Behandeling van het wetsvoorstel:  - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2001 (27400 VIII)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 1704-1756

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-11-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 22, pagina 1704-1756

14-11-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27400-VIIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen over vier moties, ingediend tijdens het debat over biotechnologie bij dieren, te weten: - de motie-Van Ardenne-van der Hoeven c.s. over de vergunningplicht voor biotechnologie bij ongewervelde dieren (19744, nr. 29); - de motie-Stellingwerf c.s. over alternatieven voor dierproeven (19744, nr. 30); - de motie-Poppe c.s. over openbare vergaderingen van de Commissie biotechnologie bij dieren (19744, nr. 31); - de motie-Swildens-Rozendaal c.s. over harmonisatie binnen Europa (19744, nr. 33)Pagina 1693-1693
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel: - Vaststelling van de begroting van het Ministerie van Justitie (VI) 2001 (27400 VI) en over: - de motie-Van de Camp over intensivering van bestrijding van criminaliteit (27400 VI, nr. 20); - de motie-Van de Camp/Dittrich over slachtofferzorg (27400 VI, nr. 21); - en 13 andere moties (27400 VI, nrs. 22 t/m 26, 29 t/m 35 en 27400, nr. 6)Pagina 1698-1700
Behandeling van het wetsvoorstel: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2001 (27400 VIII)Pagina 1704-1756
Stemmingen over 21 moties, ingediend bij de behandeling van de begroting van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, te weten: - de motie-Van der Vlies over vernieuwing en doorstroming in de land- en tuinbouw (27232, nr. 7); - de motie-Schreijer-Pierik/Van der Vlies over socialezekerheidsregelingen en gemeentelijke regelingen (27400 XIV, nr. 20); - en 19 ander moties (27400 XIV, nrs. 21 t/m 39)Pagina 1696-1698
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel: - Wijziging van enkele belastingwetten c.a. in verband met de tweede tranche van het ondernemerspakket 2001 (Wet ondernemerspakket 2001) (27209), en over: - de motie-Reitsma c.s. over de continueringsregeling (27209, nr. 19); - de motie-Hindriks/De Vries over de doorschuifregeling (27209, nr. 20)Pagina 1694-1695
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel: - Wijziging van de Wet op belastingen van rechtsverkeer, de Natuurschoonwet 1928, de Wet op de loonbelasting 1964, de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en de Coördinatiewet Sociale Verzekering (27030)Pagina 1693-1694
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel: - Goedkeuring van het op 6 november 1997 te Straatsburg totstandgekomen Europees Verdrag inzake nationaliteit, en voornemen tot opzegging van de op 13 september 1973 te Bern totstandgekomen Overeenkomst inzake beperking van het aantal gevallen van staatloosheid (26990, R1647)Pagina 1700-1700
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 14 november 2000)Pagina 1692-1693
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 2 november 2000 over politiezorgPagina 1702-1704
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 14 november 2000)Pagina 1756-1758
Behandeling van: - het verslag van het algemeen overleg met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de jaarverslagen van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten 1998 en 1999 (27186, nr. 2)Pagina 1700-1702
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2001 (27400 F)Pagina 1696-1696
Vragen van het lid Harrewijn aan de staatssecretaris van Social Zaken en Werkgelegenheid, de heer Hoogervorst, over een onderzoek van het Lisv waaruit blijkt dat de reïntegratiewet faalt (mondelinge vragenuur)Pagina 1687-1692
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 2001 (27400 XIV)Pagina 1696-1696
Presentie en opening (dinsdag 14 november 2000)Pagina 1687-1687
Stemmingen over drie moties, ingediend tijdens het debat over het sanctiebeleid Schiphol, te weten: - de motie-Reitsma over verlaging van de dwangsom (25466, nr. 45); - de motie-Reitsma over een nieuw boetesysteem (25466, nr. 46); - de motie-Rosenmöller/Van Walsem over het overschrijden van de aangepaste geluidszone (25466, nr. 47)Pagina 1695-1695
Eindstemming in verband met de Wijziging van de Wet milieubeheer (structuur beheer afvalstoffen) (26638)Pagina 1694-1694

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 268 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2001 (27400
VIII).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Onze economie groeit en bloeit. Er wordt veel geld verdiend
en uitgegeven en er wordt ook veel over geld gesproken, zeker als het om onderwijs
gaat. Je zou haast denken dat de ontevredenheid over de kwaliteit van het
onderwijs toeneemt naarmate er meer geld is. Geld maakt gelukkig, dat lijkt
ook voor het onderwijs te gelden, maar dat is slechts een deel van het verhaal.
"Niet bij brood alleen" lijkt het CDA hier een toepasselijke uitdrukking.
Wanneer het alleen maar over geld gaat, dan is dat slecht voor het idealisme.
Dat geldt zowel voor de politieke discussie als voor de mensen in de scholen.
In de politiek maskeert praten over geld voor het onderwijs een gebrek aan
daadkracht en visie. In het onderwijs beheerst geld het gesprek van de dag,
juist omdat het daaraan een flink gebrek heeft, maar niet aan visie of idealen.
Wanneer het gesprek alleen maar om geld of het gebrek daaraan draait, dan
komt het idealisme in de verdrukking.De minister devalueert de status van de begroting door eerst de cijfers
te leveren en pas een week voor de begrotingsbehandeling de beleidsbrief,
met daarin zijn visie, aan de Kamer te sturen. Hij levert dus een visie achteraf,
die de eerdere cijfers in de begroting moeten legitimeren. Daardoor ga je
twijfelen of de idealen van de minister nog wel vooropstaan. Hoezeer geld
ook nodig is om dromen waar te maken, de basis voor goed onderwijs is een
sfeer waarin mensen in kinderen en in elkaar willen investeren. Die sfeer
lijkt zoek te raken en dat is ook een zorg van de politiek. Toch wordt het
tijd voor het besef dat onderwijs niet primair een zaak van de politiek is;
niet een kwestie van alles voor het volk, en niet door het volk.Tijdens de algemene politieke beschouwingen maakte de fractievoorzitter
van het CDA zich sterk voor wat hij noemde "de kunst van het loslaten". De
CDA-fractie is er namelijk van overtuigd dat de ware kracht van het onderwijs
ligt besloten in de leef- en werkgemeenschap van de school zelf: de school,
die verantwoordelijkheid draagt voor de richting en inrichting van het onderwijs,
de ouders, leerlingen, leraren, schoolleiding en het bestuur. De politiek
moet het aandurven om de verantwoordelijkheid zo dicht mogelijk bij de burger
te leggen, vooral als het scholen en onderwijs betreft. Het mag wel zo zijn
dat autonomievergroting en de afschaffing van knellende regelgeving onderwerp
van beleid in deze Kamer zijn, maar de rijksoverheid en de gemeentelijke overheid
halen de touwtjes ook op allerhande wijze strak aan. Het CDA wil daarvan af,
de bewindslieden kennelijk ook. Maar hoe serieus moeten wij een minister en
een staatssecretaris nemen die zeggen dat zij scholen verantwoordelijk willen
maken en tegelijk de regeling van de schooltijden in het primair onderwijs
bij wet willen aanscherpen, scholen niet zelf willen laten bepalen welke twee
uur in de basisvorming kunnen worden geschrapt, zodat er 30 uur overblijft,
en plannen smeden om de inspectie steeds meer greep op het onderwijsleerproces
te geven? Hoezo, autonomie bij scholen?De sfeer van dit moment, waarvoor de bewindslieden verantwoordelijk zijn,
is juist de sfeer van de afrekening, van de outputsturing, van de controle
en van gebrek aan vertrouwen in zeer competente mensen; die hebben wij namelijk
in het onderwijs, maar dat lijken wij soms bijna te vergeten. De koers wordt
nog op veel te veel fronten in Den Haag bepaald. Natuurlijk, onderwijs is
een publieke zaak en de overheid hoort waarborgen te geven voor goed onderwijs.
Daarvoor is een volledig kostendekkende financiering van het onderwijs in
de leerplichtige leeftijd een eerste vereiste. Dit fundamentele uitgangspunt
stond vorig jaar al flink onder druk. Toen al maakte ik namens mijn fractie
de twijfel aan de financiële inzet van het kabinet tot het hoofdpunt
van mijn inbreng. Toen ik deze beleidsbrief zag, had ik het idee dat ik het
persbericht van vorig jaar wel weer uit de kast kon trekken. Ook toen hoorde
ik geen enkel geluid van twijfel over de ingezette koers bij de PvdA-fractie.
De toezegging die tijdens die begrotingsbehandeling door de minister is gedaan –
namelijk dat hij voor de volle 100% het initieel onderwijs zal blijven bekostigen –
werd toen ook niet door die fractie in twijfel getrokken. Gezien de reacties
van de PvdA-fractie op de beleidsbrief ga ik ervan uit dat
er bij haar grote twijfel is ontstaan over de intenties van beide bewindslieden.
Voor de CDA-fractie geldt dat wij de minister aan zijn woord zullen houden.
Dat heeft hij bij de vorige behandeling van de onderwijsbegroting namelijk
gegeven.De minister kan zich, door te wijzen op de mogelijkheden die de markt
biedt als het gaat om investeringen in het onderwijs, niet ontslaan van de
plicht zich te bezinnen op de vraag welke financiële basisgarantie nodig
is om scholen ook daadwerkelijk in staat te stellen hun verantwoordelijkheid
te nemen. Wat het CDA betreft, kan sponsoring nooit de gaten vullen die de
minister laat vallen. Het is dan ook niet de bedoeling dat de minister de
scholen toeroept: "Zijn jullie nou niet blij, je mag alle problemen zélf
oplossen!". De nadruk die de bewindslieden leggen op het private initiatief
en op geldstromen vanuit de markt, doet bij de CDA-fractie het bange vermoeden
rijzen dat het hen gaat om de deregulering van het onvermogen en de armoede
en om het maskeren van de tekorten in de overheidsfinanciering. Het is immers
overduidelijk dat er structurele tekorten zijn waarvoor de oplossing wel degelijk
uit publieke middelen moet komen. Kijk maar naar het OESO-gemiddelde van Nederland
in vergelijking met de ons omringende landen. Die cijfers spreken toch boekdelen!
In de komende jaren gaat het percentage dat Nederland uitgeeft, alleen maar
omlaag en zeker niet omhoog. Het is toch waarachtig grote onzin dat de bewindslieden
stellen dat er eerst een verkenning moet komen naar knelpunten? Ik heb in
deze zaal al eens vaker opgemerkt dat we hier niet bij de verkenners zijn.
Wij controleren de regering. De knelpunten zijn allang in beeld en vragen
om directe oplossingen. Waarom omzeilt de minister de wezenlijke bekostigingsvraag?
Pas in het voorjaar van 2001 komt er een investeringsplan. Dan moet de Kamer
er nog over spreken en daarna is iedereen met z'n hoofd bij de verkiezingen
en hoeven déze bewindslieden niet meer hun hoofd te breken over extra
geld. Een kwalijke zaak. Zij kopen tijd en daar kopen scholen niks voor. Het
CDA vindt het voorjaar 2001 te laat om met een concreet investeringsplan te
komen. Vóór het eind van dit jaar moet dat plan er toch kunnen
liggen?Hoe denkt de minister over de berekening die de VNG heeft gemaakt van
de tekorten in de onderwijshuisvesting? Hoe zit het met de bekostiging van
de materiële kosten in het primair en het voortgezet onderwijs? Wat te
denken van het TNO-rapport over de schoonmaakkosten? Er zijn wel wat extra
middelen geïnvesteerd, maar zijn die daadwerkelijk kostendekkend? Om
dat te kunnen bepalen is het noodzakelijk de norm vast te stellen: welk voorzieningenniveau
wenst de minister? Sober en doelmatig? Past dat nog wel in onze huidige samenleving?
Het onderwijs is wat voorzieningenniveau betreft stil blijven staan, terwijl
de omgeving van de school hard gegroeid is. Dáárom zoeken ouders
hun heil bij particulier onderwijs en zijn ze bereid te betalen voor de school
van hun kinderen. De enige manier om de tweedeling niet te vergroten, is geen
sóbere, maar een normále, adequate bekostiging van scholen door
de overheid.Het is niet verantwoord om problemen die vaak alleen met een flinke financiële
impuls op te lossen zijn, af te schuiven naar de scholen. Er is wel degelijk
een publieke verantwoordelijkheid voor het toekennen van de middelen, zodanig
dat ze toereikend zijn om de resultaten te halen die de overheid eist. De
CDA-fractie heeft niet voor niets bij de algemeen politieke beschouwingen
gepleit voor 500 mln. extra om scholen in staat te stellen de werkdruk van
de leerkrachten te verminderen. Wanneer ik de PvdA-fractie keer op keer hoor
pleiten voor meer structurele investeringen in het onderwijs vraag ik me af
waarom deze fractie ons voorstel niet heeft ondersteund. Hard roepen moet
ook met daden gepaard gaan.Het lerarentekort zal voor nog grotere problemen gaan zorgen in de komende
jaren. Scholen moeten zoveel mogelijk ruimte krijgen om dit probleem te lijf
te gaan. Daarnaast zijn er andere problemen van grote importantie, zoals de
achterstandsleerlingen en de leerlingen die vanwege een handicap extra zorg
en aandacht nodig hebben. Ondanks de extra financiële investeringen die
in het onderwijs gedaan zijn door dit kabinet, zijn deze knelpunten verre
van opgelost. Daarom volstaat het dan ook niet te verwijzen naar de mogelijkheden
die de markt biedt. Het gaat hier wel degelijk om de basiskwaliteit van het
onderwijs die extra inzet van middelen zal vragen om scholen in te kunnen
laten spelen op de maatschappelijke vraagstukken die hun invloed doen gelden
op school. De druk op het onderwijs voor kinderen met leer- en gedragsproblemen
is enorm toegenomen. Keer op keer horen wij dat leerkrachten door gebrek aan
geld die leerlingen niet kunnen bieden wat ze nodig hebben. Er zijn te grote
groepen en er zijn wachtlijsten. Wat wordt op korte termijn ondernomen? De
druk op het speciaal onderwijs neemt alleen maar toe.Dan kom ik bij de lokale overheden. Welke rol spelen zij? Er wordt in
de onderwijsbeleidsbrief nauwelijks een paar woorden aan de gemeenten gewijd.
Er wordt geschreven dat de rol van de lokale overheden herijkt moet worden,
maar hoe gaan zij nu hun bijdrage leveren aan het dereguleringsproces? Door
misschien nu op hun beurt te gaan reguleren? Daar lijkt het bij sommige –
zeker grote – gemeenten wel steeds meer op uit te draaien. Autonomie
voor scholen en het dragen van verantwoordelijkheid, ook voor kinderen met
achterstanden, is niet alleen een zaak voor de steden met meer dan honderdduizend
inwoners en voor scholen met meer dan 50% achterstandsleerlingen. Nu krijgen
zij alleen geld voor achterstandenbeleid en voor voor- en vroegschoolse educatie.
Het CDA verwacht nog dit najaar het plan voor verbreding dat door de staatssecretaris
is toegezegd op basis van de 40 mln. in de Voorjaarsnota. Er zijn gemeenten
die nu al zelf investeren en die geld van de rijksoverheid goed zouden kunnen
inzetten. Waarom is dat geld nog niet verdeeld? Het CDA gaat ervan uit dat
dit geld in ieder geval ten goede komt aan gemeenten en scholen die nu niet
tot de begunstigden behoren. Klopt dat?In het kader van de achterstandenbestrijding zijn wij overigens benieuwd
naar de beoordeling van de bewindslieden van lokale initiatieven die ik gemakshalve
aanduid met het woord "internaten", waar studenten scholieren ondersteunen
en begeleiden in het voorkomen en wegwerken van leerachterstanden. Tijdens
de onderwijskansendebatten van het afgelopen jaar heeft het
CDA voorgesteld, de partiële leerplicht te verlagen naar vier jaar. De
staatssecretaris wilde eerst andere maatregelen proberen. Hoe ver is zij daarmee?
Leveren die maatregelen resultaat op? Welk resultaat is dit? Wij zien weinig
verbetering en overwegen een motie in te dienen.Over de OALT-docenten is ook een CDA-motie aangenomen. Ons bereiken berichten
dat er nog steeds problemen zijn met OALT-docenten die geen Nederlands spreken.
De toelichting in de begroting is wat dat betreft rijkelijk vaag. Hoe staat
het nu eigenlijk met dat sociale plan en met de laagdrempelige cursussen?Het CDA begrijpt het wel. De kunst van het loslaten is voor een minister,
die aan het hoofd staat van een departement dat tot op het bot doordrongen
is van de sociaal-democratische gedachte van het reguleren door de overheid,
bepaald geen koud kunstje. Een liberale minister die het waagt om een streep
te zetten door het starre denken van de overheidssturing, heeft geen eenvoudige
klus te klaren. Toch is hij erin geslaagd om een flink liberaal stempel op
deze begroting te drukken. De markt is alom aanwezig. Dit leidt tot het begrip
"emplooibare leerlingen"; een soort ideologische spagaat tussen de minister
en de staatssecretaris, die het midden houdt tussen employability en ontplooiing
en geheel gericht is op deelname aan de arbeidsmarkt. Het lijkt erop dat de
minister vergeten is dat het onderwijs een breed maatschappelijk doel dient.
Onderwijs gaat, om de algemeen geaccepteerde drieslag van oud-minister Van
Kemenade aan te halen, om persoonlijke ontplooiing, om overdracht van culturele
en maatschappelijke waarden en normen en om voorbereiding op de arbeidsmarkt.
De school is dus veel meer dan alleen een educatieve onderneming.De begroting lijkt onderwijs ondergeschikt te maken aan het economisch
belang. Op die manier komen wij van de regen in de drup. In de visie van het
CDA stuurt de markt noch de overheid alleen het onderwijs aan. Beide kanten
doen geen recht aan de positie van ouders en leerlingen en toch ook niet aan
de, naar ik meen, oprecht uitgesproken wens van de bewindslieden dat scholen
sterke en verantwoordelijke instellingen moeten zijn. De zeggenschap van ouders
en van leerlingen is een basisvoorwaarde voor een school, die als een waardegemeenschap
wil functioneren. Zeggenschap over de inrichting van het onderwijs hoort dan
ook op de werkvloer waargemaakt te worden. Daarnaast moet er daadwerkelijk
sprake zijn van een lerende, transparante organisatie, waarin tijd is voor
het vormgeven van eigen beleid. Het CDA vindt dan ook enkel de keus voor een
WOR gekoppeld aan een deelnemersraad voor grote instellingen voor voortgezet
onderwijs en BVE een te magere keus van de minister. Er zal meer moeten gebeuren
om ook in het basisonderwijs – waar, als het aan de minister ligt de
WMO blijft gelden – de rol van de ouders en de leerlingen te versterken.De heer Cornielje (VVD):U zegt "een te magere keus". Betekent dit dat u ermee instemt of vindt
u dat de Wet op de medezeggenschap onderwijs gehandhaafd moet worden?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De CDA-fractie is van opvatting dat het niet alleen moet gelden voor de
scholen voor BVE en voor grote scholen voor voortgezet onderwijs, maar ook
voor scholen in het primair onderwijs, die bijvoorbeeld onder één
bestuur vallen en meer dan 35 personeelsleden hebben. Ik geloof dat dit de
ondergrens van de WOR is. Het lijkt ons dat men daar zelfstandig toe zou moeten
kunnen besluiten.De heer Cornielje (VVD):Dus de CDA-fractie is ervoor, de WOR ook op het basisonderwijs van toepassing
te laten zijn?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wanneer het basisonderwijs daar wat in ziet! Niet generiek, want ik kan
mij heel goed voorstellen dat het voor eenpitters in het basisonderwijs –
één school op één locatie – absoluut geen
goede zaak zou zijn.De heer Cornielje (VVD):Vindt u dat de positie van de ouders daarmee voldoende gewaarborgd is
om de belangen van hun kinderen te behartigen in een medezeggenschapsstructuur?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Zodra je de positie van de leerkrachten een betere plaats wilt geven,
moet je natuurlijk ook de positie van de leerlingen, de deelnemers en de ouders
versterken. Daar zal nog wel de nodige discussie over gevoerd moeten worden,
maar voor ons kan het een niet zonder het ander.De heer Cornielje (VVD):Dat betekent dus dat de CDA-fractie pleit voor een WOR voor het basisonderwijs
terwijl nog niet duidelijk is hoe de positie van de ouders gewaarborgd is.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat is absoluut niet wat ik zeg. Als u mij goed hebt beluisterd, hebt
u gehoord dat wij in principe positief staan tegenover de gedachte van een
WOR. Men moet daartoe uiteraard zelf beslissen. Het kan niet zo zijn dat wij
dat opleggen. Mijns inziens moet er een helder beeld zijn van de positie van
ouders en deelnemers aan het onderwijs. Het is natuurlijk nooit de bedoeling
om alleen maar één positie van degenen die op die werkvloer
bezig zijn, te versterken en de anderen in de kou te laten staan.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ik luister met belangstelling maar ik heb nog wel een vraag.
De schaal waarop zich dat voltrekt, is natuurlijk wel bijzonder. Een schoolbestuur
kan veel scholen onder zich hebben en daardoor komen aan die getalsnormen
van 35 of meer. Maar ouders zullen geïnteresseerd zijn in de wijze waarop
het op de school van hun kinderen toegaat. Zit daar geen frictie?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ja. De heer Van de Camp en ik hebben in een artikel geschreven, dat de
school commissies op schoolniveau moet organiseren waarin ook daadwerkelijk
beleid gemaakt kan worden ten behoeve van die school, ook al zou die school
vallen onder een groot hoofdbestuur. Er kunnen namelijk ook besturen zijn,
die scholen van verschillende denominatie onder zich hebben. De positie en
de identiteit van die scholen moeten ook binnen die school gewaarborgd kunnen
blijven, ondanks het feit dat men onder een hoofdbestuur valt dat misschien
op hoofd- en efficiencytaken zeer wel doende is, maar wat natuurlijk niet
ten koste mag gaan van de kwaliteit van het werken op die werkvloer zelf.
Wij zijn daarover binnen onze fractie nog in discussie en wij
zullen daarover ook een notitie laten verschijnen.De heer Van der Vlies (SGP):Maar begrijp ik dan de CDA-visie goed, dat er op bestuursniveau, dus op
het niveau van alle scholen onder dat bestuur, een ondernemingsraad is en
er per school nog een...Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Daar zou een gedeelde overlegstructuur kunnen zijn. Ik sluit dat niet
uit. Dat moet uiteraard goed worden uitgewerkt, maar in de beleidsbrief staat
ook zeer nadrukkelijk dat ook daar nog de nodige discussie over moet worden
gevoerd. Het laatste woord is hierover nog niet gesproken. Ik refereer alleen
aan wat er op dit moment in de beleidsbrief staat. Dat is onvoldoende en voor
ons onvoldoende op meerdere punten.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Ik ben heel blij met het betoog van mevrouw Ross, want u zult
mij straks iets soortgelijks horen zeggen. Mevrouw Ross heeft echter uitgesproken,
dat scholen daar zelf voor moeten kiezen. Wat doen we nu in de situatie waarin
een bestuur het niet wil terwijl de leerkrachten onder dat schoolbestuur dat
wel willen? De versterking van de rechtspositie van het personeel wordt daarmee
wel afhankelijk gemaakt van wat de werkgever daarvan vindt.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Het lijkt mij van groot belang om in ieder geval te onderkennen, dat de
positie van de leerkrachten op een voldoende manier gewaarborgd moet zijn.
We moeten ervoor oppassen te verzanden in discussies die neigen naar polarisatie,
alsof niet iedereen het beste daarmee voor zou hebben. Ik ga van een heel
positieve grondhouding uit. Er valt best uit te komen, ook tussen schoolbesturen
en de leerkrachten die in de scholen werkzaam zijn, maar we moeten ze ten
opzichte van elkaar goed in positie brengen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik ben een beetje verbaasd door het standpunt van de CDA-fractie,
want ik ken haar over het algemeen als een voorstander van de kleine schaal.
De CDA-fractie ziet liever schaalverkleining dan schaalvergroting terwijl
de WOR wel om een bepaalde schaal vraagt. Hoe moet ik dat rijmen?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik heb ook niet gezegd, dat het nodig is dat iedereen voor een WOR-constructie
kiest. Ik kan mij buitengewoon goed voorstellen, dat het voor grote scholengemeenschappen
heel nuttig is, vanwege het feit dat er soms 17 scholen onder één
bestuur vallen. Daar is deze situatie misschien nog niet aan de orde, maar
dat zou men wenselijk kunnen vinden. Voor de eenpitters in het primair onderwijs
lijkt het mij zinvol om in ieder geval voor de zeggenschap en de medezeggenschap
de schaal te kiezen die dicht op die schoolvloer zit. Dat kan ook heel goed
in een ongedeelde zeggenschapsstructuur gaan. Daar hoeft het niet zoveel problemen
op te leveren.Mevrouw Lambrechts (D66):Maar u maakt toch een licht verwijt in de richting van de regering: waarom
mag het basisonderwijs geen WOR-structuur hebben, want die zou daar heel goed
kunnen zijn. Ik vind dat toch een ongewoon standpunt voor het CDA, dat tot
nog toe zeker voor het basisonderwijs zeer heeft ingezet op de kleine schaal
en op goed en pedagogisch overleg tussen leerkrachten en ouders.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Begrijpt u mij niet verkeerd. Wij leggen niks op. Wij willen scholen graag
zelf laten kiezen. Het is geen kwestie van het opleggen van een structuur.
Het is een kwestie van het neerleggen van de verantwoordelijkheid voor het
kiezen van de structuur die past bij die school of die scholengemeenschap.
Uiteraard is de kleine schaal wat ons betreft nog steeds zeer wenselijk. Daarom
maken wij het onderscheid tussen de schoolcommissie en het bovenlokale management.
Daarover zal nog heel wat moeten worden gediscussieerd. In de huidige situatie
kunnen veel scholen onder een schoolbestuur vallen, waardoor de kleine schaal
van die school niet optimaal uit de verf komt. Daarover zal nog het nodige
overleg moeten plaatsvinden tussen ons en voornamelijk tussen de besturenorganisaties
en de scholen zelf.Ik kan mij voorstellen dat de WMO in het basisonderwijs blijft gelden
voorzover dat heel goed uitkomt, maar wellicht kan er ook een apart overleg
met instemmingsrechten voor ouders en leerlingen worden gecreëerd. Het
CDA vindt nog steeds dat er besturen moeten komen op twee niveaus, te weten
regiobesturen en schoolcommissies. Ook op die manier kan de positie van ouders
nadrukkelijk worden versterkt, omdat een bestuur dat uit ouders bestaat dicht
op het onderwijs kan zitten.Verantwoord verantwoording afleggen aan de overheid is zeer gerechtvaardigd.
Laat de overheid het dan ook bij de hoofdlijnen houden en niet bij ieder detail.
Het CDA vindt verantwoording afleggen zeer terecht. Wij moeten echter voorkomen
dat er zo'n sterk accent op verantwoording afleggen komt te liggen dat niemand
meer verantwoording durft te nemen en verantwoording afleggen in het onderwijs
verwordt tot juridisering. Besturen en management zullen zelf het heft stevig
in handen moeten nemen om aan de kwaliteitszorg in de school invulling te
geven. Daarbij past het niet dat de onderwijsinspectie zware externe druk
oplegt. Het evenwicht is volkomen zoek doordat de inspectie eigen standaarden
en normen ontwikkelt en die vervolgens ook hanteert als criteria voor de beoordeling
van de kwaliteit van een school. Zo krijgen die standaarden en normen in de
praktijk een dwingend karakter.Het CDA vindt dat in de eerste plaats de school zelf verantwoordelijk
is voor haar kwaliteit en het hanteren van een deugdelijk kwaliteitssysteem.
In de meeste gevallen kan de inspectie zich dan ook beperken tot de strikt
noodzakelijke controle van wettelijke regels en nagaan of er sprake is van
een deugdelijke kwaliteitsbewaking. Het CDA pleit voor een visitatiesysteem
dat ook al geldt in het hoger onderwijs: visitatie door onafhankelijke deskundigen
vanuit bijvoorbeeld de ondersteunende besturenorganisaties, dus visitatie
in eigen kring.Alles wat de overheid investeert in de externe kwaliteitszorg door de
inspectie moet ook worden geïnvesteerd in de interne kwaliteitszorg van
de scholen zelf. Dat houdt wat mijn fractie betreft in dat niet alleen de
inspectie dit jaar 5,1 mln. ontvangt voor taakverzwaring, maar dat ook de
scholen deze 5,1 mln. moeten ontvangen. Het in positie brengen van de een
moet gepaard gaan met het in positie brengen van de ander.Scholen moeten durven verschillen en moeten durven getuigen van hun eigen
identiteit en inhoud en van de vorm die de inrichting van hun school hierdoor
krijgt. Daar past, zoals reeds gezegd, geen maximaal opgetuigde inspectie
bij die zich tot in details bemoeit met het onderwijsleerproces.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vind ook dat niet alles in wet- en regelgeving moet staan, maar ik
meen toch echt dat uw collega Van de Camp bij de discussie over Variëteit
en waarborg een pleidooi heeft gehouden om datgene wat de inspectie naar onze
mening moet doen wel in de wet- en regelgeving op te nemen. Hoe moet ik dat
rijmen?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik houd mij aan de tekst die ik net heb uitgesproken – ook de heer
Van de Camp staat daar volledig achter – dat het nodig is dat scholen
zelf een deugdelijk kwaliteitssysteem hanteren en verantwoordelijkheid dragen
voor de richting en inrichting van hun onderwijs en dat de inspectie zal moeten
toetsen op de opbrengsten van het leerproces en op de wettelijke regels die
scholen moeten naleven. Daar hoort het te liggen. Op momenten dat het fout
gaat wordt ondersteuning van het onderwijsleerproces gezocht. In het kader
van het onderwijsachterstandenbeleid hebben wij bijvoorbeeld gesproken over
de verbeterplannen. Wij zeggen tegen: ga op die momenten niet naar de inspectie,
want die is tenslotte de verlengde arm van de overheid; ga naar organisaties
die aan jouw school zijn gelieerd en die iets hebben met jouw kwaliteiten
en inspiraties. Dat is de crux van het verhaal. Bij de toezichtswet zal dit
punt uitgebreid kunnen worden bediscussieerd. Mevrouw Lambrechts mag mijn
woorden van vandaag meenemen naar die discussie. Er zal een balans moeten
worden gevonden tussen de taak van de overheid en het loslaten van scholen
en het geven van een verantwoordelijkheid aan scholen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik zal de heer Van de Camp daar te zijner tijd zeker op aanspreken. Ik
neem echter aan dat de CDA-fractie met één mond spreekt. Ik
weet absoluut zeker dat ik de heer Van de Camp ervoor heb horen pleiten om
bekostigingsvoorwaarden te maken van de zaken waarop de inspectie de scholen
volgens ons moet controleren.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Als wij het er met elkaar allemaal over eens zijn, wil ik mij daar uiteraard
niet aan onttrekken. Ik kan het mij echter niet helemaal voorstellen dat wij
er al over uitgesproken zijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Hierover wel. U vond dat het in de wet moest en de rest vond dat bepaalde
zaken, zoals het pedagogisch klimaat, niet in de wet kunnen worden opgenomen.
De CDA-fractie meende dat alles via de bekostigingsvoorwaarden in de wet moet.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Er zal bij het bespreken van de toezichtswet ook door de heer Van de Camp
een afgewogen oordeel worden gegeven, mede op basis van deze discussie. De
rol van de inspectie beperkt zich uiteraard tot de wettelijk opgelegde taken.
Nogmaals, bij de toezichtswet kan hierover worden doorgegaan. Ik geloof niet
dat wij er al helemaal uit waren.De heer Cornielje (VVD):Ik stel dus vast dat wij dadelijk geen amendement van het CDA meer krijgen
om de kwaliteitskenmerken als bekostigingsvoorwaarde in de wet op te nemen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De heer Cornielje zal zijn ongeduld moeten bedwingen tot het debat over
de toezichtswet. Hij wijst ons regelmatig op onze verantwoordelijkheden in
dit opzicht. Hij zal moeten afwachten. Van mij zal hij geen amendement hoeven
te verwachten.De heer Cornielje (VVD):Nee, maar u zei daarnet dat u mede namens collega Van de Camp spreekt.
Dat siert u. U zegt dus dat zo'n amendement niet zal worden ingediend. Wij
moeten in dit debat politieke helderheid krijgen. Het wetsvoorstel komt dadelijk
hier aan de orde.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):U kunt de uitgesproken tekst straks nalezen en daaraan uw eigen conclusies
verbinden. Ik denk dat u een heel mooi debat met de heer Van de Camp over
de toezichtswet tegemoet gaat.Besturen, ouder- en vakorganisaties zullen zich meer dan ooit moeten oriënteren
op het ondersteunen van mensen en processen op de werkvloer. Ouders zullen
zich niet alleen als consument, maar als partner van de school moeten opstellen.
Diversiteit verdraagt zeker in het funderend onderwijs geen eenzijdige outputmeting
op Cito-scores of kwaliteitskaarten. Kortom, er is een heleboel te doen. Het
denken moet echt totaal om, wil de school die verantwoordelijke instelling
worden die wij allemaal wensen.Zijdelings daarmee te maken heeft het volgende: onderwijs is een sector
waar veel mensen zich zeer bij betrokken voelen. Er zijn zeer veel belangenorganisaties:
voor hoogbegaafden, zoals de stichting Plato, voor kinderen met het syndroom
van Down, voor het ontwikkelen van multiculturele leermiddelen en voor dyslexie,
om er een paar te noemen. Deze organisaties doen goed werk en draaien meestal
op vrijwilligers. Het CDA vindt het belangrijk deze initiatieven als overheid
te ondersteunen en te stimuleren. Het ministerie van VWS kent een patiëntenfonds
voor de diverse patiëntenverenigingen die er zijn. Het CDA stelt voor
om in navolging daarvan voor het onderwijs een onderwijsfonds in te stellen,
waaruit allerlei organisaties een bijdrage kunnen krijgen. Wat vindt de minister
van dit idee?Het CDA neemt de beleidsbrief bij de begroting zeer serieus. Hier ligt
een visie van de bewindslieden op de autonome school voor ons. Die visie is
niet vrijblijvend. De kunst van het loslaten, ruimte aan scholen geven, kan
en moet vanaf vandaag serieus ter hand worden genomen. Wij voelen dan ook
niets voor het op de lange baan schuiven door eerst kostbare tijd te verliezen
aan onderzoek. Wij kennen de knelpunten. Naast het investeren van geld in
huisvesting, schoonmaakkosten en werkomstandigheden van leerkrachten, moeten
alle onderwijsdossiers worden doorgelicht om inconsistentie in aanpak tegen
te gaan. Loslaten moet ook in dit huis tussen de oren gaan zitten. Misschien
kunnen wij wat algemene overleggen uitstellen?Eén zeer concrete maatregel wil het CDA voorstellen, namelijk het benoemen van regelvrije scholen. In het land zijn er scholen die
staan te springen om die autonome school met veel beleidsruimte te worden
waar de beleidsbrief over spreekt. Mijn fractie stelt voor om deze scholen
die kans te laten grijpen door het in een experimenteerfase toe te laten groeien
naar een optimale verantwoordelijkheid. De scholen moeten gezamenlijk verspreid
over het land een representatief beeld geven. Elke school die aan het project
meedoet, zou een ambtenaar van het departement kunnen adopteren die de school
één dag in de week in het proces ondersteunt en voor de afstemming
met het ministerie zorgt. Deze ambtenaren vormen met elkaar een projectgroep.
Die groep krijgt goed zicht op de benodigde deregulering. Naar ons idee sluit
dit initiatief goed aan bij de externe rol die de minister graag aan het ministerie
wil geven. Ik citeer hem: "OCW wordt een departement dat beleid maakt met
het hoofd van degene voor wie dat beleid bestemd is, met een veranderingscultuur,
met een sterk accent op externe oriëntatie en met medewerkers die goed
zijn toegerust voor die nieuwe rol." Volgens het CDA wordt dit een win-winsituatie
voor scholen, die schreeuwen om autonomie en deregulering en voor een departement
dat dit ook zegt te willen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Een vraag over de regelvrije scholen. Wat stelt mevrouw Ross
zich daar precies bij voor? Welke regels zouden niet voor die scholen moeten
gelden?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Deze regels zouden betrekking kunnen hebben op personeelsbeleid en op
de gele katern, de lagere regelgeving dus. Stel dat je iets samen wilt doen
met een peuterspeelzaal. Dat mag dan niet, omdat de tegeltjes in de peuterspeelzaal
op een andere hoogte zitten dan de tegeltjes in jouw school. Op dit soort
heel lage zaken loop je dan stuk. Daarom vind ik dat dit soort kwesties het
eerst uit de weg moet worden geruimd. Voor de rest kan ik mij voorstellen,
kijkend naar de grotere beleidsruimte, dat het om vakken en lesuren kan gaan.
Op die manier kunnen wij wellicht het hoofd bieden aan het lerarentekort.
Samen met de ambtenaar, toegevoegd aan de school, kan de school heel creatief
naar beleidsruimte zoeken. Ik sprak laatst met ambtenaren die vanuit het gemeentehuis
naar de wijk waren gegaan. Zij waren zo enthousiast dat ze eigenlijk niet
meer terug wilden naar het gemeentehuis. Misschien doet zich dezelfde situatie
voor bij de ambtenaren van OCW. Misschien willen ze allemaal in de school
blijven om daar hun werk te doen. Dat zou niet zo verkeerd zijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Waarom stelt mevrouw Ross dan zelf niet iets concreets voor?
Laat zij dan een voorstel doen over lumpsumbekostiging in het basisonderwijs.
Dan weten wij waar wij het over hebben. Laat zij dan voorstellen de kerndoelen
af te schaffen. Dan weten wij ook waar wij het over hebben. Mevrouw Ross zegt
enerzijds dat het moeilijk is om een en ander los te laten, terwijl zij vervolgens
doorslaat naar de regelvrije school. Dat klinkt aardig, maar het heeft weinig
handen en voeten. Ik vind dat net iets te gemakkelijk.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik vind van niet. Degenen die het beleid moeten maken, dus degenen die
op het departement zitten, moeten naar de scholen toe. Ook wij nemen de beleidsbrief
buitengewoon serieus. Ik kan wel roepen dat hier en daar moet worden gestreept
en geschrapt, maar daar gaat het niet om. Ik zou heel graag zien dat scholen,
vanuit hun eigen vraag, mede worden gestuurd door het ambtenarenkorps. Deze
heel mooie operatie snijdt vervolgens aan twee kanten.Mevrouw Lambrechts (D66):Wil mevrouw Ross een lumpsumbekostiging? Wil zij kerndoelen?De voorzitter:Dat heeft u al gevraagd, mevrouw Lambrechts.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Daar komen wij nog over te spreken. Ook daar wordt in de beleidsbrief
op ingegaan. Ik verwacht daar een voorstel over. Ik wil er best een keer vrijblijvend
over discussiëren, maar het gaat nu over een begrotingsbehandeling. Op
basis van wat de minister en de staatssecretaris aan ons voorleggen, wil ik
het debat voeren.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter! Onderwijs is investeren in mensen en in de toekomstige samenleving
die deze mensen zullen vormen. Mijn fractie wil zich inzetten voor een maatschappij,
waarin het goed samenleven is. Dat wil zeggen een maatschappij, waarin mensen
met respect, verantwoordelijkheid en naastenliefde met elkaar omgaan. Dit
vraagt van het onderwijs blijvende aandacht voor waarden en normen die in
de toekomstige samenleving moeten worden aanvaard. Die waardegemeenschap moet
ook een hoog welvaartsniveau kunnen dragen. Daarvoor is kennisontwikkeling
op hoog internationaal niveau onontbeerlijk. De CDA-fractie wil daar in het
vervolg van deze inbreng enige gedachten voor aanreiken.Onderwijs dient zowel publieke als private doelen van mensen. De overheid
mag en moet eisen stellen aan de publieke doelen, te weten aan de algemeen
geldende waarden en normen in de samenleving en aan de kwaliteit van het kennisniveau.
De burger mag in de ogen van de CDA-fractie ook in de toekomst van de overheid
vragen het onderwijs zodanig aan te bieden en vorm te geven dat zijn kinderen
dit kunnen volgen in een omgeving die zo goed mogelijk aansluit bij hun private
waarden-en-normenbeleving. Dit moet gebeuren binnen de kaders van de algemeen
geaccepteerde waarden en normen in de Nederlandse samenleving.Het gewenste hoge internationale kennisniveau van onze toekomstige samenleving
vraagt om een strikte toetsing en examinering van de gezamenlijk afgesproken
uitstroomniveaus. Die uitstroomniveaus moeten voor een onderwijssoort vergelijkbaar
zijn in heel Nederland en straks wellicht ook binnen de Europese Unie. Het
is echter aan de scholen zelf hoe zij binnen de randvoorwaarden van efficiency
en algemeen geldende normen de weg naar de uitstroom gaan. Die weg hoeft de
overheid niet exact voor te schrijven. Die invulling geschiedt door scholen
en ouders vanuit hun private waarden en normenpatroon.In de kolom VO tot WO hebben zich sterke onderwijsinstellingen ontwikkeld.
De einddoelen van deze onderwijssoorten zijn door samenwerking van onderwijs,
maatschap pelijke organisaties en bedrijfsleven redelijk uitgekristalliseerd.
Natuurlijk zal er ook in de toekomst steeds kritisch naar de relevantie van
de onderwijsdoelen gekeken moeten worden, maar thans kan van de geldende einddoelen
worden uitgegaan. De CDA-fractie vindt dat de overheid de onderwijsinstellingen
meer vrijheid moet geven om die einddoelen te bereiken. Vanzelfsprekend kunnen
niet alle instellingen op dit moment dezelfde vrijheid aan, maar je zou instellingen
die het wel aan kunnen die ruimte wel kunnen geven. Zo zou je ook kansrijke
initiatieven kunnen stimuleren en als overheid een aanjaag- en regiefunctie
in die vernieuwing kunnen vervullen.Voor onze toekomstige welvaart is het nodig dat Nederland bij kennisontwikkeling
internationaal op hoog niveau een belangrijke rol kan blijven spelen. Het
lijkt er op dat we op dit gebied terrein verloren hebben. Mijn fractie wenst
extra investeringen op nieuwe onderzoeksterreinen om internationaal volop
aansluiting bij de top te behouden. Wij zijn erkentelijk voor de extra investeringen
die de regering voornemens is te doen, maar wij vragen ons af of dit in internationaal
opzicht voldoende zal blijken te zijn. Graag op dit punt een reactie van de
regering. De vraag die bij mijn fractie opkomt, is hoe en waar je extra investeert.
Wie hebben in de keuze van projecten de sterkste stem? Gaan die investeringen
lopen via de eerste geldstroom of via de tweede geldstroom? Graag ook op dat
punt een verduidelijking van de regering. Bij fundamenteel onderzoek gaat
het om onderzoek op de korte termijn, maar ook op de langere termijn. Heeft
de regering dat onderscheid wel voldoende gemaakt, zodat zij kan zeggen dat
met name dat onderzoek voor de lange termijn bij de universiteiten voldoende
in stelling wordt gebracht? Dat zal in de toekomst namelijk nodig zijn.Er wordt in samenhang met het ICES-beleid van OCW gewerkt aan een investeringsportefeuille
voor wetenschappelijke projecten. Hoe worden die projecten geselecteerd? Wie
heeft daar de doorslaggevende stem?Het wetenschapsbudget onderscheidt wetenschappelijke en maatschappelijke
verkenningen. Volgens mijn fractie gaat het bij die maatschappelijke verkenningen
ook om de vraag wat en welk onderzoek wij aanvaardbaar achten, gelet op de
waarden en het normenpatroon waaraan de toekomstige gewenste samenleving moet
voldoen. Vaak houdt de ethische beleidsontwikkeling geen gelijke tred met
de wetenschappelijke kennisontwikkeling. Mijn fractie pleit ervoor beide zaken
zo goed mogelijk in balans te houden en politiek te volgen, zodat wij niet
achter de feiten aan lopen.Onderwijs en economie beïnvloeden elkaar. De begroting van OCW lijkt
soms in bepaalde opzichten op een EZ-begroting De CDA-fractie wil de onderlinge
verbanden zeker niet ontkennen, maar wil ook waarschuwen voor te grote invloed
van de economische vraag op het OCW-beleid. De economische vraag richt zich
met name op de korte termijn, terwijl de OCW-begroting de lange termijn meer
in zicht hoort te houden. Dit houdt voor ons in dat private middelen alleen
aanvullend en postinitieel ingezet kunnen worden, maar dat wij uitgaan van
een bekostiging van ons goede onderwijssysteem, tot en met het WO, door de
overheid. Wij vinden dat de overheid zelf onderwijsdoelen moet stellen.De heer Rabbae (GroenLinks):Betekent dit dat de bedrijven als het aan het CDA ligt, de volle ruimte
krijgen om bijvoorbeeld het hoger onderwijs volop te financieren?De heer Mosterd (CDA):Ik zei iets anders. Het kan alleen aanvullend zijn. Ik kan mij voorstellen
dat wanneer het gaat om specifieke apparatuur voor een bepaalde HO-instelling,
er gebruik gemaakt kan worden van geld dat is gegeven door een bedrijf. De
basis, de volledige financiering van het HO, is een zaak van de overheid.
Die moet ook op lange termijn door kunnen gaan.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is in ieder geval een geruststelling.De minister houdt ons altijd voor dat het gaat om volledig door de overheid
gefinancierd hoogwaardig onderwijs. De rest mag erbij komen. Dat is zo vaag
als wat. Heeft de heer Mosterd enig idee waar wij de grens moeten leggen,
zodat dit een aanvullend karakter krijgt en niet meer dan dat?De heer Mosterd (CDA):In het vervolg van mijn betoog probeer ik daar nog iets aan toe te voegen.
Daarbij zal ik ook ingaan op de ontwikkeling van het HO, het WO en de bachelor,
waarover de minister ons net iets heeft verstrekt. Wellicht kan de heer Rabbae
zijn vraag dan nog eens stellen.De CDA-fractie wil graag het succesvolle door de overheid gefinancierde
binaire systeem handhaven. Dat geldt ook voor de doorstroommogelijkheden,
van MBO naar HBO en van HBO naar WO.De minister heeft ons gisteren een brief gestuurd over de bachelor-masteroperatie.
Onze reactie daarop is zeer voorlopig, maar ik wil toch een paar punten noemen.
Naar onze mening moet dit er niet toe leiden dat bepaalde delen van het huidige
stelsel – dat is ook een antwoord op de vraag van de heer Rabbae –
niet meer door de overheid worden gefinancierd. Wij maken ons zorgen over
de bekostiging op langere termijn van de mastersopleiding in het WO, waarover
de minister zelf de discussie opent. Ik wil de minister vragen, hierover nog
iets te zeggen. Wij hebben ook zorgen over het binaire systeem, dat de minister
ook waardeert. Blijft dat wel overeind?Wij hebben ook vragen over de topmasters. Ontwikkelen bepaalde topwerkgroepen
zich in Nederland niet automatisch? Je mag die best faciliëren, maar
zeggen dat wij daar topmasters moeten krijgen, lijkt ons wat vreemd.In feite zegt de minister dat voor bepaalde WO-opleidingen de bekostiging
voor een jaar masters – een internationale vergelijking – straks
voldoende is. Hebben wij dat juist geïnterpreteerd? Graag vernemen wij
daarop een reactie.Het voorstel van de regering over de tweede en derde studies was voor
ons een verrassing. Waarom doet de minister dat? Moet dat niet juist betrokken
worden bij het bachelor-masterverhaal? Ik zeg dit ook omdat het naar onze
mening mogelijk de doorstroom of de doorstroommomenten beïnvloedt. Was
het niet beter geweest om daar even op te wachten?De kosten van het onderwijs voor de ouders zijn enorm gestegen. Wij hebben
daar prachtige regelingen voor, zoals de WTS. Straks wordt dat de WTOS. Daar
zit niet alles in, niet voor de lagere inkomens en ook niet voor middeninkomens.
Ik noem maar de ICT-eisen die men heeft voor thuis of het vervoer.
De minister zegt dat hij de door de Kamer aangenomen motie-Mosterd moeilijk
kan uitvoeren. Hij wil er wel nog eens naar kijken. Is de minister met dat
kijken al iets verder gekomen? Ouders & Co heeft ons bepaalde stukken
doen toekomen waaruit nadrukkelijk blijkt dat de kosten voor de ouders hoog
zijn, vooral voor de ouders met lagere inkomens.De heer Van Bommel (SP):Nu de heer Mosterd het stuk van Ouders & Co aanhaalt, ben ik benieuwd
naar het standpunt van het CDA over de lesgelden en de voorstellen die op
dat punt door Ouders & Co worden gedaan.De heer Mosterd (CDA):Die voorstellen vinden wij geweldig, maar wij zien ook het kostenplaatje
dat daaraan hangt. Dat is ook formidabel. Indien de WTS ruim uitgevoerd kan
worden, bijvoorbeeld via de door mij genoemde motie en een paar andere dingen,
kan zij volgens ons de problemen ook oplossen. Het is ons op dit moment te
duur.De heer Van Bommel (SP):Voor de uitvoering van het hele plan staat ongeveer 1 mld. Wat vindt de
heer Mosterd van het gedeelte dat zich specifiek richt op de lesgelden en
de verdergaande voorstellen op dat deel? Het andere deel, dat van de boeken,
is een ander verhaal.De heer Mosterd (CDA):Wij menen dat de problemen met de lesgelden voor de lage inkomens en de
middeninkomens met de WTS tweede fase op een redelijke manier zijn opgelost.
Als met de huidige oplossing het doel wordt bereikt en voordeliger is dan
die van Ouders & Co, kiest mijn fractie voorshands voor deze WTS-oplossing.Op drie vernieuwingen in het voortgezet onderwijs wil ik even ingaan.
De basisvorming heeft positieve effecten voor het onderwijs gehad. Zij heeft
echter ook duidelijk gemaakt dat mooie, goedbedoelde onderwijsconcepten in
de praktijk lang niet altijd werken. Vernieuwingen dienen nadrukkelijk afgestemd
te zijn op de individuele leerling en de individuele school. De overheid zal
het voorgezet onderwijs voorlopig geen nieuwe veranderingen willen opleggen.
Het veld heeft rust nodig. De regering praat weer over sterke instellingen,
ondernemende scholen en sterke schoolleiders. Als scholen met goede initiatieven
komen die de bewindslieden kunnen onderschrijven, willen zij die mogelijkheden
dan nagaan? Willen zij dergelijke experimenten faciliëren en stimuleren?
Op deze wijze kunnen zij een vernieuwing aanjagen. Is daar misschien een experimenteerwet
voor nodig?Het VMBO is bedoeld als versterking van het beroepsonderwijs en zal betere
doorstroming naar het MBO mogelijk moeten maken. Wij horen geluiden dat zowel
in het VMBO als het MBO het beroepsgericht zijn en de communicatie daarover
met het bedrijfsleven verbetering behoeft. Wat is de reactie van de bewindslieden
daarop? Het blijft een belangrijk aandachtspunt, juist voor deze categorie.
Er is veel ingezet op voortijdige schoolverlaters. Een schoolverlater moet
op tijd die aandacht krijgen die nodig is. Gebeurt dat ook in de praktijk?De natuurprofielen op het voortgezet onderwijs lijken minder in trek te
zijn. Moet daar niet eens nadrukkelijk naar gekeken worden, juist in het belang
van de natuurprofielen voor het hoger en wetenschappelijk onderwijs? Of bestaat
de situatie die ik net schetste helemaal niet?Wij hebben al vaker gesproken over het aantal leerlingen dat aanspraak
maakt op de nieuwe zorgstructuur. Wij zijn bang dat dit aantal zo groot zal
zijn dat wij problemen krijgen met de financiering van deze zorg. Hoe beoordeelt
de staatssecretaris de situatie dat VMBO-scholen die geen licentiehouder zijn,
maar wel veel zorgleerlingen hebben, deze straks moeten doorsturen naar een
school die bijvoorbeeld 30 km verder ligt? Wij hebben van dergelijke situaties
gehoord. Is daarvoor echt geen oplossing te vinden?PABO's kunnen nog het gemakkelijkst toekomstige docenten binnenhalen en
zo bijdragen aan de oplossing van het lerarentekort. Door meer doorstromingsmogelijkheden
te creëren vanuit de PABO kunnen wij die weg wellicht nog aantrekkelijker
maken. Het lijkt ons gewenst ons te bezinnen op één toekomstige
lerarenopleiding in heel Nederland. De PABO kan daarin een centraal punt zijn
waar alle punten modulair worden aangehaakt. Wellicht kan op deze wijze een
duidelijker opleidingsstructuur worden gerealiseerd. Kan hiernaar onderzoek
worden gedaan? Wil de regering hierop reageren?De heer Cornielje (VVD):Dat is wel heel duidelijk, maar ook heel erg grootschalig: één
opleiding voor heel Nederland met verschillende lesplaatsen. Kan de heer Mosterd
daar iets meer over zeggen? Ik kan mij nauwelijks voorstellen dat hij dat
bedoelt.De heer Mosterd (CDA):De opleidingen bij de PABO's lopen over het algemeen goed. De instroom
voor de tweedegraads opleiding is veel minder. Daarover maken wij ons zorgen.
Dat heeft ons op de gedachte gebracht, of wij ons niet eens moeten herbezinnen
over één soort opleiding met een pedagogisch-didactische kant
als startmodule waar andere modules aangehaakt kunnen worden. Hoe dat precies
georganiseerd moet worden, weten wij ook nog niet. Wij zien er wel iets in
om de opleidingen meer bij elkaar te halen. De opleiding is zo verbrokkeld.
Bepaalde opleidingen hebben gewoon niet die resultaten die wij zo graag daarvan
willen zien. Bij aanvang hoeft dat niet meteen al heel grootschalig te zijn.
Ik vraag alleen deze mogelijkheid verder te onderzoeken.De heer Cornielje (VVD):Het kenmerk van de PABO's is dat zij in de regio ingebed zijn en directe
contacten hebben met de omliggende scholen. Dat zou worden doorbroken als
er moet worden gefuseerd met andere opleidingen.De heer Mosterd (CDA):Zover ben ik nog helemaal niet. Zoals al eerder in de richting van mijn
collega Ross is gezegd, pleit het CDA nog steeds heel nadrukkelijk voor kleinschaligheid.
Maar het moet toch ook mogelijk zijn om bepaalde modules bij een andere instelling
af te nemen. Iemand kan met een bepaalde module binnenkomen. Nogmaals, het
voert te ver om de zaak hier helemaal uit te diepen. Juist vanwege de grote
prestatieverschillen tussen de verschillende opleidingen, waarbij één
type opleiding het heel goed doet terwijl andere opleidingen veel minder mensen
kunnen binnenhalen, willen wij bezien of daar niet meer lijn in zou kunnen
worden gebracht, opdat meer mensen kunnen worden binnengehaald.
Dat zou ons heel veel waard zijn.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Het is mij volstrekt niet helder wat het CDA voorstelt, maar
wellicht kunnen wij daar nog op een later moment over doorpraten.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik herinner mij nog heel goed dat minister Ritzen tijdens
de vorige kabinetsperiode voorstelde om voor de PABO's zeven regio's aan te
wijzen en voor de tweedegraadsopleidingen vier regio's. Er was dus sprake
van zeven meer aan elkaar gelieerde opleidingen en vier meer aan elkaar gelieerde
opleidingen. Het CDA was daar toen fel tegen. En nu doet dezelfde partij ineens
de sprong voorwaarts naar één organisatie voor alle opleidingen.De heer Mosterd (CDA):Is dat nu een totaal andere situatie? Er zijn op dit moment bepaalde opleidingen
voor docenten die het goed doen, die veel docenten afleveren. Er zijn andere
opleidingen waarbij dat op dit moment niet lukt. Is het dan niet goed om eens
na te gaan wat de oorzaak daarvan is? Zou je die zaak niet meer in elkaar
kunnen schuiven? Het is niet iets totaal nieuws. Mijn collega Van der Hoeven
heeft een tijdje geleden al geopperd om op het gebied van basisonderwijs en
basisvorming meer samen te doen. Ook dat is een punt waarover nagedacht zou
moeten worden.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik stel vast dat het CDA van kampioen kleinschaligheid in
een keer kampioen grootschaligheid is geworden.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter! Die conclusie laat ik voor rekening van mevrouw Lambrechts.
Ik vroeg alleen maar of de regering die zaak verder wil onderzoeken, gelet
op de problemen die bij de ene opleiding wel spelen en bij de andere niet.
Dan zien wij vanzelf wel welke problemen we tegenkomen.De toegestane formatie per basisschool wordt bepaald door het aantal FRE's
en het budget voor de personeelsbekostiging. Deze twee lopen niet gelijk op.
Wij zien nogal eens dat op grond van het aantal benodigde FRE's een docent
aangenomen wordt, terwijl men had kunnen volstaan met een onderwijsassistent.
Behoeft het aantal FRE's dat nodig is voor een onderwijsassistent geen aanpassing,
zodat bepaalde knelpunten kunnen worden weggenomen?Veel over de BVE zal bij Koers BVE aan de orde komen. Net zoals in het
voortgezet onderwijs is zelfstandig leren hier erg belangrijk. Ook hier worden
nieuwe onderwijsconcepten gebruikt en wordt de attractiviteit van de opleiding
voor de op de praktijk gerichte leerling vergroot. In dat veranderende onderwijsconcept
past naar onze mening niet het dwingend opleggen van de 1000-urennorm. Mijn
fractie wil de instellingen onder de voorwaarde van verantwoording achteraf
ruimte geven voor een eigen invulling. Vindt de minister het onderwijskundig
gezien nodig dat die 1000-urennorm wordt gehandhaafd in het veranderende onderwijsconcept
dat op dit moment in het BVE-veld plaatsvindt?Wij maken ons zorgen over het VAVO als tweedekansonderwijs en over de
achteruitgang van de alfabetiseringscursussen voor autochtonen. Hetzelfde
geldt voor techniekniveau 3 en 4. Bij deze vier punten vragen wij ons af of
wij hier geen grote problemen mee krijgen. Wij horen daarop graag een reactie
van de minister. Hij kan wel zeggen dat het VAVO en de alfabetisering zaken
voor de gemeenten zijn, maar hij heeft zelf gezegd dat het tegengaan van het
voortijdig schoolverlaten als speerpunt van beleid heeft.Niveau 4 van het MBO kan regulier doorstromen naar het HBO. Er zijn echter
ook opleidingen waar het niveau 4 niet kan worden aangeboden en niveau 3 het
maximum is. De regering heeft in 1997 toegezegd dat er een regeling zou komen,
zodat die leerlingen toch toegang zouden hebben tot het HBO. Die regeling
is er nooit gekomen. Wij horen op dit punt graag een toelichting van de regering.
Het bedrag per HBO-student is de eerste twee jaar constant. Dat er geld bij
is gekomen, is geweldig is, maar daarna daalt dat bedrag weer. Wij denken
dat er van die daling een verkeerd signaal uitgaat. Wij hebben als maatschappij
immers steeds meer van deze mensen nodig.De onderwijshuisvesting is naar de gemeenten gedecentraliseerd, maar wij
weten allemaal, dat het maar de vraag is of de gemeenten het adequate onderwijshuisvestingsniveau
kunnen leveren dat wordt gevraagd. Het ministerie heeft er onderzoek naar
ingesteld en anderen hebben ook al onderzoek gedaan, maar bij bepaalde typen
gemeenten en oude aanvragen zijn de knelpunten zo ernstig, dat wij ons afvragen
of de regering geen mogelijkheid ziet om op dit moment al bepaalde oplossingen
te bieden. De Kamer heeft daar voor de oude gevallen al heel vaak om gevraagd.Het Nederlandse onderwijs is gemeten aan internationale maatstaven van
uitstekende kwaliteit. Er wordt met enthousiasme en verantwoordelijkheidsgevoel
gewerkt aan het steeds weer opnieuw bij de tijd houden van dit onderwijs.
De CDA-fractie wil het onderwijs ruimte en vertrouwen geven om die mooie taak
te kunnen waarmaken.Mevrouw Barth (PvdA):"Nederland krijgt meer en meer het karakter van een kennissamenleving",
dat schrijven de bewindslieden in Onderwijs in stelling, hun tweede beleidsbrief,
die wij vandaag samen met de begroting bespreken. Het is een waarheid als
een koe, voorzitter.Wat een kenniseconomie precies is, laat zich lastig omschrijven. Maar
het oktobernummer van Forum, het opinieblad van VNO-NCW, biedt een interessante
aanzet. Kennis is de belangrijkste grondstof geworden van duurzame economische
groei. Niet alleen wat je weet, is van belang, maar ook wie je kent en hoe
je zaken aanpakt: integratie van theoretische, sociale en fysieke kennis.
Het bijhouden van de steeds meer verwende consument vereist permanente innovatie
in alle bedrijfstakken. Netwerken is een onmisbare vaardigheid geworden. In
een kenniseconomie beschikken portier en telefoniste misschien wel over betere
(eerlijker!) kennis van wensen van de klant dan staf en directie. Van alle
medewerkers wordt dan ook verwacht dat zij communicatief zijn, kunnen samenwerken
dwars door alle geledingen van de organisatie heen en altijd openstaan voor
nieuwe informatie, die zij ook nog eens effectief kunnen wegen. De samenvatting
van Forum is treffend verbeeld op het omslag: "Doeners worden denkers". En
andersom, zou ik daaraan willen toevoegen. Men kan niet meer
zonder elkaar.Voorzitter! Een kennissamenleving is een veeleisende samenleving. Het
is niet meer zo, dat aan de top wordt nagedacht, en aan de onderkant slechts
uitgevoerd. Wat de toekomst ons ook brengt: de hiërarchische structuur
van het industriële tijdperk is voorgoed voorbij. Van alle burgers van
ons land wordt verwacht, dat ze zich weten te handhaven in een wereld die
letterlijk en figuurlijk steeds grenzenlozer wordt. Ze moeten flexibel en
professioneel zijn, verantwoordelijkheid dragen voor hun eigen leven, keuzes
kunnen maken en sociaal en creatief zijn. Ervoor zorgen dat iedereen daaraan
kan voldoen, is een forse opgave. Maar het biedt ook ongekende mogelijkheden.
Het is de voltooiing van de democratisering van de economie: geen nieuw speeltje
voor academici, maar iedereen levert een onmisbare bijdrage. Vandaar het motto
van mijn inbreng van vandaag: de kenniseconomie zal van iedereen zijn, of
ze zal niet zijn.Aan ons onderwijs de taak, voorzitter, om alle jonge mensen optimaal voor
te bereiden op deze dynamische toekomst. In een kenniseconomie is onderwijs
ons belangrijkste kapitaal en een van de weinige concurrentiefactoren waarvoor
de Europese Unie actieve stimulering door de overheid toestaat. Alle reden
dus voor het kabinet om ambitieus met onderwijs aan de slag te gaan. De 1,4
mld. aan investeringen, opgenomen in de begroting voor 2001, vormen, net als
het regeerakkoord, een goede aanzet. Maar om het onderwijs echt in positie
te brengen voor de uitdagingen van de nieuwe eeuw, is meer nodig; veel meer.Want, voorzitter, er zijn te veel aanwijzingen dat ons onderwijs nog niet
klaar is voor de kenniseconomie. Veel scholen zitten nog midden in de overgang
van organisaties die vooral centraal beleid uitvoeren, naar professionele,
flexibele, klantgerichte instellingen. Als ze daar tenminste personeel voor
kunnen krijgen. Schoolgebouwen krijgen heel andere bijvoeglijke naamwoorden
mee: vies, krap en onveilig. Het kabinet investeert in ICT in het onderwijs,
maar de achterstand op de Verenigde Staten blijft adembenemend. Ook het lesgeven
is meer toegesneden op achterhaalde hiërarchische verhoudingen dan op
de kenniseconomie: leren leren, adaptief onderwijs, samenwerken in groepjes,
het komt allemaal nog veel te weinig voor. Een enquête van een ander
werkgeverstijdschrift, Ondernemen, toonde de gevolgen: tweederde van de ondernemers
in het midden- en kleinbedrijf had naar eigen zeggen in de afgelopen vijf
jaar niets aan innovatie gedaan. En dat voor de motor van onze economie!Vorig jaar vroeg de PvdA-fractie het kabinet om een meerjarig investeringsplan
voor het onderwijs. Daarin moet worden uitgewerkt welke investeringen voor
Nederland kennisland noodzakelijk zijn, welke prioriteiten gelden en hoe investeringen
stap voor stap kunnen worden opgebouwd. Wij betreuren het dat begroting noch
beleidsbrief zo'n plan bevatten. In de beleidsbrief wordt een inventarisatie
van investeringsmogelijkheden aangekondigd. Dat is voor ons niet nodig. Iedereen
weet waar de problemen en de kansen liggen: mensen, gebouwen en computers.
Wij vragen het kabinet daarom om voor eind januari 2001 zo'n plan te presenteren.
Dan kan de uitvoering bij de voorjaarsnota 2001 van start gaan.Het bereikbaarheidsplan heeft aangetoond dat het kabinet ambitieus kan
zijn. Voor onderwijs en wetenschappen verwachten wij dezelfde voortvarendheid.
Thomas Jefferson schreef in 1807: "People generally have more feeling for
canals and roads than for education. However, I hope we can advance them with
equal pace". De PvdA-fractie roept het kabinet op om te bewijzen dat wij de
afgelopen 200 jaar iets hebben bijgeleerd.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Is het de bedoeling van de PvdA dat haar programma van 9 mld.
het programma wordt?Mevrouw Barth (PvdA):Dat zou heel mooi zijn. Wij vragen het kabinet om met een investeringsplan
voor het onderwijs te komen.De heer Cornielje (VVD):In dat geval heb ik nog drie nadere vragen. Ten eerste: de PvdA vraagt
nu wel een investeringsplan voor eind januari, maar wanneer wil zij die 9
mld. in de boeken hebben? Ten tweede: neemt de PvdA de spelregels in acht,
of blaast BarthMelkert het kabinet-Kok op als dit niet gebeurt? Ten derde:
in het voorjaar heeft de heer Melkert een goodwillreis gemaakt langs allerlei
scholen, besturen en organisaties. Naar aanleiding daarvan is een wensenlijstje
ontstaan, dat is uitgemond in die 9 mld. Waarom heeft de heer Melkert dit
niet bij de algemene politieke beschouwingen naar voren gebracht? Waarom heeft
hij toen niet gezegd dat dit bedrag in de boeken moest? Waarom
zong hij toen een ander liedje, namelijk over de staatsschuld? Had hij misschien
tussendoor met iemand anders gesproken?Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Ik weet bijna niet waar ik moet beginnen. De heer Melkert
heeft dit plan wel bij de algemene politieke beschouwingen aan de orde gesteld.
In zijn inbreng vroeg ook hij het kabinet om een meerjarig investeringsplan
voor het onderwijs. Letterlijk stond in zijn tekst dat het beleid met glans
de vergelijking met het bereikbaarheidsplan van het kabinet kan doorstaan.
Daarop heeft hij geen concreet antwoord gekregen, behalve dat de onderwijsbegroting
eraan kwam. Daarom herhalen wij vandaag dit verzoek.Op uw andere vragen antwoord ik dat wij natuurlijk geen kabinet gaan opblazen.
Het gaat immers goed, wij hebben toch een prima coalitie? Natuurlijk houden
wij ons aan de spelregels. Maar de komende jaren is een flinke economische
groei te verwachten, net zoals in de afgelopen jaren. Die groei heeft onze
partijen in staat gesteld om stevig te investeren in de toekomst van ons land.
Wij willen graag zien dat het kabinet aan het onderwijs, aan de wetenschappen,
aan Nederland kennisland hetzelfde perspectief biedt als aan de harde infrastructuur.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Ik heb geen antwoord gekregen op mijn vraag wanneer die 9
mld. in de boeken moet komen. De PvdA stelt een eis, maar wanneer moet daaraan
zijn voldaan? U hebt inmiddels geantwoord dat de spelregels in acht worden
genomen. Het is heel belangrijk om dat vast te stellen, want dan moet het
dus uit de zorg komen. Ik heb van de heer Melkert overigens geen concreet
voorstel gehoord. Hij heeft wel een concreet voorstel gedaan voor de reductie
van de staatsschuld. Die moet in 25 jaar namelijk terug van 520 mld. naar
nul.Mevrouw Barth (PvdA):Dat heeft er alles mee te maken dat er voor de reductie van de staatsschuld
al een concreet voorstel van het kabinet ligt, te weten het AOW-fonds. Daar
hebben wij een planning voor gemaakt. Iedere storting in het AOW-fonds mogen
wij in mindering brengen op de staatsschuld. Wij vinden dan ook dat het kabinet
de ruimte en het tijdpad moet bepalen voor het meerjarig plan. Daar willen
wij het kabinet op vastpinnen. Wij willen het kabinet vooral prikkelen, uitdagen
en stimuleren om het onderwijs prioriteit te geven en om vooral ook perspectief
aan de sector te bieden. Het kabinet moet laten zien dat het belangrijk is
voor de toekomst van ons land en voor duurzame economische groei dat planmatig
met onderwijs en wetenschappen wordt omgegaan. Net zoals dit ook is gedaan
met het Bereikbaarheidsplan.De heer Cornielje (VVD):Dit betekent dus dat die 9 mld. niet nu moeten worden gerealiseerd, maar
ergens ver in de toekomst.Mevrouw Barth (PvdA):Ergens tussen "nu" en "ver in de toekomst" in, bij voorkeur.De heer Cornielje (VVD):Maar hoever dan?Mevrouw Barth (PvdA):Het bereikbaarheidsplan is bedoeld voor een periode van acht jaar.De heer Cornielje (VVD):Oh, dus die 9 mld. is bedoeld voor over acht jaar.Mevrouw Barth (PvdA):Neen, daar moeten wij bij voorkeur mee beginnen bij de Voorjaarsnota.
Wij moeten het opbouwen, net zoals wij dat doen met het bereikbaarheidsplan,
het AOW-fonds en vele andere investeringen. Dat is geen onzedelijke suggestie,
maar juist een heel gebruikelijke. Het biedt namelijk ook de mogelijkheid
om binnen de spelregels van de begrotingsdiscipline te blijven.De heer Cornielje (VVD):Ik concludeer dat de mensen in het onderwijs door de PvdA lekker zijn
gemaakt met de belofte dat er 9 mld. bij zou komen. Nu moeten ze vaststellen
dat ze de woorden van de heer Melkert niet zo serieus behoeven te nemen. Dáár
komt dit in wezen op neer.Mevrouw Barth (PvdA):Wij willen ons vastleggen op een meerjarig commitment om het onderwijs
dit perspectief te bieden. Dat heeft niets te maken met lekker maken, maar
alles met wat van belang is voor de economie en het welzijn van ons land.
Ik hoop van harte dat dit commitment deze week kamerbreed blijkt te leven.
Dat is niet alleen belangrijk voor de mensen in het onderwijs, maar voor iedereen
in de samenleving.De voorzitter:Ik hoop niet dat de overige interrumpanten dezelfde vragen willen gaan
stellen als de heer Cornielje.De heer Van der Vlies (SGP):Dat niet, voorzitter, al gaan ze wel over hetzelfde thema. Er werd gesproken
over commitment in de Kamer, over de urgentie enz. Zo-even las ik een krantenbericht
dat mij erg droevig stemde. Daarin stond namelijk dat er over deze indringende
verzoeken onenigheid is ontstaan in de coalitie. Ik dacht: dat zal toch niet
waar zijn! De toon van het debat is nog een beetje bits, maar misschien klaart
het in de loop van deze week nog op.Nu mijn concrete vraag. Er is gepleit voor een meerjareninvesteringsplan.
Ik mag er toch van uitgaan dat een substantieel deel daarvan al in het jaar
2001 zal worden gevoteerd? Daaraan zal mevrouw Barth zich toch willen committeren.Mevrouw Barth (PvdA):Ik zal iedere discussie voeren met de van mij gebruikelijke warmte. Bitsheid
zult u bij mij niet horen. U hebt mij horen zeggen dat wij heel blij zijn
met de 1,4 mld. die in de begroting voor 2001 is opgenomen. Tegelijkertijd
zeggen wij: als het kabinet aan het begin van het nieuwe kalenderjaar komt
met het investeringsplan, kan het nog voluit meelopen in de discussie over
de Voorjaarsnota.De heer Van der Vlies (SGP):Mijn vraag is heel simpel: komt er naast de 1,4 mld. intensivering voor
het eerstkomende begrotingsjaar nog iets bij in het kader van het meerjareninvesteringsplan?Mevrouw Barth (PvdA):Wat ons betreft moet per Voorjaarsnota 2001 een start gemaakt kunnen worden
met de uitvoering van het investeringsplan, als het kabinet daar in januari
mee komt.De heer Schutte (RPF/GPV):Zou het dan geen goed idee zijn om nu de afspraak te maken dat met ingang
van 2001 alle eventuele meevallers naar de staatsschuld gaan, zodat de daarmee behaalde rentewinst ten gunste van het onderwijs kan worden
gebruikt? Als u daarmee instemt, zult u de minister zien glunderen. Die heeft
dit namelijk al eerder gezegd. Als hij daarvoor uw steun krijgt, is er in
de komende jaren toch een aardig houvast.Mevrouw Barth (PvdA):Tijdens de algemene beschouwingen heeft mijn fractievoorzitter gepleit
voor een investeringsprogramma voor de collectieve sector – onderwijs,
zorg, veiligheid; vandaag de dag al allemaal klemmende prioriteiten –
en tegelijk voor reductie van de staatsschuld, juist omdat een dalende rente-uitgave
nieuwe openingen biedt voor investeringen.De heer Schutte (RPF/GPV):Het grote verschil met de uitspraak van de minister is, dat hij een heel
gerichte bestemming aan dat geld gaf. Alle extra ruimte zou namelijk voor
het onderwijs moeten worden gebruikt. U somt nu een hele rij prioriteiten
op. Dan komen we natuurlijk niet ver.Mevrouw Barth (PvdA):Ik tel onderwijs, zorg en veiligheid. Dat zijn er volgens mij maar drie.
Het zijn alledrie thema's waar mijn fractie zeer aan gehecht is.Mevrouw Lambrechts (D66):Het klinkt vreselijk ferm, wat u nu zegt en wat ook uw fractievoorzitter
eerder zei. Maar het verbaast mij dan toch dat uw partij niet thuis gaf toen
mijn fractievoorzitter, de heer De Graaf, voorstelde om dan maar een van de
poten van de Zalmnorm op te rekken en de economische groei met 0,25% omhoog
bij te stellen naar 2,5%, zodat er onmiddellijk 4 of 5 mld. extra te besteden
is. Toen gaf uw fractie niet thuis.Mevrouw Barth (PvdA):Als ik nu met u zou meegaan, staat de heer Cornielje meteen weer bij de
microfoon om te zeggen dat wij het kabinet opblazen. Overigens heeft mijn
collega Ferd Crone eens opgeschreven – in een pleidooi dat door mijn
fractie heel warm ontvangen is – dat het mogelijk moet zijn om ooit
het percentage van de Zalmnorm te bekijken. De Zalmnorm is immers een principe
en geen percentage. Ook schreef hij dat het heel erg belangrijk is om de uitgaven
voor lonen te bekijken, met name in de collectieve sector, en om te bekijken
hoe deze zich verhouden tot de Zalmnorm. Maar wat de opmerkingen van uw fractievoorzitter
betreft, wij konden toen inderdaad niet met u meegaan. U ging net een stapje
te ver.De voorzitter:Dit is de laatste keer, mevrouw Lambrechts!Mevrouw Lambrechts (D66):Denkt mevrouw Barth dat haar partij volgend jaar misschien zo ver is om
die poot van de Zalmnorm met 0,25% op te rekken?Mevrouw Barth (PvdA):Mijn moeder zei altijd "As is gebrande turf". Wij vragen het kabinet om
met zo'n investeringsplan te komen. Laat zien dat de kennisinfrastructuur
u net zo lief is als de harde infrastructuur! Dat signaal leggen wij vandaag
op tafel. Bied de Nederlandse economie en de Nederlandse welvaart hetzelfde
perspectief! Beide terreinen zijn van cruciaal belang voor economische groei
in ons land. Dat is het centrale punt van vandaag.Mevrouw Lambrechts (D66):Maar dat zal dan toch ook gefinancierd moeten worden...De voorzitter:Nee, mevrouw Lambrechts, de laatste keer is de laatste keer. Ik constateer
dat steeds dezelfde vraag wordt gesteld. Iedereen zegt van tevoren dat hij
of zij een andere vraag heeft, maar in de praktijk blijkt het dan dezelfde
te zijn. De heer Rabbae mag iets anders vragen.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik doe een poging. De noden in het onderwijs zijn overbekend, ook bij
de PvdA-fractie. Ik wijs even op het bedrag van 9 mld. dat de fractie heeft
voorgesteld. Het verbaasde mij tijdens de algemene beschouwingen dat uw fractieleider
met de opmerking kwam dat het eigenlijk nu geen zin heeft om zoveel miljarden
te voteren voor het onderwijs, omdat het onderwijs het geld niet zou kunnen
absorberen.Mevrouw Barth (PvdA):Nee, de redenering was andersom. Hij heeft gezegd dat, als je investeert
in onderwijs, je altijd moet bekijken in hoeverre men in staat is om dit geld
op een intelligente manier weg te zetten. De noden in het onderwijs los je
niet op met een zak met geld; de noden in het onderwijs los je op met slim
investeren. Je moet precies bekijken waar je het geld moet inzetten. Dat moet
op een slimme manier gebeuren, want niemand heeft er iets aan om geld over
de balk te smijten. Dat moet met beleid gebeuren.De heer Rabbae (GroenLinks):De mensen in het onderwijs zijn slim genoeg om te weten hoe zij de gaten
moeten dichten. Het is toch verbazingwekkend dat u zich nu links door de VVD
laat passeren – dat is maar even natuurlijk, want die fractie komt snel
terug naar haar positie op rechts – omdat u gewoon niet wilde happen
toen de miljarden ons om de oren vlogen bij de algemene beschouwingen. Dat
is jammer voor uw fractie.Mevrouw Barth (PvdA):Maar de paarse coalitie heeft bij de algemene beschouwingen toch het initiatief
genomen tot extra geld voor het onderwijs.De voorzitter:De heer Rabbae is er in mijn ogen niet in geslaagd om een nieuwe vraag
te stellen.De heer Van Bommel (SP):Met het risico dat ik eenzelfde beoordeling krijg, vraag ik het volgende.
In de notitie "Kracht en kwaliteit" van de Partij van de Arbeid wordt in april
van dit jaar al gesignaleerd dat er grote problemen zijn in het onderwijs.
Mevrouw Barth herhaalt nu conclusies van TNO en anderen dat er grote problemen
zijn. Waarom richt zij haar plannen op de toekomst? Waarom komt zij met investeringsvragen?
Waarom komt zij niet met een reparatieplan dat nog dit jaar uitgevoerd moet
worden? De problemen zijn immers zo groot, zoals de PvdA zelf constateert
in haar eigen notitie "Kracht en kwaliteit".Mevrouw Barth (PvdA):Volgens mij komt het kabinet dit jaar met 1,4 mld. en dat is voorwaar
geen gering bedrag. Daar mogen wij heel erg trots op zijn. Ik denk maar even
aan de investeringen die wij twee jaar geleden in het regeerakkoord met elkaar
hebben afgesproken; toen konden wij niet dromen dat het huidige resultaat
er vandaag zou liggen. U moet niet de indruk wekken dat wij nu helemaal niets
doen. Ook uw andere insteek, dat wij in het onderwijs alleen
maar hoeven te repareren, deel ik niet. Er zijn problemen. Dat geef ik meteen
toe. Die moeten wij ook oplossen. Maar wij willen met het onderwijs ook ambitieus
aan de slag. Het gaat niet alleen om het dempen van de put, maar wij willen
ook dat het onderwijs zich kan waarmaken als belangrijkste kapitaal in een
kenniseconomie. Dat zijn uitdagingen; dat is iets positiefs.De heer Van Bommel (SP):De hamvraag is principieel. Vindt de Partij van de Arbeid dat op dit moment
er in Nederland sprake is van een kwalitatief aanvaardbaar niveau in het basis-
en voortgezet onderwijs?Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Wij menen, dat op dit moment sprake moet zijn van een plan
waarmee wij het onderwijs in positie brengen voor de 21ste eeuw. Dat is het
nu nog niet. Daar moeten we voor gaan zorgen.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Mevrouw Barth geeft antwoorden op vragen die niet gesteld
worden. Vindt de PvdA, dat er op dit moment in dit land sprake is van een
aanvaardbaar niveau van kwaliteit in het basis- en het voortgezet onderwijs?Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! U zult mij op deze vraag geen "neen" horen zeggen, ondanks
het feit dat wij menen dat er geïnvesteerd moet worden. Zo'n 350.000
mensen in het onderwijs werken zich elke dag kapot om kwaliteit te leveren.
Nu zeggen, dat de kwaliteit van ons onderwijs een poel van ellende is –
zoals ik de heer Van Bommel vaak in diverse gremia hoor zeggen – doet
het keiharde werken en de inzet van die 350.000 mensen tekort. U hoort mij
daar dus niet over meehuilen. Ik geef toe dat het onderwijs nog niet klaar
is voor de kenniseconomie. Dat heb ik al aangegeven. Daarvoor moet je problemen
oplossen en extra investeren. Om die ambitie waar te maken, dagen wij het
kabinet uit om daarvoor met een investeringsplan te komen.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Het zegt helemaal niets over de inzet van die honderdduizenden
mensen in het onderwijs. Die inzet is fantastisch. Het zegt iets over de waarnemingsgeest
en het beoordelingsvermogen van de PvdA.Mevrouw Barth (PvdA):Ik heb vooral iets gezegd over de waardering van de PvdA voor de inzet
van die mensen. We mogen het onderwijs niet onnodig de put in praten, want
dan doe je de inzet van al die mensen zwaar tekort. Ik krijg te veel brieven
van mensen die zich doodongelukkig voelen over al dat negatieve praten over
onderwijs om met dat soort wolven in het bos te gaan meehuilen. De kenniseconomie
voor iedereen. Dat betekent dat elke leerling de eerder door mij genoemde
vaardigheden onder de knie moet krijgen. De basisvorming raakt precies aan
deze discussie, met de indertijd door de WRR geformuleerde vraag wat elke
leerling moet kennen en kunnen om als een volwaardig burger aan de samenleving
te kunnen deelnemen. Het antwoord op die vraag werd het huidige kerndoelenpakket.
Wij delen de stellingname van de staatssecretaris dat dit pakket aan herziening
toe is. We vinden het verstandig dat zij een eerbiedwaardig college als de
Onderwijsraad daarover om advies vraagt. De vraag is namelijk veel makkelijker
gesteld dan beantwoord. De didactische vernieuwing die de basisvorming ook
betekende, verdient meer urgentie. Basisvorming is een integratie van praktische,
theoretische en sociale kennis en vaardigheden. Dat is leren leren, zelfstandig
werken, onderwijs op maat. De onderwijsinspectie legt de vinger op de zere
plek, namelijk dat die vernieuwing nog te weinig van de grond is gekomen.
Te veel leraren houden nog vast aan het klassikale, frontale model en spelen
te weinig in op individuele verschillen tussen leerlingen. De didactische
modernisering die nodig is om dat te veranderen, wil de PvdA-fractie graag
van de grond helpen trekken.Terecht vragen de scholen om ruimte om van deze vernieuwing werk te kunnen
maken. Wij delen niet de stelling van scholen, dat een kortere schoolweek
voor kinderen de juiste manier is om die ruimte te bewerkstelligen, maar we
willen scholen ook niet met de rug tegen de muur zetten. Wie een teruggang
voor leerlingen van 32 naar 30 uur afwijst, moet daar de consequenties uit
durven trekken. Daarom vragen wij de staatssecretaris om zo snel als het kan
250 mln. extra uit te trekken voor de versterking van de basisvorming. Dat
geld is nodig om scholen in staat te stellen om personeel op ruime schaal
bij te scholen, intercollegiale toetsing en training on the job te ontwikkelen,
zodat leraren beschikken over een scala van didactische instrumenten, waarmee
ze bij elke leerling eruit kunnen halen wat erin zit.Maar ook ICT moet in de basisvorming een extra impuls krijgen. Juist meer
praktisch ingestelde leerlingen kunnen daar enorm van profiteren bij het verwerven
van kennis. Door een prikkelende, uitdagende en op het individuele kind gerichte
omgeving te creëren in het voortgezet onderwijs, bieden we elke leerling
de kans zich voor te bereiden op de kenniseconomie van de toekomst. Ik krijg
hierop graag een reactie van de staatssecretaris.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Ik zal niet inhoudelijk ingaan op alle voorstellen, want wij
praten begin december over de basisvorming. Ik wil wel even kijken naar de
begrotingskant ervan. Mevrouw Barth vraagt de staatssecretaris om een enorm
groot bedrag in de lopende begroting, maar waarom geeft zij geen dekking aan
binnen deze begroting?Mevrouw Barth (PvdA):Omdat wij 250 mln. een te groot bedrag vinden om ergens anders weg te
halen. Voor 2001 zit er in het voorstel van de staatssecretaris 75 mln. Dat
is een mooi begin, maar wij weten allemaal dat de zaak van 32-30 uur 215 mln.
zou kosten als we het laten doorgaan. Daarvoor is die 75 mln. dus niet genoeg.
Wij willen graag het investeringsplan van het kabinet zien. Wij vragen de
staatssecretaris om ervoor zorg te dragen dat de basisvorming prioriteit krijgt
binnen dat investeringsplan. Er liggen knellende problemen en het onderwerp
is buitengewoon actueel. Dat rechtvaardigt wat ons betreft dat bijvoorbeeld
het MOA-budget of het schoolprofielbudget wordt versterkt of ICT-geld naar
voren wordt gehaald om de basisvorming de prioriteit te geven die zij verdient.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Er is een politieke afspraak dat wij in dit huis niet bij
de Voorjaarsnota dergelijke bedragen toevoegen aan de begroting. De afspraak
is dat dit in ieder geval eens per jaar wordt gedaan bij de
algemene politieke beschouwingen, mocht dat nodig zijn. Ik vind het een zwaktebod
dat mevrouw Barth binnen de begroting geen dekking daarvoor aangeeft, als
zij dat zo'n belangrijk punt vindt. Zij verwijst naar de 75 mln. die wij bij
de algemene politieke beschouwingen op tafel hebben gelegd. Dat bedrag is
niet bedoeld voor de basisvorming, maar voor de scholen voor voortgezet onderwijs,
zoals de motie ook uitspreekt.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Ik constateer dat het kabinet zelf heeft besloten om die 75
mln. voor de basisvorming te bestemmen. Dat staat in de reactie van het kabinet.
Het heeft ook de vrijheid om dat te doen.De heer Cornielje (VVD):Dat moeten wij dan maar vragen aan de staatssecretaris. Ik lees het zo
dat het geld naar het schoolbudget gaat. Dat betekent dat het ter vrije besteding
is van de scholen voor praktijklokalen en voor een mediatheek, maar dat het
niet is geoormerkt voor de basisvorming. Wij vragen de staatssecretaris dan
maar om dat te bevestigen.Mevrouw Barth (PvdA):Het geld was wel geoormerkt voor het schoolbudget. Dat is alleen voor
personeel, dus het kan niet worden uitgegeven aan praktijklokalen. Overigens
heb ik de Voorjaarsnota niet genoemd. Wij leggen deze week geen amenderende
motie op de Voorjaarsnota neer voor een bedrag van 250 mln. Wij willen graag
dat het kabinet op zoek gaat naar geld voor de basisvorming. Als het kabinet
zegt dat het bij de Voorjaarsnota daarmee een start maakt, is dat zeer gewenst,
want de basisvorming verdient prioriteit. Wij laten het kabinet wel de ruimte
om dat bedrag te realiseren.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Mevrouw Barth moet wel consequent zijn. Zij vraagt een meerjarig
investeringsplan in januari, dus voor de Voorjaarsnota en zegt dat deze maatregel
van 250 mln. een prioritair onderwerp is. Dan kan ik het niet anders begrijpen
dan dat het bij de Voorjaarsnota moet worden betrokken. Als dat niet zo is,
moet zij dat nu klip en klaar zeggen. Dat betekent dat het ook niet bovenaan
hoeft te staan in dat meerjarige investeringsplan.Mevrouw Barth (PvdA):Wij willen wel graag dat het een prominente en zeer actuele rol krijgt
in dat investeringsplan, omdat wij vinden dat de basisvorming die prioriteit
verdient. De knelpunten die door de inspectie zijn aangegeven zijn urgent
genoeg. Wij zitten echter niet op die stoel; daar zit de verantwoordelijkheid
voor het inpassen. Wat doen wij als volksvertegenwoordigers? Wij sluizen de
urgentie vanuit de scholen in de richting van die stoel en wij laten het verder
aan de bezetters van die stoel over hoe zij dat inkleden. Als er concrete
voorstellen liggen, beoordelen wij die weer.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik ben benieuwd of mevrouw Barth vindt dat er niet eerst een
goed plan moet liggen. Ik heb gezien dat 69% van de scholen het plan voor
de basisvorming niet of slecht uitvoerbaar vindt. Zij wil er nu een zak geld
van 250 mln. bij zetten, maar 250 mln. maakt van een slecht plan geen goed
plan.Mevrouw Barth (PvdA):Doelt mevrouw Lambrechts op de berichtgeving in de Volkskrant van vanochtend?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik weet niet precies waar ik het heb gelezen. Er is een enquête
geweest van de VVO.Mevrouw Barth (PvdA):Ik heb om twee uur een persbericht ontvangen over dat bericht in de Volkskrant,
dat de VVO onverkort staat achter de uitgangspunten van de basisvorming die
in 1993 bij de invoering zijn geformuleerd en dat berichten in de pers dat
de VVO voorstander is van een tweedeling onjuist zijn. Dan weet ik het ook
niet meer. Ik geloof dan maar het persbericht dat rechtstreeks van de organisatie
komt.Ik heb al aangegeven dat wij op hoofdlijnen van mening zijn dat de staatssecretaris
een wijs besluit heeft genomen over de toekomst van de basisvorming.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik geloof dat persbericht ook onmiddellijk.De voorzitter:Ik word iets strenger. Een eigen mening hoor ik graag in uw eigen termijn,
zeg ik maar weer eens. U kunt alleen korte vragen stellen, want u maakt het
te lang.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is toch van belang. Mevrouw Barth verwijst naar een stuk waarin staat
dat men het van groot belang vindt om de knelpunten op te lossen: een kleiner
aantal kerndoelen, een kerncurriculum, werkelijke vrijheid. Daarin voorziet
het plan niet. Zij gooit nu een soort reddingsboei...De voorzitter:Mevrouw Lambrechts, misschien moet u toch even naar mij luisteren. Wat
u vindt, hoor ik graag in uw termijn. U kunt vragen stellen aan mevrouw Barth.
U kunt korte vragen stellen; u kunt lange vragen stellen, want daar heb ik
ook weinig tegen. U geeft nu echter uw eigen mening. Dat is niet de bedoeling
van interrupties bij de begrotingsbehandeling, zeker niet in eerste termijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Vindt mevrouw Barth niet dat zij een reddingsboei gooit naar een drenkeling
waarvan iedereen allang weet dat hij overleden is?Mevrouw Barth (PvdA):Nee, dat ben ik helemaal niet met u eens. In de afgelopen weken heb ik
uit het veld heel veel signalen ontvangen dat men nog steeds voor de basisvorming
wil gaan. Ook de inspectie heeft in haar rapportage aangegeven dat de basisvorming
een aantal positieve effecten heeft gehad. Wat ons dwarszit, is het achterblijven
van de didactische vernieuwing. Over kerndoelen komen wij met elkaar nog te
spreken. Ook wij vinden dat het programma aanpassing nodig heeft. Wij moeten
daar een serieuze discussie over aangaan. In de klas in de basisvorming wordt
nog steeds lesgegeven alsof wij nog in de jaren vijftig van de vorige eeuw
leven. Dat kan niet meer. Kinderen moeten leren netwerken. Wij moeten vaardigheden
integreren in het programma. De scholen vragen om ruimte om die modernisering,
die didactische vernieuwing te realiseren. Wij willen de scholen die ruimte
graag geven, omdat wij geloven in onderwijs dat rekening houdt met individuele
behoeften van kinderen. Dat is wat wij graag willen bereiken.De heer Mosterd (CDA):Mevrouw Barth zegt dat bepaalde onderwijs vernieuwingen
in de basisvorming niet gerealiseerd zijn. Zij zegt dat klassikaal lesgeven
niet past. Als wij dat op ons laten inwerken, wat is er dan toch tegen die
verlaging van 32 naar 30 uur? Daarmee bieden wij prachtige ruimte. De school
zou dat op een andere wijze, heel modern, vakoverstijgend, via onderwijsassistenten,
kunnen invullen.Het bedrag dat mevrouw Barth nodig vindt, is groot. Naar mijn mening is
het een incidentele bijdrage, terwijl een verlaging naar 30 uur structureel
werkt.Waarom is dit zeer belangrijke punt niet bij de algemene politieke beschouwingen
naar voren gebracht? Immers, de discussie over de basisvorming is niet nieuw.Mevrouw Barth (PvdA):Bij de algemene beschouwingen lag de kabinetsreactie van de staatssecretaris
er nog niet. Wij hebben nu iets concreets om over te praten.De heer Mosterd wijst op de ruimte die kan ontstaan door een verlaging
naar 30 uur. Ik had juist verwacht dat zijn fractie, met haar krachtige pleidooi
voor autonomie van scholen, ons idee zou steunen om dat niet centraal te doen.
Het bekorten van de schoolweek van kinderen vind ik geen goed signaal. In
een kennissamenleving moeten kinderen niet korter naar school. Wij zijn tegen
een centrale regeling, wij willen het geld genereren en het aan de scholen
overlaten op welke manier men in de eigen organisatie ruimte voor nascholing
en vernieuwing creëert.De heer Mosterd (CDA):Kinderen hoeven helemaal niet korter naar school. In een nieuw onderwijsconcept
zitten wij veel minder vast aan het aantal lesuren per week. Het gaat om onderwijs
op school op een bepaalde manier. De hele discussie over 32 of 30 uur is daarmee
heel anders geworden.De voorzitter:Mijnheer Mosterd, dat is wat u vindt.Mevrouw Barth (PvdA):Wij hechten eraan dat scholen veel meer gaan inspelen op individuele mogelijkheden
van kinderen, op het individuele tempo. Bij het debat over de invoering van
de basisvorming gedurende drie volle weken – ik zie de heer Van der
Vlies vermoeid knikken – heeft een belangrijke rol gespeeld de mogelijkheid
dat kinderen het programma langzamer of sneller afmaken, afhankelijk van hun
capaciteit. Onze fractie is daar indertijd zeer voor gegaan. In de praktijk
zien wij dat het andersom gerealiseerd is. Toen werd gezegd: als een VWO-leerling
het pakket in twee jaar kan afronden, moet dat mogelijk zijn. Evenzo zou een
VBO-leerling er vier jaar over moeten kunnen doen. In de praktijk zien wij
nu dat op het VBO de basisvorming er in twee jaar doorheen moet, terwijl een
VWO-leerling drie jaar de tijd heeft voor hetzelfde pakket. Dat knelt. Wij
willen dat het voortgezet onderwijs beter in staat gesteld wordt om individueel
maatwerk te leveren. Hoe men dat in de organisatie inpast, willen wij niet
centraal regelen. Met het uitgangspunt dat kinderen zo lang als noodzakelijk
is naar school gaan, willen wij dat scholen de ruimte krijgen om hun eigen
programma zo op te stellen, dat zij kwalitatief in staat zijn om op de individuele
behoeften van kinderen in te spelen. Dát waren de idealen van de basisvorming
en die zien wij ontzettend graag alsnog tot volle wasdom komen.Over de voortgang van ICT in het onderwijs maakt mijn fractie zich zorgen.
In een kenniseconomie is moderne technologie onmisbaar, juist in het onderwijs.
Maar de ongekende mogelijkheden die ICT biedt, komen nog te weinig op gang.
De meest recente VO-monitor waarschuwt zelfs dat dit miljardenproject dreigt
te ontaarden in "symbolisch beleid", omdat scholen ICT te weinig in didactische
vernieuwing inbedden. Als men ICT gebruikt, is het voor "practice and drill".
De rest blijft onbenut. Vooral het ontbreken van vaardigheden bij leraren
wordt een steeds nijpender probleem. Graag zouden wij zien dat de minister
hier actiever gaat optreden. Alles overlaten aan de scholen is sympathiek,
maar als dat te weinig resultaat heeft, dan kan een steun in de rug geen kwaad.
Is de minister bereid de broodnodige nascholing te stimuleren, bijvoorbeeld
door ICT-vaardigheden nadrukkelijk te verankeren in de Wet op het Leraarschap?
Is hij bereid de lat hoger te leggen dan het digitale rijbewijs, dat onvoldoende
is om de modernisering van ons onderwijs te stimuleren?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Kan mevrouw Barth wat meer zeggen over de concrete invulling
op dit punt? Waar moeten wij uiteindelijk heen? Moeten de docenten allemaal
een werkplek met een eigen pc krijgen? Moeten alle leerlingen een laptop krijgen,
die ze thuis kunnen inpluggen in het kennisnet, met een systeembeheerder van
de school? Ik kan mij zoiets voorstellen. Waar moet ik aan denken?Mevrouw Barth (PvdA):Die laptop zie ik niet zo zitten. Miljoenen kinderen gaan elke dag op
de fiets naar school. Het lijkt mij niet verstandig om ze dan zo'n duur apparaat
mee te geven. Het breukrisico is natuurlijk levensgroot. Bovendien hoeft dat
in deze tijd niet meer. Waarom zou je met hardware over straat lopen als je
thuis en op school op het net kunt inloggen? Dat is wat wij graag willen.
Daarom hebben wij het kennisnet ook gesteund. Wij willen ook dat ieder kind
thuis over een computer kan beschikken. Wij zijn daar gezamenlijk in opgetrokken,
met een groot deel van de Kamer. Wij vinden het echter vooral belangrijk dat
de computer een volwaardige rol binnen het onderwijs gaat spelen, want wat
kan er allemaal wel niet met dat ding! Je kunt een groepje leerlingen een
stad laten ontwerpen. De computer helpt daarbij. Je kunt met de klas een middag
in het Louvre gaan wandelen via internet. De computer biedt prachtige aanknopingspunten
waarmee wij het onderwijs kunnen verrijken. Dat willen wij graag van de grond
trekken.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wat moet dat allemaal kosten en waar wil mevrouw Barth beginnen? Hoe krijgen
de kinderen thuis een computer?Mevrouw Barth (PvdA):Daar heeft een aantal fracties vorig jaar een motie over ingediend. Wij
houden de minister bij elke voortgangsrapportage scherp in de gaten als het
gaat om de uitvoering daarvan. De heer Wijn kan mevrouw Ross daar alles over
vertellen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Eigenlijk kan mevrouw Barth geen beeld geven van...De voorzitter:De laatste keer is bij mij de laatste keer, mevrouw Ross.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik heb geen antwoord gehad.De voorzitter:Moet ik nu nog een keer zeggen dat u de vraag stelt en dat het antwoord
op het spreekgestoelte wordt gegeven? Ik verzoek mevrouw Barth om haar betoog
te vervolgen.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Kennisnet zal in 2001 een cruciale fase bereiken in de uitrol.
De aansluiting van PO en VO vormt de lakmoesproef voor succes. Mijn fractie
hoopt van harte dat UPC, één van de deelnemers in nl-tree, de
scholen betere service zal bieden dan haar individuele klanten. De minister
broedt nog op de toekomst van kennisnet. Mijn fractie vindt nog steeds dat
invloed van het bedrijfsleven op de inhoud van kennisnet ongewenst is. Wij
zouden wel graag zien dat de minister samen met het bedrijfsleven aan de slag
gaat om de infrastructuur te verbeteren en uit te bouwen en met name te investeren
in de bandbreedte van kennisnet. Wie ziet wat gigaport betekent voor de vestigingspositie
van Amsterdam, wordt duizelig van de mogelijkheden voor de concurrentiepositie
van Nederland, als dezelfde bandbreedte via kennisnet naar alle hoeken van
ons land wordt getransporteerd. Het bedrijfsleven doet daar graag aan mee,
zonder dat er reclamebanners tegenover staan. Wij roepen de minister op hiermee
aan de slag te gaan.De inhoud van kennisnet kan een forse impuls ontvangen als de staatssecretaris
van Cultuur – hij is er helaas even niet – zich hier intensiever
mee gaat bezig houden. E-culture als content van kennisnet slaat wel vijf
vliegen in één klap. De staatssecretaris komt binnen. Hij is
net op tijd. Ik had het zojuist over Thomas Jefferson. Van diezelfde founding
father van de Verenigde Staten heb ik hier een afdruk van zijn kladje voor
de Declaration of Independance. In vijf klikken van het net gehaald, via de
Library of Congress te Washington. Wat zou het prachtig zijn als Nederlandse
leerlingen de aantekeningen van Thorbecke voor de Grondwet van 1848 vanuit
elke klas konden inzien. Graag een reactie hierop.Het lerarentekort vormt nog steeds de grootste bedreiging voor de kwaliteit
en de continuïteit van ons onderwijs. Recente cijfers tonen de harde
werkelijkheid. Wij zijn blij met het akkoord over de vrijwillige verzilvering
van ADV. Gaat de minister de realisatie daarvan bijhouden en ons daarvan op
de hoogte houden? Maar vragen hebben wij ook. Waarom helpt de minister opnieuw
vooral de G4 uit de brand? De situatie is misschien wel nergens zo erg als
in Almere. Waarom steunt hij niet alle probleemgebieden extra? Verder hoort
mijn fractie zorgwekkende geluiden over de zij-instroom. Een overmaat aan
bureaucratie, verkokering en desinformatie zorgt ervoor dat mensen die op
een rode loper zouden moeten worden binnengehaald, van het kastje naar de
muur worden gestuurd. Is de minister bereid om olie in de machine te gooien?Het vervangingsfonds gaat uitzendkrachten vergoeden, maar waar blijven
de LIO's en de assistenten? Was de termijn waarop scholen moesten aangeven
wat zij willen met het MOA-budget niet veel te kort, waardoor geld onnodig
op de bank staat? Wat kan worden gedaan om het aantrekken van vakleerkrachten
voor sport- en cultuurvakken te verbeteren? Zouden scholen niet allemaal stagiairs
moeten opleiden? Meer handen in de klas betekent beter onderwijs!In de beleidsbrief kiezen de bewindslieden voor meer autonomie van scholen.
Mijn fractie blijft deze lijn net zo overtuigd steunen als de afgelopen vijftien
jaar. Ook decentralisatie van arbeidsvoorwaarden naar de scholen heeft onze
voorkeur. Modern personeelsbeleid voer je dicht bij de werkvloer. Maar onze
steun voor dit traject kan onder spanning komen te staan, als de randvoorwaarden
voor een succesvolle uitvoering niet worden vervuld. Zo moet ruimte voor scholen
ook echte ruimte zijn. Meer handen in de klas en moderne functiewaardering
kosten veel geld. De scholen schieten niets op met decentralisatie van wat
er nu is. De schoolprofielbudgetten zullen daarom gericht stap voor stap,
als onderdeel van het investeringsplan moeten worden verhoogd.Wij zijn blij dat de bewindslieden ons pleidooi voor vrijwillige lumpsum
in het primair onderwijs inmiddels steunen. Maar verdergaande bestuurlijke
schaalvergroting is nodig om ook het PO verder te verzelfstandigen. De komst
van ondernemingsraden juichen wij zeer toe; modern personeelsbeleid vraagt
om volwaardige zeggenschap van het personeel over zijn rechtspositie. Maar
ook hier willen wij de weg naar het PO nu al inslaan. Besturen die overgaan
op lumpsum, tekenen wat ons betreft ook voor de OR.Wie is de school, als eenheid van beleid? Wij denken hier vaak "de directeur",
maar het is "het bestuur". De PvdA-fractie wil de positie van de bovenschoolse
en schoolse directeur ten opzichte van het schoolbestuur versterken. Het onderwijs
is een van de laatste sectoren waarin besturen zo'n actieve rol spelen. Bestuurlijke
controle op afstand lijkt ons meer passen bij autonome scholen, zodat het
management actief kan bouwen aan de eigen identiteit van de school. Ook het
actief stimuleren van meer privé-kapitaal op de begroting van scholen,
legt onnodige spanning op de decentralisatie van arbeidsvoorwaarden. Immers,
wie scholen eigen ruimte geeft voor personeelsbeleid – en geen misverstand:
dat steunen wij voluit – maar tegelijkertijd de deur wagenwijd open
zet voor privé-bekostiging, exporteert het lerarentekort naar scholen
die geen rijke ouders of bedrijven kunnen organiseren. Dat is voor de PvdA-fractie
geen acceptabel toekomstbeeld. Graag een reactie van de minister op al deze
punten.De heer Van Bommel (SP):Dit laatste roept vragen op over het standpunt van de PvdA met betrekking
tot de ouderbijdrage. Mevrouw Barth spreekt over scholen die geen rijke ouders
kunnen organiseren om een bijdrage te leveren. Wij weten dat inmiddels veel
scholen in het land een hoge ouderbijdrage vragen. Op papier is dat vrijwillig,
maar in de praktijk wordt het vaak als verplicht ervaren. Wat gaat de PvdA
doen om dat een halt toe te roepen?Mevrouw Barth (PvdA):Ik kan mij voorstellen dat u staat te popelen van nieuwsgierigheid, maar
mijn collega Dijksma heeft hierover een briljante bijdrage voorbereid. U zult
dus nog even moeten wachten.Voorzitter! Recente discussies tonen aan dat ook de positie van ouders
ten opzichte van schoolbestu ren versterking verdient. Niet
alleen allochtone ouders, maar ook ouders van Rugzak- en Weer samen naar school-leerlingen
kunnen daarover meepraten. Op een inspirerende conferentie, onlangs in Rotterdam,
over inclusief onderwijs vielen schrijnende verhalen te beluisteren. Voor
de PvdA staat als een paal boven water dat iedere ouder die de grondslag van
een school respecteert, tot een school dient te worden toegelaten. Belemmeringen
daarbij moeten uit de weg worden geruimd. Dat kan door scholen financieel
te stimuleren. De gewichtenregeling kent een drempel en levert niet altijd
het vereiste maatwerk. Een school die veel werk maakt van Weer samen naar
school merkt daar financieel niets van. Het rugzakje dreigt op te gaan aan
bureaucratie. De PvdA-fractie gaat voor financiering op maat. Als wij van
scholen verwachten dat ieder kind er tot zijn recht moet komen, moeten wij
de bekostiging van scholen daar ook op afstemmen. Daarom vragen wij de staatssecretaris
het inmiddels bij de Onderwijsraad liggende adviesverzoek voor de gewichtenregeling
uit te breiden. Laten wij gewichten, Weer samen naar school en Rugzak in elkaar
schuiven tot één bekostigingsstelsel voor het primair en voortgezet
onderwijs waarin het geld het kind volgt. Het moet mogelijk zijn, een evenwicht
te vinden tussen individueel maatwerk en een grote administratieve last voor
scholen. Is de staatssecretaris daartoe bereid?Daarnaast zou de staatssecretaris bijzondere scholen moeten voorschrijven,
openheid te betrachten over hun toelatingsbeleid. Criteria dienen te worden
vastgelegd in het schoolplan, zodat ouders weten waar zij aan toe zijn en
in beroep kunnen gaan als dat nodig is. Daarbij moet gelden dat dit beleid
hetzelfde is voor alle vestigingen van de school. Deventer hoort niet te kunnen.Ten slotte verdient het aanbeveling een plan van de vorige staatssecretaris
af te stoffen en het leerrecht van kinderen wettelijk te verankeren. Kinderen
moeten naar school, dus moet er een school zijn. Graag hoor ik hierop een
reactie van deze staatssecretaris.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik kan mij erg vinden in de kern van het betoog van mevrouw Barth. Ik
heb wel een vraag over haar voorstel over het rugzakje en de leerlinggebonden
financiering bij de gewichtengelden. Wil zij dit op dezelfde wijze doen als
bij het echte rugzakje voor kinderen die gehandicapt zijn: langs een indicatiestellingscommissie?
Wordt het op die manier geen vreselijk ingewikkeld en bureaucratisch instrument?Mevrouw Barth (PvdA):Volgens mij vechten mevrouw Lambrechts en mijn collega Smits gezamenlijk
voor het bestrijden van de bureaucratie. Het is niet mijn bedoeling –
dat had mevrouw Smits ook absoluut niet geaccepteerd – om dat nu wel
op tafel te leggen. Daarom moeten wij proberen een evenwicht te vinden. Wij
hebben met z'n allen gezegd dat het "schuurt" dat de gewichtenregeling uitgaat
van groepskenmerken en ons afgevraagd of dat niet individueler kan. Wij vinden
het echter net zo hard schuren dat scholen die veel meer Samen naar school-leerlingen
binnenboord houden dan scholen die flink verwijzen, daar financieel geen enkele
extra compensatie voor krijgen. Toen wij die twee problemen bij elkaar legden,
vroegen wij ons af of het leerlinggebonden budget niet in zijn geheel in de
bekostiging van het onderwijs een rol kon spelen. Dan kun je veel meer op
maat werken. De Onderwijsraad kan bezien hoe je dat kunt inkleden. Daar zitten
wijze mensen in die daar eens hun gedachten over kunnen laten gaan. Wij vinden
die optie absoluut de moeite van het verkennen waard.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik snap wat mevrouw Barth wil doen. Dat waardeer ik ook. Ik wil hetzelfde,
en naar ik heb begrepen, wil GroenLinks ook min of meer hetzelfde.Mevrouw Barth (PvdA):Ik zie al een Kamermeerderheid, voorzitter.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat weet ik niet. Dan wacht ik eerst op het advies van de Onderwijsraad.
Zoeken wij geen ingewikkeld instrument voor het enige wat wij echt willen,
namelijk dat die kinderen inderdaad binnen gelaten worden?De voorzitter:Mevrouw Lambrechts, dit is echt de laatste keer dat ik het zeg. Anders
moet ik het interrumperen gaan verbieden en dat wil ik liever niet. Een eigen
mening is voor uw eigen termijn, net zoals conclusies trekken, zeker als wij
nog met de eerste termijn bezig zijn. Wij voeren een beleidsdebat met de regering.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik stelde toch echt een vraag aan mevrouw Barth, voorzitter.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Ik kan u misschien geruststellen. Wij willen het niet ingewikkelder
dan strikt noodzakelijk. De scholen hebben het al zwaar genoeg. Het moet een
hanteerbaar stelsel zijn. Daarom hopen wij dat de staatssecretaris bereid
is, de Onderwijsraad dit te laten verkennen. Dan kunnen wij op grond daarvan
verder discussiëren. Wij zijn niet voor starre bureaucratie. Laat dat
volkomen helder zijn.Voorzitter! Een groot deel van mijn betoog is gewijd aan de grote betekenis
van het onderwijs voor de toekomst van onze economische groei. Het onderwijs
heeft uiteraard ook een belangrijke sociale functie, die overigens haar effect
op de economie niet mist. Een gerenommeerd Brits bureau heeft Nederland onlangs
uitgeroepen tot het land met het beste vestigingsklimaat, mede dankzij het
hoge opleidingsniveau van onze bevolking en de sociale stabiliteit.De rol die scholen kunnen spelen bij het bestendigen daarvan is door onze
fractie uitvoerig geschetst in de nota Veiligheid verkend. Wij zien de school
als medeopvoeder, als vindplaats van sociale problemen en als motor van sociale
cohesie in wijk en dorp. Wil de staatssecretaris ons laten weten wat zij gaat
doen met het rapport "Diploma's en goed gedrag" van Junger Tas? Zijn de bewindslieden
bereid zich in te spannen, bijvoorbeeld via het MOA-budget, voor de komst
van meer schoolmaatschappelijk werk, een landelijke dekking van schoolartsen
en opvoedingsondersteuning in de school? Hoe staat het met de ondersteuning
van de brede buurtschool?Veiligheid speelt ook een voorname rol in de discussie over het schoolzwemmen.
Hoe staat het met de notitie die ons vorig jaar is toegezegd? Is het mogelijk,
schoolzwemmen met steun van het kabinet te verankeren in brede buurtscholen
en inburgeringstrajecten? Bevat de notitie een reactie op de situatie die
is ontstaan na de uitspraak van de rechter dat een school aansprakelijk
kan worden gesteld voor een dodelijk ongeluk tijdens het schoolzwemmen? Mijn
fractie zou het zeer betreuren als dit tot gevolg heeft dat scholen hun handen
van het zwemmen aftrekken. Dan spannen wij het paard pas echt achter de wagen.Voorzitter! Ik kom tot een afronding. Het eerste kabinet-Kok is de geschiedenis
ingegaan als een succesvolle coalitie die onder het motto "werk, werk, werk"
de huidige hoge welvaart van ons land een forse impuls heeft gegeven. Voor
de PvdA-fractie moet het het tweede kabinet-Kok zijn dat even succesvol de
grondslag legt voor economische modernisering en duurzame groei, onder het
motto "scholing, scholing, scholing".Mevrouw Dijksma (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Het investeren in onderwijs staat ook in deze begroting
bovenaan de politieke agenda. Hoewel wij een heel eind gekomen zijn, is het
nodig het draagvlak hiervoor te blijven organiseren. Tegelijkertijd verwacht
de samenleving van ons dat wij een inhoudelijke visie hebben op de zaken die
in het onderwijs met voorrang moeten worden aangepakt. Dat is terecht, want
geld alleen maakt niet gelukkig. Het gaat er ook om dat er een verantwoord
beleid wordt gevoerd.Het is onze taak, daarbij in ogenschouw te nemen welke rol de bewindslieden
op OCW voor zichzelf weggelegd zien. Functioneren zij als aanjagers van het
politieke debat over de kwaliteit van het onderwijs en de daarvoor benodigde
middelen of volgen zij de troepen? Dit jaar hebben de bewindslieden, net als
vorig jaar, een beleidsbrief gepresenteerd, Onderwijs in stelling, genaamd.In de begroting voor 2001 wordt deze brief met de nodige tamtam aangekondigd,
waarbij naast de thema's als de bestuurlijke verhouding in het onderwijs en
de emanciperende taak van het onderwijs ook het groeiende belang van private
financiering aan de orde wordt gesteld. Nu mijn collega Marleen Barth al zo
vol lof heeft gesproken over de voordelen van het geven van ruimte aan de
scholen en het belang van een investeringsplan zou ik mijn bijdrage aan het
debat willen beginnen met het stelling nemen tegen het onderdeel in de beleidsbrief
dat het fenomeen van de private financiering beschrijft.Voorzitter! Er zijn grenzen aan private financiering. Tijdens tal van
publieke optredens heeft minister Hermans laten weten dat hij private financiering
in het onderwijs van harte toejuicht. Sterker nog, hij wekt daar de indruk
partijen, of dit nu ouders zijn of bedrijven, uit te nodigen om meer geld
te investeren in het onderwijs. Wat mij in de beleidsbrief opvalt, is dat
er geen onderscheid lijkt te worden gemaakt tussen de groepen die worden uitgenodigd
of het oogmerk waarmee private financieringen worden gedaan. Het is namelijk
nogal een verschil of je bijvoorbeeld het bedrijfsleven een rol geeft in de
ontwikkeling van leermiddelen voor het basisonderwijs of dat je met bedrijven
en branches samenwerkt in het kader van het versterken van ons beroepsonderwijs.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ik hoor mevrouw Dijksma de minister aanspreken, maar het is
toch een beleidsbrief van beide bewindslieden, dus zowel van minister Hermans
als van staatssecretaris Adelmund?Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat is volkomen juist. Voor het overige heb ik niet alleen over de inhoud
van de beleidsbrief gesproken, maar ook over de presentatie ervan. Daarop
spreek ik bewindslieden ook aan.Wij hebben in de Kamer vaak gediscussieerd, de heer Van Bommel zal zich
dat kunnen herinneren, over de reikwijdte en de mogelijkheden van ouderbijdragen
en over de sponsoring en giften van bedrijfsleven in het onderwijs. Wij hebben
er in een vorig debat op aangedrongen dat er, als het gaat om vrijwillige
ouderbijdragen, moet worden nagedacht over de vraag of er geen landelijk convenant
moet komen met de besturenorganisaties, om daar in ieder geval wel een aantal
palen en perken aan te kunnen stellen. Wij willen ouders die een bijdrage
willen leveren aan het onderwijs van hun kinderen, niet tegenhouden, maar
wij vinden wel dat dit soort middelen de school als gemeenschap ten goede
moet komen. Voorts zou men bij het vaststellen van deze vrijwillige bijdragen
rekening moeten kunnen houden met de draagkracht van ouders. Wat wij niet
willen, is dat vrijwillige ouderbijdragen gaan functioneren als een nieuw
selectiemiddel bij de aanname van leerlingen. Ik verneem graag een stelling
van deze bewindslieden op mijn voorstel.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Hoe verhoudt het betoog van mevrouw Dijksma zich tot de pas
gepubliceerde nota van de Partij van de Arbeid "Onderwijs moet volwassen worden"?
Daarin staat bij "bekostiging" onder 12: de rijksoverheid blijft de 100% bekostigende
instantie voor het funderend onderwijs.Mevrouw Dijksma (PvdA):Die twee uitspraken zijn, wat ons betreft, volstrekt niet met elkaar in
tegenstelling. Deze werkgroep van de Partij van de Arbeid – laat ik
het zo even zeggen; dan weten wij ook weer waar wij over praten qua status
van het stuk – vindt dat regulier onderwijs ook door de overheid moet
worden bekostigd. Volgens mij is er niemand in deze Kamer die deze stelling
te lijf durft te gaan!De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! In het stuk staat: 100% bekostigende instantie. Dat betekent
dat de overheid voorziet in die 100%. Dat staat hier letterlijk.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Misschien mag ik even mijn verhaal vervolgen. Dan kan de heer
Van Bommel iets meer vernemen over de wijze waarop wij tegen het fenomeen
van de ouderbijdrage aankijken. Het is immers niet alleen maar een probleem.
Wij vinden dat naarmate het rendement van het onderwijs voor de samenleving
groter is, zoals in het funderend onderwijs het geval is, de publieke verantwoordelijkheid
evenredig groter is. Wij hebben gehoord dat iedereen vindt, ook deze bewindslieden,
dat het financieren van onderwijs in eerste instantie een publieke taak is.
Daar gaat de discussie dus niet over. Maar voor ons geldt nu wel "first things
first" oftewel "wat het eerst nodig is, moet het eerst komen". Wij willen
het volgende. Als je kijkt naar de economische ontwikkeling op dit moment
en je hebt nog niet gedefinieerd wat die overheidsbekostiging in de komende
jaren zal zijn, dan moet je er wel voor oppassen dat je in
de beleidsbrief niet een uitnodiging aan allerlei derden doet om wel hun verantwoordelijkheid
te nemen. Dat is ook mijn kritiek op deze passage in de brief.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Het blijft mij toch een beetje onduidelijk. Vindt de Partij
van de Arbeid dat er in het funderend onderwijs sprake moet zijn van een 100%
bekostiging door de overheid, ja of nee?Mevrouw Dijksma (PvdA):Natuurlijk. Maar waar het om gaat, is dat je daarnaast altijd te maken
zult krijgen met vrijwillige ouderbijdragen. Wij kunnen die niet verbieden.
Maar wat wij niet willen, is dat die 100% bekostiging in gevaar komt door
het aanwezig zijn van ouderlijke bijdragen. Daar spreken wij toch met elkaar
over en dat is toch het grijze geheel in de discussie waarvan wij zeggen:
wij moeten ervoor oppassen dat wij de verantwoordelijkheden die er in het
onderwijs zijn, niet onnodig met elkaar gaan mixen. De bekostiging van het
onderwijs is een publieke zaak. Als de heer Van Bommel dat wil horen: 100%
van de bekostiging, zeker als het om het funderend onderwijs gaat, is een
publieke zaak. Daar kun je geen andere instanties voor uitnodigen en zeggen:
gaat u dat nu maar eens betalen. Er is toch geen woord Spaans bij wat ik nu
zeg?De heer Van Bommel (SP):Mevrouw Dijksma heeft inderdaad geen woord Spaans gebruikt, maar zij zegt
wel iets anders dan hetgeen in de beleidsbrief staat. Verder zou ik in het
verlengde daarvan willen vragen wat de PvdA eigenlijk wil met die ouderbijdragen.
Mevrouw Dijksma geeft wel een richting aan, zij geeft in feite nadere spelregels,
maar wil zij die ouderbijdrage dan maximeren? Dat zou in haar gedachte immers
een logisch voorstel zijn. Ik zou daar een groot voorstander van zijn.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik ben geen voorstander van een maximering. Het gaat immers om een vrijwillig
bedrag. Het gaat mij erom dat ik wel zou willen afspreken dat dergelijke bijdragen
de school als gemeenschap ten goede komen en dat wij ook kunnen garanderen
dat draagkracht een belangrijk element moet zijn in het heffen van ouderbijdragen.Ik vind voorts, dat dit soort afspraken vastgelegd zou moeten kunnen worden
in een landelijk convenant met de besturenorganisaties die daar eerst niet
aan wilden. Ik denk dat het nodig is om dat in de komende jaren met elkaar
af te spreken.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Mij is nog niet helemaal duidelijk wat collega Dijksma bedoelde
met de opmerking dat ouderbijdragen de publieke bekostiging in gevaar zouden
kunnen brengen. Ik heb haar net horen zeggen – en als ik dat niet goed
heb begrepen, moet zij mij maar corrigeren – dat de bekostiging van
het initieel leerproces voor 100% uit de publieke gelden moet geschieden.
Ik begrijp daaruit dat zij van mening is dat de bekostiging kostendekkend
moet zijn. Wij kunnen het dan over de norm hebben, maar het moet kostendekkend
zijn. Als dat al het geval is, hoe kan een extra bijdrage van ouders aan de
school dan ten koste gaan van de publieke inzet die de overheid pleegt?Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik ben het met uw analyse eens dat er een 100% bekostiging is met daarnaast
de ouderbijdrage. In het vervolg van mijn betoog wil ik evenwel laten zien
dat de bijdragen van derden, niet zozeer ouders als wel bedrijven, zodanig
helder moeten worden gedefinieerd dat die nooit een vervanging kunnen zijn
van datgene wat wij publiek bekostigen. Ik heb daar ook een voorbeeld van
in mijn schriftelijke tekst staan. Ik denk bijvoorbeeld aan ICT-docenten.
Vindt u, net als ik, dat de bekostiging daarvan een onderdeel moet zijn van
de reguliere bekostiging? Of moeten wij dat aan bedrijven overlaten? Het kan
er dan op neerkomen dat de ene school wel een ICT-leraar van KPN krijgt en
een andere school niet. Daar gaat deze discussie volgens mij over.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Begrijp ik het goed en mag volgens u nooit een ouderbijdrage worden besteed
aan zaken die publiek worden bekostigd? Wij pogen hier de scholen van computers
te voorzien. Zegt u "nee, dat mag niet" als uit de ouderbijdrage een computer
wordt gekocht voor een klas of als er een computer wordt gedoneerd?Mevrouw Dijksma (PvdA):Wij zeggen dat je in zo'n geval de vraag moet stellen of álle scholen
dat soort computers hebben. Dat is toch ook de discussie die wij voeren over
de norm voor de bekostiging van het onderwijs. Daarnaast zeggen wij dat als
er al een bijdrage is, het een bijdrage moet zijn die de school als gemeenschap
ten goede moet komen en niet individuele leerlingen. Wij willen hier niet
roomser zijn dan de paus, voorzitter, maar wij willen het fenomeen van de
private financiering wel helder afgebakend zien. Want als wij hier de deur
openen voor een ontwikkeling waarvan wij niet weten waar wij met elkaar uitkomen,
dan zijn wij op de verkeerde weg. Ik zou heel graag van deze bewindslieden
willen horen hoe zij precies, mede gegeven datgene wat er in het verleden
in de Kamer is gewisseld, aankijken tegen dit fenomeen. Een van de kritiekpunten
die ik heb, is dat zij nu al weten dat er geen wettelijke regeling nodig is
om straks bijvoorbeeld sponsoring aan banden te kunnen leggen. Zover zijn
wij nog niet. Sterker nog, zover zijn wij nog lang niet. Dat was wel duidelijk,
denk ik.Voorzitter! Ik zou het jammer vinden als bij de presentatie van zo'n beleidsbrief
iedereen wordt opgestookt om het onderwijs te gaan meefinancieren, zo van
"kom maar met uw bijdrage", terwijl tegelijkertijd zou moeten worden gezegd,
dat het investeringsplan voor het onderwijs nog slechts op de tekentafel ligt,
zodat het de vraag is of dat wel op tijd voor de Voorjaarsnota klaar zal zijn.
Ik zou tegen de bewindspersonen willen zeggen: als u nu eens lekker met elkaar
stelling neemt tegenover minister Zalm, dan mag u erop rekenen dat de PvdA-fractie
samen met u op de barricade staat voor het investeringsplan voor onderwijs.Als we dan toch over investeringen spreken, zou ik graag iets willen horen
over de introductie van de euro en de leermiddelen. Er is gesteld dat er extra
geld is uitgetrokken voor de verbetering van de leermethodes. Dat hebben wij
ook gezien. Onze veronderstelling was dat dit geld zou worden gebruikt voor
bijvoorbeeld leermethodes in de tweede fase en het VMBO. Dat je als school
de introductie van de euro daarin wel even zou kunnen meenemen, zoals is gesuggereerd,
lijkt enigszins onwaarschijnlijk. Hierop krijg ik graag een
reactie. Dat geldt ook voor de huisvesting in het onderwijs. Wij willen graag
dat daar veel mee gebeurt. Wij zien ook dat er een flinke verbetering op gang
komt. Wij vinden het overigens jammer dat er binnen het FES geen ruimte kan
zijn voor deze vorm van infrastructuur. Waarom mag beton alleen vanuit het
FES worden gefinancierd als het wordt verwerkt tot asfalt en niet als het
de fundamenten van een onderwijsgebouw betreft? Dat is toch gek? Wij willen
daar graag verder met elkaar over praten. Wij doen intussen de suggestie dat
de Kamer erover nadenkt of de onderwijshuisvesting niet als een groot project
beschouwd moet worden, net als indertijd ICT en de klassenverkleining. Wij
komen hierop terug in de procedurevergadering. Er worden nu al flinke bedragen
voor vrijgemaakt. Het is misschien verstandig om te kijken of wij dat vanuit
de Kamer met elkaar kunnen volgen.Voorzitter! Geen enkele leerling buitenboord! In deze begroting wordt
240 mln. extra uitgetrokken voor leerlingen die zorg nodig hebben. Dat is
om te beginnen een belangrijk signaal. Het is bovendien een groot compliment
waard. Onze samenleving wordt iedere dag geconfronteerd met nieuwe problemen,
die allemaal op kindervoetjes de scholen binnenkomen. Het is schrijnend om
te zien hoe de situatie in de ZMOK-scholen is. De voorzitter van het landelijk
werkverband heeft de noodklok geluid over de toestanden in deze scholen. Men
heeft te maken met een groot personeelstekort en een gemiddelde klassengrootte
van twaalf leerlingen die onverantwoord vaak moet worden overschreden. Ook
is vaak te zien dat scholen die langdurig zieke kinderen opvangen, te maken
hebben met dezelfde soort van problematiek.Als rechtgeaarde Groningse heb ik bij het woord ZMOK een buitengewoon
positieve associatie. In mijn dialect betekent dat namelijk het geven van
een dikke zoen. Dat is wat de leraren en leerlingen van de ZMOK-scholen het
meest verdienen. Om die reden zou ik graag het pleidooi om meer klassenassistenten
in deze vormen van onderwijs mogelijk te maken, van harte willen ondersteunen.
Men heeft daarvoor ook een amendement op de begroting kunnen zien.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik vind de warme zoen van mevrouw Dijksma buitengewoon sympathiek. Ik
vraag mij echter af waarom de PvdA-fractie de fractie van het CDA niet heeft
gesteund bij het pleidooi tijdens de algemene politieke beschouwingen om 500
mln. extra uit te trekken om de werkdruk op de scholen te verminderen. Ik
ben blij dat het er alsnog van is gekomen. Waar komt dit echter ineens vandaan?
Wij hebben een en ander eerder bepleit. Ik ben dus niet zo blij als ik zou
zijn in het geval dat de PvdA-fractie het voorstel voor 500 mln. extra had
gesteund.Mevrouw Dijksma (PvdA):Wij hebben een oplossing gevonden en gezocht binnen de begroting. Dat
was niet de opzet van de CDA-fractie tijdens de algemene politieke beschouwingen.
Daarnaast heeft de PvdA-fractie haar eigen agenda. Ik zou het overigens leuk
vinden als de CDA-fractie ons amendement wil steunen. Als wij het eens zijn
over het doel, kunnen wij een en ander regelen bij de stemmingen volgende
week.Er is overigens nog geen sprake van een dikke zoen. Het is maar een begin.
Het is maar een klein kusje. In het onderwijs is immers nog veel meer nodig.
Wij vinden dat dit in het te maken investeringsplan nader moet worden uitgewerkt.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Het is inderdaad een heel klein kusje. Mijn blijheid is dan ook bescheiden.
Ik was enthousiaster geweest als wij groter hadden kunnen uitpakken, met een
warme pakkerd. Ik zal de positieve gedachte op zichzelf echter vasthouden.Mevrouw Dijksma (PvdA):Wij zijn vandaag toch niet aan het kwartetten? Mag ik van u 500 mln.,
dan krijgt u 5 mln. van mij? Wij moeten de voorstellen bekijken en vervolgens
reageren.Ik vind het belangrijk om een volgend punt in het kader van zorg voor
leerlingen aan de orde te stellen, het VMBO. Er gaat een belangrijke operatie
plaatsvinden, namelijk de integratie van zorg in het regulier onderwijs. Wij
hebben daarover bij het begrotingsonderzoek gesproken. Wij zijn ongerust over
de cijfers waarvan op dit moment wordt uitgegaan op het vlak van leerlingen
voor wie het VMBO in de toekomst misschien te moeilijk wordt geacht. In diverse
regio's zijn de eerste resultaten te zien. Op dit moment onderzoekt het Kohnstamm-instituut
het een en ander.Ik ben wat geschrokken van het antwoord van de staatssecretaris op een
vraag van de PvdA. Als de regionale cijfers kloppen en het Kohnstamm-instituut
de gegevens met zijn onderzoek bevestigt, dan is er voor het volgend jaar
al een probleem met de financiering van de zorg in het VMBO. Om die reden
heeft mijn fractie op dat punt een amendement ingediend. Wij willen dit namelijk
liever voorkomen dan genezen.Het beroepsonderwijs is de hofleverancier van ons bedrijfsleven. En het
is werkelijk doodzonde dat die woorden zo vaak in het niet vallen bij termen
als "restonderwijs" en wat dies meer zij. Nog altijd moeten wij het salonfähige
beeld dat je je kinderen maar beter niet naar het VMBO of MBO kunt sturen,
nodeloos bevechten. Ik kan me daar geweldig kwaad over maken, omdat juist
de mensen die zeggen dat ze het onderwijs in al zijn verschijningsvormen lief
hebben – soms zelfs adviseurs van de bewindslieden! – met enige
regelmaat dit beroepsonderwijs publiekelijk een mes in de rug steken. Iedereen
weet dat het bouwen aan een imago ook een kwestie van het tonen van feiten
is: zo'n 60% van de middelbare scholieren vinden hun weg in het VMBO, velen
van hen stromen door naar het MBO en sommigen nog naar het HBO. Zij vormen
voor het bedrijfsleven een belangrijk potentieel. Laten wij benadrukken dat
je met een opleiding in het beroepsonderwijs echt carrière kunt maken.De minister heeft bij de begroting zijn nota Koers BVE aangekondigd. Dat
is een goede zaak, want heel belangrijk voor het imago van het beroepsonderwijs.
Voordat hij hiermee met het veld aan de gang gaat, willen wij samen met hem
de puntjes op de i zetten. Voor tien punten wil ik aandacht vragen. Er moet
blijvende aandacht zijn voor de stijgende leerlingenaantallen in MBO en HBO.
Dit is nu onder druk van de Kamer voor de komende twee jaren geregeld, maar
wat gebeurt daarna? De verwachting dat de stijging van de leerlingenaantallen
niet doorgaat, is volgens mij namelijk niet gerechtvaardigd. Ook vragen wij
meer aandacht voor het manage ment van de ROC's; met enige
regelmaat zien wij daar immers problemen. Welke inzet kan de minister tonen
om de vinger aan de pols te houden van deze op grote bestuurlijke afstand
opererende organisaties? De kwaliteit van de examens in het MBO kan traditioneel
rekenen op een pittige onvoldoende van de inspectie. In Koers BVE is dit thema
aangekondigd als onderwerp van discussie met het BVE-veld. Collega Cornielje
heeft hiervoor een amendement klaarliggen, dat wij warm zullen ondersteunen.
Wat is de agenda van de minister op dit punt? Ook vragen wij aandacht voor
de arbeidsvoorwaarden in het beroepsonderwijs. De lerarentekorten stoppen
immers niet aan de poorten van de ROC's en de HBO-instellingen. Kan de minister
ons uitleggen waarom een docent op het VWO wel in schaal 12 kan instromen
en een docent in het VMBO niet? Is hij bereid deze onrechtvaardige situatie
in overleg met de sociale partners aan de kaak te stellen? Verder moet binnen
Koers BVE een plan worden opgesteld om de noodzakelijke vernieuwingen in het
beroepsonderwijs vorm te geven. Wij denken aan de introductie van ICT-breedbandtechnologie
en het versterken van interdisciplinaire ontwikkelingen in het onderwijs.
Hoe beoordeelt de minister in dit kader de voorstellen van de Stichting van
de Arbeid? De PvdA vindt dat innovatiebudgetten voor het beroepsonderwijs
onderdeel moeten uitmaken van het meerjareninvesteringsplan van de minister.
Aan de ontwikkeling van de leermiddelen wordt weinig gedaan, met name voor
de leerlingen in de praktische leerroute van het VMBO. Kan de staatssecretaris
haar verantwoordelijkheid nemen door zelf een opdracht te verstrekken? De
1000-urennorm is onderwerp van discussie. De instellingen zien deze norm niet
zitten en de minister houdt vast aan het regeerakkoord. Het is inderdaad onverstandig
om zonder meer het regeerakkoord ter zijde te leggen. Tegelijkertijd kun je
echter op je klompen aanvoelen dat wij problemen krijgen om die 1000 uur voor
elkaar te boksen. Vasthouden aan een norm die met de huidige status quo niet
wordt bereikt, is op zichzelf misschien niet goed. Hoe denkt de minister in
dit kader te opereren?Mevrouw Lambrechts (D66):U zou ook kunnen zeggen: die 1000 uur – met alle rekkelijkheid die
daar natuurlijk bij kan worden betracht – vinden wij zo belangrijk,
ook in het kader van schooluitval, dat wij graag weten wat daarvan de bekostigingsconsequenties
zijn. Ook zou u ervoor kunnen pleiten om dit mee te nemen in het investeringsplan.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat zou kunnen. Ik heb overigens wel een idee in de hoeveel miljoenen
dat gaat lopen. Op zichzelf is dat geen reden om het niet te vragen. Een reden
voor voorzichtigheid is, dat instellingen zelf aangeven dat zij op zoek zijn
naar een nieuwe manier van afrekening op dit punt. Ik wil geen oude schoenen
weggooien voordat ik nieuwe heb. Ik neem hier nu derhalve geen afstand van
de 1000-urennorm. Wel ben ik geïnteresseerd om te vernemen wat het zou
kosten om het te arrangeren. Ook ben ik geïnteresseerd in mogelijke alternatieven.
Ik zie het echt als een vrije discussie. Het benieuwt mij wat de minister
in de discussie met het veld nog op tafel kan krijgen. Bij de behandeling
van Koers BVE in januari kunnen wij daar dan op terugkomen. Laat ik echter
één ding vooropstellen: de contact- en onderwijsuren zijn van
levensbelang, zeker in het beroepsonderwijs. Wij moeten er dus alles aan doen
om die te arrangeren. Waar de 850 nu niet wordt gehaald, staan wij voor het
gezamenlijke probleem om dat wel te realiseren.De heer Rabbae (GroenLinks):Wat kunnen de alternatieven zijn voor die 1000 uur? De inspectie waarschuwt
ons er indringend voor dat het verlaten van de 1000 uur voor de zwakke kinderen
tot problemen leidt. Ik ga er dus van uit dat de PvdA absoluut vasthoudt aan
die 1000 uur.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik heb ook gezegd dat ik dat doe. Wel vind ik het daarbij van belang dat
wij dat niet alleen opschrijven en het tegen elkaar zeggen, maar dat we die
onderwijskwaliteit ook echt voor die kinderen realiseren. Daarom wil ik graag
weten of de minister denkt dat hij daar ook echt uitkomt op basis van de huidige
situatie en de afspraken die er liggen. Wij hebben terecht jarenlang die 850
uur als een zwaard van DijksmaDamocles boven de hoofden van alle instellingen
gehangen, maar desondanks blijft de inspectie ons berichten dat het eigenlijk
maar heel weinig opschiet. Er gebeurt natuurlijk wel het een en ander, maar
de inspectie blijft heel ontevreden. Daarom wil ik dieper in dit probleem
duiken, bijvoorbeeld in het komende Kamerdebat over Koers BVE. Er moet een
scala aan ideeën en mogelijkheden op tafel komen om te bereiken dat leerlingen
ook echt hun weg vinden in het onderwijs en dat ze niet steeds
maar blijven rondsjouwen omdat er geen les is. Dat moeten we echt voor elkaar
krijgen. Ik ben niet optimistisch over de kans dat dit werkelijk zal slagen
op de manier zoals nu is voorzien.Voorzitter! Over leerlingenbegeleiding hebben wij al vaak met elkaar gesproken.
Wij vinden dat in dat kader de groepsgrootte onderwerp van discussie moet
zijn. Tot nu toe is dit te weinig in stelling gebracht. Graag hoor ik de reactie
van de minister hierop. Ook pleit ik voor versterking van de leerweg VMBO-MBO-HBO
en voor het introduceren van vouchers in het onderwijs. Dat blijft een zaak
van lange adem. Er zou eens moeten worden gedacht aan het geven van vouchers
aan groepen mensen in het onderwijs die op latere leeftijd veelal minder onderwijs
genieten. Je ziet namelijk dat mensen die in het verleden veel studies hebben
gevolgd, op hun dertigste of veertigste jaar nog een keer terugkomen. Juist
jonge mensen die als laatbloeier of buitenbeentje kunnen worden bestempeld,
komen dan gewoon niet aan de bak. Wij hebben op dat gebied met interesse de
voorstellen van de minister gevolgd. Voor een aantal punten vraag ik meer
aandacht. Een brede bachelorsopleiding is nodig, maar kan dat ook in de huidige
vormgeving van de universiteiten? Kan de minister ervoor zorgen dat jongeren
veel eerder dan nu in aanraking komen met het fenomeen onderzoek? Moeten de
NWO-criteria daar niet voor worden aangepast? Is de minister bereid om dat
te doen? Hoe zit het met de bekostiging? Wij zijn nogal kritisch over de gedachte
dat masters uit het beroepsonderwijs aan het bedrijfsleven worden overgelaten,
terwijl wetenschappelijke masters door de overheid worden bekostigd. Deze
discussie voer ik graag met de minister. Datzelfde geldt voor zijn voorstel
met betrekking tot het puntensysteem voor de bekostiging van studenten. Daarbij
hebben allerlei argumenten een rol gespeeld. Vooralsnog zijn wij niet overtuigd,
hoewel wij geloven in de flexibiliteit van die voordelen.De heer Van Bommel (SP):Het is mooi om kritisch te staan tegenover nog voorlopige standpunten
van de regering, maar heeft de Partij van de Arbeid zelf een standpunt met
betrekking tot de masters uit het beroepsonderwijs?Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik denk dat er geen dogmatische scheiding aangebracht mag worden in de
bekostiging van masters afkomstig uit het beroepsonderwijs en masters uit
het wetenschappelijk onderwijs. Ik vind het jammer dat het er nu op lijkt
dat dit meer een financiële discussie is dan een inhoudelijke discussie.
Ik voer graag een inhoudelijke discussie op dit punt in de komende maanden.De heer Van Bommel (SP):Moet ik daaruit begrijpen dat de Partij van de Arbeid in ieder geval niet
op voorhand het standpunt van de regering afwijst dat die opleidingen zelf
bekostigd moeten worden?Mevrouw Dijksma (PvdA):Als ik het er allemaal mee eens was, had ik hier toch wel een ander verhaal
gehouden? Ik ben er heel kritisch over. Het is echt een verkeerd signaal als
de universitaire masters wel een duit in het zakje krijgen van de overheid,
terwijl de masters die vanuit het beroepsonderwijs doorstromen, dat niet krijgen.
Dat is niet de weg die wij willen inslaan.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik constateer de laatste tijd toch een verschil in de bewegingen
van beide bewindslieden van Onderwijs. De staatssecretaris houdt zich redelijk
rustig, maar de minister krijgt eigenlijk steeds meer vleugels. Hij wil ons
onderwijssysteem niet tot Europees niveau opkrikken, maar tot wereldniveau.
Dat is natuurlijk een prima ambitie, maar laten wij eens kijken naar de realiteit.
De realiteit is dat wij helaas nog verplicht zijn tot een reparatie van de
bezuinigingen van de afgelopen twintig jaar. Met 1,7 mld. mogen de minister
en de staatssecretaris best tevreden zijn, maar als dat budget ontdaan wordt
van het tenietdoen van de bezuinigingen, van incidentele bedragen en van de
bekostiging van een toenemend aantal studenten, blijft er eigenlijk nauwelijks
0,5 mld. over. De vakbeweging kwam op een nog lager bedrag uit. Met andere
woorden, wij moeten alles een beetje relatief zien. Wij willen eigenlijk voor
een dubbeltje op de eerste rang zitten. Maar dat zal denk ik niet gaan. Tot
nu toe hebben wij geteerd op het engagement en de bevlogenheid van de mensen
in het onderwijs, maar die hebben ook een grens. Als wij niet tijdig deze
grens kunnen verleggen met investeringen, zullen wij onszelf wel tegenkomen.Het is toch merkwaardig dat de investeringen in de infrastructuur hoger
liggen en in een hogere tempo door het kabinet worden opgepakt dan de investeringen
in het onderwijs. Het is toch belachelijk dat wij voor de begroting voor Onderwijs
om ongeveer elke gulden achter de komma moeten vechten, terwijl de lastenverlichting
voor het komend jaar 7 mld. bedraagt. Met andere woorden, het feit dat er
weinig geld gaat naar het onderwijs is geen kwestie van gebrek aan geld. Het
is gewoon een kwestie van een gebrek aan creativiteit, een gebrek aan moed
en het leggen van de verkeerde prioriteiten. En dat gebeurt met steun van
D66 en de PvdA, nota bene, terwijl die partijen graag wat meer willen. Voor
de VVD geldt dit ook wel een beetje. Ik vind dat die partijen steun geven
aan de verkeerde prioriteiten van het kabinet. Dat mag de PvdA en D66 toch
aangerekend worden.Voorzitter! De minister komt vervolgens met een ontsnappingsclausule:
ouders en bedrijfsleven moet in het onderwijs kunnen investeren. Liever in
het onderwijs dan in een vakantie in Mallorca, als ik de minister goed heb
kunnen volgen! Dat kan ik mij voorstellen, maar het mag toch niet zo zijn
dat de onmacht van de overheid om in de publieke sector te financieren, afgewenteld
wordt op bedrijven en ouders! Roel in 't Veld heeft dat ook zo gezegd. Ik
ben het meestal niet met hem eens, maar op dit punt heeft hij gelijk. Zeker
op bedrijven, want deze minister wil van het onderwijs een soort KPN telecompetitie
maken. Zoals Ajax en PSV ook de namen van allerlei bedrijven op hun shirts
hebben, zo zullen wij straks een Albert Heijn-universiteit hebben, een Sun-hogeschool
en een Unilever-school. Dat is de bedoeling van deze minister. Deze weg is
heilloos en wij zullen die dan ook absoluut niet volgen. Wat dat betreft,
overweegt mijn fractie zelfs de mogelijkheid van het verbieden van sponsoring.
Dan gaat het niet om de slager op de hoek die de kinderen een stukje worst
geeft noch om het melkbedrijf om de hoek. Het gaat wel om de
gigantische bedragen van het bedrijfsleven waarop de minister en de staatssecretaris
rekenen, zodat zij een beetje achterover kunnen leunen in afwachting van de
zegen van het bedrijfsleven en de ouders.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! Ik durf dit enthousiasme haast niet te onderbreken! De heer
Rabbae beroept zich naar mijn mening nu vrij gemakkelijk op uitspraken van
de heer In 't Veld. Deze bepleitte toch juist wel wat de heer Rabbae niet
wil?De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb ook gezegd dat ik niet al zijn meningen deel, maar op dit punt
heeft hij gelijk als hij zegt dat hij er geen vertrouwen meer in heeft dat
de politiek – nota bene met zijn partij in het kabinet en dat is toch
een bewijs van onvermogen in de richting van eigen partij! – niet in
staat is om het onderwijs te redden. Vandaar het beroep dat ik eigenlijk niet
deed!De heer Schutte (RPF/GPV):Maar u hebt het vertrouwen in de politiek nog wel!De heer Rabbae (GroenLinks):Als de Kamer de meest vitale sector van onze samenleving niet redt, kan
zij maar beter – figuurlijk gesproken dan – sluiten! Daar komt
het eigelijk op neer. Waarom moeten wij 7 mld. investeren in de lastenverlichting
van mensen die zwemmen in het geld, van mensen die miljonair aan het worden
zijn! Daar moet belastinggeld naartoe geleverd worden en het onderwijs, waarvan
80% van de bevolking zegt dat het de eerste prioriteit moet hebben, laten
wij maar een beetje sudderen. Daar moet vervolgens gewerkt worden met allerlei
subjectieve en creatieve weginkjes van de minister die ik absoluut niet wil
volgen en zelfs zou willen barricaderen!Wat mij in dit verband opvalt, is dat ook de sociale democratie in het
kabinet akkoord gaat met deze waanideeën van de minister. Dat kan toch
niet! Zowel in de beleidsbrief als in allerlei uitspraken op dit terrein,
is de sociale democratie absoluut niet meer terug te vinden. Het liberalisme,
de liberale vleugels van de minister geven de toon aan. Ik zou graag zien,
dat datgene wat niet in het kabinet is gebeurd, door de fractie hier wel naar
voren werd gebracht, zodat wij weer weten dat de sociale democratie nog een
taak heeft in het overeind houden van het onderwijs als een belangrijke publieke
taak. Kleine dingetjes in de richting van de school mogen wel maar het mag
toch niet zo zijn, dat extra leerkrachten via de ouderbijdrage gefinancierd
worden met daarbij de 1,5 mln. van de KPN voor een school in Soest. In die
zin is de minister in ieder geval gewaarschuwd.Voorzitter! De minister wil bezuinigen op de tweede en derde studie. Dat
kan toch niet als het onderwijs gerepareerd moet worden, zeker als er ook
mensen zijn die bijvoorbeeld in plaats van leraar aardrijkskunde leraar economie
willen worden in een tweede studie? Als die weg wordt geblokkeerd, kunnen
wij wel sluiten. Los daarvan legt juist deze minister de nadruk op hoger onderwijs,
hogere scholing en opleidingen, et cetera, om "the real top" te bereiken.
Wij zijn ertegen. Als de minister daaraan vasthoudt, zullen wij in tweede
termijn een motie daarover indienen.Ik krijg een déjà-vu-gevoel bij het bachelor-mastersysteem.
Oud-staatssecretaris Nuis heeft dat idee gehaald van een terrasje van een
café, waar hij toentertijd een aantal studenten heeft ontmoet. Hij
kwam met dat idee hier naartoe, maar gelukkig werd het door de Kamer afgewezen.
Nu komt de minister uit Bologna met hetzelfde idee. Door alle verwarrende
uitspraken en mistige posities krijg ik geen enkel houvast. Wat wil de minister
eigenlijk met dit systeem? Hij heeft haast, want hij wil al in 2002 de Nederlandse
diploma's internationaal laten gelden. Dat zal echter niet meer zijn dan een
soort cosmetische operatie. De universiteiten en hogescholen zullen hun huidige
diploma even voorzien van een bachelors- en masterstitel en dan zijn wij kennelijk
klaar. Collega Dijksma heeft al gezegd dat er tot nu toe absoluut geen inhoudelijke
discussie is gevoerd. Zoals afgelopen zaterdag in de Volkskrant heeft gestaan,
is het meer een soort Europese bureaucratische operatie die weinig voeling
houdt met de praktijk binnen universiteiten en hogescholen. Deze inhoudelijke
discussie hebben wij nog niet gevoerd. Wij komen hierop terug, maar ik geef
alvast een aantal waarschuwingen in de richting van de minister. Ik moet nog
geloven in een mastersysteem waarin je in vier jaar op wereldniveau komt.
Ik moet deze onderwijsvernieuwing met nul komma nul gulden nog zien gebeuren,
zeker nu de heer Noorda van de universiteit van Amsterdam zegt dat het op
zijn minst 300 mln. kost. De minister heeft hier tot nu toe niets tegenover
gesteld. Hoe is het allemaal mogelijk?Mijn fractie is absoluut voor een verruiming van de bewegingsvrijheid
van de scholen. Autonomie kan echter ook betekenen dat er een geheime agenda
is. Wij geven de scholen de indruk dat zij weliswaar minder geld krijgen,
maar dat zij in ieder geval een soort immaterieel inkomen hebben. Daarmee
kunnen zij tevreden zijn. Het verschaffen of verruimen van autonomie mag echter
geen autonomie in armoede betekenen. Het mag ook niet betekenen dat de scholen,
juist omdat zij autonoom zijn geworden, op de bedeltoer moeten gaan langs
bedrijven om geld op te halen dat nodig is voor het onderwijs. Autonomie moet
ook betekenen dat er geen selectie plaatsvindt aan de poort van scholen, hogescholen
en universiteiten. Die begrenzing is voor mijn fractie van groot belang. Kwaliteit,
toegankelijkheid en voorzieningen op niveau zijn belangrijk, ook voor autonome
scholen, hogescholen en universiteiten.Ik kom bij de professionalisering van de school. Ik ben het met beide
bewindslieden eens dat binnen de school met enige mate de OR-constructie een
goede zaak is. Mijn fractie is ook van mening dat moet worden verkend in hoeverre
dat binnen het basisonderwijs mogelijk is, afhankelijk van het schoolbestuur,
et cetera. Tot nu toe hebben wij echter de positie van de leerkracht verwaarloosd.
De leerkracht in het Nederlandse onderwijssysteem is meestal een uitvoerder
sec. Het bedenken van het beleid en het voeren van wetenschappelijk onderzoek
en dergelijke wordt door derden gedaan. De leerkracht moet gewoon consumeren
wat anderen voor hem hebben gebakken. Dat lijkt mij niet de juiste weg, als
wij de leerkracht beter willen positioneren in het onderwijs. Dat betekent
dat zijn of haar status moet worden versterkt. Wij komen daarop terug in het
kader van de Wet op het leraarschap. Bijvoorbeeld wat het inspecteren van
de kwaliteit van de scholen betreft, betekent het dat wij ook
op schoolniveau doen wat er op hogeschool- en universiteitsniveau wordt gedaan.
Deskundige leerkrachten kunnen onder regie van de inspectie ook een andere
school inspecteren op de kwaliteit, et cetera. Dan geef je de mensen echt
het gevoel dat zij meetellen, dat je de kwaliteit en deskundigheid herkent.
Dan zijn wij goed bezig met het opkrikken van de positie van leerkrachten.Een derde element in de professionalisering van de school is de delegatie
van de bestuurlijke bevoegdheid aan de directeur. Mijn fractie vindt dat dit
geregeld moet worden. De bevoegdheidsverdeling tussen het bestuur en de directeur
moet duidelijk gedefinieerd zijn. De directeur mag niet blijven zwemmen in
de onzekerheid over wat hij wel of niet mag.Een vierde element is dat een OR op basisonderwijsniveau denkbaar is.Ik kom op de toegankelijkheid en het leerrecht. Mijn fractie is van mening
dat het leerrecht in de wet moet worden opgenomen. Met anderen constateer
ik dat sommige ROC's en sommige scholen mede als gevolg van de outputfinanciering
kinderen weigeren. Zelfs in het openbaar onderwijs zijn er situaties waarin
kinderen worden afgewezen. De bewijslast ligt dan bij het kind en niet bij
de school. Of het nu uit een stoffig dossier van mevrouw Netelenbos afkomstig
is of niet, wij willen het leerrecht een positie in de wetgeving geven. Wat
is de reactie van mevrouw Adelmund? Als die reactie niet positief is, resteert
ons niets anders dan te werken aan een initiatiefvoorstel.Artikel 23 van de Grondwet wordt af en toe oneigenlijk geïnterpreteerd.
Mijn fractie vindt dat moet worden bezien hoe dat tegengegaan kan worden.
Ik heb groot respect voor het artikel, maar er zijn uitwassen, die wij niet
mogen accepteren. Wij moeten verkennen wat er precies aan de hand is. Wij
stellen derhalve voor, een hoorzitting te organiseren met scholen van alle
denominaties, met deskundigen en met ouderorganisaties. Wellicht kunnen wij
in overleg met elkaar het toelatingsbeleid beter en flexibeler maken, met
respect voor de positie van de scholen en met hun medewerking.De heer Van der Vlies (SGP):Ik kan het geëngageerd betoog van collega Rabbae niet volgen op het
punt van oneigenlijke interpretatie van artikel 23 van de Grondwet. Kan hij
daarvan voorbeelden geven?De heer Rabbae (GroenLinks):Waar ik op doel, gebeurt vooral op orthodoxe scholen. Soms wordt er door
de school op gewezen dat er geen aansluiting is tussen het schoolmilieu en
het gezinsmilieu en dat een kind daarom niet tot zijn recht kan komen op de
desbetreffende school. Moet de school zover gaan dat zij het gezinsmilieu
inspecteert om te kijken of het aansluit bij het milieu van de school? Zodra
ik als ouder met besef van de identiteit van de school mijn kind er toch naartoe
breng, respecteer ik die identiteit. Als moslim kan ik mijn kind op een katholieke
school willen, omdat ik weet dat het een goede school is wat betreft discipline,
milieu, sfeer van lesgeven, enz. Voor de islamitische achtergrond zorg ik
dan wel thuis of elders. De school hoeft zich daarom niet te bekommeren. Met
andere woorden, mag een school een kind afwijzen als de ouders die school
volledig respecteren, ook qua identiteitsgevoelens?De heer Van der Vlies (SGP):Als er wordt geboord in het gezinsmilieu, dan zijn er ook wat mij betreft
heel heldere grenzen. Ik blijf even bij het voorbeeld van de heer Rabbae.
Als de rooms-katholieke school kinderen zou afwijzen omdat hun ouders moslim
zijn, dan is dat toch een interpretatie van artikel 23 van de Grondwet die
niet ongebruikelijk is? Dat kan de heer Rabbae toch geen oneigenlijke interpretatie
noemen?De heer Rabbae (GroenLinks):Ongebruikelijk is wat anders dan juist, want dat is de enig juiste interpretatie.
Ik vind het niet helemaal correct eerst diep in het gezinsmilieu te snuffelen
en vervolgens te zeggen dat de kinderen niet in aanmerking komen voor inschrijving
op de school. Dat vind ik een oneigenlijke interpretatie van artikel 23.De heer Van der Vlies (SGP):Artikel 23 van de Grondwet wordt al jarenlang in die zin geïnterpreteerd.
Daarover is op zichzelf geen onhelderheid. Ik vraag de heer Rabbae voorbeelden
te geven van een oneigenlijke interpretatie. Er zijn grenzen aan het criterium
gezinsmilieu. Dat vind ik ook. De kwestie van de identiteit is echter heel
wezenlijk voor artikel 23 van de Grondwet. Dat kan de heer Rabbae toch nooit
categoriseren als een oneigenlijke interpretatie!De heer Rabbae (GroenLinks):Er is nog een ander aspect. Dat vind ik ook zeer discutabel. Stel dat
de school formeel een katholieke school is. Het bestuur is ook volledig katholiek.
De populatie van de school is echter voor 90%, zo niet 100%, een andere confessie
toegedaan. Ik vind het dan niet meer bij deze tijd passen dat geen enkel bestuurslid
de confessie van de populatie van de school heeft. Ik ben er ook niet voor
dat het schoolbestuur qua confessie geheel wordt omgedraaid, maar het kan
er bij mij niet in dat dit bestuur niet één of twee ouders binnenhaalt
met die andere confessie. Ik vind dat niet te rechtvaardigen.De heer Van der Vlies (SGP):Ziet de heer Rabbae niet dat een dergelijk schoolbestuur het slachtoffer
kan worden van zo'n toegankelijk toelatingsbeleid?De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is niet het geval, want ik ben niet van mening dat de meerderheid
van het schoolbestuur een andere confessie moet zijn toegedaan. De zaak voor
ouders geheel en al dichttimmeren, geen mogelijkheid bieden voor een inbreng
van de ouders, vanuit de populatie van de school, is echter ook niet goed.
De vlag van de school past tegenwoordig niet meer op de lading van de school.Mevrouw Barth (PvdA):Ik denk dat de kern van de zaak in het woordje "respect" zit. De heer
Rabbae bracht zojuist de vraag op of een school een ouder die de grondslag
van de school onderschrijft, respecteert, mag weigeren. Volgens mij hebben
wij geen hoorzitting nodig om vast te stellen dat het antwoord op die vraag
"neen" is. Een school mag een ouder die de grondslag van de school respecteert,
niet weigeren. Wat betreft het bestuur kennen wij ook geen eersterangs- en
tweederangsouders op een school.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik geloof nog steeds in de redelijkheid van mensen. Wordt echter de onredelijkheid
daarvan vastgesteld, dan trek ik de conclusie die ik zojuist aangaf.
Uiteraard krijg ik ook andere berichten. Zo hoor ik wel eens dat wij slecht
geïnformeerd zouden zijn over dit aspect, dat wij geen voorstander zijn
van een dialoog met de scholen en dat wij op afstand op de scholen schieten.
Dat is natuurlijk niet het geval. Ik hoop dus dat de fracties geen onoverkomelijke
bezwaren hebben tegen mijn suggestie. Heeft de PvdA-fractie daar geen behoefte
aan, dan respecteer ik dat. Ik wacht de reacties van de andere collega's wel
af. Mocht niemand daar behoefte aan hebben, dan is het ook goed, maar ik ga
gelukkig wel over mijn eigen agenda.De voorzitter:De vraag of de Kamer ergens een hoorzitting over organiseert, wordt in
procedurevergaderingen van vaste commissies geregeld. Deze begroting betreft
een beleidsdebat met het kabinet. Als de heer Rabbae een hoorzitting wil houden,
dan moet hij daar een procedurevoorstel van maken. Dat hoeven wij niet tijdens
deze begrotingsbehandeling uit te discussiëren.De heer Mosterd (CDA):Stel dat de ouder zegt dat hij het wel respecteert, maar dat hij bepaalde
delen van het onderwijs niet wil volgen, vindt u dan dat er wel geweigerd
mag worden? Als de situatie zich voordoet dat de vlag de lading niet meer
dekt, terwijl de ouders toch nog massaal hun kinderen naar die school sturen,
mag je dan wel stellen dat de vlag de lading niet meer dekt? De ouders vinden
dat namelijk kennelijk wel, want zij sturen hun kinderen daar toch heen?De heer Rabbae (GroenLinks):Dat begrijp ik. Een paar jaar geleden heb ik een discussie gevoerd met
collega Schutte en daarin kwam dit aspect ook voor: de mensen accepteren de
identiteit, want anders waren zij niet gekomen. Die constatering herken ik.
Het gaat echter ook om de maatschappelijke legitimiteit van de school. Ik
pleit niet voor het omdraaien van het verhaal. De school blijft gewoon een
katholieke school, maar met een andere populatie. Ook al laat men een of twee
ouders meedraaien in het bestuur, het blijft een katholiek bestuur van een
katholieke school. De mensen kiezen daar namelijk voor omdat zij zich, om
welke reden dan ook, goed voelen op deze school. Mijn kinderen zitten eigenlijk
ook op een katholieke school.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vind GroenLinks zo voorzichtig op dit punt. U zegt aan de ene kant
dat u een leerrecht wilt en dat u dat wilt, omdat u wilt dat alle kinderen
toegang krijgen tot die school, maar tegelijkertijd durft u niet goed uit
te spreken dat die school breed toegankelijk moet zijn. Waarom is dat?De heer Rabbae (GroenLinks):Als er sprake is van een leerrecht, ga ik ervan uit dat op een gegeven
moment de bewijslast bij de school ligt. De school moet aangeven waarom zo'n
kind niet aangenomen wordt. Meestal worden oneigenlijke argumenten naar voren
gebracht, zoals het risico van bepaalde kinderen. Men is bang dat het kind
of de leerling het diploma niet zal halen en omdat men te maken heeft met
een outputfinanciering denkt men dat dat kind alleen maar geld gaat kosten.
Dat geldt ook voor Weer samen naar school. Bij die scholen worden kinderen
ook afgewezen. De school moet aangeven waarom men kinderen afwijst, in plaats
van dat het kind meteen een deur verder aan gaat kloppen om te kijken of hij
of zij toegang kan krijgen tot een andere school. Daarnaast – misschien
vindt u mij op dat punt voorzichtig en dat kan ik toegeven – wil ik
als het gaat om artikel 23 eerst een discussie, een overleg voeren met de
mensen om wie het gaat in deze sector. Daarna kun je dan bekijken in hoeverre
er ruimte is om met elkaar verder te komen. Als die ruimte er niet is, blijft
alleen de wetgeving over. U weet echter ook hoe lang het kan duren voordat
zo'n wetgeving is gerealiseerd. Ik heb dan ook liever dat, als wij af willen
komen van segregatie in het onderwijs, de mensen zelf meewerken.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben het met u eens dat het helpt als mensen meewerken. Is het niet
eenvoudiger om uit te spreken: ik wil het leerrecht en ik wil toegang tot
de school geregeld hebben. Als wij het over het laatste eens zijn –
ik denk dat veel partijen vanuit een andere insteek hetzelfde op tafel leggen,
namelijk dat onze scholen toegankelijk moeten zijn en dat er op dit moment
redenen zijn om daaraan te twijfelen – en vinden dat dat zo snel mogelijk
moet worden opgelost, zijn wij het over veel eens.De heer Rabbae (GroenLinks):Op dit moment wil ik niet komen aan artikel 23, maar ik wil wel een leerrecht
in de wet opgenomen zien.Het is goed om stil te staan bij het lerarentekort. Wij spreken regelmatig
over dit punt en daarom zal ik er niet veel woorden aan wijden. Ik constateer
echter wel het volgende. Er zijn bezuinigingen op de tweede en derde studie.
Het gaat echter om de functie van die tweede en derde studie als het gaat
om het bestrijden van het lerarentekort. Ik heb gehoord – als ik het
verkeerd heb, word ik graag door de minister gecorrigeerd – dat bij
de lerarenopleiding in Amsterdam wordt bezuinigd. Dat is een verrassende mededeling
die ik vandaag heb gehoord. Hoe is dat mogelijk? Wij zitten aan de ene kant
met een lerarentekort, maar aan de andere kant voeren wij bezuinigingen in.
Als dat een vergissing is, word ik graag gecorrigeerd.Dan kom ik op de zij-instromers. De PvdA-collega's hebben het al geconstateerd:
het is goed bedoeld, maar het loopt niet. De salarissen verschillen, de angst
bestaat dat de mensen niet gekwalificeerd zijn, etc. Bovendien heb ik van
een aantal mensen begrepen dat de weg van de zij-instroom op den duur op gespannen
voet kan komen te staan met de lerarenopleiding. Studenten kunnen de opvatting
hebben dat een lerarenopleiding in feite niet nodig is, dat ze gewoon kunnen
gaan werken bij een ICT-bedrijf, met een lease-auto, enz., en dat ze later
via een omweg als zij-instromer binnen kunnen komen. Ik neem aan dat dit niet
de bedoeling van de minister is. Wij moeten er wel voor oppassen dat de ene
goede bedoeling de andere goede bedoeling niet uitholt.De heer Van Bommel (SP):Deze inbreng van de kant van GroenLinks verbaast mij een beetje. Alle
kritiekpunten die de heer Rabbae nu noemt, heb ik eerder genoemd. Volgens
mij was hij het volledig eens met de zij-instroom en de salarisverschillen.
Waar komt dit voortschrijdend inzicht bij GroenLinks nu vandaan?De heer Rabbae (GroenLinks):Ik ben er nog steeds voor dat wij proberen langs die weg het tekort te
bestrijden. Dat heb ik niet ontkend. Ik constateer wel twee dingen. Ten eerste gaat het in de praktijk kennelijk
niet erg soepel. Ten tweede ben ik mij bewust van het feit dat er een risico
is voor de toekomst, namelijk dat de weg van de zij-instroom negatieve raakvlakken
heeft met de lerarenopleiding. Wat dat betreft, heeft de heer Van Bommel gelijk:
het is een voortschrijdend inzicht. Daarmee kan de heer Van Bommel scoren.Het eerste punt is terecht geconstateerd. Ik sta achter het idee.De heer Van Bommel (SP):Ik hoef niet te scoren.De heer Rabbae noemt de salarisverschillen als een wezenlijk probleem.
Vindt hij dat er op dat punt wat moet veranderen? Of geeft hij het kabinet
ook op dat punt vrij spel?De heer Rabbae (GroenLinks):Ik geef toe dat het lastig is. Beiden ploeteren onder dezelfde omstandigheden,
maar de een verdient meer dan de ander. Dat is inderdaad een probleem.De heer Van Bommel (SP):De heer Rabbae schetst hier een probleem dat al werd voorzien. Hij zegt
dat het een lastig probleem is, maar gaat hij er ook wat aan doen? Doet hij
voorstellen of zegt hij "laat maar gaan"?De heer Rabbae (GroenLinks):Naar ik hoop, komen wij binnenkort nog terug op de zij-instromers. Collega
Barth van de PvdA heeft gevraagd om een mondeling overleg hierover. Dit werd
naar een latere datum verwezen, maar ik hoef niet te vluchten in de toekomst.
Ik wil hier nu wel een antwoord op geven.Het is best mogelijk – en dat gebeurt ook – dat een zij-instromer
met een hoger salaris op de ene school geen probleem is, maar op een andere
school wel. Daar spelen bijvoorbeeld gevoelens van gelijke behandeling een
sterkere rol dan op een andere school. Dat is een probleem dat op dit parcours
is ontstaan. Daar heeft de heer Van Bommel gelijk in.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Mijn conclusie is dat de fractie van GroenLinks een probleem
signaleert. In het verleden heeft zij wel ingestemd met de Wet zij-instromers.
De problemen die daaruit voortkomen, worden wel gesignaleerd, maar GroenLinks
heeft niet de politieke moed om, desnoods met terugwerkende kracht, die steun
in te trekken.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat doe ik op dit moment niet. Wij komen op deze zaak terug. Dat betekent
niet dat ik over een maand mijn steun intrek. Wel wil ik de uitwassen gecorrigeerd
zien. Ik doel daarmee op de positie van de minister.Ik wil nog enkele andere problemen bespreken met de minister en de staatssecretaris.
Wij hebben in Nederland te maken met 1 miljoen autochtone analfabeten. De
minister weet daarvan. Zij vormen een moeilijk te bereiken groep. Mensen schamen
zich ervoor. Zij verdoezelen hun "gebreken", zelfs voor familieleden. Ik verzoek
de minister met de ROC's een handig, effectief onderzoek te doen naar de mogelijkheden
tot het lokaliseren van deze mensen om hen te helpen. Het is niet acceptabel
dat 1 miljoen mensen niet kunnen functioneren binnen de Nederlandse samenleving.Mijn tweede punt betreft de positie van de deelnemer. De minister zou
hierover een notitie schrijven. Waar blijft die?Er is Kamerbreed een motie aangenomen met het verzoek een onderzoek te
doen naar de knelpunten die gehandicapte studenten ondervinden, zodat wij
met de minister naar oplossingen kunnen zoeken. Met verbazing heb ik moeten
constateren dat dit onderzoek nog niet in gang is gezet. Dat kan toch niet
na een jaar? Wil de minister hierop reageren?De vergadering wordt van 18.35 uur tot 20.05 uur geschorst.De heer Cornielje (VVD):Mevrouw de voorzitter! Ik wil beginnen met de bewindslieden te complimenteren
met deze begroting. Ik loop al enige jaren mee in dit huis, eerst als medewerker
en sinds 1994 als Kamerlid, en eigenlijk heb ik nog nooit zo'n mooie begroting
gezien als deze keer.Nederland is een kennisland geworden, de Nederlandse samenleving een kennissamenleving
en de Nederlandse economie een kenniseconomie. In de onderwijsbegroting, de
beleidsbrief Onderwijs in stelling en de nota Koers BVE over de toekomst van
het beroepsonderwijs komen wij de begrippen "kennissamenleving" en "kenniseconomie"
veelvuldig tegen. Dat is logisch, want de kenniseconomie rust op drie pijlers:
onderwijs, wetenschap en technologie. De nieuwe economie heeft invloed op
het onderwijs, op wat wij leren – welke kennis en welke vaardigheden –
de manier waarop wij leren, al dan niet met gebruikmaking van moderne informatie-
en communicatietechnologie, de plaats waar wij leren, op school of thuis op
afstand, en de tijd wanneer wij leren. Je zou kunnen zeggen "een leven lang
leren".Omgekeerd heeft het onderwijs ook invloed op onze economie. Investeringen
in de kenniseconomie dragen bij aan de economische groei. In het rapport "Trends,
dilemma's en beleid" beschrijven de heer Pomp van het Centraal planbureau
vanuit een economische invalshoek en mevrouw Bronneman van het Sociaal en
cultureel planbureau vanuit een onderwijskundige invalshoek de trends die
zich thans aftekenen. Zij reiken met hun essays bouwstenen aan voor een langetermijnbeleid
met betrekking tot de economie respectievelijk het onderwijs. Ruimte voor
diversiteit, ruimte voor verschillen is hun gemeenschappelijke noemer. Ik
wil de minister van Onderwijs uitnodigen om samen met zijn collega van Economische
Zaken het thema van de kenniseconomie verder uit te diepen en van een stevig
fundament te voorzien. Beide essays bieden voldoende stof voor een beleidsreactie.
Ik hoor hierop graag een toezegging.Mevrouw de voorzitter! In mijn bijdrage zal ik nader ingaan op de volgende
thema's: het onderwijsbudget en de beleidsbrief, het arbeidsmarktbeleid, zeggenschap,
autonomie en deregulering en het achterstandenbeleid. Allereerst wil ik een
aantal opmerkingen maken over de beleidsnota Koers BVE 2001-2004 en het beroepsonderwijs.
Koers BVE 2001-2004 is een beleidsnota die gelijktijdig met de onderwijsbegroting
is uitgebracht, waarin minister Hermans een meerjarig beleidsperspectief voor
het middelbaar beroepsonderwijs en de volwasseneneducatie schetst. Deze nota
zal net als het HOOP en het wetenschapsbudget in een apart
notaoverleg behandeld worden. Het MBO is in meer dan een opzicht een sector
die vergelijkbaar is met het HBO en het WO. Het verdient daarom ook een aparte
behandeling. Ik wil wel wijzen op een complicerende factor die bij deze behandeling
kan optreden. Als de evaluatie van de WEB kort na de behandeling van de nota
Koers BVE wordt gepresenteerd, kan dat leiden tot een verbrokkelde besluitvorming
rondom reparaties c.q. aanpassingen van de wet. Dat kan weer negatief terugslaan
op het imago van de sector, juist nu het beroepsonderwijs zich na grote inspanningen
op de kaart heeft gezet als een krachtige, zelfbewuste en toekomstgerichte
sector. Dat dient dus voorkomen te worden. Wij vragen de aandacht van de minister
en de collega's hiervoor. Het zou doodzonde zijn als alleen al door een behandeling
in dit huis, er weer een negatief beeld rondom het MBO zou ontstaan.Vandaag wil ik op een aantal onderwerpen van Koers BVE ingaan vanwege
budgettaire effecten dan wel de relatie die deze onderwerpen hebben met andere
terreinen.Er ligt een groot knelpunt met betrekking tot de examinering. MKB Nederland
heeft in mei 2000 in de nota "De kroon op het werk", een voorstel gepresenteerd
om de landelijke examensystematiek te verbeteren. Inmiddels hebben de BVE-raad
en COLO op verzoek van de minister een principeovereenkomst bereikt over de
criteria en de condities waaraan een nieuwe examensystematiek moet voldoen.
Ik heb inmiddels, samen met collega Lambrechts, een amendement ingediend om
hiervoor extra middelen vrij te maken. De kwaliteit van het beroepsonderwijs
is gediend met een nieuwe, moderne aanpak van de examens. Het is goed om te
zeggen hoe wij op dat bedrag zijn gekomen. Er zijn ongeveer vijftig instellingen
en per instelling is er tussen de vier en de vijf ton nodig. Het gaat dus
om een bedrag tussen de 20 mln. en de 25 mln. Wij zijn op safe gegaan wat
het bedrag betreft. Ik vraag het oordeel van de minister over dit amendement.Door de Stichting van de Arbeid wordt gepleit voor een versterking van
de positie van het gehele beroepsonderwijs. De VVD-fractie is het daarmee
van harte eens. VMBO, MBO en HBO zijn vitale sectoren. Mensen hebben er recht
op om goed toegerust de arbeidsmarkt te betreden. Het bedrijfsleven heeft
er recht op dat er op adequate wijze kan worden voorzien in de behoefte aan
gekwalificeerd personeel. In de brief van 8 juni jl. erkent de Stichting van
de Arbeid dat overheid, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen op dit terrein
een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben. De aansluiting van het VMBO
op het MBO moet verder verbeterd worden. Hiervoor zijn voor het jaar 2000
bij Voorjaarsnota extra middelen uitgetrokken. De staatssecretaris heeft toegezegd
dat er een faciliteitenregeling zou komen inzake de aansluiting VMBO-MBO.
Die is er ook. Hoe is het echter mogelijk dat deze regeling niet bekend is
in het veld? Ik kom regelmatig bij ROC's en VMBO-scholen. Niemand weet daar
van het bestaan van deze regeling. Juist omdat de aansluiting een knelpunt
vormt, vraag ik de staatssecretaris om meer bekendheid te geven aan deze regeling.
Het geld is er immers voor.Over de geïntegreerde leerwegen MBO-HBO is vorig jaar in Twente een
interessante conferentie belegd. In de praktijk wordt er gewerkt aan de verbetering
van doorstroommogelijkheden MBO-HBO, juist omdat het MBO dubbel kwalificerend
is. Men haalt daar niet alleen een beroepskwalificatie, maar ook een doorstroomkwalificatie.
Juist daarom dient de geïntegreerde leerweg ook in beleidsmatige zin
ondersteund te worden. In de theorie van de beleidsstukken kunnen wij hierover
weinig lezen. Kan de minister aangeven wat zijn rol is of hoe hij zijn rol
ziet bij het verder ontwikkelen van geïntegreerde leerwegen MBO-HBO,
mede in het licht van de vernieuwing van de kwalificatiestructuur MBO en de
bachelor-HBO-structuur en de behoefte aan een groot aantal hoogopgeleide mensen?Het beroepsonderwijs heeft een regionale inbedding nodig. Het onderwijs
leidt immers primair op voor de regionale arbeidsmarkt. Bij de behandeling
van de Wet educatie en beroepsonderwijs heb ik een motie ingediend om de scholingsvoorziening
van de arbeidsvoorziening op te nemen in de regionale infrastructuur voor
beroepsonderwijs, volwasseneneducatie, inburgering en scholing van werkenden
en werkzoekenden. Er is door de vorige minister zelfs een aparte conferentie
gewijd aan de uitvoering van de motie-Cornielje. De vraag is hoe het daarmee
staat. Ook in het regeerakkoord zijn hierover afspraken gemaakt. Uit de pers
verneem ik dat de arbeidsvoorziening bezig is de scholingsvoorziening te privatiseren.
Hoe verhoudt zich dat tot de motie-Cornielje en de passage in het regeerakkoord?
Concreet vraag ik de minister, samen met zijn collega van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, die daar ook over gaat, de Tweede Kamer te informeren over
de huidige stand van zaken met betrekking tot de regionale kenniscentra voor
leren in brede zin. Zijn zij ook bereid om te vermelden welke acties zij willen
ondernemen om de motie uit te voeren?De heer Schutte (RPF/GPV):Ik ben het eens met de regionale inbedding als uitgangpunt van de WEB.
Moet die regionale inbedding naar de mening van de heer Cornielje zo ver gaan
dat, ook als men stuit op problemen bij het vinden van stageplaatsen, een
en ander binnen de regio van het ROC moet worden opgelost en men dus niet
regiogrensoverschrijdend mag werken?De heer Cornielje (VVD):De regionale inbedding houdt in, dat men een regionaal aanbod moet kunnen
aanbieden. Maar men kan natuurlijk ook buiten de eigen regio stageplaatsen
regelen als die daarbinnen niet te realiseren zijn. Ik kan mij voorstellen
dat er een ROC is dat een verpleegkundigenopleiding aanbiedt, terwijl er in
die plaats zelf onvoldoende stageplaatsen kunnen worden aangeboden. Dat laat
onverlet dat dan natuurlijk wel moet worden gezocht naar voldoende stageplaatsen
elders.De heer Schutte (RPF/GPV):Bedankt voor het uitspreken van deze opvatting. Ik denk dat het goed is
dat die opvatting ook uitgesproken wordt, omdat ik merk dat het in de praktijk
wel op problemen blijkt te stuiten.De heer Cornielje (VVD):Met name in de verpleging is er op dit moment een groot knelpunt. Ik vind
dat het niet uit te leggen is dat minister Borst stimuleert dat er meer mensen
gaan werken in de zorgsector, maar dat de zorgsector zelf de poorten gesloten
houdt voor stagiairs verpleging-verzorging. Dan kun je later
ook niet klagen dat je onvoldoende mensen hebt. Misschien moeten wij op een
ander moment terugkomen op deze ernstige problematiek.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Ik zou van de heer Cornielje graag willen weten hoe hij er
tegenover staat dat het in sommige regio's soms moeilijk blijkt om vanuit
de scholingssector een opleiding aan te bieden, waardoor deze opleiding eigenlijk
geïntegreerd raakt in het bedrijfsleven zelf. Ik noem als voorbeeld dat
een VBO geen opleiding bouw kan aanbieden doordat daar onvoldoende leerlingen
voor zijn. Vervolgens wordt daartoe wel ruimte geboden door een voorziening
die te maken heeft met het bedrijfsleven zelf. Vindt hij dat een positieve
ontwikkeling of vindt hij dat er in die regio toch een breed aanbod moet blijven
van de scholingsverantwoordelijken zelf?De heer Cornielje (VVD):Ik vind dat er in principe een publieke verantwoordelijkheid ligt om een
voldoende aanbod aan te bieden. Wij zijn nu bezig met een herschikkingsoperatie
van de afdelingsstructuur van het VMBO. De staatssecretaris heeft toegezegd
in het voorjaar met een soort overzicht te komen van de verdeling van alle
afdelingen, dus ook van de bouw. Op dat moment moeten wij beoordelen of er
een dekkend netwerk is. Het enige wat ik vaststel, is dat de afgelopen tien
jaar eigenlijk alleen maar vakscholen zijn verdwenen en niet erbij zijn gekomen.
De publieke verantwoordelijkheid is dus alleen maar groter geworden de afgelopen
tien jaar.Ik heb overigens geen enkel bezwaar tegen betrokkenheid van het bedrijfsleven
bij het verder opzetten van goede MBO- en VMBO-opleidingen. Daar kom ik nu
aan toe, voorzitter.De technocentra kunnen bijdragen aan een betere benutting van de harde
infrastructuur door VMBO, MBO en HBO. Helaas zijn te weinig middelen voorhanden
om deze centra snel van de grond te laten komen. In de Stichting van de Arbeid
is gesteld, dat het bedrijfsleven samenwerking met onderwijsinstellingen kan
zoeken en ontwikkelen en die ook gedurende een bepaalde periode mede financieel
kan ondersteunen. Wij hebben het dan over sponsoring. Wij hebben het dan over
PPS-constructies. Op verzoek van de VVD-fractie werkt AXIS aan een notitie
over publiekprivate samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven bij AXIS-projecten.
Een eerste tussenstand hebben wij in september jongstleden mogen ontvangen.
Ook in de beleidsbrief wordt de PPS-constructie als additionele financieringsbron
genoemd. Er zit nog geld in het vat om de komende jaren aan technocentra te
besteden. Dat zijn de zogenaamde ICES-middelen. Wellicht kan een multipliereffect
worden bereikt door een specifieke PPS-constructie technocentra hiervoor te
ontwikkelen. Hoe kijkt de minister hier tegenaan?In het debat over de inburgering is met de minister voor het grotesteden-
en integratiebeleid en de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
afgesproken de financieringsstromen te vereenvoudigen, mede op basis van een
advies van de Algemene Rekenkamer. Wordt gedacht aan een brede doeluitkering
voor de volwasseneneducatie en inburgering? En wanneer krijgen wij hierover
iets te horen?Mijn laatste punt inzake het beroepsonderwijs betreft de positie van de
deelnemer, de student en de docent. Die positie verdient aparte aandacht.
Het ware te overwegen de Wet medezeggenschap onderwijs niet meer van toepassing
te laten zijn op de BVE-sector doch te vervangen door de Wet op de ondernemingsraden.
Een ondernemingsraad plus een deelnemersraad kunnen de medezeggenschapsraad
vervangen. Het bijkomende voordeel is dat veel contracten die de instellingen
nu met afzonderlijke deelnemers moeten afsluiten, vervangen kunnen worden
door een algemene regeling. De studentenorganisatie pleit voor het integreren
van de onderwijsovereenkomst, de beroepspraktijkvormingsovereenkomst en de
onderwijs- en examenregeling. Gevolg zal zijn dat de administratieve lasten
kunnen worden teruggedrongen en dat de juridisering een halt kan worden toegeroepen
worden. Wij zijn het met deze benadering eens.Voorzitter! Mijn derde thema is het onderwijsbudget, waarbij ik ook de
beleidsbrief zal betrekken. De OESO-cijfers en de cijfers van SCP en CPB geven
aan dat we relatief weinig geld aan onderwijs en wetenschappen besteden. Ik
heb er geen zin in om haasje-over te spelen met de bestuursbonden die 6 mld.
vragen, de PvdA-fractie die 9 mld. vraagt, de CNV-bonden die 12 mld. vragen,
de vier grote steden die 15 mld. willen, of de AOB die 18 mld. wil. Voor mij
is er alleen nog 21 mld. over, maar als ik dat noem, dan gaat mevrouw Lambrechts
daar weer met 24 mld. overheen en dan ben ik nog niet de kampioen. Een dergelijke
aanpak kent alleen maar verliezers. In de vorige regeerperiode hebben we de
lijn van bezuinigingen omgebogen in investeringen in het onderwijs. Daaronder
lag een plan van de commissie-Van Einthoven om de groepen in de onderbouw
van het basisonderwijs aanzienlijk te verkleinen. Daarop volgden de extra
investeringen in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs.
Die lijn is in het regeerakkoord doorgetrokken. Allereerst is in meerjarig
perspectief de groepsverkleining zeker gesteld; in de vorige periode was dat
nog niet het geval. Ook is er structureel en incidenteel extra geld voor ICT
en andere moderniseringen beschikbaar gekomen, en via de voorjaarsnota zelfs
versneld. Ook liggen nog een aantal bedragen op de plank. Terecht heeft het
kabinet besloten om nu op verschillende beleidsterreinen verkenningen te laten
uitvoeren naar de problematiek op middellange termijn. De minister stelt in
zijn beleidsbrief dat de uitkomst van de verkenning inzicht moet bieden in
de vraag wat de komende jaren de belangrijkste knelpunten en prioriteiten
in het onderwijs moeten zijn. Dat vormt de basis voor het op te stellen meerjarig
investeringsprogramma voor het onderwijs. De VVD-fractie is het met deze aanpak
van het kabinet eens. Naar onze mening is het belangrijker om inhoudelijke
ijkpunten te hebben dan om bedragen te noemen. Bij deze ijkpunten kan worden
gedacht aan de onderwijshuisvesting – niet alleen gebouwen, maar ook
inventaris en binnenkant van het gebouw, bijvoorbeeld het mogelijk maken van
werkplekken voor leraren – implementatie van moderne leermiddelen –
computers, kennisnet, mediatheek – modernisering van het beroep van
leraar – competentiebeloning, integraal personeelsbeleid – versterking
van de beroepsonderwijskolom – dus VMBO, MBO en HBO – of versterking
van het fundamenteel onderzoek. Er moet een afwegingskader
komen, want anders worden de komende jaren vele miljarden gestopt in politiek
correcte, maar verouderde en niet effectief gebleken structuren. Afhankelijk
van de beschikbare middelen zal van jaar tot jaar bij de algemene politieke
beschouwingen en bij het regeerakkoord worden bepaald hoe snel het meerjarig
investeringsprogramma wordt gerealiseerd. Ik wil iedereen erop wijzen dat
in het regeerakkoord 1998-2002 ruim 2 mld. is uitgetrokken voor het investeringsprogramma
en dat wij nu, in 2000, dus al na twee jaar, op een niveau zitten van 5 mld.
Wie had dat toen kunnen denken?De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Begrijp ik daaruit dat ook de VVD van opvatting is dat een
meerjarig investeringsplan goed is voor de onderwijssector?De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Dat is een rare vraag. In het regeerakkoord hebben wij een
meerjarig investeringsplan gepresenteerd; PvdA, VVD en D66 hebben in de vorige
periode de basis gelegd voor het meerjarig investeringsplan dat in het regeerakkoord
is overeengekomen. Meer dan het dubbele van de 2 mld. die daarin zijn opgenomen,
is al na twee jaar gerealiseerd. Wij zijn dus voor een meerjarig investeringsperspectief.De heer Rabbae (GroenLinks):Wanneer moet dat plan aan de Kamer worden voorgelegd?De heer Cornielje (VVD):Ik zei net dat wij het eens zijn met het kabinet. Er moet dus een meerjarig
investeringsperspectief komen, zodat naar de kwalitatieve punten kan worden
gekeken. Iedereen kan wel zeggen dat het bekend is waar die punten liggen,
maar het is nog maar de vraag of dat werkelijk het geval is. Wij waren samen
op een bijeenkomst waar wetenschap centraal stond. Wij stelden toen samen
vast dat dit geen sexy onderwerp is: je kunt gemakkelijker de handen op elkaar
krijgen voor groepsverkleining dan voor investeringen in fundamenteel onderzoek.
Toch zou het wel eens zo kunnen zijn dat aan de hand van goede ijkpunten blijkt
dat ook aan dat fundamenteel onderzoek de nodige aandacht moet worden geschonken.
Ik vraag om een beleidsmatige verkenning om op inhoudelijke, kwalitatieve
punten criteria te ontwikkelen waaraan nieuwe plannen kunnen worden getoetst
en op basis waarvan wij ook richting kunnen geven. Anders gaat het zo'n beetje
op de automatische piloot: wie het hardst schreeuwt, krijgt het meeste geld.
Dat kan toch nooit de bedoeling zijn.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat ben ik met u eens, maar wanneer moet het kabinet volgens u redelijkerwijs
zo'n meerjareninvesteringsplan kunnen presenteren? Dan weet de sector namelijk
dat er weliswaar nog even pijn moet worden geleden, maar dat er licht aan
het eind van de tunnel is.De heer Cornielje (VVD):Iedere begroting is in feite een meerjareninvesteringsplan. De begroting
gaat niet alleen over het volgend jaar, maar via de meerjarencijfers ook over
het meerjarenperspectief. Wij hebben afgesproken één keer per
jaar de begroting te bespreken. Dat begint met de algemene politieke beschouwingen.
Mij dunkt dat wij nu een fantastische begroting voor ons hebben liggen. Daarmee
zijn nog niet alle problemen opgelost. Ook de VVD wil dus verder gaan met
het oplossen van problemen. Wij roepen de regering daartoe ook op, maar wij
doen het wel ordelijk volgens de systematiek die wij zelf hebben afgesproken.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik waardeer het betoog van de heer Cornielje op een aantal punten zeer.
Vooral daar waar hij duidt op het belang van het fundamenteel onderzoek en
de verantwoording die de politiek moet nemen in het daarmee samenhangende
sturingsproces. Ik wil nu echter even terugkomen op zijn opmerking: hadden
we dat kunnen weten? Op een gegeven moment zei u: wisten wij dat er iets op
ons af kwam? Als het gaat om nieuwe technologieën, geef ik toe dat je
niet alles kunt weten.De voorzitter:Mevrouw Ross-van Dorp, wilt u nu uw vraag stellen?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat ging ik net doen, voorzitter. Als het gaat om de huisvesting, ligt
het anders. Ik kan mij zo voorstellen dat alle onderwijsvernieuwingen die
samenhangen met het beleid van de afgelopen jaren, hebben geleid tot een aantal
knelpunten die nu onmiddellijk om een oplossing vragen.De voorzitter:Punt!Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dus als het gaat om het meerjareninvesteringsplan...De voorzitter:Ik onderbreek u nu echt. Ik heb voor de avondpauze gezegd dat dit niet
de manier is om in een eerste termijn van een debat met de regering de interrumperen.
Doet u mij het genoegen om dat vanaf nu te veranderen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik zal mijn best doen, voorzitter. Ik heb het onderscheid aangeduid tussen
wat gaat komen en dat waarop wij nog niet hebben kunnen anticiperen. Ook heb
ik gewezen op zaken waar wij al wel op hebben kunnen ancticiperen en op knelpunten
die ons al bekend zouden moeten zijn. Het meerjareninvesteringsplan is aangekondigd
voor het voorjaar. Wij hebben gevraagd om dat wat naar voren te halen...De voorzitter:Het spijt mij, maar u gaat gewoon door...Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):...wat vindt de heer Cornielje van ons...De voorzitter:Misschien moet ik maar gewoon zeggen dat u niet meer mag interrumperen.
Begrijpt u het dan?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Ik zie uw punt.De voorzitter:Nou, dat is al heel wat.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Ik zou de heer Cornielje willen vragen wat hij vindt van het
voorstel om het meerjareninvesteringsplan wat naar voren te halen, omdat een
aantal knelpunten ons natuurlijk zeer wel bekend zijn...De heer Cornielje (VVD):De vraag is mij duidelijk.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):...en ook misschien om een directe financiële vertaling kunnen vragen,
al vanaf vandaag.De heer Cornielje (VVD):De vraag is mij duidelijk, voorzitter.De voorzitter:De meeste mensen geven ook liever zelf het antwoord, mijnheer Cornielje.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Ik vind dat de minister niet moet wachten tot ergens in het
voorjaar. Hij moet nu al kijken of hij bij de Najaarsnota extra geld voor
het onderwijs kan vrijmaken. Onderwijshuisvesting is nu typisch iets voor
het Gemeentefonds. Je zou ook extra geld aan scholen kunnen geven voor het
verbeteren van de werkplek of voor het inrichten van werkplekken. Dat soort
zaken moet de minister niet voor zich uitschuiven naar het meerjareninvesteringsplan.
Daar moet hij zich nu al sterk voor maken. Ik hoop dat er volgende week –
of wanneer die besluitvorming ook plaatsvindt – extra geld voor onderwijs
beschikbaar komt. Ik wil dat niet op de lange baan schuiven; dat moet nu gebeuren.De heer Van Bommel (SP):Het betoog van de heer Cornielje is: principieel binnen de spelregels,
er moet meer bij etc. etc. Ik vind dat toch iets te gemakkelijk. Graag hoor
ik van de vertegenwoordiger van de VVD-fractie of hij van mening is dat op
dit moment de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs – dan spreek ik
over het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs – aanvaardbaar is.De heer Cornielje (VVD):Het kan beter. Daarom moeten wij ook in het onderwijs investeren.De heer Van Bommel (SP):Laat ik mijn vraag anders stellen, want "het kan beter" vind ik echt een
open deur. Het kan namelijk altijd beter. Open deuren hebben wij in dit gebouw
al veel te veel. Die hoeven wij niet meer in te schoppen. Vindt u dat op dit
moment die mensen, de infanteristen aan het onderwijsfront waar de hele Kamer
veel waardering voor heeft, voldoende in staat worden gesteld om hun werk
en hun pedagogische taak te verrichten?De heer Cornielje (VVD):Ik zal u eens wat zeggen. U moet eens met mij meegaan naar een school.
Ik heb wel eens de indruk dat u niet meer op een school komt en dat u alleen
maar op andere plekken komt. Ik kom op fantastische scholen waar het uitstekend
geregeld is en waar het ontzettend goed voor elkaar is. Maar ik kom ook op
scholen waarvan ik denk dat er nog ontzettend veel moet gebeuren. Wat is daarvan
de oorzaak? Er is niet één oorzaak te noemen; er is een complex
van oorzaken. Het gaat niet alleen om geld, maar ook om professioneel leiderschap
in die school. Op al die fronten moet dat aangepakt worden. Dat is niet met
een zak geld in één keer op te lossen. Absoluut niet. Als u
eens een keer met mij meegaat, zal ik u die verschillende scholen laten zien.
Is het goed in het onderwijs? Het is nog niet voldoende, maar wij gaan door.
Ik heb een aantal onderwerpen geïndiceerd waarop de VVD-fractie verder
wil inzetten. ICT is zo'n onderwerp. Sommige scholen hebben prachtige computerlokalen,
dus daar hoeft het geld niet meer heen. Maar misschien is het geld wel nuttig
besteed aan een goede nascholing, zodat die computers beter gebruikt kunnen
worden. Dat laat ik graag aan de scholen over. Het is aan de minister en de
staatssecretaris om zich in het kabinet sterk te maken voor onderwijs en om
iedere keer de afweging te maken hoeveel geld naar onderwijs, naar zorg, naar
veiligheid, naar milieu en naar inkomensoverdrachten moet gaan.De heer Van Bommel (SP):Dit is geen uitnodiging; dit is een provocatie aan mijn adres. Ik bezoek
wekelijks scholen, maar kennelijk zijn dat andere scholen dan de heer Cornielje
bezoekt. Ik nodig hem uit om een keer met mij mee te gaan, want dan gaan wij
naar de scholen die TNO onderzocht heeft. Die scholen zijn niet schoon en
zij zijn onveilig...De voorzitter:U krijgt straks nog de kans om dat allemaal te vertellen.De heer Cornielje (VVD):Maar ik zeg ook dat die verschillen er zijn. Dat zie ik ook en dat is
te betreuren. Met dezelfde regelgeving en met dezelfde financiering kunnen
scholen dus toch heel verschillend zijn. Een zak geld is dus niet het enige
antwoord.Voorzitter! Ik wil nog een viertal thema's behandelen. Een van de grootste
knelpunten waar wij in het onderwijs mee worstelen, is het functioneren van
de onderwijsarbeidsmarkt. Bij de begrotingsbehandeling in november 1997 heb
ik een motie ingediend om te komen tot een samenhangend lerarenbeleid. In
het regeerakkoord zijn hierover afspraken gemaakt. Inmiddels hebben wij de
nota's Maatwerk 1 en 2 besproken en goedgekeurd in de Kamer. Ik heb lof voor
de aanpak en inzet van minister Hermans en staatssecretaris Adelmund. Maar
zij kunnen het niet alleen. Schoolbesturen en hun organisaties, de besturenbonden
en vakbonden, moeten ook hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Het verheugt
mij dat na drie jaar de Algemene Onderwijsbond bereid is om het stokpaardje
van het verbod op de vrijwillige ADV-verzilvering op stal te zetten. Daarmee
is niet in één keer het probleem opgelost, maar alle maatregelen
helpen. Ook bevoegde uitzendkrachten dienen een plaats in het onderwijs te
krijgen. Ik hoop niet dat ik er van beticht wordt dat ik nu een nieuw stokpaardje
berijd. Overigens wil ik de AOB complimenteren met haar nota "De kracht van
onderwijs". Mij ontbreekt de tijd om de nota hier en nu uitgebreid te bespreken,
maar de passage over private financiering – sponsoring zou je kunnen
zeggen – en het pleidooi voor integraal personeelsbeleid spreken ons
zeer aan. Vragen stellen wij onder meer bij de taak, de plaats, de bevoegdheden
en de verantwoordelijkheden van de beroepsgroep. Het lijkt erop dat met de
afnemende belangstelling voor het vakbondswerk een nieuwe taak gecreëerd
moet worden. De VVD kiest ervoor om zoveel mogelijk bevoegdheden neer te leggen
bij de scholen en de leraren die daar werken. Bij delegatie van overheidstaken
aan de beroepsgroep zetten wij grote vraagtekens. Een zinsnede waar wij erg
van schrokken is "de plicht tot acceptatie van de discipline van de beroepsgroep".
Een dergelijke zinsnede spreekt ons niet erg aan. Vanzelfsprekend hebben wij
er geen moeite mee dat de vakbond zich in de toekomst, naast belangenbehartiger,
ontwikkelt tot een service-instituut voor haar leden. Op dat terrein is er
nog een wereld te winnen. Aan de minister vraag ik om tijdens het najaarsoverleg
de arbeidsmarktknelpunten in de onderwijssector aan de orde te stellen en
de sociale partners te vragen medeverantwoordelijkheid te dragen voor het
beter laten functioneren van de onderwijsarbeidsmarkt. Ik kom bij het punt van de zeggenschap. De Wet medezeggenschap onderwijs
werkt niet meer naar behoren voor alle sectoren: basisonderwijs, voortgezet
onderwijs en de BVE. Op een door de VVD georganiseerde hoorzitting is ons
gebleken dat ouders, deelnemers, besturenbonden en vakbonden allemaal een
andere medezeggenschapstructuur willen. Dat biedt ruimte aan de bewindslieden
en aan de Tweede Kamer. De VVD-fractie wil per sector bekijken wat de meest
gewenste zeggenschapsstructuur is. Voor de BVE-sector is, zoals gezegd, de
WOR plus deelnemersraad in onze ogen goed bruikbaar. Voor het basisonderwijs
willen wij vooralsnog vasthouden aan de Wet medezeggenschap onderwijs en wijken
wij af van wat het CDA en de PvdA daarover gezegd hebben. Daar waar bestuurlijke
krachtenbundeling heeft plaatsgevonden, biedt de wet de ruimte voor een gemeenschappelijke
MR. De positie van het personeel kan het beste op dit niveau – de GMR –
besproken worden, terwijl de ouders een sterke positie dienen te hebben op
schoolniveau. Discussiepunt blijft voor ons het voortgezet onderwijs en we
vragen de bewindslieden om, als zij voorstellen aan de Kamer presenteren,
alle standpunten van de verschillende groeperingen goed over het voetlicht
te brengen, zodat wij kunnen zien wat het draagvlak is van de voorstellen
die de regering aan ons gaat doen.Mevrouw Barth (PvdA):Betekent dit ook, dat de heer Cornielje het voorstel uit de beleidsbrief
om over te gaan tot vrijwillige lumpsumbekostiging in het primair onderwijs
niet steunt, omdat hij voorlopig geen heil ziet in het invoeren van de ondernemingsraad
in het primair onderwijs?De heer Cornielje (VVD):Wij hebben in de vorige kabinetsperiode gezegd, dat het ons in deze kabinetsperiode
van 1998-2002 te vroeg lijkt om lumpsumfinanciering in het basisonderwijs
in te voeren. In deze periode is het dus niet aan de orde, maar het denken
hoeft niet stil te staan.Mevrouw Barth (PvdA):Dat u er niet voor bent, hoeft niet te betekenen dat het niet aan de orde
is!De heer Cornielje (VVD):Nee, maar mevrouw Liemburg, mevrouw Lambrechts en ik hebben toen gezegd
dat het in deze periode niet aan de orde zou zijn. Daarover is een motie ingediend,
maar die zou dan herzien moeten worden.Mevrouw Barth (PvdA):U heeft gemerkt dat er bij ons sprake is van voortschrijdend inzicht.
Ik begrijp dus dat u deze stellingname uit de beleidsbrief voorlopig niet
oppakt?De heer Cornielje (VVD):Nee.Mevrouw Lambrechts (D66):Zou u er ook bezwaar tegen hebben als wij een aantal potjes bundelen om
een zekere beleidsvrijheid te geven?De heer Cornielje (VVD):Dat is een ander onderwerp, maar daar zou ik helemaal geen bezwaar tegen
hebben. Ik ben daar zelfs erg voor. Dat is het volgende onderwerp.Autonomievergroting en deregulering zijn twee sleutelbegrippen die sinds
1985 regelmatig terugkeren in verkiezingsprogramma's, regeerakkoorden en begrotingen.
Wij hebben enige weken geleden van de Onderwijsraad gehoord, dat gewerkt wordt
aan een advies over dit onderwerp. De VVD-fractie wil niet wachten op dit
advies maar vraagt het kabinet nu reeds het volgende voorstel uit te werken.
Wij willen de basisscholen meer ruimte bieden om de schoolbegeleidingsmiddelen –
112 mln. – naar eigen inzicht te besteden. Storting in het Gemeentefonds
van deze middelen maakt scholen te zeer afhankelijk van de gemeente. Als het
lokaal onderwijsoverleg goed loopt, kunnen gemeenten en scholen elkaar versterken,
zoals zij dat ook doen met het achterstandenbeleid. Immers, gemeenten besteden
nu zelf ook nog eens 118 mln. aan schoolbegeleiding. Het voorstel past naar
onze mening in de lijn van het kabinet waar het middels het schoolbudget meer
ruimte voor eigen keuze aan de scholen laat. Ik vraag de staatssecretaris
of zij het voorstel om de schoolbegeleidingsmiddelen rechtstreeks aan de scholen
te doen toekomen, wil overnemen en wetswijziging daartoe wil voorbereiden.
Dezelfde vraag wil ik stellen over de middelen die gaan naar de landelijke
pedagogische centra en die over te hevelen naar de scholen voor voortgezet
onderwijs.Mevrouw Barth (PvdA):Over die begeleidingsmiddelen bestaat een soort gentlemen's agreement
tussen het kabinet en de gemeenten, namelijk dat beide bijdragen aan de schoolbegeleidingsdiensten.
Handhaaft de heer Cornielje zijn voorstel als de gemeenten zelf ook stoppen
met hun investeringen als zij dat geld van het rijk niet meer krijgen?De heer Cornielje (VVD):Ik geloof niet dat dit zal gebeuren. Gemeenten die nu 118 mln. aan schoolbegeleiding
geven, zullen dat ook blijven doen, zeker nu zij zich hebben ontdaan van de
dubbele pet en zich als lokale overheid opstellen. Zij zullen die middelen
aan de schoolbegeleidingsdiensten blijven geven. Wij vinden het belangrijk
dat die 112 mln., die nu beschikbaar is voor schoolbegeleidingen, die nu via
de gemeente loopt voor de trekkingsrechten aan scholen, rechtstreeks aan die
scholen wordt gegeven. Laten we daar nu eens één budget van
maken. De gemeenten en de scholen zijn partners geworden en dan kunnen ze
met een eigen budget ook samen dat onderwijs vernieuwen.Voorzitter! De afgelopen jaren hebben wij veelvuldig over de effectiviteit
en doelmatigheid van het achterstandenbeleid gesproken. In de vorige regeerperiode
zijn de bevoegdheden en daarmee samen- hangend de verantwoordelijkheden van
de gemeenten en de scholen in de GOA-wet vastgelegd. Aan dat bestuurlijke
kader willen wij nu niet tornen. Toch kunnen wij niet achteroverleunen. De
regering doet dat ook niet; dat wil ik uitdrukkelijk zeggen. Op initiatief
van de VVD-fractie komt de Algemene Rekenkamer in januari 2001 met een rapport
over doelmatige besteding van achterstandsmiddelen. Ook op ons initiatief
is de Onderwijsraad gevraagd in de loop van 2001 een advies over de herziening
van de gewichtenregeling in het basisonderwijs uit te brengen. Het zou interessant
zijn wanneer het advies van de Onderwijsraad over de leerstandaarden daarbij
wordt betrokken. Deze stukken vormen voor de VVD-fractie belangrijke bouwstenen
voor een nieuw regeerakkoord 2002-2006. Wij zullen toe moeten naar versterking
van prestatieprikkels bij scholen, docenten en leerlingen om achterstanden
effectief te bestrijden. Zoals het Sociaal en cultureel planbureau
en het Centraal planbureau in "Trends, dilemma's en beleid" stellen, blijven
de onderwijsprestaties van een omvangrijk deel van de bevolking nog steeds
ernstig tekortschieten ondanks langdurig volgehouden beleidsinspanningen.
Het huidige beleid richt zich vooral op het beschikbaar stellen van extra
middelen, maar blijkbaar is dat niet het enig juiste antwoord.Voorzitter! Ik rond af. Minister Hermans en staatssecretaris Adelmund
hebben met de beleidsbrief Onderwijs in stelling een richtinggevend programma
op tafel gelegd. Met een schuin oog naar de staatssecretaris zeg ik: het is
geen blauwdruk, maar er wordt wel kleur bekend. De brief nodigt uit tot een
inhoudelijk-maatschappelijke discussie. Het is een vorm van interactief besturen
die ons wel aanspreekt, maar uiteindelijk zullen de regering en het parlement
keuzen moeten maken. In een kennissamenleving en in een kenniseconomie voer
je niet zomaar een maatschappelijke discussie; daar voer je een kennisdebat.
Dat debat dient ook in de Tweede Kamer plaats te vinden. Daarom zal ik de
vaste commissie voorstellen om rondetafelgesprekken te organiseren over de
beleidsbrief, niet met alle zaakwaarnemers, maar met de echte direct betrokkenen
die in het onderwijs werkzaam en deelnemer zijn, zodat wij het debat met de
regering na dit begrotingsdebat goed voorbereid kunnen vervolgen.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Ik zal een aantal opmerkingen maken over het hoger onderwijs.
Ik wil beginnen met de discussie over de bachelor-masterstructuur. Ik ga ervan
uit dat wij er in de Kamer nog uitgebreid over zullen spreken. Toch is het
goed om een aantal algemene opmerkingen te maken. Wat ons betreft, krijgt
de opzet die de minister heeft neergelegd een dikke smog. Wij zijn er blij
mee. De grenzen tussen de onderwijsstelsels vervagen door de internationalisering.
Het veld is er over het algemeen een groot voorstander van. Het draagvlak
is groot. Universiteiten zijn zelfs al bezig met de voorbereidingen voor en
de invoering van een bachelor-mastersysteem. Ik denk aan Wageningen, Eindhoven
en Twente. Met name de bètafaculteiten vinden dit zeer interessant.
Wij vinden het goed dat onderwijsinstellingen zelf mede aangeven hoe zij hieraan
verder invulling willen geven. Wij zullen over een heleboel punten nog uitgebreid
moeten spreken.De heer Rabbae (GroenLinks):De VVD-fractie is het nu al met de minister eens over de bachelor-masterconstructie.
Weet u wat dat inhoudt?Mevrouw De Vries (VVD):Er is een heel breed draagvlak voor het principe van de invoering van
de bachelor-masterstructuur. Wij hebben ons er al meermalen over geuit. Misschien
kunt u zich nog de vorige begrotingsbehandeling herinneren. Vorig jaar heb
ik er ook al het nodige over gezegd. Universiteiten en ook HBO-instellingen
willen hier graag mee aan de slag en zijn zelfs al bezig. Het is voor de VVD-fractie
dan ook geen punt van discussie dat wij die kant op moeten. Wij zullen nog
moeten bespreken hoe het exact moet worden ingevuld. Dat moet ook met de minister
worden uitgewerkt, want er zijn nog wel vragen. Het principe staat voor ons
echter vast.De heer Rabbae (GroenLinks):Dus u weet nog niet hoe het wordt ingevuld, maar u geeft alvast het groene
licht aan de minister?Mevrouw De Vries (VVD):Als u ziet wat er internationaal gaande is en hoe de bewegingen zijn,
dan is duidelijk dat wij deze kant opgaan.De heer Rabbae (GroenLinks):Wat is er internationaal gaande?Mevrouw De Vries (VVD):Ik mag aannemen dat u de Bolognaverklaring kent. Wij hebben afgesproken
dat wij naar een bachelor-masterstructuur gaan. Daar staat de handtekening
van deze minister onder. Wij hebben ons daarmee akkoord verklaard, omdat wij
het een goede zaak vinden. Ook andere fracties hebben het gezegd: dat is de
goede kant, die gaan wij uit; minister, kom met een plan. Er is inmiddels
een zeer goede aanzet gegeven. Wij gaan er verder over praten. Wij ondersteunen
in beginsel het invoeren van een accrediteringsorgaan met een HBO-kamer en
eentje voor de universiteiten. Op die manier kunnen wij de kwaliteit waarborgen.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat was niet mijn vraag. Ik heb veel respect voor het veld, maar het veld
dicteert niet mijn mening. Als het veld "ja" roept, gaat mevrouw De Vries
kennelijk mee, samen met de minister, terwijl zij nog niet weet wat het precies
gaat inhouden. Ik vind dat naïef.Mevrouw De Vries (VVD):Wij hebben al meerdere malen in het openbaar aangegeven dat wij deze kant
op willen, dat wij aansluiten bij wat er internationaal gebeurt, bij wat in
Nederland breed als wenselijk wordt ervaren. Dat de fractie van GroenLinks
een andere mening heeft, vind ik prima, maar de VVD-fractie heeft vorig jaar
al aangegeven dat dit de goede richting is. Een bachelor-masterstructuur zal
uiteindelijk ten goede komen aan de kwaliteit van ons onderwijs. Dat moet
een stimulans zijn om het weer op een hoger plan te trekken. Dat wij van mening
verschillen, is helder. Ik vind het echter onjuist om mij naïviteit te
verwijten.Ik heb al een opmerking gemaakt over het accrediteringsorgaan. Ik vind
het heel goed dat wij richting zo'n orgaan gaan. Uiteindelijk moet het Europees
geregeld worden, zodat het herkenbaarder is. De kwaliteit van onze opleidingen
moet erkend worden. Over de invulling zullen wij in een later stadium spreken.Wij vinden het goed dat HBO-opleidingen op een gegeven moment een mastersopleiding
kunnen aanbieden, zodat wij die U-bocht met buitenlandse universiteiten niet
meer nodig hebben. Die wens leeft breed in de Kamer. Als wij daarvan af kunnen,
zou dat fantastisch zijn.Wij moeten nog verder spreken over de bekostigingsstructuur. Als de nieuwe
structuur wordt ingevuld, moet dat budgettair neutraal gebeuren. Het mag niet
zo zijn dat HBO-instellingen of universiteiten een enorme financiële
klap te verwerken krijgen. Daarbij komt natuurlijk de vraag naar voren of
de HBO-mastersopleiding moet worden gefinancierd. Wij neigen op dit moment
naar een negatieve reactie, maar wij zullen er nog over komen te spreken.Het binaire stelsel moet wat ons betreft gehandhaafd worden. Wij vinden
het ontzettend belangrijk dat er opleidingen blijven bestaan
met een heel academisch karakter en met een wat meer beroepsgericht karakter.
In dat kader heb ik een vraag voor de minister. Wij zouden het een goede gedachte
vinden als de verschillende masterstitels beschermd worden. Dat zou de binariteit
benadrukken. Uit de notitie blijkt niet helder hoe de minister daarmee wil
omgaan, ook in de HBO-sfeer.Mevrouw Dijksma (PvdA):Wat bedoelt mevrouw De Vries met het beschermen van de titel in de HBO-sfeer?Mevrouw De Vries (VVD):Een HBO-master zou master of profession kunnen gaan heten. Het lijkt mij
goed dat zo'n titel wettelijk beschermd wordt. De bescherming van de titulatuur
moet niet alleen de titulatuur van de universiteit betreffen. Niet iedereen
mag zich zomaar master noemen. Het moet vaststaan wat een masterstitel inhoudt.
In Europees verband moet een kwaliteitskeurmerk kunnen worden gegeven. Titelbescherming
kan daaraan bijdragen.Mevrouw Dijksma (PvdA):En daar moet het accrediteringsorgaan een belangrijke rol in spelen?Mevrouw De Vries (VVD):Zeer zeker. Een goed functionerend accrediteringsorgaan is het sluitstuk
van de kwaliteitsbewaking. Dat lijkt mij een interessante discussie met de
minister waard.Mevrouw Lambrechts (D66):Er wordt zeer zwaar gehecht aan het voortbestaan van de binariteit, terwijl
er interessante initiatieven ontstaan op het grensvlak. Enerzijds wordt de
minister gevraagd instellingen de ruimte te geven voor nieuwe initiatieven,
maar anderzijds wordt er heel zwaar ingezet op het handhaven van een rigide
iets, dat weliswaar in de wet staat, maar wat ook aan verandering onderhevig
moet kunnen zijn.Mevrouw De Vries (VVD):Ik weet dat D66 er anders over denkt, maar de VVD-fractie betoogt al jaren
dat zij het binaire stelsel van groot belang vindt. Het academisch gehalte
van de universitaire opleiding willen wij blijven benadrukken. Wat vindt de
minister in dat kader van zo'n master of philosophy? In dat stelsel zou je
kunnen overgaan op een wetenschappelijke studievariant binnen het bachelor-mastersysteem.
Dat kan ook weer tot een versterking leiden. Wij zoeken naar mogelijkheden
om het academisch gehalte – dat bepaalt uiteindelijk het mondiale niveau
van je kennis – hoog te houden. Wij willen niet dat dit vervaagt. Leg
je een link met de bescherming van die titels, dan kom je een heel eind.Mevrouw Lambrechts (D66):Sluit mevrouw De Vries uit dat er opleidingen mogelijk zijn die min of
meer wetenschappelijk en een beetje professioneel zijn of omgekeerd? In landen
als de VS komt dit voor.Mevrouw De Vries (VVD):Deze discussie voeren wij later, maar met het oog op het accrediteringsorgaan
zijn er instellingen die zowel een opleiding kunnen voorleggen aan de HBO-kamer
als aan de universitaire kamer. Dan vloeit een en ander een beetje in elkaar
over. De vraag is of dit al of niet goed is, maar de discussie daarover komt
nog. De gedachtevorming daarover is bij ons nog niet afgerond. Het gaat ons
erom ervoor te zorgen dat het academisch gehalte behouden blijft. Daarom hechten
wij aan het binaire stelsel.Mevrouw Lambrechts (D66):Hoe staat het met de ruimte om daarmee te experimenteren? Voelt mevrouw
De Vries ervoor te kijken naar wat er in de Europese kennisinfrastructuur
op dit terrein gebeurt?Mevrouw De Vries (VVD):Wij moeten daar beslist naar kijken. Wij moeten er met elkaar over praten,
maar ik zeg niet op voorhand dat wij die kant op willen. Daarvoor is het nog
te vroeg.Mijn fractie is voorstander van gedifferentieerd collegegeld. Op termijn
moeten daar mogelijkheden voor komen. Wij zien er ook mogelijkheden voor binnen
het bachelor-mastersysteem. De minister heeft in zijn notitie gezegd dat het
ook bij een topmaster zou kunnen. Die kwesties moeten nog worden uitgewerkt.De heer Van Bommel (SP):Vindt de VVD-fractie dat het uitgangspunt moet zijn dat het collegegeld
kostendekkend is? Dat zou namelijk grote gevolgen hebben voor de toegankelijkheid
in die fase.Mevrouw De Vries (VVD):Ik heb al eerder gezegd dat je, als je overgaat tot het heffen van gedifferentieerd
collegegeld, er ook voor moet zorgen dat er wordt aangesloten bij de leenfaciliteit.
Wij willen de toegankelijkheid waarborgen. Iedereen moet in beginsel kunnen
studeren. Dan zou je daar bij je studiefinanciering rekening mee moeten houden.De heer Van Bommel (SP):Dat is een probleem. Wanneer er sprake is van gedifferentieerde collegegelden
zou je de studiefinanciering er ook gedifferentieerd op moeten toepassen.
Pleit mevrouw De Vries ervoor om daar in die zin rekening mee te houden dat
uiteenlopende studiefinanciering kan worden geboden, aangepast aan uiteenlopende
collegegelden?Mevrouw De Vries (VVD):Er is al eerder gesuggereerd te bezien of er een extra leenfaciliteit
moet zijn. Andere mogelijkheden moeten wij ook verkennen. Dit is overigens
een globaal beeld. Ook wij zoeken naar de toegankelijkheid. Wat dat betreft
verschillen wij niet zoveel van mening. Mijn fractie vindt wel, als je meer
profiel en selectie wilt hebben, kijkend naar de diverse instellingen, HBO-instellingen
en universiteiten, dat dit daarin kan passen. De instellingen moeten het wel
zelf kunnen bepalen. Wij gaan niet opleggen dat er hoger collegegeld moet
worden geheven. Die discussie hebben wij vaker gevoerd.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw De Vries heeft niet geantwoord op mijn vraag of het kostendekkend
moet zijn. Ik laat dat verder in het midden, maar ik heb er geen duidelijk
antwoord op gekregen, noch bevestigend, noch ontkennend. Ik neem wel aan dat
wat mevrouw De Vries betreft ook niet geldt dat de sky de limit is. Zij zal
dit toch ook wel willen beperken qua hoogte? Of moet dit helemaal aan de instellingen
worden overgelaten?Mevrouw De Vries (VVD):Wij leven in Nederland. Wij zullen niet snel megacollegegelden krijgen.De heer Rabbae (GroenLinks):Betekent het gedifferentieerde collegegeld in de opvatting van mevrouw
De Vries dat er bijvoorbeeld voor rechten ƒ 3000 moet worden betaald
en voor medicijnen ƒ 10.000, omdat dit een duurdere studie is?Mevrouw De Vries (VVD):Neen. Instellingen moeten uiteindelijk zelf kunnen bepalen wat zij aan
collegegeld in rekening willen brengen. Dat hoeft niets te maken te hebben
met de kosten van de studie. Als een universiteit een studie aanbiedt, die
de top of the bill is, een fantastische studie, dan mag die universiteit daar
een hogere prijs voor rekenen. Ik zie echter niet direct een koppeling met
een duurdere studie of een goedkopere studie.De heer Rabbae (GroenLinks):Denkt u dat universiteiten de collegegelden nu zullen gaan koppelen aan
de duurte van de studie?Mevrouw De Vries (VVD):Wat ons betreft, hoeft dat niet. Wij willen dat universiteiten meer ruimte
krijgen om dat te doen. Dat hoeft niets te maken te hebben met de duurte van
de studie, maar wel met de kwaliteit die men aflevert. Als men vindt dat men
een uitstekende studie heeft, waar men iets meer voor wil rekenen, moet die
mogelijkheid er zijn.De heer Rabbae (GroenLinks):Dus als dit in de praktijk zou betekenen dat voor rechten een collegegeld
van ƒ 3000 zou gelden, terwijl voor medicijnen een collegegeld van ƒ
10.000 gaat gelden, dan vindt u dat dat het beleid van de universiteiten is.
De toegang tot de opleiding wordt dan echter niet meer door de hersenen, maar
door de portemonnee bepaald. Dat is voor de VVD acceptabel?Mevrouw De Vries (VVD):Ik vind dat u het uitermate dogmatisch benadert en geen recht doet aan
het idee dat instellingen zich meer moeten kunnen profileren, meer zouden
moeten kunnen selecteren en dat er grotere profielverschillen ontstaan tussen
de instellingen onderling. Een gedifferentieerd collegegeld kan daar een rol
bij spelen. Wij leggen dat niet op aan de instellingen, maar wij vinden wel
dat daar de ruimte voor moet zijn.Mevrouw Dijksma (PvdA):Als het heffen van een gedifferentieerd collegegeld in uw ogen niets te
maken moet hebben met de kosten die een opleiding met zich mee brengen, wat
is daar dan het voordeel van?Mevrouw De Vries (VVD):Ik kijk ook een beetje naar het marktmechanisme. Als er instellingen zijn
die een uitstekende studie afleveren en als zij vinden dat zij daar meer voor
kunnen rekenen, moet dat kunnen. Ik zeg echter niet dat voor een studie medicijnen,
die veel meer kost dan een rechtenstudie, een hoger collegegeld moet worden
gerekend. Ik vind alleen dat er meer profielverschillen moeten komen tussen
die instellingen onderling. Dit kan daarbij een rol spelen. De minister zegt
in zijn notitie dat het eventueel bij een mogelijke topmaster kan worden gedaan.
Dat moeten de instellingen zelf maar waarmaken. Als ze het niet waarmaken,
komt er geen kip en dan schieten ze daar niets mee op. Wij zeggen ook: kijk
tegelijkertijd naar de toegankelijkheid. Dat laatste moet echter nog nader
worden ingevuld.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dan gaat het er toch alleen maar om kunstmatig een soort marktsituatie
te creëren bij een aantal opleidingen, waarvan je de instroom wil beperken?
Dat heeft toch geen enkele inhoudelijke ratio als het geen verband houdt met
de kosten van zo'n opleiding? Instellingen krijgen dan de ruimte om bij bepaalde
studies te zeggen: dat mogen er 100 zijn en dan houdt het weer op.Mevrouw De Vries (VVD):Ik krijg signalen uit de universitaire wereld dat de thematiek van het
gedifferentieerd collegegeld steeds meer bespreekbaar wordt en dat een enkeling
dat ook al durft te uiten. Ik vind het prima. Wij zullen daar later nog over
spreken als wij deze structuur verder uitwerken.Voorzitter! Ik wil nu overgaan op de experimenten op het punt van de decentrale
selectie voor de numerus-fixusopleidingen. Wij zijn akkoord gegaan met die
experimenten. De vraag is of de minister nu al wat resultaten zou kunnen melden.
Loopt het een beetje of niet? De VriesWaar zijn de problemen? Is er bijvoorbeeld
verschil tussen bepaalde instellingen? Met andere woorden, waar loopt het
wel en waar loopt het niet? Wij zijn daar bijzonder in geïnteresseerd.
Daarbij sluit aan het experiment met betrekking tot de opleiding medicijnen.
Wij hebben tijdens de algemene beschouwingen een motie aangenomen, waarin
wordt gevraagd of die numerus fixus niet moet worden opgeheven als het gaat
om de medicijnstudies. Wij willen namelijk de uitstroom van het aantal artsen
vergroten. Wij hebben inmiddels een brief ontvangen van de
ministers Hermans en Borst. Wij zijn daar blij mee. Ongetwijfeld zal daar
in de commissie voor Volksgezondheid verder over worden gesproken. Wij zijn
echter blij dat dit punt goed is opgepakt.In het HOOP 2000 zijn experimenten met het vouchersysteem voorgesteld.
Zijn er op dat punt al vorderingen te melden? De minister heeft onlangs gezegd
dat hij wil nadenken over de bekostiging van instellingen aan de hand van
het aantal studiepunten dat de studenten behalen. Wij zouden graag een nadere
schriftelijke onderbouwing van de voors en tegens willen hebben. Dat heeft
de minister in de Kamer nog niet gemeld, maar ik heb het uit de pers opgepikt.Er gaat ook extra geld naar de HBO- en WO-instellingen. Daarmee wordt
tegemoetgekomen aan de stijging van de studentenaantallen. Volgens mij zijn
wij daar allemaal erg blij mee. Er wordt wel eens gesuggereerd dat het wijs
is om een bandbreedte te overwegen. Dan zou je, als het aantal studenten bijvoorbeeld
5% hoger is dan geraamd of als het aantal onder de raming blijft – het
kan ook een ander percentage zijn; dat maakt niet zoveel uit – in beginsel
niet opnieuw over de financiering hoeven te spreken. Wij vinden het zelf het
prettigst om zo dicht mogelijk bij het werkelijke aantal studenten te zitten,
maar misschien kun je wat met een bandbreedte doen. Graag hoor ik hierop een
reactie van de minister.Er komt ook extra geld voor lectoren bij de HBO-instellingen. Dat juichen
wij toe. Dat kan een enorme kwaliteitsimpuls zijn voor die HBO-instellingen.
Wij zijn heel benieuwd hoe dit verder ingevuld zal worden. Misschien kan de
minister daar iets over zeggen. Ik heb van de HBO-raad begrepen dat men daar
toch bepaalde kenniscentra omheen wil bouwen, maar ik heb er geen idee van
hoe dat nou vorm moet krijgen. Misschien kan de minister daarover wat meer
informatie geven.Voor de bezuinigingen op de tweede en derde studies is een bepaald bedrag
ingeboekt, zowel voor het HBO als voor het WO. Het is niet helemaal duidelijk
hoe dit moet worden ingevuld. Geldt het voor tweede studies van HBO-HBO, of
geldt het alleen voor WO-WO, of wordt de doorschuif bedoeld? Welke visie van
de minister zit hierachter? Wij zijn daar benieuwd naar. Een instelling kan
geen studenten weigeren. Hoe moeten wij daarmee omgaan? Hoe moet dit precies
vorm krijgen? Dat is ons niet helemaal duidelijk.Bij de behandeling van het HOOP is een motie van collega Rabbae aangenomen
over handicap en studie. Ook wij hebben daar vragen over. Kan de minister
aangeven wat op dit moment de stand van zaken is? Heeft hij al meer informatie
daarover? Zijn de universiteiten en HBO-instellingen naar het oordeel van
de minister voldoende toegankelijk voor gehandicapten en worden zij voldoende
begeleid? Wij vinden het bij deze problematiek interessant om te weten wat
de instellingen vooral zelf kunnen doen aan de toegankelijkheid en het begeleiden
van studenten. Waar is bijvoorbeeld geen wetgeving voor nodig en voor welke
zaken zou je wel wat moeten wijzigen? Ik ben benieuwd of de minister daar
een reactie op kan geven, zodat wij daarmee verder kunnen.Voor het fundamenteel onderzoek is extra geld beschikbaar gesteld, namelijk
50 mln. incidenteel plus 25 mln. bij de algemene beschouwingen. Wij zijn ontzettend
blij dat het fundamenteel onderzoek weer op de politieke agenda staat en wij
hopen dat volgend jaar weer een stimulans te vinden is, zodat wij hiermee
verder kunnen gaan. Premier Kok is een enorm voorstander van het fundamenteel
onderzoek. Dat moet voor het hele kabinet een aansporing zijn om daar flink
in te duiken.Ons hebben signalen bereikt dat het ontzettend moeilijk is om aio's te
krijgen. Dat weten wij allemaal. Op een enkele universiteit vraagt men zich
af of het niet beter is om de hele financieringssystematiek opnieuw te bezien.
Gedacht wordt bijvoorbeeld aan een lumpsum, zodat de universiteit zelf kan
bepalen hoeveel aio's zij daarvoor aanneemt of kan besluiten om de aio's wat
meer te betalen. Daarbij voeren zij aan dat zij wel meer goede mensen willen
hebben, maar dat deze op de huidige arbeidsmarkt moeilijk te krijgen zijn.
Een financiële stimulans kan wellicht helpen. Ik weet niet of dit het
ei van Columbus is, maar ik hoor hierop graag een reactie van de minister.
Behoeft dit aanvulling?Wij vinden het ontzettend belangrijk dat publieke kennis snel en doelmatig
in de samenleving terechtkomt. Staat dit op gespannen voet met het aanvragen
van allerlei octrooien en patenten? Universiteiten moeten dat natuurlijk ook
steeds meer doen. Dat is logisch. Levert dat spanning op met het snel op de
markt brengen van informatie?Een ander punt is het stimuleren van het ondernemerschap onder de studenten.
Uit onderzoek blijkt dat 7% van de Nederlandse studenten overweegt om ondernemer
te worden. In Amerika is dat 70%. Nou hoef je dat niet altijd te vergelijken,
maar het verschil is wel enorm groot. Kan de minister aangeven op welke wijze
de minister van OCW het ondernemerschap op de universiteiten kan stimuleren?
Is dat zijn taak niet en moeten de universiteiten dat zelf doen, of moet dat
op een andere wijze gebeuren? Ik heb begrepen dat de staatssecretaris van
Economische Zaken recentelijk een potje van 10 mln. heeft gevoteerd. Misschien
is het aardig als de minister aangeeft wat hij ziet als zijn taak.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw de voorzitter! Vorige week hebben wij de officiële aankondiging
ontvangen van de uitverkoop van het onderwijs. Na twee decennia afbraak wordt
nu de failliete boedel overgedragen. Na twee onzichtbare jaren opereren, geeft
deze minister zicht op zijn neoliberale agenda voor het onderwijs. Met verhullende
begrippen als diversiteit, incentives en modernisering neemt Paars 2 afscheid
van het traditioneel volledig door de overheid bekostigde onderwijs.De eerste vraag die moet worden gesteld, is of dit allemaal kan, zonder
wijziging van de Grondwet waarin staat dat het onderwijs een voorwerp is van
aanhoudende zorg der regering. Bij eerste lezing van de beleidsbrief moest
ik met de ogen knipperen. Het zijn holle frasen die worden afgewisseld met
open deuren. Na de fantastische opening met de woorden "wij leven in een dynamische
tijd", lezen wij "leraren vormen de spil van het onderwijs" en "goed onderwijs
heeft ruimte nodig".Voorzitter! Dat getuigt niet van een geweldig inzicht en grote overtuigingskracht
van deze bewindslieden. Bij mij rees na die eerste lezing dan ook de vraag
welk reclamebureau deze folder heeft geschreven. Dat moet haast wel de huisleverancier van de VVD zijn geweest: dat bureau dat ook de voormalige commissaris
der Koningin in Zuid-Holland – een partijgenoot van deze minister –
vakkundig bij haar ondergang heeft begeleid.De tweede lezing van de beleidsbrief maakt echter duidelijk dat er wel
echt sprake is van een wending. Paars zet in het onderwijs de deur open voor
het bedrijfsleven en rijke ouders. Eerst heette het dat er niets tegen was,
indien ouders extra bijdragen aan het onderwijs aan hun kinderen, zolang er
maar sprake was van een goed basisniveau. Nu schrijft de minister dat het
opwerpen van belemmeringen tegen private financiering contraproductief zou
zijn, omdat die middelen anders buiten het publieke bestel ten goede zouden
komen aan het onderwijs.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Misschien kan de heer Van Bommel reageren op de volgende zin
uit het boekje: "Private financiering mag niet ten koste gaan van het niveau
van publieke bekostiging dat nodig is om kwalitatief hoogwaardig en toegankelijk
onderwijs te bieden." Dat is toch een volstrekt ander beeld dan wat de heer
Van Bommel probeert te schetsen?De heer Van Bommel (SP):Dat klopt! Misschien wil de heer Cornielje nog even luisteren naar mijn
betoog. Dit deel is gehaald uit de inleiding. Hij zal straks horen dat ik
vind dat deze beleidsbrief op een aantal punten heel dubbel is. Dat komt misschien
omdat het ministerie twee bewindslieden heeft die vanuit een volstrekt andere
ideologische achtergrond aan die brief hebben geschreven. Hij zal zo mijn
uitleg horen.De heer Cornielje (VVD):Ik verzoek de heer Van Bommel toch eerst te reageren op de zinsnede dat
private financiering niet ten koste mag gaan van het niveau van publieke bekostiging
dat nodig is om kwalitatief hoogwaardig en toegankelijk onderwijs te bieden.
Dat betekent dat het alleen maar extra is, bovenop het hoge niveau.De heer Van Bommel (SP):De heer Cornielje heeft mij ook niet horen zeggen dat van extra geld uit
de private sector het onderwijs slechter wordt. Dat ligt een beetje besloten
in zijn vraag. Dat heb ik niet gezegd. Ik heb alleen gezegd dat met het huidige
publieke geld het onderwijs niet voldoet aan wat hij en ik kwalitatief hoogwaardig
onderwijs noemen. Dat wordt op dit moment in dit land niet geboden!De heer Cornielje (VVD):Wij hebben deze discussie over de vraag wat wij er voor over hebben en
wat publiek gefinancierd moet worden al honderd keer gevoerd. Die politieke
vraag moet altijd beantwoord worden. Als in de nota staat dat het op een hoog
niveau moet gebeuren om kwalitatief hoogwaardig en toegankelijk onderwijs
te bieden, doet de heer Van Bommel daaraan onrecht als hij een beeld schetst
dat dit uit de private financiering moet komen.De heer Van Bommel (SP):Daarom vraag ik steeds aan bijna alle coalitiepartners of zij van mening
zijn dat er op dit moment met publiek geld kwalitatief hoogwaardig onderwijs
wordt geboden. Sterker nog, mijn vraag is of zij van mening zijn dat het huidige
niveau kwalitatief aanvaardbaar is! Mijn antwoord daarop is neen, dat van
de heer Cornielje is ja. Daarin verschillen wij dus wezenlijk van mening.De heer Cornielje (VVD):Dan heeft de heer Van Bommel niet geluisterd naar wat ik eerder heb gezegd.
Ik heb gezegd: het kan altijd beter. Dat was het antwoord op zijn vraag.De heer Van Bommel (SP):Die open deur, die heb ik de heer Cornielje gegund.De heer Cornielje (VVD):De heer Van Bommel kan dat een open deur noemen, maar het is natuurlijk
wel een reëel antwoord op de vraag die de heer Van Bommel heeft gesteld.
Nu legt hij mij weer woorden in de mond die ik niet heb gebezigd. Dat is het
vervelende: hij creëert zijn eigen werkelijkheid. Het is niet de werkelijkheid!De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Dat is mijn betoog. Het zou uit mijn mond hebben kunnen komen:
de eigen werkelijkheid wordt door deze minister gecreëerd. Er is op dit
moment in Nederland geen sprake van een kwalitatief aanvaardbaar niveau van
het onderwijs in het basisonderwijs en in het voortgezet onderwijs.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Hoe verklaart de heer Van Bommel dan dat Nederlandse kinderen
beter presteren op het terrein van rekenen en wiskunde dan welk ander land
ook?De heer Van Bommel (SP):Dat heeft te maken met de buitengewoon te waarderen, hoge inzet van de
leerkrachten in Nederland.Mevrouw Barth (PvdA):Precies! En die mensen leveren dus kwaliteit. Als de heer Van Bommel zegt
dat het Nederlandse onderwijs op dit moment onvoldoende kwaliteit levert,
dan beledigt hij 350.000 mannen en vrouwen die elke dag keihard werken voor
die kwaliteit.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ik zeg dat er op dit moment roofbouw wordt gepleegd op die
mensen. De kwaliteit van het onderwijs meten wij niet alleen af aan de cijfers
voor wiskunde of een ander vak die in Nederland behaald worden. Die meten
wij ook af aan de geur die wij ruiken als wij langs de wc's lopen. Die meten
wij ook af aan de kinderen die naar huis gestuurd moeten worden. Die meten
wij ook af aan het hoge ziekteverzuim. Dat is ook kwaliteit van het onderwijs
en daar is veel aan te verbeteren. Sterker nog, dat is nu op een onaanvaardbaar
niveau in dit land.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! De heer Van Bommel heeft mij en woordvoerders van andere fracties
horen pleiten voor investeringen in het onderwijs om het een goede concurrentiepositie
te bezorgen. Maar dat wil niet zeggen dat de kwaliteit van het Nederlandse
onderwijs op dit moment onder de maat is. Dat kan de heer Van Bommel niet
volhouden met droge ogen!De heer Van Bommel (SP):Het is mijn tekst in de richting van de minister. Mevrouw Barth zal zo
soortgelijke bewoordingen horen. Immers, is dat alles: het uitlokken, het
vragen van extra investeringen uit de private sector? Is dat geen impliciete
erkenning dat er in dit land geen goed basisniveau meer is? Durft deze minister,
hier en nu en met droge ogen, te beweren dat het algemene kwaliteitsniveau
van het basis- en het voortgezet onderwijs aanvaardbaar is? Dan leeft hij
in een gedroomde werkelijkheid. Dan moet hij wat vaker de scholen
in om te praten met de mensen die de klus mogen klaren, met de leerkrachten
en de schoolleiders, de infanteristen aan het onderwijsfront. Zij zeggen allen
in koor: zo kan het niet langer.Mevrouw de voorzitter! Van een liberale minister, die vorige week nog
op radio 1 erkende weinig verstand van onderwijs te hebben, mag je misschien
niet anders verwachten. Maar hoe zit het met zijn secondante, staatssecretaris
Adelmund? Komt zij niet oorspronkelijk van sociaal-democratische huize? Had
men daar niet oorspronkelijk iets met onderwijs en gelijke kansen? Haar handtekening
staat ook onder deze brief. Dat brengt mij in verwarring. Is zij overgelopen
naar de VVD? De statuten van de Partij van de Arbeid staan immers geen dubbellidmaatschappen
toe. Wil de echte Karin Adelmund opstaan, zo vraag ik vandaag.Op basis van deze beleidsbrief trek ik vandaag twee conclusies. Ten eerste:
met het verwelkomen van particuliere investeringen organiseert de regering
nu zelf de tweedeling in het onderwijs. De tegenstelling tussen rijke en arme
scholen vormde onder Paars 1 nog een punt van discussie. Nu wordt het gezien
als iets moois. Er valt wat te kiezen! Ten tweede: terwijl de overheid meer
geld beschikbaar heeft dan ooit, accepteert deze regering dat er scholen zijn
die niet eens een minimaal niveau van kwaliteit kunnen behalen. Dat is een
gotspe! De Partij van de Arbeid is de grootste partij van het land, maar staat
toe dat wij op onderwijsgebied de ogen uit onze kop moeten schamen. Het is
geen wonder dat die partij als een kaartenhuis aan het instorten is.Ik kom bij enkele hoofdpunten uit de beleidsbrief. Ik noem ten eerste
de pretentieuze belofte om de instellingen meer vrijheid te geven. Meer vrijheid
klinkt goed. Daar kan niemand tegen zijn. Zeker na de regelzucht van eerdere
kabinetten, is minder bemoeienis vanuit Zoetermeer geen luxe. Maar waaruit
die vrijheid blijkt, blijft vooralsnog vaag. Scholen moeten volgens de minister
innovatieve centra worden, maar wat zijn dat? Is het niet veel beter om scholen
en leerkrachten eerst gewoon in staat te stellen om hun pedagogische opdracht
te vervullen? Anders heeft de geboden vrijheid vooral een hoog blablagehalte.Dan het hypocriete van de private bijdrage aan het onderwijs. Sponsorinkomsten
en ouderbijdragen mogen niet worden besteed aan het primaire onderwijsproces,
maar dat is allang het geval. Een landelijk dagblad dat trouw kritische stukken
blijft schrijven over het onderwijs, publiceerde vorige week over de ASVO-school
in Amsterdam, die een inkomensafhankelijke ouderbijdrage tot niet minder dan ƒ
925 zou vragen, die ook wordt besteed voor het inhuren van leerkrachten om
de klassen te verkleinen. Deze praktijk is in strijd met de regels voor de
ouderbijdrage en is bovendien in strijd met de uitspraken van de staatssecretaris
in het Volkskrantinterview van 8 november jl. Overigens staat dat interview
weer op gespannen voet met de antwoorden op schriftelijke vragen van mijn
kant over de school in Bokhoven. Daarom wil ik graag helderheid en vraag ik
de staatssecretaris, de case van de Amsterdamse ASVO-school bij deze begrotingsbehandeling
te bespreken.Overigens bleek onlangs uit onderzoek door de inspectie dat de ouderbijdrage
tussen scholen meer dan ƒ 1000 kan verschillen. Wetend dat de vrijwilligheid
van de ouderbijdrage op veel scholen ver te zoeken is – omdat zij wordt
verzwegen – verzoek ik de regering alsnog een grens te stellen aan de
ouderbijdrage. Dat is de enige manier om de verdere tweedeling tussen arme
en rijke scholen tegen te gaan. Dat moet gepaard gaan met een betere bekostiging
van het onderwijs uit de publieke middelen. Daar is in de samenleving een
breed draagvlak voor. Volgens het Instituut voor toegepaste sociologie vindt
80% van de bevolking verbetering van het onderwijs belangrijker dan belastingverlaging.
Tweederde is zelfs bereid meer belasting te betalen als het onderwijs daarvan
beter wordt. Daar ligt dus de oplossing. De financiële ruimte is er.
De inkomstenmeevallers van het kabinet zijn torenhoog. Dit jaar is het 11
mld. Volgend jaar is het 20 mld. Een centenkwestie is het dus allang niet
meer. Het is een regelrechte schande dat deze praktijk in dit welvarende land
blijft voortbestaan.Een derde punt van belang is de aangekondigde modernisering in de bestuurlijke
verhoudingen, de arbeidsvoorwaarden: maatwerk en de verzilvering van de arbeidsduurverkorting.
Onderwijs moet volgens de minister een echte arbeidsmarkt worden. Scholen
moeten bedrijfsmatig worden gerund. Ook hier vraag ik mij af waar de invloed
van de sociaal-democratie is gebleven. De laatste ideologische veer wordt
afgeschud, ook in het onderwijs. Prestatieloon en onbevoegden voor de klas
in plaats van werkdrukverlaging en kwaliteitsverbetering. Hoe heeft het zover
kunnen komen? Men is het spoor volledig bijster.Apentrots staat er in het persbericht bij de begroting dat er maar liefst
1,4 mld. bij is gekomen voor onderwijs. Afgezien van de discussie hoeveel
nieuw geld dit werkelijk is, kunnen wij nu reeds vaststellen dat het te weinig
en te laat is. De onbetaalde rekening, onlangs voorgehouden door CNV en AOB,
betaalt 12 tot 18 mld. Recent eisten wethouders van de grote steden een extra
bijdrage van 16 mld. per jaar. Als de minister mij of de bonden niet gelooft,
laat hij dan luisteren naar zijn partijgenoten in de colleges van B&W
in de grote steden. Zij zitten dicht bij het vuur. Zij kunnen de problemen
signaleren, maar niet repareren.Minister van onderwijs, ga nu eindelijk eens doen waarvoor u wordt betaald:
zorgen voor goed onderwijs in Nederland! Dat het allemaal niet goed zit, heeft
TNO onlangs gemeld. Wat iedereen allang wist, is speciaal voor de minister
nu wetenschappelijk vastgesteld: de scholen zijn vies, te klein en onveilig.
Bijna wekelijks bezoek ik scholen en ik voel telkens plaatsvervangende schaamte
voor de armetierige staat waarin de scholen verkeren. De Vereniging van Nederlandse
gemeenten stelt dat er 975 mln. extra nodig is, bovenop wat nu beschikbaar
is voor de huisvesting in het primair en voortgezet onderwijs. Volgens de
VNG is de claim van 975 mln. nog aan de lage kant. Bovendien merk ik op dat
de decentralisatie van de huisvesting een fundamentele fout is geweest van
Paars 1. De schuld ligt dus echt hier en in Zoetermeer. Wat gaat de minister
doen om die onbetaalde rekening te betalen?Mevrouw Dijksma (PvdA):Heeft de heer Van Bommel het evaluatierapport gelezen waaruit blijkt dat
een heleboel gemeenten heel blij zijn met die decentralisatie?De heer Van Bommel (SP):Kent mevrouw Dijksma de huisvestingssituatie op die scholen die blijvend
klagen over de veranderingen die doorgevoerd moeten worden zonder dat de huisvestingssituatie
aangepast kan worden? Ik doel op de tweede fase en andere veranderingen in
het onderwijs.Mevrouw Dijksma (PvdA):Volgens mij is onlangs afgesproken dat er 400 mln. naar de huisvesting
voor het onderwijs gaat. Of heeft de heer Van Bommel ook dat niet meegekregen?De heer Van Bommel (SP):Ik heb zojuist het bedrag gegeven dat de VNG een lage inschatting noemt.
Dat is meer dan het dubbele van het bedrag dat nu extra beschikbaar wordt
gesteld. Ik stel vast dat de onderwijshuisvesting met grote tekorten, achterstallig
onderhoud en een bezuiniging, gedecentraliseerd is naar de gemeenten en de
instellingen. Die tekorten worden ook met de genoemde 400 mln. niet aangezuiverd.
Er is nu extra financiële ruimte. Ook mevrouw Dijksma zou dus geen genoegen
moeten nemen met 400 mln.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat doen we ook niet. Wij hebben niet voor niks gepleit voor een meerjareninvesteringsplan.
Ondertussen zou ik willen opmerken, dat u hier niet het patent heeft op problemen.De heer Van Bommel (SP):Nee, dat laatste ben ik zeer met u eens. Overigens ben ik blij met uw
opmerking, dat u nu ook samen met de SP-fractie constateert dat die 400 mln.
niet genoeg is en dat er dus moet worden gezocht naar extra middelen. We zien
dan wel waar wij uitkomen. Laten wij hopen dat het bij die 975 mln. is waarop
de VNG wijst.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Hoe verklaart de heer Van Bommel dat de VNG toen wij het wetsvoorstel
decentralisatie huisvesting hier behandelden, ons heeft gevraagd die decentralisatie
door te voeren, ook al zat daar die efficiencykorting in?De heer Van Bommel (SP):Ik heb daar geen verklaring voor. De VNG heeft destijds, denk ik, de verkeerde
partij bedient, in ieder geval niet de gemeenten zelf, want de gemeenten hebben
toen massaal de Kamer gewezen op het achterstallig onderhoud en de grote problemen
die met die regeling in de richting van de gemeenten werden gedecentraliseerd.
U heeft die stapels brieven ook gehad. U heeft daar toen geen oog voor gehad,
want de VVD-fractie heeft toen in het verlengde van het standpunt van de VNG,
het wetsvoorstel onverkort gesteund.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! De VNG heeft er toen dus voor gepleit te decentraliseren.
Nog steeds kan die decentralisatie op steun van de VNG rekenen. Inmiddels
is er extra geld verstrekt in het kader van de groepsgrootteverkleining, zodat
men boven het aanvankelijke niveau zit. Er is 400 mln. extra naar de huisvesting
gegaan. Hoe verklaart de heer Van Bommel dat het beschikbare geld te weinig
is, hoewel men nu boven het niveau van voor de decentralisatie zit?De heer Van Bommel (SP):Die verklaring is heel gemakkelijk, mijnheer Cornielje. Men is gaan decentraliseren
zonder oog te hebben voor het achterstallig onderhoud, dus voor de onbetaalde
rekening die er op de scholen lag. Bovendien is er een korting overheen gegaan.
Die wordt nu gerepareerd. Dat is een impliciete erkenning van de fout die
toen is gemaakt, maar tegelijkertijd kunnen wij vaststellen dat het achterstallig
onderhoud daarmee niet is weggewerkt. De scholen blijven dus voorlopig met
de problemen zitten, ondanks de reparatie van 400 mln.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Ik wil twee punten maken. Ten eerste, wij staan nog steeds
achter het principe. Ten tweede, het bedrag voor huisvesting is hoger dan
men ooit heeft gehad. Is het probleem daarmee opgelost? Het antwoord is: nee.
Daarom pleit iedereen voor investeren in huisvesting. Zo is het.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Ik stel vast, dat de onderwijsgebouwen destijds zijn overgedragen
met veronachtzaming van de problemen, om te beginnen door de Kamer, maar ook
door de VNG. Je kunt het een kip-en-ei-probleem noemen: heeft de Kamer te
veel geluisterd naar de VNG of heeft de VNG niet naar de gemeenten geluisterd?
In ieder geval waren die problemen bekend en zijn ze toen niet opgelost. Dat
brengt ons tot in lengte van jaren in grote problemen.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! De VNG is de belangenclub van de gemeenten. Die stemde toen
in met het principe en doet dat vandaag nog. Toen was er die efficiencykorting.
Die is inmiddels opgeheven. Er is extra geld naartoe gegaan en iedereen zegt
nog: wij moeten verder investeren in de onderwijshuisvesting. Wat wil de heer
Van Bommel nu nog meer?De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Dat de VNG niet terugkomt op het eerder ingenomen standpunt,
namelijk dat het een goede zaak zou zijn dat er gedecentraliseerd wordt, neem
ik een instituut als de VNG niet kwalijk. Ik stel alleen vast, dat de VNG
op dat moment de gemeenten geen plezier heeft gedaan, het niet goed heeft
gedaan en daarmee eigenlijk de gemeenten niet heeft vertegenwoordigd, net
zo goed als sommige politieke partijen soms hun eigen achterban niet vertegenwoordigen.Mevrouw de voorzitter! Het is een fundamentele fout, gemaakt onder Paars
1. De schuld ligt hier in Den Haag en in Zoetermeer. Wat gaat de minister
doen om die onbetaalde rekening alsnog te betalen?Een bijna onoplosbaar probleem is het lerarentekort. En dat is ook een
gevolg van twintig jaar afknijpen van de sector en van het plegen van roofbouw
op het loyale onderwijspersoneel. Met het loslaten van bevoegdheidseisen verlaagt
de minister de status van het vak nog verder. Leraar, elke dag anders, was
de leus. Nu wordt het: lesgeven, dat kunnen we toch allemaal? Bij de behandeling
van de eerste begroting van deze minister heb ik de vraag gesteld of hij de
opleiding en de werving van voldoende leerkrachten als een mission impossible
beschouwde. Nee, zei hij toen stellig. Ik heb het stenogram er vanavond nog
even op nagelezen. Inmiddels erkent hij dat hij het niet binnen zijn ambtstermijn
kan oplossen. Een minister die de werkelijke problemen op zijn beleidsterrein
niet kan oplossen, ja zelfs nog geen idee heeft over de uiteindelijke oplossing
ervan, kan misschien maar beter iets anders gaan doen. Binnenkort
komt het ambt van burgemeester vrij in Amsterdam. Nu de PvdA'er Cohen het
niet mag worden van VVD-leider Dijkstal, is dat misschien een mooie uitweg
voor deze minister. Ik sluit ook niet uit, dat hij zelfs al heeft gesolliciteerd.Minister Hermans:Voorzitter! Ik kan melden dat ik niet heb gesolliciteerd naar het ambt
van burgemeester van Amsterdam.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Dat vind ik jammer. Ik heb het cv van deze minister bestudeerd:
hij blijkt op dat gebied meer ervaring te hebben dan op het gebied van onderwijs.De grote onderwijsveranderingen in het voortgezet onderwijs, in gang gezet
in de vorige periode en nu ten uitvoer gebracht, blijven zorgen baren. Het
VMBO dreigt te mislukken, mede omdat ouders toch liever de MAVO in de brede
scholengemeenschap kiezen. Wat gaat de regering doen om dat te voorkomen?
De tweede fase in het voortgezet onderwijs en de introductie van het studiehuis
verlopen moeizaam, omdat te weinig tijd en geld beschikbaar is. Er zullen
echt forse investeringen nodig zijn om deze vernieuwingen een kans van slagen
te geven. Met de mond wordt Kamerbreed beleden dat het beroepsonderwijs belangrijk
is en dat er behoefte is aan meer vaklui. Toch blijft het beroepsonderwijs
op alle niveaus lijden onder tekortschietende financiering. Veel meer leerlingen
en veel meer studenten met nauwelijks extra ruimte, dat is vragen om problemen.
De uitval in de leerwegen van het VMBO is hoog en ook op de ROC's maakt een
op de vijf leerlingen de opleiding niet af. Deze jongeren dreigen tussen wal
en schip te vallen. Wat gaat de minister doen om te zorgen voor een sluitende
aanpak en een betere bekostiging?Het gebrek aan visie en daadkracht van deze bewindslieden begint ook buiten
de Kamer op te vallen. Prominent PvdA-lid Sveder van Wijnbergen verwijt de
minister dat hij volstrekt geen visie op het onderwijs heeft. Ik citeer: "op
het moment dat de leraren gaan staken, en dat zal weer gebeuren, gaan er miljarden
meer naar het onderwijs. Maar wat wij werkelijk met zorg en onderwijs willen,
dat wordt niet gevraagd." Volgens Van Wijnbergen heeft de regering geen idee
wat zij de komende twee jaar nog moet doen. Over de bureaucratie in zorg en
onderwijs zegt hij: "in deze sectoren houdt de helft van het personeel zich
niet bezig met lesgeven of zorgtaken, maar met andere zaken. Dat is volstrekt
absurd. Extra geld erin pompen heeft dus alleen zin als de structuren worden
veranderd. Adelmund en Hermans voeren een volstrekt falend beleid." Dit zijn
zware beschuldigingen aan het adres van de bewindslieden, en niet van de eerste
de beste. Graag hoor ik hierop een reactie van de regering.Met het hoger en wetenschappelijk onderwijs gaat het ook al niet voorspoedig.
Het gebeurt niet vaak dat VSNU, HBO-raad, ISO en LSVB gezamenlijk optrekken,
maar op het gebied van vervolgopleidingen in het HBO en WO is dat nu wel het
geval. Paarse bewindslieden slagen er als geen ander in om de tegenstanders
tegen het eigen beleid te verenigen. Gisteren zat de hele culturele sector
op de tribune en ook de minister van V en W weet stad en land tegen zich in
het harnas te jagen. Dat kan geen verbazing wekken: het gaat goed met Paars,
maar slecht met het land. Onder aanvoering van oud-vakbondslieden als Wim
Kok en Karin Adelmund wordt de publieke sector in ons land om zeep geholpen,
om vervolgens door liberalen te worden verkocht aan de private sector.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Hier wil ik toch graag een opmerking over maken. De heer Van
Bommel is in ieder geval in staat om de paarse coalitie tot een volstrekte
eenheid te smeden. Dank daarvoor.De heer Van Bommel (SP):Ik ben nog niet klaar.De heer Cornielje (VVD):Wat mij opvalt, is dat u heel veel kritiek heeft, maar nog niet een eigen
idee heeft gepresenteerd. U bent overal tegen, legt overal de vinger op, maar
draagt geen enkele oplossing aan. Als u een serieuze politieke partij was,
dan had u daartoe op z'n minst een poging gewaagd.De heer Van Bommel (SP):U hebt slecht geluisterd. Ik heb het gehad over de extra middelen die
nodig zijn, over de extra middelen die beschikbaar zijn, over de beleidsterreinen
waar die naartoe zouden moeten. Ik heb het gehad over de onderwijsvernieuwingen,
waarvoor onvoldoende middelen en tijd beschikbaar worden gesteld. Ik heb het
gehad over de niet sluitende aanpak van het VMBO. Ik kan nog wel even doorgaan,
maar als u selectief luistert – en u bent natuurlijk gevoelig voor de
kritiek op uw minister – dan kan ik u niet helpen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Het gaat niet alleen maar om selectief luisteren, maar ook
om kijken. Bij alle ingediende amendementen heb ik er van de heer Van Bommel
nog geen enkele gezien.De heer Van Bommel (SP):Als ik werkelijk de illusie had dat ik dit beleid even met een aantal
amendementjes kon wijzigen, dan was ik u graag van dienst geweest. Alle amendementen
die leiden tot verbetering zal ik steunen, ongeacht van de partij die ze indient.
Daarin verschillen wij iets van uw fractie. Ik wil hier niet de suggestie
wekken dat wij met een discussie in de marge van het onderwijsbeleid een fundamentele
wijziging kunnen organiseren.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat vind ik getuigen van minachting van het parlementaire werk. Daar komt
bij, dat het niet gaat om een paar amendementjes. Neen, het gaat om miljoenen
guldens. Die zijn hoe dan ook, altijd belangrijk. Alles heeft een begin nodig.
Ik constateer dat u daar kennelijk niet aan mee wilt doen.De heer Van Bommel (SP):Ik zal al die amendementen – die miljoenen, daar waar er miljarden
tekort zijn – steunen. Mijn zegen hebt u, maar overdrijft u niet het
belang van uw parlementaire werk door nu te veronderstellen dat u met die
amendementen ter waarde van enkele miljoenen – nogmaals ik steun ze –
mede vorm hebt gegeven aan een wezenlijke reparatie van twintig jaar falend
onderwijsbeleid, zoals dit mede vorm is gegeven door uw eigen PvdA-bewindslieden
in voorgaande kabinetten.Voorzitter! De belangen van gewone mensen worden aan de dijk gezet. Volgens
CBS leven meer dan een half miljoen huishoudens in ons land op of onder de
armoedegrens. VVD-leider Dijkstal twijfelt echter openlijk aan het bestaan
van armoede in ons land. Dan moet je wel horende doof en ziende
blind zijn.Mevrouw de voorzitter! Zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan, maar mijn
spreektijd staat dat niet toe. Ik sluit af met de conclusie dat wij hier te
maken hebben met twee bewindslieden die – zoals wij altijd zeiden in
het onderwijs –niet geschikt zijn voor het onderwijs, die beter wat
anders kunnen gaan doen. Op steeds meer beleidsterreinen, ook bij onderwijs,
wordt bovendien duidelijk dat de VVD en de PvdA de politieke verschillen willen
overbruggen ten koste van de sectoren waar het om gaat. Onder het motto: houd
jij je ze arm, dan houd ik ze dom, sluiten liberalen en sociaal-democraten
compromissen zonder om te zien naar de gevolgen voor de mensen waar het werkelijk
om gaat. Armoede en tweedeling zijn er het gevolg van. Ondanks de enorme rijkdom
en de meevallers verandert daar voorlopig niets aan. Deze beleidsbrief is
het zoveelste voorbeeld van wanbeleid, van minachting voor de sector en van
een gebrek aan visie op de dingen waar het werkelijk om gaat. Ik wil deze
beleidsbrief eigenlijk maar gewoon opbergen waar hij thuishoort. Intern noemen
wij dat hier het "rijksarchief". Bij ons thuis heet dat gewoon de prullenbak.Mevrouw Lambrechts (D66):Mevrouw de voorzitter! Hoe het ook zij, er is geen twijfel over mogelijk
dat onderwijs hoog op de maatschappelijke en politieke agenda staat. En terecht.
De behoefte aan onderwijs, scholing en bijscholing is vrijwel onverzadigbaar.
Net nu er ook geld beschikbaar komt om ons onderwijs toch weer wat ademruimte
te geven, zijn er weer andere bedreigingen zichtbaar die goed onderwijs in
de weg lijken te staan. Ik denk aan het lerarentekort, de toenemende ontoegankelijkheid
van het onderwijs, de versnippering en overladenheid in zowat alle curriculae,
gebrek aan zeggenschap van ouders en leraren en niet te vergeten het achterstallig
onderhoud op het gebied van huisvesting. Paars 2 is nu over de helft, maar
het karwei is nog lang niet af.Voorzitter! Hoe moeten wij in dit licht de investeringen beoordelen die
zijn vervat in deze onderwijsbegroting? Aan de ene kant wordt fors in het
onderwijs geïnvesteerd. Het gaat om 1,4 mld., exclusief de 190 mln. die
er door de Kamer is "bijgeplust" tijdens de algemene beschouwingen. Bij elkaar
is dat zo'n 1,6 mld., een niet gering bedrag, ook niet in dit huis. Aan de
andere kant is het, afgezet tegen het probleem en in het licht van de ambities
die wij met elkaar hebben geformuleerd, nog lang en lang niet genoeg. Er is
meer nodig dan alleen hier en nu uitspreken dat wij de intentie hebben om
nog vele jaren door te gaan met investeringen in ons onderwijs. Wij moeten
die intentie op de een of andere wijze ook verankeren. Er moet een overtuigend
perspectief worden geboden. Niet door de dingen mooier te maken dan ze zijn,
niet door onderwijsachterstanden eufemistisch "onderwijskansen" te noemen,
niet door wachtlijsten in het speciaal onderwijs "plaatsingslijsten" te noemen
en al helemaal niet door de kwaliteitskaart plotseling "schoolkaart" te noemen.
Alsof kwaliteit een fout woord is.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik maak hieruit op dat u vindt dat er onvoldoende middelen beschikbaar
zijn voor het onderwijs.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben nog maar net begonnen met mijn betoog.De heer Rabbae (GroenLinks):Goed, maar u onderschrijft dat toch. U zit samen met VVD en PvdA in het
kabinet. Kunt u mij als vertegenwoordiger van de oppositie, die intern niet
op de hoogte is van alle onderlinge dynamiek, uitleggen hoe het komt dat het
u drieën niet lukt om meer geld beschikbaar te krijgen voor onderwijs,
terwijl u het toch – zij het ieder in zijn eigen mate – alledrie
wilt? Wat is de belemmerende factor? Het is toch geen natuurverschijnsel?Mevrouw Lambrechts (D66):Niet lukken? Dat is een term die voor uw eigen rekening komt. De heer
Cornielje heeft het net al goed aangegeven. Als je bekijkt wat wij allemaal
in onze verkiezingsprogramma hadden staan voor onderwijs en als je ziet waar
wij nu staan, dan zie je dat het voor de meesten van ons ten minste een verdubbeling
is van wat er in die programma's stond. Wij hadden toen niet kunnen denken
of zelfs dromen dat wij nu op dit niveau zouden staan. Maar gelet op de rijkdom
die wij om ons heen hebben, en op de ambities en de noden die er zijn, moeten
wij er toch in zien te slagen om op korte termijn een en ander nog heel sterk
te verhogen en uit te breiden.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat klopt, maar wisten toen niet hoe hard de economie zou groeien. De
Zalmnorm is in dezen ook voor u een keurslijf. Dat geldt natuurlijk voor de
hele Kamer. Aangezien uw drie partijen het kabinet vormen, moet het toch een
fluitje van een cent zijn om meer geld voor het onderwijs te voteren dan voor
de lastenverlichting.Mevrouw Lambrechts (D66):Zo eenvoudig is het niet. Ik gaf al aan dat de fractievoorzitter van D66
heeft voorgesteld om één van de poten onder de Zalmnorm met
0,25% op te rekken. Maar, zoals het in dit geval heet: it takes three to tango.
Het is dus niet gelukt. Ik heb daarstraks aan de PvdA-fractie gevraagd of
zij er goede hoop op heeft dat zij er volgend jaar wel klaar voor is.De heer Rabbae (GroenLinks):Dan moet er sprake zijn van krokodillentranen binnen de coalitie. Wie
laat deze tranen eigenlijk lopen?Mevrouw Lambrechts (D66):Krokodillentranen? Ik zou niet weten waarom. Ik zei al dat 1,6 mld. op
zichzelf een groot bedrag is, ook in dit huis. Dat weet de heer Rabbae heel
goed, want soms moet je hier heel hard vechten om een gaatje te vinden voor
5 of 10 mln. Daar kom ik direct ook nog even over te spreken. Het is absoluut
gezien een groot bedrag, maar afgezet tegen de problemen die wij willen oplossen,
en tegen de ambities die wij hebben, is het te weinig. Wij willen graag meer
doen voor de huisvesting. Dan is 100 mln. een schijntje, zeker als je echt
de ambitie hebt om niet alleen de achterstanden op te heffen, maar ook de
vernieuwing in de huisvesting vorm te geven. Ik hoop dat de heer Rabbae meedoet
met het duwen, zodat het snel meer kan zijn.Voorzitter! Wij moeten de dingen niet mooier maken dan zij zijn, maar
wij moeten die gewoon bij de naam noemen. Dat vraagt volgens ons toch om erkenning
van de werkelijke problemen. Noem ze bij de naam! Het lerarentekort
is een regelrechte ramp. Veel scholen zijn smerig en zelfs ongezond. Dat weten
wij, dus mag dat dan ook alstublieft gezegd worden zonder dat dit als zeuren
wordt afgedaan? Dat sfeertje ontstaat toch af en toe een beetje te veel, net
alsof je het niet meer mag zeggen. Ik vind dat er begrip gevraagd mag worden
voor het feit dat na twintig jaar niet alles in één keer weer
rechtgetrokken kan worden, maar dat mag eigenlijk alleen als tegelijkertijd
duidelijk wordt gemaakt dat wij ons uitgeklede onderwijs – de leraren
voorop – weer aankleden en dat wij niet zullen ophouden totdat dit echt
gebeurd is. En wij moeten daarmee ook niet ophouden als het economische tij
weer even tegenzit.D66 is erg content met het voornemen van de minister om een investeringsplan
op te stellen. Maar tegelijkertijd zeg ik erbij dat dit nog maar de helft
is van wat nodig is. Het gaat ook om een werkelijk commitment voor de financiering
van zo'n investeringsplan, zoals ook bij de klassenverkleiningsoperatie is
gebeurd. Dat commitment moet over deze kabinetsperiode heen gaan en dat moet
gebeuren met dezelfde vanzelfsprekendheid en financiële verwerking in
de meerjarenraming, zoals bij grote infrastructurele projecten. Iedereen weet
dat van een weg of een brug niet slechts de helft kan worden aangelegd, want
dan kun je er niet over lopen. Dat inzicht, dat bewustzijn ontbreekt bij de
investeringen in onderwijs. Ik wist niet dat dit al eens door Thomas Jefferson
was opgemerkt, maar uit zijn mond betekent dat heel veel. Dat geldt zeker,
als wij bedenken dat de afstand van zijn woonplaats Charlottesville tot Washington
nu met de auto drie uur is, terwijl je hier in zijn tijd met paard en wagen
veertien dagen over deed. Als je in die omstandigheden aan onderwijs toch
nog de voorkeur geeft – of het net zo zwaar laat wegen – zegt
dat heel veel. Het opstellen van een dergelijk investeringsplan hoeft ook
niet lang te duren, omdat we precies weten waar die knelpunten zitten en waar
we in zullen moeten investeren. Ik zeg er wel bij dat private financiering
daarvoor geen soelaas biedt. Waarom dat onderwerp tot een van de drie belangrijkste
thema's van beleid – ook volgens de begroting – is gemaakt, is
mij dan ook een raadsel. Waar hebben we het over, vooral als we spreken over
het basis- en voortgezet onderwijs? Vrijwillige ouderbijdrage en sponsoring?
Dan is het toch een tikje gênant, want het zullen altijd marginale bijdragen
blijven. Nog voordat we echt met een financieringsplan en een investeringsprogramma
zijn gekomen, wordt als extra financiering als eerste gewezen op de bijdragen
van ouders en bedrijven. Eigenlijk vind ik het ook zonde van mijn spreektijd,
dat ik opnieuw aan deze minister en staatssecretaris een soort geloofsbelijdenis
moet vragen over het belang van volledige publiek gefinancierd basis- en voortgezet
onderwijs. Maar toch zend deze minister daarover verwarrende signalen uit.
Ik wil hem vragen om nu voor eens en voor altijd – voor hoe lang dat
dan ook is – uit te spreken, dat onderwijs aan kinderen in de leerplichtige
leeftijd kan rekenen op een minister en een staatssecretaris die zich inzetten
voor volledig en dus 100% publiek gefinancierd onderwijs.De heer Cornielje (VVD):Misschien wil mevrouw Lambrechts even in de prullenbak dat boekje pakken
en op pagina 40 lezen wat er staat over publieke financiering? Daar staat
namelijk dat het 100% publiek gefinancierd moet zijn, dat het kwalitatief
goed onderwijs moet zijn en dat wij daar met zijn allen ook de verantwoordelijkheid
voor willen nemen. Dan komt het boekje toch nog goed van pas!Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik zou de heer Cornielje teleurstellen als ik zou zeggen dat
ik het niet gelezen had. Vanzelfsprekend heb ik het gelezen, maar ik plaats
het ook tegen de uitlatingen die deze minister zo her en der heeft gedaan.
Ik was erbij, toen hij op het AOB-congres uit alle bijdragen die van In 't
Veld – de liberaal In 't Veld, zou ik bijna zeggen – uitkoos als
de bijdrage die hem het meest aansprak. Dat stelde mij teleur en daarom vind
ik het toch nodig om nog eens te kijken of onder deze goede woorden, die telkens
worden uitgesproken en ook op schrift staan, de intenties ook werkelijk de
goede: zijn voor 100% gefinancierd en te blijven gaan voor 100% gefinancierd
voor basis- en voortgezet onderwijs.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Wij hebben in de Kamer allemaal gezegd dat het publiek gefinancierd
moet zijn. Het staat in de regeringsstukken. Je kunt nu wel door blijven gaan
om het beeld op te roepen dat het allemaal privaat moet, maar dan doet u net
als de SP en werkt u aan een verkeerde beeldvorming. Dat is jammer.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik probeer een juiste beeldvorming neer te zetten. Ik weet
ook – en dat past in een juiste beeldvorming – dat we nog niet
op 100% gefinancierd zitten. Daarom is het zo belangrijk dat deze minister
en zijn staatssecretaris uitspreken dat zij eerst gaan voor die 100% financiering
en pas daarna voor die private bijdragen in de vorm van ouderbijdragen en –
onder voorwaarden – sponsoring.De heer Van Bommel (SP):Op het risico af dat je, zonder dat je het weet, in een coalitie wordt
geduwd, wil ik mevrouw Lambrechts toch een vraag stellen. Zij heeft de uitdrukking
gebruikt, dat sponsoring en ouderbijdragen geen soelaas bieden. Is dat een
stimulans aan de minister om ervoor te zorgen dat het wel een substantieel
deel zal uitmaken van de financiering of spreekt zij principieel uit, dat
kwalitatief goed onderwijs voor de volle 100% met publiek geld moet worden
gefinancierd?Mevrouw Lambrechts (D66):In het basis- en voortgezet onderwijs zeker. Dat is dus een hoger niveau
van materiële bekostiging dan het nu is. Wat betreft de ouderbijdrage
nemen wij een eigen positie in. Ik zeg niet dat het geen vrijwillige ouderbijdragen
of überhaupt geen ouderbijdragen zouden mogen zijn, maar dan wil ik ook
dat ze echt vrijwillig zijn. Wij verwachten dan ook dat daar, waar ze niet
vrijwillig zijn, actie wordt ondernomen om ervoor te zorgen, dat dit niet
gebeurt.De heer Van Bommel (SP):Dan geldt voor die ouderbijdrage toch ook de principiële vraag of
mevrouw Lambrechts van mening is dat die besteed mag worden aan het primaire
onderwijsproces? Anders is het in strijd met de vrijwilligheid. Je kunt ouders,
leerlingen, moeilijk uitsluiten van de voorziening die daarvan bekostigd wordt.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik dat een beetje vestzak-broekzak vindt.
Je kunt natuurlijk heel gemakkelijk met middelen schuiven.
Dat is net zoiets als uitspreken dat je in een lumpsumbekostiging de middelen
mag gebruiken, dat wil zeggen de materiële bekostiging voor de leerkrachten
en de leerkrachten voor de materiële bekostiging. Uiteindelijk kun je
niet meer goed nagaan waaraan ze worden besteed. Maar als werkelijk duidelijk
is gemaakt dat het vrijwillige ouderbijdragen betreft, zullen die bedragen
nooit van een zodanige omvang zijn dat je daarmee leerkrachten kunt aanstellen.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Volgens D66 kan private financiering dus niet in het primair
en voortgezet onderwijs, maar wel in het hoger onderwijs?Mevrouw Lambrechts (D66):In het hoger onderwijs wordt natuurlijk al veel meer bijdragen. Dat weet
u ook.De heer Rabbae (GroenLinks):Bedoelt u de leningen aan studenten?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik bedoel onder meer de leningen aan studenten. Je hebt in het hoger onderwijs
ook de derde geldstroom. Ik sluit niet uit dat juist in het hoger onderwijs
het aspect van levenslang leren nog perspectief biedt in de relaties tussen
bedrijven die behoefte hebben aan scholing en de hogescholen. Ik kan het niet
helemaal overzien, maar daar zal private financiering wellicht een grotere
rol spelen. Wij moeten nog afwachten of het zo'n grote vlucht zal nemen, maar
ik denk dat er in ieder geval meer ruimte is dan in het basisonderwijs en
het voortgezet onderwijs.De heer Rabbae (GroenLinks):De derde geldstroom gaat gepaard met een inhoudelijke tegenprestatie van
het hoger onderwijs. Het is iets anders dan sponsoren. De vraag is of D66
zo ver wil gaan dat de universiteiten en hogescholen de boer moeten opgaan
om extra middelen aan te boren om eigen onderwijsactiviteiten te kunnen financieren.Mevrouw Lambrechts (D66):Zij doen dat al in de vorm van het aanbieden van hun intellectueel kapitaal,
hun diensten. Zij bieden hun diensten ruimer aan de student aan. Ik meen dat
dit heel goed is. De gedachte achter een leven lang leren is de bijkans onverzadigbare
behoefte aan scholing. Het houdt niet op bij 20 of 25. Velen gaan weer terug
naar de universiteit of hebben op de universiteit gezeten en gaan terug naar
de hogeschool, omdat zij een beroepsgerichte bijscholing willen.De heer Rabbae (GroenLinks):Er is bijvoorbeeld sprake van een ING-klas binnen een hogeschool. De ING
betaalt de leerkracht die daar les komt geven. Het gevolg is dat in deze klas
de krenten uit de pap worden geplukt voor de ING. Moeten wij deze weg volgen
volgens D66?Mevrouw Lambrechts (D66):In elk geval mag de ING wel gebruik maken van de kennis, maar geen invloed
hebben op de inhoud van het onderwijs. Zij kunnen niet de eindtermen bepalen.
Zij kunnen niet zeggen welke opleiding goed is.Voorzitter! Waarin moeten wij investeren? Dat moet in elk geval in de
leraar. Alle fractievoorzitters, ook die van de VVD, hebben tijdens de algemene
beschouwingen gezegd dat, als er problemen zijn met de arbeidsmarktpositie
van de leraar, die snel moeten worden opgelost, niet morgen, maar liever nog
vandaag. Het nu lopende onderzoek naar de arbeidsmarktpositie van leraren
zal dat zonder twijfel bevestigen. Dan moet het voor deze minister mogelijk
zijn dergelijke uitspraken te verzilveren. Ik hoop wel dat deze verzilveringsoperatie
niet net zo lang zal duren als die van de ADV. Mocht dat dreigen te gebeuren,
dan roep ik gewoon weer Rosenmöller te hulp. Dat mag, zo zeg ik erbij,
als dreigement worden opgevat. Een tikje gevoel voor humor, minister, kan
op de late avond ook geen kwaad.Voorzitter! De 100 mln. die in deze begroting voor de huisvesting is uitgetrokken,
is volstrekt onvoldoende voor de ambities. Wij willen echt een stap voorwaarts
kunnen maken. In de beleidsbrief hebben wij al kunnen lezen dat scholen en
leerkrachten de ruimte moeten krijgen voor het uitoefenen van hun vak. Dat
moeten wij in dit geval heel letterlijk opnemen: een eigen kamer voor leraren
die nu als nomaden door de school zwerven, ruimte voor de leerlingen om te
werken met hun pas verworven computers, uitbreiding van de huisvesting voor
de voorschoolse educatie. Ik ga ervan uit dat de eerste substantiële
stap van die investering in de huisvesting niet hoeft te wachten op het investeringsplan,
ook gelet op de motie van De Graaf, Melkert en Dijkstal. Ik vraag de minister
zijn kracht en creativiteit volledig hiervoor in te zetten en zich vooral
niet al te bescheiden op te stellen bij de claim op de middelen voor de huisvesting.D66 wil niet investeren in schaalvergroting zoals wordt bepleit in de
beleidsbrief, maar juist in schaalverkleining. Voor ons zou bestuurlijke schaalvergroting
in het basisonderwijs alleen bespreekbaar zijn, als tegelijkertijd een overtuigend
traject voor schaalverkleining werd doorgevoerd. Maar dat moet dan ook wel
echt handen en voeten krijgen. Het moet een vertaling krijgen in de normen
voor stichting en splitsing, maar vooral ook in de huisvestingsmiddelen. Als
voorbeeld van geslaagde schaalvergroting verwijzen naar de ROC's en het MBO,
overtuigt ons geenszins, want nergens is de schooluitval zo groot als bij
de ROC's.De heer Mosterd (CDA):Wat bedoelt mevrouw Lambrechts nu precies? Zij is tegen de schaalvergroting.
Als het al moet, dan moet er een schaalverkleining tegenoverstaan. Ik snap
niet wat zij bedoelt met dat laatste.Mevrouw Lambrechts (D66):Het gaat dan om de lessituatie. De inspectie constateert in het laatste
verslag dat wij niet in staat zijn geweest om de intentie waar te maken om
binnen de grote bestuurlijke schaal de kleine leersituatie te handhaven, met
alle gevolgen van dien, speciaal voor de kinderen die zo'n kleinere situatie
echt nodig hebben. Dat moeten wij ons aantrekken. Wij moeten niet meteen weer
zo'n pad van bestuurlijke schaalvergroting ingaan. Wij moeten eerst maar eens
kijken hoe wij de kleinschalige leersituatie kunnen neerzetten. Als wij dat
gegarandeerd hebben, kunnen wij vervolgens bezien of wij op onderdelen bestuurlijke
samenwerking of schaalvergroting kunnen realiseren.De heer Mosterd (CDA):Mevrouw Lambrechts heeft het CDA aan haar zijde. Wij zijn ook niet voor
schaalvergroting. Kan die schaalverkleining echter wel genormeerd worden? Moeten de scholen die verkleining in die klassituatie niet zelf
waarmaken? Kunnen wij daar wel regels of normen voor geven? Ik heb het idee
dat scholen dat in hun cultuur zelf moeten waarmaken.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben blij u weer aan mijn zijde te vinden als het gaat om de kleine
schaal. Binnen de regelvrije school kunnen wij in geen geval de klassituatie
regelen. Bij een gewone school kan het natuurlijk wel. Wij kunnen bijvoorbeeld
de normen voor stichting en splitsing, voor huisvesting aanpassen. Dat kost
wel wat, met name in de huisvestingssfeer. En ik denk dat daar een grote belemmering
zit.Mevrouw Barth (PvdA):Wij delen het belang dat mevrouw Lambrechts hecht aan een geborgen omgeving
voor kinderen op scholen. Bestuurlijke schaalvergroting hoeft dat volgens
mij niet in de weg te staan. Er zijn ook heel veel besturen die er heel goed
in slagen om beide dingen te combineren. Ik ben er bang voor dat mevrouw Lambrechts
niet alleen een prijs betaalt in geld, want het kost inderdaad nogal wat om
een en ander terug te draaien, maar ook het proces van autonomie, dat de bewindslieden
in de beleidsbrief scherp hebben neergezet en dat wij zo steunen, onder druk
zet. Met een kleine bestuurlijke schaal klinken wij scholen nog voor jaren
vast aan de centrale regelgeving van het ministerie. Dat kan toch nooit de
bedoeling zijn?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik weet niet of dat altijd zo is. Vaak rekent men zich met een grote schaal
van tevoren rijker dan men uiteindelijk wordt. Een goed voorbeeld is dat van
de gemeentelijke herindeling. Daarbij rekent men zich ook vaak rijk, terwijl
het altijd reuze tegenvalt als het resultaat uiteindelijk bereikt is. Ik geef
toe dat voor bepaalde taken, bijvoorbeeld het wachtgeld en de vervanging,
een grotere schaal wel degelijk van belang is. De vraag is of je dat ook op
een andere manier kunt realiseren en of de impulsen niet veel meer op schoolniveau
zouden moeten worden neergelegd. Dan kan de school uitmaken hoe het wordt
ingezet, zoals nu ook met vervangingspools wel gebeurt.Mevrouw Barth (PvdA):Ik hoop niet dat ik alle discussies over herindeling met uw fractie nog
eens moet overdoen. Mijn herinneringen zijn niet allemaal even mooi. Mevrouw
Lambrechts maakt het onmogelijk om over te gaan tot de optimale autonomie,
in casu lumpsumbekostiging. Waarom hebben wij in het voortgezet onderwijs
lumpsumbekostiging? Omdat daar schaalvergroting heeft plaatsgevonden en de
sector er klaar voor was. Dat kan niet als je de schaal te klein houdt.Mevrouw Lambrechts (D66):Als de schaal te groot is, gaat er ook weer heel veel verloren. Wat de
optimale schaal is, moeten wij nog maar bekijken. Ik stel vast dat de onderwijsinspectie
prominent constateert dat wij er niet in geslaagd zijn om de kleine onderwijssetting
te handhaven binnen de grotere schaal. Dat is een teken aan de wand dat u
zou moeten alarmeren.Mevrouw Barth (PvdA):Ik word altijd gealarmeerd als het ergens niet lukt. Dat is een slechte
zaak. Ik vind dat mevrouw Lambrechts het te kort door de bocht formuleert
als zij stelt dat de inspectie vaststelt dat het niet is geslaagd. Afgelopen
vrijdag was ik nog op een basisschool in Amsterdam waar het prima lukt met
een bestuur met 35 scholen onder zich.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Laat mevrouw Lambrechts nog maar een poosje doorgaan, want
mijn fractie is altijd tegen de schaalvergroting geweest. Het verbaasde mij
positief dat mevrouw Lambrechts zei dat de stichtings- en opheffingsnormen
ook ter discussie konden komen. Dat kan alleen maar tot schaalverkleining
leiden. Dat lijkt mij winst. Is mevrouw Lambrechts spijtoptant, kijkend naar
de wetsvoorstellen die wij onlangs hebben behandeld?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik zou daar in elk geval over willen praten. Ik heb dat bij de discussie
over het plan van scholen aangegeven. Staatssecretaris Adelmund heeft al toegezegd
dat zij daar met ons over gaat praten. De kwestie van het gymnasium heb ik
er toen ook bij gehaald. De grootste kostenfactor zit overigens in de huisvesting.
Dat kost gemeenten heel veel geld. Daar waar het nog wel kan, met de regel
in de hand, is het voor gemeenten heel onaantrekkelijk in het kader van de
huisvesting.De heer Van der Vlies (SGP):De huisvesting is ook zo'n punt, maar ik vroeg mevrouw Lambrechts naar
de stichtings- en opheffingsnormen.Mevrouw Lambrechts (D66):Die kwestie heb ik aangekaart bij de discussie over het plan van scholen –
de heer Van der Vlies was daarbij – en niet voor de eerste keer dit
jaar.De heer Van der Vlies (SGP):Wanneer stemden wij voor het laatst over een wetsvoorstel dat de stichtings-
en opheffingsnormen omhoog deed gaan?Mevrouw Lambrechts (D66):Dat zou ik niet weten.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is nog niet zo lang geleden.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik kan mij daar niets van herinneren. Het was vóór mijn
tijd vermoed ik.De heer Van der Vlies (SGP):Daar vergist mevrouw Lambrechts zich echt in.Mevrouw Lambrechts (D66):Dan schijn ik een black-out te hebben. Misschien hoor ik nog in de eerste
termijn van de heer Van der Vlies wanneer dat is geweest.Dan de schoonmaakkosten, gerelateerd aan de huisvesting. Ik weet dat het
maar een gebaar is, maar ik heb geprobeerd om toch iets te doen aan die blijvende
geluiden dat wij zo laag bekostigen wat dat betreft dat scholen stinken naar
wc's. Dat is heel ongezond. Daarom heb ik een amendement laten voorbereiden
om, wetend dat het niet voldoende is, toch een stap voorwaarts te kunnen zetten
bij een onderwerp dat ons ter harte gaat. Toch kan ik er in de begroting niet
meer voor vinden dan die 10 mln. Dit amendement heb ik samen met de heer Cornielje
ingediend.Dan kom ik te spreken over het investeren in de toegankelijkheid van het
onderwijs. Dat is heel belangrijk. Het mooie is dat dit niet veel hoeft te
kosten. Er is wel degelijk reden ons op dit moment zorgen te maken, meer dan
een aantal jaren geleden, over de toegankelijkheid van het onderwijs. Was
er vier, vijf jaar geleden nog sprake van een overschot aan
leerkrachten en een dalend aantal leerlingen, zeker in het VO, nu is er sprake
van het omgekeerde, namelijk van een tekort aan leerkrachten en een groei
van het aantal leerlingen. In die omstandigheden is het begrijpelijk, maar
desalniettemin verwerpelijk dat veel scholen veel minder vrij toegankelijk
zijn dan een aantal jaren geleden. Het lijkt erop dat kinderen die extra zorg
nodig hebben daar als eerste de dupe van worden. Allochtone kinderen ja, maar
dan ook autochtone kinderen. Voorbeelden van het afgelopen halfjaar: Deventer,
Ede en Stein in de afgelopen zomer. Daar werden drie autochtone leerlingen
niet op een VMBO-school toegelaten. In Rotterdam zat ook een aantal leerlingen
thuis. Maar er blijken nog veel effectievere manieren te zijn om leerlingen
buiten de deur te houden. Wat te denken van de kartelafspraken die vier scholen
in Rotterdam maakten, waardoor verzoeken tot toelating op één
van de andere scholen niet werden gehonoreerd? Voorts blijken er heel slimme
constructies te zijn die het kennelijk wel mogelijk maken een hogere ouderbijdrage
te vragen. Het kan zijn dat dit niet volgens de wet is, maar dat weet ik niet
zeker. Je kunt namelijk het lidmaatschap van een vereniging eisen als voorwaarde
voor toelating en daar een heel hoge ouderbijdrage voor vragen. Het wordt
echter nog gekker. Wie die heel hoge verplichte ouderbijdrage niet kan betalen,
wordt door de school doodleuk eerst naar het steunfonds en dan naar de bijstand
verwezen. Dan krijg je de situatie dat leraren worden gefinancierd door de
bijzondere bijstand. Dat is toch niet te geloven! Het is nog maar een jaar
of vier geleden dat leerlingen een fiets cadeau kregen wanneer ze zich kwamen
aanmelden. Nu moeten ze kennelijk een kruiwagen meebrengen om binnen te komen.
En wat te denken van de scholen waar je als ouder je kind al vanaf 10 maanden
aan moet melden, om het met 4 jaar toegelaten te krijgen? Wie minder strategisch
opereert of gewoon de weg niet kent en zijn kind met vier jaar aan komt melden,
grijpt mis. Je hoeft niet bijzonder intelligent te zijn om te zien dat het
verminderen van de toegankelijkheid van die scholen het eerst die kinderen
treft die extra zorg nodig hebben, kinderen van ouders die de weg niet kennen
of kinderen van ouders die minder te besteden hebben en zich de ouderbijdrage
niet kunnen permitteren.De heer Van Bommel (SP):Met betrekking tot die ouderbijdrage deel ik de zorgen van mevrouw Lambrechts.
Op sommige scholen wordt het vrijwillige karakter inderdaad omgezet in een
verplicht of semi-verplicht karakter. Dat is al eerder geconstateerd, ook
door de inspectie. Wat is echter de conclusie van D66 op dat punt? Kennelijk
is de inspectie niet in staat en dus ook de regering niet, om dat vrijwillige
karakter te garanderen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik weet niet of dat zo is. Dat wil ik eerst horen van de staatssecretaris.
Er zijn hier al veel pleidooien gehouden, maar op zich wordt vanuit alle hoeken
hetzelfde gezegd: er moet een keuzevrijheid zijn, er moet een leerrecht zijn,
er moet toegang tot de scholen zijn. Dat is wat wij allemaal willen. Ik zou
willen dat wij aan de Onderwijsraad of het Sociaal en cultureel planbureau
of de Wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid een beoordeling vragen
van de situatie. Tot nu toe heb ik van de staatssecretaris nog geen erkenning
gekregen dat het überhaupt voorkomt dat de scholen minder toegankelijk
zijn of dat leerlingen geweigerd worden. Er moet dus eerst een beoordeling
van de situatie komen. Verder moeten er voorstellen komen voor hoe die toegankelijkheid
zou kunnen worden vergroot. Daar mogen alle suggesties die zijn gedaan bij
gebruikt worden. Bekeken moet worden of een leerrecht, de vrijheid om een
school te kiezen en de toegankelijkheid van de scholen kunnen worden verankerd.
Dit moet liefst niet gebeuren via een aanpassing van artikel 23, want dan
zitten deze kinderen over zes jaar nog niet op school. Het moet sneller kunnen.De heer Van Bommel (SP):Ik heb mij beperkt tot de ouderbijdrage. Ik zou het prettig vinden als
mevrouw Lambrechts zich daar ook toe zou beperken. Zij heeft namelijk kritiek
op dat punt en zij signaleert dat er op dat punt sprake is van onregelmatigheden.
De rapporten wijzen ook in die richting. Wat vraagt mevrouw Lambrechts aan
de regering om op dat punt aan verbeteringen te organiseren?Mevrouw Lambrechts (D66):Als wij afspreken dat de ouderbijdragen vrijwillig moeten zijn, moeten
zij dat ook echt zijn. Als zou kunnen wat wij willen, als dat binnen de wettelijke
regels kan, dan kan dat voor alle scholen. Het kan of het kan niet. Als het
niet kan, moeten daar sancties op volgen en als het wel kan, kan het voor
iedereen, maar dan stel ik wel vast dat dat niet de intentie is van hetgeen
wij afspreken en wat ook in de beleidsbrief staat. Daar staat uitdrukkelijk
in dat het vrijwillig moet zijn.De heer Van Bommel (SP):De regels zijn volstrekt helder: vrijwillig is vrijwillig. Maar de praktijk
is een andere. Dat signaleert u. Daarom moet u met een voorstel komen of aan
de regering vragen die praktijk te veranderen. Waarom doet u dat niet?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik doe een voorstel. Dat mijn voorstel u niet aanstaat, is een andere
zaak. Doet u uw eigen voorstel en kijk of u daar een meerderheid voor kunt
krijgen. Ik denk dat de route om met elkaar te kijken of er een instantie
is die voor ons in beeld kan brengen wat er aan de hand is en suggesties kan
doen voor hoe die toegankelijkheid zo snel mogelijk vergroot kan worden, een
heel redelijke is. Ik hoop dan ook dat de staatssecretaris daarin mee wil
gaan.De heer Mosterd (CDA):U zegt dat u het liefst niet via artikel 23 wil regelen. Ik snap dat echter
niet. Al die problemen die u noemde, hebben toch geen relatie met artikel
23? U spreekt over heel andere dingen.Mevrouw Lambrechts (D66):U heeft in zoverre gelijk, dat het gaat om een angst om kinderen binnen
te krijgen die extra hulp nodig hebben. Tegelijkertijd speelt ook het element
mee dat dankzij de vrijheid van richting en inrichting – ik probeer
het zo voorzichtig mogelijk te formuleren – het gemakkelijker is voor
bijzondere scholen om een noemer te vinden om deze kinderen niet aan te hoeven
nemen.De heer Mosterd (CDA):Ik heb er moeite mee dat u dat zo stelt. Ik kan namelijk niet uit de gegevens destilleren dat de oorzaak daarvoor bij artikel 23 ligt. Dat maakt
mij erg kritisch op dat punt. Ik vind ook dat leerlingen op een bepaald moment
toegelaten moeten kunnen worden. Zulk soort situaties zijn verwerpelijk, maar
om dit naar artikel 23 te schuiven, is niet terecht.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik schuif het juist niet naar artikel 23. Ik ben blij dat de heer Mosterd
mij nog een kans geeft, maar het is al minstens de achtste keer dat ik dat
formuleer of op schrift stel: ik denk dat het helemaal niet nodig is om artikel
23 aan te passen om te regelen wat wij geregeld willen hebben. Anderen beweren
telkenmale dat dit niet mogelijk is omdat je daarvoor artikel 23 zou moeten
veranderen. Dat doet trouwens niet iedereen; ik heb natuurlijk ook zo mijn
onderwijsjuridische bijstand op dat punt.Voorzitter! Ik wil ook investeren in een overtuigende aanpak van de versnippering
en de overladenheid. Als er iets is wat de kwaliteit en de toegankelijkheid
van ons onderwijs ernstig schaadt, dan is het wel de versnippering en de overladenheid.
Het kan geen toeval zijn dat zich in alle sectoren van het basisonderwijs
en het voortgezet onderwijs hetzelfde euvel manifesteert: eerst in het basisonderwijs,
vervolgens in de tweede fase, toen het VMBO en nu de basisvorming. Dat gaat
niet vanzelf over. De basisvorming is in de oorspronkelijke opzet, gemeten
naar de oorspronkelijke doelstellingen, mislukt. Mag dat alsjeblieft gezegd
worden? "Mislukt" is misschien ook een fout woord.De route die staatssecretaris Adelmund nu bewandelt, is een doodlopend
pad. Geen kerncurriculum, geen echte vrije ruimte. Alle hete aardappels worden
doorgeschoven naar een volgende regeerperiode. Een gemiste kans om te laten
zien dat wij niet alleen overladen en versnipperde programma's kunnen maken,
maar ze ook weer op orde kunnen krijgen. Om die reden voelt D66 er dan ook
helemaal niets voor om enorme bedragen te steken in het optuigen van de basisvorming,
zoals de PvdA voorstelt. Een slecht plan wordt niet beter als je er een zak
met geld tegenover zet.Mevrouw Barth (PvdA):Deze stellingname verbaast mij toch een beetje. Volgens mij is mevrouw
Lambrechts net als onze fractie tegen het verkorten van de schoolweek van
32 naar 30 uur. Klopt dat?Mevrouw Lambrechts (D66):Als geïsoleerd voorstel. Dat is het grote verschil tussen mevrouw
Barth en mij. Zij maakt daar een belangrijk kernpunt van. Als dit het enige
voorstel was dat eruit was gekomen, hadden wij het niet acceptabel gevonden.
Als onderdeel van een totaalvoorstel, met een kerncurriculum en minder vakken,
was het voor ons heel acceptabel geweest. Graag zelfs.Mevrouw Barth (PvdA):Mevrouw Lambrechts vindt het dus aanvaardbaar dat kinderen korter naar
school gaan? Dat verbaast mij, want zij is tegen de vierdaagse schoolweek
in het basisonderwijs.Mevrouw Lambrechts (D66):Ja. Nu twee uur eraf halen, betekent alleen maar dat je de 15 vakken in
30 uur moet gaan geven in plaats van in 32 uur. Dat is een nog grotere versnippering.
Daar kan ik geen voorstander van zijn. Ik wil eerst zien hoe je in zo'n pakket
van 30 uur een acceptabel, een minder overladen en minder versnipperd programma
gaat aanbieden.Mevrouw Barth (PvdA):Dan nu even los van de inhoudelijke discussie over de basisvorming. Is
mevrouw Lambrechts het niet met ons eens dat, hoe dan ook, het voortgezet
onderwijs een investering van 250 mln. heel goed kan gebruiken en dat dit
prioriteit verdient vergeleken met de rest van de investeringen die zijn gedaan?Mevrouw Lambrechts (D66):Zeker, 250 mln. is voor het voortgezet onderwijs geen cent te veel, maar
ik zou het een buitengewoon slechte route vinden om eerst een plan –
met alle respect: dat ik niks vind – neer te leggen en daartegenover
zoveel geld te zetten. Je zou het geld dat je kennelijk bereid bent om te
investeren, moeten gebruiken om een fatsoenlijk plan op tafel te krijgen en
daarover overeenstemming met het veld te krijgen. Met wat geld in de hand
lukt dat natuurlijk een stuk makkelijker.Mevrouw Barth (PvdA):De staatssecretaris had en heeft overeenstemming met het veld. Het veld
wil wat maken van de basisvorming. Als mevrouw Lambrechts zegt dat de basisvorming
is mislukt, verwijt zij een zaailing dat het geen boom is. Zo is het gewoon.
Het veld wil voor de basisvorming gaan. Het doet alleen een klemmend beroep
op de staatssecretaris en de Kamer om de ruimte te creëren om dat mogelijk
te maken. Waarom legt mevrouw Lambrechts dat klemmende signaal van het veld
zo gemakkelijk naast zich neer?Mevrouw Lambrechts (D66):De basis voor een verbetering is niet goed. De kern van de problemen is
de overladenheid en de versnippering. Ik zie niks in de voorstellen van de
staatssecretaris, noch in de 250 mln. Ik zie niet in dat wij door het investeren
van dat geld de belangrijkste knelpunten over een of twee jaar hebben opgelost.
Ik zie de relatie niet.De voorzitter:Mevrouw Barth, ik denk niet dat u het nog met elkaar eens wordt. Ik had
bovendien al gezegd dat het uw laatste interruptie was.Mevrouw Barth (PvdA):Dat heb ik niet gehoord.De heer Rabbae (GroenLinks):Afgezien van wat mevrouw Lambrechts van het plan van de staatssecretaris
vindt: het veld schreeuwt om middelen om de leerkrachten voldoende ruimte
te bieden, in te spelen op deze vernieuwing. Toch voelt mevrouw Lambrechts
daar niets voor.Mevrouw Lambrechts (D66):Welke vernieuwing behelst dat voorstel?De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb het niet over het voorstel van de staatssecretaris. De sector zelf
zegt middelen nodig te hebben om de leerkrachten de ruimte te geven, zich
deze ontwikkeling eigen te maken.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vrees dat ik in herhaling verval. Maar neem dan een plan waar je al
een eind mee gevorderd bent! Neem het VMBO of de tweede fase, maar niet deze
voorstellen voor de basisvorming! Laat de heer Rabbae ze nog eens lezen. Ik
kan niet vaak genoeg zeggen wat een doodlopend pad het volgens mij is. De
vraag is eerder of wij in het VMBO met een HAVO-VWO-programma
de basisvorming in deze vorm nog nodig hebben. Misschien moet er wel een klein
kerncurriculum en heel veel vrije ruimte komen waarin scholen de eigen programma's
en het eigen niveau vorm kunnen geven. Dat zou de route zijn waarvoor wij
kiezen.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is uw alternatief?Mevrouw Lambrechts (D66):Ja, dat is mijn alternatief. Ik zie het er in deze periode niet meer van
komen. Dat vind ik spijtig en een gemiste kans, want ik had er wel mijn hoop
op gevestigd. Wij hadden afgesproken dat er een evaluatie zou komen. Er ligt
een goede evaluatie van het onderdeel basisvorming. Na dertien maanden had
ik daar een plan bij verwacht. Ik had niet verwacht dat dezelfde vragen en
opmerkingen, die toen al in het advies van de onderwijsinspectie stonden en
in de eerste reactie van de staatssecretaris, met vraagteken zouden worden
doorgestuurd naar de Onderwijsraad.Voorzitter! Wij willen graag investeren in sterke en zelfstandige scholen.
Ik heb meer dan eens in deze Kamer mijn zorg geuit over scholen die als doodzieke
patiënten aan de beademing worden gelegd. Toch vraag ik de staatssecretaris
en de minister wat meer expliciet te zijn. Het is allemaal nog zo globaal!Wij pleiten voor verregaande delegatie aan de schoolleider. D66 pleit
voor de inzet van schoolbudgetten op schoolniveau, voor bundeling van schoolbudgetten
met andere budgetten, voor integraal personeelsbeleid, formatie schoolleiding,
competentiebeloning, school- profielbudget, arbeidsmarktknelpunten en, niet
te vergeten, de middelen die beschikbaar komen voor het verzilveren van de
ADV. Dit alles zou mooi gebundeld kunnen worden. Ik wil het in deze periode
niet te snel over een lumpsumbekostiging praten. Maar het zou een mooi budget
voor eigen speelruimte kunnen zijn, zonder onmiddellijk regelvrije zones in
te stellen, waarvan de scholen zelf zeggen veel behoefte te hebben.Voorzitter! Ik kom toe aan het beroepsonderwijs volwasseneneducatie. De
Koers BVE spreekt ons aan. Twee punten zijn van het hoogste belang, te weten
de contacturen en de examens. Hoe minder contacturen, hoe groter de kans op
uitval. Hoe slechter de examens, hoe minder richtinggevend zij zijn voor het
onderwijs en hoe minder het civiele effect. Dat is slecht voor alle partijen,
zeer in het bijzonder voor de studenten en leerlingen zelf, omdat hun kansen
en perspectieven daardoor verminderen.Wij vragen de minister voorlopig vast te houden aan de norm van 1000 uren.
Die hoeft niet rigide te worden ingevuld. Is het juist dat daaraan vasthouden,
betekent dat het ook bekostigingsconsequenties heeft? Wil de minister dat
dan duidelijk maken en verwerken in zo'n investeringsplan in wording. Wil
hij daarvoor dan ook ruimte reserveren? Over verbetering van de examens heb
ik graag met de heer Cornielje een amendement ingediend om daarvoor wat financiële
ruimte te reserveren.Ook bij het hoger onderwijs lijkt het tij te keren. Voor het eerst wordt
de toename van de groei van het aantal studenten weer bekostigd. Dat verdient
een compliment. De toename van het budget loopt in de loop der jaren niet
parallel met de verwachte groei. Zou het niet verstandig zijn opnieuw met
het HBO en het WO tot een bekostigingsbandbreedte te komen? Er is al eerder
een afspraak over die bandbreedte geweest. Wij zijn daar nu vanaf. De bekostiging
vertoont nu weer een neerwaartse lijn. Zo'n afspraak over de bandbreedte zou
voor de toekomst meer zekerheid geven.Ik kom te spreken over de bachelors en de masters. Wie aan de structuur
van bachelor en master denkt, denkt bijna intuïtief aan drie plus twee.
Toch vind ik dat wij de discussie over de invulling niet op die manier zouden
moeten starten. Wij pleiten ervoor om de discussie over de vorm en de duur
te voeren vanuit de inhoud en de beoogde kwaliteit. Daarvoor is een deugdelijke
accreditatie van groot belang. Wij hebben ons sterk gemaakt voor zo'n accreditatieraad.
Het liefst zou ik zien dat er ook onmiddellijk een internationale dimensie
aan die accreditatie zou zitten, omdat op die wijze pas echt een vergelijking
van niveau en kwaliteitsstandaard mogelijk is. En daar was het om begonnen.
Het ging niet alleen om het plakken van etiketten, maar juist ook om het in
beeld brengen van het niveau. Als uit die accreditatie zou blijken dat, om
tot een geloofwaardig, internationaal erkend bachelor- en masterniveau te
komen, er voor een groter aantal opleidingen dan nu het geval is vijf jaar
nodig is, dan vraag ik de minister om dat bespreekbaar te laten zijn. Uiteindelijk
zal dat in de bekostiging dan ook een vertaling moeten krijgen. Anders zijn
die studenten immers de dupe. Dat kan niet de bedoeling zijn. Kan de minister
zich vinden in die afspraken.Ik kom te spreken over de topopleidingen. Wij ontvingen dit weekend de
reactie inzake de invulling van het bachelor-mastersysteem. Ik denk dat ik
daar in de marge van deze begroting niet vreselijk veel over kan zeggen, maar
ik wil wel opmerken dat het mij opviel dat de minister in 2001 wil investeren
in het opzetten van topmasteropleidingen. Dat vind ik een beetje hetzelfde
als een huis bouwen en beginnen met de bovenverdieping. Dat vind ik niet alleen
niet logisch, maar het wordt ook nooit een stevig huis. Waarom wordt er niet
eerst geïnvesteerd in de basis, in het opzetten van een goed systeem
en de route die ik zojuist heb aangegeven? Waarom wil hij beginnen met de
topmasters?Ik sluit mij aan bij de woorden van anderen over de tweede en derde studie.Het Aspasia-programma bestaat nog niet zo lang, maar is buitengewoon effectief.
Het helpt vrouwelijke wetenschappers om versneld op die carrièreladder
door te stromen. Dat heeft zo goed gewerkt dat de bodem van dit kleine fonds
nu bijna in zicht is. Ik stel voor om dat opnieuw met eenzelfde bedrag van
1,8 mln. te verdubbelen. Ik heb daartoe samen met collega Cornielje een amendement
ingediend.Voorzitter! Ik wil ten slotte nog iets zeggen over de financiële
positie van de lokale en regionale omroepen. Op dat punt zijn eerder amendementen
door collega Bakker ingediend. De Kamer heeft zich herhaaldelijk uitgesproken
over de noodzaak van een structurele verhoging van de middelen voor de lokale
en de regionale omroep. Ik begrijp dat het kabinet die verhoging wel voor
het jaar 2000 heeft doorgevoerd, maar niet structureel. Dat was kennelijk
niet de wens van de Kamer. De heer Zalm heeft daarover ook schriftelijke informatie
naar de Kamer gestuurd. Die blijkt teleurstellend te zijn.
Mag ik daarop een reactie van deze minister?De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! Om het uiterst belangrijke, primaire proces in
het onderwijs, het onderwijsleerproces, zo goed mogelijk te laten verlopen,
vervult de regering een belangrijke voorwaardenscheppende rol. Die rol krijgt
extra betekenis nu het onderwijs op diverse fronten helaas onder druk staat,
ondanks een voor de laatste jaren verhoudingsgewijs ruime begroting.Ik heb vier thema's: grondwettelijke aspecten, de onderwijsbeleidsbrief,
de arbeidsmarktknelpunten en de huisvesting. Ik ga tevens in op de uitnodiging
van mevrouw Lambrechts om over de schaalverkleining te spreken.In de eerste plaats staat het duale onderwijsbestel en de daarmee verbonden
vrijheid van onderwijs onder druk. Eerder dit jaar stelde collega Lambrechts
het toelatingsbeleid van bijzondere scholen ter discussie. De SGP-fractie
kan met de inmiddels van de staatssecretaris terzake verkregen antwoorden
goed leven. Dank daarvoor. De mogelijkheid om de richting van een school ook
in het toelatingsbeleid tot uitdrukking te brengen, is van constituerende
betekenis voor het bijzonder onderwijs. Daarom mag deze mogelijkheid op geen
enkele wijze worden gedegradeerd. Dat laat onverlet dat ook mijn fractie van
mening is dat bijzondere scholen leerlingen niet op oneigenlijke gronden,
zoals etnische herkomst of onderwijsachterstand, mogen weigeren.Onlangs ontving de Kamer een notitie van staatssecretaris Adelmund over
de samenwerkingsschool. Daaruit blijkt dat zij het advies van de Onderwijsraad
om de Grondwet te wijzigen overneemt, maar die niet, zoals de Onderwijsraad,
beperkt tot uitzonderingssituaties. De SGP-fractie betreurt dat zeer. Mijn
fractie blijft van mening dat de samenwerkingsschool een principieel onzuivere
constructie is en dus zeker geen volwaardige plaats in ons duale onderwijsbestel
mag innemen. Uiteraard zullen wij over dit onderwerp nog uitgebreid komen
te spreken. Datzelfde geldt voor de positie van de ouders in de school, medezeggenschap,
en de bevoegdheden van de inspectie, waarbij nadrukkelijk grondwettelijke
aspecten in het geding zijn.Ten aanzien van de positie van de ouders hecht ook mijn fractie grote
waarde aan hun betrokkenheid bij het schoolleven. Deze betrokkenheid mag echter
geen inbreuk maken op de eigen verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag.
In mijn visie is er idealiter een interactie tussen het bestand aan ouders
en het bevoegd gezag. Hoe staat de staatssecretaris tegenover de gedachte
om een vorm van ouderbetrokkenheid verplicht te stellen, maar de invulling
daarvan geheel aan de scholen zelf over te laten? Dat zou een autonomievergroting
zijn.Voorzitter! Mijn fractie kan zich in grote lijnen verenigen met de in
de onderwijsbeleidsbrief gepresenteerde besturingsfilosofie. De beoogde verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid en onderwijsveld is echter zodanig onder woorden gebracht
(evenwicht tussen kwaliteit, toegankelijkheid en variëteit) dat de regering
daar in concreto eigenlijk nog alle kanten mee op kan. De sturing via wet-
en regelgeving mag dan afnemen, maar evenredig daaraan neemt de sturing via
andere beleidsinstrumenten, zoals overreding, (inspectie), subsidie, (schaalvergroting)
wel toe. In de praktijk wordt die sturing soms als veel dwingender ervaren.
Welke garantie geeft de minister dat scholen bij meer beleidsvrijheid binnen
de door de overheid te stellen kaders ook daadwerkelijk meer autonomie zullen
krijgen?De beleidsbrief is sterk gericht op de maatschappelijke behoefte aan scholing.
Aan de meer inhoudelijke, onderwijskundige aspecten wordt veel minder aandacht
besteed. Vanuit de positie van de regering is dat terecht, maar voor de scholen
is hun eigenheid van groot belang. Toch kiest de minister in de beleidsbrief
met het benadrukken van variëteit een bepaalde richting. Wat zijn voor
de minister de grenzen aan die variëteit? En hoe past het overdragen
van gemeenschappelijke waarden en normen in de gekozen beleidslijn? Naar de
mening van mijn fractie mag de nadruk op variëteit niet leiden tot relativisme,
laat staan daaruit voortkomen. Naar onze stellige overtuiging is er veel te
onderwijzen dat goed en nuttig is voor alle leerlingen. Niet in de laatste
plaats betreft dat een bijbels genormeerde visie op het wereldgebeuren en
het menselijk leven. Eigenlijk zou elke leerling in ons land die stof te verwerken
moeten krijgen.Het verheugt mij dat de bewindslieden blijkens de beleidsbrief ervan overtuigd
zijn dat er in het onderwijs flinke investeringen noodzakelijk zijn. Zij melden
een reeds gestarte verkenning naar de knelpunten op middellange termijn. Op
een aantal punten zijn de investeringsbehoeften meer dan duidelijk. Ik noem
drie voorbeelden: materiële bekostiging, huisvesting en ICT. Er is dus
snel een daadkrachtige aanpak nodig, een meerjareninvesteringsplan inderdaad,
met een inspanningsverplichting al voor het eerstkomende begrotingsjaar, dus
2001. Daar spreken wij nu wezenlijk over. Najaarsnota en Voorjaarsnota maken
dat volgens mij mogelijk. Die kansen moeten wij dus pakken. De begroting voor
het jaar 2002 wordt ook in het komende halfjaar voorbereid. Dat moet natuurlijk
een riante begroting worden. En daar zal Paars ook wel voor zorgen, want 2002
is het verkiezingsjaar en daar houd je wat voor achter in de knip. Zo is dat!Voorzitter! Ik kom nu tot de arbeidsmarktknelpunten. De werkdruk in het
onderwijs is groot, maar de inzet en toewijding van de betrokken mensen zijn
nog groter. Ook ik kom in scholen, en ik ben regelmatig onder de indruk van
de sfeer, van de toewijding, van de inzet, van de inspanningen en van de offers
die worden gebracht. Prima zo. Ook mijn jongste zoon gaat tegenwoordig fluitend
naar zijn klasje op een basisschool in de regio, en dat is natuurlijk prachtig.
Nieuwe initiatieven, mooie projecten, zo moet het. Maar het kan helaas niet
overal. Daar zullen wij dus wat aan moeten doen.De docenten in Nederland maken per jaar veel meer uren dan de gemiddelde
norm in de OESO-landen. Die is voor het voortgezet onderwijs 750 uur en onze
docenten maken 900 uur. Dat scheelt nogal wat. Wat zie je dan? Dat ook het
ziekteverzuim helaas heel groot is. Zou dat wat met elkaar te maken kunnen
hebben? Het verminderen van het aantal lesuren per docent – daar denk
je dan gauw aan – is gezien de situatie op de arbeidsmarkt geen
reële optie. Overigens heeft de beslissing van de staatssecretaris met
betrekking tot de uren in de basisvorming tot veel frustratie in het onderwijsveld
geleid. Daar hebben collega's al over gesproken en daar komen wij nog in ander
verband over te spreken. Ik ga er nu verder aan voorbij. Het lijkt erop dat
de staatssecretaris een moeilijke beslissing voor zich uit schuift. Om tegemoet
te komen aan de werkdruk in het onderwijs moet met name worden gedacht aan
het creëren van ondersteunende functies en goede arbeidsvoorwaarden,
zoals een eigen werkruimte voor docenten. Welke voornemens heeft de minister
op dit gebied? In het kader van de verzuimbestrijding doet het onderwijsbureau
Dyade, het dienstencentrum te Ede, een aantal suggesties over de bekostigingssystematiek
van het vervangingsfonds. Ik zou willen dat de minister daar eens naar keek
en zich daarover verstond met het bestuur van het vervangingsfonds.Voorzitter! De uitstroom van directeuren uit het basisonderwijs is een
blijvende reden tot zorg. Er is weliswaar een begin van verruiming gekomen,
maar dat zet nog niet echt zoden aan de dijk, zeker gezien het aantal nieuwe
taken dat evenredig aan de deregulering op de locatieleiders afkomt. Hoe gaat
de minister op de voortgaande uitstroom van directeuren uit het basisonderwijs
reageren? Dat was vorig jaar een punt van zorg en wij dachten toen wat geregeld
te hebben via een motie die mijn naam draagt. Maar ik zie nog een grote uitstroom
en dat maakt mij best bezorgd.Als gevolg van het MOA-budget moet het nu mogelijk zijn om ook directeuren
van kleine scholen 17 uur, dus twee dagen, taakrealisatie te geven. Sommige
besturen nemen echter andere beslissingen. Hoe oordeelt de minister daarover
en moet dat niet worden voorkomen? Overigens ontvang ik signalen uit het onderwijsveld,
dat niet alle directeuren van kleine scholen kunnen komen tot een taakrealisatie
van 17 uur en dat er zelfs zijn die met de nieuwe formatieberekening in het
kader van de klassenverkleining erop achteruit zijn gegaan. Moet de minister
dat bevestigen en, zo ja, wat is zijn reactie daarop?Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Raakt de heer Van der Vlies met zijn verhaal over het al dan
niet inzetten van het MOA-budget voor de positie van de directeur niet ook
aan de discussie over de verhouding tussen bestuur en directeur die door de
onduidelijkheid die er vaak in heerst en door de spanningen die dat veroorzaakt,
ook een heel hoge werkdruk op de directie legt?De heer Van der Vlies (SGP):Ik denk dat dat, helaas, hier en daar zo is. Daar moeten we gewoon nuchter
in zijn. Mij bereiken natuurlijk ook wel eens signalen dat besturen hun eigen
prioriteiten hebben en ook wel in een keurslijf zitten van krapte, achterstanden
en zo, en dan binnen hun autonome bevoegdheid – waar ik, zoals u weet,
niet aan wil komen – hun eigen keuzen maken. Die schooldirecteuren hebben
dan wel eens het nakijken. Met die motie – die u royaal hebt gesteund,
wat ik niet snel zal vergeten – hadden wij gehoopt om een substantiële
oplossing hiervoor aan te reiken. In het CAO-overleg is er veel te lang over
gedaan om dit te verzilveren. Ook daarin zijn te lang andere prioriteiten
gehanteerd. Wij hebben de minister hierop aangesproken en er is wel wat gebeurd,
maar kennelijk wordt het niet overal zo bestemd.Mevrouw Barth (PvdA):Bent u het niet met ons eens dat het belangrijk is om de directeur niet
alleen materieel, maar ook immaterieel in een krachtigere positie te brengen?
Als mensen zich als professional kunnen ontwikkelen en als manager beleid
kunnen maken, dan doen zij hun werk ook lekkerder.De heer Van der Vlies (SGP):Daarvan kan ik alle consequenties niet overzien. Het zou betekenen dat
de directeur een krachtiger positie krijgt, maar ten opzichte van wie? Volgens
u ten opzichte van het bestuur. Dat bestuur moet adequaat functioneren, maar
het is wel autonoom. In mijn onderwijsvisie past het om daarvan af te blijven.Het oplossen van het lerarentekort vraagt om voortdurende inspanning.
Mijn fractie stelt voor om het geplande traject nader te faseren. Het gaat
dus niet om deze periode, maar om de periode erna. Als wij de mensen niet
hebben, dan kunnen we de zaak immers beter temporiseren terwille van doelen
die wel binnen handbereik liggen. Hoe denkt de minister daarover? Dat de arbeidsduurverkorting
nu volledig kan worden verzilverd, vindt mijn fractie een goede zaak. Over
de zij-instromers bestaat in het veld enige verontrusting. Er lijkt een zekere
versmalling op te treden. Signaleert de minister dat ook en wat is zijn oordeel
daarover? Kan de minister duidelijk aangeven wie precies voor een zij-instroomtraject
in aanmerking komen? Het is voor de beleidsafweging op scholen immers van
belang om te weten of er al of niet op subsidie kan worden gerekend.Mijn laatste punt betreft de huisvesting en het onderhoud: de knelpunten
uit de decentralisatie van de huisvesting per 1 januari 1997, het pingpongspelletje
tussen Binnenlandse Zaken en Onderwijs. Onderwijs heeft geen titel meer, Binnenlandse
Zaken zou creatieve oplossingen vinden. Het balletje is een paar keer heen
en weer gegaan, maar we hebben nog niets. Ja, er ligt een verzoek bij de Raad
voor de gemeentefinanciën om de systematiek in het Gemeentefonds aan
een kritisch oordeel te onderwerpen. Dat duurt allemaal lang en de knelpunten
duren voort. Dat was niet zo bedoeld. Ik wil de minister daarom toch nog maar
eens vragen om de schouders eronder te zetten. Het gaat niet om veel scholen,
maar om een overzienbaar aantal, waarbij het water tot aan de lippen staat.
Waarom moet het nog jaren duren? Laten wij eerlijk zijn, voordat alles is
geïmplementeerd zijn we weer een jaar verder.Ook over de huisvestingsconsequenties van het nieuwe beleid heb ik ooit
een motie ingediend. Ik kreeg een briljant betoog van de staatssecretaris:
er zouden harde afspraken met de VNG worden gemaakt, en de motie werd aangehouden.
Dat is nu al twee jaar geleden. Ik hoor echter alleen maar dat er problemen
zijn. Niet alleen in de huisvestingsfeer; de implementatieproblemen komen
daar nog eens overheen. Dit moet maar eens worden opgelost. De VNG spreekt
over 975 mln. Ik neem dat bedrag niet zomaar over, maar het gaat zeker over
veel geld. Of de minister of de staatssecretaris zeggen nu keihard toe dat
de huisvestingsconsequenties van nieuw beleid zullen worden meegenomen –
denk aan de algemene politieke beschouwingen en de daarbij ingediende motie –
of ik dien mijn motie opnieuw in. Ik weet zeker dat de collega's
er ook niet meer omheen kunnen en willen.Voorzitter! Ten slotte nog iets aan het adres van mevrouw Lambrechts.
Schaalverkleining, prima thema, ben ik altijd voor geweest! Ik stond zo-even
aan de interruptiemicrofoon en vroeg haar: hebt u dan geen kansen laten liggen?
Daar was u zich niet van bewust. Zullen we dan eens even kijken naar de agenda
van deze week? Kijk eens naar agendapunt 37. Daar staat wetsvoorstel 27014,
Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs, onder meer in verband met
leerlingenvervoer en de stichtings- en opheffingsnormen van afdelingen en
scholen voor voorbereidend beroepsonderwijs enz. Dat lijkt mij toch een kansje
voor ons samen om te amenderen, of zo. Helaas, dat wordt een hamerstuk. Daar
hebben wij dus geen tijd voor, voor de kerst. Laat ik dan een laatste handvat
geven. Wij hadden collega Koekkoek van de CDA-fractie een afscheidscadeautje
kunnen bezorgen in een van zijn laatste debatten voordat hij decharge kreeg
als Kamerlid. Dat hadden wij kunnen doen in de vorm van een amendement om
de stichtingsnormen omlaag te doen. Ik houd het voor mogelijk dat mevrouw
Lambrechts toen u dan voor heeft gestemd, maar ik denk het niet.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat laatste zal ik nakijken, maar het moet mij van het hart: baas boven
baas! Ik zal het nog eens met u doornemen.De heer Van der Vlies (SGP):Ach, wij kunnen toch nog wel een plagerijtje in een debat als dit inbouwen.De heer Schutte (RPF/GPV):Mevrouw de voorzitter! De minister is een liefhebber van de bergen. Het
liefst staat hij op een hoogvlakte om vandaar de indrukwekkende toppen om
hem heen te bewonderen. Die voorliefde is ook herkenbaar in zijn beleid als
minister van onderwijs. Hij ziet graag dat topprestaties worden geleverd,
maar tegelijk realiseert hij zich dat niet ieder tot zulke prestaties in staat
is. "Niet iedereen heeft hetzelfde talent" zei hij onlangs. Hij zal zich realiseren
dat deze beeldspraak ontleend is aan een van de gelijkenissen van Jezus, die
we in het Nieuwe Testament aantreffen. Toen ging het over drie mensen, die
elk een deel van het bezit van hun heer kregen om daarmee bij zijn afwezigheid
aan de slag te gaan. De één kreeg vijf talenten, de ander twee
en een derde één talent. De beide eersten gingen ermee aan het
werk en verdienden er respectievelijk vijf en twee bij. De man met het ene
talent was ontevreden en stopte het talent onder de grond. Bij terugkeer werden
de beide eersten geprezen en beloond, de derde werd gestraft, niet omdat hij
slechts één talent had maar omdat hij zelfs niet de moeite genomen
had dat ene talent naar de bank te brengen.Het getuigt dan ook van realiteitsbesef als de minister uitgaat van verschillen
tussen mensen die er zijn mogen. Ieder mens heeft zijn eigen capaciteiten
van zijn Schepper ontvangen, onderscheiden in aantal maar vooral in aard.
Ieder heeft dan ook de taak de hem geschonken talenten verder te ontwikkelen,
in dienst van de Gever, ten nutte van de samenleving. De vraag die ons als
politici vooral bezighoudt is welke taak de overheid daarbij heeft. Ik zou
deze kort als volgt willen samenvatten: de overheid moet ieder stimuleren
zijn talenten optimaal te gebruiken en moet eventuele belemmeringen daarbij
wegnemen, zodat ieder voorzover het van de overheid afhangt, gelijke kansen
op verdere ontplooiing krijgt.In het verleden klonken wel eens pleidooien om verder te gaan. Het bieden
van gelijke kansen aan ieder zou niet meer betekenen dan het bieden van gelijke
startvoorwaarden. Volgens een publicatie van de Wiardi Beckmanstichting uit
1971 – er zijn van die publicaties die je je leven lang vergezellen! –
onder de prikkelende titel "Verbeter de mensen, verander de wereld" zou het
er in die tijd van versnelde economische en technische ontwikkelingen –
toen al! – om moeten gaan, te zorgen dat de achterblijvers door extra
steun en begeleiding in de pas komen met de ontwikkeling. Dat beeld lijkt
mij niet het ideaal dat de minister voor ogen staat. Het sluit ook niet aan
bij de werkelijkheid van mensen die met uiteenlopende talenten toch voluit
aan hun maatschappelijke roeping kunnen voldoen.Bij het lezen van de begrotingsstukken en van verschillende uitspraken
van de bewindslieden kan ik mij niet aan de indruk onttrekken, dat zij wat
afstand willen nemen van het beleid van hun voorgangers. In hetzelfde interview
waarin hij van zijn liefde voor de bergen sprak, had de minister het ook over
een schip. Het onderwijs is als een log slagschip, dat slechts langzaam maar
zeker kan draaien. De noodzakelijke cultuuromslag is volgens de minister gaande.
Maar waarin bestaat nu precies die omslag welke de bewindslieden voorstaan?
Waarin willen zij iets anders dan hun ambtsvoorgangers?Als ik de beleidsbrief doorlees, kom ik daarin termen tegen als "sterke
autonome scholen". Maar die woorden hoor ik al vele jaren uit de mond van
achtereenvolgende bewindslieden van Onderwijs. Uiteraard kost de effectuering
daarvan tijd. Maar als beleidsdoel is het niet nieuw. Misschien zit het nieuwe
meer in de sterke nadruk welke gelegd wordt op de betekenis van onderwijs
en kennis voor de economie. Weliswaar relativeert de minister in antwoord
17 deze eenzijdige betekenis door erop te wijzen dat het vooral gaat om de
mondiale kennissamenleving en niet zozeer om de kenniseconomie, maar dat neemt
niet weg dat de minister een uitgesproken voorkeur lijkt te hebben voor het
denken in economische termen. Heel sterk komt dit tot uitdrukking als hij
in de memorie van toelichting ter onderbouwing van de keuze voor een leven
lang leren aangeeft wat de ambitie van het kabinet is, te weten van Nederland
de meest dynamische en welvarende regio in Europa te maken. Is dat inderdaad
het hoogste doel van het kabinetsbeleid? Zijn andere doelen, zoals een goed
klimaat voor de opvoeding van kinderen of ruimte voor allerlei vormen van
vrijwilligerswerk, daaraan ondergeschikt? Moeten alle ouders gestimuleerd
worden tot een leven lang leren of zou het welzijn van de samenleving er ook
mee gediend kunnen zijn als zij tijdelijk of blijvend prioriteit geven aan
opvoedings- of verzorgingstaken? Of anders geformuleerd: moeten we er niet
voor oppassen dat in de meest dynamische en welvarende regio van Europa ieder
het zo druk heeft dat hij of zij niet meer toekomt aan het omzien naar elkaar?Een duidelijk verschil met zijn ambtsvoorgangers komt naar voren in de
onomwonden belangstelling van de minister voor private financiering
van onderwijs. Er is vandaag al veel over gezegd. Zeker, ieder moet met publieke
financiering kwalitatief hoogwaardige opleidingen kunnen volgen, tot en met
een volwaardige opleiding in het hoger onderwijs. Maar dat gezegd zijnde,
is bij deze bewindslieden zo ongeveer alles mogelijk en welkom: ongelimiteerde
ouderbijdragen, sponsoring door het bedrijfsleven en volledig privaat gefinancierde
postinitiële opleidingen in het hoger onderwijs.De minister heeft er ook inhoudelijke argumenten voor: burgers kunnen
op die manier laten zien dat zij het belang van investeren in onderwijs en
scholing inzien. Anders geven ze hun geld toch maar uit aan een extra vakantie.
En voor wie dan nog bezwaar maakt, is er de waarschuwing dat bij een verbod
het geld ten goede komt aan onderwijs buiten het publieke bestel. Dit soort
argumenten maakt op mij niet zoveel indruk. Ze leiden maar af van het eigenlijke
punt in de discussie, te weten hoe ver de verantwoordelijkheid van de overheid
strekt. Dat ook buiten het publieke bestel onderwijs wordt gegeven, is naar
de aard van de vrijheid van onderwijs. Dat mensen daaraan geld willen besteden,
is hun verantwoordelijkheid. Maar we hebben op goede gronden gekozen voor
een voor ieder toegankelijk publiek bestel, door de overheid bekostigd, voor
de deugdelijkheid waarvan zij verantwoordelijk is.Als binnen het publieke bestel private middelen een eigen plaats gaan
innemen kan dat leiden tot aantasting van het bestel. Omvangrijke ouderbijdragen
of vaste inkomsten uit sponsoring maken dat de kwaliteit van het onderwijs
binnen het publieke bestel mee afhankelijk wordt van de economische conjunctuur
en van de bereidheid en mogelijkheid van ouders en anderen om bij te dragen
in de kosten van het onderwijs. Dat kan niet, dunkt mij, binnen het publieke
bestel.Er is temeer reden om op dit punt waakzaam te zijn, omdat duidelijk is
dat de huidige bekostiging van onder meer het primair onderwijs ontoereikend
is. Dan is de verleiding groot een uitweg te zoeken bij private bekostiging,
waardoor de tekortschietende overheidsbekostiging wordt verhuld.Opnieuw bezien vanuit de verantwoordelijkheid van de overheid ligt de
kwestie van de private middelen bij het beroepsonderwijs en bij het hoger
onderwijs anders. Ook hier is het zaak duidelijk te maken waar de overheid
verantwoordelijk voor is, maar hier is veel meer sprake van een gezamenlijke
verantwoordelijkheid.Verwant met het onderwerp van de private financiering is de bekostiging
van schoolboeken en leermethoden. Er is veel voor te zeggen deze bekostiging
via het schoolbudget te laten lopen. Dan ligt de verantwoordelijkheid voor
de keuze van de leermiddelen waar ze behoort, te weten bij de school die de
keuze maakt. De budgettaire gevolgen hiervan zijn echter niet gering. Het
is de vraag of hiertoe moet worden overgegaan zolang het niveau van de bekostiging
van het onderwijs nog tekortschiet. Dan zou immers het ene gat met het andere
gestopt worden. Maar dat laat onverlet dat de stijgende kosten van schoolboeken
en leermiddelen, naast de hoge lesgelden bij meer kinderen uit één
gezin, de overheid een zorg moeten zijn, in ieder geval in de regeling ter
tegemoetkoming in de studiekosten. Een regeling die overigens nog steeds tekortschiet
als het gaat om de hoge reiskosten die sommige ouders voor hun rekening moeten
nemen. Maar daarop komen we bij de behandeling van het desbetreffende wetsvoorstel
terug.De kwaliteit van ons onderwijs wordt ook in internationaal verband over
het algemeen als goed ervaren. Tegelijk moeten we constateren dat onze onderwijsuitgaven
duidelijk achterblijven bij internationale gemiddelden. Dat zegt iets over
de inzet van allen die bij het onderwijs betrokken zijn, maar het is dan toch
niet verdedigbaar dat in een tijd van grote welvaart de onderwijsuitgaven
als percentage van het bruto binnenlands product dalen. De minister maakt
er met enige trots melding van, dat deze begroting nu eens niet in het teken
van bezuinigingen staat, maar dat er 1,4 mld. extra naar Onderwijs gaat. Nu
erkent de minister in antwoord 106, dat deze 1,4 mld. puur het verschil vormt
tussen de begrotingen van 2000 en 2001. Extra uitgaven in het kader van de
CAO en als gevolg van stijgende aantallen leerlingen en studenten zijn erin
begrepen. Enige relativering van de betekenis van het begrip "extra" is dus
wel op zijn plaats. De minister wil mij interrumperen, maar ik heb geciteerd
uit antwoord 106. Als ik iets onjuists verteld heb, staat het onjuist in antwoord
106. Ik hoor het nog wel.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Dit kan toch ook niet kloppen! De CAO is 1,7 mld. alleen al.
Dit antwoord kan dus niet kloppen.De heer Schutte (RPF/GPV):Dan klopt antwoord 106 niet. Ik denk dat er elementen van de CAO in zullen
hebben gezeten, maar dat staat er niet. Misschien wil de minister in zijn
antwoord aangeven hoe het precies is. Dit is echt het citaat uit antwoord
106.Voorzitter! Het is goed dat het kabinet op dit punt wat verkenningen doet
over die investeringen, maar nog beter is het als het samen met het onderwijsveld
tot afspraken komt. Wil de minister zich daar sterk voor maken en, zo ja,
met welke inzet? Welke betekenis moeten we in dit verband precies toekennen
aan zijn uitspraak, dat vanaf volgend jaar 100% van de meevallers gebruikt
dient te worden voor vermindering van de staatsschuld om zodoende geld vrij
te krijgen voor investeringen in het onderwijs? Was dit een aankondiging namens
het kabinet of gewoon een proefballonnetje?Een van de meest acute problemen van het onderwijs vormt de personeelswerving,
een probleem dat ook niet op de korte termijn kan worden opgelost. De opleiding
trekt nu weer meer studenten, maar de studenten van nu moeten ook nog kiezen
voor een functie in de school. Dat geldt temeer omdat ook het onderwijs niet
ontkomt aan de trend van flexibel werken. In plaats van te kiezen vóór
het onderwijs kiezen velen voor enige tijd werken bíj het onderwijs.
Dat maakt het extra nodig om aandacht te schenken aan carrièremogelijkheden
binnen het onderwijs. Functiedifferentiatie moet ook binnen de school reële
inhoud kunnen krijgen. Via het decentrale budget en dankzij de afspraken in
de CAO kan er nu iets aan gedaan worden, maar zolang vooral in het primair
onderwijs sprake is van een platte organisatie, zijn de mogelijkheden tot
differentiatie te beperkt. Aan directiefuncties kan nu eindelijk iets worden
gedaan, maar hoe zit het met de locatieleiders? Zij zijn het vaak die als
eerste uitstromen naar het voortgezet onderwijs, waar het docentschap een
gelijkwaardige beloning oplevert, terwijl het werk als minder
zwaar ervaren wordt.Een specifiek aandachtspunt vormt de toenemende feminisering van het primair
onderwijs. Dát, in combinatie met de vele deeltijdfuncties, leidt gemakkelijk
tot schoolorganisatorische gevolgen doordat de integrale verantwoordelijkheid
voor de schoolorganisatie feitelijk bij enkelen komt te berusten. Hoe kan
worden bereikt dat ook voldoende mannen worden geworven en behouden voor het
primair onderwijs?Wil de school een aantrekkelijke werkplaats zijn, dan is niet alleen een
goede rechtspositie nodig maar ook goede werkomstandigheden. Op dat punt beschikken
we nu over een evaluatie van het bekostigingsstelsel als gevolg van veranderingen
in de Arbo-regelgeving en het Bouwbesluit. De conclusies zijn helder. Wanneer
zullen ze in concrete maatregelen worden vertaald? Maar er zijn meer ontwikkelingen
in het onderwijs gaande die doorwerken in de werkomstandigheden. Er moet meer
individueel onderwijs worden gegeven maar de daarvoor nodige kleinere gespreks-
en werkruimten ontbreken. In kantoorruimte voor de bovenschoolse manager is
veelal niet voorzien. Personeelskamers zijn gebaseerd op het aantal formatieplaatsen
maar het aantal personeelsleden is veel groter.Ook ten aanzien van de ondersteuningskosten lopen scholen tegen grenzen
aan. De financiële middelen voor de medezeggenschap zijn onvoldoende.
Personeel moet voor het werk veel reizen maar de vergoeding voor reiskosten
is laag. Identiteitsgevoelige leermiddelen zoals bijbels en liedboeken worden
ten laste van de verenigingsbegroting gebracht, omdat de vergoeding voor godsdienst
te laag is. Deze en andere voorbeelden zullen zich in de praktijk op uiteenlopende
wijze voordoen maar illustreren de noodzaak van verder investeren in het onderwijs.Langs verschillende wegen komt ook ons onderwijsbestel in discussie. Er
ligt een advies van de Onderwijsraad met een kabinetsreactie over de samenwerkingsschool,
een vorm die overigens niet past in ons duale bestel. Niettemin wil de regering
een poging doen er een plaats voor in te ruimen in de Grondwet. Dan luistert
het nauw. Ik vind het dan onbegrijpelijk dat het kabinet het zorgvuldige advies
van de Onderwijsraad van zijn kracht berooft door wel de voorgestelde tekst
over te nemen maar de daaraan verbonden voorwaarden loslaat. Daarmee zou in
feite de samenwerkingsschool een reguliere variant kunnen worden op het duale
bestel en dit bestel dus uithollen. Door deze handelwijze heeft het kabinet
kans gezien de voorzichtige brede steun die voor het voorstel van de Onderwijsraad
aanwezig leek te zijn van tafel te vegen. Dat is inhoudelijk onjuist en politiek
onverstandig, dunkt mij.De heer Cornielje (VVD):U zegt dat het advies van de Onderwijsraad brede steun geniet. Mag ik
daaruit afleiden dat u er ook steun aan wilt verlenen, als het advies van
de Onderwijsraad wordt gevolgd?De heer Schutte (RPF/GPV):Ik heb over een bredere steun gesproken, niet alleen in de politiek, maar
ook in de samenleving, met name bij de onderwijsorganisaties. Die steun lijkt
nu af te brokkelen. Ik sta er positief tegenover, hoewel ik het verschijnsel
"samenwerkingsschool" als zodanig niet zie zitten. Ik ben evenwel bereid,
mits onder de heel stringente voorwaarden die de Onderwijsraad formuleert
opdat duidelijk is wat de intentie is van de grondwetgever, om mee te denken
over de vormgeving daarvan. Ik sta er niet bij voorbaat negatief tegenover.De heer Cornielje (VVD):Dus als wij het advies van de Onderwijsraad volgen, vindt u ook dat het
duale bestel niet in het hart wordt aangetast?De heer Schutte (RPF/GPV):Ja, dat is de strekking van het advies van de Onderwijsraad. De Onderwijsraad
vindt die voorwaarden nodig om te voorkomen dat die ene voorgestelde tussenzin
een betekenis krijgt die hij niet bedoelt en die ik ook niet wil. Als wij
daaraan gaan tornen, is voor mij het draagvlak weg om steun te geven aan een
dergelijke grondwetsherziening.Voorzitter! Positiever ben ik over de notitie "Naar een flexibeler scholenbestand".
De daarin gedane voorstellen beogen meer flexibiliteit te brengen binnen het
bestaande bestel. Over de uitwerking van de plannen zullen wij nog nader moeten
spreken, maar op voorhand wil ik zeggen geen principieel bezwaar te hebben
tegen de mogelijkheid van kleur verschieten van scholen die feitelijk al verkleurd
zijn.Iets anders is dat scholen die hun identiteit voluit willen waarmaken
daarin niet belemmerd mogen worden door eisen van de overheid omtrent de toelating
van leerlingen. De schoolbesturen zijn de dragers van de vrijheid van onderwijs
en als zodanig ook verantwoordelijk voor de vormgeving en handhaving van de
identiteit, onder meer bij de toelating van leerlingen en de benoeming van
leerkrachten. Ik ga ervan uit dat hieraan ook recht zal worden gedaan in de
aangekondigde notitie over de rol van de ouders in het funderend onderwijs.De discussie over zwarte en witte scholen behoeven wij hier niet te voeren.
Het beeld is wat dat betreft niet zwart-wit. Het beleid terzake moet op het
lokale vlak gevoerd worden, waar men op de hoogte is van de concrete situatie.Mevrouw Lambrechts (D66):Vindt u het voldoende als ouders de grondslag van de school respecteren?
Of moet die ook worden onderschreven?De heer Schutte (RPF/GPV):Volgens de Grondwet is het geven van onderwijs vrij. Dat betekent dat
het bestuur van de school de drager van de vrijheid van onderwijs is. Het
bestuur maakt uit hoe stringent men wil zijn met de naleving van de grondslag.
Het bestuur, dus de organisatie, mag besluiten om instemming met de grondslag
te vereisen voor de toelating van leden. Dan moet er natuurlijk wel een toetsbaar
criterium zijn. Ik heb er geen moeite mee om te zeggen dat de voorbeelden
die mevrouw Lambrechts heeft gegeven niet kunnen. Dan moet je vormen zoeken
om dat tegen te gaan. Maar als men zegt dat op grond van de zorg over de identiteit
van de school dergelijke eisen moeten worden gesteld, dan weet men welke beperkingen
men zichzelf stelt. Dat weten de ouders dan ook. Daarover moet informatie
worden gegeven. Ik meen dat dit past binnen de grenzen van artikel 23 en dat
het een logisch uitvloeisel daarvan is.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vind het goed om dit van u te horen. Toch wil ik even terugkomen op
het onderscheid tussen respect en onderschrijven. Denkt u dat
het voorkomt dat kinderen de toegang wordt ontzegd of wordt gevraagd naar
een andere school te gaan, omdat men de grondslag alleen wil respecteren,
maar niet wil onderschrijven?De heer Schutte (RPF/GPV):Ik denk dat het voorkomt. Wij hebben deze discussie in het verleden bijvoorbeeld
gevoerd bij de Wet op het hoger onderwijs, waarbij uitdrukkelijk zo'n bepaling
in de tekst is opgenomen. Ik herinner mij nog dat ook toen vanuit de samenleving
het verzoek kwam om dat zo te regelen. Het zal niet veel voorkomen, maar het
komt voor. Het is ook legitiem dat het voorkomt. Daar zit het probleem dan
ook niet. Moeten wij niet proberen dat probleem op te lossen, dat niet wezenlijk
bestaat? Wij moeten het probleem aanpakken op de punten die u hebt genoemd.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Is de heer Schutte het met mij eens dat het ook een probleem
is dat sommige scholen een verschillend toelatingsbeleid voeren voor hun hoofdvestiging
en hun nevenvestiging? Is hij het met ons eens dat dit niet aanvaardbaar is?De heer Schutte (RPF/GPV):Dat lijkt mij evident.Mevrouw Barth (PvdA):Het is wel gebeurd in Deventer.De heer Schutte (RPF/GPV):Ja, maar ik heb geen actieve steun verleend aan de situatie in Deventer.
Het lijkt mij evident. Als je zo principieel bent dat je een bepaald toelatingsbeleid
wilt voeren – dat mag – dan moet je consequent zijn. Dan kan het
niet de ene keer ja en de andere keer nee zijn.De heer Rabbae (GroenLinks):Zie ik het goed dat u de stelling ondersteunt dat de school van de ouders
is? Of ligt het anders bij u?De heer Schutte (RPF/GPV):Die stelling ondersteun ik. Ik herinner aan de geschiedenis van de schoolstrijd,
waarin dit een belangrijke rol heeft gespeeld. Het heeft de vorm gekregen
in de Grondwet van een recht om onderwijs te geven, dus een recht van schoolbesturen
om scholen te stichten en in stand te houden en het beleid daarbij te bepalen.
Daarbinnen is het natuurlijk zaak om de ouders voluit tot hun recht te laten
komen. Als het goed is, gebeurt dat in de verenigingsvorm. Dan hebben wij
meteen al een vorm van zeggenschap. Waar men een andere vorm kiest, moet extra
belang worden gehecht aan andere vormen van directe ouderbetrokkenheid.De heer Rabbae (GroenLinks):Ziet u geen spanning tussen deze stelling en het feit dat het bestuur
bepalend is voor de identiteit van de school?De heer Schutte (RPF/GPV):Nee, want die spanning vermijd je als je een heel consequent beleid voert
inzake beleid en toelating. Het probleem ontstaat als je principieel naar
buiten bent – dit is onze identiteit – en vervolgens een ruim
toelatingsbeleid voert. Dan krijg je op een gegeven moment de vraag naar de
positie van de ouders, die een ander bordje voorstaan. Als de kleur toch al
verschoten is, dan mag zij ook formeel verschieten.De inspectie bevindt zich in haar toezicht op het grensvlak van overheidsverantwoordelijkheid
en vrijheid van inrichting van het onderwijs. Eerder heb ik erop gewezen dat,
als het inspectietoezicht verder zou gaan dan toezicht op de naleving van
de deugdelijkheidseisen, de eigen verantwoordelijkheid van de scholen gerespecteerd
moet worden. Dat geldt in het bijzonder als daarbij het pedagogisch-didactisch
klimaat op de school aan de orde is. Ik ben dan ook benieuwd hoe in het komende
wetsvoorstel inhoud gegeven zal worden aan de mogelijkheden van zelfregulering.
De uitspraken die ik daarover tot nu toe heb gelezen, veroorzaken voor mij
nog te veel mist op dit punt.In het beleid met betrekking tot het primair onderwijs speelt de klassenverkleining
een belangrijke rol. Maar zo'n beleid kan niet op zichzelf staan. Kleinere
klassen betekenen als het goed is meer docenten en meer lesruimte. Maar kan
aan die voorwaarden worden voldaan? Waar zijn de extra docenten? Met hoeveel
vertraging komt er extra lesruimte? Wordt het doel van vermindering van de
werkdruk en kwaliteitsverbetering van het onderwijs niet meer gediend met
meer maatwerk voor de scholen?De ontwikkelingen in het speciaal onderwijs gaan nog niet in alle opzichten
zoals verwacht. Veel meer leerlingen dan verwacht blijven aangewezen op speciaal
onderwijs, veel minder vinden hun plaats in het basisonderwijs. Het recent
ontvangen plan van aanpak wil hierop inhaken. Ondertussen begint ook de doorstroming
van leerlingen van het speciaal onderwijs naar het voortgezet onderwijs op
gang te komen. Maar is dat onderwijs hier voldoende op voorbereid? Of is alle
aandacht de afgelopen jaren wat deze categorie van leerlingen betreft uitgegaan
naar het primair onderwijs?Over de basisvorming en de tweede fase van HAVO en VWO zullen wij binnenkort
afzonderlijk met de bewindslieden spreken, zodat ik deze sectoren nu even
met rust kan laten. In een later stadium komt ook de BVE-sector nog aan de
orde, maar op dit punt wil ik nu reeds enkele opmerkingen maken.Meer nog dan in andere sectoren geldt voor het beroepsonderwijs de eis
van flexibiliteit en maatwerk. Tegen die achtergrond doet het onlogisch aan
een 1000-urennorm te introduceren. In antwoord 234 wordt erop gewezen dat
deze norm zo ingevuld zal worden, dat de noodzakelijke ruimte voor de verschillende
opleidingen niet zal worden ingeperkt. Met andere woorden, er komt één
norm, maar deze mag flexibeler ingevuld worden dan tot nu toe het geval is.
De vraag is dan wat de betekenis van die ene norm nog is.Speciale aandacht vraag ik voor de problemen die zich nu voordoen bij
de opleidingen voor de gezondheidszorg. Het kost de ROC's nu de grootste moeite
voldoende stageplaatsen voor hun leerlingen te vinden. Voor een deel wordt
dit veroorzaakt door het uitgangspunt dat stages moeten plaatsvinden in de
regio waar de ROC gevestigd is. Met die eis zou soepeler omgegaan moeten worden.
Maar ook los daarvan is het met name voor de opleidingen voor de gezondheidszorg
bijzonder moeilijk om aan stageplaatsen te komen. Aansluitend op de opmerkingen
van de heer Cornielje hierover stel ik een concrete vraag. Wil de minister
zijn ambtgenoot van VWS benaderen met het dringende verzoek ook van haar kant
te bevorderen dat instellingen voldoende stageplaatsen beschikbaar
stellen? Daar zitten immers de direct belanghebbenden bij een goede opleiding.Bij het hoger onderwijs is veel in beweging. Het kabinetsstandpunt over
het rapport-Rinnooy Kan is inmiddels verschenen. De achterliggende gedachte
dat het Nederlandse hoger onderwijs beter moet aansluiten bij wat internationaal
gebruikelijk is spreekt mij aan. Zeker op dit niveau leven wij niet op een
eiland. Maar aandacht voor de internationale dimensie mag niet betekenen dat
de ogen worden gesloten voor het feit dat ook het hoger onderwijs primair
een functie heeft voor de ontwikkeling van de nationale samenleving in de
brede zin van het woord. Tegen die achtergrond zie ik niet in waarom we voor
de titulatuur binnen het hoger onderwijs onze toevlucht zouden moeten nemen
tot Engelstalige titels. Waar titels voor stáán moet wereldwijd
duidelijk zijn, hoe wij ze noemen moet iedere Nederlander kunnen begrijpen.Dat brengt mij ten slotte bij het gebruik van de Nederlandse taal in het
hoger onderwijs. In het HOOP 2000 heeft de minister met instemming geconstateerd
dat bepaalde universiteiten en hogescholen steeds meer het Engels als voertaal
hanteren. Tegelijk wees hij erop dat het van belang blijft dat hier zorgvuldig
mee wordt omgegaan, zowel vanwege het culturele belang van de Nederlandse
taal, als vanwege de effectiviteit van de kennisoverdracht. Ik heb de indruk
dat het aan deze zorgvuldigheid meer en meer gaat ontbreken. Niet alleen bij
enkele sterk internationaal georiënteerde opleidingen is of wordt overgegaan
op het Engels als voertaal. Het gebruik van het Engels wordt meer en meer
een zelfstandig instrument om zich internationaal te positioneren. Het kan
toch niet zo zijn dat over enige tijd Nederlandse universiteiten geheel Engelstalig
zijn? De belangrijkste dragers van de Nederlandse cultuur laten het dan afweten
als het gaat om het gebruik en de ontwikkeling van het Nederlands. Belangrijk
studiemateriaal, dat ook buiten de universiteit van betekenis is, zal dan
niet meer in het Nederlands verkrijgbaar zijn.Het is nog niet zo lang geleden dat in de wet is vastgelegd dat het hoger
onderwijs wordt gegeven en de examens worden afgenomen in het Nederlands.
Als op universiteiten en hogescholen de eigen marktpositie zo belangrijk gaat
worden dat aan dit uitgangspunt niet meer wordt voldaan, dan wordt het tijd
dat de minister hen aan hun primaire functie herinnert.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Zoals nu voorzien is, zullen de minister en de staatssecretarissen morgenavond
antwoorden.Sluiting 23.06. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-1704-1756.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl