Dat is 'all in the game'. Soms
is het systeem dus leuk voor linkse mensen en soms is het systeem leuk voor
rechtse mensen, afhankelijk ervan of het mee of tegen zit.De heer Van Beek (VVD):Ik ben niet vergeten dat het financieringstekort gekoppeld is aan een
aantal andere uitgangspunten, onder andere de groei van 2,25%. Er is wel degelijk
afgesproken dat een afwijking op dit punt consequenties heeft voor het financieringstekort.Minister Zalm:Zeker. Ik kan de heer Van Beek overigens over de 5 mld. aan lastenverlichting
enigszins geruststellen. Wij maken in 1999 ook nog 1,5 mld. verzwaring ongedaan.
Wij zitten dus eigenlijk op een hoger bedrag in de jaren na 1999 dan de 4,6
mld. uit het regeerakkoord, waar de 5 mld. weer deel van uitmaakt. Voordat
wij aan de harde kern van de lastenverlichting toekomen, kunnen wij toch nog
wel wat tegenvallers hebben.Voorzitter! Over het punt van de pensioenverplichtingen meen ik schriftelijke
vragen te hebben gezien. Ik ben echter vergeten van wie zij afkomstig waren.
Als het geen vragen waren van de heer Van Beek, kwamen zij vast van het CDA.
Die fractie heeft daar ook een grote belangstelling voor. Bij de antwoorden
zal worden ingegaan op de vraag hoe het in de verschillende landen zit. Er
zijn al heel wat studies verricht, onder andere in G10-verband. Als ik het
mij goed herinner, gebeurde dat nog onder Nederlands voorzitterschap. Wellicht
dat men de beantwoording van deze schriftelijke vragen dus wil afwachten.Wat betreft de toezeggingen van Duisenberg aan het Europees Parlement
weet ik niet precies wat die inhouden. Wat de Kamerleden daarover in de kranten
hebben gelezen, heb ik ook in de kranten gelezen. Wij zullen nagaan wat precies
de opvattingen van de ECB en de president van de ECB zijn.Voorzitter! Ik waag mij niet aan een inschatting van hoe het verder zal
lopen met de taxfree. Dat vereist nog wat nader overleg, ook in het kabinet.
De opstelling van de Nederlandse regering zal duidelijk zijn: gewoon handhaving
van het besluit dat in 1991 is genomen. Of daar toch enige souplesse in moet
worden betracht, is nog onderwerp van een debat. Wij zijn echter zeker niet
van plan om afschaffing tot ver achter de horizon te verschuiven.De heer Marijnissen heeft ook nog gesproken over onrust die ik in de SER
zou hebben gewekt. Ik merk op dat de begrotingsfilosofie niet inhoudt dat
alle tegenvallers ten koste van het tekort komen. Dat betreft vooral de tegenvallers
bij de inkomsten, maar bij de uitgaven zal alles binnen het kader moeten worden
gehouden. Ik ben ook niet zover dat het behoedzame scenario al zou moeten
worden weggewoven. Wij hebben wel, veel meer dan bij de tegenvallende groei,
problemen met de sterke neerwaartse bijstelling van de inflatieverwachting
zonder dat er de garantie is dat dit in dezelfde mate wordt gevolgd door de
lonen en de prijzen die op de rijksbegroting drukken. Dat is al goed voor
1,5 mln. uitgavenproblematiek en dat is niet zo eenvoudig aan te pakken.Gevraagd is voorts wat ik allemaal van de heer Van Wijnbergen vind. Dat
zou ik dan eerst moeten lezen en verder heb ik begrepen dat er gisteren al
in dit huis over is gesproken. Ik heb ook niet zo'n enorme behoefte om steeds
alles te lezen dat de heer Van Wijnbergen in interviews zegt. Ik laat het
graag aan zijn minister over.Het recept van de heer Marijnissen dat extra loon leidt tot extra koopkracht,
hetgeen weer leidt tot extra consumptie en vervolgens tot extra groei, wat
goed is voor de werkgelegenheid, hebben wij eind jaren zeventig, begin jaren
tachtig uitvoerig beproefd, maar is ons niet goed bevallen.Wat de opvattingen van de heer Marijnissen over de big bang betreft, hoop
ik dat hij minder dan normaal geïsoleerd zal staan in dit huis.De heer Van Beek (VVD):Ik heb de minister expliciet om een oordeel gevraagd over de brief van
de heer De Vries, althans waar het gaat om het belastingplan voor de 21ste
eeuw. Ik vraag dat oordeel omdat het van belang is voor de stemmingen morgen.Minister Zalm:Ik ben het altijd eens met brieven van collega's.De voorzitter:Ik begrijp dat er behoefte is aan een tweede termijn. Ik zou zelf bijna
niet kunnen verzinnen waar dat nog over zou moeten gaan, nu u zo uitvoerig
hebt geïnterrumpeerd, niet alleen elkaar, maar ook de minister. Maar
goed, laten wij een tweede termijn houden met ieder een paar minuten spreektijd.
Dit debat moet ook weer eens tot een einde komen.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Omdat ik u ken, heb ik alleen maar zeer korte en technische
interrupties gepleegd, verder niets. Ik zal daarom nu nog iets zeggen over
de politieke discussiepunten.In de eerste plaats vind ik het belangrijk dat in de Kamer van alle zijden
een ruiterlijke erkenning is gekomen van de budgettaire problemen die eraan
kunnen komen. De analyse op dat punt is wel helder, zij het nog niet qua omvang
van bedragen. Mijn voorganger zou zeggen: geen 'free lunches' volgend jaar.
Het zal dus inderdaad ieder verplichten om met eigen politieke afwegingen
iets aan de problemen te doen. De politieke ruil die wij voorstaan, is helder:
de tegenvallers in de inkomstensfeer lopen weg in het tekort, dat daarmee
in zichzelf ook niet meer een doelstelling van beleid is, en in de lastendruk.
Onderdeel van de deal is dat wij ons houden aan het uitgavenkader. Ik val
de minister dan ook bij in zijn beantwoording van collega Van Beek.Ik ben blij met de toezegging over het stuk inzake het patroon van de
mee- en tegenvallers. Ik erken dat dit niet alle problemen oplost en zeker
niet zonder meer politieke ruimte geeft aan de Kamer, maar daar kom ik nog
op terug.Ten aanzien van de lagere BTW heeft de minister gezegd dat hij zijn best
doet en er zeer hard aan werkt. Hij heeft echter niet gezegd dat de Kamer
daarvan op de hoogte wordt gehouden door middel van een notitie over de vraag
welke producten precies in de lagere BTW komen, terwijl de
EU kennelijk wel zo'n brief heeft. Ik zal die notitie toch graag krijgen,
opdat wij met de minister kunnen meedenken of er toch nog wat meer groepen
in zouden moeten. Graag een open debat hierover in het voorjaar.Toen een groep uit het euro-overlegforum stapte, heb ik zelf als eerste
gezegd: het slechtste in het poldermodel is als je eruit stapt. Ik heb daarbij
overigens ook gezegd dat het slecht was als iemand anders vooraf al aangaf
wat in ieder geval niet mogelijk was. Maar goed, ik ben blij dat de minister
nu de indruk wekt dat hij zich boven de partijen verheft en zal proberen overleg
op gang te brengen. Hij zei daarbij dat niemand vooraf moet zeggen dat het
een 'lethal big bang' zal zijn, want dan heeft het overleg geen zin. Dit geldt
echter ook voor het omgekeerde. Niemand moet nu opnieuw vooraf zeggen dat
het nooit een lethal big bang zal zijn. Het is misschien verstandig dit eerst
informeel op gang te brengen. Wij zien dan wel of er nog een keer een echt
platform komt.Mijn laatste punt betreft de intertemporele compensatie. De minister zegt
dat dit niet gebruikelijk is bij de Najaarsnota en dat dit pas bij de Voorjaarsnota
aan de orde komt. Dat is toch wel erg vroeg in het jaar, want een aantal uitgavenversnellingen
zien wij pas later aankomen, terwijl omgekeerd een aantal uitschuivingen ook
pas later duidelijk wordt. Ik vind het niet principieel verwerpelijk dat dit
nu gebeurt. Het is misschien nu in een iets grotere omvang, maar ik neem aan
dat dit in de Najaarsnota en de najaarsbegrotingen nog wel vaker aan de orde
zal zijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Wij hebben gemerkt dat de minister weer beter is. Dat doet
ons deugd. Naast de nodige humor was er dit keer zelfs sprake van een beetje
'eindejaarscynisme'. Misschien moet dit niet al te ver worden doorgeschoven
naar volgend jaar.Ik dank de minister voor zijn uitleg op het punt van de asielzoekers.
Een punt wil ik nog boven water halen met betrekking tot alle ingewikkeldheden
rond de ramingen van het aantal asielzoekers en de bijbehorende budgetten.
Het gaat er ons natuurlijk in laatste instantie om dat wij af willen van die
herhaalde discussie over aantallen, budgetten en overschrijdingen waar het
eigenlijk niet nodig is. Begrotingen behoren in die zin – en laat dit
een hartenkreet van de fractie van GroenLinks zijn – op dit punt echt
zoveel mogelijk overeen te komen met de actuele stand van zaken. Natuurlijk
kan dan bij de uitvoering blijken dat het anders uitpakt. Dat kan niemand
helpen, dat zijn de 'facts of life', maar dan hoort daarover een debat te
worden gevoerd. Zeker bij dit thema moeten wij echter voorkomen dat uit hoofde
van te krappe begrotingsstrategieën keer op keer discussies worden opgeroepen
die een beeldvorming veroorzaken die eigenlijk niet in overeenstemming is
met de werkelijkheid. Laat dat ons voor 1999 in hemelsnaam bespaard blijven.Er zijn vele woorden over de begroting voor 1999 gewisseld, maar het blijft
koffiedik kijken. Ik constateer dat de minister zijn winterslaap zal hervatten,
in ieder geval naar buiten toe. Hij zal zich weer enkele maanden in diepe
stilte hullen en dan bij de Voorjaarsnota komt er een big bang en zullen wij
het allemaal in een keer weten. Ik wil toch nog eens mijn pleidooi herhalen
over het algemeen maatschappelijk werk. Wellicht kan de minister dit in gedachten
meenemen. De problemen van het algemeen maatschappelijk werk verdienen werkelijk
de aandacht van het kabinet. Het gaat niet om veel geld, wellicht 40 of 50
mln. Ik zou de minister bijna willen smeken dit mee te willen nemen en ons
bij gelegenheid van de Voorjaarsnota daarover iets te doen toekomen.De heer Crone heeft mij gevraagd nog iets te zeggen over de taxfreeaangelegenheid
waarover afgelopen weekend is gesproken. Ook wij vinden het schandelijk dat
deze besluitvorming op het punt staat teruggedraaid te worden. Zijn ze nu
helemaal gek geworden daar, zou ik bijna willen zeggen. Vindt de heer Crone
het zo goed?Een groot bedrijf is de aanleiding voor een hele grote tegenvaller in
de WIR. Over dat ene bedrijf kan niet veel worden gezegd, maar dit maakt ons
wel nieuwsgierig, zoals al die WIR-overschrijdingen in de afgelopen tien jaar
ons buitengewoon nieuwsgierig hebben gemaakt. Wij vragen ons af waarom een
zo'n bedrijf voor zo'n geweldige overschrijding zorgt, want het is niet gering:
70 mln. Hopelijk komen wij hier bij gelegenheid van de Voorjaarsnota nog over
te spreken als de analyse van de belastingtegenvallers op tafel ligt.Tot slot kom ik te spreken over het budgettair kader. Het probleem dat
zich nu aandient en dat zich materialiseert in een ruilvoetverslechtering
die ongeveer 1,5 mld. kost, hebben wij al aangesneden bij de algemene financiële
beschouwingen. De raming van de contractlonen is voortdurend te laag. Nu wordt
daar in die zin gehoor aan gegeven, dat de prijsbijstelling groter is dan
de neerwaartse bijstelling van de contractloonstijging. Dit resulteert dan
meteen in een probleem van 1,5 mld., maar wij vrezen dat dit niet voldoende
is en dat komend voorjaar zal blijken dat de ruilvoetverslechtering nog veel
groter is. De vraag is of dit wel verstandig is en of de begrotingssystematiek
die de minister hanteert op dit punt niet leidt tot irreële begrotingen
met alle problemen van dien. Wellicht moet dit punt apart nog eens bij Voorjaarsnota
of bij de opstelling van de begroting voor 2000 worden heroverwogen.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik wil mijn tweede termijn aanvangen met de minister omstandig
te bedanken voor zijn inbreng en ik wil hem complimenteren voor de manier
waarop hij dat heeft gedaan.Ik prijs de minister omdat hij de problemen zo eerlijk onder ogen ziet
en ermee naar buiten komt. Hij heeft aangegeven niet op zijn lauweren te willen
rusten. Er gaat veel gebeuren in het kader van de Voorjaarsnota. De Kamer
blijft wel onkundig van de bedragen waarover het gaat. Ik weet niet of dat
wel winst is. Ik zou graag op de hoogte worden gehouden. Wanneer de sombere
verwachtingen van de minister uitkomen, valt de lastenverlichting in duigen.
De minister zal dit toch moeten beamen. Ze moet op z'n minst niet heiliger
dan andere zaken worden verklaard. Wil hij hierop ingaan?De minister heeft op een aantal vragen geen antwoord gegeven. Hoe komt
het dat de meevallers in werkgelegenheidsbevorderende maatregelen zichtbaar
zijn geworden? Ik veronderstel dat er onvol doende inspanningen
zijn gepleegd om die gelden inderdaad uit te geven.Verder heb ik een vraag gesteld over de meevallers waar het het bovenlokaal
vervoer WVG betreft. Wat is de minister hiermee van plan? Ik heb gesuggereerd
om dat geld toch maar eenmalig aan de gemeenten te geven. In het kader van
de WVG worden vele zaken doorgeschoven omdat het budget is uitgeput.Ik heb de suggestie gedaan om jaarlijks een bedrag mee te nemen voor natuurrampen.
Ik verwees naar het overleg met de verzekeraars. Het is niet gelukt om daarin
te voorzien. Moeten wij dat niet gestructureerd meenemen en een geplafonneerd
fonds in het leven roepen?Wat vindt de minister van het inflatiepercentage? Is een verdere daling
altijd een voordeel? Zijn wij blij wanneer de inflatie nul is of structureel
laag? Ik verzoek de minister hierover een opmerking te maken.De heer De Haan (CDA):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister voor de beantwoording van de
vragen van het CDA. Wij hebben een robbertje gevochten over de aanval van
de minister terzake van de vrijgevigheid van het CDA. De minister toont zich
een klein beetje een slecht verliezer. Als hij kritiek krijgt, is hij snel
geërgerd. Overigens is dat een eigenschap die ik zelf ook wel eens heb.
Het CDA had fundamentele kritiek op het financiële kader dat ten grondslag
lag aan de vierde nota. Deze kritiek werd door collega Balkenende duidelijk
verwoord. Wij moeten constateren dat Balkenende gelijk heeft gekregen. De
risico's die het kabinet nam in de zomer door uit te gaan van een verkeerd
financieel kader, zijn helaas uitgekomen. Wij zijn niet de enigen geweest
die daarvoor hebben gewaarschuwd. Ook deskundigen buiten deze Kamer en internationale
instellingen deelden die kritiek. Ik begrijp best dat de minister dat niet
aardig vindt. Ik zou er ook niet tegen kunnen. Wij moeten tot de conclusie
komen dat Zalm 2 iets minder degelijk is dan Zalm 1. Aan de degelijkheid van
Zalm 1, het aureool van het zonnekind van het vorige kabinet, hebben wij waarschijnlijk
meegewerkt. Dan is het hard dat thans het CDA op terechte gronden de minister
bekritiseert. Dat de minister terugmept met micro-ondegelijkheid van de christen-democraten
is wel begrijpelijk maar ook wat onevenwichtig. Ik heb de minister altijd
als een zeer evenwichtig mens gekend, óók toen wij wat jonger
waren. Als je zoiets doet, moet je het evenwichtig doen. Dan zou je ook een
lijstje moeten opstellen van zaken ten aanzien waarvan de coalitie wat minder
degelijk is dan de minister voorstaat. Hij ziet wel de splinter in andermans
oog, maar de balk in eigen oog, laat staan de 'Balkenende' in eigen oog, ziet
hij niet.Wat zijn nu de perspectieven en wat heeft dit debat opgeleverd? Voorzitter!
Dit debat heeft opgeleverd dat alle partijen, zij het de ene meer dan de andere
en de minister meer dan bijvoorbeeld de heer Bakker, zien dat er een groot
budgettair probleem is. Daar moeten wij met elkaar uit zien te komen en ook
de oppositie heeft daarbij een inbreng te leveren. Daarom heb ik ervoor gepleit
de omvang van dit probleem aan de Kamer voor te leggen in de maand februari,
zodat wij vervolgens tempo kunnen maken met de nodige aanpassingen. Welnu,
dat wordt door de coalitie niet gedaan. Ik had het voornemen om deze opvatting
per motie duidelijk te maken, maar het heeft in dit rustige gezelschap van
financiële deskundigen weinig zin om moties in te dienen die vervolgens
weer, op grond van adviezen van de minister, terzijde worden geschoven. Daar
doe ik liever niet aan mee. Toch is het goed om de aard van deze problematiek
duidelijk te maken. Er zijn ombuigingen nodig, en dat uit een en ander lastenverzwaringen
voortvloeien, lijkt mij logisch. Graag had ik dit direct na het kerstreces
door middel van een goed debat behandeld, maar dat zit er niet in. Helaas,
dat zal wel na de verkiezingen gebeuren.De heer Bakker (D66):Mevrouw de voorzitter! Ook ik dank de minister voor diens antwoorden en
toezeggingen. Dat geldt ook voor zijn consistente en scherpe analyses, zowel
op macro- als op microniveau. Het is duidelijk dat de minister zijn eindejaarskoorts
weer voorbij is.Vanochtend is er veel gezegd over de behoedzaamheid en de overvloed daaraan.
Mijn stelling is dat het behoedzaamheidsscenario zijn waarde in de komende
jaren zal bewijzen. Daarmee heb ik niet de indruk willen wekken dat er geen
budgettaire problemen zijn. Natuurlijk zijn die er, maar de aard en de omvang
daarvan kennen wij niet. Wij zullen daarop tijdig en adequaat moeten reageren,
maar dat kan onzes inziens niet eerder gebeuren dan in het vroege voorjaar.Voorzitter! Ik leg de minister ons verzoek voor om op zo kort mogelijke
termijn nadere voorstellen of overwegingen te formuleren over de BTW op arbeidsintensieve
diensten. Het lijkt erop dat hij wat gas terugneemt ten opzichte van de Europese
stukken over dit onderwerp, althans wanneer ik zijn woorden vergelijk met
wat zijn staatssecretaris de afgelopen dagen op televisie heeft aangegeven.
Ik vond de reactie van de staatssecretaris prima en was daardoor ook positief
gestemd, maar nu gooit de minister wat roet in het eten. Wellicht heeft hij
gelijk, maar er moet hierover snel helderheid worden geboden.Voorts ben ik de minister erkentelijk voor zijn houding ten aanzien van
het pinnen in het buitenland en de transparantie van de kosten daarvan. Ik
ben blij dat hij hierover met de banken wil overleggen, maar een en ander
gaat per 1 januari in. De commotie ontstaat nú en daarom vraag ik de
minister dit overleg op korte termijn te voeren.Wat de taxfreekwestie betreft beraadt Nederland zich nog; afgewacht wordt
hoe deze kwestie in Brussel loopt. Voorzitter! Ik onderstreep dat het hier
om Europese besluitvorming gaat. Het is niet zo dat Nederland dit systeem
op z'n eentje zou kunnen opheffen, en andere landen niet. Blij ben ik voorts
met het euro-overleg zoals het zich toch weer opnieuw lijkt aan te dienen.Tenzij ik heel slecht heb geluisterd, is de vraag over de begroting van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid niet beantwoord. Wij willen het beleid intensiveren
met allerlei specifieke werkgelegenheidsmaatregelen, maar min of meer structureel,
ieder jaar opnieuw blijkt er onderuitputting voor te komen. Op de uitvoeringslasten
sociale zekerheid moet de komende jaren worden bezuinigd,
maar daar wordt juist een overschrijding geconstateerd. Laten wij hopen dat
het in ieder geval geen anticiperende overschrijding is, waarbij men rekening
houdt met de ombuigingen die moeten worden gepleegd. Ik zou graag zien dat
de minister daarin, als het even kan vandaag, wat meer inzicht verschafte,
vooral ook hoe hij met de raming daarvan te werk gaat.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn uitgebreide en goede beantwoording
van de vele thema's die door ons en anderen zijn ingebracht. Het debat ging
over de Najaarsnota. Ik zeg dat nog maar een keer voor het verslag, want dat
is nauwelijks uit het debat gebleken. Wij hebben allemaal onze tijd vooral
aan de toekomstige ontwikkelingen besteed.Er blijven een paar vragen over over het jaar 1998, die de komende maanden
na nadere analyse zullen kunnen worden beantwoord. Wij zullen daarop moeten
wachten. Er zijn heel belangrijke signalen bij over de meerjareneffecten en
de onderliggende oorzaken van bepaalde uitkomsten. Wij kunnen daaruit leren,
voor een aantal toekomstige beslissingen.Vandaag werd vooral gediscussieerd of wij in het kader van de begroting
1999 de normale procedure kunnen volgen, met de termijnen die daarvoor staan
en de afweegmomenten die daarvoor zijn vastgelegd, of dat het nodig is vervroegd
en versneld meer ingrijpende maatregelen voor te stellen. Uit de discussie
tussen Kamer en kabinet maak ik op dat er zeker problemen zijn, maar dat op
basis van de normale procedures, gericht op een bijeenkomen van alle gegevens
en alle beslissingen op één moment, in de Voorjaarsnota, wij
tot afweging en besluitvorming kunnen komen. Enerzijds is dat een beetje een
geruststelling, want het geeft een indicatie van de omvang van de problematiek.
Dat is wel een zorg, maar paniek is niet nodig. Anderzijds is het zowel voor
het kabinet als voor de Kamer daardoor mogelijk er zorgvuldig mee om te gaan.In mijn bijdrage in eerste termijn heb ik gesproken over de generale en
de specifieke compensatie. De minister is daarop niet ingegaan. Ik denk dat
de begrotingen nu zodanig onder druk komen te staan, dat wij ons moeten realiseren
dat de begrotingen van de sociale fondsen en de gezondheidszorg in beginsel
zelfdekkend moeten zijn. De mogelijkheden van generale compensatie worden
aanzienlijk kleiner. Erop gokken dat een ander wel wat geld over heeft, kan
eigenlijk niet meer. Er is een heel gerichte aandacht van de bewindslieden
uit de andere sectoren nodig, om te zorgen dat zij er binnen hun eigen financiële
kaders echt uitkomen.Het financieringsvoorstel van het kabinet wordt morgen in stemming gebracht.
Het lijkt misschien al gauw zo, maar het was niet mijn doel om de ene minister
tegen de andere uit te spelen. In die zin heb ik waardering voor het antwoord
van de minister, dat hij altijd achter zijn collega's staat. Ik had mij kunnen
voorstellen dat hij had gezegd dat hij niet gelukkig was met de oplossing
die gekozen moest worden en niet van plan was om het vaker zo te doen. Het
gaat om de inhoudelijke discussie. Mijns inziens is een voorschot genomen
voor een volgend jaar, op een manier die ongetwijfeld tot een heel andere
reactie van de heer Zalm had geleid als die door fracties uit de Kamer was
voorgesteld. Ik probeer hem toch nog te verleiden hier in tweede termijn een
inhoudelijke opmerking over te maken.De heer Van Dijke (RPF):Begrijp ik goed dat collega Van Beek ermee kan leven wanneer de minister
belooft dat dit niet al te veel wordt gedaan?De heer Van Beek (VVD):Dat kunt u nauwelijks opmaken uit mijn woorden. Ik wil eigenlijk horen
dat het zoals het hier op papier staat, eigenlijk niet kan. De keuze van de
VVD-fractie is dan steeds te bekijken of het wordt geaccepteerd of niet. Ik
heb overigens het vermoeden dat dit niet het geval zal zijn, maar –
nogmaals – daarover zal nog overleg plaatsvinden. Het gaat mij om de
precedentwerking. Als deze methodiek wordt goedgekeurd als gangbare methodiek,
dan kunnen het kabinet en de Kamer daar nog lol aan beleven.De heer Van Dijke (RPF):Wanneer deze motie straks wordt aanvaard, al dan niet met steun van de
VVD-fractie, en wij doen over enkele maanden een gelijk voorstel, dan voelt
u zich niet meer vrij om tegen zo'n voorstel van de oppositie te stemmen?
Omdat de precedentwerking dan eenmaal een gegeven is, gaat u daarin mee.De heer Van Beek (VVD):Ik wil nu juist die precedentwerking voorkomen. De wijze waarop het kabinet
nu een deur op een kier zet, betekent dat wij de verkeerde weg opgaan. Dit
staat los van een reactie van de Kamer in deze situatie. Ik verwacht dat de
VVD-fractie hierop consequent zal reageren.De heer Crone (PvdA):Overdrijft u het probleem niet? Het is gebruikelijk dat bij een begrotingsbehandeling
fracties aan het kabinet vragen om het komende jaar iets te regelen. Hier
is geen sprake van een overschrijding van uitgavenkaders. Gevraagd wordt om
bij de Voorjaarsnota iets te regelen in het totale belastingplaatje. Het kabinet
zegt bij brief dat het dit zal proberen. Wij zijn daar blij mee. Dan halen
wij samen iets binnen. Maar als blijkt dat het kabinet moet zeggen dat het
zijn best heeft gedaan maar niets heeft kunnen vinden en de Kamer zegt dat
het toch moet – ondanks het feit dat er geen dekking is – dan
is er een probleem. Daarom heeft de heer Van Zijl gezegd dat hij een amendement
zal indienen, omdat wij dan wel een dekking zullen verzinnen. Wij voelen ons
ten opzichte van de gehandicapten verplicht dit waar te maken. Het woord 'precedent'
is niet op zijn plaats. Ik wil niemand de moed ontnemen om bij een volgende
begrotingsbehandeling het kabinet een verzoek te doen.De heer Van Beek (VVD):Het gaat om de gebruikte formulering. De Kamer heeft een ander antwoord
gekregen dan de heer Crone nu suggereert. Het gaat er niet om dat het kabinet
heeft toegezegd dat het, indien er mogelijkheden zijn, een poging zal ondernemen
om in het kader van het belastingplan 2000 dit probleem aan de orde te stellen.
Neen, er is een formulering à la het kunstfonds gebruikt. Toen zei
men: als het kan, dan zullen wij het aan het eind van het jaar regelen. Hier
wordt gezegd dat het gebeurt en dat de budgettaire dekking van deze maatregel
moet plaatsvinden binnen de bestaande mogelijkheden. Het gaat
erom dat in wezen nu al de beslissing genomen is en de uitvoering met terugwerkende
kracht tot 1 januari 1999 dan plaatsvindt.De heer Crone (PvdA):Als er dan toch politieke overeenstemming over de inhoud is en het kabinet
wil de poging ondernemen, dan kunnen wij nog lang over de formulering van
gedachten wisselen, maar laten wij eerst deze gezamenlijke kracht gebruiken –
in en buiten het kabinet – om het te realiseren. Men moet echter niet
spreken over verkeerde precedenten. Ik hoop echter dat dit punt hiermee is
afgerond, voorzitter, want ik zie u al weer ernstig kijken.De voorzitter:Ik kijk eigenlijk altijd ernstig.De heer Van Beek (VVD):Natuurlijk is het goed als het kabinet probeert aan een wens van een Kamermeerderheid
tegemoet te komen en aangeeft binnen welk kader dit mogelijk is. Zo gaan we
met elkaar om, maar dat is iets anders dan de situatie die zich hier nu voordoet.
Hierbij is de toezegging gedaan dat het doorgaat. Dat is het precedent dat
in het verhaal zit.De voorzitter:De heer Marijnissen heeft mij medegedeeld dat hij helaas deze vergadering
heeft moeten verlaten.Minister Zalm:Voorzitter! Met de heer Crone ben ik het eens dat het belangrijk is dat
er unanimiteit in deze Kamer bestaat over het gegeven dat wij voor volgend
jaar rekening moeten houden met een budgettair probleem. De omvang daarvan
is nog verborgen, maar dat er een probleem is, is onomstreden.De heer Crone vroeg om een notitie over de BTW-tariefdifferentiatie. Indien
hij de staatssecretaris in dezen als zeer enthousiast heeft onderkend, zal
deze ongetwijfeld aan dit verzoek willen voldoen. Ik zal het verzoek aan hem
overbrengen en wil ervan uitgaan dat het er in het voorjaar zal zijn.Wat betreft het euro-overleg en het MKB wil ik het volgende proberen te
vermijden. Er zitten een heleboel clubs in het nationaal forum en het mag
niet zo zijn dat alleen degenen die eruit stappen, een privé-ontvangst
van de minister krijgen en dat al die ijverige, noeste vakbewegingsmensen,
bankiers, vertegenwoordigers van consumentenbonden enz., bij mij niet de deur
binnenkomen, onder het motto: jullie doen niet vervelend. Ik zal er mijn bijdrage
op mijn manier aan leveren dat het forum weer in volle omvang draait, maar
ik moet een beetje opletten voor de gevoeligheden die er ook bij anderen kunnen
zijn wat betreft het discrimineren ten gunste van degenen die de voet dwarszetten.
Dat is wat we proberen te vermijden.Het is misschien goed in de richting van de heer Vendrik, wat betreft
de discussie over budgetten rond asiel en Voorjaarsnota, het volgende op te
merken. Zelfs als het via een nota van wijziging in de begroting zou zijn
opgenomen, dan nog had dit geprijkt in de Voorjaarsnota. Immers, de Voorjaarsnota
heeft als maatstaf de ontwerpbegroting en daarbij heb je naderhand te maken
met wijzigingen, hetzij via nota van wijziging, hetzij via suppletore begroting.
Daarmee was het toch in de Voorjaarsnota weer als probleem naar voren gekomen.
Ik zeg dit ook even ter relativering van het onderscheid, namelijk of het
nu bij nota van wijziging of bij eerste suppletore begroting zou gaan. Het
zou altijd in de Voorjaarsnota hebben gestaan en zou dus altijd als een probleem
in budgettaire zin boven water zijn gekomen. Ik geloof dat we op dit punt
elkaar goed hebben verstaan; tenminste, dat is wel mijn indruk. Verder zeg
ik dank voor de wens dat ik mijn winterslaap hervat.Het punt van het algemeen maatschappelijk werk zal ik samen met het PPS-project
Delftspoor meenemen als specifieke wens van de heer Vendrik. Deze heeft bij
ieder debat één specifieke wens, zo dacht ik, hetgeen te overzien
is, zij het dat als alle fracties dat hebben, het toch nog een hele lijst
wordt.Dan kom ik bij de kwestie van de ruilvoetproblematiek. De heer Vendrik
zegt daar dat wij de lonen te laag ramen. Wat betreft de loonraming zoals
die er lag, merk ik in de eerste plaats op dat wij het niet zelf ramen; dat
doet het CPB voor ons. Als je vervolgens kijkt naar wat er in de MEV 1999
aan loonraming stond – 3% bij een inflatie van krap 2% – dan is
dat helemaal niet zo krap. Dat is in reële termen vrij behoorlijk. Wanneer
je nu je begroting gaat baseren op een reële loonontwikkeling, waarvan
je zegt dat die economisch eigenlijk slecht is, omdat het leidt tot een stijging
van de AIQ en op den duur tot afbraak van de werkgelegenheid, dan is dat ook
geen goede zaak. Ik denk derhalve dat ons niet het verwijt kan worden gemaakt
dat we voor de begroting 1999 een onverantwoord lage loonstijging hebben opgenomen.
Die 3%, bij een inflatie van krap 2%, was helemaal niet zo gek.Als de inflatie 1% wordt, wat nu de verwachting van het CPB is, dan hoort
daar ook een lagere nominale loonstijging bij. Het probleem is wel dat een
deel van de CAO's al vastligt op 2,75%. Om dan 2,5% te krijgen, moet je iets
van 2,25% voor de nieuwe CAO's weten af te sluiten en dat is een behoorlijke
breuk, terwijl er ook altijd enige naijling zit in de invloed van nieuwe economische
inzichten op de loononderhandelingen. We houden dan toch nog een probleem
over, maar het probleem komt uit een heel andere hoek dan de meeste analisten
ons nog in augustus of september voorhielden, ook wat betreft het CDA. Ik
denk dat de analyse toen niet was dat de inflatie wel eens naar 1% kan gaan;
het was toch een andersoortige analyse. Het betreft een geheel nieuw aspect
en daar zit enige vertraging en naijling in, wat ons wel een probleem bezorgt
in 1999. Maar goed, daar zitten we dan ook voor. Wat dat betreft ben ik het
eens met de heer De Haan, dat het tijd wordt dat ik laat zien dat ik ook onder
niet gunstige omstandigheden mijn ambt kan uitoefenen.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Het gaat hier om twee discussies; het gaat namelijk ook om
de vraag wat een verantwoorde loonstijging is, maar daar zie ik nu even vanaf.
Waar het mij om gaat, is dat doordat de contractloonstijging bescheiden en
soms te bescheiden wordt ingeboekt, de structuur van de scheiding van inkomsten
en uitgaven met bijbehorende mee- en tegenvallende regimes ertoe leidt dat
je eigenlijk je eigen tegenvallers organiseert. Bij de uitgaven kom je altijd
een ruilvoetverslechtering tegen van enkele miljarden en bij de inkomsten
boek je weliswaar hogere inkomsten, maar die mag je niet gebruiken voor die
uitgaven. Dat is de opmerking die de heer Melkert heel terecht bij de algemene
 beschouwingen heeft gemaakt. Door de combinatie van net te
lage contractloonstijgingen met het budgettair kader organiseer je je eigen
problemen en die worden nu al zichtbaar doordat je neerwaarts bijstelt en
daarmee direct 1,5 mld. als probleem in beeld komen.Minister Zalm:De heer Vendrik heeft zich een aantal malen beroepen op de geweldige doorrekeningen
van het CPB van het programma van GroenLinks. Ik heb die niet bestreden, maar
wij maken onze eigen loonramingen niet. Die zijn namelijk op dezelfde doorrekeningen
van hetzelfde CPB gebaseerd. Of je zet puur je eigen loonontwikkeling in en
dan zou ik het raar vinden om te zeggen dat het kabinet een bepaalde loonstijging
raamt maar dat jij meer raamt, of je hebt ermee te leven en je gaat ervan
uit dat het CPB de minst slechte berekeningen van effecten van beleid en van
prognoses maakt. Dat is de manier waarop wij al decennialang werken. Dat wil
niet zeggen dat het CPB feilloos is. Integendeel, maar dat weet men daar maar
al te goed. Die loonramingen komen dus gewoon van het CPB af. Als de heer
Vendrik de eigen tegenbegroting en de doorrekening van het verkiezingsprogramma
van het GroenLinks bekijkt, moet hij toch tot dezelfde conclusie komen. In
de tegenbegroting van GroenLinks zijn de loonramingen van de MEV als vertrekpunt
genomen. Daarnaast zijn er mutaties die even goed of slecht zijn als die in
de begroting van het kabinet. Bij de loonveronderstellingen in het regeerakkoord
zit een risico, maar zo staat dat ook beschreven in de Miljoenennota. Omgekeerd
zit er een gunstig risico in de renteveronderstelling, die in het regeerakkoord
op 6% zit en inmiddels beneden 4% ligt. Overigens spelen de 4 mld. die de
heer Crone uit de hoed toverde in 2002 pas een rol en niet in 1999. Die moeten
dus wel over vier jaren verdeeld worden. Bovendien hebben we voor 1999 gerekend
met 5,5%, conform de voorlopige MEV. Daar is het voordeeltje ook iets minder
groot. De nieuwe, lagere inflatie en de mate waarin daarop direct wordt gereageerd,
wordt eigenlijk geleid door de lonen. Dat is het belangrijkste nieuwe feit
en dat gooit wat roet in het eten, waardoor we niet ontkomen aan aanpassing
van de begroting.De heer Van Dijke heeft gevraagd of de Voorjaarsnota of de kaderbrief
niet eerder moeten worden besproken. In de afgelopen 25 jaar heb ik nog niet
echt het nut gezien van allerlei tussentijdse operaties dwars door de reguliere
begrotingsvoorbereiding heen. Het ideale moment om in één enveloppe
besluiten te nemen over zowel het lopende als het komende jaar is voor de
voorbereiding van de interne financiën eind februari, omdat je het dan
voor jezelf op orde hebt en je ook wat voorlopige CPB-cijfers hebt. In de
richting van het kabinet kom je dan uit op maart of april. De Kamer zit daarachter,
maar dat is onvermijdelijk in het bestel dat wij hebben. Als je niet in vak
K zit, kom je later aan bod. That's all in the game in de verhouding tussen
regering en parlement. Daarom is het nuttig dat wij deze algemene discussie
hebben gehad, want ik sla deze ondersteuning van mijn beleid natuurlijk wel
op in mijn achterhoofd. Ik zal die mijn collega's in het kabinet ook gaarne
voorhouden. Eerst moet de besluitvorming in het kabinet plaatsvinden en dan
de verantwoording tegenover de Tweede Kamer.De heer Van Dijke zegt dat het slecht is dat er meevallers zijn bij de
werkgelegenheidsbevorderende maatregelen. Ook de heer Bakker doelde daarop.
Je kunt niet zeggen dat mensen niet genoeg hun best hebben gedaan. Er is in
de afgelopen jaren ook veel gebeurd in de zin van verruiming van budgetten.
De budgetten blijven structureel beschikbaar. De vraag is hoe je dat allemaal
goed en verantwoord kunt wegzetten. Ik heb liever dat er iets overblijft dan
dat het over de balk wordt gegooid. Het fijne is dat het niet heeft geleid
tot een navenante overschrijding op de bijstand, wat eigenlijk het logische
communicerende vat zou zijn geweest. Het is ook een uitdrukking van een betere
werkgelegenheidsontwikkeling dan wij voorzagen in de plannen. Je ziet op het
totaal van de begroting van Sociale Zaken dat wij toch een voordeel hebben.
Wij dachten altijd: die werkgelegenheid wordt deels gefinancierd uit de bijstand,
dus als je die werkgelegenheid niet creëert, dan heb je ook die vrijval
niet. Dat is echter goed gelopen.Ik kom bij het bovenlokaal vervoer in de WVG. Als een regeling niet tijdig
tot stand is gekomen – ik begrijp dat dit het geval is – dan gaat
die gewoon later in. Als er iets vrijvalt, hoeft het niet per se besteed te
worden. Het is een van de onderdelen van de plussen en minnen in het totaal.
Ik kan de heer Van Dijke verzekeren dat het geld in 1999 beschikbaar is.Het jaarlijks reserveren van gelden voor natuurrampen lijkt mij tegennatuurlijk.
Een natuurramp komt heel weinig voor, hoewel je wat het water betreft toch
begint te twijfelen na 1993, 1994, enzovoorts. Maar dan moeten wij onze definitie
van het begrip 'natuurramp' nog eens kritisch onder ogen zien. Ik meen wel
dat wij een stuk tot elkaar kunnen komen. Wij zijn bezig te overdenken, niet
alleen hoe wij het waterbeheer in Nederland kritisch moeten doorlichten met
de ervaringen in het achterhoofd, maar ook hoe de financieel-bestuurlijke
verhoudingen, ook voor bijvoorbeeld schadevergoedingen, in de toekomst moeten
worden geregeld. Uit financieel-economisch oogpunt zou het mooi zijn als degene
die de voorzieningen ter voorkoming van wateroverlast in beheer heeft, ook
de schadevergoeding voor gedupeerden in beheer heeft. Dan kun je een afweging
maken van investeringen tegenover minder uit te keren schadevergoeding. Wij
denken dan ook na over een fundamentele wijziging van de financieel-bestuurlijke
verhoudingen op dit punt. Reserveringen kunnen daarbij een rol spelen.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik kom hierop, omdat natuurrampen zich niet laten taxeren
naar de omvang en aard en zeker niet naar de economische rentabiliteit voor
het verzekeringswezen als zodanig. Het verzekeringswezen is gevraagd om na
te denken over een oplossing voor dit probleem, maar men heeft afgehaakt.
Het ligt dan ook weer op het bordje van de overheid. Het lijkt mij dat mijn
suggestie in elk geval zinnig is geweest.Minister Zalm:Wij zullen dat complex samen met de andere overheidslagen bespreken. Daarbij
kan dit een rol spelen.Ik kom bij het punt van de heer Vendrik rond het aankoopfonds en de budgettaire
verwerking daarvan. Je kunt 100 mln. geven aan dat aankoopfonds. Dat wordt
dan belegd of op een bankrekening gezet. Dan krijg je weer een soort kleine
 treasuryafdeling bij dat fonds. De gedachte hierachter is
dat men een rekening opent bij de rijkshoofdboekhouding, dat daarop rente
wordt vergoed en dat men daarop kan trekken naarmate dat nodig is voor aankopen.
Het is een soort bankrekening met rentevergoeding, maar dan bij de Staat zelf.
Net als het centraal kasbeheer van de sociale fondsen bij de Staat met rentevergoedingsregelingen
hebben wij dat ook bij dit fonds voor ogen. Dat is een zinvollere techniek
dan allerlei overheidsachtige fondsen zelfstandig beleggingsbeheer te laten
voeren met alle toeters en bellen die erbij horen.De heer Vendrik (GroenLinks):Klopt het dat het wetstechnisch nog niet kan?Minister Zalm:Het kan wel.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik had begrepen dat daarvoor de zevende wijziging van de Comptabiliteitswet
nodig was. Die hebben wij echter nog niet gezien.Minister Zalm:Volgens mij is zo'n wijziging niet nodig. Bij mijn weten is het een stichting,
die een rekening kan aanhouden bij de rijkshoofdboekhouding, net als universiteiten,
want het zijn zelfstandige bestuursorganen. Wellicht zou die zevende wijziging
wel nodig zijn voor een onderdeel van de overheid bij de rijkshoofdboekhouding,
maar het is nu, zoals veel dingen bij onderwijs, in de vorm van een privaatrechtelijke
stichting gegoten. Het lijkt mij dan ook geen probleem als er gebankierd wordt
bij de rijkshoofdboekhouding. Mocht het wel een probleem zijn, dan zal ik
mij daarover zo snel mogelijk laten informeren. Maar ik heb deze gedachte
intern opgeworpen en ik heb geen enkele contra-indicatie gekregen. Het lijkt
mij dat dit ook past in de lijn van het niet onnodig van overheidswege organiseren
van beleggingsclubjes.De heer De Haan heeft natuurlijk gelijk als hij zegt dat Zalm lange tenen
heeft. Wie ben ik om dit te ontkennen? En Zalm 2 zal ongetwijfeld slechter
zijn dan Zalm 1, hoewel er in het begin van Zalm 1 en trouwens ook tijdens
de rit wel eens wat op het beleid aan te merken was. De schuldquote nam niet
af en het tekort was nog veel te hoog. De goede herinneringen lijken af en
toe ook iets te veel op te spelen, alsof er in de vorige periode nooit kritiek
zou zijn geweest op het financieel-economische beleid. Ik ervaar de intensiteit
van de kritiek nu ook niet anders dan in de afgelopen vier jaar. Maar goed,
het getij is wel veranderd en er is nu een unieke kans om te bezien hoe het
de minister van Financiën in een andere periode vergaat.De heer Bakker heeft nog gesproken over de overschrijding van de uitvoeringskosten
in plaats van een ombuiging op dit punt. Dit lijkt inderdaad nogal strijdig
met elkaar. Ik moet wel zeggen dat de overschrijding van zo'n 100 mln. te
maken heeft met investeringen op het gebied van automatisering die juist bedoeld
zijn om de uitvoeringskosten op termijn te reduceren. Er is dus wel enig positief
verband met die ombuigingstaakstelling en niet zozeer een directe strijdigheid.
Het past trouwens binnen de bevoegdheden van het LISV om dit soort budgetten
eenmalig toe te kennen, als die aantoonbaar tot een doelmatiger uitvoering
leiden, en dat is hierbij het geval.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Ik had nog willen zeggen dat je dit soort uitgaven ook kunt
plannen, waardoor ze niet tot een overschrijding zouden behoeven te leiden.
De automatisering is naar mijn beste weten al jarenlang gaande, evenals de
intensivering daarvan. Ik bedoel maar dat het verkeerd zou zijn om nog even
als het ware anticiperend een verhoging van uitgaven in te boeken om straks
des te gemakkelijker te kunnen ombuigen.Minister Zalm:Daarover zijn wij het eens, denk ik.Voorzitter! Ik zou naar aanleiding van een opmerking van de heer Van Beek
de stelling dat iedere sector zelf de broek moet ophouden, nog even willen
nuanceren. Dit is in het algemeen juist, maar er is in de stukken een uitzonderingsbepaling
opgenomen, namelijk: voorzover er macro-economische oorzaken zijn, bekijken
wij die voor alledrie de sectoren tezamen. Anders zou de rijksbegroting te
zeer bevoordeeld worden ten opzichte van andere sectoren, omdat je redelijkerwijze
mag aannemen dat daar ook nog macromeevallers kunnen optreden, terwijl macromeevallers
in de gezondheidszorg per definitie moeilijk voorstelbaar zijn en in de sociale
zekerheid waarschijnlijk in iets mindere mate. Gelet op de hele combinatie
van rente, lonen, werkgelegenheid is het verstandig en fair om bij het bepalen
van prioriteiten de drie sectoren gezamenlijk te bezien.De heer Van Beek (VVD):Ik ben dit met de minister eens, voorzitter, maar ik maakte er een opmerking
over om te voorkomen dat er in bepaalde sectoren geanticipeerd wordt op de
ontwikkeling van de groei in andere sectoren. De kans daarop neemt natuurlijk
af naarmate de druk op de financiën toeneemt.Minister Zalm:Ik denk niet dat wij ervoor moeten vrezen dat geanticipeerd wordt op meevallers
in andere sectoren. Dat zal niemand in zijn hoofd halen, zeker niet na de
discussie van vandaag.De heer Van Beek (VVD):Dan zijn wij het dus met elkaar eens dat de sectoren in principe een beleid
moeten voeren waarbij zij er zelf uitkomen.Minister Zalm:Inderdaad. Het vertrekpunt is niet dat men het probleem afwentelt op een
andere sector. Het vertrekpunt is wel dat het kabinet zaken die uit de macro-ontwikkeling
voortkomen, ziet als een gezamenlijk probleem, waarvoor een gezamenlijke oplossing
gevonden moet worden.Voorzitter! Dan kom ik bij het nemen van een voorschot op de begroting
2000. Het gaat om een bescheiden bedrag. Ook in het verleden kwam het voor
dat de Kamer aangeeft dat zij bepaalde wensen heeft die alsnog bij een eerstkomende
begrotingsbehandeling of bij de behandeling van een nota moeten worden ingewilligd.
Maar het kan natuurlijk niet zo zijn dat die lijst oneindig lang is. De mogelijkheid
bestaat dus dat de Kamer een onderwerp voorsorteert. Selectiviteit is daarbij
wel de meester der dingen, want naarmate men minder selectief is, wordt het
minder invloedrijk. Wij hebben dat gezien bij de algemene beschouwingen met
betrekking tot het kunstaankoopfonds. Toen is te kennen gegeven dat de motie-Van
Nieuwenhoven uitgevoerd moest worden. Dat is een voorsortering geweest voor
de Najaarsnota en voor de begroting 2000, waar ook een positieve
respons op is geweest. Ik wil de heer Van Beek – hoewel hij de goede
mentaliteit heeft – erop wijzen dat naarmate je meer dingen gaat vastleggen
als het totale beeld nog niet bekend is, het risico groter wordt dat je belemmerd
wordt in je prioriteitenstelling. Dus maat houden is ook hier zaak.De voorzitter:Ik vind het prettig dat de minister tot twee keer toe in zijn termijn
de motie-Van Nieuwenhoven noemt, terwijl ik weet dat hij daar indertijd niet
zo erg blij mee was.Minister Zalm:Voorzitter! Bekering kan altijd komen.De beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt van 16.50 uur tot 17.30 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-2768-2789.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl