Behandeling van de brief inzake de opheffing van de dienstplicht (24400 X, nr. 63)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 3784-3803

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-02-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 51, pagina 3784-3803

06-02-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24400 XToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Goedkeuring van de Partiële herziening van het Structuurschema Militaire Terreinen (23707)Pagina 3784-3784
Behandeling van de brief inzake de opheffing van de dienstplicht (24400 X, nr. 63)Pagina 3784-3803
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Regels inzake de verstrekking van subsidies door de Minister van Justitie alsmede wijziging van enige wetten in verband met de subsidietitel in de derde tranche van de Algemene wet bestuursrecht (Wet Justitie-subsidies) (24040)Pagina 3783-3783
Stemmingen over vier moties, ingediend bij het debat over de netto-inkomensontwikkeling, te weten: de motie-Van Zijl c.s. over corrigerende maatregelen om de koopkracht te behouden (24400, nr. 37); de motie-Marijnissen over een koudetoeslag (24400, nr. 38); de motie-Marijnissen over de stijging van de premie aanvullende verzekering (24400, nr. 39);de motie-Marijnissen over het behoud van koopkracht voor alleenstaanden (24400, nr. 40)Pagina 3783-3784
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht (Derde tranche Algemene wet bestuursrecht) (23700)Pagina 3782-3783
Behandeling van het verslag van een algemeen overleg over de geluidszonering rond de luchtvaartterreinen Seppe en Budel (24400 XI, nr. 8), en van: de motie-Van 't Riet over de afstemming tussen de luchtvaartterreinen (24400 XII, nr. 20); de brief van de minister van Verkeer en Waterstaat (24400 XII, nr. 39)Pagina 3803-3812
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 6 februari 1996)Pagina 3837-3838
Vragen van het lid Blauw aan de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, over het recent gepubliceerde Plan van Aanpak voor de afbouw van het LandbouwschapPagina 3778-3781
51ste vergadering; 6 februari 1996Pagina 3771-3771
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over het huurbeleid, te weten: de motie-Hofstra/Duivesteijn over een maximale matiging van huurverhogingen (24400 XI, nr. 49)Pagina 3781-3782
Behandeling wetsvoorstel Regels met betrekking tot de oprichting van de naamloze vennootschap N.V. RBB (Wet privatisering RBB) (24345)Pagina 3812-3817
Behandeling brief van de minister van Buitenlandse Zaken over de toetreding Russische Federatie tot de Raad van Europa (24598)Pagina 3817-3837
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 6 februari 1996)Pagina 3771-3773
Vragen Van der Linden aan de minister-president over de uitspraken van bondskanselier Kohl over Europa en de Britse reacties hieropPagina 3773-3778

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 102 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 de brief inzake de
opheffing van de dienstplicht (24400 X, nr. 63).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Voorzitter! De CDA-fractie heeft vorige week nogal nijdig gereageerd op
het besluit van de staatssecretaris om de laatste twee lichtingen van dienstplichtige
militairen niet meer op te roepen. De CDA-fractie heeft dat niet gedaan omdat
zij tegen opschorting van de dienstplicht zou zijn. Sterker, in de tijd dat
het besluit genomen moest worden, was de CDA-fractie degene die het eerste,
in weerwil van het advies van de commissie-Meijer, het standpunt innam dat
de dienstplicht op termijn moest worden afgeschaft. Vervolgens hebben wij
wel altijd gezegd – en dat standpunt hebben wij nog steeds – dat
de afwikkeling op een zodanige manier moest geschieden, dat de krijgsmacht
in zo min mogelijk problemen zou komen, ook al omdat de krijgsmacht nogal
wat problemen achter elkaar te verwerken had. Dat zijn problemen in termen
van: niet geringe ombuigingen, herbezinning op de bestaande taken, nieuwe
vredestaken van de krijgsmacht en verkleining. Nu komt daar de instelling
van een beroepskrijgsmacht bij. Dat zijn nogal wat veranderingen en die moeten
in één keer hun beslag krijgen. Daarom hebben
wij altijd begrip gehad voor de pleidooien van de kant van de regering om
op het punt van de eerdere afschaffing van de opkomstplicht piano aan te doen:
niet te gauw toegeven aan de wensen, hoe gerechtvaardigd die ook zijn, omdat
de wissel die op de krijgsmacht getrokken zou moeten worden niet te groot
mocht worden. Wij hebben dus altijd begrip voor de situatie gehad. Sterker,
de staatssecretaris zal zich herinneren dat de minister van Defensie twee
keer bij de behandeling van de begroting van Defensie met enige tevredenheid
vaststelde – dat kon hij met recht doen – dat het beleid van de
minister en de staatssecretaris van Defensie kon rekenen op de steun van de
overgrote meerderheid van deze Kamer. Ook het CDA heeft als oppositiepartij
altijd graag steun betuigd met dit beleid. Het beleid dat ten aanzien van
Defensie werd gevoerd, vonden wij namelijk relevant en belangrijk. De manier
waarop het werd verwoord, vonden wij goed. Wij gingen zelfs zo ver, dat wij
bij de laatste begrotingsbehandeling een amendement hebben ingediend om de
begroting voor Defensie te verhogen. Dat amendement heeft het niet gehaald.
Later begonnen wij aarzelingen te krijgen. Aan het eind van het vorige begrotingsjaar
zagen wij dat er sprake was van onderuitputting. Toen gingen wij ons afvragen
in hoeverre de piepgeluiden van de zijde van het ministerie van Defensie erop
wezen dat de besluitvorming zo dringend was als men ons heeft doen willen
geloven.
 
 Vorige week werd ons vertrouwen extra op de proef gesteld. Nadat wij bij
voortduring de pleidooien van de zijde van de regering hadden gesteund en
ook tegenover onze eigen achterban de vervelende boodschap hadden uitgedragen
dat de dienstplicht niet eerder zou worden opgeschort dan na de laatste lichting
op 1 april, werden wij overvallen met het besluit dat de dienstplicht toch
wel eerder kon worden opgeschort. In november heeft de staatssecretaris ons
zelf nog dringend aangeraden om niet eerder tot afschaffing over te gaan.
Sterker, bij de behandeling van de motie van de heer Zijlstra – de Partij
van de Arbeid heeft juist altijd aangedrongen op eerdere opschorting van de
dienstplicht – heeft de staatssecretaris nog gezegd, dat was vastgesteld
dat 4300 jongens nodig zouden zijn en dat wanneer de motie uitgevoerd zou
worden, de bedrijfsvoering in problemen zou komen. Dat is een zwaar argument
en dat hebben wij serieus willen nemen. Achteraf lijkt dat argument betrekkelijk
te zijn. Je gaat je dan afvragen in hoeverre de argumenten die de regering
tegenover de Kamer gebruikt – dat zijn niet altijd wiskundig controleerbare
argumenten; er is daarbij ook sprake van vertrouwen – zo goed en eenduidig
zijn als men het heeft willen doen voorkomen. Ik vind dit een belangrijk punt.
In de toekomst zullen wij namelijk vaak af moeten gaan op het beste argument
dat er op een bepaald moment is en dat argument behelst een dringend beroep
op ons om iets niet te doen. Soms kun je niet alles van tevoren bewijzen.
Wanneer zou blijken dat die argumenten net zo zwaar wegen als het de staatssecretaris
of de minister uitkomt, zou dat een slechte zaak zijn voor de relatie tussen
het kabinet en de Kamer. Daarom wil ik de staatssecretaris een aantal vragen
stellen.
 
 Wanneer is eigenlijk de gedachte opgekomen dat wij het verder wel zonder
dienstplichtigen zouden kunnen stellen? In november is ons gezegd dat de dienstplicht
absoluut niet kon worden afgeschaft, maar eind januari bleek dat dat zeer
wel kon. In die periode van twee maanden moet er een moment zijn geweest –
misschien was er dat omstreeks kerstmis, misschien omstreeks sinterklaas;
je weet het bij de staatssecretaris nooit – waarop hij dacht: ik kan
misschien met een aardig gebaar komen en de laatste lichting oproepen. Wanneer
is dat idee verder uitgewerkt? Met wie heeft de staatssecretaris daarover
overleg gehad? Is de krijgsmacht zelf niet overvallen door het besluit om
de dienstplicht op te schorten of heeft de staatssecretaris daarover zowel
met de Koninklijke marine als met de Koninklijke landmacht overleg gepleegd?
Zo ja, met wie heeft hij dat gedaan en op welk moment is dat gebeurd? Ik wil
de staatssecretaris ook vragen of met name de Koninklijke marine wat de laatste
twee lichtingen betreft niet in de problemen komt en waarom, als het gaat
om een generaal pardon, de mariniers niet bij het besluit zijn betrokken.
 
 Dan is er nog het specifieke probleem ten aanzien van de weigeryuppen.
Er wordt ter zake een proces gevoerd. Op het ogenblik heeft men bij veroordeling
niet zozeer automatisch het alternatief om alsnog te dienen. Men kan daartoe
een verzoek doen. Straks is dat alternatief er niet meer, omdat de dienstplicht
is afgeschaft. Hoe wil de staatssecretaris omgaan met diegenen die op grond
van carrière-overwegingen hebben aangegeven dat zij bezwaar hebben
tegen dienstplicht? Wat gebeurt er sowieso met dienstweigeraars en totaalweigeraars?
 
 Voorzitter! Ik heb nog een vraag aan de staatssecretaris. De lichting
die net is opgekomen, die ik in de kou heb zien oefenen en die het overigens
best aardig doet, heeft nu een extra nadeel. Ook degenen die al een tijdje
in dienst zitten, zullen zich wel bekocht voelen. Is dat nu niet een extra
reden om degenen die nog moet dienen, vanaf 1 februari of daaromtrent alsnog
te belonen als waren zij beroeps?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Voorzitter! De laatste twee lichtingen dienstplichtigen hoeven niet op
te komen. Dat is verheugend nieuws voor hen. Ik vind het überhaupt verheugend,
want vanaf het allereerste begin hebben wij ervoor gepleit om de dienstplicht
af te schaffen. Maar toch, de manier waarop dit gaat verbaast mij hogelijk.
Op 9 november 1995, nog geen drie maanden geleden, komt vanuit de Kamer de
wens om jongens die een baan kunnen krijgen of een voor hun toekomst essentiële
opleiding willen volgen in ieder geval niet op te roepen. Er komt ook een
verzoek van mijn kant om een generaal pardon af te kondigen voor degenen die
echt niet in dienst willen. De staatssecretaris antwoordt de Kamer dan dat
hij dat absoluut onverantwoord vindt. Er vallen dan echt gaten in de organisatie,
zo zegt hij. Vervolgens zegt hij: dat risico kan ik niet lopen vanuit mijn
verantwoordelijkheid voor de bedrijfsvoering binnen Defensie. Die zorg van
de staatssecretaris deelde ik niet, maar hij is dus verantwoordelijk voor
de bedrijfsvoering.
 
 Nu vraag ik mij af wat er in de afgelopen paar maanden precies is gebeurd.
Op 9 november is het onverantwoord, op 29 januari is het een
feit. Er staat in de brief absoluut niets over wat er nu precies is veranderd.
Het enige wat ik kan bedenken, is dat het voor en na het kerstreces was en
dat de staatssecretaris tijdens het kerstreces het licht heeft gezien. Ik
vraag mij dan ook af of dat een gewoonte van de staatssecretaris wordt: de
ene maand dit en een paar maanden later in het volgende kwartaal iets anders.
Vindt hij dat zorgvuldig beleid? Hoe gaat het dan in de toekomst? Een aantal
jongeren is hierdoor redelijk gedupeerd. Zij hoorden dat zij in ieder geval
in dienst moesten. Zij zagen waarschijnlijk af van het volgen van een opleiding
of zij moesten waarschijnlijk afzien van een baan. Hoe gaat het daarmee in
de toekomst? Welke houding zal Defensie daar tegenover innemen?
 
 Tegenover de dienstplichtigen staan de dienstweigeraars. Wat gebeurt er
met hen? Wat gebeurt er met de dienstweigeraars die op dit moment vervangende
dienst vervullen? Maken zij dat volledig af of krijgen zij ook een mogelijkheid
om daarmee vervroegd op te houden, zeg op 31 augustus? Of is het facultatief,
wat mijn voorkeur zou hebben: doorgaan tot het eind van het jaar als men dat
graag wil en een vrijstelling als men dat niet wil, wat ik mij uitstekend
kan voorstellen? Zijn daar heldere richtlijnen voor, bijvoorbeeld naar de
organisaties die dienstweigeraars in dienst hebben?
 
 Dan kom ik bij de principiëlere dienstweigeraars, de totaalweigeraars.
Ik heb het nu even niet over de weigeryuppen, die in de media daarmee onder
één noemer worden gebracht. De laatste totaalweigeraar die vastzat,
is vrijgelaten in januari. Op dit moment wachten er waarschijnlijk nog zeven.
Vindt de staatssecretaris het nog steeds terecht dat je zeven maanden cel
kunt krijgen voor je principes? Of kan daar ook een generaal pardon voor komen?
 
 Er zijn in totaal 450 zogenaamde weigeryuppen. Volgens mr. Besier zullen
zij in de toekomst gewoon vervolgd worden en ook celstraf krijgen. Gegeven
de gewijzigde situatie, lijkt het mij dat dit absoluut niet meer in verhouding
is. Ook nu kun je zeggen dat het niet in dienst willen absoluut niet bestraft
mag worden met zeven maanden cel. Als je het vergelijkt met de rechtspraak
in de burgermaatschappij, moet je voor zeven maanden cel niet voor een eerste
vergrijp, maar voor heel wat meer vergrijpen veroordeeld worden, waarbij ook
nog sprake is van gebruik van geweld. Je hebt dus een strafblad en je overtreding
ging gepaard met geweld. Als je als weigeryup om jouw moverende redenen, hetzij
een opleiding, hetzij een baan, niet in dienst wilde, dan is zeven maanden
cel daar absoluut niet mee in verhouding. Is de staatssecretaris bereid om
op zeer korte termijn te bekijken welke alternatieven daarvoor zijn, bijvoorbeeld
in de dienstverlening of op een andere manier?
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Mevrouw Sipkes weet toch dat de staatssecretaris niet degene
is die de strafmaat bepaalt. Ik wil verder van haar weten of haar opmerkingen
uitsluitend gelden voor de laatste categorie weigeryuppen. In het verleden
heeft natuurlijk dezelfde procedure gegolden voor andere weigeryuppen. Zou
er niet sprake zijn van een zekere rechtsongelijkheid, als wij voor de laatste
lichting een wat soepeler regeling zouden treffen dan voor de voorgaande?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ik vond het bij de voorgaanden ook al een onterechte wijze van bestraffing.
Een aantal uitspraken is opgeschort om even af te wachten of het inderdaad
gerechtvaardigd is. Nu ligt er een uitspraak dat je over kunt gaan tot die
zeven maanden cel. De heer Van Middelkoop kan wel zeggen dat niet de staatssecretaris
maar het militair gerechtshof hierover gaat; wij kunnen hier in de politiek
echter ook zeggen dat wij vinden dat dit te ver gaat. Ik heb niet gepleit
voor een generaal pardon. Ik heb wel gezegd dat er naar alternatieve straffen
gekeken moet worden. Daarbij heb ik in mijn achterhoofd dat een aantal weigeraars
eigenlijk alleen een mogelijkheid zocht om onder de dienst uit te komen en
zich minder bewust is geweest van het feit dat zij door niet direct een beroep
te doen op de Wet gewetensbezwaarden, eigenlijk een strafbaar feit pleegden.
Een en ander moet je afwegen. Ik meen dan ook dat je niet zo star moet doorgaan,
maar moet zeggen dat zeven maanden cel niet kan. Ik zie de heer Van Middelkoop
verbaasd kijken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ja. Vindt u het nu echt een serieus argument dat een aantal van deze jongelui
kennelijk niet helemaal heeft doorzien waar zij mee bezig waren? De hele procedure
is een heel uitgekiende; die wordt door advocaten buitengewoon vruchtbaar
begeleid, ook financieel. Het gaat er bij mij dus moeilijk in dat men niet
voldoende is voorgelicht over de eventuele risico's die men loopt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ik heb die geluiden wel gehoord. Ik hoop dus dat de staatssecretaris wil
kijken naar alternatieven.
 
 Voorzitter! De volgende groep betreft jongeren met een dubbele nationaliteit,
met name degenen die ook de Turkse nationaliteit hebben. Een aantal heeft
getracht om versneld in dienst te komen. Voor een deel is dat gelukt. Als
zij hier in dienst gingen, ontkwamen zij in ieder geval aan hun dienstplicht
in het Turkse leger, met alle problemen vandien. Ik noem het vechten tegen
Koerden. Een gedeelte van die jongeren is nu evenwel buitengewoon dienstplichtig
verklaard. Telt de status van buitengewoon dienstplichtige voor de Turkse
autoriteiten ook als dienstplicht in Nederland? Welk beleid wordt op dit punt
gevoerd? Is hierover overleg gevoerd met de minister van Buitenlandse Zaken?
 
 De brief die wij vorige week hebben gekregen, roept heel veel vragen op.
Ik vind dat de staatssecretaris erg onzorgvuldig en ondoordacht heeft gehandeld.
Het kwam echt als een donderslag bij heldere hemel dat de opkomstplicht ineens
was afgeschaft. Niet alleen in november, maar ook tijdens de begrotingsbehandeling
in voorgaande jaren is hier uitvoerig over gesproken. De houding van de staatssecretaris
was toen onwrikbaar: afschaffen was onmogelijk. Nu is het echter opeens wel
mogelijk. Ik wil daar toch nog wel heel wat verklaringen voor hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het besluit van de staatssecretaris van Defensie
om de opkomstplicht reeds per februari te beëindigen, kwam ook voor onze
fractie als een grote verrassing en heeft bij ons in ieder geval zeer veel
verbazing gewekt. Wij waren met name verbaasd in het licht van de diverse
discussies die over dit onderwerp hebben plaatsgevonden. De
vraag of het tijdstip van de opschorting van de opkomstplicht niet kon worden
vervroegd, heeft met name een prominente plaats ingenomen in het debat over
de defensiebegroting, begin november vorig jaar. De staatssecretaris heeft
toen bij hoog en bij laag volgehouden dat het onverantwoord was om eerder
te stoppen met het oproepen van dienstplichtigen. Hij heeft toen nadrukkelijk
gezegd dat hij geen valse verwachtingen wilde wekken. De bewindsman was zelfs
zo stellig dat hij de Kamer bezwoer dat Defensie tot eind 1996, ook voor de
operationele verplichtingen, dienstplichtigen nodig had.
 
 Uit de brief die de staatssecretaris op 29 januari naar de Kamer zond,
blijkt dat er zich een ontwikkeling heeft voorgedaan die het mogelijk en wenselijk
maakt om de opschorting alsnog te vervroegen. Als belangrijkste reden wordt
genoemd het voorspoedige verloop van de herstructurering bij de Koninklijke
landmacht, waardoor minder dienstplichtigen nodig zouden zijn. Onze vraag
is of dit toen niet te voorzien was. Ik mag toch aannemen dat de bewindsman,
die zich in november vorig jaar zo fel verzette tegen vervroegde afschaffing
van de opkomstplicht, toch een duidelijk beeld voor ogen had van het toekomstig
verloop van de herstructurering van de krijgsmacht. Welke spectaculaire vorderingen
hebben zich dan bij dat herstructureringsproces ineens voorgedaan? Met name
het wervingsresultaat van BBT'ers is hier kennelijk van belang. Kan de staatssecretaris
aangeven, cijfermatig, in hoeverre het feitelijk wervingsresultaat de verwachtingen
te boven is gegaan? Is hier evident sprake van een ontwikkeling die zich in
november vorig jaar nog niet aftekende? Kan de staatssecretaris ons ook verzekeren
dat op geen enkele wijze afbreuk wordt gedaan aan de toelatingscriteria?
 
 In de brief aan de Kamer wordt gewag gemaakt van mogelijke fricties op
sommige plekken in de krijgsmacht. Zo gemakkelijk is het dus kennelijk toch
allemaal niet. Kan de staatssecretaris dit nader concretiseren? Om welk soort
fricties gaat het en om welke functies gaat het dan, naast de in de brief
genoemde bewakingsfuncties? Voor bewakingsfuncties, zo lees ik, zal externe
capaciteit worden ingehuurd. Gaat het hier om een tijdelijke zaak of is dat
een aanloop naar een meer structureel beroep op particuliere bewakingsdiensten?
Daar zouden wij ernstig bezwaar tegen hebben. Naar onze opvatting is het bewaken
en beveiligen van militaire terreinen en objecten een exclusieve taak voor
de overheid, die zich beslist niet leent voor enigerlei vorm van uitbesteding
of privatisering, al was het alleen al om reden dat militaire objecten zo
nodig met gebruikmaking van fysiek geweld beveiligd dienen te worden.
 
 Aan de onzekerheid die sinds enkele jaren bestaat over de exacte datum
van afschaffing van de opkomstplicht, is dan nu een einde gekomen. Velen hebben
geprobeerd te anticiperen op een vervroegde afschaffing. Een bepaalde categorie
jongeren heeft zelfs niet geschroomd om zich met dubieuze methoden aan de
dienstplicht te onttrekken. In hun plaats hebben anderen dienstplicht moeten
vervullen. Ik ga ervan uit dat deze weigeryuppen hun straf niet zullen ontlopen.
 
 De SGP-fractie heeft op zichzelf geen moeite met vervroegde opschorting
van de opkomstplicht nu de besluitvorming ten aanzien van de dienstplicht
gelopen is zoals ze gelopen is. Als er geen nuttige taken in concreto te vervullen
zijn, kunnen dienstplichtigen beter afzwaaien. Defensie is nu eenmaal geen
bezigheidstherapie. Wij hebben de regering, afgaande op de ernstige oproep
van de staatssecretaris om niet te tornen aan de datum van 1 april 1996, daarin
steeds loyaal gesteund. Voor mijn fractie heeft daarbij het defensiebelang
steeds voorop gestaan. Ook wij hebben ons moeten verantwoorden voor ons standpunt
om de opkomstplicht niet eerder op te schorten. Nu blijkt ineens dat het zeer
wel verantwoord kan. Wij voelen ons in feite toch door het besluit van de
staatssecretaris wat in ons hemd gezet. Kan de bewindsman zich daar wat bij
voorstellen? De conclusie van mijn fractie is dan ook dat de staatssecretaris
hier niet fraai heeft geopereerd.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Bij de behandeling van de defensiebegroting 1995,
in november 1994, kondigde de staatssecretaris aan dat de reorganisatie voorspoedig
verliep en dat daardoor de opkomstplicht per 1 januari 1997, dus een jaar
eerder dan oorspronkelijk gepland, zou kunnen worden opgeschort. Dat was een
beleidsbijstelling op basis van inschattingen van het verloop van het reorganisatieproces
op dat moment. Bij de behandeling van de defensiebegroting in november jongstleden
is de handhaving van de dienstplicht wederom aan de orde geweest. Van de zijde
van de fractie van de PvdA werd voorgesteld om over te gaan tot directe afschaffing
van de verplichte opkomst. Op dat moment waren er zo'n 600 bereidwilligen.
GroenLinks stelde een generaal pardon voor alle nog op te roepen lichtingen
voor. Die voorstellen gingen en gaan de VVD-fractie te ver. Het zou namelijk
hebben betekend dat met name bij de Koninklijke landmacht men van de ene op
de andere dag geconfronteerd zou worden met zo'n 5000 vacatures. Dat zou een
goede bedrijfsvoering op dat moment ernstig hebben geschaad.
 
 In het debat van verleden jaar deed de staatssecretaris de toezegging
dat, indien er sprake zou zijn van een sneller verloop van de herstructurering,
hij daar bij het oproepen van dienstplichtigen rekening mee zou houden. In
de brief die nu aan de orde is, geeft de staatssecretaris invulling aan die
toezegging. Door deze beslissing wordt op pragmatische wijze ingespeeld op
de voortgang van de reorganisatie van de krijgsmacht. De beleidsbeslissing
betekent geenszins dat de wensen van de PvdA en GroenLinks van november jongstleden
alsnog worden ingewilligd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Vindt de heer Van den Doel de brief die de staatssecretaris ons nu schrijft,
logisch, gegeven de discussie in november?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Ik kom daar nog op terug, maar ik wil wel aangeven dat de wensen van de
Kamer in november veel verder gingen dan hetgeen nu op tafel ligt. Wat nu
op tafel ligt, is in feite een vervroeging van de afschaffing van de opkomstplicht
van 31 december naar 31 augustus. De wens van deze Kamer, met name van de
fractie van mevrouw Sipkes, ging verder. Er bestaat duidelijk verschil tussen
de wensen van de Kamer in november en hetgeen de staatssecretaris
in deze brief heeft toegezegd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ik kan mij voorstellen dat de heer Van den Doel dit zegt als hij spreekt
over mijn motie van november. Het ging daarin om een generaal pardon. De aantallen
in de motie van de twee coalitiegenoten stelden niet zo vreselijk veel voor.
Volgens de staatssecretaris waren die aantallen echter al onverantwoord.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 De heer Zijlstra heeft geen motie ingediend. Hij heeft een wens geuit.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Het betrof een motie.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Ik heb het niet over de motie voor dienstplichtigen die een studie willen
aanvangen of kans hebben op een baan. Ik heb het over de wens van de PvdA-fractie
om de opkomstplicht onmiddellijk af te schaffen en alleen bereidwilligen op
te roepen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ik heb het over de motie die daarover gaat van zowel de fractie van de
PvdA als van D66.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Die motie ging daar niet over.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ik wil die motie wel even pakken!
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Ik heb gezegd dat er een motie is ingediend om de dienstplicht af te schaffen
voor mensen die wilden studeren of die een baan konden krijgen. De staatssecretaris
heeft over die motie gezegd dat hij dat niet kon doen, omdat uitvoering van
het verzoek tot chaos zou leiden, omdat onbekend was waar de gaten vallen.
De staatssecretaris heeft tijdens die discussie wel gezegd om in die gevallen
waarin het mogelijk is, het beleid zo soepel mogelijk toe te zullen passen.
Hij heeft ook de mogelijke vrijstellingen aangegeven in dat beleid. De argumenten
van de staatssecretaris waren op dat moment voor mijn fractie overtuigend
genoeg om daarmee akkoord te gaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ik weet dat de heer Van den Doel op dat moment akkoord was met de voorstellen
van de staatssecretaris. De motie ging inderdaad over de niet-vrijwilliger
die een baan kon krijgen of een opleiding wilde volgen. De staatssecretaris
vond uitvoering van die motie onverantwoord. De tijd die sindsdien verstreken
is, is maar heel kort. Nu is alles ineens wel verantwoord. Vindt de heer Van
den Doel dat logisch? Vindt hij dat niet uitermate vreemd?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Ik wil straks eerst van de staatssecretaris horen wat zich heeft afgespeeld
tussen november en het moment dat de beslissing genomen is. Pas daarna kun
je toetsen of de argumenten van de staatssecretaris betreffende die motie
in november inderdaad overtuigend zijn. Nu draait het om de brief met het
voorstel de dienstplicht vier maanden eerder af te schaffen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Die brief stelt dus nog meer gaten voor.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Nee, hetgeen in november aan de orde was en hetgeen in de brief staat,
zijn verschillende zaken. In de brief is geen sprake van onmiddellijke opschorting
van de opkomstplicht, noch van een generaal pardon dat onmiddellijk ingaat.
In de brief gaat het om een pragmatische bijstelling van het beleid waardoor
de opkomstplicht vier maanden eerder dan gepland, wordt opgeschort.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Voorzitter! Het scheelt maar één lichting. Het voorstel
is niet pragmatisch. Principieel wordt nu het besluit genomen om geen dienstplichtigen
meer op te roepen. Dat kun je toch niet een pragmatische bijstelling van het
beleid noemen?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Als de heer Hillen nog een seconde had gewacht, had hij deze vraag niet
behoeven te stellen. Ik wilde juist zeggen dat als je tot zo'n opschorting
besluit en je in gedachten hebt dat de opkomstplicht op 1 september moet eindigen,
je in de beleidsafweging de consequenties moet betrekken voor het oproepen
van de laatste lichtingen. Als je in april jonge mensen nog oproept om hen
vervolgens in augustus naar huis te sturen, dan zou dat niet alleen onzorgvuldig
zijn ten opzichte van die mensen, maar het zou ook bijzonder ineffectief zijn
voor de organisatie. Dienstplichtigen zijn immers pas inzetbaar als zij hun
opleiding hebben afgerond.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik denk dat niemand in de Kamer het daarover met de heer Van den Doel
oneens is. Daarom gaat het niet. Het gaat erom dat twee maanden geleden niets
kon. Het heette toen echt dat er dan zand in de machine van Defensie zou worden
gegooid. Een lichting verder kan ineens alles.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Mijnheer Hillen, ik wil straks ook nog enkele vragen stellen aan de staatssecretaris.
Deze vraag is daar één van.
 
 Voorzitter! De fractie van de VVD is tevreden met de snelle en daadkrachtige
beslissing van de staatssecretaris. Er bestaat duidelijkheid voor de dienstplichtigen
en voor de krijgsmacht. Zij weet nu waaraan zij toe is. Zij kan de komende
maanden gebruiken om ervoor te zorgen dat ook na 1 september de bedrijfsvoering
ongestoord kan verlopen.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 De fractie van de VVD is tevreden met de daadkrachtige beslissing. Wij
zijn op zichzelf niet ontevreden met de beslissing. De heer Van den Doel zegt
vervolgens dat er nu duidelijkheid is. Wij dachten juist dat er in november
duidelijkheid was, namelijk toen wij in de Kamer brede steun gaven aan het
voornemen van de staatssecretaris om dienstplichtigen op te roepen tot 1 april.
Dat is toch ook duidelijkheid? De heer Van den Doel kan toch niet zeggen dat
er nu pas duidelijkheid ontstaat?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Mijnheer Hillen, het denken staat toch niet stil? Als wij in juni 1993
over de Prioriteitennota spreken en wij zetten een traject uit van vijf jaar
en wij constateren een jaar later dat er een jaar af kan, dan zegt u toch
ook niet: wij hebben een periode van vijf jaar afgesproken? Dat proces vindt
toch continu plaats?
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Sterker nog, de CDA-fractie heeft indertijd aangedrongen op eerdere afschaffing,
en wel zo spoedig mogelijk. Maar op een gegeven moment vind je elkaar. De
regering betoogt: jongens, het is al zo moeilijk in de krijgsmacht,
laten wij hier nu de grens trekken. Wij stemmen daarmee in, en dus is er duidelijkheid.
De VVD-fractie kan daarom niet zeggen dat er nu pas duidelijkheid is; die
was er al.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! De reorganisatie gaat door en bij een organisatie zoals de
krijgsmacht houdt dat mede in dat het beleid moet worden bijgesteld wanneer
dat nodig is en dat dienstplichtigen niet onnodig moeten worden opgeroepen.
Het is altijd een wens van de Kamer geweest dat dit niet zou gebeuren. De
staatssecretaris heeft daarop ingespeeld en verdient dus waardering van de
Kamer.
 
 Voorzitter! De VVD-fractie waardeert ook de maatregel die is genomen voor
de reeds opgekomen dienstplichtigen. Commandanten krijgen de bevoegdheid om
dienstplichtigen eerder te laten afzwaaien als er voor hen geen zinvol werk
meer is. Ik hoop dat hiermee ook een einde is gekomen aan situaties van structurele
leegloop onder dienstplichtigen.
 
 Ik heb ter afronding nog een paar vragen aan de staatssecretaris. Het
moment van de beslissing heeft ook mijn fractie overvallen. Wanneer tekende
zich af dat een beleidsbijstelling mogelijk en wenselijk was? Wanneer kreeg
de staatssecretaris hierover de eerste signalen?
 
 Er wordt gesproken over het inhuren van externe capaciteit voor bewakingsfuncties.
Betreft het hier functies die na 1 januari 1997 ook door burgers in dienst
van Defensie zouden worden vervuld? Wat zijn de budgettaire consequenties?
 
 Welke status krijgen de dienstplichtigen die nog vrijwillig nadienen?
 
 De staatssecretaris heeft het in de brief over fricties. De heer Van den
Berg ging er ook al op in. Welke fricties kunnen zich in de praktijk voordoen
naar aanleiding van dit besluit?
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik spreek mede namens de RPF-fractie.
 
 Een heel enkele keer verrast het NOS-journaal de kijker met een beeldpresentatie
van literaire kwaliteit. Dat was vorige week dinsdagavond het geval. In beeld
verscheen staatssecretaris Gmelich Meijling. Hij was er breed voor gaan zitten,
want hij had goed nieuws. De februari-lichting dienstplichtigen zou de laatste
zijn die werd opgeroepen. Anders dan eerder was besloten, zouden de 1250 dienstplichtigen
van de twee nog volgende lichtingen niet meer hoeven op te komen. De staatssecretaris
straalde welwillendheid uit. Een verlicht bestuurder die een amnestieregeling
afkondigde ter collectieve gratiëring van een groep jonge burgers, die
zich reeds had neergelegd bij de opdoemende onvrijheid van de militaire dienst.
Wat helaas ontbrak, waren beelden van dankbaarheidsbetuigingen, maar dat werd
de volgende morgen goedgemaakt door de geheel in stijl gegeven kwalificatie
van dit tafereel door collega Hillen, namelijk regentesk.
 
 Helaas leven wij inmiddels in 1996. In de nuchtere bestuurstaal van onze
tijd moet gezegd worden dat de staatssecretaris een toezegging niet is nagekomen.
Dat zal misschien de niet meer opkomstplichtige dienstplichtigen een zorg
zijn; tegenover hen en zeker tegenover de Kamer is wel de betrouwbaarheid
van de staatssecretaris in het geding. Mag ik hem een vraag stellen? Had hij
het voor mogelijk gehouden dat hij op dezelfde manier had aangekondigd dat
de opkomstplicht niet twee lichtingen eerder maar twee lichtingen later zou
worden afgeschaft? Zou hij dat hebben gedaan als de herstructurering van de
landmacht juist niet het voorspoedige verloop had gehad waarmee hij nu zijn
besluit motiveert?
 
 Een andere vraag is hoeveel zicht deze politiek verantwoordelijke bewindsman
eigenlijk heeft op de herstructurering. Een paar maanden geleden – collega's
wezen er reeds op – kon immers per se niet wat nu plotsklaps wel blijkt
te kunnen. De bevelhebbers hadden hem verteld dat er gaten zouden vallen.
Een beleidshorizon van slechts een paar maanden is toch veel te klein in zo'n
ingrijpend herstructureringsproces? De werving van BBT'ers verloopt gunstig,
zo schrijft hij in zijn brief. Ik mag toch hopen dat wanneer in de toekomst
die werving plotsklaps tegenvalt, wij niet op dezelfde manier worden overvallen
met de mededeling dat de opkomstplicht weer wordt ingevoerd? Wettelijk heeft
de staatssecretaris immers die bevoegdheid. Ik mag toch aannemen dat dan een
meer zorgvuldige en langdurige procedure, bijvoorbeeld met inschakeling van
de Kamer, zal worden gekozen?
 
 Overigens, het argument van een voorspoedig verloop van de herstructurering
begrijp ik niet helemaal. Er zijn toch plannen gemaakt voor de werving van
BBT'ers, rekening houdend met de afschaffing van de opkomstplicht in april?
Klopte die planning opeens niet meer? Of is er misschien gewoon meer geworven
met het oog op een versnelde afschaffing van de opkomstplicht in februari?
Als het zo is gegaan, had dat wel eens eerder gemeld kunnen worden. Maar dan
was de aankondiging van de vorige week een al lange tijd geregisseerde. Kortom,
graag krijg ik enig inzicht in de gang van zaken.
 
 De beslissing van de staatssecretaris heeft ook weer de aandacht gevestigd
op de zogenaamde weigeryuppen. Aan kranteberichten ontleen ik, dat het OM
niets voelt voor een generaal pardon voor de nog resterende groep. Dat lijkt
mij een correct standpunt. Echter, wie garandeert ons dat wij niet ook hier
plotseling met nieuwe besluiten worden geconfronteerd? Daarom wil ik de staatssecretaris
vragen, hoewel hij hier geen rechtstreekse competentie heeft, of de regering
vastbesloten is lopende procedures, voor zover zij die in haar macht heeft,
gewoon tot het einde toe te laten uitvoeren. Is hierover wellicht beraad geweest?
Kortom, wij worden morgen toch niet verrast met de mededeling dat de minister
van Justitie best wat extra celcapaciteit kan gebruiken en dat er met het
oog daarop geen celstraf voor zogenaamde totaalweigeraars zal worden gevraagd?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Op zichzelf kan ik mij iets dergelijks nog voorstellen, naar aanleiding
van een bepaald kabinetsberaad. Wil het echter zeggen dat de heer Van Middelkoop
de straf die er op staat voor weigeryuppen, echt proportioneel vindt?
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dat is een beetje een herhaling van de discussie die wij zoëven hadden.
Waarom moet ik daar een oordeel over geven? Om te beginnen leggen wij de strafmaat
niet op. Dat doen anderen. Ik heb niet zoveel zin, zeker niet bij deze stand
van zaken, waarbij nog procedures lopen, in het parlement
uitspraken te doen over een strafmaat. Wij kunnen met elkaar gaan discussiëren
over de vraag of de wetgeving, naar ik aanneem de militaire strafvordering,
op dit punt geen aanpassing behoeft, maar wij zullen het dan met elkaar eens
zijn dat wij daarmee veel te laat zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zei de vorige week bij de regeling al, dat
de PvdA-fractie blij en verbaasd was over het besluit van de staatssecretaris.
Immers, bij de begrotingsbehandeling heb ik een pleidooi gehouden voor het
op een andere wijze tot een einde brengen van de dienstplicht. Ik heb daar
de volgende elementen bij betrokken: 
 
 
 - roep alleen nog vrijwillige
dienstplichtigen op;
 
 
 - betaal ze als beroeps;
 
 
 - roep een derde
minder op dan voorgenomen was.
 
 
 
 Geconfronteerd met de brief is het wel aardig eens in de Handelingen te
kijken wat er toen allemaal gezegd is. Ik haal de staatssecretaris aan: het
was niet realistisch, er zouden gaten in de organisatie vallen en wij zouden
de 4300 echt nodig hebben. Het was stevige taal. Een motie van de Partij van
de Arbeid en D66 om dienstplichtigen die een baan konden krijgen of een opleiding
moesten volgen, onvoorwaardelijk naar huis te sturen, kon geen genade vinden
in de ogen van de staatssecretaris en de meerderheid van de Kamer.
 
 Kijk je nu naar de feiten, dan is inderdaad een derde minder opgeroepen.
De vraag is wat er ondertussen toch wel is gebeurd dat niet voorzienbaar was
bij de begrotingsbehandeling in november vorig jaar. Graag krijg ik een reactie
daarop van de staatssecretaris.
 
 Vervolgens ontkom ik niet aan de rol van de VVD-fractie. De heer Van den
Doel verdedigde in de Kamer het besluit van de staatssecretaris voluit. De
VVD-fractie heeft een curieuze rol gespeeld. Toen de motie aan de orde was
om degenen die een baan konden krijgen of een opleiding gingen volgen daartoe
in de gelegenheid te stellen, was de fractie van de VVD tegen. Maar in het
kerstreces gebeurde het. De heer Van den Doel gaat op werkbezoek en ziet het
licht. Hij ziet wat iedereen al wist, namelijk dat er een hoop leegloop was.
Daarvoor hoefde je niet op werkbezoek te gaan. Iedereen wist het al.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Wat ik daar geconstateerd heb, is toch iets anders dan de heer Zijlstra
nu een beetje probeert neer te zetten. Ik heb enerzijds geconstateerd dat
er dienstplichtigen zijn die geen adequaat werk doen, maar bezig zijn met
leegloop. Anderzijds is er zeker nog een categorie dienstplichtigen die nuttig
en zinvol werk verricht, dat nog steeds nodig is. Met andere woorden, het
generaal pardon of het onmiddellijk afschaffen van de opkomstplicht zoals
in november werd voorgesteld, was niet effectief geweest. Het zou de bedrijfsvoering
op dat moment hebben geschaad. Ik ben er ook vandaag nog van overtuigd dat
er de komende maanden nog dienstplichtigen nodig zijn. Dat is een ander verhaal
dan de heer Zijlstra nu probeert neer te zetten.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Dit is nog curieuzer. Ik heb voorgesteld om tweederde daadwerkelijk op
te roepen. Wat gebeurde er in de praktijk? Er werd tweederde opgeroepen. Het
was niet mijn idee om de landmacht in het ongerede te brengen. Neen, ik wilde
op een verantwoorde manier handelen. U moet mij niet aanwrijven dat ik een
voorstel had dat ten koste zou gaan van het functioneren van de landmacht.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Uw voorstel was om de opkomstplicht onmiddellijk te beëindigen en
alleen bereidwilligen op te roepen. Op dat moment was er nog behoefte aan
4300 dienstplichtigen, terwijl er 500 bereidwilligen waren. U kunt ook rekenen.
Dat betekent dat er 3800 functies niet vervuld zouden worden.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 De laatste lichting die in oktober werd opgeroepen, bestond uit 1100 man,
waarvan 900 vrijwilligers. Kortom, als mijn voorstel was gevolgd, had men
ruimschoots in die tweederde kunnen voorzien.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Ik heb het over de cijfers die u ook kent. Wij hebben op 11 oktober een
brief gekregen. Daarin staat een overzicht van de lichtingsploeg 1995-6 t/m
1996-4. Als u die aantallen optelt, komt u niet verder dan 434 bereidwillige
dienstplichtigen. Als ik dat afzet tegen de behoefte van 4300 dan zit daar
een forse discrepantie in. Het probleem van november poetst u hiermee niet
weg.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Ik heb u toen die cijfers ook al uitgelegd. Het is merkwaardig om vast
te stellen dat er in de lichting oktober 1100 man opkomen, vervolgens 900
man op vrijwillige basis – althans, bereidwillig waren – om daarna
te concluderen dat er bij zes lichtingen na die tijd maar 400 komen opdagen.
Dat gelooft u toch zelf niet?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Die cijfers zijn ons aangereikt.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 U hoeft toch niet alle cijfers te geloven?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Hebt u in november twijfels over de cijfers geuit die de staatssecretaris
in zijn brief gaf?
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Ja, ik heb uitgelegd op basis van de lichtingscijfers van oktober dat
het aantal van 2700 gehaald kon worden.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Kunt u zich voorstellen dat wanneer de dienstplicht afloopt, de animo
minder wordt? Mensen starten in september met een studie of niet, met andere
woorden: na die datum ontstaat een verhoogd aanbod.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 De laatste lichtingsploeg bestond voor 50% op vrijwillige basis. Dat was
meer dan u ooit gedacht hebt. Wat dat betreft was het goed geweest als u wat
kritischer met de cijfers was omgegaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 De heer Zijlstra ziet nog iets over het hoofd. Voor mijn part krijgt hij
gelijk en gaat het om 700 of 800 bereidwilligen, maar dan wil dat nog niet
zeggen dat het ook geschikte mensen zijn. De mensen die nu opkomen, zijn geselecteerd
en goedgekeurd voor een bepaalde functie. Een bereidwillige kan niet altijd
alle functies vervullen die essentieel zijn binnen de krijgsmacht.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Dan komen wij op het punt dat ik al eerder aanhaalde: je moet het belang
van de krijgsmacht afwegen tegen het belang van de individuele
dienstplichtige. U doet dat niet. U kiest blind voor het belang van de organisatie
en de dienstplichtige is daaraan ondergeschikt.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Dat bestrijd ik. Waarom staan we hier dan? Waarom zijn we op werkbezoek
geweest? Omdat ik me niets van de dienstplichtige aantrek?
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Dat blijkt wel uit het feit dat u niet bereid was om de motie die wij
in coalitieverband hebben ingediend te ondersteunen. Het ging om een heel
kleine hoeveelheid militairen, maar daar liep u al voor weg.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Het is een afweging. Voor de VVD slaat de balans door naar een goede bedrijfsvoering
van de krijgsmacht. Wanneer we met minder toe kunnen, moet dat zeker gebeuren,
maar op dat moment sloeg de balans door in de richting van de krijgsmacht.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Wij hoeven de zetten niet te herhalen. Het lijkt mij echter toe dat het
in de motie om zo weinig mensen ging dat dit absoluut niet ten koste van de
krijgsmacht kon gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 De cijfers van de heer Zijlstra zijn, achteraf gezien, wellicht even fancy
als die van de krijgsmacht. Achteraf is niet te controleren wie gelijk heeft
gehad.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Ik heb voorgesteld om 2700 mensen te laten opkomen en ik stel vast dat
dit in de praktijk is gebeurd.
 
 Het is vervolgens aardig om even de reacties te vermelden. In NRC Handelsblad
van 30 januari meldt de heer Van den Doel: "De mededelingen van de staatssecretaris
zijn een duidelijke reactie op mijn vragen." Ik lees vervolgens in de Volkskrant
van 31 januari dat voor hem het besluit als een donderslag bij heldere hemel
komt. Hoe is het nu? Is het nu zo, als de VVD iets zegt, dat de staatssecretaris
daarop reageert? Dat was kennelijk de opvatting van de heer Van den Doel toen
hij in NRC Handelsblad sprak. Of tellen gewoon de argumenten? Het is mij niet
duidelijk geworden. Deze twee zaken spreken elkaar volstrekt tegen.
 
 Naar mijn stellige overtuiging had het anders en beter gekund. Wij hadden
kunnen volstaan met het oproepen van bereidwillige dienstplichtigen. Nu zit
er een groep tegen hun zin en dat hadden wij met elkaar kunnen voorkomen.
Omdat die groep er nu zit en door de situatie die nu is ontstaan, herhaal
ik mijn voorstel van november jongstleden om deze groep dienstplichtigen alsnog
als beroeps te betalen. Financieel hoeft dat geen probleem te zijn. Er is
voorzien in 4300 dienstplichtigen. Er worden daadwerkelijk een kleine 3000
opgeroepen. Dat betekent dat de financiële ruimte aanwezig is om in de
periode tussen 1 februari tot eind augustus, wanneer het einde oefening is,
deze groep dienstplichtigen als beroeps te betalen. Of je ze beroeps moet
noemen, is even een andere vraag in verband met de rechtspositionele aangelegenheden,
maar zo zou het kunnen.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Wil dit zeggen dat de PvdA-fractie voorstelt om alleen de laatste lichting
die is opgekomen zo te betalen en niet alle dienstplichtigen die nu nog onder
de wapenen zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Om alle dienstplichtigen vanaf 1 februari als beroeps te betalen.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Dus alle dienstplichtigen die dan nog onder de wapenen zijn, of zij nu
nog een maand te dienen hebben of tot augustus?
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Zo is dat.
 
 Ik wacht de reactie van de staatssecretaris af en overweeg daarover een
motie in te dienen.
 
 De weigeryuppen zijn al genoemd. Ik heb geen spat sympathie voor de echte
weigeryuppen, want de echte weigeryup laat een ander opdraaien voor wat hij
niet wil. In dat licht is daar weinig voor te zeggen. Tegelijkertijd zie ik
er weinig heil in om deze mensen zeven maanden in de cel te laten zitten;
cellen die wij zo hard nodig hebben voor criminelen in dit land. In dat licht
wil ik ervoor pleiten om te zoeken naar andere oplossingen. Je kunt daarbij
denken aan het collectief erkennen als gewetensbezwaarden, waardoor zij alsnog
als gewetensbezwaarden te werk kunnen worden gesteld, of wellicht aan alternatieve
sancties, maar daar gaat deze staatssecretaris niet over. Het gaat in elk
geval om een oplossing waarbij men er niet aan ontkomt en tegelijkertijd voorkomt
dat mensen in een cel terechtkomen. Ik hoop dat de staatssecretaris daarop
wil reageren.
 
 Dan blijft nog het punt over van dienstplichtigen met een dubbele nationaliteit.
Daar is al eerder over gesproken. Ik krijg nog graag een reactie daarop, met
name waar het gaat om Turkse dienstplichtigen die vervolgens toch nog in dienst
zouden moeten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ook ik werd verrast toen het ANP opbelde en mij
om een reactie vroeg op het nieuws van Defensie. Ik vroeg: "Welk nieuws?".
En toen ik het hoorde, dacht ik: "Nou, dat is goed nieuws." Tot ik vervolgens
op zes achtereenvolgende journaals de reacties hoorde. Ik heb het nog nooit
zo kort en zo effectief horen samenvatten, maar ik vrees dat het mij hier
niet past om die twee woorden hier te gebruiken. Het was een jongen die in
drie seconden zei hoe hij erover dacht. U weet het vast nog wel. Het begon
met "Knap" en toen volgde het vliegveld van Zürich. En dat was echt duidelijke
taal.
 
 Wij staan hier een beetje met z'n allen tegen één, maar
dat is trouwens niet onze schuld. En overigens zorgt de heer Van den Doel
er wel voor dat de staatssecretaris zich niet al te eenzaam hoeft te voelen,
waar hij in het algemeen toch al weinig last van heeft. De staatssecretaris
heeft zich altijd een rots in de branding betoond als het ging om een nog
eerdere afschaffing van de opkomstplicht. Hij sprak grote woorden: "een onaanvaardbaar
risico voor het functioneren en de bedrijfsvoering van de landmacht" en "ik
sta voor een weloverwogen en aanvaardbaar oproepingsbeleid en dat moet gewaarborgd
blijven". Wij hebben ons daar vol vertrouwen bij neergelegd – dat geldt
althans voor mijzelf – omdat het met name bij het ministerie van Defensie
niet altijd voor 100% is te doorzien hoe de organisatie in elkaar steekt.
Wij moeten naar mijn mening altijd deels afgaan op de informatie die ons hier
gewordt. Mijn vraag is dan ook of de staatssecretaris wel de informatie heeft
gekregen die hij nodig had. Of heeft hij later wellicht betere of andere informatie
gekregen? Het moet toch eerder bekend zijn geweest dat de
herstructurering sneller is verlopen?
 
 Wij hoorden op 11 oktober dat nu iedereen duidelijkheid had. Dat is natuurlijk
prachtig. Het is nu echter heel onaangenaam voor iemand die wist dat hij moest
opkomen en geen baan kon aannemen of studie kon beginnen. Ik geef toe dat
veel mensen ex post een baan krijgen als zij toen een baan hadden gehad. Als
je nu echter hoort dat dit ten onrechte aan je neus is voorbijgegaan, dan
vind ik dat buitengewoon te betreuren. Ik was met collega Zijlstra heel onaangenaam
verrast door de bijna rigide reactie van de staatssecretaris op onze motie,
waarin wij voorstelden om althans dat kleine aantal dat wilde beginnen met
een baan of een studie, wel onmiddellijk de vrijstelling te verlenen. De staatssecretaris
sprak over gaten die dan zouden vallen. Ik dacht nog dat dit dan wel heel
kleine gaatjes moesten zijn. Maar als de staatssecretaris zegt dat er gaten
vallen, wie zijn wij dan, dachten wij. Dat denken wij nu natuurlijk niet meer.
De staatssecretaris heeft ons dus buitengewoon gebrekkig voorgelicht en ingelicht
en in ieder geval op een heel laat moment.
 
 Ik wil niet verhullen dat het op zichzelf verheugend is dat het besluit
genomen kon worden. Ik kan ook de menselijke reactie begrijpen van de staatssecretaris.
Hij dacht: het kan, dus wij doen het meteen, wij doen het vandaag nog. Dat
kon hij echter tegenover ons eigenlijk niet zo goed doen. Ik heb de indruk
dat hem dat inmiddels wel is geworden.
 
 Ik kom toe aan de weigeryuppies. Het zijn er geen 450, zoals mevrouw Sipkes
zei, maar het zijn er meer dan 700. De fractie van D66 pleit er sterk voor
om de celstraf van zeven maanden, waarvoor je het in Nederland knap dol moet
maken, te vervangen door dienstverlening, zeker in het licht van het bestaande
cellentekort. Ik zal niet zeggen dat je je buurman om het leven gebracht moet
hebben om in Nederland een celstraf van zeven maanden te krijgen, maar je
moet het toch wel knap dol gemaakt hebben in het gewone strafrecht. Ons pleidooi
zal op een andere plek ook door mijn collega Dittrich worden gehouden. Natuurlijk
weten wij dat het niet de competentie van de staatssecretaris is om daarover
te oordelen, maar ik wil het hier niet onvermeld laten.
 
 Wat houden de termen "externe bewakingskrachten" en "fricties" in en wat
doet de staatssecretaris ermee?
 
 Ik ben de laatste die namens het parlement spreekt. Wij hopen op een vruchtbare
samenwerking tussen de staatssecretaris en de Kamer en wij wachten vol spanning
zijn antwoord af.
 
 
 
 
 Voorzitter: Weisglas
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Voorzitter! Laat ik beginnen met er mijn begrip voor uit te spreken dat
de Kamer zich vorige week verrast voelde toen ik het besluit bekendmaakte
om de twee laatste lichtingen niet meer op te roepen en om bovendien per eind
augustus een generaal pardon af te kondigen. Er was verbazing, omdat de meeste
leden mij immers steunden toen ik tijdens de begrotingsbehandeling in november
van het vorige jaar onverkort vasthield aan de geplande opkomst. Daarover
is door alle leden gesproken. Er is mij uiteraard veel aan gelegen de Kamer
in dit debat duidelijk te maken waarom ik ben overgegaan tot het nemen van
het besluit dat ik in november inderdaad nog niet verantwoord achtte. Bovendien
geef ik gaarne toe dat het eleganter of chiquer – dat woord is gebruikt,
geloof ik – geweest zou zijn als ik de Kamer op een of andere wijze
een voorwaarschuwing had gegeven. Dat is nu niet gebeurd en dat betreur ik
ten zeerste. Wij moeten dat in de toekomst zien te voorkomen.
 
 Waarom kon het besluit nu wèl worden genomen en drie maanden geleden
nog niet? Dat is de hamvraag. Ik zeg nadrukkelijk dat ik vorig jaar natuurlijk
ook tot een generaal pardon besloten had als daartoe aanleiding was geweest.
Ik heb het toen gezegd en ik zeg het nu weer: een dergelijke beslissing zou
toen niet verantwoord zijn geweest. Ik had immers in november van het vorige
jaar nog geen zekerheid over de vraag hoe de herstructurering verder zou verlopen,
vooral aan het eind van het jaar en begin 1996. Ik had bovendien met betrekking
tot het structurele karakter ervan onvoldoende inzicht in en zekerheid over
de wervingsresultaten. Ik kon het mij dan ook niet permitteren uitsluitend
bereidwilligen te laten opkomen of te besluiten tot een generaal pardon. Toen,
in een tijd waarin honderden herstructureringsprocessen de krijgsmacht belastten,
waarin een paar duizend militairen actief waren in het voormalige Joegoslavië,
en waarin wij ons bovendien met een paar duizend anderen moesten voorbereiden
op de deelname aan implementation force van de NAVO in Bosnië, konden
en wilden wij geen enkel risico nemen dat eventueel ten aanzien van de taakuitvoering
van de krijgsmachtdelen zou bestaan. Dat heb ik de Kamer drie maanden geleden
ook meegedeeld. Ik heb toen ook nog iets anders medegedeeld, zoals in de Handelingen
te lezen is: Als er sprake is van een snel verloop van de herstructurering,
zal ik daarmee ook rekening houden bij het oproepen van de dienstplichtigen.
Ik sloot toen niet uit, zoals ik toen zei, "dat wij berichten kunnen krijgen
vanuit de organisatie dat door de voortgang van de herstructurering dienstplichtigen
niet langer nodig zijn". Die berichten, vooral over het gunstige verloop van
de herstructurering, bereikten mij inderdaad eind januari. Nadat ik mij ervan
had vergewist dat de operationele nadelen van het niet meer oproepen van de
laatste lichtingen niet onoverkomelijk waren, heb ik meteen de knoop doorgehakt
en geen dag gewacht met het naar buiten brengen van het besluit. Daar hadden,
zoals gezegd, de dienstplichtigen van de twee laatste lichtingen recht op,
evenals de Kamer. Dit is meteen een antwoord op de vraag van de heer Hillen
met wie het is besproken. Het is uiteraard besproken met de bevelhebber van
de landstrijdkrachten, maar ook in ons politiek beraad op het ministerie.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 De vraag met wie de staatssecretaris het besproken had, sloeg met name
op de marine. De staatssecretaris noemt nu niet de bevelhebber van de marine.
Ik neem aan dat hij daarmee ook overleg heeft gevoerd.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Daar hebben wij ook contact mee gehad. Bij de marine speelt dit probleem
veel minder, omdat het in feite een verwaarloosbaar aantal was, behalve bij
het korps mariniers. Bij het korps mariniers heeft men echter een ander contract,
zeker als men naar de West wordt uitgezon den. Het gaat dan
om contracten van een jaar.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Dus het is de marine meegedeeld?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Het is de marine uiteraard meegedeeld.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Dus er is geen overleg gevoerd?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik heb met de marine geen overleg vooraf gevoerd, omdat het niet nodig
was. Ik wist dat het voor de marine en ook voor de Koninklijke luchtmacht
geen onaanvaardbare problemen zou meebrengen.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 U zei dat het eind januari op een gegeven moment ging spelen. Wat moet
ik mij hierbij voorstellen? Zoiets tekent zich toch af, want het gaat toch
om een proces? Ik kan mij niet voorstellen dat op 29 januari, de dag dat u
het bekendmaakte, een ordonnans bezweet bij u binnenkwam en zei: het is zover.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Nee, die tijden hebben wij gehad.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Inderdaad. Het zal dus meer een proces zijn. Kunt u daar een beschrijving
van geven?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 In januari werden de resultaten en de overzichten van het jaar 1995 bekend.
Ik spreek nu in eerste instantie over de Koninklijke landmacht, want die gaat
dit het meest aan. In die immense organisatie zijn drie grote processen aan
de orde: een herstructureringsproces, een wervingsproces en de uitzending
naar Bosnië en de voorbereiding van IFOR. Hierbij komt nog de overgang
van een dienstplichtigenleger naar een beroepsleger. Aan het eind van jaar
kwam een aantal van de rapporten hierover bij elkaar. Dan kun je bekijken
hoe de processen zich hebben ontwikkeld en of dat een voorspellende werking
heeft. Welnu, dit is in de maand januari gebeurd. Dat betrof dus gegevens
over de herstructurering, de afslanking en de werving. Bovendien werden de
gevolgen van de novemberbrief steeds duidelijker. De belangrijkste reden voor
de maatregelen voor de opkomstplicht is, zoals ik al zei, het voorspoedige
verloop van de herstructurering geweest, vooral bij de Koninklijke landmacht.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Zoals u weet, beschikken wij van de oppositie altijd over brieven die
niet openbaar zijn en die u misschien niet aan de Kamer kunt overhandigen.
Anders doe ik het wel.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Richt u zich nu formeel tot de voorzitter met het verzoek een brief aan
de Kamer te overhandigen?
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Nee. Ik vraag de staatssecretaris of hij een brief die ik hier heb, aan
de Kamer wil overhandigen. Doet hij dit niet, dan zal ik het doen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Via de voorzitter, neem ik aan.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Uiteraard, voorzitter. Het gaat om een brief van de bevelhebber van de
landstrijdkrachten van 22 januari 1996 aan de commandanten waarin hij schrijft:
om te kunnen blijven functioneren in een periode waarin de landmacht met grote
delen wordt ingezet en om de overgang naar een beroepsleger zorgvuldig en
succesvol te kunnen laten verlopen, moet de landmacht tot en met eind 1996
over dienstplichtige militairen beschikken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Op zichzelf is dat niet zo verwonderlijk, omdat op dat moment de discussie
over het al of niet afschaffen van de opkomstplicht dan wel het generaal pardon
nog niet gevoerd was. Uiteraard houdt de bevelhebber van de landmacht zich
gewoon aan datgene wat wij met elkaar hebben afgesproken.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik wil een vraag over de orde stellen. Ik zou graag over deze
brief willen beschikken.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het verzoek van de heer Zijlstra, gericht aan de staatssecretaris, was
of het mogelijk is om die brief aan de Kamer te overhandigen. Misschien kan
de staatssecretaris, in het kader van het nu ontsponnen ordedebat, die vraag
met ja of nee beantwoorden?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Voorzitter! Ik heb geen enkele reden om aan te nemen dat die brief niet
aan de Kamer kan worden verstrekt. Hij is niet aan mij gericht, want het is
een brief van de bevelhebber aan zijn commandanten. Ik kende die brief trouwens
niet.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Zal ik die brief aan de voorzitter geven?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Als dat zin heeft voor het debat, moet u dat zeker doen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Voor de Handelingen deel ik mede, dat de brief met instemming van de staatssecretaris
door het lid Hillen aan de voorzitter wordt overhandigd. Hij zal zo spoedig
mogelijk in de Kamer worden rondgedeeld.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Voorzitter! Wij waren het erover eens dat er geen ordonnans binnenstormde
maar dat het een proces was. Een week voor de 29ste schrijft de bevelhebber
van de landstrijdkrachten, dus niet zomaar soldaat Jansen, een brief waarin
staat dat er tot het einde van dit jaar over dienstplichtigen moet worden
beschikt. Die beslissing is dan toch wel in heel korte tijd genomen. Hoe kan
nu in één, twee dagen tijd – er zaten ook nog een zaterdag
en een zondag tussen – die verandering hebben plaatsgevonden?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Dat is gebeurd op grond van berichten die mij hebben bereikt in het weekend
voor de maandag waarop ik het besluit heb genomen. Ik weet ook niet waarom
de bevelhebber die brief heeft geschreven.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik neem aan dat hij zich zorgen maakte.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ja, maar is er in die brief nog een reden gegeven?
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Hij vraagt aan de commandant om extra zorgvuldig te zijn: kom tegemoet
aan datgene wat de heer Van den Doel ontdekt heeft toen hij in de kazernes
was – dat wist hij tevoren niet – namelijk dat er ook leegloop
was. Hij doet een beroep op de commandanten om degenen die te maken hebben
met leegloop eerder te laten vertrekken. Hij stipuleert nog eens dat wij tot
het einde van dit jaar over dienstplichtigen moeten beschikken.
Was de bevelhebber der landstrijdkrachten dan ook niet op de hoogte van het
proces dat gaande was?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik neem aan van wel. In ieder geval heb ik met de bevelhebber op het door
mij geschetste moment gesproken, omdat de bevelhebber wist dat ik grote waarde
hechtte aan het eventueel nakomen van de belofte die ik in deze Kamer tijdens
de begrotingsbehandeling had gedaan, namelijk om geen dag langer dienstplichtigen
in dienst te houden dan strikt noodzakelijk is.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Heeft de bevelhebber u dan één of twee dagen later anders
geadviseerd dan hij daarvoor aan zijn commandanten heeft bekendgemaakt?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik weet niet van welke datum die brief was, maar ik zeg u in ieder geval
wat hij mij heeft geadviseerd. Ik heb dat advies opgevolgd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Het wordt steeds onduidelijker. De staatssecretaris houdt
een heel verhaal over het geweldige reorganisatieplan bij Defensie, over alle
taken die er zijn, over de aanwezigheid in het voormalige Joegoslavië,
enzovoorts, waardoor hij geen duidelijk zicht had en hij in november nog geen
duidelijkheid kon geven. Met alle respect, voorzitter, maar als de staatssecretaris
in september een dergelijk verhaal had gehouden, dan had ik mij er iets bij
kunnen voorstellen. Nu zegt de staatssecretaris dat het voor hem pas aan het
eind van het jaar echt duidelijk werd, maar wij hebben wel in november een
beleidsdebat gehouden tijdens de begrotingsbehandeling. Gegeven het feit dat
de dienstplicht, sinds het rapport dat daarover is uitgekomen, onderwerp van
discussie is in de Kamer – met deze staatssecretaris zeker al drie keer –
had ik verwacht dat de staatssecretaris op dat moment in de Kamer had gezegd,
dat het naar zijn verwachting sneller zou gaan en dat hij over een paar maanden
helderheid zou hebben zodat wij misschien zouden kunnen overgaan tot afschaffing.
Nu zegt u dat het allemaal niet duidelijk was. Hoe wordt er eigenlijk gereorganiseerd
binnen Defensie? In november had u de stand van zaken nog niet, eind januari
wel, maar de bevelhebber heeft die een week van tevoren nog niet. Hoe gaat
dat proces dan en op welke manier krijgt de Kamer daar echt zicht op?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik heb in november gezegd, dat er berichten vanuit de organisatie konden
komen, dat door de voortgang van de herstructurering de dienstplichtigen niet
langer nodig zijn. Ik heb daarmee duidelijk een voorschot genomen op een eventuele
gang van zaken die wij nu met elkaar bespreken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Maar dat is een opmerking die wij echt al een paar jaar achter elkaar
van de staatssecretaris horen. Nu gaat het heel concreet om een aantal maatregelen,
niet vergaand en los van het generaal pardon dat ik voorstelde, maatregelen
afkomstig van uw eigen coalitiepartijen. U neemt de discussie niet serieus.
U was heel stellig op dat moment: gaten waren onverantwoord en tot het einde
van het jaar was een en ander nodig. Als je het reorganisatieproces echt in
de hand hebt en ook weet wat er met het personeel gebeurt, is het toch niet
logisch dat je twee maanden later zegt dat het allemaal weg kan.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Drie maanden later!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Tweeënhalf in dit geval, of drie! Waarschijnlijk een paar dagen als
we deze brief moeten geloven!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Voorzitter! Wij hadden bovendien in oktober 1995 – en daar is enige
verwarring over ontstaan – 1000 mensen in de lichting, van wie er 687
bereidwillig waren. In november 1995 hadden wij 945 mensen, van wie er 367
bereidwillig waren en in december 1995 waren er 724 mensen in de lichting,
van wie er 225 bereidwillig waren. Dat wil zeggen dat wij maar voor 30% bereidwilligen
hadden als we de motie toen hadden uitgevoerd en dan in een formatie die uit
100% zou moeten bestaan. Daarom konden wij de motie toen niet uitvoeren, want
het aantal bereidwilligen besloeg toen helemaal geen 50%.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Nogmaals, u kunt het drie maanden later wel op een verantwoorde wijze
uitvoeren. Ik vind dus nog steeds dat er iets heel erg snel gegaan is in dat
reorganisatieproces. Wat u nu niet helder hebt kunnen maken, kunt u nu nog
niet helder maken en u heeft ons ook niet helder kunnen maken, namelijk dat
het deel dat niet bereidwillig was en dus niet zou opkomen, het deel was dat
zich gewoon verveelde. De heer Van den Doel wees daar al op. Al die tijd hebben
wij daarop gehamerd. Het wordt mij niet helder.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Het spijt me dat ik u niet kan overtuigen!
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Gelukkig heeft het CDA dit keer de bovenrandjes er niet af hoeven knippen;
we mogen weten van wie de brief komt, namelijk van de bevelhebber! Het was
toch dezelfde bevelhebber die de staatssecretaris informeerde? We hebben er
maar één, de heer Couzy. Wanneer was dat ongeveer?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Wanneer?
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Dat u geïnformeerd werd!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik heb de vrijdag voor het bewuste weekend een voorwaarschuwing gekregen.
Maandag hebben wij daar een uitgebreid gesprek over gehad. Ik heb er met de
bevelhebber en met anderen over gesproken en ik heb op grond van de berichten
die ik toen kreeg, besloten om de maatregelen te nemen waar we nu met elkaar
over spreken. Ik heb begrepen dat de adviezen die ik heb gekregen het gevolg
waren van de bestudering van de resultaten en de overzichten die van 1995
bekend waren. Het bleek namelijk onder andere dat de werving een structureel
karakter had, iets waar we eind vorig jaar nog niet van overtuigd waren. We
hadden toen bovendien net het hele gebeuren in Joegoslavië achter de
rug. Gelukkig heeft zich dat in de wervingsresultaten niet doorgezet. We konden
dat besluit met een zeker risico nemen. Dat risico is er nog steeds en dat
heb ik dus genomen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Voorzitter! Ik geloof de staatssecretaris direct, maar
het is toch opmerkelijk dat binnen een tijdsverloop van vier dagen de heer
Couzy twee geheel verschillende berichten kan geven.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Nogmaals, ik heb mijn besluit genomen aan de hand van de informatie die
ik van hem en van anderen maandagochtend heb gekregen.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik heb bezwaar tegen de conclusie van de staatssecretaris,
dat mijn voorstel ertoe geleid zou hebben dat maar 30% zou zijn opgekomen.
Toen ik mijn voorstel deed, heb ik gelijktijdig verzocht de bereidwillige
dienstplichtigen als beroepsmilitairen te betalen. Ik verzeker u dat als dat
was gebeurd, de opkomst aanzienlijk hoger zou zijn geweest.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Voorzitter! Er is ook gevraagd wat ons tot dit besluit heeft gebracht.
Verder is gevraagd waarom het besluit in november niet kon worden genomen.
Dat kon in november niet worden genomen, omdat wij wilden voorkomen dat zich
voor uitzendingen te weinig vrijwillig dienstplichtigen zouden melden. Toen
hebben wij de vulling van de geneeskundige compagnieën met BBT'ers proberen
te versnellen. Dat is gelukt. Zoals ik al meerdere malen heb gezegd, draagt
de voortgang van de herstructurering ertoe bij dat met name de infanterie
beveiligingscompagnieën, die hoofdzakelijk uit dienstplichtigen bestaan,
versneld kunnen worden opgeheven en voor een deel kunnen worden vervangen
door de externe bewakers. Het gaat hierbij om burgerpersoneel dat in vaste
dienst gaat komen en dat dus ook na januari 1997 in dienst zal blijven.
 
 Het tempo en de consequenties van de omvangrijke en complexe herstructureringsoperatie,
bestaande uit honderden verschillende projecten, konden voor de lange termijn
natuurlijk niet precies worden voorspeld, zeker niet toen gedurende de herstructurering
de doelstellingen verschillende keren moesten worden aangepast. In dit verband
zijn genoemd: de Defensienota, de Prioriteitennota en de novemberbrief van
1994. Vooral de Koninklijke landmacht werd het meest ingrijpend geherstructureerd.
Dat de krijgsmacht, met name de landmacht, in staat is om al deze veranderingen
in zeer korte termijn voorspoedig tot stand te brengen, is overigens een compliment
waard. Dat compliment wil ik graag aan het adres van de landmacht maken.
 
 Vervolgens wil ik iets zeggen over de werving. Dat vind ik een belangrijk
aspect. Hierover kreeg ik zeer positieve signalen. Hoewel 1996 een piekjaar
is voor de werving – we hebben dit jaar 7200 BBT'ers nodig – is
nu al zeker dat de twee voorziene opkomsten van BBT'ers in dit voorjaar nagenoeg
volledig zijn gevuld: in februari voor 98% en in mei voor 100%. De contracten
zijn inmiddels gesloten. Aangezien de drie opkomsten in het najaar beter aansluiten
bij de piek in het aantal schoolverlatingen, zijn de vooruitzichten voor de
rest van het jaar ook zeer positief. Verder blijkt dat de grote bereidheid
van BBT'ers om hun contract te verlengen, structureel is. Dat alles hebben
wij uit de rapporten die in januari zijn bestudeerd, kunnen opmaken. Aanvankelijk
werd ervan uitgegaan dat 25% van de BBT'ers het contract wilden verlengen,
maar dat percentage ligt aanmerkelijk hoger; bij sommige eenheden zelfs boven
de 75%.
 
 Welnu, onder deze omstandigheden achtte ik het verantwoord de laatste
lichtingen niet meer te laten komen. Dat zal – en ook daarover is gesproken –
op sommige plekken in de krijgsmacht ongetwijfeld tot enige frictie leiden,
met name in die delen van de Koninklijke landmacht die voor een groot gedeelte
met dienstplichtigen waren gevuld. Ik heb in dit verband de beveiligingscompagnie
genoemd. Het probleem gaan wij opvangen door zo vroeg mogelijk de burgers
te werven die wij later ook nodig zullen hebben. Verder noem ik in dit verband
de verbindingsbataljons. Daar werkten over het algemeen veel dienstplichtigen.
Voor dat probleem moeten wij nog een oplossing vinden. De bevelhebber heeft
mij echter verzekerd dat die oplossing mogelijk is, hoewel hier en daar gaten
zullen vallen die niet meteen kunnen worden gedicht.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Ik wil nog een vraag stellen over de wijze van plannen. Ik
mag aannemen dat voor de werving van BBT'ers heel lang aan de planning is
gewerkt is en dat men daarbij is uitgegaan van de afschaffing van de opkomstplicht
in april. Daar zullen de activiteiten op zijn afgestemd. Is op een gegeven
moment besloten de plannen bij te stellen en, zo ja, wanneer is dat gebeurd?
Blijkbaar is het nodig geweest om de plannen bij te stellen. Er is namelijk
besloten om meer BBT'ers te werven. Dat bleek nu eenmaal mogelijk. Daarna
is de situatie ontstaan waarover wij de hele middag met elkaar praten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Nadat wij met elkaar hebben gesproken over de verkorting van de opkomstplicht,
is inderdaad een versnelde BBT-werving opgezet. Ik noemde u net het aantal
van 7200. Wij moeten veel mensen uit die markt halen. Dat is nogal een toer.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Versnelde werving met het oog op een tijdige voorziening aan BBT'ers na
april.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Neen, niet na april.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Of hebt u eerder bekeken of het mogelijk was om nog meer BBT'ers eerder
in dienst te nemen, zodat de opkomstplicht eerder kon worden afgeschaft?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Wij hebben de wervingsbehoefte bijgesteld na het besluit om de opkomstplicht
een jaar eerder af te schaffen dan aanvankelijk was bedoeld. Bij deze maatregel
hebben wij de wervingsbehoefte nog niet bijgesteld, maar het blijkt dat wij
met de huidige resultaten – die zijn structureel, 98% en 100%; dat is
nogal wat – het risico kunnen nemen dat wij de dienstplichtigen na 1
september niet meer oproepen. Het gaat om overigens 1300 dienstplichtigen
bij de KL en 200 bij de Koninklijke marine, waarvan 150 mariniers in de West.
 
 Dit betekent dat de komende maanden de laatste dienstplichtigen hun diensttijd
vervullen. Dat zal inderdaad niet iedere dienstplichtige leuk vinden, al is
een aantal van hen bereidwillig. Ik ben mij er ook van bewust dat een aantal
dat niet leuk zal vinden. De mogelijkheid blijft dan ook bestaan – dat
schijnt nog eens geschreven te zijn in de brief aan de commandanten
die zojuist ten tonele is gevoerd door de heer Hillen – dat dienstplichtigen
voortijdig de dienst verlaten, als zij twee maanden voor het einde van hun
diensttijd of voor de datum van het generaal pardon een functie in de burgermaatschappij
krijgen aangeboden. Bovendien is het onlangs verruimde beleid ten aanzien
van studie- en sollicitatiefaciliteiten van kracht. De commandanten hebben
wederom het bericht gekregen dat zij de bevoegdheid hebben dienstplichtigen
te laten vertrekken die geen zinvol werk meer kunnen verrichten.
 
 Vanaf het moment dat besloten werd om de opkomstplicht op te schorten,
wisten wij dat het steeds moeilijker zou worden om het draagvlak voor het
nog vervullen van de dienstplicht in stand te houden. Niemand zit erop te
wachten als laatste dienstplichtige het licht te moeten uitdoen, maar het
zal duidelijk zijn dat er altijd een laatste lichting is. Aan het hoofdstuk
dienstplicht komt derhalve binnenkort een eind.
 
 Door een aantal sprekers is de kwestie van de weigeryuppen aangevoerd.
Zoals in het interruptiedebatje al is gezegd, kan ik daar vanuit mijn positie
uiteraard weinig over zeggen. In ieder geval hebben er 135 van de laatste
twee lichtingen echt geboft. Dat waren degenen die zich alsnog bereid hadden
verklaard om in dienst te gaan. Zij zijn nu allemaal buitengewoon dienstplichtig
verklaard, dus voor hen is het verhaal over. Zoals u weet, hebben wij bij
Defensie de dienstplichtigen van wie de indruk bestond dat zij misbruik maakten
van de Wet gewetensbezwaarden, laten opkomen en hen geconfronteerd met de
zeer snelle gewetensbezwarenprocedure in Bussum. Degenen die niet waren erkend,
moesten in dienst blijven. De meesten deden dat niet. Zij hebben ervoor gekozen
om zich te laten registreren als totaalweigeraar.
 
 Zoals mevrouw Sipkes heeft gezegd, bestaat de groep weigeryuppen in feite
uit twee categorieën: degenen die een beroep doen op de Wet gewetensbezwaarden,
van wie een aantal later overgaat naar de totaalweigeraars, en de totaalweigeraars
die er dan natuurlijk al zijn. Als zij zich hebben laten registreren als totaalweigeraar,
dan zijn zij vervolgd. Enkelen zijn al veroordeeld. Op dit moment is deze
hele zaak in handen van het openbaar ministerie. Het vervolgingsbeleid is
uiteraard een zaak van het openbaar ministerie. Onze bemoeienis houdt daarmee
in feite op. Wij kunnen natuurlijk wel met elkaar gaan spreken over de wijze
waarop het openbaar ministerie met deze mensen moet omgaan, maar het zijn
wel mensen die haast alle kansen hebben gekregen – die procedure heeft
namelijk heel lang geduurd – om zich te bezinnen op de gevolgen van
het feit dat zij als totaalweigeraar wilden worden aangemerkt. Dat is een
punt. Er loopt nog een beroep bij de Hoge Raad. Ik weet niet of die reeds
tot uitspraak is overgegaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Dat is nu juist het punt. Die uitspraak van de Hoge Raad ligt er. Je kunt
je voorstellen dat velen die hebben afgewacht. De uitspraak geeft het OM inderdaad
verder vrijheid om door te gaan met processen. Daarom wil ik de staatssecretaris
of eigenlijk meer de regering dringend oproepen om naar alternatieven te kijken.
Voor mij is het namelijk geen uitgemaakte zaak dat er echt doorgezet moet
worden en deze zeven maanden celstraf geëist moet blijven worden. Ik
vind dat echt niet in proportie.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Wij hadden, toen de opkomstplicht nog bestond, de afspraak met het openbaar
ministerie, dat mensen die zich alsnog bedachten, bij ons in dienst konden
komen. Dan zou het OM aan het eind daarvan beslissen of ze al of niet nog
zouden vervolgen of dat ze minder straf zouden krijgen of dat er een soort
van pardon zou worden uitgesproken. Nu is het zo dat niet alleen de opkomstplicht
is afgeschaft, maar ook de vervangende dienstplicht die de gewetensbezwaarden
zouden moeten vervullen, wanneer ze als zodanig zouden zijn erkend. Wij hebben
vanuit onze organisatie dus in feite geen mogelijkheden meer om op welke wijze
dan ook die groep tegemoet te komen, zo wij dat al zouden willen. Het enige
dat wij kunnen doen – dat zal ongetwijfeld ook wel gebeuren –
is met de minister van Justitie bespreken op welke wijze zij met deze groep
om denkt te gaan. Het is nu haar verantwoordelijkheid. Wij zijn – dat
klinkt een beetje raar – met deze groep mensen klaar. Wij kunnen niets
meer voor ze doen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ik vind dat er nog steeds een bepaalde verantwoordelijkheid ligt en dat
de staatssecretaris toch in gesprek kan gaan om te kijken naar alternatieven.
Hij zegt nu dat de weg naar een beroep op de Wet gewetensbezwaarden is afgesloten,
omdat de vervangende dienstplicht – ik weet nu dat die is afgeschaft;
dat is winst, want dat was nog niet helder – ook is afgeschaft. Wat
is erop tegen om inderdaad met de minister van Justitie te gaan kijken in
hoeverre het mogelijk is te kijken naar mogelijkheden van een vervangende
dienst voor deze jongeren?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Deze groep mensen heeft zich willens en wetens laten verklaren tot totaalweigeraar.
Als dat zo is, zal men op een bepaald moment de consequenties daarvan moeten
ondergaan. Het is maar de vraag of wij, na alles wat er al in het voortraject
is gebeurd – het gaat niet van de ene op de andere dag; mensen zijn
gewaarschuwd en voorgehouden wat de eventuele gevolgen zouden kunnen zijn
van hun weigering – nu ineens moeten zeggen: wat zijn die mensen verschrikkelijk
zielig en moeten wij niet een andere oplossing voor ze gaan vinden? Ik vind
dat een beetje ver gaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ik vind het heel ver gaan om zo'n grote groep jongeren zo zwaar te straffen,
zeven maanden cel, terwijl het mogelijk is om naar een creatieve andere oplossing
te zoeken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Die creatieve oplossing, zo die gevonden kan worden, is echter de bevoegdheid
van de minister van Justitie en niet van mij.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Ik spreek nu ook tegen de regering. Ik heb zojuist al gevraagd wat erop
tegen is dat de staatssecretaris in overleg gaat met de minister van Justitie.
Ik vind het te gemakkelijk om hier te zeggen: dat is het pakkie-an van de
minister van Justitie.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Formeel is dat zo, maar ik wil daar best met haar over
spreken, als daar al niet reeds op een ambtelijke manier over is gesproken.
Wij moeten echter oppassen dat wij niet allerlei verwachtingen gaan wekken,
ook niet in dit debat, in de richting van die groep, dat wij er eventueel
wat aan zouden kunnen doen. Ik zou het buitengewoon betreuren wanneer bij
deze groep mensen het idee zou post vatten, dat wij met elkaar alles in het
werk stellen om te bekijken wat wij nog voor hen kunnen doen. Als daar vervolgens
niets uitkomt, als de minister van Justitie voet bij stuk houdt of als zij
een andere straf bedenkt, dan hebben wij volgens mij een beetje onverantwoordelijk
gehandeld. Bovendien hebben die mensen een nogal strafbaar feit gepleegd,
althans in de ogen van het OM. En dan past het ons om ons daar verder niet
mee te bemoeien. Wij wachten de beslissing van het OM af.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Onze invalshoek is niet dat die mensen zielig
zijn en dat wij nu met man en macht met de minister van Justitie moeten bekijken
of wij nog wat voor hen kunnen doen. Dat zou inderdaad een rare indruk maken.
Ik heb de staatssecretaris gewezen op de realiteit van het cellentekort. Dat
zou hij naar voren kunnen brengen als hij overleg heeft met de minister van
Justitie. Dat lijkt mij trouwens wel gepast. Dienstverlening behoeft helemaal
niet zoveel prettiger te zijn. Ik kan wel met de staatssecretaris mee voelen,
als hij zegt: zij hebben de boel van meet af aan dwars gezeten; waarom zouden
zij anders behandeld moeten worden dan de mensen die nu letterlijk vastzitten?
Ik deel ook wel de mening van de heer Van Middelkoop dat de essentie van een
straf absoluut terug te vinden moet zijn. Het is echter de vraag of je daar
in deze tijd 750 man voor in cellen moet zetten. Dat is in ieder geval de
invalshoek van D66.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Dat begrijp ik. Misschien is het goed dat ik dit onderdeel van het debat
nog eens met de minister van Justitie bespreek. Hetgeen waar wij nu over spreken,
valt namelijk voor een heel groot gedeelte onder de bevoegdheid van de minister
van Justitie.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Ik vind dat het nu de verkeerde kant opgaat. De staatssecretaris
maakte zelf een zekere draai in zijn verhaal. Eerst zei hij dat hij wel wilde
overwegen om eens met de minister van Justitie te gaan praten. Hij maakte
tussendoor nog de kanttekening dat er op ambtelijk niveau misschien wel contacten
zijn geweest. Terzijde merk ik op dat het wel op prijs zal worden gesteld
als de staatssecretaris daar bij dit soort zaken van op de hoogte is. Nu hoor
ik hem zeggen dat hij misschien wel eens met de minister van Justitie gaat
praten. Zoëven zei hij evenwel dat in de gaten gehouden moest worden
dat er geen verwachtingen worden gewekt. En dat gebeurt nu dus. Na de op zichzelf
goede analyse van de staatssecretaris van zijn eigen positie, namelijk dat
hij hier niets over te vertellen heeft, zie ik niet in waarom hij met de minister
van Justitie moet gaan praten. Ik kan daar, eerlijk gezegd, maar één
signaal aan ontlenen, in casu dat er op de een of andere manier toch een vorm
van clementie wordt gezocht. Als je dat niet wilt – ik begrijp uit zijn
woorden niet dat hij dat wil – dan moet je niet dit soort aankondigingen
doen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 U begrijpt mij verkeerd. Na de interventie van mevrouw Sipkes heb ik gezegd
dat ik dit onderdeel van het debat, hetgeen een zaak is van de minister van
Justitie, onder haar aandacht zal brengen en dat ik daar eventueel een gesprek
over zal voeren met haar. Ik zal haar uitleggen dat het een wens van de Kamer
is. Mevrouw De Koning heeft gesproken over de 700 cellen die straks bezet
worden. Mevrouw Sipkes zegt dat het toch wel een enorme straf is voor die
mensen. Als ik het de minister van Justitie niet vertel of als zij dit deel
van de Handelingen niet tot haar beschikking heeft, dan kan zij hier geen
kennis van hebben. Gehoord de uitdrukkelijke wens van de Kamer, wil ik het
gaarne op mij nemen om het haar te melden. Waarom niet? Ik spreek mij echter
niet uit over het wel of niet honoreren hiervan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Er ligt een wens van mevrouw Sipkes, maar nog niet van de gehele Kamer.
Dat wil ik toch even opmerken, hoeveel waardering ik doorgaans ook heb voor
mevrouw Sipkes. De staatssecretaris moet zich niet naïever voordoen dan
de feiten rechtvaardigen. Het openbaar ministerie en de minister van Justitie
weten alles van cellentekorten en van celcapaciteit. Zij weten hier, denk
ik, veel meer van dan wij bij elkaar. De staatssecretaris behoeft de gehele
problematiek van de weigeryuppen echt niet nog een keer onder de aandacht
van de minister van Justitie en het OM te brengen. Ik ga er zonder meer van
uit dat men daar alles van af weet. Als de staatssecretaris hier evenwel zegt
dat hij daar toch gesprekken over wil aangaan, dan gaat daar volgens mij een
verkeerd signaal vanuit, ook in zijn eigen ogen. Ik zou dat dus niet doen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De argumenten tussen u beiden zijn op dit punt nu wel gewisseld.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! Ik vind dat de staatssecretaris wel erg vriendelijk is door
nu te gaan optreden als intermediair in de richting van de minister van Justitie.
Het gaat hier om mensen die de wet hebben overtreden. Ik vind dat de rechtsgang
zijn eigen gang moet gaan. Wij hebben in Nederland een onafhankelijke rechtspraak.
Wij moeten ons als Kamer dan ook niet gaan bemoeien met de strafmaat. Volgens
mij is het een zaak die buiten het debat moet staan. Eigenlijk ben ik het
eens met de woorden van de heer Zijlstra in eerste termijn, namelijk dat zij
gewoon hun straf moeten krijgen...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat kunt u in uw tweede termijn zeggen. Interrupties zijn vragen aan de
staatssecretaris.
 
 Als de staatssecretaris wil, kan hij nu op de interruptie van de heer
Van den Doel reageren. Zo niet, dan kan hij doorgaan met zijn betoog.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik wil nog iets zeggen over de bipartiete problematiek die met name de
Turkse mensen betreft. De Turkse wetgeving bepaalde tot 1995 dat jongeren
met een Turkse nationaliteit altijd hun dienstplicht in Turkije moesten vervullen.
Dat gold ook voor de Turken die tevens een Nederlandse nationaliteit hadden
en hier hun dienstplicht vervulden. In 1995 is die wet gewijzigd. Vervulling
van de dienstplicht in Nederland leidde tot vrijstelling van de Turkse dienstplicht en leidt daar nog toe, voor zover men in dienst is.
 
 Omdat de dienstplicht in Nederland korter is dan in Turkije wilden veel
van die Turkse jongeren met een dubbele nationaliteit graag bij ons dienen
omdat zij dan in Turkije niet meer hun dienstplicht behoeven te vervullen.
Daarom had zich voor de laatste twee lichtingen ook een aantal van die Turkse
dienstplichtigen gemeld, te weten 115. Voor hen is het buitengewoon jammer
dat zij niet meer in Nederland in dienst kunnen. De opkomstplicht is ook voor
hen vervallen. Zij worden tot buitengewoon dienstplichtig verklaard. Dat ontslaat
hen niet van de dienstplicht in Turkije.
 
 Wij hebben geen mogelijkheid voor hen een apart opleidingstraject in stand
te houden. Wij zullen wel hierover overleg voeren met het ministerie van Buitenlandse
Zaken, met name over de vraag of er een soort van BBT-contract voor die Turkse
jongeren kan worden opgezet. Op dit moment is het zo dat het BBT-contract
voor deze mensen niet geldt als ontheffing voor de dienstplicht. De enige
oplossing zou zijn dat de Turkse regering ook BBT'ers en BOT'ers in Nederland
vrijstelling verleent van die Turkse dienstplicht. Dat is nog niet het geval.
Wij zullen daarover contact opnemen met de minister van Buitenlandse Zaken
en daarover op zo korte mogelijke termijn met de Turkse regering spreken.
 
 Voorzitter! De heer Hillen heeft in zijn eerste termijn gevraagd of de
Koninklijke marine in de problemen zou komen. Ik heb die vraag beantwoord.
De 150 mariniers die in de West dienen, dienen hun contract uit. Ik heb het
idee dat zij daartegen ook niet zoveel bezwaar hebben. Zij hebben ook een
wat andere regeling dan de andere dienstplichtigen. De vraag of er redenen
zijn om degenen die nu in dienst zijn, als beroeps te belonen, zal ik beantwoorden
bij de vragen van de heer Zijlstra.
 
 Mevrouw Sipkes heeft vragen gesteld over de manier waarop mijn besluit
tot stand is gekomen. Wij hebben daarover inmiddels uitvoerig met elkaar van
gedachten gewisseld. Zij heeft ook gevraagd hoe het gaat met de gedupeerden.
Zij heeft daarbij mensen op het oog die de verwachting hadden dat zij in dienst
zouden gaan en die nu niet in dienst behoeven te gaan. Ik heb vanochtend nog
gevraagd hoeveel klachten of vragen daarover zijn binnengekomen. Op dit moment
is er nog niet één klacht binnengekomen. Ik verwacht echter
dat de belangenverenigingen van de dienstplichtigen, VVDM en AVM, op een gegeven
moment wellicht met klachten daarover bij ons zullen komen. Wij zullen die
met elkaar moeten bekijken. Je kunt dat niet generaal doen. Je zult per geval
moeten bekijken of er redenen zijn om aan te nemen dat er inderdaad een duidelijk
verlies is geleden in welke vorm dan ook. Op dit moment is dat bij ons niet
bekend. Er zijn wel berichten binnengekomen van ouders die van mening waren
dat het buitengewoon slecht was voor hun zoon dat hij niet meer in dienst
behoefde. Maar dat is een heel andere categorie. Die bedoelt mevrouw Sipkes
waarschijnlijk niet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik heb gevraagd of er een bepaald beleid is. De staatssecretaris
wacht de klachten af. Heeft hij al ideeën wat te doen als er klachten
komen? Is het misschien een niet bestaand feit?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Als ik heel formeel ben, en dat moet ik zijn, dan kan ik zeggen dat niemand
enige aanspraak kan doen gelden, tenzij de rechter bepaalt dat er ten opzichte
van die specifieke persoon door ons een onrechtmatige daad zou zijn begaan
of dat wij een onzorgvuldige procedure zouden hebben gevolgd. Wij weten ook
niet om hoeveel mensen het eventueel zou gaan en of het gebeurt. Het is tot
op dit moment niet gebeurd en als het gebeurt, moeten wij de gevallen elk
afzonderlijk bezien.
 
 De vervangende dienst loopt synchroon met de opkomstplicht, zoals ik al
heb gezegd. De mensen die op dit moment vervangende dienstplicht vervullen,
kunnen daarvan op 31 augustus ontslagen worden, als zij dat willen. Ik weet
echter ook dat wanneer zij dat niet willen, de mogelijkheid aanwezig is om
de vervangende dienst voort te zetten. En een aantal mensen wil dat graag.
Er geldt dus in feite precies dezelfde regeling als voor de opkomstplicht.
Voor mensen die zeggen dat zij graag nog vervangende dienst zouden willen
verrichten – ook zij vormen wellicht een categorie – kunnen wij
met de instellingen spreken die hen opnemen. Dit zouden dus de mensen bij
de laatste lichtingen zijn, die tot 1 september zouden moeten dienen. Zij
gaan dus gewoon mee. Voor de anderen kunnen wij tot mijn spijt geen vervangende
dienstplicht creëren, want die is er niet meer.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Dit is vrij onduidelijk. De staatssecretaris zegt dat de vervangende
dienstplicht gelijk oploopt met de opkomstplicht, maar wanneer wordt dit nu
eens aan iemand verteld? Neem mij niet kwalijk, maar de mensen die nu vervangende
dienst doen, weten het niet. Organisaties die op dit moment dienstweigeraars
in dienst hebben, weten het ook niet. Dat is toch vreemd? Komt er binnenkort
helderheid over de termijnen en over de vrijwilligheid dan wel de onvrijwilligheid?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Al de mensen die behoren tot de laatste twee lichtingen, 1996-3 en 1996-4,
krijgen een brief waarin precies staat wat er gebeurt en dat zij tot buitengewoon
dienstplichtigen zijn verklaard. Ik geef mevrouw Sipkes de garantie dat dezelfde
procedure uiteraard zal worden opgezet voor degenen die vervangende dienstplicht
doen en voor de instanties waarmee wij contacten hebben. Dat is natuurlijk
logisch. Misschien is haar vraag in dit debat dan ook in die richting verhelderend
geweest, maar ik neem aan dat de contacten met onze directie dienstplichtzaken
van dien aard zijn dat daarover geen misverstand bestaat bij de organisaties
die mensen die vervangende dienstplicht moeten vervullen, in dienst hebben.
Daar is duidelijk contact over.
 
 Over de werving heb ik gesproken, en ook over de mensen met een dubbele
nationaliteit. De heer Van den Berg en ik hebben uitdrukkelijk met elkaar
van gedachten gewisseld over het moment van beslissen. U wilde nog wat cijfers
hebben, mijnheer Van den Berg. Mag ik u toezeggen dat u van mij een overzicht
krijgt met een aantal cijfers? Ik heb ze hier liggen en ik kan ze wel opnoemen,
maar het lijkt mij beter dat u ze schriftelijk uitgereikt krijgt.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Het gaat mij niet om algemene cijfers, maar het gaat mij specifiek om
de vraag of u, tegen de achtergrond van dit debat, cijfermatig
kunt onderbouwen waarom nu opeens wel kan wat een aantal maanden geleden niet
kon. Laten de cijfers bijvoorbeeld een plotselinge stijging van de wervingsresultaten
zien? Mijn vraag is of u dat cijfermatig kunt onderbouwen. Als dat uit de
cijfers blijkt, vind ik het prachtig en mag u ze me ook schriftelijk geven.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ik geef ze u liever schriftelijk, dan kunt u ze goed bekijken, want het
is een ingewikkelde materie. De cijfers zijn namelijk gedurende de rit bijgesteld.
 
 De heer Van den Berg vroeg verder of wij de toelatingscriteria voor de
werving hebben verlaten. Dat is niet het geval. De toelatingscriteria zijn
nog precies dezelfde als in het verleden.
 
 Ik heb gesproken over de fricties, met name die bij de verbindingstroepen
en bij legerkorpsoefeningen. Wij kunnen die opvangen. Ook over de bewaking
heb ik gesproken.
 
 De heer Van den Doel heeft voor een groot gedeelte gedebatteerd met zijn
collega's. De dienstplichtigen die vrijwillig nadienen blijven de status van
dienstplichtige houden. Het zijn dus mensen die geen gebruik maken van het
generaal pardon.
 
 De heer Van Middelkoop vroeg mij naar de grondslag van het besluit dat
ik heb genomen. Op de herstructurering heb ik in zoverre zicht, dat de Koninklijke
landmacht deze buitengewoon ingewikkelde operatie op bepaalde momenten evalueert
en die evaluaties met mij bespreekt. Het allerbelangrijkste is dat het proces
niet op zichzelf staat. Dat moeten wij goed bedenken. Daarom heb ik zojuist
de drie verschillende processen nog eens duidelijk genoemd. Herstructurering
heeft te maken met wervingsmogelijkheden, met wervingscapaciteit en met het
leeg laten staan van onderdelen om bepaalde kernonderdelen te vullen, zodat
je een geleidelijk proces kunt genereren binnen een heel complexe organisatie.
Het is niet één proces, het zijn er talloze in de verschillende
sectoren. Het heeft ook te maken met de doelmatigheidsoperatie waar wij mee
bezig zijn. Verschillende onderdelen van de Koninklijke landmacht zullen worden
samengevoegd met onderdelen van de Koninklijke luchtmacht en de Koninklijke
marine. Ook dat interfereert in het hele proces. Op bepaalde momenten moet
je al die zaken op een rij zetten. Dat is onder andere in de maand januari
gebeurd. Wij kregen toen een veel duidelijker zicht op de risico's van een
eventuele afschaffing van de opkomstplicht.
 
 Een belangrijke vraag van de heer Zijlstra was of het mogelijk is alle
dienstplichtigen vanaf 1 februari een wedde te geven die overeenkomt met de
wedde van een beroeps. Uiteraard hebben wij ons op zo'n vraag voorbereid.
Het zou een extra beslag op de begroting leggen van 65 mln. à 70 mln.
De opbrengst van het niet langer oproepen van dienstplichtigen en het afkondigen
van een generaal pardon is om en nabij de 27 mln. Daar zit dus een behoorlijk
gat tussen. Bovendien moeten wij van de 27 mln. waarschijnlijk ook nog wat
kosten betalen in verband met het versneld inhuren van krachten om de gaten
op te vullen die vallen bij onder andere de bewakingsdetachementen. Laten
wij ervan uitgaan dat van de 27 mln. nog 23 mln. of 24 mln. overblijft.
 
 Ik zeg gaarne toe dat ik wat overblijft pondspondsgewijze zal verdelen
en toevoeg aan de wedden van de dienstplichtigen die dan nog in dienst zijn.
Met andere woorden, het financiële voordeel voor de defensie-organisatie
van het vervroegd opheffen van de opkomstplicht en het afkondigen van het
generaal pardon komt ten goede aan de dienstplichtigen die nog in dienst zijn,
als een soort pleister op de wonde, zoals wel eens wordt gezegd. In de financiële
situatie waarin wij ons thans bevinden, kan ik helaas niet toezeggen dat wij
daarvoor 65 mln. à 70 mln. van onze begroting extra reserveren.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 U hoeft dit jaar geen jet te kopen, dus misschien hebt u het toch wel.
U weet ook niet welke onderuitputtingen zich dit jaar nog zullen voordoen.
Ik vraag mij af of het probleem zich echt zo voordoet.
 
 Ik dank u voor de toezegging, die ik belangrijk vind. Wat echter voor
de dienstplichtigen overblijft, wat dadelijk nog in de jackpot zit, wordt
wel een kwestie van toeval. Is het niet veel redelijker te kiezen voor een
beloning conform hetgeen aan beroeps betaald wordt en het niet te laten afhangen
van hetgeen straks met plussen en minnen bereikt wordt? De argumenten die
twee maanden geleden nog voor de dienstplicht golden, gelden nu niet meer.
Berekeningen door de regering willen van dag tot dag nog wel eens verschillen.
Ik kan mij voorstellen dat de berekeningen over twee weken of over een halfjaar
weer anders zullen zijn. Is het dan niet veel verstandiger om de afspraak
te maken: geen gezeur; jullie krijgen de beroepswedde?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Het zou gemakkelijk zijn als ik dit toezeg, maar dan leg ik wel meteen
een beslag van 65 mln. à 70 mln. op de begroting. Indien de operatie
die wij met elkaar bespreken dit bedrag zou opbrengen, had ik volmondig toegezegd
dat ik aan uw wens tegemoet kon komen.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Ik ben dankbaar voor uw toezegging en uw bereidwilligheid, maar het punt
is dat u het zo toevallig maakt.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U herhaalt zichzelf en daar hebben we geen tijd voor.
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Ik kom op voor degenen die niet meer in dienst hoeven, maar die misschien
nadeel hebben ondervonden doordat ze een baan misliepen of doordat ze zich
niet voor een studie konden inschrijven. Als de staatssecretaris toch geld
reserveert, kan hij misschien geld apart zetten voor individuele aanspraken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Zo zijn er meerdere dingen te bedenken, maar ik reageer op de motie die
de heer Zijlstra heeft ingediend. Hierin wordt een link gelegd van het betalen
van een wedde als zijnde beroeps met een bedrag dat we besparen op het niet
meer oproepen van dienstplichtigen en het vervroegd afschaffen van de opkomstplicht.
Dat bedrag komt op ongeveer 27 mln. minus een bepaald bedrag voor het inhuren
van mensen die nodig zijn om bepaalde gaten te vullen. Het bedrag dat nodig
is om alle dienstplichtigen nog een wedde te geven als beroeps komt op 65
mln. à 70 mln. uit. Ik kan nu geen toezegging doen. Wel kan ik toezeggen
dat ik het "voordeel" dat ontstaat door deze maatregelen ten goede wil laten
komen aan de dienstplichtigen die op dit moment nog moeten dienen. Ik weet
echter niet hoe dit precies moet worden uitgevoerd. Ook weet
ik niet om hoeveel het gaat.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Kunnen wij op korte termijn een stuk van u tegemoetzien waaruit blijkt
hoe hoog dit bedrag is? Ik neem aan dat de dienstplichtigen duidelijkheid
moet worden geboden.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ja, dat moet zeker. Ik spreek echter nu over de motie van de heer Zijlstra.
Ik wil hem graag tegemoetkomen, maar ik kan hem niet zeggen dat ik ineens
70 mln. uit mijn zak tover.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Naar mij blijkt, bestaat er behoefte aan een tweede termijn. De spreektijd
in tweede termijn is een derde van die in eerste termijn en dat komt uit –
naar boven afgerond – op twee minuten per spreker. Gelet op het schema
voor de rest van de dag zal ik u streng aan deze spreektijd houden.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn antwoord. Ik ben erkentelijk
voor het goede nieuws dat de werving van beroepskrachten zo goed verloopt
dat een versnelde afbouw van de opkomstplicht verantwoord is. Dit is plezierig,
want dit wil zeggen dat in de krijgsmacht de zaak goed loopt.
 
 Bij de besluitvorming blijf ik, zeker na het debat van vandaag, vraagtekens
zetten. De brief van de opperbevelhebber aan de commandant is op 22 januari
verzonden. De laatste stelt nog op dat moment dat er tot het einde van het
jaar dienstplichtigen nodig zijn. Binnen een week is dit bericht teruggedraaid
en wordt de opkomstplicht afgeschaft. De versnelling van de besluitvorming
wekt grote verbazing. Wie heeft het initiatief tot die versnelling genomen?
Heeft de staatssecretaris aangedrongen bij de generaal Couzy om akkoord te
gaan, omdat hij het politiek nodig vond dat hij jegens de Kamer een gebaar
kon maken dat de dienstplicht eerder kon worden opgeschort? Of heeft de generaal
Couzy aangedrongen op versnelde afbouw van de opkomstplicht? Hoe zijn de argumenten
gewisseld? Had de krijgsmacht behoefte aan al die dienstplichtigen? Zo werd
althans in november geredeneerd. Of veranderde de redenering, vanaf het moment
waarop de staatssecretaris in discussie ging met de generaal Couzy, in de
vraag of men die mensen wel kon missen? Dus eerst is vanuit de krijgsmacht
geredeneerd en vervolgens vanuit de dienstplichtige.
 
 Ik vind het ook naar de commandanten toe reuzevreemd. Je zult commandant
zijn en een brief ontvangen waarin staat dat je er echt rekening mee moet
houden om tot het eind van het jaar met dienstplichtigen te werken, waarna
je een week later van de bevelhebber der landstrijdkrachten een brief krijgt
waarin staat dat dat niet meer hoeft. Ik neem aan dat generaal Couzy ook die
tweede brief heeft geschreven of misschien heeft de staatssecretaris dat gedaan.
Als meningen en stemmingen zo snel veranderen, niet alleen naar de Kamer toe,
maar ook naar de krijgsmacht zelf toe, moet je je afvragen welke mening blijft
gelden en of je tot de hoek of tot het eind van de maand garantie hebt dat
de stemmingen en de opvattingen niet veranderd zijn. Ik vind het ook in de
heroriëntatie die de krijgsmacht doormaakt van het grootste belang dat
er eenduidigheid is, dat er een langere voorspelbaarheid is en dat de krijgsmacht
ook structurele beslissingen neemt die niet alleen zijn ingegeven door incidenten.
 
 Wat betreft de toezegging van de staatssecretaris om de dienstplichtigen
als beroeps te betalen, vind ik het plezierig dat hij de Kamer een eind tegemoetkomt.
Ik zou toch willen vasthouden aan een meer structurele en onderbouwde beslissing.
Ik zou willen dat de dienstplichtigen gewoon betaald worden als beroeps en
niet afhankelijk hoeven te zijn van de uiteindelijke uitkomsten van de rekensom
van de rekenmeesters van Defensie, met optellen en aftrekken van hetgeen zij
allemaal nuttig oordelen. Daarbij gaat het toch vaak om cijfers die moeilijk
toetsbaar zijn en vaak ook veranderen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Mijnheer de voorzitter! Dank voor het antwoord. Voor een deel zijn de
vragen inderdaad beantwoord en kwesties opgehelderd.
 
 Ik zit nog even met het overleg over de Turkse jongeren. Zij willen liever
hier in dienst omdat dat korter is. Ik wijs er nadrukkelijk op dat de dienstplicht
hier niet alleen korter is, maar ook van een totaal andere aard is dan die
in Turkije, want daar ga je over het algemeen een oorlog in. De staatssecretaris
heeft de mogelijkheid voor een BBT-verband. Zodra daar meer duidelijkheid
over is, zou ik daarover graag een verslag van de regering ontvangen.
 
 In de discussie over weigeryuppen vind ik een en ander nog vrij vaag.
De staatssecretaris is bereid om te praten met de minister van Justitie. Nu
is collega Van Middelkoop bang dat dit te veel een toezegging is, maar voor
mij was de toezegging eigenlijk te mager. Ook al was het een standaardstraf,
ik vind de straf te zwaar. Gegeven de veranderde situatie vind ik het toch
beter om naar een andere mogelijkheid te kijken. Daarom wil ik de Kamer de
volgende motie voorleggen.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat nu er tot versnelde afschaffing van de dienstplicht overgegaan
wordt, het ook in de rede ligt om een passende oplossing te zoeken voor de
nog lopende kwesties van de zogenaamde totaalweigeraars;
 
 overwegende, dat 7 maanden gevangenisstraf een buiten proportionele straf
is;
 
 verzoekt de regering af te zien van celstraf en zo snel mogelijk te komen
met zinvollere alternatieven voor deze groep,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Sipkes. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 64 (24400 X).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 In de motie staat dat aan de regering wordt verzocht af te zien van celstraf.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Met alternatieven.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ja, dat Sipkesbegrijp ik wel. U bent niet voor een generaal
pardon, maar voor alternatieven. Moet de staatssecretaris dat doen of moet
de minister van Justitie dat doen? Welke regeringsfunctionaris heeft daartoe
een bevoegdheid? Dat is toch een zaak van de rechterlijke macht? Die legt
toch straf op?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Dat weet ik, maar dat gebeurt wel uit naam van. Het is het OM dat een
straf bepaalt. Ik vond en ik vind de strafmaat te zwaar. Ik blijf dat vinden
en dat gevoel wordt sterker. Als deze staatssecretaris in overleg met de minister
van Justitie zegt dat er echt geen andere mogelijkheid is, wil ik dat ook
graag horen. Ik vind op dit moment dat een herbezinning nodig is. Ik wil graag
van de regering weten of zij die mening deelt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik begrijp de overwegingen van mevrouw Sipkes natuurlijk best. Zij zijn
ook uiterst legitiem. Maar ik vind, eerlijk gezegd, dat je in deze Kamer geen
motie in deze bewoordingen moet indienen, waarin je als kamerlid een uitspraak
doet over een op te leggen straf. Dat gaat ons niet aan. Alleen al om die
reden heb ik de grootste moeite met deze motie.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Sipkes (GroenLinks):
 
 Zojuist is ook al gebleken dat de heer Van Middelkoop daar de grootste
moeite mee heeft. Hij zegt dat de Kamer zich daar helemaal niet mee moet bemoeien.
Ik vind dat een te rigide opstelling. Wij hebben in het verleden in commissieverband
ook gesproken over de situatie van de weigeryuppen. Wij hebben toen ook gezegd
dat wij die methode niet goed vinden. Gezien de wijze waarop en de mate waarin
er nu, zeker na de gedane uitspraak, met deze strafmaat verder gegaan dreigt
te worden, vind ik het niet zo vreemd als de Kamer zegt dat er sprake is van
een nieuw verschijnsel, omdat het anders is dan het in voorgaande jaren was.
Ik vind het een starre uitvoering van de strafmaat. Waarschijnlijk zullen
wij hierover van mening blijven verschillen.
 
 Ten slotte. Ik zei al dat mijn fractie meer dan blij is dat de opkomstplicht
is afgeschaft. De staatssecretaris heeft steeds gezegd: het kan absoluut niet,
het gaat niet, ook als je het zou willen. Drie maanden later blijkt het ineens
toch te kunnen. Als lid van de oppositie krijg je dan je zin, maar, het geheel
overziend, vind ik de gang van zaken toch niet verantwoord. Ik vind het eerder
getuigen van een jojo-beleid, een jojo-opstelling, dan van een consequent
optreden, wat ik toch zou waarderen in een lid van de regering.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! De staatssecretaris heeft duidelijk in zijn antwoord aangegeven
wat de achtergronden zijn van het snelle besluit om tot eerdere opschorting
van de opkomstplicht te komen. Dat waren herstructurering, versnelde vulling
door BBT'ers en een gunstige ontwikkeling met betrekking tot de vulling van
de eenheden voor de IFOR-operatie. Voor de VVD-fractie is dat voldoende. Wij
zijn in ieder geval blij dat die beslissing is genomen en dat duidelijkheid
is ontstaan.
 
 Ik ga in op de opmerkingen over de weigeryuppies. Ik sluit mij aan bij
de collega's Zijlstra en Van Middelkoop. Ik vind dat de Kamer zich niet moet
bemoeien met de strafmaat. Wij kennen in Nederland een onafhankelijke rechtspraak,
die haar eigen gang moet kunnen gaan.
 
 Wij zien de brief van de staatssecretaris over het voorstel om dienstplichtigen
te betalen als beroeps, graag tegemoet. Ik ben het met de staatssecretaris
eens dat in ieder geval geen extra beslag mag worden gelegd op de middelen
die oorspronkelijk waren uitgetrokken voor dienstplichtigen. Ik vind dat de
CDA-fractie wat dat betreft overvraagt. Dat geldt blijkbaar ook voor de oppositie:
als je ze een vinger geeft, dan nemen ze meteen de hele hand.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Voorzitter! Mag ik eerst zeggen dat de vraag – althans, het was
een verzoek om inlichtingen – was gesteld, voordat er iets werd gegeven.
Het is dus ten eerste geen kwestie van iets nemen als het je gegeven wordt.
Ten tweede kunnen wij niet overzien of de cijfers dadelijk kloppen. Wij hebben
te maken met het feit dat wij moeten varen op de staatssecretaris, die twee
maanden geleden tegen ons zei dat de dienstplicht onmogelijk eerder kon worden
opgeschort. Nu kan dat wel. Wij hebben een standpunt ingenomen ten opzichte
van degenen die nog in dienst moeten. Dat standpunt is dat ze dan gewoon als
beroeps moeten worden betaald. Dat is geen kwestie van meer vragen, maar van
eerlijkheid. Vervolgens komt de staatssecretaris met een rekensom, die wij
dan afwachten. Ons vertrekpunt blijft echter dat ze moeten worden betaald
als beroeps. Dat vind ik geen kwestie van overvragen.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! Ik blijf bij mijn standpunt. Ik ga even af op de gegevens
van de staatssecretaris. Als wij het verzoek van de heer Hillen inwilligen,
ontstaat er toch een gat van zo'n 40 mln. De dienstplichtigen die nu in dienst
zijn, zijn geen andere dienstplichtigen dan degenen die de afgelopen maanden
hebben gediend. Ik hoop dat de heer Hillen dat ook in het oog houdt. Met andere
woorden, ik wacht de toezegging en de invulling van de staatssecretaris op
dat punt af.
 
 Ik ga in op een aantal opmerkingen over de maatschappelijke schade die
zou zijn ontstaan bij degenen die niet zijn opgeroepen. Ik voelde mij een
beetje aangesproken door het hoofdcommentaar in Het Parool van vorige week.
Daarin stond dat het overdreven was om hier dramatisch over te doen. Honderdduizenden
zijn hen in de loop der tijd voorgegaan en hebben hun studie of carrière
moeten onderbreken voor de militaire dienstplicht. Ik sluit mij hierbij aan.
 
 Tot slot nog een enkel woord over het CDA. Ik ben blij dat de CDA-fractie
in dit debat een wat inhoudelijke kant heeft gekozen en dat de heer Hillen
het verbale geweld waarmee hij vorige week in de media begon, in deze Kamer
niet heeft gehandhaafd.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb het woord "regentesk" onderbouwd. De kranten drukten
vorige week een kop af en vandaag gaat het over de inhoud. Het woord "regentesk"
zou ik vandaag net zo goed kunnen handhaven.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Doel (VVD):
 
 Voorzitter! Het gaat hier om de inhoud en niet om de labeltjes. Bovendien
hoop ik dat de heer Hillen het met mij eens is dat de regering een beslissing
neemt en dat wij als parlement die controleren. Dat is de volgorde en niet
andersom.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Het is controleren en vervolgens kwalificeren. Wanneer wij een andere
opvatting hebben dan u, moet u niet zeggen dat onze opvatting te hard of ongenuanceerd
is. Het is gewoon een mening, de mening van de oppositie.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Ik waardeer het in de staatssecretaris dat hij in het begin
van zijn betoog heeft gezegd dat het allemaal wat chiquer en eleganter had
gekund en dat hij het betreurt dat er geen voorwaarschuwing aan de Kamer is
gegeven. Dit is een klein boetekleedje, maar dat misstaat niemand.
 
 Op één zaak kom ik terug, namelijk het grote verschil tussen
datgene wat luitenant-generaal Couzy op 22 januari schreef – ik dank
de heer Hillen voor de brief die wij hebben gekregen – en de teneur
van het gesprek dat de staatssecretaris met dezelfde functionaris op 26 januari
voerde, op grond waarvan de staatssecretaris op 29 januari ertoe besloot de
opkomstplicht vervroegd af te schaffen. Het gaat mij nu niet om de persoon,
maar wel om de vraag waarop luitenant-generaal Couzy op 22 januari zijn oordeel
baseerde dat de landmacht om de overgang naar een beroepsleger zorgvuldig
en succesvol te kunnen laten verlopen, tot eind 1996 over dienstplichtige
militairen moet beschikken. De staatssecretaris moet toch nog een brief met
verschillende punten aan de Kamer schrijven. Ik stel het op prijs als hij
ons er ook over informeert op grond van welke feiten en oordelen de luitenant-generaal
deze brief heeft geschreven. Het mag duidelijk zijn dat hierachter de belangrijke
vraag schuilgaat hoe serieus een staatssecretaris en, na hem, de Kamer wordt
geïnformeerd over belangrijke onderdelen van het herstructureringsproces.
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de gegeven antwoorden.
 
 Ik kom kort even terug op het punt waarover ook de heer Van Middelkoop
sprak. Het is ronduit gênant dat er op 22 januari een brief naar de
commandanten gaat met de mededeling dat wij de dienstplicht tot eind 1996
moeten handhaven, en dat de bevelhebber vrijdags van dezelfde week bij de
staatssecretaris meldt dat wij met de opkomstplicht kunnen stoppen. Dit is
voor het hele debat een negatieve factor, want het is nauwelijks serieus te
nemen. Hierbij wil ik het op dit punt maar laten.
 
 Ik heb al gezegd dat ik geen spat sympathie heb voor de groep van weigeryuppen.
Het is een groep mensen die anderen voor hen laat opdraaien. Dit laat onverlet
dat niemand er in de huidige situatie beter van wordt om 750 man zeven maanden
in de cel te stoppen, nog afgezien van het cellenprobleem. De inzet zou gericht
moeten zijn op het vinden van een andere oplossing. Ik heb twee mogelijkheden
aangedragen: alsnog vervangende dienstplicht dan wel een alternatieve straf.
Hiermee kunnen wij duidelijk maken dat het op deze manier niet kan. Cellen
laten bezetten en criminelen naar huis sturen gaat mij te ver.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Had de heer Zijlstra hetzelfde gezegd als wij nu niet over vervroegde
afschaffing van de opkomstplicht hadden gesproken?
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 Nee, ik geef toe dat dit bedrijf nu en dan een beetje opportunistisch
is. Dat is echter geen reden om dit nu niet te zeggen. Ik zie u er ook geen
voorstander van zijn om 750 man zeven maanden in de cel te zetten, als er
een andere sanctie denkbaar is. Je kunt het in alle redelijkheid toch niet
verkopen om twee gevangenissen van 250 cellen een jaar vrij te houden?
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 U erkent wel dat het wat opportunistisch is om er nu zo'n punt van te
maken. Wanneer de opkomstplicht niet vervroegd was afgeschaft en de justitiële
procedures gewoon waren vervolgd, hadden u en ik nu wellicht met de situatie
gezeten dat de straf daadwerkelijk werd opgelegd. Had u daar niets aan gedaan?
 
 
 
 
 
 De heer Zijlstra (PvdA):
 
 U hebt er gelijk in dat het wat opportunistisch is, maar het punt is nu
aan de orde en het gaat nu om de inhoud van de discussie erover.
 
 Ik ben blij met de toezegging van de staatssecretaris om vanaf 1 februari
wat te doen voor de dienstplichtigen die opgekomen zijn. Van de cijfers die
hij genoemd heeft, ben ik voorshands niet overtuigd. Ik ben echter een redelijk
mens dat altijd te overtuigen is, mits er een redelijke onderbouwing wordt
gegeven. Ik zie het als volgt. Een derde is minder opgeroepen; de overigen
dienen ook korter: geen tien maar zeven maanden. Dat scheelt ook aanzienlijk.
Ervan uitgaande dat een dienstplichtige ƒ 22.000 en een beroeps ƒ
33.000 kost, dan komt die operatie al met al financieel neutraal uit. Daar
houd ik het voorlopig op. Nu er nog geen helderheid over bestaat, wil ik de
Kamer de volgende uitspraak voorleggen.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat vanaf begin februari 1996 geen dienstplichtigen meer
worden opgeroepen;
 
 voorts overwegende, dat het gewenst is voor de laatste groep dienstplichtigen
de wedde vast te stellen op het niveau van het beroepspersoneel;
 
 verzoekt de regering te bevorderen dat met ingang van 1 februari 1996
de wedde van dienstplichtigen op het niveau van het beroepspersoneel wordt
vastgesteld,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Zijlstra. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 65 (24400 X).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Mevrouw De Koning (D66):
 
 Voorzitter! Ik wil een korte opmerking maken over de motie van collega
Sipkes. Formeel is het heel moeilijk, want dit is absoluut een zaak van het
OM en daarmee van de minister van Justitie. Het verzoek kan niet veel verder
reiken dan een gesprek met de staatssecretaris. Anders kan ik het niet zien,
want het is een eigen beleid. Ik deel wel de mening dat het nu heel kras is
om met onze maatschappelijke situatie en ons cellentekort twee gevangenis sen een jaar lang bezet te houden, hoe afkeurenswaardig het gedrag
van de betalende weigeryuppen ook is.
 
 Onverwacht heeft de brief die de heer Hillen in de discussie bracht, dit
debat een meer negatieve kleur gegeven dan wij konden voorzien. De brief van
de opperbevelhebber der landstrijdkrachten doet ongelooflijk eigenaardig aan.
Een brief aan de commandant is niet zomaar een tussendoortje. Informatie aan
de staatssecretaris is ook niet niks. Op zijn minst is er, volgens mij, extra
reden voor de staatssecretaris om na te gaan – en aan ons te vertellen –
wat er zich in die drie nachten en twee dagen in het hoofd van de heer Couzy
heeft afgespeeld.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik wil de heer Hillen een duidelijk antwoord op
zijn vraag geven wie het initiatief heeft genomen tot het advies dat aan mij
is gegeven. Ik had er op dat moment niet om gevraagd, maar wel in eerdere
instantie, namelijk na november. Wij hebben daar al uitgebreid over gesproken.
Dat initiatief is door de bevelhebber zelf genomen. Men berichtte mij vrijdag
dat de bevelhebber er maandag met mij over wilde spreken. Daar is het weekeinde
overheen gegaan. Op maandagochtend hebben wij dit besproken.
 
 
 
 
 
 De heer Hillen (CDA):
 
 Hij was de ordonnans die bij u binnenkwam?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Ja, in gezelschap van andere ordonnansen.
 
 Ik kom nog terug op de kwestie van de betaling. Allereerst wil ik mevrouw
Sipkes antwoorden over de kwestie van de Turkse jongeren. Ik zal haar zo snel
mogelijk berichten wanneer wij daarover met Buitenlandse Zaken en wanneer
Buitenlandse Zaken daarover met de Turkse regering heeft gesproken en wat
de resultaten ervan zijn.
 
 Over de motie met betrekking tot de weigeryuppen kan ik zeggen dat deze
kwestie niet meer in mijn handen ligt. Ik wacht rustig af wat de Kamer met
die motie doet. Ongetwijfeld zal dit in de ministerraad verder een vervolg
krijgen. Daar zal besproken worden of daaraan al dan niet gevolg moet worden
gegeven. Ik zie op dit moment eigenlijk geen taak voor ons weggelegd, voor
welke bewindspersoon dan ook, omdat deze zaak in handen is van het openbaar
ministerie. Wij zullen het ongetwijfeld nader van het ministerie van Justitie
vernemen.
 
 Voorzitter! Aan het adres van de heer Van den Doel merk ik op dat ik een
toezegging heb gedaan om de mensen enigszins tegemoet te komen in hun wedde,
indien wij geld overhouden en dat bedrag zodanig is, dat het geen kwartjeswerk
wordt.
 
 Ik heb de heer Van Middelkoop nog de data beloofd. De brief van de heer
Couzy aan de commandanten, die ik niet kende, was kennelijk van 22 januari.
Ik ken de brief overigens nog steeds niet, maar ik zal hem straks ogenblikkelijk
lezen. Op 26 januari heb ik bericht gekregen dat de heer Couzy op 29 januari
met mij wilde spreken. Dat gesprek heeft inderdaad maandagochtend 29 januari
plaatsgevonden en 's avonds is het bericht naar buiten gekomen.
 
 Ik zal in ieder geval onderzoeken wat er gebeurd is in het hoofd van de
bevelhebber tussen de 22ste en de 29ste.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! Ik zou graag het oordeel van de staatssecretaris krijgen over
beide moties!
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat lijkt mij een juiste vraag!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Gmelich Meijling:
 
 Voorzitter! Ik heb mij al uitgelaten over de motie van mevrouw Sipkes.
Wat betreft de motie van de heer Zijlstra merk ik op dat ik aanvaarding van
de motie op dit moment moet ontraden, omdat ik over cijfers beschik waardoor
ik geen mogelijkheid heb om een zodanig beslag op mijn begroting te leggen.
Wij zullen echter zo snel mogelijk een berekening maken met betrekking tot
de getallen die ik zojuist heb genoemd, de getallen die overschieten na de
berekening die gemaakt moet worden nu de opkomstplicht vervroegd is afgeschaft
en sprake is van een generaal pardon. Daarbij gaat het om 27 mln. min een
bepaald bedrag. Wat dat betekent voor de wedde van de dienstplichtigen kan
ik nog niet zeggen. Er zijn namelijk dienstplichtigen die nog maar een maand
in dienst zijn, zoals anderen nog maar twee, drie of vier maanden. Voor de
één is het dus wat anders dan voor de ander. Wanneer de cijfers
duidelijk op een rij staan, zal ik in een brief ingaan op de mogelijkheid
om gevolg aan deze motie te geven. Dat zal voor aanstaande dinsdag moeten
gebeuren, want dan komt de motie namelijk in stemming.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor, aanstaande dinsdag over de moties te stemmen.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-51-3784-3803.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl