Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering teneinde de collectieve afwikkeling van massaschades te vergemakkelijken (Wet collectieve afwikkeling massaschade) (29414)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 1354-1367

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-07-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 29, pagina 1354-1367

21-06-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29414Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering teneinde de collectieve afwikkeling van massaschades te vergemakkelijken (Wet collectieve afwikkeling massaschade) (29414)Pagina 1354-1367
Behandeling van:de Raming der voor de Eerste Kamer in 2006 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten (EK 2004-2005, nr. XXIII-A)Pagina 1353-1353
Presentie en opening (dinsdag 21 juni 2005)Pagina 1353-1353
Beleidsdebat "Kwaliteit van het onderwijs" in het kader van de behandeling van het onderdeel Onderwijs van de begrotingsstaat van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor het jaar 2005 (29800 VIII).Pagina 1367-1414, Opening
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 21 juni 2005)Pagina 1415-1415
Behandeling van: - het voorstel van Wet marktmisbruik (29827); - voorstel Implementatiewet EG-richtlijnen eerste en tweede pijler Verdrag van Aarhus (29877); - voorstel reparatiewet NMa-ZBO (29992); - wetsvoorstel Wijziging van de Wet toezicht effectenverkeer 1995 ter implementatie van richtlijn nr. 2003/71/EG en tot uitvoering van verordening nr. 809/2004 (30013); - wetsvoorstel Wijziging van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen, de Wet kinderopvang, de Huursubsidiewet en enige andere wetten (30097)Pagina 1353-1354
Lijst van besluiten (dinsdag 21 juni 2005)Pagina 1414-1415
Stemmingenin verband met het wetsvoorstel Harmonisatie van inkomensafhankelijke regelingen (Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen) (29764) en het wetsvoorstel Wijziging van een aantal wetten in verband met de invoering van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Aanpassingswet Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen) (29765).Pagina 1353-1353

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 83 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
teneinde de collectieve afwikkeling van massaschades te vergemakkelijken (Wet
collectieve afwikkeling massaschade) (29414).De beraadslaging wordt geopend.De heer Witteveen (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De fractie van de PvdA was eerst niet van plan
om mee te doen aan de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel. Het wetsvoorstel
stelt immers aantrekkelijke mogelijkheden in het vooruitzicht voor collectieve
afwikkeling van massaschade waardoor het aan de ene kant voor bepaalde groepen
slachtoffers mogelijk wordt om hun schade binnen te halen, terwijl aan de
andere kant voor de veroorzakers tegelijkertijd het perspectief bestaat van
een afwikkeling die een einde maakt aan het probleem. Het ging naar onze mening
dus om een evenwichtig wetsvoorstel, zij het dat het puur een aanvulling biedt
op de mogelijkheden die reeds te vinden zijn in het Burgerlijk Wetboek. Wij
hadden nog wel vragen gesteld over de strooischade. Daarop hebben wij van
de minister antwoorden ontvangen die wij alleszins bevredigend vonden. Tijdens
de schriftelijke voorbereiding zijn door andere fracties, met name die van
de VVD, echter allerlei mogelijke onrechtvaardige situaties bij de toepassing
van de wet aan de orde gesteld. Dit noopt ons ertoe om vandaag ook aan het
debat deel te nemen. Ik wil kort twee andere typen van schade bespreken die
ook vormen van massaschade zouden kunnen zijn en dus voor collectieve afwikkeling
in aanmerking zouden kunnen komen.Om te beginnen, kan men dan denken aan de zogenaamde gefixeerde schade,
zoals in het geval van de ramp die zich in Volendam heeft voorgedaan. Daarbij
zijn op een gegeven ogenblik alle slachtoffers bekend, kan de omvang van de
schade worden bepaald en komt het erop aan om misschien met een groot aantal
personen tot een afwikkeling van de schadeclaims te komen. Het lijkt mijn
fractie dat bij zulke gevallen van gefixeerde schade de voorgestelde regeling
hooguit als sluitstuk van de procedure aan de orde moet komen, omdat alle
vragen over de schuld, de aard van de schade en de omvang daarvan al in een
eerder stadium moeten zijn beantwoord voordat de schadeveroorzaker vermoedelijk
bereid zal zijn om met de een of andere collectieve vertegenwoordiger van
de slachtoffers zaken te doen. Wij zien daar dus hooguit een aanvullende mogelijkheid
in.Het tweede type andere schade is de zogenaamde sluipende schade, zoals
het geval is bij de groep die aanleiding is geweest voor dit wetsvoorstel,
namelijk de des-dochters. Men kan ook denken aan asbestslachtoffers. Het gaat
om vormen van sluipende schade waarbij pas na zeer lange tijd
blijkt welke schade er precies is opgetreden en waarbij ook de kring van door
het schadeveroorzakende gedrag getroffen personen niet met zekerheid is vast
te stellen en zich in de toekomst nog kan uitbreiden. Daarbij is deze regeling
zowel van belang als problematisch. Want hoe moeten wij ervoor zorgen dat,
als op een gegeven ogenblik een voldoende representatieve organisatie is ontstaan
die tot afspraken komt met de veroorzaker van de schade en zich vervolgens
tot de rechter wendt met het verzoek om die afspraken collectief, dus voor
iedereen, verbindend te verklaren, ook de belangen worden gediend van al die
slachtoffers die op dat moment nog niet bekend zijn en dus moeilijk op de
een of andere manier vertegenwoordigd kunnen zijn en op geen enkele manier
de opt-outmogelijkheid kunnen benutten? Dit is een principiële vraag
die zich voordoet.Naar de mening van mijn fractie is daar een belangrijke rol weggelegd
voor de rechter. De rechter moet de voorgelegde regelingen toetsen, zoals
ook in het wetsvoorstel en de memorie van toelichting staat. Naar onze opvatting
zal de rechter dan geen gesloten regelingen moeten accepteren waarbij mensen
die in de toekomst mogelijkerwijze met schade zullen komen, worden uitgesloten
van het verwezenlijken van hun recht op schadevergoeding. Dat zou in strijd
zijn met het wettelijke systeem dat wij verder hebben. Er moet dus op de een
of andere manier in dit soort gevallen een openeinderegeling worden getroffen.
Ik vraag de minister om op dit punt nadere duidelijkheid te verschaffen, mede
ten behoeve van de rechterlijke macht die in de praktijk met dit soort lastige
en soms emotionele zaken zal worden geconfronteerd.Hoe moet de rechter eigenlijk de overeenkomsten toetsen die hem worden
voorgelegd met het verzoek om die collectief verbindend te verklaren? Zelf
stuitte ik in het wetsvoorstel op artikel 907, derde lid, waarin wordt aangegeven
in welke gevallen de rechter het verzoek afwijst. Dat biedt een aantal aanknopingspunten.
Onder b. gaat het bijvoorbeeld over de hoogte van de vergoedingen en de redelijkheid
daarvan. Belangrijker is misschien wat er onder e. staat: "de belangen van
de personen ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten anderszins onvoldoende
gewaarborgd zijn;" Het gaat dan zowel om de belangen als om de personen. Je
moet dan weten welke personen het zijn en welke belangen het zijn. Het moet
dus in openeindetermen worden neergelegd. Ook moet worden gelet op de onder
f. genoemde representativiteit van de stichting of vereniging die terzake
de belangen behartigt van degenen ten behoeve van wie de overeenkomst is gesloten.
Het lijkt mijn fractie dat daarin aanknopingspunten zitten voor een actieve
en verantwoordelijke toetsende rol van de rechter, maar ik hoor graag hoe
de minister zich dit precies voorstelt.Daarop aanvullend het volgende. Die toetsing door de rechter zal toch
niet alleen maar het toekennen zijn van het predikaat goedgekeurd aan het
eind van de procedure? Kan de rechter zich eerder al procedureel in de procedure
mengen?Ten slotte wil ik nog een vraag stellen die van enigszins andere aard
is. Uit de hele stukkenwisseling doemt het beeld op van organisaties van slachtoffers
die als een soort van middenveldorganisaties optreden om de belangen van mensen
te vertegenwoordigen. Onze vraag is of dit niet een zeer rooskleurig beeld
is van de praktijk. Wij kunnen ons namelijk heel goed voorstellen dat commerciële
advocatenbureaus, gespecialiseerd in letselschade, actief op zoek zullen gaan
naar slachtoffers en hen zullen organiseren, en dat dit wetsvoorstel wel degelijk
een stap kan zijn op weg naar de claimcultuur die wij allen niet willen. Ik
stel het op prijs als de minister ook daarover zijn licht wil laten schijnen.De heer Wagemakers (CDA):Mevrouw de voorzitter. In onze samenleving doet zich in allerlei vormen
het verschijnsel van schaalvergroting voor. Dit wetsvoorstel heeft daarmee
van doen.Ons burgerlijk recht en procesrecht is eigenlijk meer ingesteld op "tweerelaties",
relaties met twee partijen. In een procedure zijn er bijvoorbeeld eiser en
gedaagde, die ieder worden bijgestaan in nog zo'n "tweerelatie": cliënt
en advocaat. Geschillen hebben vaak van doen met overeenkomsten, gesloten
tussen twee partijen. Ook bij een ongeluk ziet men een dader en een slachtoffer.
Die oriëntatie op twee partijen zal moeten wijzigen en is al aan het
wijzigen. Goederen en diensten worden immers en masse aangeboden en vaak op
identieke condities, hetgeen kan leiden tot soortgelijke problemen en soortgelijke
vorderingen. Sommige ongelukken kennen ook vele slachtoffers.Dat feit van grote aantallen kan het recht op enig moment niet langer
negeren. Dit speelt overigens niet alleen op het terrein van civiele schadeclaims.
Ik herinner mij dat een oud-lid van dit huis, de heer Glastra Van Loon, wiens
naam ik met ere noem, mij ooit vertelde dat hij in de jaren dat hij staatssecretaris
van Justitie was, over het algemeen mensen die een beroep deden op de vluchtelingenstatus
persoonlijk ontving. Dat model bleek niet haalbaar toen de aantallen toenamen.Dit wetsvoorstel voorziet in een bundeling van gelijksoortige vorderingsrechten
die dan in één procesgang worden afgedaan. De voordelen daarvan
zijn evident: het gaat sneller en goedkoper en voorkomt datgene wat ik aantrof
als titel van een artikel over massaschades: "U bent met teveel, dus krijgt
u niets". Een collectieve aanpak kan uiteraard ook nadelen hebben. Niet in
elk geval zullen de eigen bijzondere kenmerken kunnen worden bezien. De partijen
die meedoen in een collectief schadeverhaal zullen individueel ook minder
invloed kunnen hebben op het verloop van de procedure en zullen als het ware
ook niet hun eigen zitting in de rechtszaal hebben, hetgeen voor bepaalde
mensen in bepaalde gevallen genoegdoening kan geven dat zij voor de rechter
verschijnen en daar hun zaak kunnen toelichten. Er treedt dus een zekere globalisering
op. Bepaalde verschillen tussen slachtoffers tellen niet langer, men wordt
een nummer binnen een categorie en vooral juristen hebben daar moeite mee.Wat echter te doen indien dit alles in abstracto wellicht niet volmaakt
goed zou zijn, maar in de praktijk wel zou werken? Het systeem dat nu aan
de orde is, moet uiteraard voldoen aan enkele belangrijke rechtsbeginselen,
zoals onder meer neergelegd in het EVRM en de Grondwet. In dat verband is
met name relevant, dat mensen dit soort vorderingen kunnen voorleggen aan
een onafhankelijk gerecht dat bij de wet is ingesteld. Op dat
punt zijn principiële bezwaren naar voren gebracht die wij vandaag wellicht
ook nog van andere sprekers horen, maar men heeft beoogd die in dit wetsvoorstel
te ondervangen door de procedure zodanig in te richten dat men in ieder geval
toegang heeft tot de rechter die in deze procedure is voorzien en door de
zogenaamde opt-outmogelijkheid. Of dit alles in de praktijk redelijk zal werken,
hangt af van de vraag of de benadeelden steeds reëel de mogelijkheid
zullen hebben gehad om van die opt-outregeling gebruik te maken en daarnaast
van de vraag of de door de rechter goedgekeurde regelingen redelijk zullen
uitwerken in alle gevallen waarop de regeling betrekking heeft. Met name de
combinatie van deze twee omstandigheden is van doorslaggevende betekenis.
Ik denk dat er best gevallen kunnen zijn waarin een goedgekeurde overeenkomst
onredelijk lijkt uit te werken en wellicht ook feitelijk onredelijk uitpakt.
Met name in die situatie zal een benadeelde dan afwillen van de consequentie
van het niet gebruikt hebben van de opt-outmogelijkheid. Hij kan dan niet
veel anders dan zich te beroepen op het feit dat het hele stramien waarmee
hij geconfronteerd is in strijd zou zijn met art. 6 EVRM. Je kunt dan denken
aan situaties waarin een schadepot is gevormd die eigenlijk al grotendeels
of wellicht wel geheel leeg is op het moment dat de claim zou opduiken waarmee
de betrokkene komt. Acht de minister het denkbaar dat de hier aan de orde
zijnde wettelijke regeling weliswaar in zijn algemeenheid niet strijdig is
met het gestelde in art. 6 EVRM, maar dat onder omstandigheden op basis van
deze wet genomen besluiten daarmee wel strijdig zouden kunnen worden bevonden?Vervolgens wil ik stilstaan bij de vraag hoe het voorgestelde systeem
in de praktijk zal gaan werken en welke problemen zich daarbij mogelijkerwijze
kunnen voordoen. Ik ga er maar van uit dat iedereen dan altijd zijn eigen
belangen nastreeft. Hoe werkt het dan?Allereerst de benadeelden. Hoe ontstaat eigenlijk een stichting of vereniging
die voldoende representatief is om hun belangen te behartigen? Ik heb toch
het gevoel dat het enigszins naïef is om te denken er een soort idealisme
aan de orde is, dat benadeelden zich in hun vrije tijd organiseren en zo'n
stichting opzetten om voor hun belangen op te komen. Zo zal het niet altijd
gaan. Ik denk dat de schadeveroorzaker er zelf wel eens belang in kan zien
om te zorgen dat er zo'n stichting komt en daar zelfs wellicht financiële
middelen voor ter beschikking zal stellen. Daar is ook niet per se iets op
tegen, mits hij langs die weg maar geen invloed koopt binnen die stichting
die voor de belangen van de benadeelden zou moeten opkomen. Acht de minister
het overigens denkbaar dat de introductie van dit stelsel in de wet met zich
brengt dat een zodanige stichting ten opzichte van de schadeveroorzakende
partij aanspraak kan maken op afgifte van een lijst van benadeelden in het
geval dat aangenomen mag worden dat die partij daarover beschikt?Ik denk dat wat die benadeelden betreft er ook wel initiatieven zullen
komen vanuit de advocatuur. Dat betekent dan dat een of meer advocaten een
stichting oprichten en financiële middelen ter beschikking stellen om
benadeelden te verzamelen en te organiseren. In ieder geval in de Verenigde
Staten is dat het gebruikelijke stramien. Dat kan leiden tot allerlei problemen.
Als men kijkt naar de positie van een advocaat, dan gaat men over het algemeen
toch uit van een soort persoonlijke vertrouwensrelatie tussen cliënt
en advocaat. Wat betekent dat als men voor honderden cliënten gaat optreden?
Normaal gesproken zal een advocaat ook communiceren met zijn cliënt over
de aanpak van een zaak. Hij is daar zelfs toe gehouden, maar bij duizenden
cliënten is dat niet meer mogelijk. Je krijgt dan al gauw voorlichtingsavonden,
nieuwsbrieven, e.d. Dan gaat de cliënt ook minder greep krijgen op wat
in feite wel in zijn naam gebeurt. De cliënt zal de advocaat informatie
geven en die zal die informatie als het ware gaan delen met andere medeslachtoffers.
Er kunnen zich tegenstrijdige belangen gaan voordoen. Er kunnen tegenstrijdige
belangen bestaan binnen de groep benadeelden. Het kan ook een belang zijn
van de georganiseerden dat de groep niet te groot wordt, omdat anders een
verwatering van de uitkeringen optreedt. Men kan zich de vraag stellen of
een advocaat die opkomt voor een groep benadeelden alleen rekening moet houden
met zijn huidige cliënten, of ook met de mensen die zich nog niet bij
zijn stichting hebben aangemeld. En wat te doen indien de benadeelden het
onderling niet eens zijn, dat een minderheid zich keert tegen wat een meerderheid
wil accepteren? Daardoorheen speelt dat de financiële belangen van de
behandelende advocaat niet per se overeenstemmen met die van zijn cliënten;
dat ziet men ook in de VS. Zulks raakt de wijze van honorering van advocaten
bij dit werk: die zullen in het algemeen hun aanloopkosten vergoed willen
zien. Die bestaan hier niet enkel uit de traditionele juridische advisering –
het maken van een overeenkomst, het indienen van een verzoekschrift –
maar ook uit veel organisatorisch werk. Dergelijke zaken hebben zich al voorgedaan
in de landen waarin dit stelsel bestaat, zelfs in hevige mate. Als we dit
stelsel aanvaarden, zullen we daar in Nederland dus ook over moeten nadenken,
en wel het liefst voordat de problemen zich manifesteren. Een suggestie aan
de minister: meld dit onderwerp aan bij de adviescommissie over de positie
van de advocatuur die recent is geïnstalleerd.Dit alles geldt voor advocaten die onder het tuchtrecht vallen. Laten
we nog een stap verder zetten: al dit organisatiewerk, het opzetten van stichtingen,
het verzamelen van benadeelden, kan ook het terrein worden van mensen die
helemaal niet onder enig tuchtrecht vallen. Natuurlijk moeten zij op enig
moment advocaten inschakelen voor het indienen van een verzoekschrift, maar
dat kan gewoon tegen een met een advocaat overeen te komen tarief. De organisators
zouden natuurlijk zeer wel afspraken kunnen maken op basis van no cure, no
pay of pars pro litis. Zo ontstaat een heel ander beeld: willen wij dat? Moet
het bestuur in de stichting overigens bestaan uit benadeelden, mogen bestuursleden
worden gehonoreerd? Mij viel op dat deze zaken aan de overzijde wel aan de
orde zijn geweest, maar allemaal bedekt zijn met het antwoord dat de stichting
of vereniging voldoende representatief moet zijn terzake van de behartiging
van de desbetreffende belangen en dat de rechter dat zal bezien. Het is de
vraag of dit alles oplost.Nu de positie van partijen die gehouden zijn tot vergoeding van schade.
Waar ligt hun belang? Ik denk dat dit soort partijen in het
algemeen er belang in zullen zien dat zij op het moment dat zij de overeenkomst
sluiten, precies weten waar ze aan toe zijn; dat er een bepaald maximumbedrag
wordt gefixeerd als bijdrage die moet worden geleverd. Dat betekent een voorkeur
voor een systeem waarin zo'n bedrag in de overeenkomst is vastgelegd. Dat
leidt er weer toe – dit komt ook in de stukken aan de orde – dat
die partijen in het stadium van het sluiten van de overeenkomst of de onderhandelingen
daarover, er belang bij hebben om het aantal slachtoffers zo klein mogelijk
voor te stellen, evenals hun schade. Ik denk dat niet altijd de problemen
terzake zullen kunnen worden voorkomen doordat de rechter een actieve betrokkenheid
heeft bij de vaststelling en goedkeuring van zo'n overeenkomst. Ook de systematiek
van naar evenredigheid te verminderen vergoedingen indien de bodem van de
schadepot in zicht komt, kan onredelijk werken als de benadeelden gebonden
blijven aan de oorspronkelijke overeenkomst. Bij massaschade van het type
mass exposure accidents zou daarom een openeindregeling de hoofdregel moeten
zijn; slechts bij uitzondering zou genoegen moeten worden genomen met een
vaste schadepot. In dit verband is niet geheel duidelijk wanneer het verantwoord
is het in artikel 910, lid 2 bedoelde restant van de schadepot uit te keren,
omdat vrijwel nooit met zekerheid kan worden vastgesteld dat voldoening van
alle gerechtigden reeds heeft plaatsgevonden – dit laatste met name
niet in gevallen van long-tailschade.Als grote groepen benadeelden gebruikmaken van de opt-outregeling, zal
de partij die de vergoeding moet betalen zich afvragen wat zij met de groep
aanmoet die uit het systeem is gestapt. Dat kan leiden tot procedures, die
men weer kan schikken, wellicht tegen hogere bedragen dan in de goedgekeurde
overeenkomst. Als de groep maar groot genoeg is, is het zelfs mogelijk dat
men met die groep opnieuw aan tafel gaat zitten en tracht een nieuwe overeenkomt
te bereiken, tegen hogere bedragen, waarbij zo'n tweede overeenkomst ook weer
een goedkeuring kan krijgen.Voorzitter: Bierman-Beukema toe WaterDe heer Wagemakers (CDA):Ten slotte de positie van de rechterlijke macht. Deze krijgt dit soort
overeenkomsten ter goedkeuring voorgelegd. Het is een goede zaak dat een en
ander is geconcentreerd bij het gerechtshof te Amsterdam; daar kan dan beleid
worden ontwikkeld en knowhow worden opgebouwd. Ik wil benadrukken dat het
van belang is dat de rechters een actieve opstelling kiezen. Zij moeten zeker
niet op voorhand genoegen nemen met de informatie die zij van de partijen
krijgen, maar zelfstandig een oordeel vormen. In die context schuilt enig
risico. Uit mijn eigen praktijkervaring met rechters is mij althans in de
loop der jaren gebleken dat zij zelden problemen maken indien partijen die
problemen niet hebben. Dus waarom zou de rechter ontevreden zijn als er een
regeling tussen partijen wordt getroffen waarover deze zelf tevreden zijn?
Het vormt ook een bron van verleiding om te denken: als de overeenkomst wordt
goedgekeurd, zijn wij ook van deze vijf- of tienduizend schadegevallen af.
Toch zal de rechter actief moeten zijn en zal hij zich vragen moeten stellen
die partijen zich wellicht niet hebben gesteld.Dat is geen simpele taak, want onder omstandigheden kan van zijn beslissing
het voortbestaan van bedrijven afhangen, bedrijven met soms heel veel werknemers,
met de spreekwoordelijke vraag: "Wie bezit dan dat bedrijf, de gelaedeerden
of de aandeelhouders?" Deze problematiek is ook bekend in het faillissementsrecht,
die ooit is beantwoord in het Sigmaconarrest, waarbij is uitgesproken dat
niet altijd de belangen van de crediteuren bepalend zijn voor de afwikkeling,
maar ook de maatschappelijke belangen die in dit kader een rol spelen rondom
de vordering. Speelt dat ook hier?In artikel 909, lid 1 is bepaald dat een ingevolge de overeenkomst genomen
beslissing over de vergoeding bindend is. In de memorie van toelichting wordt
gesteld dat er in dit verband sprake kan zijn van arbitrage. Dit betreft dus
arbitrage die door de goedkeuring van de overeenkomst aan benadeelden wordt
opgelegd. Hoe verhoudt zich dat tot het gestelde in artikel 1020, lid 2 Wetboek
van Strafvordering waarin is vastgelegd dat partijen zich actief dienen te
verbinden om een tussen hen bestaand geschil aan arbitrage te onderwerpen?Als men over het laatste vraagstuk nadenkt, kan men die vraag wat wijder
trekken en zich meer in het algemeen de vraag stellen waarom eigenlijk is
gekozen voor een systeem van opt-out? Ik krijg de indruk uit de stukken –
maar de minister heeft daarover wellicht meer informatie – dat Nederland
in die keuze vrijwel alleen staat. Andere landen die een regeling van massaschade
kennen, hebben steeds gekozen voor een systeem van opt-in. De ervaringen leren,
vooral in de Verenigde Staten, dat dit er nog steeds toe kan leiden dat vrijwel
alle benadeelden meedoen. Op dit punt krijg ik graag nog een nadere toelichting.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Mevrouw de voorzitter. De directe aanleiding voor het wetsvoorstel dat
wij vandaag behandelen, vormt de al lang lopende zaak van de slachtoffers
aan wie zo tragisch schade is veroorzaakt door het gebruik van het des-hormoon.
Tussen de stichting die de belangen behartigt van de des-slachtoffers, het
Des-schadefonds en de schadeveroorzakers, de des-producenten, is inmiddels
overeenstemming bereikt over een schaderegeling. Het overleg verkeert echter
in een impasse, omdat de des-producenten de regeling alleen willen accepteren
als vaststaat dat alle slachtoffers door de regeling gebonden zijn. Het Des-schadefonds
heeft vervolgens aan de minister om een wettelijke regeling verzocht teneinde
de overeenkomst verbindend te kunnen doen verklaren. De minister heeft aan
dit verzoek gevolg gegeven, maar heeft, zoals de memorie van toelichting uitdrukkelijk
stelt, daarbij niet gekozen voor gelegenheidswetgeving maar voor een algemene
wettelijke regeling voor de vergoeding van massaschade. De reden daarvoor
is, aldus de memorie van toelichting, dat ook andere overeenkomsten die aan
de daarvoor gestelde voorwaarden voldoen verbindend kunnen worden verklaard.Die algemene wettelijke regeling behandelen wij vandaag. Maar tegelijkertijd
weten wij allen dat de wettelijke regeling waarover wij vandaag
spreken dringend gewenst wordt door het Des-schadefonds. Dat maakt de behandeling
van het wetsvoorstel er niet makkelijker op: mogelijke bezwaren tegen de voorgestelde
wettelijke regeling kunnen nauwelijks los worden gezien van, en worden overschaduwd
door de noodzaak en ook de wens om in de door het Des-schadefonds gewenste
wettelijke regeling te voorzien. Als gevolg van de keuze van de wetgever voor
een algemene wettelijke regeling moeten wij echter het wetsvoorstel beoordelen
naar de maatstaven die gelden voor een alle burgers bindende wettelijke regeling.
Ik zal dat vandaag namens de VVD-fractie doen, voorzitter.Het wetsvoorstel lost het probleem op dat het voor belangenorganisaties
niet mogelijk is om in een collectieve actie schadevergoeding te vorderen.
Artikel 3: 305a, lid 3, van het Burgerlijk Wetboek stelt het heel duidelijk:
"Een rechtsvordering als bedoeld in lid 1 kan niet strekken tot schadevergoeding
te voldoen in geld."Het wetsvoorstel nu maakt het wél mogelijk dat een overeenkomst
tot collectieve schadeafwikkeling tussen een stichting of vereniging die de
belangen van benadeelden behartigt en de schadeveroorzakers, verbindend wordt
verklaard voor de hele groep door de uitspraak van de rechter. Zo staat te
lezen in artikel 7: 908, lid 1, van het Burgerlijk Wetboek, volgens het wetsvoorstel.
Na de uitspraak tot verbindendverklaring door de rechter heeft de overeenkomst
tot collectieve schadeafwikkeling de gevolgen van een vaststellingsovereenkomst.
Dit betekent dat partijen gebonden zijn aan wat in de overeenkomst is bepaald
over wat rechtens voor hen geldt. De voordelen van deze vorm van collectieve
schadeafwikkeling zijn evident: - de schadeveroorzakers, bedrijven,
en hun verzekeraars hebben het voordeel dat zij niet betrokken worden in een
veelheid van procedures, waardoor de kosten van verdediging hoog kunnen oplopen;- bovendien biedt een overeenkomst tot collectieve schadeafwikkeling
het voordeel dat de schadeveroorzakers en hun verzekeraars in belangrijke
mate zekerheid verkrijgen over de financiële verplichtingen die zij hebben
tegenover de benadeelden;- de benadeelden kunnen binnen korte tijd
een reëel schadebedrag krijgen zonder dat zij zich jarenlang in een moeizame
juridische procedure behoeven te begeven, met alle risico's van hoge kosten,
emotionele belasting en wellicht een onzekere kans op succes;- ook
de maatschappij profiteert, omdat de kosten van mogelijk jarenlange civiele
procedures worden uitgespaard.Maar de voorgestelde regeling kent ook nadelen en die nadelen raken belangrijke
rechtsbeginselen. In het voorlopig verslag is door de VVD-fractie een aantal
vragen hierover gesteld. De memorie van antwoord heeft wel meer duidelijkheid
gegeven, maar heeft de bezwaren die de VVD-fractie op dit punt heeft, niet
of nog niet kunnen wegnemen.Voor de VVD blijft een groot bezwaar dat inbreuk wordt gemaakt op het
beginsel van partijautonomie in het burgerlijk procesrecht en op het in artikel
17 Grondwet verankerde, aan eenieder toekomende recht op toegang tot de rechter.
In één adem vermeld ik daarbij artikel 6 van het EVRM.Ik noem als voorbeeld de volgende punten: - benadeelden zijn
min of meer automatisch partij bij een (collectieve) overeenkomst om hun schade
of een deel daarvan vergoed te krijgen. Wil een benadeelde geen deel uitmaken
van de collectieve overeenkomst dan moet er actie worden ondernomen: opt-out.
Gebruikelijk is echter dat een persoon niet gebonden is aan een overeenkomst,
tenzij hij duidelijk te kennen heeft gegeven partij te willen zijn bij de
overeenkomst;- de periode voor opt-out bedraagt zes maanden. Wanneer
een benadeelde die vervaltermijn laat verstrijken, maakt hij automatisch deel
uit van de collectieve overeenkomst en is er geen mogelijkheid meer voor hem
zijn schade individueel te verhalen. De gang naar de rechter is afgesloten;- de collectieve overeenkomst kan bepalen dat het recht op vergoeding
vervalt als de gerechtigde niet binnen één jaar nadat hij op
de hoogte is geraakt van de opeisbaarheid van de vergoeding, daarop aanspraak
heeft gemaakt (art. 7: 907, lid 6, BW). De gang naar de rechter is afgesloten;- degenen die geen deel uitmaken van het collectief en die wél
gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid tot opt-out, kunnen zo lang de
onderhandelingen tussen het collectief en de schadeveroorzaker lopen, niet
procederen tegen de schadeveroorzaker. De gang naar de rechter is, zij het
tijdelijk, afgesloten. Dat kan vele jaren duren, met het risico dat wanneer
er eindelijk geprocedeerd kan worden de schadeveroorzaker inmiddels failliet
is verklaard, bijvoorbeeld omdat de overeenkomst met het collectief alle financiële
middelen van de schadeveroorzaker opgesoupeerd heeft;- wanneer er
een bedrag is bepaald voor de vergoeding van de schade aan het collectief
en er blijken uiteindelijk minder benadeelden te zijn dan in eerste instantie
gedacht, wordt het totale schadebedrag verminderd. Daartegenover staat dat
wanneer er méér benadeelden zijn dan in eerste instantie gedacht,
het schadebedrag niet evenredig wordt verhoogd. De regeling lijkt nogal in
het voordeel van de schadeveroorzaker. Is die veronderstelling juist?- wat te doen als vele jaren na de schadeveroorzakende gebeurtenis en
vele jaren nadat de rechter de collectieve overeenkomst onherroepelijk verbindend
heeft verklaard, zich opnieuw schadegevallen voordoen waarvan wordt vastgesteld
dat deze eveneens het gevolg zijn van de oorspronkelijke schadeveroorzakende
gebeurtenis, zoals in het geval van de asbestproblematiek?Hebben de nieuwe benadeelden, ieder voor zich, dan zes maanden de tijd
voor een opt-out, ook al zijn zij volstrekt onbekend met het feit dat eerder,
vele jaren gleden, een collectieve overeenkomst door de rechter verbindend
is verklaard? Indien zij zes maanden hebben voor een opt-out, betekent dit
dan niet dat voor hen de zesmaandentermijn als een soort verjaring geldt?
Laten zij namelijk de zes maanden verstrijken – ze weten namelijk niet
van het bestaan van de collectieve regeling, laat staan van de zesmaandentermijn –
en blijkt de zesmaandentermijn voor de opt-out wél op hen van toepassing,
dan nemen zij, ongewild, automatisch deel in de collectieve regeling. De gang
naar de rechter is dan afgesloten. De relatieve verjaringstermijn van vijf
jaar bij letsel is met viereneenhalf jaar teruggebracht tot zes maanden. En
daar komt dan nog bij dat de zesmaandentermijn een vervaltermijn
is en geen verjaringstermijn. Dus de gang naar de rechter is in principe definitief
afgesloten.Hoe beoordeelt de minister in dit licht het afschaffen van de absolute
verjaring bij schade door dood of letsel met als argument de redelijkheid
en billijkheid? Of verwacht de minister dat in de door mij zojuist geschetste
situatie een slachtoffer sowieso tóch de mogelijkheid heeft zich tot
de rechter te wenden met een beroep op de redelijkheid en billijkheid?Wanneer de opt-outregeling in de door mij geschetste situatie van toepassing
zou zijn en de benadeelde heeft daarvan geen gebruik gemaakt, valt voor de
benadeelde dan nog een uitkering conform de collectieve regeling te verwachten?
Is er nog geld beschikbaar? Betekent een en ander dat altijd in een collectieve
regeling een bedrag gereserveerd moet worden met het oog op eventuele toekomstige
schadeclaims ten gevolge van dezelfde schadeveroorzakende gebeurtenis? Betekent
dit, dat wanneer zo'n bepaling in de collectieve overeenkomst ontbreekt, de
rechter niet kan en niet mag overgaan tot het verbindend verklaren van de
overeenkomst?Wanneer er na vele jaren een grote groep nieuwe slachtoffers blijkt te
zijn die mogelijkerwijs gebruik hebben gemaakt van opt-out of voor wie de
opt-outregeling niet geldt, bestaat dan de mogelijkheid dat opnieuw een collectieve
schadeafwikkeling tot stand komt of is een nieuwe regeling niet mogelijk onder
het motto: er is ooit, vele jaren geleden, een collectieve schaderegeling
tot stand gekomen en die is bindend tot in lengte van jaren voor schade als
gevolg van dezelfde schadeveroorzakende gebeurtenis? En is er vervolgens voor
de leden van de nieuwe groep slachtoffers geen andere mogelijkheid dan individueel
te procederen?De door mij genoemde punten overziende, vraagt mijn fractie zich af waarom
niet is gekozen voor het opt-inprincipe, zoals onder andere de Zweedse regeling
die kent, in plaats van het opt-outprincipe? Naar het oordeel van mijn fractie
zouden met een opt-inregeling de grootste bezwaren tegen het beknotten van
de rechten van de burger op toegang tot de rechter kunnen worden weggenomen.
Een andere mogelijkheid zou zijn het verbod van artikel 3: 305a, lid 3, BW
te schrappen. Daarmee zou tevens op eenvoudige wijze het probleem van de strooischade
worden opgelost. Strooischade valt namelijk buiten het bereik van het wetsvoorstel.
In de memorie van antwoord geeft de minister aan dat met behulp van artikel
3 : 305a, lid 3, BW strooischade kan worden teruggevorderd via de constructie
van de onverschuldigde betaling. Door het verbod van artikel 3 : 305a, lid
3, BW te schrappen zou die constructie niet meer nodig zijn.Mijn fractie vraagt zich werkelijk af of de juridisch-technische bezwaren
tegen het schrappen van het verbod van artikel 3 : 305a, lid, 3 BW, waarvan
in de memorie van toelichting melding wordt gemaakt, opwegen tegen de fundamentele
juridische bezwaren op het terrein van de rechtsbeginselen die zijn in te
brengen tegen het voorliggende wetsvoorstel.Er is nog een ander probleem dat met dit wetsvoorstel binnengehaald zou
kunnen worden en waaraan mijn fractie niet voorbij wil gaan. Het zal ook de
minister bekend zijn dat onder andere na de ramp op Tenerife en na de Bijlmerramp
zich het fenomeen voordeed dat Amerikaanse advocaten grote interesse voor
Nederland aan de dag legden, omdat zij een lucratieve markt zagen in mogelijke
collectieve schadeclaims. Helaas bleek er geen markt voor hen, omdat er niets
viel te beginnen met het verbod van artikel 3 : 305a, lid 3, BW. Wanneer het
wetsvoorstel wet zou worden, bestaat wél de mogelijkheid voor collectieve
schadeafwikkeling. Zoals mijn fractie de wettelijke regeling leest, staat
niets in de weg aan Amerikaanse advocaten of aan wie dan ook, behalve Nederlandse
advocaten, om in geval van collectieve schade een stichting of vereniging
van benadeelden op te richten, de onderhandelingen in te gaan met de schadeveroorzakers,
een voor benadeelden fortuinlijke "deal" te sluiten en de benadeelden een
percentage van het overeengekomen schadebedrag te vragen: no cure, no pay.
De minister heeft bij herhaling als zijn mening uitgesproken dat hij een verklaard
tegenstander is van het "no cure, no pay"-principe. Onderkent de minister
het door mij gesignaleerde gevaar van no cure, no pay? Zo ja, is de minister
voornemens maatregelen te treffen om dit te verhinderen en, zo ja, welke?
Is de minister het met de leden van de VVD-fractie eens dat dit probleem zich
niet voordoet wanneer het verbod van artikel 3:305a, lid 3 van het Burgerlijk
Wetboek geschrapt zou worden, omdat er dan sprake is van een rechtsvordering,
waarvoor bijstand van een advocaat is vereist, die vervolgens gebonden is
aan het thans nog geldende verbod op no cure, no pay?Mevrouw de voorzitter, ik rond af. Het zal u duidelijk zijn dat de VVD-fractie
worstelt met het wetsvoorstel. De Scylla en de Charybdis: aan de ene kant
de zo dringend gewenste regeling voor het Des-schadefonds en aan de andere
kant de in de ogen van mijn fractie onvervreemdbare rechten van de burger,
zoals het recht op toegang tot de rechter. Wij wachten met meer dan gewone
belangstelling de beantwoording door de minister af.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. Nu de finale behandeling van het voorliggende wetsvoorstel
aan de orde is, willen de fracties van SGP en ChristenUnie die gelegenheid
benutten om enkele laatste opmerkingen te maken.De afwikkeling van massaschade is een complexe materie met vele facetten
en vele betrokkenen. Het recht doen aan die vele belangen en het verdisconteren
van de diverse aspecten is niet eenvoudig, mede omdat er grondrechtelijke
en vrij principiële privaatrechtelijke aspecten in het geding komen.
Het is duidelijk dat er een maatschappelijke behoefte bestaat, zowel bij degenen
die slachtoffer zijn geworden van een ramp of, zoals het in de kleurloze termen
van het wetsvoorstel heet: een gebeurtenis, als bij degenen die als aansprakelijk
veroorzaker van zo'n ramp moeten worden aangemerkt, aan een mogelijkheid om
vorderingen tot schadevergoeding terzake op vereenvoudigde wijze, minder belastend
en kostbaar, te kunnen afdoen. Over die maatschappelijke behoefte bestaat
vrij grote eenstemmigheid.Weliswaar kan ook onder het huidige recht massaschade collectief worden
afgewikkeld, maar de mogelijkheden zijn geenszins optimaal. Een belangenorganisatie
kan een collectieve actie op de voet van artikel 3:305a BW instellen ter verkrijging
van een verklaring voor recht, maar deze kan niet tot vergoeding
van schade leiden. Zo'n organisatie kan ook werken met volmachten of lastgevingen
ter incasso of een proefproces aanspannen. Het zijn echter alle weinig adequate
en efficiënte methodes. Het voorstel creëert de mogelijkheid van
een collectieve vaststellingsovereenkomst tussen betrokken partijen, waarin
aansprakelijke partijen met een belangenorganisatie van benadeelden tot een
evenwichtige schaderegeling of eigenlijk een soort schikking komen, die door
de rechter verbindend wordt verklaard na volledige inhoudelijke toetsing.
Mocht het voorstel worden aanvaard door deze Kamer dan beschikken we volgens
de verkorte titel van het wetsvoorstel over een "Wet collectieve afwikkeling
massaschade". Daarbij mag evenwel opgemerkt worden dat het begrip "massaschade"
geen wettelijke status heeft of krijgt. Het begrip komt niet voor in het Burgerlijk
Wetboek of het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Artikel IV geeft aan
dat de wet kan worden aangehaald als "Wet collectieve afwikkeling massaschade".
Maar in de uitgebreide titel 7.15 van het BW– dus de titel van de vaststellingsovereenkomst –
zal men het woord"massaschade" niet aantreffen. En de nieuwe titel 7.14 van
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering betreft de "rechtspleging in zaken
betreffende de verbindendverklaring van overeenkomsten strekkende tot collectieve
schadeafwikkeling". Het accent valt terecht op het collectieve element in
de schadeafwikkeling en het voorstel vormt als zodanig een bevestiging en
uitbreiding van het collectiveringsproces of de collectiveringstendens die
in het privaatrecht waarneembaar is. In die collectieve afwikkeling zijn toch
ook de "schaalvoordelen" besloten, die de regering veilig wil stellen? Kortom,
het is de vraag of de citeertitel wel juist is gekozen.De rechterlijke verbindendverklaring, die een inbreuk maakt op de regel
dat contracten slechts partijen binden, roept onwillekeurig de vergelijking
met het algemeen verbindend verklaren van een cao op, waarvoor de bevoegdheid
aan de minister en niet aan de rechter is toebedeeld. Hoe ongebruikelijk en
uitzonderlijk de verbindendverklaring door de rechter ook is, bij de afwikkeling
van massaschade achten wij deze, evenals bijvoorbeeld bij de homologatie van
een akkoord in een faillissementsprocedure, verdedigbaar. Het voorstel bevat
al met al toch een redelijk complexe regeling. De rechterlijke toetsing van
een vaststellingsovereenkomst zal, naar wij verwachten, geen sinecure blijken.
Vooral niet wanneer men er zich rekenschap van geeft dat na de verbindendverklaring
kan blijken dat er nog andere benadeelden zijn, terwijl in de meerpartijenovereenkomst
toekomstige schade niet is uitgesloten. En wat als de betalingscapaciteit
van de aansprakelijke partijen ook nog eens onvoldoende blijkt te zijn? Deze
en andere omstandigheden die het proces kunnen compliceren, hebben de vraag
doen rijzen – en het is onze vraag nog steeds – of de rechter
niet veel meer betrokken zou moeten worden bij de preprocessuele fase. Zie
bijvoorbeeld het interim-rapport van de commissie voor de fundamentele herbezinning
op het Nederlands burgerlijk procesrecht. Die vraag heeft gedurende de behandeling
in de Tweede Kamer van het voorstel ook reeds een rol gespeeld, maar heeft
een negatief antwoord gekregen. De minister verwacht niet dat de rechter in
de voorfase toegevoegde waarde kan hebben. Wij zijn er echter nog niet van
overtuigd dat een eerdere, actieve bemoeienis van de rechter niet een bekorting
van de gehele procedure tot gevolg zou kunnen hebben.De grote slag die men met dit wetsvoorstel wil maken, is gelegen in de
verbindendverklaring van de overeenkomst. Daarmee kan aanzienlijke efficiencywinst
worden behaald. De keerzijde van de medaille is dat benadeelden die part noch
deel hebben gehad aan de onderhandelingen over het contract, gebonden zijn
aan het resultaat van die onderhandelingen. Dat kan allerlei vragen betreffende
het grondrecht op toegang tot de rechter oproepen. Daarom is de – geclausuleerde –
uitstapmogelijkheid van artikel 7:908, lid 2, gecreëerd. Het grootste
probleem vormen de benadeelden die ten tijde van de aankondiging van de verbindendverklaring
niet met hun schade bekend waren; de situatie waarop artikel 908, lid 3, ziet.
Wat is hun positie wanneer ook nog eens blijkt dat voor de afwikkeling onvoldoende
vermogen beschikbaar is en wat is de positie van de benadeelden die zich aan
de vaststellingsovereenkomst hebben onttrokken? Wil de minister nog eens op
deze vragen ingaan? Het wil ons voorkomen dat benadeelden die op het moment
van de totstandkoming van de vaststellingsovereenkomst niet met hun schade
bekend waren of die na de behoorlijke aankondiging van de beschikking tot
verbindendverklaring binnen zes maanden zijn uitgestapt, gegeven de hoofdelijke
aansprakelijkheid van de schadeveroorzakers, zich voor hun volledige schade
tot hun debiteuren kunnen wenden. De schaderegeling blijft immers een overeenkomst
in de zin van Boek 6 BW, ook na de verbindendverklaring, nog afgezien van
de uitzonderlijke mogelijkheid van een beroep op artikel 6:258 BW. Met excuses
voor de redelijk ingewikkelde en gedetailleerde vraagstelling, zien wij toch
een uitgebreide, heldere reactie terzake van de minister gaarne tegemoet.De vergadering wordt van 14.27 uur tot 14.45 uur geschorst.Voorzitter: Timmerman-BuckMinister Donner:Mevrouw de voorzitter. Wij zijn vandaag bezig met de afsluiting van een
wetsvoorstel dat een lange voorgeschiedenis heeft. Verschillende sprekers
hebben daar ook op gezinspeeld. Het heeft geen uniek, maar wel een bijzonder
karakter, ook als je het bekijkt in de wereld. Het is inderdaad een antwoord
op de massaproductie in de huidige tijd. In die zin ben ik het eens met de
heer Holdijk, die zegt dat wij beter kunnen spreken van een collectieve afwikkeling
van schade dan dat het specifiek de afwikkeling van massaschade is, maar in
de regeling is wel verondersteld dat er massaschade is.Wij beschikken al langer over het collectieve actierecht. Mevrouw Broekers
heeft er terecht op gewezen dat er bij het gebruik van artikel 305a een bepaling
is die verhindert dat er schade wordt gevorderd voor degenen voor wie wordt
opgetreden. In Europa heeft alleen Zweden een regeling die vergelijkbaar is
met de voorliggende. De Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels kennen de zogenaamde
damages class action. Er is ook gewezen op de specifieke voorgeschiedenis in verband met de
schade die als gevolg van het des-hormoon is ontstaan. Uit de huidige praktijk
blijkt dat je niet kunt zeggen dat deze regeling voor een specifiek geval
in het algemeen zal worden toegepast, omdat de regeling vermoedelijk onmiddellijk
van toepassing kan zijn op de afwikkeling van de Dexiazaak, eventueel nog
los van de vragen van Des. In die zin gaan de ontwikkelingen in de samenleving
sneller dan de wetgever kan bijhouden. Wat men voor het ene geval voorziet,
kan dan ook in andere gevallen toegepast worden.Ik zal de algemene inleiding beknotten en meer in het bijzonder ingaan
op de gestelde vragen. De heer Witteveen wees erop dat deze regeling ingeval
van gefixeerde schade hooguit een afwikkelingsmogelijkheid biedt, maar dat
er ook dan een aparte overeenkomst moet zijn waarin de gefixeerde schade wordt
vastgesteld. Ik denk dat de regeling in dat soort situaties beperkt zal worden
toegepast.Door meerdere woordvoerders is gevraagd hoe omgegaan moet worden met het
probleem van de sluipende schade, waarvan men later ontdekt dat men deze heeft.
De heer Witteveen heeft er terecht op gewezen dat een van de redenen voor
inschakeling van de rechter is dat deze niet alleen een registrerende, maar
ook een actieve functie heeft. Daarom is de regeling van het toetsingsrecht
veel uitgebreider dan wanneer er een passieve rol zou zijn. De rechter moet
met grote zorgvuldigheid nagaan of er rekening wordt gehouden met de belangen
die in het geding zijn. Hij kan ondermeer uit eigen beweging deskundigen inschakelen.Cruciaal is ook dat de rechter nagaat of belanghebbenden die nog niet
met de schade zijn geconfronteerd, voldoende aan hun trekken kunnen komen.
Wat dat betreft moeten gesloten regelingen extra voorzichtig tegemoet worden
getreden. In die situatie zal er inderdaad ook gekeken moeten worden of de
sleutel die wordt vastgelegd, beantwoordt aan het beeld van het aantal belanghebbenden
dat betrokken is en of de middelen daarvoor voldoende zijn. Ik ga in antwoord
op de vragen van de heer Wagemakers en mevrouw Broekers nog meer in het bijzonder
in op de positie van personen die later schade lijden en die eventueel van
de opt-out gebruik maken. Ik ben het dus eens met de constatering van de heer
Witteveen dat de rechter hier een andere functie heeft dan normaal in het
burgerlijk recht en dat hij niet een passieve, maar een actieve quasi bestuurlijke
functie heeft. Dit is juist geen taak die je aan het bestuur zou opleggen.Er is gewezen op het risico van de advocatuur en de claimcultuur. Het
is uiteraard mogelijk dat er advocaten zijn betrokken bij de stichting die
procedeert voor belanghebbenden. Er zijn dan twee posities: of zij zitten
in het bestuur van de stichting of zij zijn door de stichting ingehuurd als
advocaat. In het laatste geval zal het moeten gaan om iemand die in Nederland
kan procederen. Daarmee valt hij onder het tuchtrecht en het toetsingsrecht
van de tuchtrechter en zal bijvoorbeeld een regel als no cure, no pay ook
van toepassing zijn.Wat de vergoeding is van personen in het bestuur die de organisatie op
poten hebben gezet, zal een element zijn van de overeenkomst, in ieder geval
van de vraag of deze organisatie voldoende representatief is voor de slachtoffers
of niet. Dit staat los van de vergoede gelden want die kunnen voorwerp van
de overeenkomst zijn. De overeenkomst regelt de schadevergoeding en daar zal
het salaris van de advocaat niet op in mindering worden gebracht, maar niet
van de advocaat die voor de rechter optreedt, want die treedt voor de organisatie
op.De ervaring leert dat, wil men uitzicht hebben op overeenstemming, de
bedrijven die bij dit soort schades worden aangesproken, een beeld moeten
hebben van de totale omvang van de schade waarvoor men aangesproken wordt,
anders kan men er beter voor kiezen om te procederen in alle individuele gevallen.
Dit bleek ook in de Dexiazaak waarin de processen zijn voortgegaan nadat de
poging van de heer Oosting was gestrand. Toen een aantal rechtsvragen duidelijker
waren en er een beter beeld bestond van de totale omvang werd het voor Dexia
aantrekkelijk om tot een overeenkomst te komen.Daarom is er gekozen voor een opt-outsysteem in plaats van voor een opt-insysteem.
Bij een opt-insysteem weet degene die aangesproken wordt, niet op voorhand
hoeveel personen aanspraak kunnen maken. Het is dan uiteraard ook de vraag
of de fles halfvol of halfleeg is, want je weet ook niet op voorhand hoeveel
eruit zullen stappen. Ik erken dit, maar ik wijs erop dat dit in ieder geval
een beeld geeft van de waarschijnlijke totale omvang. Daarom is in de regeling
bepaald dat men kan terugtreden. Dit kan onderdeel zijn van de overeenkomst
als te weinig mensen gebruikmaken van de algemene regeling en eruit stappen.Een opt-insysteem betekent niet dat men sine diae alsnog onder een overeenkomst
kan vallen. In de praktijk zoals die zich in een opt-insysteem ontwikkelt,
gaat het om termijnen waarbinnen men kan kiezen voor een overeenkomst. Als
men die termijn niet heeft gehaald, is men voor altijd uitgesloten van de
regeling. Derhalve speelt ook de vraag "halfvol of halfleeg?". Aangezien de
bereidwilligheid van schadeveroorzakers om tot een overeenkomst te komen naar
ons inzicht bij een opt-outsysteem groter zal zijn dan bij een opt-insysteem,
moet je je afvragen of een opt-insysteem met onvermijdelijk strakke termijnen
niet tot wezenlijk andere resultaten of zelfs tot ongunstige resultaten zal
leiden voor de benadeelden.De heer Wagemakers heeft een aantal vragen gesteld, waaronder de vraag
naar de situatie die rechtens ontstaat als de schadepot al leeg is op het
moment dat onder de overeenkomst vallende claims nog moeten worden afgedaan.
De vraag is of men met een beroep op artikel 6 EVRM onder de overeenkomst
uit kan komen. De heer Holdijk wees op Boek 6 betreffende de onvoorziene omstandigheden.
In deze situatie moet onderscheid worden gemaakt tussen de situatie waarin
de benadeelde op het moment van het verbindend verklaren weet dat hij tot
de benadeelden behoort en de situatie waarin men pas later begrijpt dat men
schade heeft. Wie later ontdekt benadeelde te zijn en dan met een lege schadepot
wordt geconfronteerd, zal gebruik kunnen maken van zijn opt-outrecht en zal
alsnog individueel kunnen procederen. Een benadeelde kan eventueel ook met
een nieuwe groep benadeelden onderhandelen over een nieuwe pot met geld. Het
betekent niet dat de ene regeling uitsluit dat er een andere regeling tot
stand kan komen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):U zei zojuist dat degenen die later met hun schade bekend raken, de mogelijkheid
van opt-out hebben en dan kunnen proberen om met andere benadeelden een nieuwe
collectieve regeling voor elkaar te krijgen. Dat betekent dat ook alle anderen
gebruik moeten hebben gemaakt van de termijn van zes maanden voor opt-out.
Dat moet dan wel in de tijd met elkaar oplopen en bovendien moet iedereen
ervan op de hoogte zijn geweest dat die mogelijkheid er was.Minister Donner:Ik denk dat daarover een misverstand aan het ontstaan is. Het opt-outrecht
is niet beperkt tot een bepaalde termijn, maar de schadeveroorzaker kan peremptoir
stellen. Artikel 908, derde lid geldt voor degene die niet met zijn schade
bekend kon zijn. In de voorlaatste zin wordt bepaald dat degenen bedoeld in
het eerste lid, schriftelijk een termijn van tenminste zes maanden moet worden
gesteld waarbinnen zij kunnen laten weten niet gebonden te willen zijn. De
vooronderstelling van die regeling is dat men bekend is met het bestaan van
de regeling en derhalve ook met het feit dat er een pot is. Binnen die zes
maanden kan men controleren of er nog geld in de pot zit. De geschetste situatie
dat men pas later op de hoogte raakt van het feit dat men benadeeld is en
dan niet weet dat er een dergelijke regeling is, valt hier niet onder. De
termijn van zes maanden geldt namelijk alleen voor het peremptoir stellen
door de schadeveroorzaker.De situatie ligt anders als het gaat om bestaande benadeelden. Is het
uitgangspunt dat de vaststellingsovereenkomst een pot geld bevat, dan moet
de veroorzaker ervoor zorgen dat de pot er is en dat er op de afgesproken
wijze wordt verdeeld. Blijkt de pot halverwege leeg, dan was er dus minder
geld weggelegd dan afgesproken. Dat is niet zozeer een kwestie van artikel
6 EVRM, maar van wanprestatie. Indien de pot het absolute maximum is, zal
de rechter des te strikter moeten controleren of er een reëel inzicht
bestaat in het totale aantal benadeelden. Theoretisch kunnen er benadeelden
zijn die zich niet hebben gemeld en die niet op de hoogte waren van de verdeling,
maar in de krant over de zaak hebben gelezen. In de overeenkomst met betrekking
tot des is juist met het oog daarop voorzien in een extra pot voor onvoorziene
gevallen. In het heel bijzondere geval dat er toch geen geld meer is, kan
een benadeelde een beroep doen op onvoorziene omstandigheden, of kan hij aangeven
dat in zijn concrete geval toepassing van de regeling in strijd zou zijn met
de redelijkheid en de billijkheid. Of daarvan sprake is, zal echter afhangen
van de omstandigheden. Van belang is, dat het wetsvoorstel mensen niet in
een slechtere positie brengt. Zonder het wetsvoorstel zou men individueel
moeten procederen, maar nu ontstaat de situatie dat er meer ruimte is.Vervolgens vroeg de heer Wagenmakers mij hoe een representatieve stichting
of vereniging ontstaat die de belangen behartigt, en of het denkbaar is dat
de schadeveroorzakers het initiatief nemen. De praktijk laat zien dat, wanneer
zich een geval van massaschade voordoet, de slachtoffers een organisatie oprichten
die in allerlei opzichten hun belangen behartigt. Dat is gebeurd in de zaak-Volendam,
in de Dexiazaak en in de des-zaak, waarvoor het DES Centrum is opgericht.
Dit sluit niet uit dat ook een bestaande organisatie zich de belangen kan
aantrekken. De Consumentenbond heeft dat gedaan in de Dexiazaak. Op enig moment
komt de schadeafwikkeling aan de orde, en dan zal de rechter, mede afhankelijk
van de andere activiteiten van de organisatie die zich bij de rechter presenteert,
moeten vaststellen of deze organisatie voldoende representatief is om in het
kader van dit voorstel een overeenkomst aan de rechter voor te leggen. Een
organisatie die is opgericht door de veroorzakers van de schade, zal minder
snel worden beschouwd als een representatieve organisatie dan een organisatie
die is opgericht door de benadeelden. Een en ander kan echter ook afhangen
van de eventuele instemming van de benadeelden met de organisatie.Formeel is het niet mogelijk dat een organisatie ten opzichte van de schadeveroorzakende
partij aanspraak kan maken op de afgifte van een lijst van benadeelden. Feitelijk
is dit wel mogelijk, omdat de namen van de benadeelden in het verzoekschrift
moeten worden vermeld. Dat is het gevolg van artikel 1013. Maar ook als partijen
nog met elkaar in onderhandeling zijn over een overeenkomst, zal volgens jurisprudentie
van de Hoge Raad de eis van redelijkheid en billijkheid gelden, want deze
criteria zijn ook van toepassing op de precontractuele fase van de onderhandelingen.De heer Wagenmakers vroeg mij ook naar de rol die advocaten kunnen spelen
bij de oprichting van een organisatie. Op die vraag ben ik eerder al ingegaan.
Een advocaat kan overgaan tot de oprichting van een organisatie, maar de vraag
is, of de advocaat handelt als procesgemachtigde voor die organisatie. In
het verlengde daarvan vroeg de heer Wagenmakers aandacht voor de financiële
belangen van de advocaat, die mogelijk strijdig zijn met die van de benadeelde.
Welnu, de discussie over "no cure, no pay" is weer even gevoerd, maar die
zal zeker ook aan de orde komen in de commissie-Van Wijmen, die zich bezig
houdt met de positie van de advocatuur. Daarin zullen deze vragen ook aan
de orde komen. Ik ga daar nu niet verder op in. Zodra de advocaat optreedt
als gemachtigde, valt hij onder de Nederlandse regels met betrekking tot de
procesvertegenwoordiging.Er werd ook nog gevraagd of een organisatie of het bestuur ervan moet
bestaan uit benadeelden om representatief te zijn. Ik wees op de Consumentenbond.
Dat hoeft dus niet per definitie het geval te zijn. Uit dit voorbeeld blijkt
ook dat het mogelijk is dat bestuursleden worden betaald voor hun werkzaamheden,
maar dat dit niet hoeft. Deze zaken zullen allemaal in het kader van de representativiteit
aan de orde kunnen komen.De heer Wagemakers stelde dat partijen die gehouden zijn tot vergoeding
van schade, vooral geïnteresseerd zullen zijn in het totaalbedrag waarmee
zij hun verplichtingen hebben voldaan. Hij maakt zich zorgen over wat er gebeurt
als de bodem van de pot in zicht komt. Er werd al gevraagd wat de situatie
is als de middelen tekortschieten. Hierbij zal de rol van de rechter van belang
zijn. Het risico dat betrekking heeft op personen die later met hun schade
bekend worden, moet zijn afgedekt.Er werd zorg uitgesproken over de rol van de rechter. Hij is mogelijk
geneigd om te veel af te gaan op de informatie die de procespartijen verschaffen.
Die partijen hebben een gezamenlijk belang bij goedkeuring. Dat
aspect speelt een rol. Het belang is echter toch relatief omdat het verkeerd
voorstellen van de zaak ertoe kan leiden dat benadeelden die zich later melden
meer geneigd zullen zijn om van de opt-out gebruik te maken. Daardoor krijgt
de schadeveroorzaker niet de zekerheid over de afbakening van zijn totale
schade die hij wenst. Hij wil immers tot een overeenkomst komen. Er bestaat
daarnaast de mogelijkheid van herroeping van de overeenkomst op grond van
artikel 1018 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Als dat gebeurt,
moeten alle verplichtingen uit de overeenkomst ongedaan worden gemaakt. De
eventuele benadeelden die in het kader daarvan procederen, moeten daar dus
weer op terugkomen.De heer Wagemakers vroeg mijn aandacht voor artikel 909, lid 1, dat bepaalt
dat de onherroepelijke beslissing welke vergoeding een benadeelde ingevolge
een verbindend verklaarde overeenkomst krijgt bindend is. In de toelichting
is opgemerkt dat het een arbitrale beslissing kan zijn. Hij vroeg hoe zich
dat verhoudt tot artikel 17. Ik meen dat er geen probleem is. Arbitrage kan
niet worden opgelegd. Als de overeenkomst in deze voorziet in arbitrage en
een benadeelde daartegen bezwaar heeft, kan hij gebruikmaken van zijn opt-out
en kan hij zelf procederen.Wij hadden het al over het systeem van opt-in en opt-out. Het Zweedse
systeem kent een opt-in en dat van de Verenigde Staten, Canada en Australië
ook. Ik heb al gezegd wat de motieven te zijn van onze keuze. Ook bij een
opt-in gelden doorgaans strikte termijnen waarbinnen men moet kiezen. De heer
Wagemakers wees mij nog op de jurisprudentie inzake faillissementsrecht. Hij
zei dat er rekening moet worden gehouden met andere belangen en hij vroeg
of dat hierbij ook van belang is. Allereerst gaat die jurisprudentie over
de rol van de curator. Het gaat er dan om dat hij niet alleen rekening moet
houden met de financiële belangen, maar ook met bijvoorbeeld belangen
van werkgelegenheid. Ik kan moeilijk vooraf vaststellen, of die jurisprudentie
ook bij massaschade van belang zal blijken te zijn. Wel mag de curator nimmer
de belangen van de gezamenlijke crediteuren achterstellen. Alleen bepaalde
crediteuren mogen achtergesteld worden, althans dat is ook de mening van de
Commissie Insolventierecht. Ik meen dat dit niet snel van toepassing zal zijn
voor de gevallen van massaschade, omdat het daarbij steeds zal gaan om de
gezamenlijke slachtoffers van het schadeveroorzakende feit.Ik heb al gewezen op de algemene motieven voor de keuze voor opt-in/opt-out.
Het misverstand over de termijn van zes maanden is aan de orde geweest. Dat
is namelijk een preëmptoir stellen door de schadeveroorzaker.Mevrouw Broekers heeft gewezen op de collectieve overeenkomst. In dit
verband heeft zij artikel 907, het zesde lid, genoemd. Daarin wordt gesproken
over het verval na één jaar. Ook dat is dus echter een regeling
die slaat op de situatie waarin de benadeelde ermee bekend is dat er vergoed
kan worden onder de overeenkomst. In die situatie kan de schadeveroorzaker
een termijn van een jaar stellen. Dat vooronderstelt ook dat degene die aanspraak
heeft, daarmee bekend is en dat er vervolgens door de veroorzaker gevraagd
wordt of hij nu binnen een jaar wil ageren.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):De minister zegt dat de benadeelde ermee bekend is dat hij recht heeft
op een vergoeding uit de pot, maar hoe kunnen degenen die de pot beheren,
weten dat de benadeelde daarmee inderdaad bekend is? Of wordt ervan uitgegaan
dat het moment waarop de rechter een vaststellingsovereenkomst heeft bekrachtigd,
het moment is dat eenieder geacht wordt bekend te zijn met de mogelijkheid
om schade uit de pot vergoed te krijgen?Minister Donner:Eerlijk gezegd, moet ik zeggen dat er in de tekst staat: binnen een termijn
van ten minste één jaar na de aanvang van de dag, volgende op
die waarop hij met de opeisbaarheid van zijn vergoeding bekend is geworden.
Daar staat dus niet: bekend kan zijn geworden. In gevallen waarin het onduidelijk
is, zal dat het moment zijn waarop hij peremptoir gesteld wordt.Ik heb er al op gewezen dat artikel 258 van Boek 6 van toepassing is op
de onvoorziene gevallen. De vraag is nog gesteld waarom iemand die gebruik
maakt van zijn eventuele opt-out wordt uitgesloten totdat de overeenkomst
tot stand gekomen is van het eventueel procederen over de zaak. In alle eerlijkheid
zeg ik, dat uit de tekst is gebleken dat men maar al te graag gebruik maakt
van de regeling. Dat hangt ook samen met het feit dat anders de situatie denkbaar
wordt dat degenen die individueel procederen, eventueel het faillissement
van de onderneming tot stand brengen. Zij zouden dan voorgaan op degenen die
onderhandelen over de overeenkomst. Wil men de overeenkomst dus een kans geven
om tot stand te komen, dan zal men juist deze situatie moeten uitsluiten.
Immers, dan is duidelijk of men wel of geen gebruik wil maken van de opt-outmogelijkheid.Ik heb er ook al op gewezen dat de mensen die van opt-out gebruik maken,
een nieuwe groep kunnen vormen en opnieuw over een regeling kunnen onderhandelen.Mij is gevraagd of het probleem niet juist schuilt in artikel 305a. Dat
vind ik niet. In artikel 305a, derde lid, laatste zin staat als uitzondering
dat de organisatie die namens de benadeelde partij optreedt, geen schadevergoeding
mag vorderen. Het gaat daarbij om de gevallen waarin niet eerst een overeenkomst
is gesloten. Deze situatie wordt dus gekenmerkt door het feit dat degene die
wordt aangesproken, een overeenkomst moet hebben gesloten, wil hij vanwege
de schadevergoeding worden aangesproken. Sluit men dat uit, dan ontstaat inderdaad
de mogelijkheid dat allerlei organisaties gaan optreden voor gelaedeerden.
Ik denk dat de belanghebbenden slechter uit zijn als wij de laatste zin uit
het derde lid van artikel 305a schrappen.Ik heb al gezegd waarom ik meen dat de huidige regeling er niet toe leidt
dat allerlei advocaten zich er vreselijk toe aangetrokken zullen voelen. Strikt
genomen, blijven de regels voor procesvertegenwoordiging van toepassing.Mevrouw Broekers heeft in haar betoog een aantal kernpunten aan de orde
gesteld. Tegen die kernpunten loop je aan als je wilt overgaan van een systeem
waarin ieder individu voor zijn eigen schade op moet komen tot een systeem
van collectieve schadeafwikkeling. Deze punten hebben in het gehele proces
zonder meer de aandacht getrokken. Voorop gestaan heeft het uitgangs punt dat de slachtoffers een adequate vergoeding moeten kunnen krijgen.
Verder moeten de belangen van de aansprakelijke partij erbij worden betrokken.
Daarom moet er sprake zijn van een overeenkomst. Juist dankzij de des-zaak,
maar ook dankzij de Dexiazaak, is gebleken dat een partij tot meer bereid
is als die de zekerheid heeft van een finale regeling. Met dit voorstel wordt
geprobeerd om niet door criteria en normen, maar juist door het gewicht van
de procedure de verschillende belangen zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen.
Een ander element daarvan is de publicatie voor de bekende slachtoffers die
de mogelijkheid hebben om daaruit te stappen. Dat is in wezen de kern van
de gedachtegang van waaruit wordt geprobeerd, een oplossing te vinden.De vraag van de heer Holdijk heb ik in wezen beantwoord toen ik het had
over de opt-outclausule en de termijn van zes maanden die pas ingaat nadat
men peremptoir is gesteld. De vraag of de rechter meer betrokken moet worden
in de voorfase bestudeer ik in het kader van de algemene herziening van het
burgerlijk procesrecht, waar ik mee bezig ben. In het memorie van antwoord
heb ik ook gezegd dat daar nog geen duidelijke ideeën over bestaan. Ik
vraag mij dus af of het verstandig is om hierop vooruit te lopen. In ieder
geval vergt deze materie dat de rechter bijzonder deskundig en ervaren is.
Dat is een reden om de zaak te concentreren bij één rechter.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Witteveen (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de minister voor zijn beantwoording van
onze vragen. Ik heb met genoegen gehoord dat ook hij van mening is dat de
rechter hier een actieve functie moet vervullen, in plaats van een registrerende
functie. Dit is een quasi-bestuurlijke taak. Het komt natuurlijk wel vaker
voor in het recht dat rechters een soort bestuurlijke functie moeten vervullen.In dat verband is het ook van belang dat de rechter zelf deskundigen moet
inschakelen. Dat heeft de minister ook gezegd. Dit betekent ook dat de rechter
zich niet alleen moet verlaten op datgene wat de partijen hem hebben meegedeeld,
maar de zaak in een breder perspectief moet plaatsen. Juist als het gaat om
massaschade, is er eigenlijk altijd zo'n breder perspectief. Dan is het van
belang om je daarvan als rechter heel breed op de hoogte te stellen voordat
je tot een verbindendverklaring kunt overgaan.Het andere punt betreft de rol van advocaten wanneer zij eventueel het
bestuur vormen van een stichting of vereniging die voor benadeelden opkomt.
In dit verband heeft de minister terecht opgemerkt dat de rechter dan de representativiteit
van die organisatie kan toetsen. Ik hoop dan ook dat dit actief zal gebeuren.
Ik meen dat het daarvoor nodig is om een zekere expertise te ontwikkelen.
Hierbij kunnen zich allerlei casusposities voordoen. Is bijvoorbeeld een stichting
waarvan het bestuur alleen maar bestaat uit gespecialiseerde letselschade-experts
wel representatief te noemen als de benadeelden daarin zelf geen rol spelen?
In het algemeen kan bij stichtingen, die nu eenmaal een vermogen zijn met
een bestuur erbij, de rechter kijken op wat voor wijze de benadeelden zelf
invloed kunnen hebben op de stichting, die namens hen optreedt. De stichting
heeft niet per se een democratische bestuursvorm, dus daarbij moet worden
nagegaan of de representativiteit zich ook vertaalt in de samenstelling en
in de activiteiten van het bestuur. Dat kan uiteraard alleen maar als de rechter
dat actief doet.Voor het overige was ik zeer te spreken over de teneur van de opmerkingen
van de minister. Wij zullen dit wetsvoorstel dan ook steunen.De heer Wagemakers (CDA):Mevrouw de voorzitter. In eerste aanleg heeft hopelijk in het betoog voldoende
doorgeklonken dat mijn fractie van mening is dat met dit wetsvoorstel een
perspectief wordt geboden en een weg wordt aangewezen die moet worden gegaan,
omdat nu eenmaal bepaalde typen schade, als zij in grote aantallen voorkomen,
niet langs de tot nu toe traditioneel bekende weg kunnen worden opgelost.
Men kan niet altijd een veelheid aan procedures gaan voeren. Dus zal dit wetsvoorstel
met genoegen door mijn fractie worden gesteund. De discussie heeft zich geconcentreerd op de vraag of dit wettelijk stelsel
onder omstandigheden, bijvoorbeeld voor bepaalde groepen, onredelijk zou kunnen
uitpakken, met name voor die groep die later pas zicht krijgt op de schade
die men heeft. Bij die definitie kan dat probleem zich niet voordoen, omdat
men voor sluipende schade moet kijken naar de formulering van artikel 908,
lid 3, zoals de minister ook zei. Daarbij moet men onderscheid maken tussen
de groepen die op het moment dat de overeenkomst werd goedgekeurd wel, dan
wel niet met hun schade bekend konden zijn. Dat is de formulering waarom het
gaat.Nu heeft mijn fractie hierbij wel vragenderwijs stilgestaan in het verslag.
Een probleem op dit punt is in zoverre te verwachten dat in de beantwoording
van deze vraag is aangegeven dat de bewijslast terzake drukt op degene die
met het schadebeeld dat later opkomt wordt geconfronteerd. Kortom, het is
niet zo dat men zonder enig risico de gelegenheid om opt-out te plegen kan
laten lopen en dat men enige tijd later kan roepen: ik heb nu pas in de gaten
gekregen dat zich bij mij ook schade voordoet. Op zichzelf wordt dit wel geobjectiveerd.
Als men met de schade bekend had kunnen zijn, in de formulering van artikel
908, lid 3, dient men zich onmiddellijk te melden. Uitsluitend de groep die
dat niet kon, kan later nog van de opt-outmogelijkheid gebruikmaken, zoals
de minister dit aan de Kamer heeft voorgehouden. Het is denkbaar dat zo'n
latere groep het object zou kunnen zijn van beleid, waarbij men ten aanzien
van die groep een nieuwe overeenkomst zou kunnen aanbieden, als de schadeveroorzakende
partij daar aanleiding toe ziet. Ik denk dat dit gat, dat als het ware vragenderwijs
in de betogen van sommigen aan de orde kwam, daarmee wel is gedekt.Als het gaat om de manier waarop de praktijk zich zal ontwikkelen, denk
ik dat mijn fractie op dit punt deels andere beelden heeft dan de minister.
Immers, onmiskenbaar ligt aan de beschouwingen die de minister aan ons heeft
voorgehouden, ook in de eerdere stukken, als het ware het beeld ten grondslag
van slachtoffers die zichzelf organiseren. Zij doen dit dan op een keurige
en goede wijze, op een wijze die representatief is voor de achterban die zij
vertegenwoordigen, waarbij zij op een ordentelijke wijze in
overleg treden met de schadeveroorzakende partij. Ik meen zelfs dat een goed
voorbeeld van een groep waarbij dit zo heeft gefunctioneerd, hier op de tribune
aanwezig is.Dit kan in de praktijk ook anders lopen. Het is bepaald niet uitgesloten
dat dingen die bijvoorbeeld in de Verenigde Staten op dit punt in de praktijk
zichtbaar zijn geworden, zich vroeg of laat ook in ons land gaan manifesteren.
Het kan zijn dat de schadeveroorzakende partij het initiatief neemt. Ik wil
wel bekennen dat ik bij de behandeling van dit wetsvoorstel enige malen ben
opgebeld door een lid van de raad van bestuur van een grote firma in Nederland
die problematiek op dit punt kent. Betrokkene vroeg mij steeds hoever het
ermee stond, omdat men kennelijk een belang erin zag dat dit stramien beschikbaar
kwam om te kunnen inzetten bij de oplossing van het probleem waarmee de desbetreffende
firma geconfronteerd wordt. Kortom, dat zou ertoe kunnen leiden dat men een
initiatief neemt. Ik heb de minister voorgehouden dat ik dit op zich niet
op voorhand afwijs, mits men maar geen invloed heeft of medezeggenschap koopt
in de desbetreffende stichting. Als je veel benadeelden hebt, moet je het
slagveld kunnen structureren en dan kan het stramien dat hier wordt voorgehouden,
in het belang zijn van alle betrokkenen, ook van de schadeveroorzakende partij.De minister heeft in dit verband stilgestaan bij de vraag die hem nogmaals
van onze kant is voorgehouden: hoe kom je nu aan een lijst van benadeelden?
De minister zei dat je daar formeel geen recht op hebt. Ik vraag mij dit af.
Ik heb het gevoel dat door de introductie van dit stelsel in de wet, zich
op dit punt iets gaat wijzigen. Ik begrijp best dat er vormen van nadeel zijn,
bijvoorbeeld als het de medische situatie betreft van de benadeelde, waarbij
je niet tegen een schadeveroorzaker kunt zeggen: geef mij die lijst maar.
Maar als het bijvoorbeeld om een vliegramp zou gaan en je zou het collectief
willen aanpakken, dan is het niet goed voorstelbaar dat de vliegmaatschappij
niet de lijst van slachtoffers ter beschikking zou willen stellen aan betrokkenen
die deze gegevens als uitgangspunt willen gebruiken voor het opzetten van
een stichting die de overlegsituatie met de desbetreffende vliegmaatschappij
wil aangaan. Ik denk derhalve dat onder omstandigheden dit recht er bepaald
in de praktijk zal blijken te zijn.Wat betreft de positie van de advocatuur zegt de minister dat wij regelgeving
hebben die op dit punt ordentelijk zal kunnen functioneren. Men kan voor zo'n
stichting optreden en het wordt zelfs denkbaar geacht dat de desbetreffende
advocaat in het bestuur van de stichting zou zitten. Ik denk toch dat zich
een deel van de problemen gaat voordoen die mijn fractie in eerste aanleg
aan de minister heeft voorgehouden. Eigenlijk heeft ons land op dat punt nog
nauwelijks doordacht wat de consequenties zijn ten aanzien van het optreden
van zo'n advocaat in dit soort verhoudingen. Ik wijs op de suggestie die mijn
fractie aan de minister heeft voorgehouden: meld dit probleem eens aan bij
de commissie die een paar weken geleden is geïnstalleerd, opdat men hier
ook eens over nadenkt, omdat het als het ware nieuwe vragen zijn in nieuwe
contexten van wettelijke regels. Die uitgestoken hand had de minister misschien
kunnen aannemen en hij had kunnen zeggen: het is misschien niet zo'n slecht
idee; laat men het in dat verband eens bezien.Mevrouw de voorzitter. Ik kom bij de positie van de rechter. Meerderen
hebben benadrukt dat het van belang is dat de rechter een actieve rol kiest.
De minister onderschrijft dat. Hij zegt: dat gaat ook gebeuren. Het wettelijk
systeem kent middelen die de rechter kan inzetten. De overtuiging van de CDA-fractie
is echter dat er een bepaalde mind-set van de desbetreffende rechter nodig
zal zijn. Over het algemeen is hij niet geneigd problemen te zien als die
er niet lijken te zijn. In dit geval is een andere houding bepaald wel nodig.
De rechter moet onder omstandigheden een initiërende rol willen kiezen
en eventueel niet tevreden zijn met overeenkomsten die hem worden voorgelegd
als betrokkenen wel met die overeenkomsten tevreden zijn. Hij moet niet tevreden
zijn om als het ware voldoende dekking te bieden voor de groepen die in het
overleg over de overeenkomst onvoldoende aan bod zijn gekomen en die onder
omstandigheden onder de gelding van zo'n overeenkomst vallen.De minister zei dat bij de weging van de overeenkomst het wel mee zal
vallen met het idee dat de maatschappelijk context van een en ander in aanmerking
moet worden genomen. Ik acht dit een verkeerde inschatting. Stel dat door
een bedrijf een fors bedrag op tafel gelegd moet worden, terwijl dat de ondergang
van het desbetreffende bedrijf zou kunnen betekenen. Dan is het niet realistisch
te veronderstellen dat dat niet meegewogen wordt. Ik geef onmiddellijk toe
dat het bij een faillissementscontext anders kan liggen dan bij deze context.
Echter, de weging van de hoogte van het bedrag dat ten slotte opgebracht kan
worden, zal mede gekleurd worden door de wens om het desbetreffende bedrijf
te laten overleven. Met andere woorden: het bedrag zal opgebracht kunnen worden
met inachtneming van het idee dat het bedrijf dat het bedrag moet opbrengen,
wordt gecontinueerd. Als je dat onderkent, betekent dat dat die context de
hoogte van het bedrag zal kleuren en dat belangen worden meegewogen die naar
mijn mening meegewogen moeten worden.Ten slotte: er is gesproken over de opt-out en de opt-in. De minister
heeft die discussie eigenlijk van haar scherpte ontdaan, zeggende dat wanneer
men alles maar close genoeg in aanmerking neemt, zal blijken dat de systemen
in elkaar lijken over te lopen. Voor een deel is dat wel zo, maar het is en
blijft toch een opvallend gegeven dat andere landen nadrukkelijk voor een
opt-insysteem hebben gekozen. Impliciet zegt de minister dat men kiest voor
opt-out, omdat op die manier de mensen die niet in beweging komen toch een
beetje in het jakamp terechtkomen. Die manier van denken heeft in ons land
een lange traditie, want zo hebben wij ook de Grondwet van 1815 aangenomen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording van de gestelde
vragen. Er blijft voor de VVD-fractie nog steeds een heel groot bezwaar. Dat
zou misschien kunnen worden weggenomen, maar wij hebben daar de reden nog
niet voor gehoord. Misschien krijgen wij in de tweede termijn van de minister
daarover nog duidelijkheid.Ons grootste bezwaar betreft het volgende. Partijen die deelnemen aan de overeenkomst binden anderen. Daarbij hebben wij vooral het
oog op toekomstige slachtoffers van long-tail-schades. Stel dat bij de vaststellingsovereenkomst
door de rechter wordt bepaald dat de overeenkomst per definitie een beperkte
werkingsduur heeft, althans voor toekomstige, nog onbekende gevallen. Daarmee
zou dan een groot probleem kunnen worden verholpen. De minister heeft gelijk:
de toekomstige benadeelde wordt door de schadeveroorzaker schriftelijk meegedeeld
dat hij een termijn van zes maanden heeft om alsnog te zeggen dat hij niet
meedoet. Dit betekent echter dat er enorme complicerende factoren kunnen ontstaan
voor schadegevallen die zich over een langere termijn voordoen. Met de vaststellingsovereenkomst
van de rechter zou kunnen worden bepaald dat in de toekomst – ik laat
even buiten beschouwing welke formulering of termijn daarbij wordt gekozen–
de regeling niet meer geldt dan wel dat zij slechts geldt onder bepaalde voorwaarden
of onder andere voorwaarden dan die welke uit de wet voortvloeien. Op die
manier kan het voor anderen gemakkelijker worden om alsnog hun rechten op
basis artikel 17 van de Grondwet te laten gelden. Deze mogelijkheid zou het
probleem kunnen oplossen. De VVD-fractie worstelt zeer met het probleem. Er
wordt nu een overeenkomst gesloten tussen schadeveroorzakers en een groep
van benadeelden. Door die overeenkomst worden ook anderen gebonden die geen
partij zijn bij de overeenkomst, maar die wel benadeeld zijn. Dat wordt in
een vaststellingsovereenkomst door de rechter vastgelegd. Het gaat dan met
name om gevallen van long-tailschade. Moeten wij de overeenkomst daarop van
toepassing verklaren, met alle problemen van dien? De minister heeft zelf
gezegd dat de schadeveroorzaker grote zekerheid wil hebben dat hij van toekomstige
claims af is. Dat is begrijpelijk voor de schadeveroorzaker, maar het is niet
in alle gevallen redelijk, bijvoorbeeld als na tien, twintig of vijfentwintig
jaar schade blijkt te zijn ontstaan. Immers, de absolute verjaring bij schade
door dood of letsel is afgeschaft. Wij willen hier graag nog nadere informatie
van de minister over krijgen.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de minister voor zijn reactie in eerste
termijn. Als laatste spreker van de Kamer meen ik te mogen zeggen dat de gedachtewisseling
op diverse punten van betekenis is geweest voor de praktijk waarin straks
met dit voorstel moet worden omgegaan. Dat is zonder meer winst te noemen.Het valt te hopen dat het algemene civielrechtelijke kader dat in het
voorliggende voorstel is vervat, zal voorzien in de behoefte die breed wordt
geconstateerd om in de toekomst massaschade op een efficiëntere wijze
af te wikkelen. De praktijk, niet in het minst die van het hof te Amsterdam,
maar ook die van de advocatuur, zal moeten uitwijzen of de regeling een oplossing
biedt voor de schadeplichtige en de vergoedingsgerechtigde voor de onderscheiden
types massaschades die kunnen optreden. Het lijkt mij niet anders dan mogelijk
dat in de toekomst imperfecties aan het licht zullen treden, waarover de wetgever
zich dan wellicht opnieuw moet buigen. Bij onze fracties leven nog steeds
twijfels over de werking van de regeling in de praktijk als het gaat om benadeelden
in het buitenland. Ik noem dit als illustratie van mijn meer algemene constatering.Ik kan de minister niet de redelijkheid ontzeggen van zijn standpunt dat
hij wat betreft concrete voorstellen inzake de sterkere betrokkenheid van
de rechter het eindrapport van de commissie inzake de fundamentele herbezinning
wil afwachten. De eventuele nadere voorstellen die op dit punt vanuit die
commissie mochten komen zouden dan, lijkt mij, haast vanzelfsprekend bij de
evaluatie van de wet moeten worden betrokken. Dat lijkt mij niet meer dan
voor de hand liggend.Alles samenvattend, leidt dat onze fracties tot de conclusie dat wij dit
wetsvoorstel een kans willen geven.De vergadering wordt van 15.45 uur tot 15.50 uur geschorst.Minister Donner:Voorzitter. De meeste opmerkingen in tweede termijn waren om bepaalde
elementen in het betoog nogmaals te onderstrepen. Ik dank de heer Witteveen
en zijn fractie voor de steun voor dit wetvoorstel. Uiteraard zijn er een
aantal zaken, zoals de representativiteit van organisaties, waarvoor geldt
dat de expertise zich zal moeten ontwikkelen. Het enige wat wij hier kunnen
doen, is daarvoor de voorwaarden scheppen. Dat doen we onder andere door de
rechtsmacht te concentreren bij één rechter.De heer Wagemakers wees mij op de problematiek van twee categorieën,
enerzijds de bestaande en anderzijds de overgangscategorie. Dat is een kwestie
van imperfecties. Juist voor toekomstige gevallen zijn de problemen het geringst.
Het blijft mogelijk dat de minister in dezen een beeld heeft van een ordelijke
samenleving van slachtoffers die zich netjes organiseren. Nogmaals, ook op
dat punt wil ik niet de indruk wekken alsof ik daarvan uitga, maar voor de
overeenkomsten gaan we uit van de representatieve organisatie. Uit de praktijk
zal moeten blijken hoe dat werkt. Ik ben helemaal niet al te optimistisch
over de vraag of we de problematiek van de claims binnen de grenzen van het
redelijke kunnen houden. Ik probeer daaraan via wetgeving al het mogelijke
te doen. Dat zijn vragen die in de toekomst besloten liggen. Als ik de indruk
heb gewekt dat ik de problematiek niet zou willen voorleggen aan de commissie-Van
Wijmen, is dat onjuist. Dat ligt namelijk besloten in de vragen aan die commissie.
Ik zal haar zeker wijzen op de zorgen die bestaan over deze problematiek.De heer Wagemakers vroeg in hoeverre het belang van de onderneming meeweegt
in de overeenkomst. Als de onderneming failliet zal gaan als gevolg van een
eventuele overeenkomst, zal zij daar niet toe over willen gaan. Dan blijven
slachtoffers aangewezen op individuele processen. Bij toewijzing van die claims
is de kans overigens groot dat de onderneming alsnog failliet gaat. In deze
procedure wordt, gegeven de gesloten overeenkomst, rekeninggehouden met het
belang van de onderneming.Ik moet mijzelf op een punt corrigeren. In eerste termijn heb ik gezegd
dat in de VS, Canada en Australië is gekozen voor een opt-insysteem,
maar die landen kennen een opt-outsysteem. Alleen Zweden kent een opt-insysteem.Het grootste bezwaar van de fractie van de VVD is dat anderen door
de overeenkomst gebonden worden. Dat is echter inherent aan het zoeken van
een oplossing voor deze problematiek. Mevrouw Broekers heeft zelf gesproken
over de slachtoffers van het des-hormoon. Daarbij ging het ook om onbekende
schade en slachtoffers. Men kan ervoor kiezen om alleen de reeds bekende slachtoffers
onder de regeling te laten vallen, maar dan is de vraag wat het recht is.
Als nieuwe slachtoffers daarvan worden uitgesloten, lijkt mij dat geen redelijke
oplossing.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Wij hebben niet zozeer een probleem met degenen die op kortere termijn
onbekend zijn met hun schade als wel met degenen die daar pas na langere termijn
achter komen. Als slachtoffers zich over tien, vijftien of twintig jaar melden,
is er niet veel kans dat er voor hen nog geld in de pot zit. Kan de rechter
laten vastleggen dat de overeenkomst een beperkte periode – vijf of
eventueel tien jaar – geldig is voor de slachtoffers die hun schade
behoorden te kennen op het moment van het vaststellen van de overeenkomst?
Voor nieuwe slachtoffers ligt na die periode de zaak dan weer open.Minister Donner:Ik heb al aangegeven dat deze regeling daarop neerkomt. Toekomstige slachtoffers
kunnen op ieder moment gebruikmaken van de opt-outmogelijkheid. Die mogelijkheid
is alleen aan een termijn gebonden op het moment dat de veroorzaker van de
schade aangeeft dat men voor of tegen de regeling moet kiezen. Ik zie niet
dat het een redelijke oplossing zou zijn om toekomstige gevallen uit te sluiten
van een overeenkomst waar zij eventueel gebruik van willen maken, wanneer
zij te weten komen wat de schade is, want dat is de vooronderstelling. Dan
dwing ik alle toekomstige gevallen om per definitie tot individuele procedures
over te gaan en daarvoor kosten te maken dan wel opnieuw het proces van collectieve
afwikkeling in te gaan, terwijl zij eventueel willen kiezen voor de voorgelegde
regeling.Als men daar niet voor wil kiezen of constateert dat de vastgestelde bedragen
te laag zijn, kan men op ieder moment gebruikmaken van de opt-outmogelijkheid.
Het effect van de regeling zoals zij is, is precies wat mevrouw Broekers beoogt,
behoudens dat element dat nu al wordt besloten dat men sowieso op zichzelf
is aangewezen. Ik zie niet wat dat biedt aan winst en rechtvaardigheid, want
dan worden personen uitgesloten die eventueel van een redelijke regeling gebruik
willen maken. Als zij daar geen gebruik van willen maken, kunnen zij op ieder
moment hun opt-outmogelijkheid gebruiken.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Als iemand de schadeveroorzaker aanspreekt en verneemt dat er niets meer
in de pot zit, kan hij gebruikmaken van de opt-outmogelijkheid en gaan procederen?Minister Donner:Ja. Daarmee kom ik tegemoet aan dat probleem.De heer Holdijk wees erop dat er in de toekomst nog punten kunnen opduiken
waar wij rekening mee moeten houden.In de stukken is ingegaan op in het buitenland verblijvende gelaedeerden.
Een vraag is dan of de regeling bekend is. Als deze personen in het buitenland
gaan procederen, is een andere belangrijke vraag of de rechter zal zeggen
dat zij niet gebonden zijn door deze overeenkomst. Dat is een vraag van internationaal
privaatrecht die op dit moment niet te beantwoorden is. Daar zal eerst ervaring
mee opgedaan moeten worden.Ik dacht dat ik hiermee de vragen uit deze termijn heb beantwoord. Ik
beveel dit wetsvoorstel nogmaals aan in de steun van de Kamer, omdat wij daarmee
aan het eind komen van een proces waar degenen die gelaedeerd zijn in de des-zaak,
al lange tijd op wachten, terwijl ook anderen hier hun hoop op gezet hebben.De voorzitter:Ik dank de minister voor zijn reactie in tweede termijn.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-1354-1367.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl