Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet (24782)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 1271-1284

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-05-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 27, pagina 1271-1284

29-04-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24782Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over planologische kernbeslissing Nederlands deel van een hogesnelheidsspoorverbinding Amsterdam-Brussel-Parijs (22026, nr. 70).Pagina 1271-1271
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet (24782)Pagina 1306-1323
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Meststoffenwet (24782)Pagina 1271-1284
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene bijstandswet in verband met de preventie en bestrijding van armoede en van sociale uitsluiting (24772)Pagina 1284-1306
Presentie en opening (dinsdag 29 april 1997)Pagina 1261-1261
Lijst van besluiten (dinsdag 29 april 1997)Pagina 1323-1323
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 29 april 1997)Pagina 1323-1325
Voortzetting van de behandeling van: - de planologische kernbeslissing Nederlands deel van een hogesnelheidsspoorverbinding Amsterdam-Brussel-Parijs (22026, nr. 70), en van: - de motie-Vrisekoop c.s. over het loslaten van de eis van een ontwerpsnelheid van 300 km (22026, EK-nr. 222e)Pagina 1261-1271

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 75 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Meststoffenwet (24782).De beraadslaging wordt geopend.De heer Braks (CDA):Mijnheer de voorzitter! De discussie over de mestwetgeving is door de
BSE en de varkenspest wat op de achtergrond geraakt. Dat is heel begrijpelijk,
want de gevolgen daarvan zijn actueel en tegelijkertijd zeer ingrijpend, allereerst
voor de getroffenen, maar het laat ook de veehouderij als geheel niet onberoerd.
Het vervoersverbod heeft grote gevolgen voor een goed deel van de sector en
de nationale en Europese overheden tasten flink in de buidel, natuurlijk om
de volksgezondheid te beschermen, maar ook omdat het om een erkende, gevreesde
en besmettelijke veeziekte gaat die zo snel mogelijk moet worden uitgeroeid.
Ook de Nederlandse samenleving laat zich niet onbetuigd. De beeldvorming van
de Nederlandse landbouw staat sterk onder druk. Vandaag passen ons in deze
Kamer slechts woorden van zorg voor en medeleven met de getroffenen. Ik wil
niet nalaten de minister van Landbouw heel veel sterkte te wensen bij het
vormgeven aan zijn niet geringe verantwoordelijkheid bij de bestrijding van
deze epidemieën en het in kaart brengen van de toekomst van de veehouderij
in de Nederlandse samenleving.De onderhavige wijziging van de Meststoffenwet heeft onomstotelijk ook
gevolgen voor de toekomstige overlevingskansen en de structuur van de sector,
meer in het bijzonder voor de varkenshouderij. Hiermee wordt de grote afhankelijkheid
van voorwaardenscheppend en ondersteunend overheidsbeleid en het toezicht
daarop voor deze sector nog eens duidelijk. In de achter ons liggende decennia
is de intensieve veehouderij, die op de markt vrijwel op eigen benen staat,
daarvan niet altijd doordrongen geweest. Het verzet tegen onder andere de
in dit wetsvoorstel opgenomen verliesnormen leidde met een door de varkenshouders
en melkveehouders breed ondersteunde georganiseerde mestboycot tot een vorm
van burgerlijke ongehoorzaamheid, hetgeen toch moeilijk te rijmen valt met
de grote afhankelijkheid, juist van de overheid. Partnership is onvermijdelijk.
Wel duidt zo'n actie op onvoldoende communicatie en gebrek aan draagvlak bij
betrokkenen. Het is in een democratische rechtsstaat nu eenmaal een gezamenlijke
verantwoordelijkheid, van overheid en betrokkenen, om voor het noodzakelijke
draagvlak zorg te dragen. De beoogde effecten van de wetgeving zullen immers
niet gerealiseerd worden als de voorschriften niet door de betrokkenen gedragen
en begrepen worden.De aanpak van de mestwetgeving in Nederland heeft een lange weg gekend
sinds de onverhoedse introductie van de interimwet in 1984. Voor de goede
orde: het betreft hier milieuwetgeving. Dat wordt wel eens verkeerd begrepen.
Er was toen nog nauwelijks begrip voor de noodzaak van het respecteren van
milieuvoorwaarden bij de bedrijfsvoering. Economisch ging het de sector voor
de wind en er waren weinig catastrofes ondanks de dichte veebezetting, zeker
in bepaalde delen van ons land. Het is achteraf gezien dan ook verbazingwekkend
hoeveel inspanningen en milieu-investeringen de individuele boeren en de sector
als geheel zich inmiddels hebben getroost. Het inzicht dat milieuvoorwaarden
bij de bedrijfsvoering relevant zijn, is gewoon sterk gegroeid. Dit is gebeurd
ondanks de moeizaamheid waarmee de regelgeving sindsdien tot stand is gekomen.
Trage besluitvorming – denk aan het geharrewar over de grootschalige
mestverwerking, het moeizaam tot stand komen van een verplaatsingsregeling
en de gebrekkige en vaak ondoorzichtige toepassing van de hinderwetgeving –
en blijkbaar onvermijdelijke bureaucratie met veel onduidelijkheden zijn er
de oorzaken van geweest dat de structurele aanpassingen in een ongestructureerd
keurslijf gedwongen werden. Het resultaat daarvan is, dat de structuur van
de sector nu iets weg heeft van een bord spaghetti, met een –
als gevolg van de omwisselingsmogelijkheden naar zeugen – onevenwichtig
grote productie van biggen, die op grote afstand geëxporteerd moeten
worden. Dat is en wordt sinds jaar en dag niet wenselijk geacht. Mede onder
invloed van de gevolgen van de varkenspest is het nu voor eenieder duidelijk
dat zo'n structuur weer ontward moet worden als men de sector in dit land
perspectief wil bieden.In dat licht dient ook de onderhavige wetswijziging beoordeeld te worden.
Een element van aandacht dient daarbij naar mijn mening ook de ongestructureerde
overdracht van fosfaat- en ammoniakrechten te zijn, waarvoor zeer forse prijzen
worden betaald. Omdat de meer efficiënte bedrijven hun kostprijsvoordeel
door aankoop van productierechten steeds weer doorgeven aan de wijkers, is
de bedrijfsontwikkeling in een stroomversnelling gekomen. Het aantal bedrijven
met meer vestigingen neemt snel toe, hetgeen de traditionele overzichtelijkheid
niet bevordert.De nu voorliggende wetswijziging behelst onder andere de omzetting van
de verplichte mestboekhouding met aanwendingsnormen en overschotheffingen
in een voorgeschreven mineralenaangiftesysteem (Minas), met heffingen bij
overschrijding van maximaal toelaatbare verliesnormen. Dat is een goede zaak,
want hiermee wordt de verantwoordelijkheid voor het vervuilen van het milieu
omgezet van een generieke benadering in een individueel systeem. Daar zijn
wij voor, want aldus wordt het principe "de vervuiler betaalt" het meest concreet.
Zo'n aanpak werd overigens ook in het CDA-verkiezingsprogramma "Wat echt telt"
voorgesteld, met een oproep aan de overheid en de land- en tuinbouw om dit
hulpmiddel krachtig te stimuleren.Principiële instemming wil echter nog niet zeggen dat elke invulling
ook onze steun krijgt, integendeel. Ook bij de behandeling in de Tweede Kamer
bestonden forse tegenstellingen en ook in de sector is er allesbehalve eensgezindheid.
Onze fractie betreurt dat, want de agrarische sector in Nederland is juist
dankzij de alom aanwezige consensus in de landbouw zelf en in de politiek
kunnen uitgroeien tot een wereldvermaard model. De individuele ondernemer
is wel verantwoordelijk, maar hij alleen kan het probleem niet oplossen. Daarvoor
is een sectorgedragen visie nodig, ondersteund door stimulerend en faciliterend
beleid van de overheid. Dat geeft draagvlak. Daarmee is veel te winnen, meer
dan met normen en strakke regels alleen.De tegenstellingen hebben betrekking op het evenwicht dat gevonden moet
worden tussen de aanwending van mest als bevorderaar van de bodemvruchtbaarheid
en het verlies aan mineralen die het milieu vervuilen en de natuur aantasten.
De bestaande wetgeving gaat uit van voorgeschreven aanwendingsnormen, waarbij
de overheid een zware toezichthoudende taak heeft. Hoe beoordeelt de regering
deze taak in het kader van Minas, zoals die er uiteindelijk door de amenderingen
in de Tweede Kamer is uitgekomen en zoals die nu aan ons is voorgelegd?Bij de behandeling in de Tweede Kamer werden de verliesnormen voor de
periode na 2000 als "indicatief" aangeduid. Er is grote twijfel over de juridische
houdbaarheid van sancties op basis van normen die naar de toekomst toe slechts
indicatief zijn. Waarom was de regering in de Tweede Kamer zo halsstarrig
om deze normen in de wettekst zelf te handhaven en om die normen niet, zoals
werd bepleit, slechts op te nemen in de memorie van toelichting, temeer omdat
er 240 voorbeeldbedrijven zijn geselecteerd om aan te tonen dat de voorgestelde
normen praktisch haalbaar zijn? Dan blijft het perspectief van aanpassing
van de normen toch overeind? Daarom begrijp ik niet dat tijdens de behandeling
min of meer de stelling werd betrokken dat de uitkomst van deze voorbeeldbedrijven
geen maat zouden zijn voor de toekomstige normen.Omdat het hier primair milieuwetgeving betreft, verbaast het ons voorts
dat de regering heeft ingestemd met het voorstel van de Tweede Kamer om kunstmestfosfaat
voorlopig niet te betrekken bij de vaststelling van de heffing. Wat is er
nu voor verschil in fosfaat tussen kunst- en dierlijke mest, zo vragen wij
en vele anderen zich af. Een consequentie hiervan is dat voor reparatiebemesting
alleen kunstmest in aanmerking komt en dat daarvoor de toch ruim aanwezige
dierlijke mest wordt gediscrimineerd.Wij hebben ook problemen, voorzitter, met het verlagen van de grens voor
de deelname aan Minas voor bedrijven met een veebezetting van 2 tot 2,5 GVE.
Dit betekent dat lang niet alle bedrijven meedoen, terwijl zelfs LTO-Nederland
daarop heeft aangedrongen. Hoe kan Minas nu uitgroeien tot een algemeen gehanteerd
instrument voor de bedrijfsvoering in de landbouw, zoals bedoeld bij de opzet
van het systeem? Ook CLM, bedenker van het Minas-systeem, betreurt deze aanpassing
ernstig. Tevens is besloten, de heffing vanaf 10 kg fosfaatverlies te verlagen
van ƒ 20 tot ƒ 10. Deze verlaging, in combinatie met het niet
belasten van kunstmestfosfaat, betekent dat het gemiddelde bedrijf geen heffing
meer behoeft te betalen; zelfs de intensieve bedrijven betalen maar weinig.
In de Tweede Kamer is er daarom voor gepleit, voorlopig maar helemaal geen
heffing op te leggen.Deze gang van zaken, voorzitter, is voor velen onbegrijpelijk. Verplichte
deelname met wat lagere heffingen heeft veel meer effect dan een pleidooi
voor vrijwillige deelname van bedrijven die onder de grens van 2,5 GVE vallen.
Zou het niet veel beter zijn geweest, kunstmestfosfaat op gelijke voet met
dierlijke mest te blijven behandelen en de heffing meer in stappen te staffelen,
bijvoorbeeld: 0 tot 10 kg verlies: ƒ 2,50; 10 tot 20 kg verlies: ƒ
5; bij meer dan 15 kg verlies: ƒ 10? Het lijkt mij overigens goed,
bedrijven onder 2,5 GVE alsnog te stimuleren om mee te doen door een premie
in uitzicht te stellen aan degenen die uitkomen op een lager verlies dan de
voorgeschreven maximale verliesnorm.Voor bedrijven met een mineralenoverschot vormt, naast de eventueel te
betalen heffing, de afvoer van dierlijke mest een belangrijke kostenpost.
Daarom is het van belang dat het overschot nauwkeurig wordt vastgesteld. Onnauwkeurigheden
bij de vaststelling van het mineralengehalte kunnen grote gevolgen hebben
voor de individuele ondernemer. De regeling voor bemonsteren en analyse is
echter nog niet beschikbaar waardoor het moeilijk is, de effecten van het
onderhavige wetsvoorstel goed te beoordelen. Ik zou de minister willen vragen,
wat de stand van zaken is bij de uitwerking van deze regeling.
In het streven naar meer evenwicht op de mestmarkt – nadat de grootschalige
verwerking het lot heeft getroffen dat ik eerder heb geschetst – is
aandacht voor kleinschalige mestverwerking op zijn plaats. Daarbij mag mestverbranding,
waarbij energie wordt gewonnen uit biomassa, niet worden vergeten. Ik merk
dat die mogelijkheid weer op de rails wordt gezet en dat daarvoor veel belangstelling
bestaat. Ik heb het gevoel dat hiernaar al veel onderzoek is verricht en dat
er grote behoefte bestaat aan een goed haalbaarheidsproject. Hoe staat de
minister hier tegenover?Voorzitter! Tot zover heb ik voornamelijk gesproken over fosfaatverliezen.
Hoe staat het echter met de nitraatbelasting van het oppervlakte- en bodemwater?
"Waterpakt", een samenwerkingsverband van de Werkgroep Noordzee, de Waddenvereniging
en de Vereniging tot behoud van het IJsselmeer, schrijft ons per brief van
25 april 1997 dat het wetsvoorstel Minas moet wordt getoetst aan de Grondwet,
internationale wetgeving en verdragen en nationale beleidsdoelstellingen,
omdat er strijdigheid zou zijn met hogere wetgeving. Hoe beoordeelt de regering
deze stelling? Wanneer mag de aanvullende notitie inzake het stikstofbeleid
op droge zandgronden tegemoet worden gezien?Een bijzonder punt van aandacht wordt gevormd door de natuurterreinen.
De aanvankelijk toegestane norm wees meer in de richting van gebruik van deze
gronden door de landbouw dan in die van bescherming van natuurwaarden. Hoe
denkt de minister het beheer van deze terreinen te realiseren met het beweiden
door kudden schapen, terwijl de eigenaren van deze schapen niet in aanmerking
komen voor grondgebonden productierechten, omdat er bij het grondgebruik geen
sprake is van pacht of eigendom? Zijn schapen van derden straks nog wel welkom
op boerenbedrijven, omdat ze dan onderdeel moeten worden van Minas van het
desbetreffende bedrijf?Waar blijven de heffingen? Was er oorspronkelijk geen sprake van volledige
terugsluizing? Is er nog wel ruimte voor de uitwerking van een bonus-malussysteem?
Zo'n stimuleringsinstrument voor bedrijfsaanpassing sluit toch goed aan bij
de benadering van individualisering en eigen verantwoordelijkheid van Minas?
Het is ook een belangrijk element in de regionale plannen, waarin de provincies,
de natuur- en milieuorganisaties en de georganiseerde landbouw in zuid- en
oost-Nederland tot gezamenlijke plannen zijn gekomen? Dat is toch opmerkelijk?
Hierbij is duidelijk sprake van nieuwe coalities. Dit is bijna een politieke
term. Toch verheug ik mij daar zeer over, omdat met name de landbouw door
dit soort coalities een beetje uit haar traditionele isolement komt. Dat is
een geweldige verdienste. Wij zijn dus bijzonder verheugd over deze ontwikkelingen.
Ik verneem graag van de regering dat zij dit van harte ondersteunt. Kan het
kabinet ook een oordeel geven over de huidige stand van zaken in deze plannen?De CDA-fractie heeft nogal ernstige twijfel of de AID en de andere toezichthoudende
instanties momenteel wel in staat zijn om hun belangrijke taak te vervullen.
Is er voldoende capaciteit? Het is ons opgevallen dat het advies van de Raad
van State erg kritisch is en dat daarin grote twijfel wordt uitgesproken over
de handhaafbaarheid en de effectiviteit van de onderhavige wet. Wat is het
oordeel van de regering over dit advies, uiteraard aangaande het onderhavige
wetsvoorstel?Er is sprake van slechts een wankel draagvlak. Uit de pers heb ik vernomen
dat de AID zijn handen momenteel meer dan vol heeft aan het toezicht op de
varkenspest, zodanig dat het toezicht en de vervolging van het niet-naleven
van de mestwetgeving er op dit moment helemaal bij inschieten. Voorts vernemen
wij dat er in de sector nogal indringend naar uitgezien wordt om op een aanvaardbare
wijze de georganiseerde boycot te stoppen. Dit is begrijpelijk.Is dit dan geen uitgelezen gelegenheid voor de regering om het draagvlak
te vergroten door van de zijde van de overheid over te gaan tot de een of
andere vorm van een generaal pardon voor de overtreders van de oude wetgeving,
uiteraard alleen de overtreders in het kader van de boycotactie? Zo'n generaal
pardon werd ook vrij breed bepleit in de Tweede Kamer. Ik denk dan ook dat
de regering er goed aan doet, gelet op de bijzondere huidige situatie ingevolge
de varkenspest, met betrokkenen nadere afspraken te maken. Eventueel kan er
voor de betrokkenen bij de actie door henzelf een compensatieregeling in het
leven worden geroepen. Immers, zij hebben wat geld, omdat zij contributies
geïnd hebben. Ook voor degenen die al veroordeeld zijn, kan er nu wel
worden overgegaan tot zo'n generaal pardon, omdat er ook bij seponering altijd
sprake is van ongelijke behandeling.Er wordt aldus ook tijd gewonnen om via voorlichting, scholing en begeleiding
het welslagen van Minas te bevorderen. En dat is een goed uitgangspunt voor
de noodzakelijke en niet onaanzienlijke structurele aanpassingen van de sector.
De minister heeft daarover recentelijk ook uitspraken gedaan. Wij zijn benieuwd
naar het oordeel van de regering.De heer Varekamp (VVD):Mijnheer de voorzitter! Met de wijziging van de Meststoffenwet per 1 januari
1998 wordt beoogd om aan te landen in de derde fase van de aanpak van de mest-
en ammoniakproblematiek, waarmee overigens in 1984 een aanvang is gemaakt.
De beide voorgaande fasen zijn te kenmerken als een probleemstabilisatiefase
en een globale beheersings- en probleemaanpakfase. Het inhoudelijke karakter
van de derde fase alsmede de systematiek is mede onder druk van politiek en
samenleving door het bedrijfsleven reeds in 1991 naar voren gebracht. Centraal
stond toen het overgaan van een generieke benadering naar individuele verantwoordelijkheid
op basis van een accentuering van de werkelijke problematiek, namelijk het
mineralenoverschot op bedrijfsniveau. De betiteling was dan ook "Het mineraal
centraal". Naast de altijd aan discussie onderhavig zijnde normering –
dat was zo, is zo en zal nog wel even zo blijven, voorzitter – was in
"Het mineraal centraal" een zogenaamde prohibitieve heffing opgenomen. De
werkelijke mineralenoverschotproducenten zouden op basis daarvan eventuele
landbouwkundige activiteiten moeten verminderen. Dat werden vooral geacht
te zijn de intensieveveehouderijproducenten die geen verantwoorde mestafzet
hadden.De druk die destijds in de politiek werd ontwikkeld om de mestproblematiek
via generieke veestapelinkrimping op te lossen, moest door
het mineraal centraal te stellen, worden voorkomen. Op basis van "Het mineraal
centraal" werd in 1993 tussen overheid en bedrijfsleven een overeenkomst bereikt,
het zogenaamde mestakkoord. Maar helaas deed een verschil van interpretatie
over hetgeen afgesproken was, de twijfel over handhaafbaarheid en controleerbaarheid,
het rapport van Reenen en de politieke situatie, het vorige kabinet besluiten
niet echt actief met het beoogde beleid om te gaan.Voorzitter! Terecht hebben de huidige verantwoordelijke ministers bij
hun aantreden besloten, een nadere actuele oriëntatie van de situatie
rond de mest- en ammoniakproblematiek te maken en op basis daarvan met beleidsvoorstellen
te komen. Zo zijn de vandaag te behandelen voorstellen tot wijziging van de
Meststoffenwet gebaseerd op de in 1995 verschenen en in de Tweede Kamer behandelde
integrale notitie Mest- en ammoniakbeleid.Het kabinetsbeleid om enerzijds een verantwoord milieubeleid te voeren
en anderzijds zoveel mogelijk de marktwerking toe te passen, komt hierbij
duidelijk tot uiting en wordt door de VVD-fractie onderschreven. Deze wetsverandering
beoogt een creatief modern systeem in werking te stellen van mineralengebruik
in de land- en tuinbouw. Daarbij wordt gebruikgemaakt van doel- in plaats
van middelenvoorschriften. Met deze systematiek loopt Nederland voorop, want
niet het gebruik wordt beperkt, maar de belasting op het milieu. Dat biedt
ruimte aan creativiteit van boeren en tuinders.Mijnheer de voorzitter! Tussen nu en de behandeling van het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer liggen ongeveer twee maanden. In deze twee maanden heeft
zich in een deel van de agrarische sector een calamiteit voorgedaan die zich
qua aard en omvang in de naoorlogse periode niet eerder heeft vertoond. Dat
brengt veel zorg met zich mee voor de individuele bedrijven met de daaraan
verbonden mensen die het treft. Maar dat brengt ook zorg voor de betreffende
sector met zich mee en, naar ik aanneem, ook de nodige kopzorg voor de minister
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. En hoewel de VVD beslist deze verandering
van de Meststoffenwet niet wil gebruiken om een bredere discussie te hebben
over toekomst en structuur van dit deel van de agrarische sector, wil ik de
zorg die bij ons gevoeld wordt, onderlijnen en ons medeleven betuigen met
degenen die in welke vorm dan ook zijn getroffen. Wat dat betreft, sluit ik
mij aan bij collega Braks.Over wijziging van de Meststoffenwet is in de Tweede Kamer uitvoerig gediscussieerd,
niet alleen omdat uitvoerig discussiëren onderdeel is van de parlementaire
democratie, maar zeker ook omdat er met de direct betrokkenen een bepaalde
mate van spanning was over de voorgestelde wijzigingen. Dat betrof niet zo
zeer de richting van het beoogde beleid en de systematiek van het wetsvoorstel,
maar vooral de mate en het tempo waarin men voorzag dat de normeringen en
heffingen zouden worden ingevoerd. Om voldoende draagvlak te bewerkstelligen,
is door de Tweede Kamer een aantal veranderingen c.q. versoepelingen aangebracht
die door de ministers zijn overgenomen. Overigens heeft minister Van Aartsen
terecht in de Tweede Kamer gesteld, dat draagvlak in een democratie niet alleen
een kwestie van de direct betrokkenen is, maar evenzeer van de rest van de
samenleving. Immers, er is een agrarisch belang maar ook een algemeen belang
c.q. een algemeen milieubelang.Mijnheer de voorzitter! Er is veel te doen geweest over het karakter van
de in de wet vastgelegde normering na 2000 tot 2008. Vooralsnog is onze interpretatie,
dat het vastleggen van normen na 2000 bedoeld is om de richting van ontwikkelingen
aan te geven en in die zin naar en voor het bedrijfsleven een bepaalde mate
van duidelijkheid te creëren. Dit aangeven kan het beste door in de wet
nu normen vast te leggen, echter met inachtneming van wat genoemd kan worden
voortschrijdend inzicht op basis van resultaten van 240 proefbedrijven in
het kader van het project Praktijkcijfers en eventueel nog andere in de toekomst
te verkrijgen gegevens. Dan kan bijstelling plaatsvinden. Naar mijn mening
zou het goed zijn als de minister ook in deze Kamer beaamde, dat in die zin
bij normering na 2000 van een indicatief karakter kan worden gesproken.Voorzitter! Eveneens is veel te doen geweest over de drempel waarboven
verplichte deelname aan het verfijndere Minas aan de orde is. Uiteindelijk
is deze vastgesteld op 2,5 GVE per hectare. In het kader van het gaan hanteren
van een nieuwe systematiek is dat een begrijpelijke beslissing, zeker omdat
de mestproblematiek in klassieke zin ook in de agrarische sector zelf in feite
gevoeld wordt als een problematiek van de intensieve veehouderij op de zandgronden
en minder van de extensieve rundveehouderij. In de minder klassieke zin, waarbij
naast fosfaat ook stikstof in beeld komt, zal het evenwel nagenoeg om de gehele
Nederlandse agrarische sector gaan. Overigens, zodra er over stikstof gesproken
wordt, komt onvermijdelijk de Europese richtlijn nitraten naar boven. Zonder
daarbij in te gaan op de validiteit van deze richtlijn en een discussie daarover
te voeren, is mijn informatie dat meerdere lidstaten problemen hebben om eraan
te voldoen. Kan de minister dit bevestigen of kan hij daarop een nadere toelichting
geven? Hoe denkt de minister bij de Europese Unie het Nederlandse beleid met
het Europese beleid te convergeren? Het Minas is in feite een hoogwaardiger
systeem dan bijvoorbeeld de nitraatrichtlijn. En wat betekent in het meest
negatieve scenario het omhoogbrengen van deze drempel van 2 naar 2,5 GVE per
hectare?Voorzitter! Voor de jaren 1998 en 1999 is besloten om fosfaatkunstmest
buiten het Minas te houden. In de Tweede Kamer is door de minister betoogd,
dat dit geen negatieve invloed heeft op de beleidsdoelstelling. Gevoelsmatig
ben ik het daarmee eens, maar zou de minister dit feitelijker kunnen onderbouwen?
Dat hiermee overigens tijd gecreëerd wordt om het lastige fenomeen van
fosfaatreparatiebemesting op bijvoorbeeld de jonge alluviale gronden nader
uit te werken en nader vorm te geven, wordt door ons zeer toegejuicht.In de Tweede Kamer is uitgesproken, dat naast – regulerende –
heffingen premiëring evenzo mogelijk moet zijn. Er is zelfs gesproken
over een malus-bonus, hoewel dat in het totale maatschappelijke begrip een
beladen iets is. De minister heeft daarbij de indruk gewekt, dat malus en
bonus gelijktijdig zouden worden ingevoerd per 1 januari 1998. Kan de minister
deze gelijktijdigheid bevestigen, daar waar enerzijds de heffingensystematiek
in de wet is vastgelegd maar waar er anderzijds ten aanzien van de premiëring
geen duidelijke regeling bekend is en alleen nog maar is toegezegd
om enkele experimenten in deze zin uit te voeren? Zoals eerder door mij aangegeven,
werd in de conceptfase van Het mineraal centraal uitgegaan van heffingen,
die uiteindelijk prohibitief zouden zijn. Los van de nu vastgestelde hoogte
van de heffingen is het uiteindelijk dan toch de bedoeling, dat heffingen
ook in het kader van deze wet een prohibitief karakter krijgen. Graag verneem
ik daarover de gedachten van de ministers.In het kader van de tweede fase van het mestbeleid deden mestproductierechten
hun intrede. Vanaf 1991 is bij het centraal stellen van de individuele verantwoordelijkheid
op basis van een mineralenbalans gesproken over het omzetten van deze productierechten
naar afzetrechten. Als men ervan uitgaat dat prohibitieve heffingen tot mest-
c.q. mineralenevenwicht leiden, is dat een terechte benadering. De minister
heeft vanwege het ontbreken van mest- c.q. mineralenevenwicht gesteld, dat
dit pas na 2000 aan de orde kan zijn. Toch wil ik de geuite gedachte om in
nieuwe situaties hiermee te experimenteren, onderschrijven. In regionale mestplannen
van niet-concentratiegebieden zouden, uitgaande van directe fysieke grondgebondenheid,
bijvoorbeeld afzetrechten geïntroduceerd kunnen worden. Willen de ministers
dit overwegen?Voorzitter! In de wet is een bestemmingsheffing opgenomen. Voorzien is,
dat die ± 18 mln. zal opbrengen. Kan de minister iets zeggen over de
daaraan verbonden perceptiekosten?Bij wetgeving in algemene zin moeten controleerbaarheid en handhaafbaarheid
betrokken worden. Zowel bij eerdere conceptwetgeving als bij deze wetgeving
ten aanzien van de mestproblematiek, is door de Raad van State commentaar
geleverd op rechtmatigheid, controleerbaarheid en handhaafbaarheid. In een
notitie van 29 november 1995 over handhaving mest- en ammoniakbeleid maakt
de minister gewag van "essentile voorwaarden voor de handhaafbaarheid". Een
ervan is evenwicht op de mestmarkt. Maar hoe beoordeelt de minister bij afwezigheid
daarvan de handhaafbaarheid? En is de mening van de Raad van State op dat
onderdeel expliciet bekend?In verband met de mestproblematiek zijn bij het vormgeven van de voorliggende
wetswijziging gelijktijdig gelden vrijgemaakt – 475 mln. – voor
herstructurering in de veehouderijsector. Is er al zicht op plannen waarbij
herstructureringsgelden zullen kunnen worden aangewend?Alles afwegend, zijn wij van mening dat de verandering in de Meststoffenwet,
het nieuwe Minas-systeem, een grotere sturingskracht heeft dan de af te schaffen
mestboekhouding. De richting is goed en wordt breed onderschreven. In de nadere
uitwerking van de wet en in de praktijk zullen uiteraard nog onvoorziene zaken
naar voren komen. Gelukkig kan via ministeriële beschikking adequaat
gehandeld worden. De tweejaarlijkse evaluatie kan daarbij behulpzaam zijn.
Het gezegde van Guido Gezelle "Bezint eer gij begint, maar aldoende denkt
dan noch" zou daarbij in acht genomen kunnen worden. Ik hoop echter wel dat
bij een eventueel gebruik van de ministeriële beschikking zowel inhoudelijke
als politieke zorgvuldigheid voorop staat. Ook in de Tweede Kamer is daarop
aangedrongen.Milieukundig wordt mogelijk niet direct het ideale bereikt, belangrijk
is echter dat in de wet een substantiële aanzet zit om op redelijke termijn
het beoogde doel te bereiken. Na sturing op dierlijke mest en andere organische
stoffen, wordt met invoering van Minas een directe sturing op alle mineralen
inclusief kunstmest, dus ook stikstof, bereikt. Daarbij wordt een marktconform
instrument ingezet. Dat alles beoordelen wij als winst.Van de sector mag worden gevraagd, de handschoen op te pakken. Gelukkig
zijn er onder andere via regionale mestplannen reeds signalen in die richting.
Collega Braks mag dat als coalitie betitelen, het is echter een omdraaien
van de situatie van 1984 toen Braks met zijn collega Winsemius de mestproblematiek
als een landelijke problematiek betitelde. Het bedrijfsleven heeft het nodige
gedaan, maar extra inspanningen zijn en blijven noodzakelijk. Laten wij eerlijk
zijn, het schoon c.q. zo schoon mogelijk produceren moet als een uitdaging
worden gezien, niet alleen in het belang van het milieu, maar evenzo in het
belang van het imago van de sector. Ook de marktbelangen spelen hierbij een
rol.In dit verband speelt ook de vraag, hoe om te gaan met de mestboycot,
dat wil zeggen de opheffing in relatie tot de strafrechtelijke vervolging.
Heeft de minister daar ideeën over? LTO, als spreekbuis van de georganiseerde
boeren en tuinders, heeft geadviseerd reeds per 1 januari op te houden met
de boycot.Mijnheer de voorzitter! Niet zozeer in het kader van deze wetswijziging,
als wel in het kader van het oplossen van de mestproblematiek gaat het niet
alleen om een zaak van het primaire bedrijfsleven, de boeren dus, en de overheid.
In de huidige marketing wordt veel gesproken over ketenregie, ketenpartnership
enz. Ik ben van mening dat ook ten aanzien van deze problematiek ketenpartnership
meer onderdeel van de oplossing moet zijn. Van de overheid mag verwacht worden
dat zij de boer niet alleen een opgestoken vinger laat zien, maar evenzeer
een uitgestoken hand. Ook van zijn partners in de keten mag de boer in dit
geval een uitgestoken hand verwachten.Mijnheer de voorzitter! Ten aanzien van deze wetswijziging heeft de VVD-fractie
een positieve benadering, maar alvorens ons er definitief over uit te spreken,
wachten we graag de beantwoording van de ministers af.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Voorzitter: Korthals AltesDe heer Zijlstra (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Met dit wetsvoorstel wordt de laatste fase van
het mestbeleid, waarmee dertien jaar geleden werd aangevangen, ingezet. Die
laatste fase omvat niet alleen de periode tot het jaar 2000, maar geeft ook
het pad van normen aan die, zij het indicatief, tot 2008-2010 zullen moeten
gelden. In tegenstelling tot LTO Nederland is mijn fractie van oordeel, dat
de normen na 2000 terecht in het wetsvoorstel zijn opgenomen. Zo wordt de
druk op de ketel gehouden. Men kan ook moeilijk anders wil men tegenover Brussel
geloofwaardig blijven.In het Nederlandse beleid dient duidelijk aangegeven te worden wanneer
en met behulp van welke maatregelen aan de vereisten van de nitraatrichtlijn
wordt voldaan. De normen van die richtlijn worden niet op tijd gehaald. Dat
is wel duidelijk. De milieuorganisaties leggen terecht de vinger op deze zere
plek, maar het minste wat je als regering kunt doen, is voor de Europese Commissie
aannemelijk maken, dat je, zij het met aanzienlijke vertraging, op een bepaald
tijdstip wel aan die normen kunt voldoen. Daarom is het van groot belang,
dat zo spoedig mogelijk het aangepaste Nitraatactieplan in Brussel wordt ingediend.
De degelijkheid van Meststoffenwet en Nitraatplan zal zeker een rol spelen
bij het oordeel van de rechter over eventuele schadeclaims en over de stellingname
van de Europese Commissie indien daar een procedure wordt begonnen. Hoe terecht
het protest van de milieuorganisaties ook is, wij moeten ook bedenken dat
niet alleen Nederland, maar, bij mijn weten, zeg ik met name tegen collega
Varekamp, acht andere lidstaten van de EU ook nog geen nitraatplan hebben
ingediend. Als ik het goed heb, overtreffen de stikstoflozingen uit andere
landen die ons via Rijn en Maas bereiken, nog steeds in ruime mate de eigen
Nederlandse lozingen. In mijn provincie, Friesland – maar dat zal elders
niet veel anders zijn – zijn de rioolwaterzuiveringsinstallaties na
de landbouw de tweede grote "leverancier" van stikstof, zoals dat eufemistisch
heet. Net als overigens bij fosfaat. Het Verenigd Koninkrijk is bij mijn weten
verreweg de grootste stikstofvervuiler op de Noordzee. Maar Duitsland en Denemarken
halen de normen van de nitraatrichtlijn bij mijn weten wel. Dat is voor een
landbouwland als Denemarken een hele prestatie; Nederland lijkt daarbij vergeleken
een pover figuur te slaan. En wat de rioolwaterzuivering betreft: in de komende
jaren zal de stikstofbelasting daar aanzienlijk worden teruggebracht. De sanering
moet nu vooral van de agrarische sector komen. Stikstof- en fosfaatbelasting
brengen – de minister van VROM heeft dat in de Tweede Kamer aangegeven –
maatschappelijke kosten van 0,5 mld. per jaar met zich, voor een aanzienlijk
deel rechtstreeks ten laste van de waterleidingbedrijven. Een opmerkelijke
omkering van het beginsel dat de vervuiler moet betalen. Maar het is natuurlijk
gemakkelijker die kosten via het natuurlijk monopolie van de drinkwatervoorziening
te laten betalen dan op de vrije markt van varkensvlees of melk.Ik had het zojuist over de degelijkheid van Meststoffenwet en Nitraatplan.
Die zou zeer worden gediend met een ondubbelzinnige uitspraak over het tijdstip,
waarop naar verwachting aan de grenswaarden van de nitraatrichtlijn zal worden
voldaan, met name ook op de droge zandgronden en de matig droge zandgronden.
In de Tweede Kamer kwam dit naar mijn indruk niet duidelijk uit de verf. Ik
vraag nu om zo'n uitspraak.Mijnheer de voorzitter! Men hoort wel zeggen, dat "Brussel niet over fosfaat
praat". Misschien verklaart dit, waarom in de Tweede Kamer vooral de voorschriften
voor fosfaat werden versoepeld. Het is de vraag of dit, ook in het licht van
de recente geschiedenis, terecht is gebeurd. Sinds 1989 is de verliesnorm,
als ik het goed heb, opgeschoven van 0 naar respectievelijk 5 kg fosfaat per
hectare, 20 kg in 1995 en 40 kg in het voorliggende wetsvoorstel. Bovendien
valt fosfaatkunstmest – de anderen hebben het er ook over gehad –
er nu buiten; er hoeft althans geen heffing voor te worden betaald. Daarnaast
wordt de heffing bij een fosfaatverlies boven de 50 kg ten opzichte van het
oorspronkelijke wetsvoorstel gehalveerd. Ten slotte geldt voor fosfaat, net
als voor stikstof, de algemene verlichting door de grens voor mineralenaangifte
te verhogen van 2 naar 2,5 grootvee-eenheden. Onze algemene vraag is: is de
regering van plan, zoals de zaken nu staan, al deze versoepelingen in 2000
weer ongedaan te maken? En, meer toegespitst, hoe valt de kostenvergelijking
van een extra gift aan te kopen fosfaatkunstmest uit ten opzichte van extra
dierlijke mest ten bedrage van ƒ 10 respectievelijk ƒ 20 aan
heffing? Als bijvoorbeeld door fosfaatgebrek op zandige grond de groeikracht
van het gewas onvoldoende wordt geacht, hoe profijtelijk is dan per saldo
het strooien van fosfaatkunstmest als men toch al een hoog fosfaatverlies
heeft? Ligt hier niet het gevaar op de loer, dat het geven van fosfaatkunstmest
kunstmatig wordt bevorderd? Of zal in ieder geval kunstmest te duur zijn?
Als dat het geval is, lijkt het amendement dat fosfaatkunstmest uit de heffing
haalde, een lege huls en maken de milieuorganisaties zich onnodig zorgen.
Maar als kunstmest wel een financieel aantrekkelijk alternatief is, wordt
het milieu straffeloos extra belast. Ik vraag de bewindslieden, aan te geven
hoe dit zit.Wij zouden ook graag willen weten of te verwachten is dat boeren vóór
2000 nog even extra kunstmest gaan strooien om de fosfaattoestand van de grond
op peil te krijgen voor optimale groei van het gewas. Wij hopen dat door dit
alles de vermindering van de fosfaatbelasting niet te zeer wordt afgeremd,
juist nu in het algemeen verbetering optreedt en bijvoorbeeld het IJsselmeer
zo veel schoner is geworden.Ons derde onderwerp betreft een bonusregeling voor uitzonderlijk milieuvriendelijk
boeren. Wij vragen ons af of het wetsvoorstel hierbij niet veel verder had
moeten gaan. Te denken valt aan premies, resultaatbeloning en eventueel schadevergoedingen,
dat alles gekoppeld aan bijvoorbeeld streefnormen, zoals door de Vewin en
een aantal milieuorganisaties is voorgesteld. De nieuwe heffingen leiden tot
extra inkomsten voor het Rijk. In de Tweede Kamer noemde een enkel lid dit
zelfs een ordinaire belastingverhoging. Men kan het ook anders bekijken. Men
kan het ook als internalisering van externe milieukosten beschouwen en zo
alsnog het beginsel "de vervuiler betaalt" toepassen. De opbrengst zou dan
eigenlijk weer aan reparatie van milieuschade besteed moeten worden en in
principe zelfs naar bijvoorbeeld drinkwaterbedrijven doorgesluisd moeten worden.
Dan gaan, zoals premier Kok dat indertijd zei, de prijzen weer de waarheid
vertellen. Maar een andere weg zou kunnen bestaan uit het financieel belonen
van agrariërs die ver beneden de normen werken en dus weinig externe
milieukosten veroorzaken. De Vamil-regeling, vervroegde afschrijving milieu-investeringen,
heeft veel succes. Waarom niet als tegenhanger van de fosfaat- en nitraatheffingen
ook ruimhartig financiële beloningen invoeren? Komt deze "achterkant"
van het meststoffenbeleid wel voldoende tot zijn recht?Deze Meststoffenwet treedt na goedkeuring door de Eerste Kamer in werking in een tijd die voor vele boeren heel moeilijk is. Zeker
sinds begin februari van dit jaar. Ook wij betuigen uitdrukkelijk ons medeleven
met hen die in de knel zijn gekomen.De bewindslieden kunnen uit het voorgaande afleiden dat wij moeite hebben
met de fasering van het wetsvoorstel en met de hoogte, respectievelijk de
versoepeling van bepaalde normen. Het gaat dan over de afstand tot de nitraatrichtlijn,
die lange tijd te groot blijft, en om de fosfaatkunstmest. Toch steunen wij
het wetsvoorstel, omdat het redelijk in balans lijkt te zijn tussen enerzijds
de milieukundige wenselijkheid en mogelijkheden en anderzijds handhaafbaarheid,
aanvaarding door de sector en draagvlak.De vraag is opgekomen of, nu dit wetsvoorstel de eindstreep gaat bereiken
en een breed draagvlak voor de verwezenlijking daarvan belangrijk wordt geacht,
een generaal pardon voor de juridische en financiële gevolgen van de
boycots op zijn plaats zou zijn. Is de minister daarover benaderd? Gaat het
alleen om de boycot van de mestboekhouding en de mestheffing of gaat het ook
om de boycot van de Identificatie- en Registratieplicht van varkens? In dit
verband zou de strafkorting van minimaal 35% bij slachtoffers van de varkenspest,
die de I en R boycotten en geboycot hebben, wellicht een rol kunnen spelen.Ook de vraag of zo'n pardon rechtvaardig is tegenover de boeren die zich
wel aan de voorschriften hebben gehouden, kan van belang zijn. De precedentwerking
is een ander punt dat in dit verband aandacht verdient. Vooralsnog staan wij
er wat sceptisch tegenover. Wij zouden daarover graag het oordeel van de regering
vernemen.De heer Hessing (D66):Voorzitter! "De sterkste aanwijzing dat er elders in het heelal intelligent
leven bestaat, is dat het geen pogingen heeft ondernomen om met ons in contact
te komen."Deze stelling bij een recent proefschrift schoot mij door het hoofd bij
de voorbereiding van het debat van vandaag. Enigszins gechargeerd zou de stelling
voor het onderhavige wetsvoorstel kunnen luiden: de sterkste aanwijzing dat
de boerenorganisaties intelligent omgaan met dit wetsvoorstel is dat zij nauwelijks
pogingen hebben ondernomen, in contact te komen met leden van de Eerste Kamer.
Na de eerdere commotie rond dit wetsvoorstel aan de overzijde van het Binnenhof
is het, althans in mijn beleving, hier relatief rustig gebleven. Boerenorganisaties
gaan er óf van uit dat de koers gelopen is, óf veronderstellen
dat wij zonder meer verstandig op dit wetsvoorstel zullen reageren. Ik houd
het voorlopig maar op de laatste interpretatie.Voorzitter! Het aan de orde zijnde wetsvoorstel zal zeker niet de discussie
over het mestbeleid tot een einde brengen. Het is echter wel goed dat de hoofdlijnen
van het mestbeleid voor de komende jaren worden vastgelegd. De commotie rond
dit wetsvoorstel is, zoals gezegd, aanzienlijk geweest en heeft zich voor
een goed deel geconcentreerd op de vast te leggen normen. Mijn fractie kan
zich echter niet aan de indruk onttrekken dat aan de overzijde van het Binnenhof
in de hitte van het debat de verschillen van inzicht nogal zijn uitvergroot.
Laten wij eerlijk zijn, de reikwijdte van de normen is in mijn beleving toch
redelijk helder te noemen: tot het jaar 2000 liggen de normen zonder meer
vast en voor de periode daarna kan gezegd worden dat de normen op z'n minst
een stellige indicatie geven van de richting die wij op moeten; niets meer
en niets minder.De fasering van de normen is gebaseerd op de huidige inzichten en dat
kan uiteraard ook niet anders. Omdat de richting en de fasering de kern vormen,
is het goed dat zij als zodanig integraal in de wet zelf zijn vastgelegd.
Voorzitter! Het mag duidelijk zijn dat mijn fractie op dit moment geen aanleiding
ziet om te veronderstellen dat de normen na het jaar 2000 een hoog indicatief
gehalte zullen hebben. Daarvoor moeten wij toch echt de evaluatie in 2000
afwachten. Op dat moment moeten de resultaten van de 240 voorbeeldboerderijen
op een rijtje worden gezet alsmede andere beschikbare onderzoeksgegevens en
uiteraard ook de eerste ervaringen met het Minas als zodanig. Die gegevens
zullen vervolgens in onderlinge samenhang moeten worden bezien. Pas dan kan
beoordeeld worden of en, zo ja, in hoeverre de nu neergelegde normen voor
bijstelling in aanmerking komen. En voor de goede orde, het kan dan gaan om
afzwakking maar uiteraard ook om aanscherping.Voorzitter! Ik kom op de keuze voor een tweesporensysteem. Het gekozen
stelsel omvat zowel een forfaitair als een verfijnd spoor. Het forfaitaire
spoor is opgenomen omdat op de relatief extensieve veehouderijbedrijven volstaan
kan worden met een minder nauwkeurig systeem zonder dat dit nadelen heeft
voor het milieu of voor de ondernemer, aldus de minister in de nota naar aanleiding
van het verslag.Deze verklaring overtuigt niet geheel. Om te beginnen wordt naar de mening
van mijn fractie wel heel snel geconcludeerd dat er voor het milieu geen nadelen
aan verbonden zijn, maar misschien kan de minister deze bewering nader onderbouwen.
Het verfijnde spoor doet toch het meeste recht aan de werkelijkheid op de
bedrijven en brengt per saldo de minste milieurisico's met zich. Deze reden
op zichzelf vormt voor mijn fractie voldoende aanleiding om met nadruk een
voorkeur uit te spreken voor het verfijnde spoor en om erop aan te dringen
dat het forfaitaire spoor op enig moment zal worden beëindigd. En waarom
wordt niet nu reeds deze duidelijkheid verschaft? De discussie kan dan alleen
nog gaan over het moment en de wijze waarop het forfaitaire spoor afgebouwd
wordt. Mijn fractie ziet geen principiële argumenten op grond waarvan
de extensieve veehouderijbedrijven op termijn niet ook onder het verfijnde
spoor gebracht kunnen worden. Het gemak waarmee de grens tussen extensieve
veehouderijen en minder extensieve veehouderijen als het ware is verschoven
van twee grootvee-eenheden per hectare naar twee en een half grootvee-eenheden
vormt een extra aansporing om het verfijnde spoor aan te houden. Met deze
verschuiving is er immers voor gekozen, alleen de meer intensieve bedrijven
onder de werking van het Minas te laten vallen. Hoe intensiever de veehouderijen,
hoe groter de milieurisico's.Daarbij komt dat mijn fractie niet kan overzien wat de gevolgen zijn van
de huidige discussie over het intensieve karakter van de veehouderijbedrijven.
Wellicht leidt deze discussie tot een zekere extensivering. Dat valt op voorhand
niet uit te sluiten. Maar het kan toch niet de bedoeling zijn
dat als gevolg daarvan wellicht minder bedrijven onder het verfijnde spoor
zouden komen te vallen. Kortom, mijn fractie zou nu reeds het signaal willen
afgeven dat het forfaitaire spoor op termijn moet worden afgebouwd. Graag
een reactie van de minister op dit punt.Dan het punt van fosfaat in kunstmest. Tot nader order wordt dit punt
buiten beschouwing gelaten. Voor deze stap valt zeker begrip op te brengen.
De discussie over en het onderzoek naar de reparatiebemesting is bepaald nog
niet uitgekristalliseerd. De nota naar aanleiding van het verslag maakt dit
goed duidelijk. Er wordt aangegeven dat uit onderzoek blijkt dat het opvolgen
van de huidige bemestingsadviezen voor grasland en bij grond met een fosfaattoestand
die als voldoende wordt gekwalificeerd, het fosfaatverlies circa 30 kg per
hectare is. In diezelfde nota wordt verder aangegeven dat bij een verliesnorm
van 30 kg fosfaat per hectare – dat zijn de normen voor de jaren 2002
tot 2004 – er een opbrengstverlies verwacht gaat worden van 1 à
2%. Dat betekent dat nu eigenlijk al vaststaat dat de verliesnormen zullen
leiden tot lagere gewasopbrengsten. Dat wringt. Het buiten beschouwing laten
van de fosfaatkunstmest kan dan vooralsnog soelaas bieden.Heeft de minister een beeld van de omvang van de gronden waarvan de fosfaattoestand
wordt aangemerkt als laag en voldoende? Voor deze gronden komt namelijk de
reparatiebemesting in beeld. Wanneer het zou gaan om een groot percentage
van het grondareaal, zou de reparatiebemesting per saldo wel eens een behoorlijke
omvang kunnen krijgen, met alle gevolgen van dien.Mijn fractie gaat ervan uit dat het streven van de minister erop gericht
is om de fosfaatkunstmest alsnog onder het regime van het Minas te brengen.
Daarvoor is nog wel verdergaand onderzoek nodig om meer kennis en technieken
voor de boeren beschikbaar te krijgen, onder meer van de mogelijke aanpassingen
van de bemesting en van de bedrijfsvoering, waarmee de gevolgen van het realiseren
van de verliesnormen tot een minimum beperkt kunnen blijven. Hoe is de stand
van zaken op dit punt? Hoe ver staat het met de uitwerking van het stelsel
van reparatiebemesting en grondbemonstering? Kan de minister aangeven op welke
termijn de tijdelijke uitzondering voor fosfaatkunstmest kan worden opgeheven?Dan de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Uiteraard een belangrijk punt
bij een dergelijk complex en ingrijpend systeem als wat nu voorligt. Het is
niet gemakkelijk, grip te krijgen op deze materie nu zoveel factoren in onderlinge
afhankelijkheid een rol spelen. In zijn handhavingsnotitie van november vorig
jaar heeft de minister de essentiële voorwaarden aangegeven voor de handhaafbaarheid
van het systeem. Ik noem er enkele.Er moet evenwicht zijn op de mestmarkt. Er moet sprake zijn van onafhankelijke
of erkende monsternemers in combinatie met een adequaat bemonsterings- en
analyseprotocol. Er dient een dagelijkse saldoregistratie van aanwezige dieren
plaats te vinden. Er moet een aanmerkelijke verhoging van de controledichtheid
plaatsvinden. Ten slotte moet er een systeem van centraal geregistreerde mestafleveringsbewijzen
komen om de gehele mestketen in beeld te kunnen houden.Wie dit pakket – en het is niet compleet – op zich laat inwerken,
krijgt niet direct het gevoel dat het allemaal wel goed zal komen.Voorzitter! De Meststoffenwet valt te kwalificeren als een specimen van
ordeningsrecht, dat niet zo zeer berust op sociaal-ethische opvattingen met
eigen normkracht als wel op overwegingen van ordeningsnut. Dan staat de wetgever
voor de taak, een dergelijke regelgeving deugdelijk in te richten en zo weinig
mogelijk ruimte te bieden aan ontwijkend gedrag. Als wij met deze bril kijken
naar het voorliggende wetsontwerp, ontstaat de indruk dat het systeem onderling
samenhangende en elkaar versterkende factoren bevat die in mindere of meerdere
mate bevorderlijk kunnen zijn voor misbruik. Ik noem er enkele: - de ingewikkeldheid van de regelgeving;- het vastknopen van de heffingen
aan op zich fraudegevoelige gegevens zoals de mestbemonstering;-
de fraudegevoelige wijze van overdracht van de gegevens: het zijn immers de
boeren zelf die aangifteplichtig zijn en de opgave vindt "post factum" plaats,
dat wil zeggen na afloop van het kalenderjaar;- de mogelijkheid dat
een eventueel frauduleuze opzet meer partijen tot voordeel strekt.Voorzitter! Er is moeilijk de vinger achter te krijgen, in die zin dat
het niet mogelijk is om nu reeds met een grote mate van waarschijnlijkheid
aan te tonen dat het systeem apert fraudegevoelig is en daardoor moeilijk
handhaafbaar. Maar ik denk dat ook het tegendeel niet direct aantoonbaar is.
De ex ante-evaluatie geeft met enige goede wil aanwijzingen voor een voorlopig
en voorzichtig positief oordeel, maar dat betekent dat mijn fractie op dit
moment bereid is om de minister het voordeel van de twijfel te gunnen als
het gaat om de handhaafbaarheid. Het is dan wel zaak dat alles op alles wordt
gezet om de controle van het systeem goed in de vingers te krijgen. De doelmatigheid
van de controle wordt bepaald door de mate waarin zij fraude voorkomt, de
zogeheten preventieve effectiviteit, en de mate waarin zij fraude boven tafel
haalt, de repressieve effectiviteit. En de effectiviteit is gecorreleerd aan
de voorspelbaarheid van de controleactiviteiten. De repressieve effectiviteit
van de controle is groter naarmate de voorspelbaarheid afneemt en de preventieve
effectiviteit van de controle is groter naarmate de voorspelbaarheid toeneemt.Er dienen deugdelijke controle-instructies te komen, effectief gerichte
controleactiviteiten en systematische registratie, bewerking en evaluatie
van controle-inspanningen en controleopbrengst. Alleen op die manier is het
mogelijk om eventuele frauderisico's van bepaalde doelgroepen in kaart te
brengen en objectieve selectiecriteria te formuleren om de schaarse capaciteit
op verantwoorde wijze over de onderzoeksinspanningen te verdelen. Mijn fractie
gaat ervan uit dat deze elementen worden meegenomen bij het opstellen van
het operationeel scenario voor de handhaving dat, als het goed is, dit najaar
het licht moet zien.Voorzitter! Over het onderwerp handhaafbaarheid heb ik nog enkele concrete
vragen. Is onderzocht in hoeverre de systematiek van de Wet ketenaansprakelijkheid
bruikbaar zou kunnen zijn voor de onderhavige problematiek? De kern van die
wet is de hoofdelijke aansprakelijkheid van de eerste schakel in de keten,
in dit geval de hoofdaannemer, voor de niet-betaling van fiscale
schulden en premieschulden door zijn directe onderaannemers en tevens voor
de niet-betaling van genoemde schulden door alle verdere aannemers in de keten.Voor de handhaafbaarheid van het Minas is het van groot belang dat grip
verkregen wordt op de diverse schakels in de meststromen. Tegen deze achtergrond
kan wellicht een benadering nuttig zijn zoals die wordt gehanteerd in de Wet
ketenaansprakelijkheid. Voor het meststoffentraject zou dan vergelijkenderwijs
de hoofdelijke aansprakelijkheid terechtkomen bij de producent van dierlijke
meststoffen. Heeft deze gedachte bij de voorbereiding een rol gespeeld? Zo
neen, zou het dan niet zinvol zijn om eens na te gaan of deze invalshoek een
meerwaarde kan hebben voor de meststoffenproblematiek?Het juist in beeld krijgen van de aan- en afvoer van dierlijke meststoffen
is cruciaal. Daarbij zijn de centraal geregistreerde mestafleveringsbewijzen
essentieel. Gepoogd is om zoveel mogelijk tegengestelde belangen tussen partijen
te creëren ten aanzien van de te verantwoorden hoeveelheid mest op het
afleveringsbewijs. Mijn fractie kan zich van dit uitgangspunt niet direct
een helder beeld vormen. Daar komt bij dat uit de ex ante-evaluatie is gebleken
dat niet altijd gelijkwaardige, tegengestelde belangen tussen de schakels
in de mestketen aanwezig zijn. Kan de minister aangeven waar de tegengestelde
belangen in de mestketen nu precies zitten en waar zij ontbreken? Wanneer
zou mogen blijken dat de gedachte van de tegengestelde belangen moeilijk vorm
te geven valt, is dat dan niet een extra aansporing om de verantwoordelijkheid
neer te leggen bij de producent, zoals ik hiervoor heb aangegeven?Een van de zwakke punten van het systeem vormt de mestbemonstering. Die
vindt plaats door intermediaire ondernemingen en niet door onafhankelijke
monsternemers. Ook de minister sluit niet uit dat het gekozen systeem onvoldoende
fraudebestendig zal blijken te zijn. Aan onzekerheidsreductie kan worden gedaan
door simpelweg een systeem van onafhankelijke monsterneming in te voeren.
Kan de minister uiteenzetten waarom niet direct voor deze weg is gekozen en
welke argumenten zich verzetten tegen invoering van dit systeem?Voorzitter! Bij de handhaafbaarheid speelt de bereidheid van de sector
om mee te werken aan de uitvoering een belangrijke rol. Om het maar eens in
rond Nederlands te zeggen: gooit men massaal de kont tegen de krib, dan wordt
de uitvoering nogal lastig. Werkt de sector grosso modo mee, dan zijn de perspectieven
aanmerkelijk gunstiger. Is de minister bereid hierover na te denken en te
bezien wat de mogelijkheden zijn? Uiteraard wil mijn fractie waarschuwen voor
het creëren van vormen van rechtsongelijkheid. Er zijn immers al boeren
bestraft en wanneer de overigen een generaal pardon verkrijgen – zoals
de heer Braks heeft bepleit – zijn wij misschien verder van huis. In
die richting denken wij dus niet. Dat neemt echter niet weg dat wellicht een
tussenoplossing denkbaar is. Graag verneem ik de reactie van de minister hierop.Ook voor intermediaire ondernemingen is het uitgangspunt gekozen dat het
voorraadsaldo niet in aanmerking wordt genomen. Op dit uitgangspunt zal echter
wel voor een belangrijk deel van deze ondernemingen een uitzondering worden
gemaakt gelet op de omvangrijke voorraden en de fluctuaties van jaar tot jaar
en gelet op het feit dat de activiteiten van sommige ondernemingen vooral
bestaan uit opslag.Ziet mijn fractie het goed, dan zullen de voorraden van de meeste intermediaire
ondernemingen dus toch in aanmerking worden genomen. Als dat het geval is,
waarom is dan niet simpelweg voor de intermediaire ondernemingen over de hele
linie vastgesteld dat de voorraden wel in beschouwing worden genomen, eventueel
met de mogelijkheid om daarvan uitgezonderd te worden? Kortom, waarom wordt
nu de uitzondering in de wet vastgelegd en niet de hoofdregel? Kan de minister
daarop een toelichting geven?Bij de behandeling van dit wetsontwerp in de Tweede Kamer is veel gesproken
over de relatie met de regionale mestplannen. Niet op alle punten is voor
mijn fractie daarmee de gewenste duidelijkheid verkregen. Wellicht kan de
minister zijn licht nog eens laten schijnen op de onderlinge relatie en duidelijk
maken in hoeverre beide sporen elkaar al dan niet aanvullen.Bij amendement is de reikwijdte van het Minas beperkt. De vrijstelling
voor extensieve veehouderijen is verschoven van twee naar tweeënhalf
grootvee-eenheden. Het aantal bedrijven dat onder het Minas valt, is daarmee
van 60.000 teruggelopen naar 50.000. Uit een oogpunt van controle en handhaafbaarheid
is dat winst te noemen. Het is mijn fractie echter nog niet duidelijk hoe
groot het milieurisico is dat hiermee wordt gelopen. En hoewel de bedrijven
die buiten de boot vallen natuurlijk aan de meer extensieve kant van het spectrum
zitten, gaat het toch om zo'n 10.000 bedrijven. Kan de minister een indicatie
geven van het milieuverlies dat met deze verschuiving gepaard kan gaan?Bij de behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer gaf de minister
aan dat het onderzoek naar de mogelijkheden om de mestproductierechten af
te schaffen en te vervangen door afzetrechten praktisch was afgerond. Hij
zou in het voorjaar de Tweede Kamer informeren. Wellicht kan de minister aangeven
wanneer hij deze informatie beschikbaar heeft. Mijn fractie is daarin bijzonder
geïnteresseerd.Aan de overzijde heeft de heer Van Middelkoop naar de overtuiging van
mijn fractie terecht aandacht gevraagd voor het bepaalde in artikel 104 van
de Grondwet in relatie tot artikel 13aj van het onderhavige wetsvoorstel.
In hoeverre is het de minister toegestaan bij ministeriële regeling de
tarieven van de heffingen te wijzigen, waarbij overigens aansluitend de koninklijke
weg via wetgeving wordt gevolgd? Dat staat in artikel 13aj. De minister is
daar in de Tweede Kamer uitvoerig op ingegaan. Over de validiteit van de gevolgde
systematiek heeft de minister naar onze mening een overtuigend verhaal gehouden.
De minister heeft ons echter nog niet overtuigd van de noodzaak tot het volgen
van deze weg. Over de normstelling in deze wet is immers zorgvuldig nagedacht.
Daarbij zijn wij bepaald niet over een nacht ijs gegaan. Vooralsnog valt niet
in te zien, welke onverwachte omstandigheden een wijziging van het heffingenbeleid
halsoverkop noodzakelijk zouden maken. Immers, de evaluatie in 2000 zal tijdig
worden opgestart. Voorzover het zich laat aanzien dat normen en heffingen
als gevolg van die evaluatie voor wijziging vatbaar zijn,
kan daarop in wetstechnische zin toch tijdig geanticipeerd worden. Kan de
minister, kort en goed, nog eens met een aansprekend voorbeeld duidelijk maken
waarom het noodzakelijk is dat hij over deze wijzigingsbevoegdheid beschikt?Voorzitter! Een laatste punt betreft de Europese nitraatrichtlijn. Anderen
hebben er ook al over gesproken. Nederland heeft het actieprogramma terzake
ingetrokken. Daardoor voldoet Nederland in ieder geval niet aan de nitraatrichtlijn.
Er komt aanvullend beleid voor de droge zandgronden. Het is dus de vraag of
Nederland kan gaan voldoen aan de nitraatrichtlijnen en welke aanvullende
stappen nu gezet moeten worden om het daarheen te leiden. Een reactie van
de regering op dit punt ziet mijn fractie graag tegemoet.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! De drie fracties van de SGP, het GPV en de RPF zullen bij
gelegenheid van deze gedachtewisseling met één fysieke mond
spreken. Op die mededeling zal ik aan het slot van mijn bijdrage nog even
terugkomen.Voorzitter! Tussen de woorden "tijd" of "tijdsverloop" en "verandering"
kan men bijna een isgelijkteken plaatsen: tijd is verandering. Die stelling
heeft algemene gelding en blijkt ook op de mestproblematiek van toepassing.
Van mijn voorouders herinner ik mij de verhalen over de situatie van nauwelijks
driekwart eeuw geleden: hoe men in het boerenbedrijf destijds alle moeite
deed om zoveel mogelijk – uiteraard natuurlijke – mest te verzamelen.
De schapenhouderij diende daar in belangrijke mate toe. Men probeerde mest
te vermeerderen en men kocht mest aan. In dezelfde regio is nu, in termen
van de regering, sprake van een overschotgebied. Mest wordt nu beschouwd als
een hinderlijk en schadelijk afvalproduct. Wie het produceert, verdient in
beginsel geen lof, maar straf.Ik zal nu niet uitgebreid ingaan op de vraag hoe het zover heeft kunnen
komen. Over het antwoord bestaat, dunkt mij, inmiddels een redelijke mate
van overeenstemming. De ontwikkeling is, met name in bepaalde sectoren, op
onderdelen volkomen uit de hand gelopen. De eerste tekenen daarvan waren al
in het midden van de jaren zestig waar te nemen. Die ontwikkeling is tientallen
jaren niet geremd, maar juist gestimuleerd, niet in de laatste plaats door
de overheid. Nu verkeren wij inmiddels al weer ruim tien jaar op de weg terug,
de weg van beperking en beteugeling.Tegen deze achtergrond op basis van persoonlijke waarneming en mede bepaald
door de couleur locale, plaats ik mijn beschouwingen over het voorliggende
wetsvoorstel. Milieubeleid moet, zeggen wij vandaag, gericht zijn op duurzame
ontwikkeling – overigens een nogal poly-interpretabele term –
met een balans – zeg maar: compromis – tussen economie en milieu.
Zolang de economie zich maar gunstig ontwikkelt, wordt dat niet als een probleem
ervaren. Veel – ook onnodige – milieubelasting en -vervuiling
kan dan eenvoudig via de portemonnee worden afgekocht. Financiële prikkels
kunnen zeer effectief en heilzaam zijn, maar bij teruglopend economisch getij
kunnen zij ook dodelijk zijn.Sinds halverwege de jaren tachtig wordt de landbouw geconfronteerd met
een breed scala van milieubeschermingsinstrumenten, onder andere op het terrein
van de mest. De samenhang tussen al die instrumenten, alleen al op het terrein
van de mest, is voor boer en buitenstaander niet eenvoudig te ontdekken. Het
Minas is te beschouwen als een finaal strategisch instrument, gericht op bepaling
en ondersteuning van het langetermijnbeleid. Of de doel- en normstellingen
van het systeem haalbaar zijn, zal onder andere uit het project Praktijkcijfers
moeten blijken. Zolang dat niet vaststaat, zouden – zo merk ik nu reeds
op – ook geen heffingen voor grondgebonden sectoren doorgevoerd moeten
worden. Dat zou in mijn visie alleen maar demotiverend werken.Het Minas is mede gekozen op voorstel van de sector zelf, vanwege de oriëntatie
op een meer individuele bedrijfsbenadering. Kern van het systeem is de veronderstelde
proportionele relatie tussen de hoogte van de overschotten – zeg: verliesnormen –
enerzijds en de hoogte van de nutriëntenverliezen – zeg: belasting
van het milieu – anderzijds. Die relatie is niet altijd even duidelijk
en daarom goed voor veelvuldige discussie. Prof. Oenema heeft in de Staatscourant
van 23 april 1997 nog eens betoogd dat bedrijfsvoering, weersomstandigheden,
bodemcondities en hydrologie factoren zijn die de grootte en de route van
de verliezen aan stikstof en fosfor uit de bodem en stal- en mestopslag beïnvloeden:
"Ze bepalen de grootte, het tijdstip en de plaats van de verliezen." Ook stelt
hij: "Het aantonen of er wel een relatie is tussen overschotten en verliezen,
heeft iets weg van het bewijzen van de wet van behoud van massa. Die relatie
is er simpelweg, maar is wel een functie van plaats en tijd." Vandaar, voorzitter,
die veelvuldige discussie.Zelf gekozen door de sector, zo stelde ik zojuist. Dat betekent evenwel
niet dat men ook onverdeeld gelukkig was en is met de uitwerking van het systeem.
Een van de bezwaren, ook van mijn fractie, is dat het systeem positieve prikkels
in de zin van stimulering en beloning ontbeert. Ik geef een voorbeeld. Veehouders
die tijdens de productie geen of weinig mineralen verliezen, worden tot nu
toe niet beloond voor hun milieuvriendelijk gedrag. Integendeel, iedere veehouder
moet een overschotheffing betalen op grond van vaak te hoge forfaitaire cijfers.
Dit zou onder het nieuwe systeem tot een positief voordeel moeten leiden.
Het beleid heeft, kortom, naar onze wijze van zien een niet voldoende stimulerend
karakter. De regering wil wel veel regels, straffen en heffingen voor veehouders,
maar biedt nauwelijks beloningen of andere stimulansen.In dit verband noemde ik ook de optrekking van de Minas-plicht van 2 naar
2,5 GVE. Die wijziging heeft niet onze voorkeur. Daarentegen zullen akkerbouwers
en vollegrondsgroentetelers vanaf 2002 Minas-plichtig worden. Is dat niet
voorbarig? Akkerbouwers op kleigrond kunnen drijfmest alleen in het najaar
aanwenden, hetgeen onvermijdelijk tot stikstofverlies en dus tot heffingen
leidt. Te verwachten valt dat zij in het voorjaar zullen kiezen voor de thans
heffingsvrije fosfaatkunstmest. Bewijst men op die manier het milieu een goede
dienst? Kwalijk noem ik in dit verband het feit dat de opbrengst van de heffing
niet terugvloeit naar de veehouders maar wegvloeit naar de schatkist, evenals
de bestemmingsheffing. Dit lijkt neer te komen op wat al eerder een ordinaire
belastingverhoging is genoemd. De regering zou aan vertrouwen
winnen – op dit thema kom ik nog terug – indien zij zou hebben
verklaard, de heffing volledig terug te zullen sluizen naar de veehouders
en anderen.Een ander bezwaar is dat het systeem ongevoelig blijkt te zijn voor de
factor bij uitstek die de mens niet in de hand heeft: de natuurlijke omstandigheden.
Variaties met betrekking tot jaren en groei-omstandigheden kunnen via heffingen
in financiële zin een nadelig effect voor de boer opleveren. Ook is betoogd
dat het systeem onvoldoende rekening houdt met bodemvruchtbaarheid. Bij een
lage fosfaattoestand mag weliswaar extra fosfaat worden aangevoerd, maar bij
een hoge toestand is er geen sprake van correctie met betrekking tot de verliesnormen
naar beneden. Deelt de minister deze visie of is volgens hem aantoonbaar dat
het argument van de bodemvruchtbaarheid thans niet langer tegen de maatregelen
kan worden aangevoerd?Voorzitter! Het weinig stimulerende karakter van het systeem zoals het
thans is uitgewerkt, zal er vermoedelijk ook debet aan zijn dat van vrijwillige
deelname door met name extensieve bedrijven niet veel terecht komt, ook al
zou men voordelen kunnen realiseren in de sfeer van grotere heffingsvrije
aanvoer dan onder de bestaande mestboekhouding mogelijk is. Te verwachten
is immers, dat bedrijven die geen mest behoeven af te voeren, niet zullen
meedoen aan Minas.Daarbij komt het volgende bezwaar: de complexiteit van het systeem. Dit
staat naast de min of meer onafhankelijk van elkaar functionerende overige
onderdelen van de mestwetgeving. De complexiteit, die per saldo nog toeneemt,
aldus ook de memorie van toelichting, zal hoge administratieve lasten meebrengen
voor de veehouders. Men denke onder andere aan bemonstering en analyse bij
toepassing van de verfijnde aangiftemethode die immers vooral voor intensieve
bedrijven van belang kan zijn. Daar kán overigens tegenover staan dat
er geen overschotheffing betaald hoeft te worden, al moet men zich ook weer
realiseren dat de plaatsingsruimte voor de afzet van mest in de toekomst mogelijk
kleiner wordt.De nieuwe regelgeving en de daaruit voortvloeiende administratievelastendruk,
met inbegrip van de daarmee gepaard gaande kostenpost per dier, zullen voor
veel kleinere bedrijven onevenredig hoog zijn en derhalve hun einde bevorderen.Tot dusver heb ik vooral over de beleidsmatige aspecten van het wetsvoorstel
gesproken. Er zijn echter ook nog juridische aspecten, waarvan ik nu alleen
de ook door anderen genoemde verenigbaarheid met de Europese nitraatrichtlijn
noem, een richtlijn die, zoals bekend, in 2003 gerealiseerd moet zijn. Voor
mijn fractie is dit een juridische kwestie die geheel los staat van onze waardering
voor die richtlijn. De toetsing van het wetsvoorstel aan de richtlijn is een
aspect dat deze Kamer niet onbesproken mag passeren.Er zijn reeds uitgebreide beschouwingen over dit punt geweest. Zo is erop
gewezen dat de maximaal toelaatbare jaarlijkse stikstofgift uit dierlijke
mest volgens de richtlijn 210 kg per hectare in de periode van 1998 tot 1999
mag bedragen. Het wetsvoorstel zou veel hogere stikstofgiften toestaan, en
wel tot 340 kg per hectare. Afwijking van de normstelling van 210 kg zou alleen
mogelijk zijn als aan de doelstelling van de richtlijn nochtans wordt voldaan
en de Europese Commissie zo'n afwijking toestaat. De vraag is nu volgens mij
of door Nederland aan deze voorwaarden wordt voldaan.Zo is de vraag gesteld of op de hoge zand- en lössgronden (naar schatting
15% tot 30% van het landbouwareaal) de nitraatvervuiling van het grondwater
tot een hogere grens dan 50 mg per liter niet tot ver na 1999 voortbestaat,
ja, dat deze ook niet in 2003 aan de norm beantwoordt. Blijven de stikstofconcentraties
in het zoete en zoute oppervlaktewater niet tot in 2015 dermate hoog dat eutrofiëring
van deze wateren niet wordt voorkomen? Zal onvoldoende snelle verlaging van
de nitraatconcentraties in oppervlakte- en grondwater niet tot gevolg hebben
dat ettelijke duizenden huishoudens die nog altijd niet zijn aangesloten op
het drinkwaterleidingnet, blootgesteld blijven aan concentraties die ver uitstijgen
boven de veiligheidswaarden voor de volksgezondheid?Kortom, dit wetsvoorstel lijkt te laat en te beperkt in relatie tot de
Europese richtlijn. Het is thans de vraag of aanvullend stikstofbeleid daar
nog iets aan kan veranderen. Moeten de normen die Nederland ingevolge het
onderhavige wetsvoorstel voor 2008 wil vastleggen, volgens deze richtlijn
in feite niet met vijf jaar naar voren worden gehaald? Hoe schat de minister
de risico's in van procedures vanwege de Europese Commissie dan wel het Europese
Hof, van dwangsommen en van eventueel civielrechtelijke schadeclaims jegens
de staat?De regering loopt in de mestdiscussie niet alleen tegen Brussel aan –
in dit verband noemde ik al de Europese richtlijn – maar ook tegen de
veehouders. Men kan in de relatie tussen overheid en veehouders op dit punt
gerust van een vertrouwenscrisis spreken. Ik verwijs onder andere naar de
mestboycot waarbij zich, volgens berichtgeving, 12.000 deelnemers aangesloten
hebben. Het vertrouwen zal, wil het Minas-systeem kans van slagen hebben,
in ieder geval tot op zekere hoogte moeten worden hersteld. De vraag is langs
welke weg dit herstel kan worden bereikt of bevorderd. Ook de ministers zullen
signalen bereikt hebben dat de actiecomités bereid zijn, onder bepaalde
omstandigheden van verdere boycot af te zien en – zo voeg ik eraan toe –
ook af te manen. In dat verband is de vraag naar een eventueel generaal pardon
voor de boycotters ter sprake gebracht. Anderen zijn hierover uitvoeriger
geweest. Voor ons is dat een heikele kwestie, waarbij principiële aspecten
als rechtvaardigheid en opportuniteit een rol spelen. Begaan onrecht is niet
altijd volledig ongedaan te maken. Dikwijls wordt daar ook niet naar gestreefd
maar tracht men tot een vergelijk te komen. Er lijkt sprake van een uitgestoken
hand van de actievoerders. In eerste instantie vraag ik de minister hoe de
regering op die uitgestoken hand denkt te reageren.Voorzitter! In mijn beschouwing hebben de bezwaren die volgens ons aan
dit wetsvoorstel kleven, de sterkste nadruk gekregen. Dat wil niet zeggen
dat wij een aantal voordelen van het systeem niet onderkennen. Dat zijn vooral
voordelen in relatie tot het huidige stelsel van mestboekhouding. Aan het
begin van mijn bijdrage zei ik, dat drie fracties gekozen hebben voor een
woordvoerder. Ik mag evenwel in dit stadium niet onvermeld laten dat zij niet
allen met dezelfde intentie deze discussies ingaan en zij
komen er misschien ook niet met dezelfde conclusie uit.De heer Pitstra (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Ter voorbereiding van dit debat heb ik, naast
het gebruikelijke verplichte werk zoals het lezen van de witte stukken en
de Handelingen, het boekje Vermesting en water, geschreven door Rombout van
den Nieuwenhof, doorgenomen. Dit boekje is op initiatief van de diverse milieu-
en natuurorganisaties, waaronder het Waterpakt, geschreven. De inhoud van
dit boekje zal mijn betoog vandaag stevig inkleuren.Opmerkelijk is trouwens, dat de acties van de diverse landbouworganisaties
en de nog steeds doorlopende mestboycots het politieke debat aan de overzijde
zo konden bepalen. De in onze ogen veel te slappe mestnormen werden onder
druk van deze acties nog verder afgezwakt. Dat schijnt allemaal te zijn gebeurd
om het draagvlak te vergroten. Toen deze minister van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij aantrad, sprak hij de woorden, dat de tijd van pappen en nathouden
voorbij zou zijn. Ongetwijfeld zal hij toen ook aan het enorme mestprobleem
hebben gedacht. Maar feitelijk zwakte hij de normen van het voorgaande CDA-beleid,
verwoord in de notitie Derde fase mestbeleid, af. Het is natuurlijk opmerkelijk
dat het CDA aan de overzijde tegen dit beleid stemde om in te spelen op het
boerenprotest, omdat zij natuurlijk de VVD-stemmen terug wilden hebben, terwijl
hun eigen, eerdere, voorstellen veel verder gingen. Ook opmerkelijk is de
rol van VROM en haar milieuminister: zij zit erbij en kijkt ernaar. Natuurlijk
weet zij wel, dat het mestbeleid niet deugt. Bij het in ontvangst nemen van
het door mij gememoreerde boekje of petitie, bleek dat. Het bleek ook in het
debat aan de overzijde, waarin zij sprak van "het milieubeleid binnen de economische
mogelijkheden van de sector", in plaats van andersom: de economische sector
binnen de mogelijkheden van het milieubeleid; van "haalbaar en betaalbaar
beleid" en van het feit dat "de aangegeven verliesnormen nog niet afgestemd
zijn op de gewenste milieukwaliteit". Scherper dan deze citaten kan ik haar
ondergeschikte positie in dit debat niet verwoorden.Maar het zou zo simpel kunnen zijn. Het zou niet meer vanzelfsprekend
moeten zijn, dat de kleur van het Nederlandse oppervlaktewater standaard groen
is. Gewoon schoon en niet geëutrofieerd oppervlaktewater zou het doel
moeten zijn. De landbouw moet gewoon zindelijk worden. Het moet afgelopen
zijn met de bijdrage van 18% fosfaat en 71% stikstof van de landbouw aan de
groene soep. Elke dag dat we langer wachten, wordt de vuile erfenis groter.
Er is berekend door de Stichting natuur en milieu, dat de economische schade
door vermesting en verzuring 1 mld. per jaar bedraagt. Dan moeten we niet
alleen denken aan de kosten van waterzuivering, die vele honderden miljoenen
bedragen, waarbij elke inwoner van Nederland via de drinkwaterrekening de
vervuilende landbouw subsidieert. Met de heer Zijlstra noem ik dit een flagrante
schending van het principe "de vervuiler betaalt". Wordt het geen tijd om
deze feiten onder ogen te zien? Wordt het geen tijd om een heldere diagnose
van de neurose te stellen waaraan de patiënt, de landbouw, lijdt en de
psychologische verdedigingsmechanismen – ontkenning, projectie, rationalisatie,
enz. – als zodanig te benoemen en te erkennen, dat geen land ter wereld
zo'n hoog stikstofverlies in de landbouw kent als Nederland? Bij de schade
door de groene algensoep sprak ik al over de drinkwaterwinning. Vanuit de
Vewin, de koepel van alle drinkwaterbedrijven kunnen we uitspraken lezen,
bijvoorbeeld van de heer Joosten: "Niettemin vind ik dat de overheid haar
oor te veel naar de landbouw laat hangen. Met de door de landbouw genoemde
verliesnormen haal je de gewenste waterkwaliteit echt niet."Bij de maatschappelijke schade moeten we ook denken aan waterrecreanten
zoals zwemmers, duikers, surfers, vaarrecreanten, sportvissers en de gezondheid
van mensen. Zwemmen in het Nederlandse oppervlaktewater is geen vanzelfsprekendheid
meer. 20% van de leden van de ANWB is in de zomer van 1994 niet gaan zwemmen
vanwege de kwaliteitsproblemen van het water. Duikers – misschien niet
de groep waar je onmiddellijk aan denkt als je dit onderwerp behandelt –
moeten eigenlijk een doorzicht van minstens 1 meter hebben. Ze worden nu ernstig
beperkt in hun hobby. Zo zijn er slechts vijf duikstekken in de provincies
Groningen en Drenthe, terwijl er toch zoveel water is. Surfers komen in aanraking
met het water. Er is onderzoek gedaan naar de gezondheid van windsurfers op
het Ketelmeer. Er werden verhoogde concentraties van chemische stoffen in
het lichaam gevonden. Giftige algen, een term die niet eens voorkomt in de
onderliggende stukken, vormen hierbij een probleem. Vaarrecreanten en havenbeheerders
met name rond het IJsselmeer weten alles van de schade en de overlast die
de groene algensoep aanricht. In principe kunnen alle 50 havens aan het IJsselmeer
het slachtoffer worden. De sportvisserij lijdt jaarlijks naar schatting een
verlies van 100 à 300 mln. Maar nog erger dan dit is, dat de toestand
van de natuur nivelleert: meer brasems en minder snoeken. Bepaalde planten,
die weer van belang zijn voor bepaalde vissen, verdwijnen. Bij een doorzicht
van 30 cm is er geen kans op roofvis. Laatst was ik op excursie bij het Naardermeer.
Daar kon je weer de bodem zien, een ervaring die mij is bijgebleven als jongetje
van tien, toen ik met de polsstok het land introk. Maar deze doodgewone waterkwaliteit
kan daar trouwens slechts met een kunstgreep – waterzuivering van gebiedsvreemd
water – gerealiseerd worden. Maar zo zou het eigenlijk moeten, dat je
gewoon weer de bodem van de sloot kunt zien. Bij de gezondheid van mensen
kunnen we denken aan het nuttigen van schelpdieren, waarbij sommige algen
gifstoffen produceren die daarin worden opgeslagen. Die schelpdieren schijnen
er geen last van te hebben, maar mensen krijgen diarree, verlamming of zelfs
geheugenverlies.Als je dit allemaal op je laat inwerken, is het toch bizar dat de noodklok
die wij horen die van de landbouwers is, die het presteren om noodzakelijk
milieubeleid te frustreren. In een brief aan de Eerste Kamer van 25 april
probeert Waterpakt de zaak toch nog een keer op een andere manier te belichten.
Zij wijst erop, dat Minas strijdig is met de Europese richtlijnen, strijdig
met het Noordzeeverdrag, met de nationale beleidsdoelstellingen inzake maximale
nitraat- en fosfaatconcentraties in het oppervlaktewater en zelfs strijdig
is met de artikelen 21 en 22 van de Grondwet. Laten wij eens
beginnen met de Europese richtlijn. Bij de begrotingsbehandeling van LNV wees
ik reeds hierop. De Europese richtlijn staat 210 kg per hectare stikstof uit
dierlijke mest toe in de periode van 18 oktober 1998 tot 18 december 1999.
In het wetsvoorstel wordt 340 kg toegestaan. De drinkwaternorm voor het grondwater
van 50 mg per liter – met een streefwaarde van 25 mg per liter –
wordt niet gehaald. Ook de eutrofiëring van het oppervlaktewater wordt
niet voorkomen, terwijl die in 2003 gerealiseerd moet zijn. De Nederlandse
regering zal hierover op de vingers worden getikt door Brussel. Er zijn zelfs
dwangsommen mogelijk ter grootte van het economisch voordeel dat Nederland
en Nederlandse agrariërs behalen door zich te onttrekken aan de normale
Europese milieuregels. Er zal schade worden toegebracht aan de exportpositie
van Nederland. Onze landbouw zal het imago krijgen van "vieze man van Europa".
De heer Varekamp wees terecht hierop.Weliswaar ziet minister Van Aartsen dit wel en zegt hij bij boycotacties
dat de boeren niet met de rug naar de samenleving moeten gaan staan, maar
via deze volstrekt ontoereikende mestnormen – koersend op een conflict
met Brussel – zaagt hij ijverig aan de tak waarop de landbouwers zitten.Ook bij een andere internationale verplichting, het Noordzeeverdrag, maakt
Nederland een slechte beurt. De reductie naar 50% ten opzichte van 1985 wordt
niet gehaald. In 2015 kan slechts een reductie van 40% worden gehaald.De grenswaarden voor fosfaat- en stikstofconcentraties in oppervlaktewater
uit de Derde nota waterhuishouding wordt met de huidige wetgeving zelfs in
2015 in 80%-90% van de zoete wateren niet gehaald. Door Waterpakt wordt ook
gewezen op strijdigheid met de artikelen 21 en 22 van de Grondwet. Huishoudens
die niet aangesloten zijn op het drinkwaternet en drinken uit particuliere
putten, worden blootgesteld aan veel te hoge nitraatconcentraties. De kans
op kanker en op blauwe baby's stijgt sterk. Door de Rijksuniversiteit Limburg,
afdeling toxicologie en gezondheidsrisico's, is hiernaar samen met de regionale
GGD onderzoek verricht in midden-Limburg. Ik vraag beide ministers te reageren
op deze vier punten uit de brief van Waterpakt.Moeten al deze bezwaren nu echt opgeofferd worden aan de economische belangen
van de sector? Wordt het geen tijd om de exportpositie van de Nederlandse
landbouw – een grootmacht, tweede land ter wereld na de Verenigde Staten –
eens grondig ter discussie te stellen, als wij op deze manier geconfronteerd
worden met déze maatschappelijke schade?Er is ooit gesproken over een evenwichtsbemesting. Toen vielen er getallen
van 1 kg fosfaat per hectare en van 50 kg stikstof per hectare. Milieukundig
gezien, zou dat een aanvaardbaar verlies zijn. De boeren voeren een pleidooi
voor 25-75 kg fosfaat en 350 kg stikstof, terwijl de eindnorm van de regering
met allerlei tussenstappen op 200-250 kg stikstof en 25 kg fosfaat ligt. Er
is dus een wereld van verschil!Als wij de snoek en de salamander weer terug willen in ons water, zullen
de normen aanmerkelijk scherper moeten worden. Volgens deskundigen is bijvoorbeeld
een streefwaarde voor fosfaat noodzakelijk van 0,08 mg per liter, strenger
nog dan de 0,15 mg per liter van de Derde nota, die ook bij lange na niet
wordt gehaald. Delen de ministers van VROM en LNV deze analyse en krijgen
zij niet het schaamrood op de kaken?Hoe heeft de minister van VROM gereageerd op het advies van de inmiddels
opgeheven Raad voor het milieubeheer, waarin zonneklaar werd gesteld dat de
doelstellingen met betrekking tot de kwaliteit van het oppervlaktewater niet
worden gehaald met dit beleid? Zij heeft het beaamd – ik citeerde haar
al – maar waarom heeft zij hier niet evenveel stampij om gemaakt als
al die boerenacties bij elkaar? Dat zou de positie van de milieubeweging in
de verloren slag om de media, een enorme zwieper in een andere richting hebben
kunnen geven! Terwijl er dus vanuit een veelheid aan maatschappelijke belangen
alle reden was voor de politiek, met name de Tweede Kamer, de voorgestelde
normen aan te scherpen, bedacht de ene na de andere partij – vanwege
het draagvlak – maatregelen om het beleid verder af te zwakken en werd
er een "zoektocht verricht om het beleid voor de sector acceptabel te maken".
Het fosfaat van kunstmest kon wel buiten beschouwing worden gelaten, de heffingen
konden wel wat lager of zelfs nihil worden, de normen konden wel wat soepeler
en na 2000 "indicatief" worden. In een brief van LTO wordt ons vandaag op
dit punt ook weer een verzoek gedaan. Verder werden via een verhoging van
de aangifte van 2 naar 2,5 GVE per hectare 10.000 bedrijven zomaar uitgezonderd.
Ik heb het verslag van het Tweede-Kamerdebat gelezen als een treurige vertoning
van falend milieubeleid.Met een beroep op een consistente langetermijnvisie en zekerheid voor
de sector heeft de minister van LNV wel weten te voorkomen, dat de normen
na 2000 uit de wet werden verwijderd, hoewel een evaluatie in 2000 is toegezegd.
Het CDA verwacht kennelijk, dat die 240 proefboerderijen zo slecht presteren,
dat aangescherpt beleid niet aan de orde is. Maar ik vraag nadrukkelijk aan
de bewindslieden: is het ook mogelijk, dat de evaluatie in 2000 ertoe leidt,
dat de normen worden aangescherpt? Worden bij deze evaluatie wel de waterkwaliteitsnormen
betrokken? Wordt daar ook bij betrokken, dat bijvoorbeeld in de biologische
landbouw nu al in het algemeen de eindnormen van 2010 ruimschoots worden gehaald?
Wordt hierbij ook de reactie van de Europese Unie betrokken, zodat in 2003
de nitraatnorm van 2008 wordt gerealiseerd?Voorzitter! De fractie van GroenLinks heeft in het algemeen affiniteit
met acties, ook met boycotacties, maar van de argumenten van deze reactionaire
beweging zijn wij niet onder de indruk. Er is gegoocheld met cijfers om te
zeggen wat dit allemaal wel niet gaat kosten, maar genegeerd werd, dat veel
bedrijven door een uitgekiende bedrijfsvoering en een al functionerende mineralen-
en mestbalans, door vakmanschap dus, de normen heel gemakkelijk kunnen halen.
Als in de actie verzwegen wordt, dat door aanpassing van de bedrijfsvoering
hoge heffingen voorkomen kunnen worden, zijn wij niet onder de indruk van
de gepresenteerde getallen.Ik wil in dit verband trouwens het volgende helder en scherp zeggen. Als
sommigen door falend vakmanschap de normen niet halen, is er geen toekomstperspectief.
Dat zeg ik ook aan het adres van de SGP. Een dergelijke stelling geldt voor
de gehele maatschappij: voor bakkers en vrachtwagenchauffeurs,
voor onderwijzers en verpleegkundigen, voor elke starter in het midden- en
kleinbedrijf, zelfs voor politici. Als ze er niets van bakken, hun vak niet
naar behoren en volgens maatschappelijke regels en normen uitvoeren, kunnen
ze het wel schudden. Ik kan niet inzien, waarom zo'n stelling voor de ene
sector wel geldt en voor de andere niet. Maken zachte heelmeesters geen stinkende
wonden en komen we, als we niet anders handelen, wel uit dat mestmoeras? Wat
vindt de minister van LNV eigenlijk van deze mening?Is er geen sprake van zachte heelmeesters als het CDA aan de overzijde,
maar ook anderen spreken over een vertrouwensbreuk met de sector en daarom
het beleid maar willen aanpassen en zo alle natuur- en milieudoelstellingen
aan hun laars lappen? Neemt men op deze manier niet een vertrouwensbreuk met
de rest van de maatschappij, een dikke 3 miljoen leden van natuur- en milieuorganisaties
en alle drinkwaterconsumenten en de Europese Unie, voor lief?Er is nog een aantal andere wettelijke mogelijkheden om bovengenoemde
internationale en nationale wetgeving en doelstellingen wel te realiseren.
Ik noem: - aanvullend stikstofbeleid voor de droge zandgronden,- aanvullend beleid voor de fosfaatverzadigde gronden waar de fosfaattijdbom
doortikt,- lagere verliesnormen voor speciale gebieden,- de Wet verontreiniging oppervlaktewater.Anderen wezen er ook al
op, dat ten aanzien van deze onderwerpen notities zijn toegezegd die voor
het zomerreces zouden verschijnen. Kunnen de bewindslieden en met name de
minister van VROM hierover al wat meer vertellen?Voorzitter! Ik kom tot een conclusie. Het voor ons liggende wetsvoorstel
behelst een zoektocht om de sector die op een dwaalspoor vol vervuiling zit,
tegemoet te komen. Zachte heelmeester maken stinkende wonden en in dit geval:
stinkend oppervlaktewater met veel algen. De gekozen opstelling heeft ertoe
geleid, dat de al volkomen tekortschietende normen nog verder zijn afgezwakt.
Internationale normen en nationale beleidsnormen worden bij lange na niet
gehaald. De kleur van ons oppervlaktewater zal groen blijven, de biodiversiteit,
dus snoeken in plaats van brasems, kunnen we vergeten. Waterrecreanten blijven
gedupeerd, de volksgezondheid wordt geschaad. Hoe lang zullen de samenleving
en al de belanghebbenden die ik al noemde, dit falende beleid, waarmee geaccepteerd
wordt dat deze sector niet zindelijk hoeft te worden, nog accepteren?De beantwoording door de bewindslieden zie ik uiteraard met belangstelling
tegemoet. Wellicht kunnen ze mijn sombere conclusie met enige verrassende
toezeggingen een beetje nuanceren.De heer Bierman:Voorzitter! Uit het feit dat de publieke tribune lang niet zo bezet is
als in de Tweede Kamer, zou je kunnen opmaken dat het draagvlak aan het verschuiven
is, dat de politieke actualiteit al heel ergens anders zit, kortom dat er
een nieuwe situatie is ontstaan om nog eens anders naar het wetsvoorstel te
kijken. Hoewel ik denk dat het wetsvoorstel een goede basis geeft, zit het
wel aan "the end of the pipe". Als je daar zit en je gaat discussiëren
over de vraag, hoeveel er uit die pijp mag komen, wat nog verantwoord is en
voor hoeveel draagvlak een bepaalde norm kan worden afgesproken, is het ook
belangrijk om te kijken naar de bron die uiteindelijk voorafging aan de pijp
waar het allemaal uitkomt. Met andere woorden: er zou gekeken moeten worden
naar bijvoorbeeld bronreductie. Zijn wij nu niet bezig, nog normen te maken
waaraan we straks helemaal niet meer hoeven te voldoen? In de afgelopen tijd
is op dramatische wijze aan bronreductie toegekomen. Zou dat geen goed moment
kunnen zijn om in het kader van dit wetsvoorstel eens te kijken of we dit
structureel vast kunnen houden, zodat we een ander draagvlak krijgen? Het
draagvlak dat tot nu toe is ontstaan, is er één waarbij een
soort uitruil heeft plaatsgehad, waarbij we te soepele normen hebben gekregen,
te zeer in de tijd verdund te werk zijn gegaan en te maken krijgen met een
afkalvend draagvlak. Ik denk aan de rechtsongelijkheid die erin zit, het Europese
risico dat we lopen en de andere consumenten die dit niet langer zullen pikken.
Kortom: dit heeft mij te weinig toekomstwaarde voor de sector, waarop ik het
nu juist wil toespitsen.Wat zouden we dus eigenlijk moeten doen? We moeten toe naar een nieuw
evenwicht tussen veterinaire argumentatie en milieuargumentatie. Ik kom daarbij
op geen andere mogelijkheid uit dan op extensievere veehouderij, op ecologische
landbouw, waarbij je een aantal heel essentiële problemen die in deze
wetgeving zitten, zoals de verschillen in grondvruchtbaarheid, vermijdt. Bij
ecologische landbouw is dat verinnerlijkt: zonder die vruchtbaarheid kun je
niet eens. De administratieve rompslomp die vastzit aan alle metingen en regelingen
die je moet hebben, kan worden vermeden. Daarbij kan vanuit de onderproductie
aan meststoffen worden toe gewerkt naar een beloning voor het feit, dat je
deze normen juist niet nodig hebt om te produceren. Je komt dan uit op een
soort win/winsituatie, die als deze nu reeds wordt ingezet ook tot een imagoverbetering
leidt. Mij heeft het vooral verbaasd, waarom in Denemarken lukt wat wij hier
maar niet voor elkaar kunnen krijgen. Waarom zou het daar wel kunnen en hier
niet? Zijn we niet bezig onze eigen markt, de mogelijkheden voor de sector
en het toekomstperspectief door zo'n slappe reactie te ondermijnen? Ik zou
toe willen naar een situatie, waarin dit wetsvoorstel wordt aangegrepen om
de structuur van de sector, waarvan de minister zegt dat die straks moet klinken
als een klok, houdbaar te maken en voor een langere termijn neer te zetten.
Ik hoop dat de minister aan het slot van de beantwoording van de vragen op
dit element, dus het langeretermijnperspectief, nog wil ingaan.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-1271-1284.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl