ECLI:NL:CRVB:1998:ZB7591, Centrale Raad van Beroep, 29-04-1998, 96/4754 CSV
Centrale Raad van Beroep — Uitspraak 
Datum: 1998-04-29 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht; Socialezekerheidsrecht

Samenvatting: -

96/4754 CSV
    
    
    U I T S P R A A K
    
    
    in het geding tussen:
    
    B.V. X., gevestigd te Y., appellante,
    
    en
    
    het Landelijk instituut sociale verzekeringen, gedaagde.
    
    
    I. ONTSTAAN EN LOOP VAN HET GEDING
    
    
      Met ingang van 1 maart 1997 is de Organisatiewet sociale
      verzekeringen 1997 in werking getreden. Ingevolge de
      Invoeringswet Organisatiewet sociale verzekeringen 1997 treedt
      het Landelijk instituut sociale verzekeringen (hierna: Lisv)
      in de plaats van de betrokken bedrijfsvereniging. In het
      onderhavige geval is het Lisv in de plaats getreden van de
      Bedrijfsvereniging voor de Metaalindustrie en de
      Electrotechnische Industrie. In deze uitspraak wordt onder
      gedaagde tevens verstaan het bestuur van deze
      bedrijfsvereniging.
    
    
    
      Onder dagtekening 30 december 1991 heeft gedaagde aan
      appellante kennis gegeven van zijn beslissing dat appellante
      op grond van artikel 16a van de Coördinatiewet Sociale
      Verzekering (hierna: CwSV) tot een bedrag van in totaal
      f 6.863.322,71 hoofdelijk aansprakelijk wordt gesteld voor de
      premies ingevolge de Werkloosheidswet, de Wet op de
      arbeidsongeschiktheidsverzekering, de Ziektewet en de
      Ziekenfondswet (hierna: WW, WAO, ZW respectievelijk Zfw),
      verschuldigd ten aanzien van werknemers die aan appellante in
      1986, 1987 en 1988 ter beschikking werden gesteld door B.V. Z. te A.
      De aansprakelijkstelling is subsidiair gebaseerd op artikel
      16b van de CwSV.
    
    
    
      De Arrondissementsrechtbank te Middelburg heeft bij uitspraak
      van 16 april 1996 het namens appellante tegen deze beslissing
      ingestelde beroep gegrond verklaard, voor zover de hoogte van
      de aansprakelijkstelling is bepaald op een bedrag van
      f 6.863.322,71, de bestreden beslissing in zoverre vernietigd,
      de hoogte van de aansprakelijkstelling vastgesteld op een
      bedrag van f 5.006.632,40 en het beroep voor het overige
      ongegrond verklaard.
    
    
    
      Namens appellante is mr P.Th.M. van den Oord, advocaat en
      belastingadviseur te Utrecht, op bij aanvullend beroepschrift
      d.d. 12 juli 1996 aangegeven gronden in hoger beroep gekomen
      van deze uitspraak.
    
    
    
      Gedaagde heeft bij schrijven van 12 september 1996 een
      verweerschrift ingediend.
    
    
    
      Desgevraagd heeft gedaagde bij brieven van 31 januari 1997 en
      6 maart 1997 zijn standpunt nader onderbouwd.
    
    
    
      Bij brief van 9 juni 1997 heeft mr Van den Oord, voornoemd,
      van repliek gediend.
    
    
    
      Bij brief van 30 juni 1997 heeft gedaagde medegedeeld geen
      aanleiding te zien voor een nadere reactie.
    
    
    
      Bij brief van 9 maart 1998 heeft mr Van den Oord de Raad
      aanvullende stukken toegezonden.
    
    
    
      Het geding is behandeld ter zitting van de Raad, gehouden op
      19 maart 1998, waar mr Van den Oord voor appellante is
      verschenen, bijgestaan door B., groepscontroller bij
      appellante. Gedaagde heeft zich bij die gelegenheid doen
      vertegenwoordigen door mr M.A.J. Berkers en mr A.I. van der
      Kris, beiden werkzaam bij Gak Nederland B.V.
    
    
    
    II. MOTIVERING
    
    
      Naar aanleiding van een ingesteld onderzoek is gedaagde tot de
      conclusie gekomen dat B.V. Z. (hierna: Z.) op grote schaal zwart loon
      uitbetaalde. Dit leidde tot verwerping van de loonadministratie van Z. en
      hoge navorderingen over de jaren 1986 tot en met 1988, hetgeen
      weer tot gevolg had dat Z. op 23 januari 1989 haar
      activiteiten heeft moeten staken. Appellante was één van de
      bedrijven die gebruik maakte van werknemers van Z.. Om die
      reden is appellante op de in de bestreden beslissing
      aangegeven gronden aansprakelijk gesteld voor premieschulden
      van Z..
    
    
    
      In hoger beroep heeft appellante een groot aantal grieven
      aangevoerd die de Raad hierna successievelijk zal behandelen.
    
    
    
      De premievaststelling over het premiejaar 1986
      De bestreden beslissing is gedagtekend 30 december 1991.
      Appellante stelt zich op het standpunt dat niet is komen vast
      te staan - mede omdat zij de beslissing eerst op 6 januari
      1992 zou hebben ontvangen - dat de aansprakelijkstelling
      tijdig is verzonden. Gedaagdes gemachtigden hebben ter zitting
      van de Raad verklaard dat de bestreden beslissing aangetekend
      is verzonden, doch dat het bewijsstuk daarvan niet meer is
      achterhaald. Derhalve is niet onomstotelijk komen vast te
      staan dat de beslissing tijdig, dat wil zeggen vóór 1 januari
      1992, aan appellante is verzonden. De Raad is van oordeel dat
      het risico van het niet kunnen aantonen dat de bestreden
      beslissing tijdig is verzonden, voor rekening van de
      afzender/gedaagde komt. De aansprakelijkstelling voor het jaar
      1986 kan dan ook, gelet op artikel 13, eerste lid, van de
      CwSV, niet in stand blijven.
    
    
    
      Extra-territoriale werking CwSV
      In het aanvullend beroepschrift heeft appellante betoogd dat
      de bepalingen van de artikel 16a en 16b van de CwSV geen
      extra-territoriale werking hebben. Daarbij heeft appellante
      aangegeven dat zij contracteerde met het, tot hetzelfde
      concern als Z. behorende, bedrijf C.
      te Zwitserland (C.), welk bedrijf vervolgens werknemers
      van Z. ter beschikking stelde. Het ontbreken van
      extra-territoriale werking van de artikelen 16a en 16b van de
      CwSV zou tot gevolg hebben dat C., als een in het
      buitenland gevestigde onderneming, niet aansprakelijk zou
      kunnen worden gesteld en om die reden zou appellante evenmin
      aansprakelijk kunnen worden gesteld.
    
    
    De Raad overweegt het volgende.
    
    
      De werkzaamheden die verband houden met de onderhavige
      aansprakelijkstelling, zijn verricht in Nederland door
      werknemers van een in Nederland gevestigde werkgever. Voor
      deze werknemers waren in Nederland premies ingevolge de
      sociale-werknemersverzekeringswetten verschuldigd. De
      werkzaamheden werden verricht door tussenkomst van een
      buitenlandse onderneming ten behoeve van een in Nederland
      gevestigde onderneming.
      Dit feitencomplex is zozeer met de Nederlandse
      sociaal-verzekeringsrechtelijke rechtsorde verweven dat de
      Raad van oordeel is dat C. als "doorlener" dan wel
      (onder)aannemer aansprakelijk gesteld kan worden voor
      onbetaald gebleven premies van Z., de in Nederland
      gevestigde uitlener dan wel (onder)onderaannemer.
    
    
    
      Niet uitreiken premienota's aan Z.
      Ter zitting heeft appellants gemachtigde betoogd dat
      appellante voor een hoger bedrag aansprakelijk is gesteld dan
      het totaal van de bedragen van de premienota's die aan Z.
      zijn uitgereikt. Gedaagdes gemachtigden hebben deze stelling
      ter zitting gemotiveerd bestreden.
      De Raad stelt vast dat de betreffende stelling van appellante
      niet eerder in onderhavige procedure naar voren is gebracht.
      De Raad is van oordeel dat het in strijd met de beginselen van
      goede procesorde zou zijn indien de Raad op deze in een veel
      te laat stadium van de procedure voorgedragen grief in dit
      geval thans nog acht zou slaan. Om die reden ziet de Raad geen
      aanleiding tot nadere bespreking van deze grief van
      appellante.
    
    
    
      Schatting loonsom
      Gedaagde is, nadat zij de administratie van Z. had
      verworpen, overgegaan tot een schatting van de met de werken
      van Z. gemoeide loonsom. Tegen deze schatting heeft
      appellante verscheidene grieven aangevoerd.
    
    
    
      Bruteren
      Appellante heeft in dit verband allereerst aangevoerd dat het
      onbegrijpelijk is dat de rechtbank in eerste instantie bij
      uitspraak van 16 november 1994 het beroep met toepassing van
      artikel 8:54 van de Algemene wet bestuursrecht (kennelijk)
      gegrond heeft verklaard, omdat gedaagde het bruteren van
      nettolonen onvoldoende zou hebben onderbouwd, terwijl de
      rechtbank bij de aangevallen uitspraak zich met het bruteren
      van nettolonen kon verenigen.
      De Raad stelt vast dat de rechtbank bij uitspraak van 15
      augustus 1995 het verzet van gedaagde tegen de uitspraak van
      16 november 1994 gegrond heeft verklaard. Daarmee is vast
      komen te staan dat, gelet op artikel 8:55, zevende lid, van de
      Awb, de uitspraak van 16 november 1994 is vervallen. Nu voorts
      ingevolge artikel 18, tweede lid, aanhef en onder b, van de
      Beroepswet geen hoger beroep openstaat tegen de uitspraak van
      15 augustus 1995, ziet de Raad geen aanleiding tot nadere
      bespreking van deze grief van appellante.
    
    
    
      Appellante heeft zich voorts op het standpunt gesteld dat
      gedaagde niet gerechtigd was om tot bruteren over te gaan.
    
    
    
      In het verweerschrift heeft gedaagde tegen deze stelling onder
      meer het volgende aangevoerd:
      "Gelet op de feiten en omstandigheden moet er naar de
      mening van ondergetekende vanuit worden gegaan dat
      Z. zich ervan bewust was netto loon te betalen en
      dat zij, toen zij deze betalingen deed, de wettelijk
      voorgeschreven inhoudingen voor haar rekening wilde
      nemen. Uit gedingstuk 10 valt op te maken dat
      bedrijfsleiders van diverse bedrijven van het
      D., waar ook Z. onder valt, aangeven
      dat met de werknemers netto loonbedragen zijn
      afgesproken. Dit wordt bevestigd door de
      verklaringen die zijn afgelegd door de diverse
      werknemers van Z.. Er wordt weliswaar gesproken
      van een bruto loon van f. 2.800,- per vier weken
      maar feitelijk is er sprake van een netto
      loonafspraak van f. 600,- per week. Men werd voor de
      keuze gesteld het laatst genoemde netto loonbedrag
      te accepteren of ontslagen te worden. Voorts is het
      bedingen van netto lonen bij malafide bedrijven
      eerder regel dan uitzondering. Z. moet zich er
      derhalve van bewust zijn geweest netto
      loonbetalingen te hebben gedaan. Voor deze laatste
      opvatting meent ondergetekende steun te vinden in
      een uitspraak van uw Raad d.d. 26 oktober 1994,
      Premie 1993/161.
      (...)
      Bovendien moet worden aangenomen dat Z. de
      loonbetalingen heeft gedaan onder omstandigheden die
      verhaal op haar werknemers bij voorbaat uitsluit. De
      bij Z. aangetroffen administratie was onvolledig
      en onjuist. Z. heeft geen loonadminstratie
      bijgehouden waaruit kon worden afgeleid aan wie op
      welk moment loonbetalingen zijn gedaan. Door deze
      handelwijze heeft Z. zich op voorhand elke
      mogelijkheid tot het zoeken van verhaal op haar
      werknemers ontnomen.
      In dit verband wenst ondergetekende nog te wijzen op
      een uitspraak van uw Raad d.d. 14 juni 1995,
      gepubliceerd in RSV 1996/7.".
    
    
    
      In het schrijven van 31 januari 1997 heeft gedaagde daaraan
      nog het volgende toegevoegd:
      "Allereerst willen wij voorop stellen dat uit de
      diverse verklaringen van de werknemers en
      bedrijfsleiders van Z. duidelijk blijkt dat de
      daadwerkelijk uitbetaalde bedragen netto loon
      bedroegen. Bedrijfsleider E. verklaart in zijn
      zesde procesverbaal dat op papier een brutoloon van
      f. 2.800,- werd overeengekomen maar dat feitelijk
      een netto loon van f. 2.800,- werd verdiend.
      Werknemer F. verklaart in zijn eerste
      procesverbaal dat de feitelijke afspraak was dat hij
      f. 700,- per week zou gaan verdienen met daar
      bovenop een ploegentoeslag van f. 4,- per uur.
      Werknemer G. maakt in zijn eerste
      procesverbaal melding van een netto loon van f.
      640,- per week. Werknemer H. noemt in zijn eerste
      procesverbaal een bedrag van f. 600,- per week aan
      netto loon. En werknemer I. verklaart in zijn
      eerste procesverbaal zelfs voor de keuze te zijn
      gesteld tussen een netto loon van f. 600,- per week
      of ontslag. Uit deze verklaringen moge genoegzaam
      blijken dat Z. met haar werknemers een netto
      loonafspraak maakte. Op grond van onder andere
      bovengenoemde verklaringen is het netto loon
      vastgesteld op f. 15,- per uur (= f. 600,-/40).
      Aangezien door Z. voorts allerlei toeslagen
      werden uitbetaald is dit bedrag met f. 4,- per uur
      opgehoogd en is het netto uurloon vastgesteld op f.
      19,-- per uur. Zoals verder uit de verklaring van
      E. blijkt werden bij appellante uitsluitend
      gecertficeerde lassers ingezet. Derhalve
      gekwalificeerde werknemers. Gelet hierop achten wij
      een netto uurloon van f. 19,-- zeer reëel en achten
      wij het zeer aannemelijk dat dit in overeenstemming
      is met de destijds in de branche geldende netto
      uurlonen.".
    
    
    De Raad kan dit betoog van gedaagde onderschrijven.
    
    
      In zijn brief van 9 maart 1998 heeft appellantes gemachtigde
      voorts nog aangevoerd dat, anders dan waarvan gedaagde is
      uitgegaan, in Zwitserland nog gegevens aanwezig waren over de
      loonadministratie van Z., zodat het wellicht alsnog
      mogelijk is om tot verhaal over te gaan. In het bijzonder zou
      heer J. daaromtrent nadere informatie kunnen verschaffen.
      De Raad stelt vast dat uit de stukken blijkt dat in het kader
      van het onderzoek naar Z. destijds de gehele aanwezige
      administratie in beslag is genomen en dat daarbij geen
      (volledige) loonadministratie is aangetroffen.
      Nu de stelling van appellante, dat er meer administratieve
      gegevens voorhanden zijn, slechts is onderbouwd met verwijzing
      naar voornoemde heer J., ziet de Raad in deze stelling
      geen aanleiding om het standpunt van gedaagde dat verhaal
      achteraf niet meer mogelijk moet worden geacht, voor onjuist
      te houden.
      Samenvattend is de Raad van oordeel dat gedaagde terecht is
      overgegaan tot brutering.
    
    
    
      Premies Zfw
      Appellante heeft betoogd dat de werknemers van Z., gelet op
      de berekeningen van gedaagde, een zodanig hoog (bruto)loon
      genoten, dat zij niet onder de verplichte verzekering
      ingevolge de Zfw vielen.
    
    
    De Raad overweegt hieromtrent het volgende
    
    
      Uit de gedingstukken blijkt dat met de werknemers van Z.
      een vast brutoloon van f 2.800,-- was overeengekomen. Voorts
      komt uit de gedingstukken naar voren dat de werknemers van
      Z. per week een vast nettoloon van f 500,-- genoten. Naast
      dat nettoloon ontvingen zij nog diverse toeslagen die niet tot
      het vaste loon behoorden.
      Uit deze gegevens kan de Raad, gelet op artikel 3, eerste lid,
      aanhef en onder a, in verbinding met artikel 3, vierde lid,
      aanhef en onder a, van de Zfw, niet anders concluderen dan dat
      gedaagde bij de premievaststelling terecht premies ingevolge
      de Zfw in aanmerking heeft genomen.
    
    
    
      Gegevens poortadministratie
      Gedaagde heeft, op verzoek van appellante, hangende de
      procedure in eerste aanleg een herberekening gemaakt aan de
      hand van de zogenoemde, door appellante overgelegde,
      "poortadministratie". Deze herberekening heeft uiteindelijk
      geleid tot het bedrag waarvoor appellante ingevolge de
      aangevallen uitspraak aansprakelijk is gesteld.
      Appellante heeft echter gesteld dat in de poortadministratie
      niet alleen werknemers van Z., maar ook werknemers van
      andere werkgevers voorkomen en dat gedaagde daar ten onrechte
      geen rekening mee heeft gehouden.
    
    
    
      De Raad stelt voorop dat de "andere" werknemers door
      appellante kennelijk als Z.-werknemers zijn geaccepteerd.
      Daarnaast is gedaagde, op verzoek van appellante, overgegaan
      tot een - voor appellante zeer gunstige - herberekening op
      basis van haar poortadministratie. Onder deze omstandigheden
      drukt op appellante de bewijslast om aan te tonen dat er
      anderen dan Z.-werknemers voor haar werkzaam zijn geweest.
      Gelet op de inhoud van de door appellante overgelegde gegevens
      kan niet gezegd worden dat zij aan die bewijslast heeft
      voldaan.
    
    
    
      "Piping-werkzaamheden"
      Appellante heeft ook voor piping-activiteiten
      (laswerkzaamheden waarbij enkele korte stukken pijp aan elkaar
      worden gelast tot één geheel) gebruik gemaakt van werknemers
      van Z.. Appellante heeft echter betoogd dat deze
      werkzaamheden niet op haar bedrijfsterrein hebben
      plaatsgevonden, maar in een bedrijfsruimte die ter beschikking
      stond van Z.. Gedaagde heeft tegen deze stelling in eerste
      instantie aangevoerd dat niet gebleken was dat Z. over een
      bedrijfsruimte beschikte, vervolgens dat niet gebleken was dat
      Z. gebruik maakte van een haar ter beschikking staande
      bedrijfsruimte voor haar werkzaamheden voor appellante en ten
      slotte, in hoger beroep, dat de werkzaamheden in ieder geval
      niet werden verricht op de vestigingsplaats van Z.
    
    
    De Raad overweegt het volgende.
    
    
      De herberekening die gedaagde hangende de procedure in eerste
      aanleg heeft gemaakt, is gebaseerd op door appellante
      aangedragen gegevens. In een toelichting op die gegevens heeft
      appellante gewezen op het feit dat de piping-werkzaamheden in
      haar opvatting anders gekwalificeerd dienden te worden dan de
      werkzaamheden die op haar eigen bedrijfsterrein werden
      verricht.
      De Raad is niet gebleken dat gedaagde vervolgens enig concreet
      (nader) onderzoek naar de piping-werkzaamheden heeft verricht.
      De Raad acht de omstandigheid dat gedaagde noch onderzoek
      heeft ingesteld naar de omstandigheden waaronder de
      werkzaamheden werden verricht, noch onderzoek heeft ingesteld
      naar de vraag of de locatie als een vestiging van Z. kon
      worden aangemerkt, in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel.
      De Raad merkt daarbij nog op dat de uitzondering van artikel
      16b, vierde lid, aanhef en onder a, van de CwSV naar redelijke
      uitleg niet alleen geldt voor de (hoofd)vestiging van een
      onderneming, maar tevens voor (reële) nevenvestigingen waar
      bedrijfsactiviteiten van de onderaannemer worden uitgeoefend.
    
    
    
      De Raad overweegt ten slotte met betrekking tot de door
      gedaagde uitgevoerde schatting dat gedaagde onweersproken
      heeft gesteld dat het bedrag van de geschatte loonsom minder
      dan 60% bedroeg van de met de werkzaamheden gemoeide omzet.
      Aangezien Z. slechts personeel en geen materiaal leverde,
      is ook de Raad van oordeel dat de schatting van gedaagde zeker
      niet te hoog moet worden geacht. De Raad voegt daar nog aan
      toe dat appellante in de jaren 1987 en 1998, blijkens de
      stortingen op de G-rekening van de Z. en de rechtstreekse
      stortingen aan gedaagde, rekening heeft gehouden met een hoger
      bedrag aan verschuldigde premies dan het bedrag waarvoor
      appellante, uiteindelijk aansprakelijk is gesteld, hetgeen
      eveneens een aanwijzing is dat de schatting van appellante
      niet te hoog is geweest.
    
    
    
      Behandelingsduur
      Appellante heeft zich ten slotte op het standpunt gesteld dat
      de procedures bij gedaagde, de rechtbank en de Raad te lang
      hebben geduurd.
      De Raad stelt voorop dat de aansprakelijkstelling, voor zover
      deze betrekking heeft op de jaren 1987 en 1988, binnen de
      termijn van artikel 13, eerste lid, van de CwSV is opgelegd.
      De Raad ziet, mede gelet op de complexiteit van onderhavige
      zaak en het daarmee gepaarde gaande omvangrijke onderzoek van
      gedaagde, geen aanknopingspunten voor de stelling dat gedaagde
      in strijd met enig beginsel van behoorlijk bestuur zou hebben
      gehandeld door eerst op 30 december 1991 de bestreden
      beslissing te nemen. De Raad merkt daarbij nog op dat het
      grootste deel van het bedrag waarvoor gedaagde voornemens was
      appellante aansprakelijk te stellen (betreffende de
      premiejaren 1985 en 1986), is komen te vervallen.
      Ten aanzien van de gestelde te lange behandelingsduur bij de
      rechtbank en de Raad overweegt de Raad het volgende.
      De Raad is, overeenkomstig zijn inmiddels vaste rechtspraak,
      van oordeel dat in gevallen als het onderhavige, waarin het
      gaat om de vaststelling van een burgerlijke verplichting als
      bedoeld in artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming
      van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
      (hierna: EVRM) en om een gestelde overschrijding van een
      redelijke termijn van behandeling door een rechterlijke
      instantie, die overschrijding niet kan leiden tot het ontstaan
      of de toekenning van aanspraken die niet in overeenstemming
      zijn met de wettelijke bepalingen, in casu die van de CwSV.
      Een vordering tot vergoeding van gestelde geleden schade
      dienen appellanten in te stellen bij de burgerlijke rechter.
      De Raad stelt zich op het standpunt dat hij in de gevallen als
      de onderhavige in beginsel niet treedt in een beoordeling van
      mogelijk schadeplichtig handelen van de bestuursrechter in
      verband met een gestelde schending van het
      redelijke-termijnvereiste van artikel 6 van het EVRM.
    
    
    
      Het vorenoverwogene leidt ertoe dat de aangevallen uitspraak
      voor vernietiging in aanmerking komt.
    
    
    
      De Raad acht termen aanwezig om gedaagde te veroordelen in de
      proceskosten van appellante in hoger beroep, begroot op f
      1.775,--.
    
    
    
      Voorts dient gedaagde het door appellant in hoger beroep
      gestorte griffierecht te vergoeden.
    
    
    
    III. BESLISSING
    
    De Centrale Raad van Beroep,
    
    Recht doende:
    
    
      Vernietigt aangevallen uitspraak, alsmede de bestreden
      beslissing;
      Veroordeelt gedaagde in de proceskosten van appellante in
      hoger beroep, begroot op f 1.775,--;
      Bepaalt dat gedaagde het door appellante gestorte recht ad f
      600,-- vergoedt.
    
    
    
      Aldus gegeven door mr A.F.M. Brenninkmeijer als voorzitter en
      mr G.P.A.M. Garvelink-Jonkers en mr L.J.A. Damen als leden, in
      tegenwoordigheid van B.A. Beenen als griffier, en uitgesproken
      in het openbaar op 29 april 1998.
    
    
    
    (get.) A.F.M. Brenninkmeijer.
    
    (get.) B.A. Beenen.
    
    
    
      HL
      2704