Behandeling van: het rapport van de Tijdelijke commissie klimaatverandering (24695) (debat met de regering); de vervolgnota Klimaatverandering (24785)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 937-962

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-12-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 14, pagina 937-962

17-10-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24695Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24785Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: het rapport van de Tijdelijke commissie klimaatverandering (24695) (debat met de regering); de vervolgnota Klimaatverandering (24785)Pagina 937-962
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het specifiek cultuurbeleid (24837)Pagina 865-865
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1997 (25000 II); het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1995 (slotwet) (24846); Financiële verantwoording van de Hoge Colleges van Staat en het Kabinet der Koningin over het jaar 1995 (24844, nr. 4)Pagina 877-878
Lijst van ingekomen stukken (donderdag 17 oktober 1996)Pagina 962-962
Regeling van werkzaamheden (donderdag 17 oktober 1996)Pagina 891-892
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Binnenlandse Zaken (VII) voor het jaar 1997 (25000 VII); het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1997 (25000 C); het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1997 (25000 D); slotwetten 1995, e.a.Pagina 878-891
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Binnenlandse Zaken (VII) voor het jaar 1997 (25000 VII); het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1997 (25000 C); het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1997 (25000 D); slotwetten 1995, e.a.Pagina 913-937
Behandeling van: het verslag van een algemeen overleg met de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Economische Zaken over het tabaksontmoedigingsbeleid (24743, nr. 3)Pagina 865-877
Presentie en opening (donderdag 17 oktober 1996)Pagina 865-865
Noot 1 (zie p. 746) notitie "Op staatsgronden?"; Noot 2 (zie p. 783) begroting LNV 1997 (25000-XIV); Noot 3 (zie p. 878) begroting BiZa 1997 (2500-VII)Pagina 963-977
Interpellatie-De Hoop Scheffer, gericht tot de staatssecretarissen van Binnenlandse Zaken en van Justitie, over een onderzoek van het IRT Noord- en Oost-Nederland naar een groot netwerk van mensensmokkelaarsPagina 892-913

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 129 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het rapport van de
Tijdelijke commissie klimaatverandering (24695) (debat met
de regering);de vervolgnota Klimaatverandering (24785).De beraadslaging wordt geopend.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! De Nederlandse politiek dreigt de volgende generatie met een
torenhoge schuld op te zadelen. Als wij nu het tij niet keren, zullen wij
in de volgende eeuw mondiaal, maar ook hier in Nederland geconfronteerd kunnen
worden met klimaatverandering als gevolg van het versterkte broeikaseffect.
Voor wie daar nog twijfels over had, moet met het rapport van de commissie-Van
Middelkoop in de hand die analyse en die conclusie een overtuigende conclusie
en een overtuigende analyse zijn. Tegen deze achtergrond vindt mijn fractie
de kabinetsvoorstellen mager, absoluut te mager. Het kabinet reduceert vooral
zijn doelstellingen en niet de CO2-uitstoot. Het gevoel van urgentie
ontbreekt en zo komt het milieu nooit hoog op de politieke agenda.Ik zal iets over de korte en de lange termijn zeggen. In de laatste tien
jaar van deze eeuw zouden wij de CO2-uitstoot met 3% reduceren.
Wij zitten nu met een trieste tussenstand van plus 7%. Wanneer komt de notitie
die de minister-president tijdens de algemene beschouwingen heeft toegezegd,
en waarin nadere maatregelen zouden staan? In de vervolgnota wijst het kabinet,
Nederland dus, met het vingertje in de richting van de landen die de stabilisatiedoelstellingen
tot 2000 niet halen. Maar komt dat niet wat pedant over op het moment dat
wijzelf op een tussenstand van plus 7% staan? Als Nederland trekker wil zijn
om volgend jaar internationaal een 2%-reductiedoelstelling te halen –
dat lijkt mij een goed idee – is het dan voor de geloofwaardigheid niet
essentieel dat wij, als Nederland, niet zakken voor het examen dat wij nu
aan het afleggen zijn?Ik herhaal graag een vraag die ik vorige week aan collega Van Middelkoop,
de voorzitter van de commissie, heb gesteld. Waarom zet dit kabinet er alles
op om wél te voldoen aan de EMU-criteria en aan groeidoelstellingen
en is het op dat gebied het braafste jongetje van de klas, maar geeft het
veel minder prioriteit aan de milieudoelstellingen, aan de strijd tegen de
CO2-uitstoot en aan de strijd tegen het broeikaseffect? Wil het
kabinet, wat mij betreft vanaf vandaag, zijn milieudoelstellingen in politieke
zin net zoveel prioriteit geven als zijn financiële en economische doelstellingen?
Ik durf de stelling wel aan dat het niet halen van de CO2-doelstelling
uiteindelijk meer afbreuk doet aan de kwaliteit van de samenleving dan het
niet halen van de EMU-doelstellingen. Ik weet dat wij het over appels en peren
hebben, maar het gaat mij om de politieke vergelijking. Graag heb ik hierop
een reactie. Na vorige week zou ook in de Kamer de stelling moeten zijn dat
de ecologische grenzen bepalend zijn voor ons economisch handelen. Naarmate
de economie in milieuopzicht gezonder wordt, is er dus ook meer mogelijk.Voor het beleid na 2000 maakt Nederland zich volledig afhankelijk van
de andere landen. Vooropgesteld, we spreken hier over een vraagstuk met een
mondiale implicatie. Een stevige inzet van Nederland om tot afspraken in internationaal
verband te komen is nodig. Dat kan volgens mij 2% per jaar zijn. Dus móét
het ook 2% per jaar zijn. Ik haal dit uit de wetenschap en eigenlijk ook uit
het rapport van de commissie-Van Middelkoop. Die commissie sprak over 30%
à 40% tot 2020 als een haalbare optie. Zegt het kabinet dat ook, zo
vraag ik de bewindslieden. Maar als de internationale afspraken er niet komen,
zegt het kabinet: "dan is niet uit te sluiten dat Nederland de stabilisatiedoelstelling
loslaat". Dat zou weer de deur openzetten naar groei van de CO2-uitstoot.
Mij lijkt dat, ook voor een energie-intensief land, nog steeds onaanvaardbaar.
Graag verkrijg ik hierop een reactie. Een eigen nationale doelstelling is
ook dan onontbeerlijk.Over twee doelstellingen uit de vervolgnota wil ik nog iets zeggen. Ten
eerste over de 10% duurzame energie in 2020. We willen een percentage duurzame
energie – dat zou die 10% kunnen zijn – wettelijk regelen. Het
argument is dat deze energie, op dit moment in ieder geval, nog duurder is
dan de conventioneel gewonnen energie. Door de toenemende concurrentie zal
de druk op goedkope energieopwekking alleen maar groter worden, waardoor het
zeer twijfelachtig is of zo'n niet-wettelijk geformuleerde doelstelling wel
gehaald zal worden. Druk op de ketel vraagt hier om wetgeving. Graag een reactie.En dan de 33% efficiencyverbetering: dat kan toch omhoog. Uit studies,
ook aangehaald in de vervolgnota, blijkt dat er kostenneutraal veel meer besparing
mogelijk is, besparing die op dit moment in de markt niet totstandkomt. Dan
is het toch aan de overheid om de voorwaarden te creëren dat die maatregelen
wel genomen worden? Het gaat om extra investeringen die via besparing terugverdiend
kunnen worden. Ook daar graag een reactie op.Dit brengt mij naadloos, voorzitter, bij een aantal aanvullende voorstellen
die de fractie van GroenLinks, ter reductie van de CO2-uitstoot
op de kortere en de langere termijn, wil doen.Het eerste voorstel is: start een fonds voor groene concurrentie en voedt
dit fonds met alle extra accijns- en aardgasopbrengsten van het
hogere energiegebruik, dat weer ontstaat vanwege de hogere economische groei.
Gebruik het geld voor de voorfinanciering tegen gunstige voorwaarden van energiebesparingsinvesteringen.
Doel is om investeringen die onder de huidige marktvoorwaarden niet totstandkomen,
wel aantrekkelijk te maken. Graag verkrijg ik hierop een reactie.Het tweede voorstel is: sluit twee oude, afgeschreven kolencentrales.
Dit geeft ruimte voor nieuw warmtekrachtvermogen en levert per saldo 4,5 megaton
CO2-reductie op. Dat is meer dan 25% van het gat dat wij nu nog
hebben ten opzichte van de min 3%-doelstelling.Het derde voorstel is: voer een progressief kleinverbruikerstarief in
voor elektriciteit, met een eerste schijf tot 1400 kWh en een tarief van 75%,
daarna tot 2400 kWh met een tarief van 100% en daarboven een tarief van 150%.
Het SCP heeft berekend dat dit 8% besparing kan opleveren.Een vierde voorstel is: een energieheffing voor grootverbruikers. De tarieven
voor gas en elektriciteit liggen, ook voor grootverbruikers, onder die van
de meeste andere Europese landen. Ik pleit voor 1 cent per kWh elektriciteit
en 2 cent per m3 meter gas.Een laatste voorstel is: geef auto's die minimaal 10% zuiniger zijn dan
het gemiddelde in hun klasse, een korting van ƒ 1500 op de BPM, de
belasting bij aanschaf, en verhoog diezelfde BPM voor auto's die juist 10%
meer brandstof verbruiken.Voorzitter! Deze spreektijd is natuurlijk te kort om daar nog vele voorstellen
aan toe te voegen, maar misschien mag ik het kabinet vragen om in de CO2-nota die nog komt en die de minister-president heeft toegezegd, ook
schriftelijk in te gaan op bijvoorbeeld de voorstellen die van het Wereldnatuurfonds
of van Greenpeace en het CE zijn binnengekomen.Ten slotte, voorzitter: na 2000 zullen de resultaten van joint implementation
ingeboekt worden als CO2-winst. Het lijkt mij niet terecht om het
totale resultaat aan Nederland of welk donorland dan ook toe te schrijven,
want dan gaan we goedkoop CO2-reductie realiseren en laten de landen
zelf met dat laatste, dure traject zitten. Mij lijkt dat je dát deel
van de CO2-winst aan je eigen doelstelling mag toerekenen dat je
met dezelfde hoeveelheid geld in eigen land had kunnen realiseren of eventueel
met een bonus om het aantrekkelijk te maken. Het milieurendement per geïnvesteerde
gulden neemt dan fors toe en daar ging het uiteindelijk allemaal om. Graag
ook op die suggestie een reactie.Voorzitter! Ik kom tot mijn afronding. Minister De Boer zag in het rapport
van de klimaatcommissie een ondersteuning van haar beleid. De voorzitter van
de commissie kon zijn enthousiasme voor die politieke knuffel met gemak bedwingen.
Dit debat gaat over de vraag of wij het politieke lef hebben wat meer te doen
dan alleen maar het onderschrijven van die analyse. Wie A zegt, zal ook B
moeten zeggen. Van het kabinet verwacht ik dat het over zijn schaduw heenspringt
en dat het aansluiting zoekt bij datgene wat zich vorige week ook in de Kamer
leek af te tekenen. In die zin is hier één politiek signaal
van vorige week, in de richting van het kabinet, nog vermeldenswaard: het
klimaat lijkt er rijp voor.De heer Ten Hoopen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik wil beginnen met een reactie op de discussies
die wij in de afgelopen weken hebben gehoord over "niet stelen maar delen" –
dat sloeg vooral op toekomstige generaties – en ik koppel daar "naar
een concurrentievoorsprong" aan vast.De fractie van het CDA baseert zich voor het klimaat op "Nieuwe wegen,
vaste waarden", waarin duurzaamheid het uitgangspunt is. Dat uitgangspunt
kan worden vertaald in een aantal, wat ons betreft, concrete doelstellingen
voor het milieu: - de overheid met inschakeling van relevante partijen
in de samenleving, neemt het voortouw, ook Europees;- emissiedoelstellingen
in internationaal verband afspreken en realiseren, waarbij Nederland zijn
eigen doelstellingen haalt;- verschuiven van lasten op arbeid naar
indirecte belasting op energiegebruik en vervuilende processen.Het is dan de vraag of het kabinetsbeleid waarin men zich op duurzaamheid
wil oriënteren, herkenbaar is en of de voorgestelde maatregelen voldoende
zijn om echt van voorzorg te kunnen spreken. Minister De Boer tracht het klimaatrapport
naar zich toe te halen met haar opmerking dat het een ondersteuning is van
haar beleid. De heer Rosenmöller zei dit ook al. Waarom heeft zij dan
plotseling 750 mln. toegevoegd als dat beleid al prima op koers lag?Om te beginnen brengt mij dit bij de mondiale omgeving. Om de concentratie
van CO2, het belangrijkste broeikasgas, te stabiliseren op 1 maal,
respectievelijk 2 maal het pre-industriële niveau, is een emissiereductie
nodig voor de geïndustrialiseerde landen van zo'n 90% tot 70%. In 1997
moeten in Japan afspraken gemaakt worden om tot een mondiale emissiereductie
te komen. Zet het kabinet in op de CDA-doelstelling om na 2000 tot een emissiereductie
te komen van 2% per jaar of blijft het hangen op 1%? Tegen mevrouw De Boer
wil ik zeggen dat ik het antwoord, dat er sprake is van een onderhandelingsmarge,
maar tussen haken zet.Het kabinet zet in op een internationale beheersing van de totale luchtvaartemissie
en het wenst via de ICAO, de conventie van Chicago, een afgestemde internationale
afspraak. Is daarmee de inzet om te komen tot een afspraak op Europese schaal
volstrekt van de baan? Vindt het kabinet het versterken van IPCC nodig om
internationaal een emissieplatform vast te stellen om zo tot een kwantitatieve
toedeling te komen en daarmee het idee van verhandelbare emissie meer realiteitswaarde
te geven? Kan het kabinet iets zeggen over de hooggespannen verwachtingen
van joint implementation? Waar leidt dat op korte termijn toe? Zijn er al
vorderingen te melden vanuit Europa?Voorzitter! Dat brengt mij bij Europa. De harde concurrentie die door
de open grenzen zich steeds meer doet gelden, zal versterkt worden onder andere
door de monetaire unie. Dat geldt ook voor de energiesector. Het CDA vraagt
zich af in hoeverre hiermee spanning gaat optreden met het aspect duurzaamheid.
Het resultaat van die marktwerking is dat primair gekeken zou moeten worden
naar een rendement in guldens zodat het milieurendement minder gewicht krijgt
bij die totale besluitvorming. Het kabinet stelt zich voor dat bij sterkere
internationale concurrentie, het instrument van het convenant in de toekomst
wel eens minder effectief zou kunnen worden – ik verwijs
naar de begroting van VROM – en dat er meer gewicht zou moeten worden
toegekend aan Europese wet- en regelgeving. Kortom, meer regels, minder eigen
verantwoordelijkheid. Hoe gaat het dan met de handhaving? De fractie van het
CDA vraagt de regering of zij nu al van mening is dat het gevoerde beleid
ten opzichte van marktconform opererende energiebedrijven verkeerd uitwerkt.
Kan zij aangeven aan welke wet- en regelgeving zij denkt in Europees verband?
Wat is haar idee over handhaving als wij kijken naar beleid en schijnbeleid
in het kader van de mededinging? Ik verwijs wat dat betreft naar de melkquota
in Italië. Kan de minister aangeven welke kwantitatieve doelstellingen
zij zich stelt om tijdens het voorzitterschap te realiseren? Met welke landen
denkt zij wat te realiseren? Ook hier tekenen zich immers allerlei snelheden
in Europa af. Het CDA meent dat er een sterk Europees beleid nodig is om milieudoelstellingen
te realiseren. Nu al staat de top bol van IGC en euro. Hoe denkt de minister
het broeikasprobleem op de agenda te krijgen? Kan zij ook aangeven op welke
onderdelen zij vooruitgang wil boeken? Aan het eind van mijn opmerkingen over
het internationale onderdeel, zou ik de minister willen vragen aan te geven
wat de Nederlandse inzet zal zijn bij de WTO in Singapore.Dat brengt mij dichter bij huis, in Nederland. Klimaatveranderingen dienen
inderdaad in een mondiaal kader te worden geplaatst. Het CDA onderschrijft
dat, maar wij hebben daarin een eigen verantwoordelijkheid. De Nederlandse
doelstellingen, afgesproken in internationaal verband, dienen naar onze mening
te worden gerealiseerd. Het CDA stelt zich op het standpunt dat de 3% emissiereductie
van CO2 in 2000 moet worden gerealiseerd. Wij hebben echter een
groei van 7%. Dat is een verschil van maar liefst 10%. Op welke manier denkt
de regering die doelstellingen te halen? Ik kan mij nauwelijks voorstellen
dat zij is verrast door de economische groei. Sterker nog, economische groei
is een van de uitgangspunten.Mevrouw Dijksma (PvdA):De heer Ten Hoopen moet dat uitleggen. Ik heb naar zijn verhaal geluisterd.
Ik wijs verder op "Nieuwe wegen, vaste waarden". Duurzaamheid is heel belangrijk,
maar hoe wil de heer Ten Hoopen die reductie van 10% halen? Hij is tegen de
kleinverbruikersheffing. Hij stemt tegen de benzineaccijns, terwijl de mobiliteit
en de energiediversificatie toch heel belangrijke punten uit het rapport-Van
Middelkoop zijn.De heer Ten Hoopen (CDA):Dat klopt, maar vindt mevrouw Dijksma het goed als ik op haar vraag terugkom
als ik over de mobiliteit kom te spreken?Mevrouw Dijksma (PvdA):Natuurlijk. Als het dan niet goed gaat, dan kom ik wel weer terug.De heer Ten Hoopen (CDA):Akkoord.De voorzitter van de klimaatcommissie zei vorige week dat de broeikasproblematiek
schier onmogelijk kan worden opgelost, indien kernenergie niet in beschouwing
wordt genomen. Het CDA stelt vast dat het wegvallen van de nucleaire kennis
van de kernenergie als optie voor CO2-reductie achter de horizon
zou kunnen verdwijnen.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Voorzitter! Ik vrees dat de wens de vader van de manier van luisteren
is geworden van de CDA-fractie. Ik kan mij niet herinneren dat de voorzitter
van de klimaatcommissie dit zo heeft geformuleerd.De heer Ten Hoopen (CDA):Ik heb het zo gehoord en zo genoteerd. Ik ga ervan uit dat ik de heer
Van Middelkoop juist citeer. Is dat het geval?De heer Van Middelkoop (GPV):Neen. Dat is niet het geval. Het gaat trouwens niet om een kleinigheid.
Kernenergie is hier nooit een kleinigheid. Er worden twee dingen te gemakkelijk
samengebracht. De term "schier onmogelijk" staat inderdaad in ons rapport.
Dat is een conclusie, nadat wij eerst hebben gesteld dat de drie knelpunten
moeten worden opgelost. Het gaat daarbij om de mobiliteit, de heffingenproblematiek
en de zaak van de energiediversificatie. Kernenergie valt daar eventueel onder.
Lukt ons dat niet, dan volgt de term dat het dan schier onmogelijk is om de
klimaatproblematiek op te lossen.De heer Ten Hoopen (CDA):Zo heb ik het niet verstaan, maar het zijn de woorden van de heer Van
Middelkoop. Die zijn maatgevend.Wij zijn in ieder geval van mening dat de nucleaire kennisinfrastructuur
achter de horizon zal verdwijnen. Daardoor neemt de CO2-uitstoot
per jaar met zo'n 2,2 miljoen ton toe. Als wij dus een kerncentrale sluiten,
dan betekent dat een stijging met 1,2%. Zo'n sluiting doet overigens de vraag
rijzen of het niet hypocriet is om nucleaire energie uit het buitenland te
betrekken en te juichen als hier een kernenergiecentrale wordt gesloten. Wat
is de opstelling van het kabinet op dit punt, in het bijzonder die van minister
De Boer? Zij leek niet echt teleurgesteld te zijn over de sluiting van Dodewaard.
De stelling van het CDA in dezen mag duidelijk zijn: behoud van de nucleaire
technologie in Nederland en dus ook geen hypocrisie.In de optiek van het CDA voert het kabinet een zigzagbeleid als het gaat
om het milieu. Bij het aantreden van dit kabinet werd fors bezuinigd op technologieonderzoek.
Nu wordt plotseling weer 750 mln. toegevoegd. Het is ons niet duidelijk hoe
dit geld precies wordt ingezet. Is het de bedoeling om onrendabele investeringen
te financieren voor bijvoorbeeld het benutten van de restwarmte van de AVI's,
of is het bedoeld voor industriële stadsverwarming of Vinex-locaties?
Kan bijvoorbeeld de WKK uit de FES-middelen worden gefinancierd? Het CDA is
van mening dat zo snel mogelijk een omslag moet worden gemaakt naar nieuwe
technologieën en investeringen die een duurzame groei mogelijk maken.
Wij pleiten er dan ook voor meer middelen aan het FES toe te voegen. Ik doel
hierbij onder andere op middelen die beschikbaar komen door de meeropbrengst
van de verkoop van aardgas. De overheid dient op dit gebied het voortouw te
nemen. Nederland en het Nederlandse bedrijfsleven kunnen hiermee concurrentievoordeel
opbouwen. Ik verwijs in dit verband naar het bedrijf Van Melle dat een prachtige
milieubarometer heeft ontwikkeld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mag ik dit beschouwen als een ondersteuning van mijn pleidooi voor
een fonds voor groene concurrentie? Afgezien van de naam die je eraan geeft,
gaat het erom de extra aardgasbaten en accijnzen te besteden voor energiebesparende
investeringen. Daarmee kan men het bedrijfsleven een concurrentievoordeel
laten behalen.De heer Ten Hoopen (CDA):Ik baseer mij op het voorstel van de heer Van der Linden uit 1980. Toen
al heeft hij in de Kamer voorgesteld om meeropbrengsten te bestemmen voor
de ontwikkeling van duurzame energie.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan heeft het CDA via zijn vertegenwoordigers in het kabinet tot 1994 –
dat is veertien jaar! – de tijd gehad om dat te realiseren. Dat is niet
gelukt. Nu spreken wij elkaar aan als leden van deze Kamer die toevallig tot
de oppositie behoren. Als wij het bruggetje weten te maken, hebben wij misschien
meer succes bij het huidige kabinet.De heer Klein Molekamp (VVD):Als je begint in 1980, heeft dat het voordeel dat je kunt leren van de
ervaringen uit de tussenliggende periode. De heer Andriessen heeft ooit een
afzonderlijk industriefonds opgericht, maar dat is nooit echt een succes geweest.
Wil de heer Ten Hoopen opnieuw een afzonderlijk fonds in het leven roepen?De heer Ten Hoopen (CDA):Dat heb ik niet bepleit.De heer Klein Molekamp (VVD):Het doet mij deugd dat te horen.De heer Ten Hoopen (CDA):Voorzitter! Dit kabinet streeft mede schaalvergroting na. Dit geldt voor
scholen, perifere detailhandel, gemeenten en noem maar op. Dit genereert steeds
meer mobiliteit. Verruiming van openingstijden van winkels en openbare gebouwen
leidt tot een stijging van het energieverbruik met ongeveer 10%. Het CDA pleit
er dan ook voor om bij majeure beslissingen de milieutoets een dwingender
karakter te geven en om in Europees verband een stringentere milieutoets in
de infrastructurele en de fiscale harmonisatie gestalte te geven. Onderschrijft
het kabinet dit en, zo ja, welke aanzetten kunnen wij op dit gebied verwachten?Voorzitter! De beleidsopties. Er dient een forse verschuiving plaats te
vinden van fossiele brandstoffen naar duurzame energie. Wind- en zonne-energie
kunnen hieraan een flinke bijdrage leveren, maar lijken slechts voor de langere
termijn echt interessant. Het kabinet zet in op een efficiencyverbetering
van 33% en een verschuiving naar duurzame energie van 10% in 2020.Als het klimaatrapport als uitgangspunt wordt genomen, is deze doelstelling
niet voldoende. Het CDA is van mening dat de terreinen waarop snel rendement
gehaald kan worden, zoals de WKK, ook spoedig ontwikkeld moeten worden. Belemmeringen
in financiële of in planologische zin moeten snel weggenomen worden.
Is de regering bereid op korte termijn met voorstellen te komen? Is het mogelijk
eenduidigheid te betrachten met betrekking tot de planologie? In Denemarken
kan er bijvoorbeeld al 650 megawatt aan windenergie worden opgewekt. Eerst
wordt de thuismarkt voorzien, waarna de energie elders aangeboden kan worden.Belasting van het autoverkeer via accijnsverhogingen heeft het CDA steeds
geplaatst in de context van het beleid terzake in de ons omringende landen.
Tevens dient een alternatief, een goed openbaar vervoer, voorhanden te zijn.
Verhogingen zonder aantoonbaar milieurendement worden als een ordinaire belastingmaatregel
ervaren en hebben in zich dat het draagvlak wordt versmald in plaats van verbreed.
Het CDA verwacht meer van scherpere normstelling ten aanzien van de uitstoot
van schadelijke stoffen door voertuigen en van de invoering van rekeningrijden.
Desnoods moeten maatregelen inzake een scherpere normstelling voor voertuigen
in nationaal verband worden genomen.Vergroening van het belastingstelsel is in principe iets voor de lange
termijn. Bijvoorbeeld een verbreding van de mogelijkheid tot vervroegde afschrijvingen,
zoals de Vamil-regeling, hoeft, omwille van een grotere effectiviteit, voor
mij niet zo lang op zich te laten wachten. Het CDA heeft ook met zorg moeten
constateren dat het werk van de commissie die de vergroening van het fiscale
stelsel onderzoekt, blijkbaar al geruime tijd stilligt. Is het waar dat de
regering de rem heeft gezet op de reikwijdte van de vergroening? Dat zou toch
wel heel ingrijpend zijn. En op welke wijze denkt de regering hier nu verder
inhoud aan te geven?Voorzitter! Om gedragsveranderingen een breed draagvlak te geven, zou
het CDA de convenanten een belangrijke plaats willen geven. Regelgeving alleen
volstaat niet. De MJA's dienen dan ook gemaakt te worden met de energiebedrijven
en het bedrijfsleven waarbij er duidelijke doelstellingen zijn en de bedrijven
daar ook op afgerekend worden. Maar dan dient de overheid daarin wel een consistente
en betrouwbare partner te zijn en niet met flankerend beleid dwars door de
MJA's heen te lopen gedurende de looptijd ervan. Dat bevordert in onze optiek
het draagvlak niet. En zou misschien een vorm van een AVV als instrument een
rol kunnen spelen in een MJA?Voorzitter! Dat brengt mij bij het laatste onderwerp. Een van de mogelijkheden
om energiedragers te verschuiven, is de productie van biomassa.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Voorzitter! Het klonk allemaal heel mooi, maar wat bedoelt de heer Ten
Hoopen nu precies met flankerend beleid en AVV's bij MJA's? Kan hij dat wat
nader uitleggen?De heer Ten Hoopen (CDA):Als er afspraken worden gemaakt, dan moet je deze naar mijn gevoel voor
de hele sector laten gelden, zodat er geen oneigenlijke concurrentie ontstaat.
Verder moet je gedurende de looptijd die je met het bedrijfsleven of de sector
afspreekt, niet allerlei ander beleid in gang zetten, waardoor het draagvlak
van de afspraak volstrekt versmalt.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Wat bedoelt u daar dan mee? Wat voor ander beleid?De heer Ten Hoopen (CDA):Het flankerend beleid. Als je een afspraak maakt met de sector en die
in een convenant vastlegt, dan moet je die afspraak gewoon conform het convenant
aflopen. Dan moet je als overheid niet tussendoor allerlei kleinere maatregelen
nemen die dwars door dat convenant heenlopen.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):U kunt dat verder niet met voorbeelden duidelijker maken?De heer Ten Hoopen (CDA):Er zijn voorbeelden te over. Er zijn afspraken gemaakt met de energiesector.
Er zijn ook afspraken gemaakt in het kader van het verpakkingsconvenant. Je
ziet toch dat daar allerlei bewegingen omheen gebeuren?Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Zoals daar zijn?De heer Ten Hoopen (CDA):We hebben in de energiesector afspraken gemaakt. Vervolgens zien we dat
de sector als zodanig wordt geconfronteerd met allerlei maatregelen die we
hier nemen. Of het beleid is consistent, zodat je in de tijd het contract
afmaakt zonder dat je daar voor de rest in stuurt. Of je vindt dat je het
contract open moet laten, zodat het dus gewoon een open regeling is. Daarom
vraag ik of het niet mogelijk is om het instrument van AVV-en, waardoor het
de hele sector betreft, op die manier mede vorm te geven.Voorzitter! Ik was gebleven bij de productie van de biomassa. Dat geeft
de agrarische sector in onze optiek een veel beter perspectief dan alleen
maar de koude liberale wind. We kunnen op die manier braakliggende grond gebruiken
voor CO2-opslag, terwijl de verbranding van biomassa minder schadelijk
is voor het milieu. Er zijn wat dit betreft reeds interessante ervaringen
opgedaan in het buitenland. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld wordt zo'n
11% bijmenging autobrandstof met ethanol gerealiseerd, terwijl in Stockholm
zo'n 200 autobussen op een ethanolmengsel rijden. Wat dat betreft lopen wij
niet voorop, maar achterop.Voorzitter! Tot slot. De conclusie moge zijn dat het kabinet een prachtige
term gekozen heeft: econologie.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Zou ik de heer Ten Hoopen een vraag mogen stellen, alvorens
hij naar zijn conclusie gaat?Deelt de CDA-fractie het standpunt van het kabinet over de mogelijkheid
dat na 2000 weer groei van CO2-uitstoot plaatsvindt? Ik ben zelf
erg geschrokken van die passage in de vervolgnota. Het betreft dan de situatie
dat er geen internationale afspraken zijn. U bent zelf toch ook voor een nationale
doelstelling. Maar zou deze dan niet op zijn minst stabilisatie moeten zijn?
Deelt u deze opvatting?De heer Ten Hoopen (CDA):Dat is dan ook wel het minste.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat zijn wij dan met elkaar eens. Dan is dat bruggetje dus gauw geslagen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik wil even terugkomen op mijn vraag die ik zojuist heb gesteld. De heer
Ten Hoopen heeft een aantal voorstellen gedaan. Als de CDA-fractie de kleinverbruikersheffing
niet goedkeurt en tegen de verhoging van de benzineaccijns is, hoe denkt zij
ooit de reductiedoelstelling van 2% na het jaar 2000 te kunnen halen?De heer Ten Hoopen (CDA):Ik heb aangegeven dat wij de kerntechnologie in Nederland willen behouden.
Ik heb met betrekking tot de mobiliteit, een uitermate belangrijk element,
aangegeven dat naar onze mening versneld gestart moet worden met het rekeningrijden.
Daarnaast heb ik ten aanzien van de marktwerking bij energiebedrijven aangeven
dat er afgerekend wordt op guldens en niet op de oriëntatie, te investeren
in de verschuiving. Vervolgens heb ik aangegeven dat het FES – de heer
Rosenmöller heeft daarop geduid – meer structureel gevuld moet
worden. De commissie heeft uitgezocht dat de prijzen zouden moeten stijgen
met 40% tot 50%. Als dat niet rendabel is, zou je als overheid het voortouw
moeten nemen. Je zou daarin veel forser moeten investeren. Me dunkt, dat lijkt
mij nogal iets.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ja zeker, maar wat wil de heer Ten Hoopen nu met de kerntechnologie? Wil
hij die technologie in Nederland behouden of wil hij meer centrales bouwen?
De inzichten over de indirecte uitstoot van CO2 zijn en blijven
discutabel.De heer Ten Hoopen (CDA):Als mevrouw Dijksma het rapport leest, ziet zij dat de commissie ervoor
heeft gekozen geen enkel middel uit te sluiten. Alle opties liggen open. Als
zij verwijst naar de maatschappelijke realiteit, dan kennen wij die ook. Ik
hoor graag wat de minister besluit. De SEP heeft weliswaar een besluit genomen,
maar de minister van Economische Zaken moet dat nog doen. Als er maar een
of geen centrale openblijft in Nederland – gesteld dat dit theoretisch
het geval is – dan zullen wij veel forser moeten inzetten – ik
kom dan in de buurt van de heer Rosenmöller – om de doelstelling
van 3% reductie tot 2000 te halen. Dat is wat wij nastreven. Anders zul je
veel meer moeten investeren in de verschuiving naar andere energiedragers.Mevrouw Dijksma (PvdA):De maatschappelijke realiteit nu is dat dit kabinet twee keer een voorstel
heeft gedaan ter bevordering van het direct dan wel indirect verminderen van
CO2-emissies. Op beide momenten waarop de heer Ten Hoopen ja kon
zeggen, heeft hij echter neen gezegd.De heer Ten Hoopen (CDA):Ik heb ook gezegd waarom. Er was namelijk geen enkele relatie met datgene
wat wij gezamenlijk beogen in het kader van het milieu. Maatschappelijk worden
de maatregelen ook ervaren als ordinaire belastingmaatregelen. Op geen enkele
manier wordt de relatie gelegd met hetgeen wij hier allen beogen.Mevrouw Dijksma (PvdA):De kleinverbruikersheffing levert voor die doelgroep onder andere 7% reductie
CO2 op.De heer Ten Hoopen (CDA):Mevrouw Dijksma moet dan wel kijken naar de manier waarop dat geld teruggesluisd
wordt. Bij de algemene financiële beschouwingen is een drietal voorbeelden
ten tonele gevoerd waaruit blijkt dat de maatregel niet werkt en zelfs zeer
oneigenlijk uitwerkt.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat wachten wij maar af.De heer Klein Molekamp (VVD):Mijnheer de voorzitter! De heer Ten Hoopen was heel duidelijk: convenanten
met de industrie wil hij niet aantasten. Terecht. Wil hij de normstelling
uit de Energienota wel aanscherpen, ja of nee?De heer Ten Hoopen (CDA):Ik heb gezegd dat wij de doelstelling van 3% reductie tot 2000 moeten
halen in Nederland. Dat is een eigen verantwoordelijkheid. Ik heb een aantal ideeën heel helder aan de Kamer voorgelegd. Ik ben erg
benieuwd welke maatregelen het kabinet neemt als doelstelling tot 2000, omdat
een gat van 10% overbrugd moet worden.Voor de jaren erna heb ik de conclusie van het rapport overgenomen. Ik
heb dat de vorige keer ook al betoogd.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik ben ook benieuwd naar het antwoord van het kabinet, maar in dit geval
was ik benieuwd naar het antwoord van het CDA op mijn vraag. Dat antwoord
heb ik namelijk niet gekregen. Mijn vraag was: wil de heer Ten Hoopen de normen
uit de Energienota aanscherpen ja of nee.De heer Ten Hoopen (CDA):Dat is 3% tot 2000.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik heb het over de Energienota.De heer Ten Hoopen (CDA):Dat zal er uiteindelijk op aan komen.De heer Klein Molekamp (VVD):Is dat ja of nee?De heer Ten Hoopen (CDA):Ja.De heer Klein Molekamp (VVD):Ja. Mijn vraag is, als de heer Ten Hoopen die normen niet wil aanscherpen,
of hij zijn sommetjes dan nog eens wil doorrekenen. Het is heel gemakkelijk
om te zeggen: ik wil dit en dat en dat bereiken. Vervolgens zegt hij van een
aantal instrumenten dat hij deze niet wil gebruiken. Naar mijn mening krijg
je dan dezelfde situatie die wij hadden bij de verkiezingscampagne van het
CDA in 1989: wij beloven veel, maar wij maken weinig waar!De heer Ten Hoopen (CDA):Ik laat dat soort opmerkingen graag voor uw rekening. Ten eerste, ik heb
het niet over beloven, maar ik heb het over een aantal maatregelen die ik
heb voorgesteld. Ten tweede, ik vind het heel mooi dat er steeds wordt teruggekeken
naar 80 jaar regeringsverantwoordelijkheid, ik vind het fantastisch dat u
daar steeds naar refereert, maar ik heb hier een ander referentiekader gekozen.
Ik verwijs daarbij ook naar het debat van vorige week. Dat referentiekader
is op de toekomst gericht en ik ben ook begonnen met het vertrekpunt "Nieuwe
wegen, vaste waarden". Daar zitten een aantal oriëntaties in, daar zitten
een aantal keuzen in en die keuzen maken wat ik u hier vanavond heb verteld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb dat tijdens het debat inderdaad duidelijk gehoord. Als voor het
halen van de doelstelling van een reductie van de CO2-uitstoot
met 3% een heffing onontkoombaar is, en daar lijkt het op, is dan ook in de
periode van nu tot 2000 of misschien zelfs tijdens deze kabinetsperiode voor
de CDA-fractie de weg vrij om die heffing te gaan introduceren? De opbrengst
van die heffing kun je overigens bestemmen of reguleren, daar is discussie
over mogelijk.De heer Ten Hoopen (CDA):In principe is het antwoord op die vraag "ja", maar dan dient wel verrekte
helder te zijn dat wij daadwerkelijk de relatie leggen, ook maatschappelijk,
om te komen tot het draagvlak voor het verbreden van een mentaliteitsverandering
in relatie tot het milieu. Ik heb hier het voorbeeld van de accijns gebruikt.
Zoals bekend, is uit onderzoek gebleken dat er op korte termijn geen enkele
gedragsverandering op dit gebied is te verwachten en dat op langere termijn
misschien enigszins een gedragsverandering mogelijk is. Op grond daarvan beschouwen
wij het als een belastingmaatregel die wij als zodanig niet zullen steunen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wij moeten aan een draagvlak werken. De heer Ten Hoopen baseert zich op
"Nieuwe wegen, vaste waarden". Dat is voor mij in ieder geval een optimistisch
signaal dat hij dat daar ook aan wil werken. Het antwoord "in principe ja"
is van grote politieke betekenis. Mijn vervolgvraag luidt: betekent dit dan
ook dat hij die stap zowel voor de kleinverbruikers als voor de grootverbruikers
zou willen zetten? Bij de laatste categorie moet dat dan gebeuren zonder de
concurrentiepositie aan te tasten. Dat gebeurt overigens natuurlijk altijd
binnen de marges, want het gaat hier om het halen van de nationale doelstelling.De heer Ten Hoopen (CDA):De heer Rosenmöller stelt de vraag heel concreet, maar ik ben begonnen
met te zeggen: daar hoort dan ook een verschuiving bij van de lasten op arbeid
naar de indirecte belasting. Dat heb ik genoemd. Dat zou mijn eerste voorkeur
zijn. Ik wil de heer Rosenmöller ook een vraag stellen. Hij heeft gezegd
dat de kerncentrales hier dicht moeten en dat er dan ook geen kernstroom uit
het buitenland moet worden geïmporteerd. Hij heeft voorts gezegd dat
ook de kolencentrales hier moeten worden gesloten. Heb ik dat goed begrepen?
En wat dan?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat klopt, maar als de heer Ten Hoopen dan gestopt is met luisteren, heeft
hij een kleine fout gemaakt. Ik heb gezegd: je zou een gedeelte van de ruimte
die er dan ontstaat, moeten gebruiken om warmtekrachtvermogen uit te breiden.
Dat is een onderdeel van hetzelfde voorstel met betrekking tot het sluiten
van twee afgeschreven kolencentrales. Ik heb ook gezegd dat je dan 4,5 megaton
CO2-winst haalt. Dat is ruim een kwart van de stap die wij moeten
zetten naar de min 3%. Dat is dus kassa, om het maar even in normaal Nederlands
uit te drukken. Ik hoop daar ook nog een voorstel en de steun van het CDA
voor te krijgen, want dat kan in de loop van het debat gebeuren.Ik heb een aantal voorstellen gedaan. Ik kon niet uitputtend zijn, maar
die zetten het kabinet meer op het spoor van de min 3%. Ik ben dus blij, van
de heer Ten Hoopen te horen dat een "in principe ja" op het punt van de heffing,
ook in deze kabinetsperiode, daar wel degelijk een bijdrage aan kan leveren.
Ik denk namelijk dat een heffing onvermijdelijk is. Ik denk dat wij elkaar
een behoorlijk eind aan het naderen zijn. Dat vind ik dus winst in dit debat.De heer Ten Hoopen (CDA):De heer Rosenmöller zegt tegen een aantal dingen "nee" en tegen een
aantal dingen "ja". Een van de lastigste problemen hierbij is natuurlijk de
wijze waarop dit gefinancierd wordt. De heer Rosenmöller heeft daar een
voorstel voor gedaan. Wij hebben daar ook een voorstel voor gedaan. Ik vraag
dan echter wel wie daarvoor gaat betalen, overigens niet in een poging om
van het probleem weg te draaien. Wij hebben ook na te denken over hoe wij
een en ander aan de onderkant met elkaar financieren. Anders wordt de last
wel erg vreemd verdeeld. Ik kom daarmee terug bij de eerste
vraag van de heer Rosenmöller. De vorige keer heb ik nogal wat woorden
gewijd aan het belang om niet alleen bij heffingen en dat soort dingen uit
te komen. Die slaan immers onvoorstelbaar hard neer aan de onderkant van de
samenleving en dus ook in het kleinere bedrijfsleven.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan hebben wij eenzelfde probleem op te lossen. De heer Ten Hoopen zal
zich heel goed kunnen voorstellen dat wij niet akkoord zullen gaan met een
zodanige terugsluis van een heffing dat de rekening daarbij gepresenteerd
wordt aan de mensen die bij de vorige Troonrede onder de categorie armoede
zijn geschaard. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan het debat over de kleinverbruikers.
Zo werkt het natuurlijk niet. Wij lossen dan een probleem op en creëren
tegelijkertijd een ander probleem. Zo moet het niet en zo hoeft het ook niet.
Daar moet de heer Ten Hoopen dan nog maar eens over nadenken. Dat is een wat
flauwe opmerking. Ik heb echter op een positieve manier notie genomen van
de opvatting van de heer Ten Hoopen over de toekomst. Ik wijs hierbij op de
wijze waarop het kabinet de kleinverbruikersheffing heeft geïntroduceerd.
Die leidt niet tot negatieve koopkrachteffecten aan de onderkant. Daarom hebben
wij die lijn ook gesteund.De heer Klein Molekamp (VVD):Wij weten nu wie het niet betaalt, maar wie betaalt het wel? Wie betaalt
nu de extra kosten die het CDA aan de orde heeft gesteld? In antwoord op de
heer Rosenmöller zegt de heer Ten Hoopen dat het niet de onderkant van
de samenleving is die moet betalen. Dat is terecht. Mijn vraag is daarom wie
de kosten dan wel betaalt.De heer Ten Hoopen (CDA):Daar heb ik een voorstel voor gedaan, mijnheer Klein Molekamp. De prognoses
spreken van meer groei en ik stel voor om de daaruit voortkomende verkoop
van aardgas te storten in, in dit geval, het FES. Die middelen moeten gebruikt
worden om de stap te maken naar duurzame energievormen.De heer Klein Molekamp (VVD):De heer Ten Hoopen vindt dus dat het FES, dat oorspronkelijk vooral bedoeld
is om een groot aantal infrastructurele investeringen te financieren, veel
meer gereserveerd moet worden voor het CO2-beleid en minder voor
de infrastructuur?De heer Ten Hoopen (CDA):De interpretatie van infrastructuur van de heer Klein Molekamp is wel
erg smal. Ik vind een duurzame infrastructuur met betrekking tot energievoorziening,
in mijn optiek van een concurrerend Nederland, een van de speerpunten bij
de investeringen.De heer Klein Molekamp (VVD):De heer Ten Hoopen wil dus in wezen geld dat bestemd is voor de bestrijding
van de mobiliteitsknelpunten, voor een deel ook besteden aan de CO2-bestrijding.
Mag ik dat constateren?De heer Ten Hoopen (CDA):De heer Klein Molekamp mag constateren wat hij zelf wil. Daar moet hij
ook volstrekt een eigen verantwoordelijkheid in nemen. Ik heb gezegd wat ik
heb gezegd. Wij willen middelen toevoegen aan het FES en die gebruiken om
te komen tot investeringen in de verschuiving van fossiele energie naar niet-fossiele
energie en andere vormen van duurzame energie. Dat kan in onze optiek van
de marktpartijen niet gevraagd worden. Derhalve is daar de overheid voor nodig
om dat te faciliteren.Voorzitter! Ik was bij mijn conclusie gekomen. Ik heb gesproken over de
prachtige term van dit kabinet: econologie. Ik heb sterk de indruk dat wij
nogal wat blijven hangen bij mooie woorden en dus ook bij een mooi symboolwoord
voor een beleid dat er naar mijn gevoel nog niet helemaal is.Wij streven naar de doelstelling van 3% minder CO2 in het jaar
2000. Na het jaar 2000 moet de uitstootreductie 2% worden. Als de realiteit
ons niet bedriegt, zal die doelstelling waarschijnlijk niet gehaald worden.
Dat is mijn conclusie. Er moeten middelen naar het FES toe om deze verschuiving
te bereiken. Dat heb ik net nogmaals aan de heer Klein Molekamp uitgelegd.
De planologische drempels moeten weggenomen worden om de alternatieven echt
te kunnen ontwikkelen. Duurzaamheid moet ook veel meer in de oriëntatie
betrokken worden. Die oriëntatie moet niet alleen een materiële
oriëntatie zijn. Dan wordt delen ook geen stelen van toekomstige generaties.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Het probleem van de klimaatverandering is in de letterlijke
zin van het woord misschien nog geen verstikkend probleem maar het is op z'n
minst wel een benauwend probleem. De mondiale schaal van de problematiek en
de grote mate van wetenschappelijke onzekerheid en publieke onwetendheid wekken
soms de indruk dat deze wereld linea recta afstevent op een wereldomvattende
ramp.Dat klemt temeer wanneer wij beseffen dat het klimaatprobleem niet een
probleem op zich is maar een gevolg van een groot samenstel van onderliggende
deelproblemen, welke uiteindelijk allemaal weer samenhangen met het concrete
menselijke handelen. Het klimaatprobleem wordt veroorzaakt door menselijke
mobiliteit, het menselijke energieverbruik en door de mate van materiële
welvaart van mensen. In het klimaatprobleem cumuleert in wezen het totale
menselijke handelen.Met die constatering geef ik tegelijkertijd aan dat het klimaatprobleem
vooral ook een cultureel probleem is. De oorzaken en de mogelijke oplossing
van de problematiek zijn en worden voor een belangrijk deel bepaald door maatschappelijke
c.q. levensbeschouwelijke opvattingen en op grond daarvan gemaakte en te maken
gedragskeuzes. Naar mijn vaste overtuiging heeft de tijdelijke klimaatcommissie
uit de Kamer dan ook het juiste slotakkoord aangeslagen, toen ze unaniem constateerde
dat gewerkt moet worden vanuit het voorzorgbeginsel, dat het zekere voor het
onzekere moet worden genomen en dat snel en adequaat reageren noodzakelijk
is. Op een vraag van de RPF-fractie aan de commissie, wat de dragende visie
onder deze vergaande conclusies is en hoe het, gegeven de volstrekt verschillende
maatschappijvisies, toch mogelijk is gebleken tot unanimiteit te komen, is
commissievoorzitter Van Middelkoop terecht uitgebreid ingegaan op de rol van
de verschillende levensbeschouwingen met betrekking tot het onderkennen en
erkennen van het majeure milieuprobleem. Ook mijn fractie is
van oordeel dat de beoordeling van dit probleem en de mogelijke aanpak daarvan
moet worden bezien in het licht van de levensbeschouwelijke uitgangspunten.
Dat creëert daarna ook werkelijk draagvlak.Het moge bekend zijn dat voor de RPF-fractie het beheer van de Schepping,
het rentmeesterschap, een centraal thema is. Vanuit de optiek van het verantwoord
omgaan met het in beheer verkregen goed, moet je tot de conclusie komen dat
vergaande maatregelen nodig zijn om tot ten minste een gedeeltelijke oplossing
van de problematiek te komen. Ik zeg nadrukkelijk "een gedeeltelijke oplossing",
omdat het voor de RPF-fractie ook duidelijk is dat de volmaakte oplossing
hier en nu niet zal worden gevonden. Die constatering laat onverlet dat wij
moeten doen wat in ons vermogen ligt om de huidige aantasting terug te dringen
en verdere aantasting te voorkomen.Wat het voorgestelde beleid betreft moeten wij constateren dat de uitgangspositie
niet erg vertrouwenwekkend is. In de vervolgnota staat te lezen dat Nederland
zich actief dient voor te bereiden op verdere reducties. Dat lijkt mij bijna
het understatement van het jaar. Hoe geloofwaardig is een dergelijke oproep,
nu de min 3%-doelstelling voor het jaar 2000 op dit moment is komen te verkeren
in 7% groei; een verschil van 10%. Mij dunkt dat op deze schizofrene situatie
de vergaande conclusies van de klimaatcommissie van toepassing zijn. Vooralsnog
lijkt mij het voorgestelde beleid echter nog niet aan die uitgangspunten te
voldoen.De reactie van het kabinet op de schriftelijke vragen, dat het beleid
in wezen overeenstemt met de conclusies van de klimaatcommissie, lijkt mij
dan ook discutabel. Natuurlijk, als je uitgaat van 3% reductie tot het jaar
2000 en daarna tot 2020 doorgaat met 1% à 2% reductie per jaar, dan
kom je uit op 30% à 40% die de klimaatcommissie nu al mogelijk acht.
Echter, uitgaande van de huidige achterstand van 10%, haalt de regering dat
natuurlijk van geen kant.Daarnaast ademt de nota volgens mij te veel de sfeer van haalbaarheid.
De ambitie van de nota is dat de aanpak voldoende rekening houdt met de ernst
van de klimaatproblematiek. Aangezien de doelstelling van min 3% onder druk
staat, zoals het kabinet het zwak uitdrukt, en aangezien het beleid van de
zwakste schakel het internationale beleid zo ongeveer bepaalt, zetten wij
daar vooralsnog vraagtekens bij. De constatering dat nog nauwelijks vooruitgang
is geboekt in de besluitvorming over een EU-energie-CO2-heffing
spreekt boekdelen. Zeker, de voorgestelde beleidsinzet spreekt op zich wel
aan: vasthouden aan de min 3% en na 2000 1% à 2% per jaar tot 2020
voor de geïndustrialiseerde landen. Echter, de kans dat het hier weer
een papieren tijger betreft, is natuurlijk levensgroot.Wij steunen de regering op een groot aantal punten van haar inzet. Het
probleem zit 'm echter in de vraag wat er moet gebeuren wanneer door internationale
verdeeldheid de beleidsinzet niet wordt gerealiseerd. De verleiding is dan
heel groot om de beleidswinst maar in het buitenland te zoeken, bijvoorbeeld
via joint implementation. Ik ben van mening dat dat ten principale geen oplossing
biedt. Het lijkt een soort afkoopsom voor nationale en internationale onmacht.
Voorts vergeet men dat de eenmalige grote reductie via joint implementation
zelf weer de voorwaarden schept voor ontwikkeling en dus voor economische
groei. Op termijn leidt joint implementation volgens mij tot een zeer sterke
groei van de energieconsumptie, zoals wij in Zuidoost-Azië en Zuid-Amerika
kunnen zien.Vanwege dit alles voel ik er niet zoveel voor extra resultaten van nationale
staten verhandelbaar te maken. Wel kan ik mij voorstellen dat je de resultaten
moet bezien in een meerjarig kader en dat je dus een soort rekening-courantsysteem
hanteert. Daarmee zou je het probleem van een naijling van maatregelen gedeeltelijk
kunnen oplossen. Er zit echter ook een gevaar in een dergelijk systeem. Je
zou er bijvoorbeeld de huidige spanning tussen doelstelling en werkelijkheid
mee kunnen goedpraten. De periode van schuiven kan dan ook wat mij betreft
hooguit enkele jaren omvatten en de marge zou een bepaald percentage niet
te boven mogen gaan.Dat is de reden, voorzitter, dat in de bij de algemene beschouwingen aangehouden
RPF-motie over het CO2-beleid sprake is van het vasthouden aan
de 3%-reductiedoelstelling in het jaar 2000. Er zou dan reeds sprake zijn
van een soort rekening-courant van tien jaar en dat kan natuurlijk niet. Aangezien
tot het jaar 2000 de internationale afspraak geldt dat nationale doelstellingen
niet mogen worden gehaald via joint implementation, kan het mijns inziens
niet zo zijn dat een niet gehaalde doelstelling van voor het jaar 2000 na
het jaar 2000 alsnog via joint implementation kan worden binnengehaald. Dat
zou namelijk van een beschamende gemakzucht getuigen.Voorzitter! Ik heb er begrip voor dat veel maatregelen in internationaal
kader tot stand moeten komen. De machteloosheid die in dat kader tentoon wordt
gespreid, geeft echter ook aan dat globalisering en liberalisering niet alleen
maar liberale voordelen brengen. Heb ik het goed dat het kabinet zichzelf
enigszins achter het internationale kader verschuilt, aangezien het zegt dat
de reductie met 1% à 2% per jaar gezien moet worden als een gezamenlijke
doelstelling door de geïndustrialiseerde landen?Op het punt van de stimulering van de duurzame energiebronnen, waarvan
het gebruik natuurlijk krachtig moet worden bevorderd, constateert het kabinet
dat windenergie rendabel wordt wanneer de prijs voor fossiele energiedragers
tussen 10% en 30% stijgt en zonne-energie bij de stijging van 50%. Dit gegeven
zou volgens mij moeten betekenen dat het in internationaal kader als een soort
minimumprijsniveau moet worden gezien. Dan zou er sprake kunnen zijn van een
enorme doorbraak in de toepassing van duurzame energie. Zou een dergelijke
koppeling met de duurzame energiebronnen een weg kunnen zijn die de bewindslieden
willen verkennen? Het draagvlak in Europa zal dan wellicht ook wat groter
kunnen worden.Ten aanzien van de warmtekrachtkoppeling wil ik ervoor pleiten dat wordt
overgegaan tot een versnelde en vergrote inzet van extra capaciteit. Op dit
punt vind ik de benadering van het kabinet afhoudend. Een en ander mag wat
ons betreft uiteindelijk ten koste gaan van bestaande kolencentrales.En natuurlijk, nationaal is ook meer mogelijk. Ik mis de tijd om alles
uit te werken, maar staccato een paar dingen: - maximaal energiebesparingsbeleid,
 wat gestimuleerd zou kunnen worden door hogere energieprijzen;- ruimtelijke ordening optimaal gebruiken om passieve zonne-energie
in te zetten;- krachtige terugdringing van onnodig vliegverkeer;
binnen enkele jaren zal 80% van het Nederlands vliegverkeer bestaan uit recreatieve
vluchten, en dat is te gek voor woorden;- een werkelijke terugdringing
van de automobiliteit; het maatschappelijk draagvlak moet worden verworven.Voorzitter! Ik rond af. Waar het met de klimaatnota op vastzit, is dat
de Energienota te strikt de kaders trekt waarbinnen de doelstellingen moeten
worden gehaald. Er worden mooie doelstellingen geformuleerd waarop weinig
tegen is, maar er is volstrekte onzekerheid of die gehaald zullen worden.
De huidige praktijk is het beste bewijs voor het tekortschieten van deze benadering.
Wat naar ons gevoel nodig is, is dat het in de derde Energienota neergelegde
beleid tegen het licht wordt gehouden. Dat zou bovendien een goed moment zijn
om de verschillende beleidsopties van de klimaatcommissie nog eens met deze
nota te confronteren. Tegelijkertijd zou het aanvalsplan van 750 mln. kunnen
worden doorgerekend op zijn daadwerkelijke effecten. Is het kabinet daartoe
bereid?De heer Schutte (GPV):Mijnheer de voorzitter! Vorige week hebben wij een college klimatologie
gehad. Wij kwamen onder de indruk van de veranderingen die zich wereldwijd
voordoen in ons klimaat en wij realiseerden ons onze eigen menselijke verantwoordelijkheid
daarbij. Deze week mogen wij het geleerde in praktijk brengen. Wij spreken
nu concreet over het Nederlandse beleid dat in nationaal en internationaal
verband inhoud moet geven aan deze verantwoordelijkheid.Vorige week was er een grote mate van overeenstemming in de Kamer, terwijl
de regering zich gehaast had te verzekeren dat er geen licht zat tussen haar
beleid en het rapport van de commissie. Het lijkt te mooi om waar te zijn.
En voorlopig geloof ik het ook niet. Ik wil daarop aan de hand van enkele
kernpunten nader ingaan.Op Prinsjesdag kwam het kabinet met een eerste aanzet voor een CO2-reductieplan, bedoeld als een extra prikkel om de reductiedoelstelling
van min 3% in 2000 te realiseren. Een forse greep uit de kas van het FES moest
duidelijk maken dat het de regering ernst is. Op zichzelf is dat natuurlijk
prima. Maar waarom op dat moment? Dat de reductiedoelstelling voor het jaar
2000 fors onder druk staat, is toch al enkele jaren zichtbaar? Waarom hieruit
niet veel eerder consequenties getrokken? Nu lijkt het erop dat de regering
nog gauw voor het verschijnen van het rapport van de klimaatcommissie de commissie
de wind uit de zeilen wilde nemen.Dat zou niet zo erg zijn als het ging om weloverwogen maatregelen, dat
wil zeggen maatregelen welke er het meest direct aan kunnen bijdragen dat
de overeengekomen doelstelling voor 2000 zal worden bereikt. Maar door de
vorm te kiezen van een greep uit het FES was de regering genoopt een ander
criterium te hanteren, namelijk of het gaat om investeringen welke de economische
structuur versterken. Dat is natuurlijk een nobel criterium, maar het is zeer
de vraag of deze investeringen voor het jaar 2000 voldoende effect zullen
kunnen hebben op de CO2-emissie. Waarom zou moeten worden aangenomen
dat voor deze investeringen niet hetzelfde geldt als voor de maatregelen waartoe
het kabinet eerder besloot, namelijk dat het heel wat tijd kost voordat zij
effect kunnen hebben?Dat brengt mij op een tweede punt. De doelstelling voor 2000 blijft gehandhaafd,
maar steeds duidelijker wordt dat zij waarschijnlijk niet zal worden gehaald.
Wat betekent dat voor het beleid na 2000? Wordt die lagere realisering dan
de basis voor het verdere beleid? Dan zouden wij pas echt tekortschieten in
onze verantwoordelijkheid.De vervolgnota handelt over het beleid na 2000. Nederland zal dan internationaal
inzetten voor een reductie door de industrielanden gezamenlijk met 1% à
2% per jaar gemiddeld. Maar het nationale beleid zal gericht zijn op minimaal
stabilisatie van de emissies op het niveau van 2000. Waarom kan Nederland
eventueel genoegen nemen met minder dan het gemiddelde van de industrielanden
gezamenlijk? Hoe geloofwaardig is het van anderen veel te vragen, als wijzelf
zeggen eventueel met minder genoegen te zullen nemen?Beseft de regering overigens wel wat het betekent als wij inderdaad niet
verder zouden komen dan stabilisatie van emissies op het niveau van 2000?
De commissie heeft in haar rapport aangetoond dat, zelfs als deze stabilisatie
wereldwijd zou worden gerealiseerd, er nog heel lange tijd overheen zal gaan
voordat ook de atmosferische concentraties zullen stabiliseren. Ondertussen
zullen de concentraties nog vele tientallen jaren toenemen en zal de stabilisatie
uiteindelijk op een belangrijk hoger niveau plaatsvinden, maar dan zijn wij
al enkele generaties verder.Stabilisatie van emissies kan toch geen optie zijn voor een ontwikkeld
land als Nederland? Als wij genoegen nemen met stabilisatie op dit niveau,
hebben wij toch geen recht van spreken in Kyoto?In dit debat moet ook aan de orde komen hoe de vervolgnota van het kabinet
zich verhoudt tot de derde Energienota en het debat dat daarover in de Kamer
is gevoerd. De vervolgnota gaat uit van absolute emissieplafonds, de Energienota
formuleert relatieve doelstellingen voor duurzame energie en efficiencyverbetering,
zonder dat duidelijk wordt wat dit in concreto betekent voor de Nederlands
emissie. Dit doet de vraag rijzen of er wel sprake is van een eigen klimaatbeleid,
met middelen en instrumenten. Die vraag wordt nog versterkt door het antwoord
van de regering op vraag 35, waarin de regering de discussie over dit onderwerp
feitelijk gesloten verklaart. Dat kan natuurlijk niet. De Kamer heeft bij
de behandeling van de Energienota de motie-Van Middelkoop c.s. aanvaard, juist
om te garanderen dat ook het energiebeleid vandaag opnieuw aan de orde kan
worden gesteld. Een onlogische volgorde van behandeling kan toch geen argument
zijn om met extra verkregen inzicht niets te doen? Wat mij betreft zijn andere
en verdergaande maatregelen thans volop aan de orde.Overigens vervult de energiesector een cruciale rol in het thema klimaatverandering.
Dat weet men daar ook. Ik wijs op het Milieu-actieplan en de activiteiten
van FACE. Zullen dit soort activiteiten de beoogde liberalisering van de energiemarkt
wel overleven? Of zal de overheid toch moeten interveniëren?Graag krijg ik een algemene reactie van de regering op het slotakkoord
van het commissierapport. VNO-NCW noemt met name een reductiemogelijkheid
van 30% à 40% in 2020 "overmoedig". Wat is het politieke oordeel van
de regering daarover? Als zij dit te hoog gegrepen zou vinden, is zij dan
met de commissie van mening dat aanpassingen van consumptie- en productiepatronen
moeten worden bewerkstelligd? Mogen wij daar voorzetten voor aantreffen in
de nota Milieu en economie? Is het kabinet bereid gevolg te geven aan de wens
van de commissie om een nieuw onderzoek in te stellen naar de introductie
van regulerende heffingen voor CO2-reductie?Onderbelicht dreigen de niet-CO2-broeikasgassen te blijven.
Daarom twee enigszins technische vragen. De salpeterzuurfabrieken zijn goed
voor eenderde van de totale uitstoot van N2O. Deze bron is met
katalytische reductie sterk te verminderen. Kan dit worden voorgeschreven?
Een andere maatregel betreft de vervangingsmarkt voor stoffen die de ozonlaag
aantasten. Kan er worden voorkomen dat er fluorkoolwaterstoffen met een hoge
verwarmingspotentie op de markt komen?Voorzitter! Ik begon met de stelling dat wij de les van het rapport van
de commissie-Van Middelkoop nu in praktijk moeten brengen, en daar komen wij
niet in één debat mee klaar. Wij moeten daar nu wel de basis
voor leggen; het ambitieniveau van het beleid moet omhoog en het benodigde
instrumentarium moet worden ingezet. Dat is ook van belang met het oog op
mijn slotopmerking. Hoe houden wij het milieuthema klimaatverandering permanent
en prominent op de politieke agenda? Er is nu politieke belangstelling, maar
hoe houden wij die vast? En hoe kan er verder worden gewerkt aan verbreding
en verdieping van het draagvlak? Dit is bij uitstek een uitdaging voor onze
milieuminister. Ik zie ernaar uit hoe zij die uitdaging zal aanvaarden.De heer Klein Molekamp (VVD):U zegt dat wij eigenlijk geen recht van spreken hebben in Kyoto, als wij
onze klimaatdoelstelling niet voor het jaar 2000 zouden halen. Welke landen
zouden er dan naar uw mening wel recht van spreken hebben? Ik vraag dit maar
opdat het geen zwijgzame conferentie wordt.De heer Schutte (GPV):Ik denk dat wij daar ongetwijfeld zullen spreken, en ook met een zeker
recht. Maar als wij een appèl willen doen om de doelstellingen hoger
te leggen, terwijl wij moeten erkennen dat wij door niet tijdig op de ontwikkelingen
te reageren onze eigen doelstellingen niet hebben gehaald, dan kunnen wij
voorspellen wat anderen zullen zeggen. Ik zou graag vermijden dat wij als
geïndustrialiseerd land met zoveel mogelijkheden en met zo'n sterke economische
groei beschaamd moeten staan tegenover landen die in veel moeilijker economische
omstandigheden verkeren. Er staat in het zicht van Kyoto heel wat op het spel
om niet alleen plannen naar voren te brengen, maar ook een reële indruk
te maken door aan te geven dat wij onze doelstelling voor 2000 zullen halen
en dat wij er extra prioriteit aan zullen geven om die in 2001 alsnog te halen,
mocht het onverhoopt niet lukken.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Mijnheer de voorzitter! Frapper, frapper toujours; dat zou je het uitgangspunt
voor het klimaatbeleid kunnen noemen. Er is vooral de laatste tijd veel over
geschreven door veel mensen en door veel instanties. Het is ook veel van hetzelfde.
Zijn wij er ook veel mee opgeschoten? In ieder geval wel bij het creëren
van het broodnodige draagvlak, bij het formuleren van doelstellingen, beleidsopties
en beleidsinstrumenten en bij het constateren van mogelijkheden en moeilijkheden
bij de uitvoering. Nu de verdere uitwerking nog.Over de enorme hoeveelheid analyses, invalshoeken en beschouwingen die
hierbij een rol spelen, zou ik uren kunnen praten, maar in de mij toegemeten
tijd zal ik staccato een aantal voor D66 belangrijke aandachtspunten aan de
orde stellen, waarbij ik de noodzaak van het terugdringen van de emissie van
broeikasgassen, met als belangrijkste CO2, als vanzelfsprekend
aanneem. Ik ga daarbij uit van twee elkaar gedeeltelijk overlappende beleidsvelden.
Ten eerste de verdeling van de lasten en de lusten tussen de lange en de korte
termijn, tussen de verschillende sectoren en tussen de verschillende landen.
Ten tweede de energie, met inbegrip van mobiliteit en brandstofdiversificatie.
In iets andere bewoordingen noemt de Tijdelijke commissie klimaatverandering
dit in haar slotakkoord, door aan te geven dat het klimaatprobleem zonder
het aanpakken van deze knelpunten schier onoplosbaar is. Het blijft een prachtige
zinsnede...Een van de knelpunten is de juiste invulling van het noodzakelijke tweesporenbeleid,
nationaal en internationaal. In de derde Energienota, die natuurlijk in hoge
mate samenhangt met de vervolgnota, is dit zeer kort samengevat aangeduid
met: "Wij gaan ervoor, dat doen wij in internationaal verband en als men internationaal
verdergaat dan stabilisatie van de CO2-emissie na 2000, dan gaan
wij mee." In de vervolgnota wordt deze benaderingswijze ook genoemd, met als
uitgangspunt een vermindering van 1% à 2%. Maar daarnaast wordt herhaaldelijk
vermeld dat als andere landen zich niet houden aan afspraken, Nederland het
ook niet zal doen en zelfs zal afzien van de stabilisatiedoelstelling. En
dat is zeer zeker niet de lijn die D66 zou willen volgen. Het maakt zelfs
de indruk dat het kabinet aan het terugkomen is van de eerdere plannen, die
ook wel worden aangeduid met "gematigd voor de muziek uit lopen". Ik mag toch
hopen dat dit niet het geval is, want als niemand vooroploopt, gebeurt er
helemaal niets. Graag heeft de fractie van D66 op dit punt een nadere toelichting
van de minister van VROM. Wij overwegen hierover in tweede termijn een motie
in te dienen.Het zojuist genoemde speelt zich vooral af op Europees niveau, maar ook
mondiaal vermeldt de nota een zeer grote afhankelijkheid van datgene wat er
met name in de ontwikkelingslanden gebeurt. En dat brengt mij tot de joint
implementation. Daar zouden wij eigenlijk een ander woord voor moeten bedenken,
omdat met name ontwikkelingslanden dit voelen – soms terecht –
als ongewenste inmenging in hun binnenlandse aangelegenheden. Het is jammer
dat het zo verkeerd begonnen is, want er liggen wel degelijk mogelijkheden
voor hulp op hun eigen verzoek. Daar moet ons land ook op inspelen. Het moet
deze benadering dan ook in de Europese Unie propageren.Ik denk dat er op korte termijn veel meer resultaat te behalen is met
technologische hulp in Midden- en Oost-Europa. Daar kan het rendement van
de roemruchte milieugulden nog een heel eind omhoog. Internationaal is afgesproken
dat tot 2000 joint implementation niet mag worden gecrediteerd op de nationale
CO2-reductie. Maar hoe denkt de minister erover om bovenop de vastgestelde
doelstelling in 2000 tot dat moment joint implementation als extra te crediteren?
Dat levert in ieder geval meer winst voor het klimaat op. Na 2000 moet joint
implementation zowel inhoudelijk als financieel opnieuw bekeken worden. En
voor D66 is een vorm van creditering zeker niet uitgesloten.Hierbij aansluitend noem ik ook de verhandelbare emissierechten. Hoe kijkt
het kabinet hiertegenaan? Hierbij doet zich naar ons idee een extra probleem
voor, namelijk de mogelijkheid dat, letterlijk, "rijke stinkerds" naar hartelust
kunnen gaan vervuilen, omdat zij van kleinere of armere spelers in het veld
emissierechten zullen kopen. Hoewel het systeem op zichzelf ons wel aanspreekt,
is er een scherp toezicht op nodig, eventueel gecombineerd met een terugdringen
van de totale toegestane hoeveelheid emissie in de loop van de tijd. Hoe denkt
de minister hierover?Bij allerlei vormen van creditering lijkt het onontkoombaar dat er absolute
doelen worden gesteld in plaats van relatieve. Wanneer je beide nota's, dat
wil zeggen de derde Energienota en de vervolgnota, naast elkaar legt, is de
opvatting van het kabinet over deze keuze niet erg helder. Kunnen wij hierover
wat meer duidelijkheid krijgen?Wat ons in de toekomst en mondiaal ook voor ogen staat, op dit moment
en in ons eigen land staat het er met de reductie van de CO2-emissie
niet zo florissant voor. Als wij doorgaan zoals wij nu bezig zijn, dreigt
de doelstelling van min 3% in 2000 niet alleen niet gehaald te worden, maar
zelfs te worden vervangen door een toename van 6,8%. Dit is vanavond al door
bijna alle sprekers genoemd. Op deze rampspoedige tijding is door het kabinet
onmiddellijk gereageerd met het beschikbaar stellen van 750 mln. voor een
CO2-reductieplan. Dat stemt D66 zeer tevreden, want dit is zonder
twijfel een belangrijke impuls bij de opstelling van het kabinet om zich niet
neer te leggen bij de ontwikkelingen waardoor de 3%-reductiedoelstelling voor
2000 onder druk is komen te staan. Mijn fractie vraagt zich echter af of de
beschikbare gelden wel voldoende zijn, want er willen veel ministeries mee-eten
uit de ruif. Eenzelfde vraag stelde de minister van EZ ook al. En als hij
dat zegt, moet je zeker gaan oppassen! Voor een structurele ontkoppeling tussen
economische groei en de groei van de CO2-emissie zijn extra middelen
nodig. Is het kabinet bereid inkomsten die het gevolg zijn van extra economische
groei, aan te wenden voor intensivering van de inspanning ter reductie van
de emissie? Ook hierover hebben wij een motie in voorbereiding.In de brief van 17 september jl. wordt gesproken van een stuurgroep CO2-reductieplan, bestaande uit EZ, VROM, LNV en V en W. Wanneer kunnen
wij het resultaat van het werk van deze stuurgroep, in de vorm van een concrete
uitwerking, tegemoetzien? Dat moet natuurlijk wel snel gebeuren, want anders
zijn wij echt te laat.D66 heeft in eerder stadium voorgesteld om een interdepartementale projectgroep,
bestaande uit dezelfde ministeries, de Nederlandse inbreng te laten voorbereiden
voor de volgend jaar te houden klimaatconferentie in Kyoto. Ziet het kabinet
mogelijkheden om de taak van deze stuurgroep daarmee uit te breiden?Voorzitter! Een belangrijk financieel instrument is de vergroening van
het fiscale stelsel. Het ziet ernaar uit dat het tempo daar een beetje uit
is. Mijn fractie wil erop aandringen dit tempo er weer in terug te brengen.
Op welke manier denkt het kabinet dit te doen? Ook daarover hebben wij een
motie in voorbereiding.Samenvattend: investeringen moeten, naar hun aard, voor wat betreft het
klimaatbeleid, goed worden doorgerekend op hun rendement.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U had het zonet even over de vergroening van het belastingstelsel. Ik
heb u daar een vergelijkbare vraag over gesteld als de vraag die ik aan collega
Ten Hoopen heb gesteld. Dat lijkt een onmisbaar instrument te zijn om die
min 3%-doelstelling, die u ook wilt halen, te halen. Bent u van mening dat
ook namens de D66-fractie steun verleend zou moeten worden, met het CDA en
ondergetekende en ongetwijfeld de kleine christelijke fracties, aan mogelijke
extra heffingen, voor kleinverbruikers en grootverbruikers, om die doelstelling
te halen?Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Kijk, er zijn natuurlijk veel mogelijkheden om dat te doen. Dit is één
van de mogelijkheden. Wat ons voor ogen staat, is een volledige beschrijving
van hoe het kabinet dit denkt te doen. Op het punt van de fiscaliteit zijn
er veel mogelijkheden: ten eerste op het punt van de mobiliteit. Dat is al
uitvoerig aan de orde geweest. Er zijn nog meer mogelijkheden en "heffingen"
is een methode. We hebben de energieheffing al gehad en misschien is daar
een uitbreiding in mogelijk. Maar als je over heffingen gaat praten, zit je
natuurlijk in het totale Europese verband. Waar wij aan denken, is een verschuiving –
dat is ook al vaker aan de orde gekomen voor wat betreft het fiscale stelsel –
van belasting op arbeid naar belasting op vervuilende of energieverslindende
producten en procedures.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik begrijp u heel goed, want dat is precies wat ik wil. Alleen, het gaat
erom of je de ruimte die er nationaal is, op dit moment – figuurlijk
gesproken – benut om een bijdrage te leveren aan de nationale doelstelling
met betrekking tot de min 3%-reductiedoelstelling CO2.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Ja, waarom niet?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voor mij is het niet een kwestie van "niet", maar als het dat voor u ook
niet is, dan ben ik met het CDA en D66 en de sprekers die tot nu toe al geweest
zijn, heel dicht bij een Kamermeerderheid. Dat lijkt mij interessant voor
het kabinet, namelijk om zich daar in het weekend nog eens even lekker over
te bedenken.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Ik heb een andere vraag in dit verband, waar het betreft onder
meer heffingen in het kader van de vergroening van het belastingstelsel. Er
zijn diverse mogelijkheden; dat ben ik met mevrouw Jorritsma eens. Is het
indienen van voorstellen daarover, respectievelijk het steunen van
zulke voorstellen, voor mevrouw Jorritsma afhankelijk van het bereiken van
overeenstemming in de coalitie? Of zegt zij dat dit zo het belang van de coalitie
overstijgt, dat eventueel andere meerderheden daar ook goed voor zijn?Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Nu loopt u wel erg ver op de zaken vooruit. Dat zal ik dan met mijn fractie
gaan bekijken, als er inderdaad van die voorstellen zijn.De heer Schutte (GPV):Wij zijn al ruim twee jaar bezig met paars en wij hebben op dit punt enige
ervaring opgedaan. Er zijn stellingen betrokken. Misschien is het uit een
oogpunt van strategie toch wel goed om niet achter de troep aan te gaan, maar
een beetje vooraan te lopen.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Ik vraag juist aan de regering om een beetje tempo in die hele zaak te
brengen. Ik ga er dus van uit dat wij nu zeer binnenkort fantastische voorstellen
krijgen.De heer Schutte (GPV):Als die voorstellen niet van de regering komen, bent u dan eventueel bereid
om zelf met voorstellen te komen? Dat is dan immers de consequentie.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Ja, daar heeft u gelijk in.Voorzitter! Ik was toe aan de aard van de investeringen met het oog op
het klimaatbeleid en gaf aan dat die goed moeten worden doorgerekend op hun
rendement. Dat brengt mij tot het tweede deel van mijn betoog en voert mij
op het terrein dat in hoge mate te maken heeft met de CO2-uitstoot:
het energiebeleid.Voor wat betreft brandstofbesparing maakt de mobiliteit in de breedste
zin van het woord hier een belangrijk deel van uit. Minder brandstofverbruik
door de inzet van zuiniger motoren, minder uitstoot door schone motoren, ontwikkeling
van elektrische auto's, het gebruik van bio-ethanol (ook al eerder aan de
orde geweest), lagere rijsnelheden, cruisecontrole; over deze kansen valt
veel te zeggen. Ze komen zeker aan de orde bij de begroting van Verkeer en
Waterstaat, en daarom zal ik dit binnen het kader van dit debat nu verder
buiten beschouwing laten.Waar ik wel iets over wil zeggen, is het verhogen van de energie-efficiency.
Voor wat betreft de bedrijven zijn de eerste besparingen al binnen, maar nieuwe
besparingen worden naar verhouding steeds lastiger en duurder. Het instrument
van de meerjarenafspraken werkt tot nu toe goed, maar zal het dat ook blijven
doen? Een Nederlands initiatief voor een MJA-benadering in het verband van
de Europese Unie, zoals het in de nota wordt genoemd, lijkt ons buitengewoon
toe te juichen. Is hierover al Europees overleg gaande en, zo ja, hoe vordert
dat?Ook bij huishoudens is nog heel veel mogelijk. Onlangs is door KEMA de
mogelijkheid aangereikt om ons energiebeleid zodanig in te richten dat binnen
een generatie in huishoudens, in verkeer en vervoer en bij bedrijven een emissiereductie
van CO2 kan worden bereikt van 20% tot 50% zonder overdreven dure
investeringen. Hebben de ministers hier kennis van genomen en gaan ze er iets
mee doen? De meest directe en simpele manier om mensen ertoe te brengen om
op energie te bezuinigen, is nog altijd het verhogen van de prijs. Het invoeren
van een hogere Europese energieheffing is daartoe het instrument bij uitstek.
Wij gaan ervan uit dat Nederland zich hiervoor blijft inzetten, vooral tijdens
het voorzitterschap van de EU. Kunnen wij daarop rekenen?D66 wil ook hoog inzetten op, zoals ik vorige week al zei, duurzaam, duurzaam
en nog eens duurzaam. Daarbij is windenergie een goede optie, waarbij wij
kustlocaties niet uitsluiten, met daarnaast biomassa en vooral zonne-energie.
Bij de uitwerking van het CO2-reductieplan willen wij hier nadrukkelijk
de aandacht voor vragen. Nederland kan op dit gebied, eventueel in samenwerking
met Duitsland, absoluut gebruikmaken van zijn bestaande voorsprong. Export
van kennis en technologie behoort hier zeker tot de mogelijkheden. Kortom,
ik heb het over extra aandacht voor onder meer onderzoek naar grootschalige
toepassing van zonnecellen en het stimuleren van zonnepanelen op daken van
huizen of andere doorbraaktechnologieën op het gebied van zonne-energie.
Wat is de opvatting van de minister van EZ hierover?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Vindt u niet dat men die 10% duurzaam wettelijk zou moeten vastleggen?
Men heeft immers toch het probleem, zeker als de markt verder geliberaliseerd
wordt, dat de kosten van de duurzame energie hoger zijn dan de conventionele
winning en dat men als gevolg van die ontwikkelingen buitengewoon lastig aan
die 10% zal kunnen komen. In de debatten over de Energienota waarin mijn fractie
een motie indiende, was de fractie van de PvdA ervoor. D66 heeft dat toen
niet gesteund. Is er wat dat betreft voortschrijdend inzicht bij uw fractie?Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Er is bij mijn fractie in ieder geval juist op dit punt een voortschrijdende
vraag waar ik net aan toe was. Die vraag betreft de notitie Stroomlijnen waarin
wel erg vrijblijvend over de hoeveelheid duurzame energie wordt gesproken.
Mijn vraag aan de minister geeft misschien geen duidelijk antwoord op uw vraag,
maar het is wel een aanwijzing voor de wijze waarop wij denken. Ik wil hem
namelijk vragen of wij daarover binnenkort iets substantiëlers kunnen
verwachten in de definitieve vorm van die notitie of in het plan van aanpak
over duurzame energie dat wij, als gevolg van een aangenomen motie hierover
bij de behandeling van de derde Energienota, vóór 1 januari
1997 tegemoet kunnen zien. In welke richting wil de minister gaan? Ik onderken
dit probleem heel wel en ik vraag de minister dan ook uitdrukkelijk op welke
manier hij denkt meer druk op de ketel te zetten, meer dan het alleen maar
aan de markt overlaten, om ervoor te zorgen dat die 10% gehaald gaat worden.
Wij hebben wel degelijk onderkend dat er een probleem ligt en wij hopen en
verwachten duidelijkheid te krijgen in het vervolg op Stroomlijnen of in het
plan van aanpak.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Is de optie wettelijk vastleggen voor u nog bespreekbaar? Ja toch?Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Ik wil eerst kijken wat de minister erover zegt en dan ga ik verder.De heer Klein Molekamp (VVD):Mevrouw Jorritsma had het over het gebruikmaken van de bestaande voorsprong,
ook voor de exportpositie van Nederland. Toch heb ik vaak de indruk als ik
in dit huis over CO2 hoor praten, dat Nederland
op een geweldige achterstand zit en dus een achterlopend land is. Hoe ziet
mevrouw Jorritsma dat? Ziet zij Nederland als een land dat wel degelijk tot
de koplopers behoort of niet?Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Ik had het niet over de voorsprong op het gebied van CO2-reductie;
ik was veel concreter op het punt van exporteren van technologie en kennis
en dat moet u aanspreken. Daarin hebben wij zeker een voorsprong. Wij doen
daar onderzoek naar; wij zijn er gewoon ver in. Dat kunnen wij exporteren
en daar is de VVD toch altijd een voorstander van?De heer Klein Molekamp (VVD):Zouden wij die voorsprong kunnen hebben omdat wij op het gebied van energie-efficiency
een voorsprong hebben op de rest van de wereld?Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Ja, waarom niet?Ik wilde de minister ook nog vragen of er op het Europese vlak ontwikkelingen
te melden zijn op het punt van bevordering van duurzame energieopwekking.Als slot van de diversificatie van de brandstoffen nog een enkele opmerking
over kernenergie. Wij blijven het regeringsstandpunt steunen: uitbreiding
is voorlopig nog niet aan de orde. Bovendien wegen de voordelen voor ons nog
steeds niet op tegen de nadelen.Ik vat samen. Wij steunen het kabinet in de blijvende inzet voor een emissiereductie
van CO2 van 3% in 2000. Wij gaan uit van een reductie van 1% à
2% na 2000 in internationaal verband. Extra inkomsten als gevolg van extra
economische groei worden ingezet om de extra CO2-uitstoot terug
te dringen. Vóór 1 januari 1997 komt het kabinet met een set
maatregelen als concrete uitwerking van het CO2-reductieplan. De
vergroening van ons fiscale stelsel wordt met hernieuwd elan ter hand genomen.
Als speerpunten, zowel vóór als ná 2000, gelden: de uitbreiding
van de joint implementation, vooral in Midden- en Oost-Europa, van hernieuwbare
grondstoffen voor energieopwekking en van WKK en verhoging van de energie-efficiency.
Als voorzitter van de Europese Unie zet Nederland zich vooral in voor de ontwikkeling
van Europese MJA's op het punt van de energiebesparing, voor een substantiële
verhoging van het aandeel duurzaam in de energieopwekking en voor de invoering
van een hogere energieheffing in Europees verband.Ik rond af. De minister van VROM heeft de nota van de Tijdelijke commissie
klimaatverandering willen zien als een ondersteuning. Deze nota geeft echter
aan: vluchten kan niet meer. Maatregelen nu, ook door Nederland te nemen,
zijn absoluut noodzakelijk. In die zin betekent dat een maximale inzet van
overheid, bedrijfsleven en particulieren. Nederland wordt door de OESO geprezen
als een van de weinige landen met een klimaatbeleid. De nota van Van Middelkoop
volgen, betekent actie van ons land in eigen beleid, zowel gericht op binnenlands
resultaat als op internationaal resultaat, op zijn minst in Europa. Kortom:
initiatieven naar binnen en naar buiten. Ik wil graag van het kabinet weten
of op die inzet kan worden gerekend.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mevrouw Jorritsma zei in haar samenvatting nog iets over de Europese heffing,
terwijl zij per interruptie de mogelijkheid openliet om de nationale ruimte
op dat terrein te benutten. Wellicht stond dat in haar tekst.Wij hadden van vorige week nog één punt over. Dat was de
kwestie van de kolencentrale. Wij zouden daarover vandaag verder praten. Erkent
mevrouw Jorritsma dat het sluiten van een kolencentrale een substantiële
bijdrage levert als het gaat om de reductie van CO2?Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Ja.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Vindt zij het een goed plan om daartoe over te gaan?Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Dat is een mogelijkheid die onder ogen moet worden gezien. Ik ben heel
erg benieuwd naar de reactie van de minister op de mogelijkheid van het sluiten
van een kolencentrale, ook gelet op andere maatregelen. Ik heb dat zeker in
mijn achterhoofd als een mogelijkheid, maar ik hoor eerst graag van de minister
welke andere mogelijkheden er zijn. Dan gaan wij kijken of wij daar iets mee
kunnen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Omdat mevrouw Jorritsma die kwestie zelf niet noemde, dacht ik dat zij
het vergeten was. Voor de fractie van D66 is het dus wel degelijk een bespreekbare
optie om één of twee kolencentrales te sluiten, want daarmee
wordt heel duidelijk winst behaald op het terrein van de reductie van CO2.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Ja. Het is een bespreekbare optie, net zoals er andere bespreekbare opties
zijn. Wij moeten daaruit een keuze maken. Daarom ben ik zeer benieuwd naar
de reactie van de minister. Ik heb trouwens aangedrongen op een snelle invulling
van het CO2-reductieplan. Ik stel mij namelijk voor dat de maatregelen
die daarin staan, ook in de Kamer aan de orde komen. Dan kunnen wij een en
ander als totaalbeeld bespreken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Helder. Nadat alles bespreekbaar is gemaakt, moeten wij een keer knopen
doorhakken. In dit debat zou de fractie van D66 op dat terrein een signaal
kunnen geven door terzake een positie in te nemen. Dan kan het kabinet erop
reageren, maar je kunt altijd weer van zo'n optie afstappen. Ik begrijp echter
dat mevrouw Jorritsma op zichzelf warme gevoelens heeft bij het sluiten van
een kolencentrale, geredeneerd vanuit de doelstelling van de CO2-reductie.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Zolang ik warme gevoelens houd en geen koude voeten krijg, ben ik heel
tevreden.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Het rapport van de Tijdelijke commissie klimaatverandering
is vorige week met brede instemming ontvangen. In dit debat zal moeten blijken
of en, zo ja, welke consequenties wij aan een en ander willen verbinden. De
discussie van vorige week heeft in ieder geval aangetoond dat er brede overeenstemming
over is dat er iets moet gebeuren.Voorzitter! In het debat van vorige week heb ik ons principiële vertrekpunt
op dit terrein wat breder uiteengezet. De wijze waarop wij
omgaan met het klimaatprobleem heeft alles te maken met ons rentmeesterschap
over Gods schepping. Wij mogen deze aarde bouwen, maar hebben tevens de opdracht
om haar te bewaren, ook met het oog op toekomstige generaties. Wij zien nu
een ontwikkeling die desastreuze effecten kan hebben. Kamer en regering zijn
het erover eens dat om die reden uit voorzorg actie geboden is, hoeveel onzekerheden
er overigens ook nog zijn.Terwijl het goed gaat met de economische groei in ons land gaat het slecht
met het CO2-beleid. In het verleden is wel eens gezegd –
ook door deze minister van Economische Zaken – dat economische groei
en adequate milieumaatregelen heel goed samen kunnen gaan. Op dit terrein
wordt dit kennelijk nog niet bewaarheid. Ligt de oplossing van het klimaatprobleem
niet vooral daarin dat wij nationaal en internationaal bereid moeten zijn
tot een fundamentele aanpassing van onze productie- en consumptiepatronen?
Graag verneem ik van de bewindslieden of aan dit aspect ook expliciet aandacht
wordt besteed in de begin volgend jaar te verschijnen nota Milieu en economie.Die relatie tussen milieu en economie is om meerdere redenen van groot
belang, zeker vanuit de optiek van het op dit terrein te voeren beleid. Moeten
wij niet met elkaar vaststellen dat de afstemming van economisch beleid en
milieubeleid beter kan en beter moet? Daarbij heb ik het met name over het
energiebeleid. Waarom zijn de vervolgnota en de derde Energienota niet gelijktijdig
uitgebracht? Sporen beide nota's wel op alle fronten met elkaar? De liberalisering
van de energiemarkten die een prominente plaats in de Energienota inneemt,
zal leiden tot meer concurrentie en dus tot een lagere energieprijs. Een lagere
energieprijs vormt juist een van de struikelblokken voor het klimaatbeleid.
Kortom, geven de uitkomsten van het Kamerrapport en van de discussie van heden
het kabinet aanleiding tot aanpassing van het energiebeleid, zoals verwoord
in de derde Energienota?Voorzitter! Substantiële CO2-reductie door kernenergie
ligt alleen binnen bereik wanneer er gekozen zou worden voor grootschalige
inzet van kernenergie. Dat is ook voor ons geen aanlokkelijk perspectief.
Als wij echter de optie kernenergie verwerpen, moeten wij wel alternatieven
vinden. Zou het beleid niet met kracht moeten inzetten op een zo spoedig mogelijke
omschakeling op duurzame energieopwekking? Volgens deskundigen kan de huidige
mondiale energiebehoefte meer dan tweeënhalf maal gedekt worden uit duurzame
energiebronnen. Ligt hier niet een grote uitdaging?De CO2-brief beoordelen wij inhoudelijk als nogal mager. Met
"mager" doel ik niet eens zozeer op de hoogte van het beschikbaar gestelde
bedrag alswel op de inhoudelijke dimensie en de onderbouwing van een en ander.
Er kan gesproken worden van impulsbeleid. Amper twee jaar geleden heeft de
minister van Economische Zaken de subsidiestroom voor energiebesparing nogal
rigoureus stilgelegd. Heeft de wal intussen het schip gekeerd? Waarom is trouwens
750 mln. beschikbaar gesteld en niet 400 mln. of 1 mld.? Kortom, voor ons
blijft het allemaal wat onduidelijk. Dit geldt zeker voor de vraag in hoeverre
de reductiedoelstelling van het kabinet met deze nieuwe impuls binnen bereik
komt. Graag vraag ik de bewindslieden een en ander nader uiteen te zetten.Naast de 750 mln. voor het CO2-reductieplan is eerder dit jaar
in de derde Energienota 260 mln. extra uitgetrokken voor het energiebeleid.
Het CO2-reductieplan en het energiebeleid vormen als het ware communicerende
vaten. Verdient het om die reden geen aanbeveling alle financiële middelen
in één pot te stoppen, zodat overlap in bestedingscategorieën
kan worden vermeden en een integrale afweging kan worden gemaakt die het hoogste
milieurendement garandeert?Klimaatbeleid is typisch no-regretbeleid. Er zijn veel onzekerheden. Achteraf
kan blijken dat wij onze middelen niet optimaal hebben ingezet. Het lijkt
mij zeker niet goed als wij de middelen vooral besteden aan end-of-pipemaatregelen,
zoals de opslag van CO2. Als wij de financiële middelen daarentegen
inzetten voor de bevordering van duurzame energieopwekking, lopen wij nooit
de kans dat wij geld weggooien. De omschakeling naar duurzame energieopwekking
zal immers hoe dan ook moeten plaatsvinden. Pleit dit argument er niet voor
om een hoofdaccent te leggen, ook bij de besteding van de middelen, op de
stimulering van duurzame energieopwekking? Overigens kan met conventionele
middelen ook nog heel wat winst worden behaald.De komende decennia moeten er in ons land meer dan 1 miljoen woningen
worden bijgebouwd. Technisch is het over tien jaar mogelijk dat in woonhuizen
zelf in de energiebehoefte wordt voorzien. Zet het kabinet zich in om deze
doorbraaktechnologie te ondersteunen door doorbraakbeleid, bijvoorbeeld een
verdere aanscherping van de energieprestatienorm?Voorzitter! De gevolgen van een zeespiegelrijzing, een probleem dat hier
ook alles mee te maken heeft, zouden voor ons land dramatisch kunnen zijn.
Het is bekend dat in ons lage land de waterhuishouding een voortdurende inspanning
vergt. En ook de dijkversterking zal vanwege de ontwikkelingen waar we nu
over spreken, zeker extra inspanning vergen. Het trof ons dat dit aspect in
de nota van het kabinet niet of nauwelijks is uitgewerkt. Wij zullen daar
overigens bij de voortgangsrapportage kustbeleid die binnenkort in deze Kamer
besproken wordt, zeker nader op terugkomen.Voorzitter! De SGP-fractie kan zich erin vinden dat de regering de inzet
van het nationale klimaatbeleid vanaf het jaar 2000 mede afhankelijk maakt
van internationale afspraken. Het heeft natuurlijk niet erg veel zin allerlei
kostbare reductiemaatregelen te treffen, als andere landen dat niet doen.
Dat laat onverlet dat ook wij van mening zijn dat het, los van welke CO2-reductiedoelstelling dan ook, verstandig is om toe te werken naar
een zo spoedig mogelijke beëindiging van het fossiele tijdperk. Het internationale
klimaatoverleg zou geïntensiveerd moeten worden, zeker ook binnen de
Europese Unie. Het feit dat reeds jarenlang in de Europese Unie wordt gesteggeld
over de invoering van een regulerende energieheffing, stemt echter tot weinig
optimisme. Is er een reëel perspectief dat de Europese landen de komende
jaren op één lijn te krijgen zijn?Voorzitter! Samenwerkingsprojecten met ontwikkelingslanden en met Midden-
en Oost-Europese landen kunnen zeer nuttig zijn, ook voor de nodige ervaring
bij de implementatie van maatregelen die de CO2-uitstoot terugdringen
en tegelijk het milieurendement verhogen. Joint implementation
kan daarbij een belangrijke rol spelen. Het is zaak dat dit instrument spoedig
van zijn politieke gevoeligheden wordt ontdaan, opdat wereldwijd kan worden
gewerkt aan een efficiënt en effectief klimaatbeleid waaraan alle landen
ter wereld naar vermogen bijdragen.De heer Poppe (SP):Mijnheer de voorzitter! Absolute wetenschappelijkheden ten aanzien van
CO2 en klimaateffecten zijn er nog niet. Het IPCC-rapport is het
resultaat van politieke onderhandelingen en niet van wetenschappelijke overeenstemming,
evenals het rapport dat de commissie heeft gepubliceerd. Dat kan niet anders.Zeker is dat er meer CO2 vrijkomt door menselijk handelen.
Daarom moet het zekere voor het onzekere genomen worden, zo luidt het advies
van de klimaatcommissie. Omdat de wetenschappelijke basis onder de analyse
van de CO2-problematiek wankel is, is meer onderzoek nodig. Uit
een brief van de Koninklijke Nederlandse academie van wetenschappen blijkt
echter dat er de komende jaren juist bezuinigd wordt op fundamenteel onderzoek
naar de CO2-effecten. Is het rapport van de klimaatcommissie aanleiding
om deze bezuiniging terug te draaien?Mijnheer de voorzitter! Feitelijk is het vrijkomen van CO2
niet anders dan het ontstaan van andere afvalstoffen bij de productie, zij
het dat CO2 een nuttig en ook een natuurlijk gas is. Technische
maatregelen ter voorkoming en indien niet mogelijk recycling, hergebruik of
milieuverantwoorde verwerking van afvalstoffen, zijn de beleidslijnen hiervoor.
Ik pleit ervoor om CO2 niet anders te behandelen. Je zou de stof
misschien een prioriteit kunnen geven.Aan de vervuiling van het milieu en de verspilling van grondstoffen liggen
economische mechanismen ten grondslag. Plannen met een louter technische benadering –
de commissie noemde dat "business as usual" – komen neer op dweilen
met de kraan open. Naar aanleiding van de CO2-brief van 17 september
merk ik nog niets van een omslag naar een fundamentele benadering van het
probleem. Het is nog steeds markt, markt, markt en dan maar hopen dat het
ook nog eens werk, werk, werk wordt. Minister De Boer heeft in de brochure
"Milieu, ruimte en wonen" alle negatieve effecten van de markteconomie kernachtig
omschreven. De minister zal het daarom of buitengewoon moeilijk hebben in
het kabinet of zij praat met een dubbele tong, maar daar ga ik, zoals iedereen
begrijpt, niet van uit.Ik stel daarom de vraag waarop de voorzitter van de commissie gezien zijn
positie geen antwoord kon geven, nu aan de regering. Denkt de regering dat
de aanbevelingen van de Tijdelijke commissie klimaatverandering gehaald kunnen
worden zonder aan de organisatie van de economie, de vrijemarktmechanismen
te tornen? En zo nee, wat gaat de regering daar dan aan doen?Mijnheer de voorzitter! Is CO2 een voor het milieu en voor
het klimaat schadelijke afvalstof? Of is CO2 een nuttig, toepasbaar
restproduct? Net als bij andere afvalstoffen geldt hiervoor: het ligt eraan
wat er met die stof gedaan wordt! Zonder CO2 zou er geen leven
zijn op aarde. CO2 is namelijk een belangrijke bouwsteen voor het
leven. Een nuttig gas dus. Laten wij dat vooral niet vergeten.Vanwege het nut van dit gas kom ik op een aantal concrete plannen. Het
kabinet wil 750 mln. investeren in drie soorten maatregelen om de energiehuishouding
op korte en middellange termijn te versterken. De eerste categorie zal ik
voor het gemak als de restwarmtecategorie aanduiden. Deze kan op korte termijn
met grotendeels bestaande technieken een grote energiebesparing opleveren.
Hiervan zijn wij een groot voorstander. Met name het nuttig gebruik van restwarmte
van industrie en van elektriciteitscentrales die nu geloosd wordt, zal prioriteit
moeten krijgen. De regering noemt de glastuinbouw als een kansrijke optie
voor de nuttige toepassing van restwarmte en van CO2.De in juni 1996 opgeleverde rookgascentrale bij Capelle is het eerste
voorbeeld van zo'n ontwikkeling. Elders wordt nog gewoon op de oude voet doorgewerkt.
Binnenkort wordt in het kader van de Vinex-project Leidscherijn voor enkele
honderden miljoenen de glastuinbouw in Vleuten-De Meern in westelijke richting
verplaatst naar Harmelen, terwijl luttele kilometers in oostelijke richting
de elektriciteitscentrales Lageweide en Merwedekanaal samen jaarlijks 70 miljoen
kubieke meter vrijwel kokend water aan onbenutte restcapaciteit hebben en
een enorme hoeveelheid CO2 de lucht inblazen. Is de regering bereid
maatregelen te nemen, zodat alle restwarmte en CO2 van energiecentrales
en industrie nuttig gebruikt gaan worden? Kan de regering aangeven wat dit
voor effect zal hebben op het terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen
en het in de lucht lozen van CO2?Een ander punt zijn de tarieven voor energielevering in het kader van
warmtekrachtkoppeling en restwarmte. De huishoudens in Helmond die aangesloten
zijn op stadsverwarming betalen sinds 1 januari 1996 zo'n ƒ 200 tot ƒ
600 per jaar extra voor energie, terwijl zij ook volgens de regering juist
zeer milieuvriendelijk bezig zijn. Zij betalen toch meer omdat de stadsverwarmingsbedrijven
van minister Wijers ook de ecotaks moeten heffen. Bij stadsverwarming hoort
elektrisch koken. Als je daardoor meer elektriciteit nodig hebt, slaat minister
Wijers opnieuw toe met zijn ecotaks. Er zijn al mensen die nu op butagas koken,
omdat zij de stroom niet meer kunnen betalen. Het is echt waar. Daarom vraag
ik de regering waarom het meest efficiënte gebruik van energie in Nederland
gestraft wordt in plaats van bevorderd.De tweede en derde categorie maatregelen uit de brief van de regering,
schone energiedragers en doorbraaktechnologieën, zullen pas op langere
termijn substantiële effecten hebben. Toch is het goed daarin nu al te
investeren. Wij moeten echter nog wachten op concrete voorstellen van de regering.
Wanneer komen die concrete voorstellen voor die doorbraaktechnologieën?Voorzitter! Ter afsluiting wil ik nog drie opmerkingen maken over de politieke
hamvragen en het slotakkoord van de commissie-Van Middelkoop. De discussie
over kernenergie is naar onze mening een achterhoedegevecht. Ik doe daaraan
niet meer mee. De Nederlandse bevolking heeft kernenergie afgewezen.Het vervangen van de belasting op arbeid door belasting op milieuvervuiling
of op grondstoffen is een inzet die onze steun heeft. Daarmee kan geëxperimenteerd
worden. De eerste vingeroefeningen met dit fenomeen laten echter
zien dat er veel adders onder het gras zitten. De grote energievreters blijven
omwille van de concurrentiepositie van Nederland buiten schot. Daarnaast worden
de lage inkomens door de verschuiving benadeeld ten opzichte van de hogere
inkomens. Dat vinden wij niet acceptabel.Tot slot noem ik het mobiliteitsbeleid. Het rondzeulen van goederen kan
naar onze mening niet snel genoeg stoppen. Nederlandse garnalen tegen een
hongerloontje in Noord-Afrika laten pellen om ze vervolgens weer terug te
rijden naar Zoutkamp om ze als Zoutkampgarnalen aan de man te brengen, illustreert
ten voeten uit de fundamentele problematiek van de vrije markt die ik al eerder
noemde. Zo zijn er nog tientallen voorbeelden te noemen, maar daarvoor is
mijn spreektijd te kort.Nederland als transportland gebruiken voor het rondzeulen van goederen
door de rest van Europa hoort erbij. Of Nederland is de poort van Europa met
alle mobiliteitsgevolgen van dien, of er moet fundamenteel ingegrepen worden
in de economische mechanismen die de oorzaak zijn van al het gezeul met goederen.
Het is kiezen of kabelen. Ook in dit geval dreigen de lagere inkomens eenzijdig
op te draaien voor de gevolgen van het beleid. Met rekeningrijden of hoge
benzineprijzen zonder een beter openbaar vervoer wordt de "mobiliteit naar
inkomen" van onderaf gesaneerd. Wij vinden dat een slechte zaak.De CO2-emissies kunnen omlaag door energiebesparing, door gebruik
te maken van dat gas als een nuttig gas en door de motor achter de groeiende
mobiliteit en verspilling aan te pakken. Heffingen en belastingmaatregelen,
groene belastingen, lijken erg leuk, maar dat is natuurlijk maar een heel
wankele basis. Immers, er hoeft maar even een andere politieke wind te waaien
en ze zijn weer verdwenen of ze zakken weer. Een fundamentele aanpak, zowel
in technische zin als in marktorganisatorische zin, biedt naar onze mening
de oplossing om de doelstelling te halen, alhoewel die doelstelling niet gebruikt
moet worden als een haast religieus gebod. Je moet wel je hersens erbij blijven
gebruiken.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Vorige week heeft de Kamer uitvoerig met de Tijdelijke commissie
klimaatverandering van gedachten gewisseld. De VVD heeft tijdens dat debat
duidelijk gesteld dat, gezien de bestaande onzekerheden, het voorzorgbeginsel
een goed uitgangspunt van beleid is. Voorts is gesteld dat de Nederlandse
regering, via de Europese Unie, met een ambitieuze doelstelling de onderhandelingen
van Kyoto mag ingaan. Naar de mening van de VVD zou de Nederlandse reductiedoelstelling
voor na het jaar 2000 dan ook moeten passen bij de Europese verplichtingen
die in Kyoto worden aangegaan. Het is voor ons echter wel duidelijk dat een
ambitieuze reductiedoelstelling van 1% à 2% per jaar na 2000 alleen
te realiseren zal zijn als joint implementation wordt toegestaan. Graag verneem
ik van de regering of zij deze gedachte deelt en of zij enige indicatie kan
geven van de maatschappelijke kosten van een reductiedoelstelling van 2% per
jaar in Nederland zonder joint implementation en met joint implementation.Het was mijn fractie reeds lang bekend hoe weerbarstig het terugdringen
van de CO2-uitstoot is. Dat geldt helaas niet voor alle fracties.
Immers, de toenmalige lijsttrekker van het CDA, de heer Lubbers, kondigde
tijdens zijn verkiezingscampagne in 1989 aan dat het CDA zich het volgende
kabinet sterk zou maken voor een reductiedoelstelling van 2% per jaar. Na
vijf jaar Lubbers III was de uitstoot met enkele procenten toegenomen, en
dat nog wel bij een stagnerende economie.De heer Ten Hoopen (CDA):Bij het huidige paarse kabinet waar de VVD deel van uitmaakt, hebben wij,
dacht ik, een groei van 7%. Is dat juist?De heer Klein Molekamp (VVD):Daar kom ik later op terug. Ik zal het grote verschil even aanduiden.
Toen het kabinet-Lubbers aantrad, beloofde dat kabinet min 2% per jaar, terwijl
het uitkwam op enkele procenten positief. Toen dit kabinet na korte tijd signaleerde
dat het hoger uitkwam dan de bedoeling was, heeft het ook meteen een aantal
maatregelen van structurele aard voorgesteld. Ik wijs op de brief inzake de
investeringsimpuls van 750 mln., waarin is aangegeven dat het voor het kabinet
een ongewenst signaal was, dat het kabinet beleid zou ontwikkelen, en dan
geen beleid met kortetermijndoelstellingen maar een beleid met een fundamentele
aanpak. Ik denk dat dat een groot verschil is tussen dit kabinet en het vorige
kabinet, waarbij ik deze investeringsimpuls niet heb kunnen signaleren.De heer Ten Hoopen (CDA):Dat zijn heel veel woorden voor iets wat alleen met "ja" of "nee" beantwoord
kan worden. De VVD maakt dus deel uit van een kabinet waarin de doelstellingen
niet gehaald worden en er sprake is van een grotere uitstoot dan er onder
Lubbers ook gerealiseerd is.De heer Klein Molekamp (VVD):De VVD maakt deel van een kabinet dat ook de maatregelen wil voorstellen
als het ziet dat iets niet lukt. Daar is de VVD trots op.De heer Ten Hoopen (CDA):Daar ben ik dan erg nieuwsgierig naar.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik neem aan dat u de brief inzake de investeringsimpuls van 750 mln. gelezen
heeft.De heer Ten Hoopen (CDA):Ik neem aan dat u geluisterd heeft.De heer Klein Molekamp (VVD):Dan moet u ook niet zeggen dat u benieuwd bent wat er gebeurt. Het geeft
duidelijk aan dat dit kabinet met maatregelen komt en dat is het grote verschil.Voorzitter! De VVD waardeert het dat de regering bij het zien van deze
cijfers ook gereageerd heeft en dat zij niet gekozen heeft voor kortetermijnmaatregelen
maar voor een fundamentele aanpak. En of het zal lukken om de beoogde doelstelling
van min 3% te halen, daarover heeft de minister-president bij de algemene
beschouwingen bepaalde twijfels laten doorklinken. Naar de mening van de VVD
zou het eventuele verschil moeten worden ondervangen door het toepassen van
joint implementation in Midden- en Oost-Europa. Dit zou kunnen betekenen dat
de 85 mln. die tot nu toe hiervoor beschikbaar is gesteld, onvoldoende is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De heer Klein Molekamp steunt niet alleen als enige tot
nu toe het kabinetsbeleid, hij dingt er ook nog op af! Hij wil een deel van
de reductiedoelstelling tot het jaar 2000 na het jaar 2000 via joint implementation
realiseren. Hij wil het kabinet op dit terrein dus rechts passeren. Dat is
toch echt vrij moeilijk, al begrijp ik dat hij de kunst verstaat.De heer Klein Molekamp (VVD):De argumenten die ik aandraag, geven aan dat dit een goede oplossing in.
In de eerste plaats gaat het er voornamelijk om dat het CO2-gehalte
in de lucht zich op mondiale schaal stabiliseert en op termijn wordt teruggebracht.
Alleen dat is van belang voor het klimaat. Nationale doelstellingen zijn daarvan
slechts een afgeleide en kunnen nooit een doel op zichzelf zijn. In de tweede
plaats gaat het om de aanscherping van de stabilisatiedoelstelling tot een
reductiedoelstelling. Dat is een vrijwillige verplichting ten behoeve van
andere EU-landen. In de derde plaats hebben de ervaringen met de Belgatov-centrale
ons geleerd dat projecten in Oost-Europa een groot uitstralingseffect hebben
en daarom een veel groter multipliereffect kennen ten aanzien van de mondiale
CO2-emissie dan nationale projecten. In de vierde plaats zijn dergelijke
projecten een stimulans voor verbetering van de economie en de werkgelegenheid
in de landen in Oost-Europa en dragen zij daarmee bij aan de stabiliteit aldaar.
In de vijfde plaats wordt hiermee in de richting van andere landen duidelijk
gemaakt dat Nederland haar bijdrage aan de terugdringing op wereldschaal van
het CO2-niveau wil blijven leveren. Ik denk dat Nederland daarin
een voortrekkersrol vervult op wereldschaal. Nederland kan daarom met opgeheven
hoofd de onderhandelingen in Kyoto ingaan.Mevrouw Dijksma (PvdA):Nederland heeft toch een afspraak gemaakt tot het jaar 2000 over min 3%?
Europa wil stabiliseren. Daarvoor moeten wij iets meer doen. Dat hebben wij
afgesproken met de zuidelijk landen. Het lijkt mij vreemd als de VVD onder
deze internationale afspraken uit wil komen. De heer Klein Molekamp is immers
dol op internationale afspraken.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik heb heel duidelijk gezegd dat min 3% zoveel mogelijk nastrevenswaardig
is.Mevrouw Dijksma (PvdA):Zoveel mogelijk nastrevenswaardig: dat is weer afdingen op die afspraak!De heer Klein Molekamp (VVD):Op een gegeven moment moet bekeken worden wat het rendement is van de
te nemen maatregelen. Dat geldt voor het klimaat, voor CO2, voor
de ziekenhuizen en voor elk onderwerp van het maatschappelijke verkeer. Toch
zeg ik heel duidelijk dat ik de min 3% ook internationaal zo goed mogelijk
wil uitstralen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Wij hebben een afspraak gemaakt dat wij dat niet via joint implementation
of welke andere maatregel dan ook zomaar kunnen doen. Nederland heeft zelf
een eigen reductiedoelstelling. Daar kan de joint implementation niet ondergeschoven
worden.De heer Klein Molekamp (VVD):Het is goed dat de VVD zegt dat het juist is om zoveel mogelijk aan de
min 3% vast te houden. Wat dat betreft wachten wij heel duidelijk de voorstellen
van het kabinet af. Het kan zijn dat het met de voorstellen van het kabinet
niet zal lukken. De minister-president heeft bij de algemene beschouwingen
heel duidelijk de inspannigsverplichting overeind gehouden. Hij zei ook niet
tot het onmogelijke gehouden te zijn. Mocht het met de voorstellen van het
regering onverhoopt niet lukken, dan zeg ik dat de rest in ieder geval met
joint implementation aangevuld moet worden. Men moet de onderhandelingen in
Kyoto zo ingaan dat duidelijk is hoe het is ingevuld.Mevrouw Dijksma (PvdA):Joint implementation kan nu wel als een extraatje dienst doen, maar het
kan tot jaar 2000 niet als een vervanging gelden voor de afspraak die wij
onszelf hebben opgelegd met een eigen nationale reductiedoelstelling. Als
de heer Klein Molekamp dat wel wil doen, constateer ik dus dat hij afwijkt
van de internationaal gemaakte afspraak.De heer Klein Molekamp (VVD):Nee. Ik leg een plusje op de uitspraak van de minister-president. Die
zegt tijdens de algemene beschouwingen niet tot het onmogelijke gehouden te
zijn. Als het kabinet het niet kan waarmaken, moet men de door mij aangegeven
weg gaan en het daarbij niet laten. Ik ga dus iets verder dan de minister-president
bij de algemene beschouwingen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat lijkt mij sterk, als ik dit zo hoor.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):De heer Klein Molekamp heeft de mond vol van maatschappelijke kosten.
Hoe denkt hij over de maatschappelijke acceptatie, en wel in de landen waarmee
hij joint implementation wil plegen, als daar van alles moet gebeuren, terwijl
Nederland niets doet? Dat valt toch niet te verkopen?De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Ik heb geen enkele aanwijzing dat in Oost-Europa de maatschappelijke
acceptatie van joint implementation niet aanwezig zou zijn. Ik wijs mevrouw
Jorritsma erop dat ik dit doe in tegenstelling tot een land zoals Noorwegen,
dat plus 17% staat, en dat gewoon en "bluntly" stelt: ik voldoe niet aan de
afspraak van Rio en daar laat ik het bij. Dat is een heel andere instelling
om de onderhandelingen van Kyoto in te gaan dan de mijne.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Het gaat erom dat u de onderhandelingen van Kyoto wilt ingaan met de stelling
dat u niet voldoet aan de eigen verplichting en dat een beetje goedmaakt door
inschakeling van anderen. Bovendien is het zo internationaal niet afgesproken,
zoals mevrouw Dijksma al zei. Ik ben ook een groot voorstander van hulp aan
Midden- en Oost-Europa, maar dan bovenop hetgeen wij onszelf behoren op te
leggen, wil hetgeen wij in Kyoto hopelijk met veel verve aan de orde zullen
stellen, acceptabel zijn.De heer Klein Molekamp (VVD):Dat hoop ik ook met veel verve, maar het enige land dat op dit ogenblik
voldoet aan de afspraken van Rio is West-Duitsland. In de praktijk voldoet
het er niet echt aan maar past het voor een deel joint implementation met
Oost-Duitsland toe, en dit gekoppeld aan de sluiting van een aantal bedrijven
aldaar. Andere landen komen zelfs veel minder ver. Ik volg u na door de min
 3%-inspanningsverplichting heel duidelijk overeind te houden.
Ik heb gehoord wat de minister-president bij de algemene beschouwingen heeft
gezegd, en zeg: mocht het onverhoopt niet de invulling krijgen die u duidelijk
heeft uitgesproken, dan is in ieder geval aanvulling door joint implementation
nodig. In internationaal verband is dat absoluut een voortrekkersrol. Of bent
u dat niet met mij eens?Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Maar het is gewoon niet de afspraak. En verder beluister ik in uw betoog
dat wij ons in de vergelijking met andere landen afwachtend moeten opstellen;
wat doen zij, dan kan ik misschien ook wel. Ik zou er de voorkeur aan geven
dat Nederland over zijn schouder kijkt om te zien dat andere landen ons al
inhalen.De heer Klein Molekamp (VVD):Ieder kan mijn woorden lezen zoals hij of zij wil. Ik heb ze uitgesproken
met een duidelijke plus ten aanzien van hetgeen de minister-president bij
de algemene beschouwingen zei. De coalitiegenoten zouden dat toch buitengewoon
plezierig moeten vinden?De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Is het eigenlijk niet een beetje beschamend om in het Nederlandse
parlement verwezen te worden naar andere landen die minder inspanningen doen
dan wij, terwijl wij in Europees verband bezien het land zijn dat per hoofd
van de bevolking de meeste vervuiling door CO2 produceren? Moet
dat niet nopen tot enige voorzichtigheid bij het maken van een vergelijking
met andere landen?De heer Klein Molekamp (VVD):Neen, dat is niet beschamend; daar ben ik heel duidelijk in. Nederland
heeft een buitengewoon energie-intensieve structuur. Dat komt onder andere
door onze ligging, waardoor de petrochemie en het transport buitengewoon sterk
vertegenwoordigd zijn, maar die bedrijfstakken zijn internationaal bezien
het meest energie-efficiënt. Het is dus niet beschamend, want die bedrijfstakken
hebben een maximale inspanning geleverd. Als wij dan toch over boekhoudkunde
discussiëren; boekhoudkundig zouden we een belagrijke emittent moeten
sluiten, waarna deze zijn activiteiten naar het buitenland overbrengt. Het
netto-effect is niet alleen een groot verlies van werkgelegenheid in Nederland
maar ook een toename van CO2-uitstoot op wereldschaal, omdat het
bedrijf zich zal vestigen in landen met een heel ander energiebeleid dan Nederland.
Dat is de paradox van het CO2-beleid. Het bedrijfsleven in Nederland,
vergeleken met dat in omringende landen, behoort tot de meest energie-efficiënte.
Onze structuur is de verklaring van ons relatief gezien hoog energiegebruik.
Een ander punt is dat in landen als Frankrijk en België een groot deel
van de energieopwekking via kernenergie gebeurt en zoals bekend scheelt dat
tientallen procenten per hoofd van de bevolking. Dit parlement heeft daar
bewust niet voor gekozen en daarmee heeft het bewust gekozen voor een hogere
uitstoot van CO2.De heer Schutte (GPV):Ik ben diep onder de indruk van deze verklaring, maar dit neemt het feit
niet weg dat wij per saldo door welke oorzaak dan ook per hoofd van de bevolking
ongeveer het meest vervuilende land van Europa zijn. Ik zeg daarom: dat schept
verplichtingen. Je moet dan niet te makkelijk zeggen: er zijn landen die het
qua reductie slechter doen dan wij.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! De heer Schutte gaat niet in op mijn argumentatie dat, zoals
de commissie-Van Middelkoop heeft geconstateerd, Nederland tot de meest energie-efficiënte
landen ter wereld behoort. Daar zit een stuk techniek bij in het kader waarvan
wij een zekere voorlopersrol vervullen. Mevrouw Jorritsma sprak daar al over.
Nederland is een land dat alle omringende landen recht in de ogen kan kijken
wat dit betreft.De heer Schutte (GPV):Ik heb al gezegd dat ik diep onder de indruk ben van uw argumentatie.
Wat u zegt is waar, maar dat laat onverlet dat Nederland het meest vervuilende
land in Europa is per hoofd van de bevolking. Ik zeg dan, met alle begrip
voor de verklaring ervoor, dat dit verplichtingen schept.De heer Klein Molekamp (VVD):Dat zijn verplichtingen die ik waar wil maken door vast te houden aan
de reductie met 3%. Mocht de minister-president blijven bij de relativerende
woorden die hij hierover gesproken heeft bij de algemene beschouwingen, dan
zeg ik: vul dat in ieder geval aan met joint implementation, zodat wij internationaal
kunnen zeggen: wij handhaven de reductie met 3% heel duidelijk als richtsnoer
voor ons handelen.De heer Schutte (GPV):Ik heb gezegd: als onverhoopt gebeurt wat wij niet moeten hebben, is dat
de eerste opzet boven de doelstelling van 2001. Dan houden wij het in eigen
huis.De heer Klein Molekamp (VVD):Het een hoeft het ander niet bij voorbaat uit te sluiten.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Doet het u nog iets dat u in politieke zin in dit huis daar alleen in
staat?De heer Klein Molekamp (VVD):Nee, dat doet mij niets.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Is het niet zo dat u, nadat u het rapport bestudeerd hebt en nadat wij
er vorige week over gesproken hebben, in dit debat tot de stelling komt dat
de doelstelling van een reductie van de uitstoot van CO2 met 3%
met kracht ondersteund moet worden? U haalt steeds die relativerende opmerkingen
van de minister-president aan. Het valt mij op dat u de enige bent in dit
debat die dat doet.De heer Klein Molekamp (VVD):Nou, de heer Poppe noemde ook een aantal relativerende opmerkingen en
ik vind dit dus niet aardig tegenover de heer Poppe.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als u uw heil moet zoeken bij de heer Poppe, terwijl er over dit punt
toch een behoorlijk meningsverschil lijkt te zijn tussen de VVD-fractie en
de SP-fractie, lijkt mij dat niet het allersterkste argument.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik ben in mijn argumentatie graag volledig. Vandaar dat ik u even aanvulde.
De essentie van het klimaatbeleid is dat de uitstoot van CO2 op
wereldschaal omlaag moet. Wij moeten een zo energie-efficiënt mogelijk
bedrijfsleven en samenleving hebben. Daarover zijn wij het eens. Het gaat
erom welke stappen wij doen om dat te bereiken. Dan kom ik
bij de maatregelen die de regering voorstelt. Je kunt de reductie met 3% in
het jaar 2000 tot een absoluut dogma verheffen. Ik ben blij met de door de
regering voorgestelde maatregelen. Men heeft niet gekozen voor een kortetermijnbeleid.
Met die 750 mln. wil men verder werken aan de versterking van de energiezuinigheid
van onze maatschappij, ook als de revenuen daarvan voor een groot deel na
het jaar 2000 optreden. De VVD heeft liever dat de regering die vorm van beleid
voert dan dat 750 mln. wordt ingezet voor het bereiken van winst op de korte
termijn, terwijl na het jaar 2000 geen rendement wordt verkregen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan begrijpt bijna niemand meer dat u ook wilt vasthouden aan de doelstelling
van min 3%. Want dat betekent dat er een substantieel aanvullend pakket maatregelen
van de kant van het kabinet moet komen om voor de korte termijn die reductiewinst
te behalen.De heer Klein Molekamp (VVD):Als de inspanningen die dit kost in relatie tot de inspanningen op andere
beleidsvelden in onze samenleving tot onevenwichtigheid leiden, zouden er
ook inspanningen gericht kunnen worden op gebieden buiten ons land, onder
andere in Oost-Europa. Op die manier wordt in ieder geval bijgedragen aan
het terugdringen van CO2 in de wereld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Herinnert u zich nog uw uitspraak van de vorige week, toen u zei dat wat
u betreft in Kyoto ook een inspanning moest worden gedaan om min 2% gerealiseerd
te krijgen?De heer Klein Molekamp (VVD):Ja.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Daar blijft u ook in dit debat achter staan?De heer Klein Molekamp (VVD):Als inzet van de onderhandelingen in Kyoto blijf ik daar achter staan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):En mocht dat nu allemaal mislukken, dan biedt de vervolgnota de ruimte
aan Nederland om na 2000, onverhoopt, zelfs te groeien. Is dat een insteek
die u afwijst, gezien de ernst van het rapport-Van Middelkoop?De heer Klein Molekamp (VVD):Ik heb de vorige week gezegd, dat ik nu niet wens te treden in als-dan-situaties.
Wij moeten de Nederlandse regering duidelijk stimuleren om ambitieus in te
zetten op Kyoto. Ik ga ervan uit dat zij dat ook met ambitie eerst in Europa
zal doen en daarna in Japan zal vertalen. Als wij hier nu al over als-dan-situaties
gaan praten, is dat nauwelijks een stimulans voor de onderhandelingen in Japan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als ik u, al dan niet in een motie, de stelling voorleg, dat na 2000 groei
van CO2 onacceptabel is, wat is dan uw reactie? Dan kunt u niet
meer zeggen dat u er geen mening over hebt.De heer Klein Molekamp (VVD):Als u de motie indient, zal ik het u zeggen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan wacht ik nog even.De heer Poppe (SP):Voorzitter! Iedereen weet dat ik als ik iemand, ook de heer Klein Molekamp,
kan helpen, dat altijd graag doe. Er zijn een aantal dingen waarover wij overeenstemming
hebben, maar natuurlijk ook een aantal dingen waarbij het faliekant andersom
is. Is de heer Klein Molekamp bereid keihard in te zetten op voorstellen die
door mij en door anderen zijn gedaan, zoals warmtekrachtkoppeling, gebruiken
van het warmteverlies bij centrales, het afvangen en nuttig toepassen van
CO2 van centrales en industrie en die zelfs af te dwingen? Daarna
kan eens bekeken worden wat er van de min 3%-doelstelling overschiet.De heer Klein Molekamp (VVD):Zoals u weet, ben ik er bij de vorige begrotingsbehandeling van VROM zelf
namens de VVD over begonnen, dat er meer aandacht voor exergieprojecten moet
zijn, oftewel dat de overheid veel meer kan doen in de ruimtelijke ordening
om de energiebalans bij nieuwe woonwijken en nieuwe ontwikkelingen van economische
activiteit veel beter af te stemmen. Dat ligt in het verlengde van wat de
heer Poppe zegt. Het verheugt mij dat het kabinet een groot deel van de 750
mln. daaraan zal besteden.Ten tweede was het duurzaam bouwen een duidelijke prioriteit van de VVD
bij de milieubegroting. Ook daarin heeft het kabinet duidelijk een stap voorwaarts
gemaakt. Dit zijn winstpunten, die ver over het jaar 2000 heen tot succes
zullen leiden.De heer Poppe (SP):Maar mijn vraag was of de heer Klein Molekamp bereid is als coalitiepartij
uitgewerkte voorstellen aan de regering te doen over een aantal projecten
die anderen en ik hebben genoemd, warmtekrachtkoppeling, het benutten van
warmteresten van centrales, enz. Wil hij dat desnoods voorleggen aan de Kamer?
Dan zal hij mijn steun krijgen.De heer Klein Molekamp (VVD):De VVD is altijd voorstander geweest van een goede ontwikkeling van warmtekrachtkoppeling,
zodanig dat de energiebalans veel beter tot zijn recht komt, ook bij de ontwikkeling
van nieuwe woonwijken. Op een iets langere termijn verwacht ik de revenuen
daarvan. Het is de vraag of de revenuen in de voorstellen van de heer Poppe
al voor 2000 kunnen worden ingevuld. De VVD vindt dat ook iets minder belangrijk
dan sommige andere partijen, omdat zij het belangrijker vindt te werken aan
structurele oplossingen in Nederland.De heer Poppe (SP):U weet ook dat warmtekrachtkoppeling eerder geremd wordt door de regering
dan gestimuleerd. Dat heeft te maken met het reeds opgestelde vermogen. Als
de VVD mijn voorstel accepteert en aan de regering voorlegt, dus om de concrete
verspilling achterwege te laten en dus geen warmte en geen CO2,
naar mijn mening een nuttig groeigas en geen doemgas, meer te verspillen,
dan zijn wij veel logischer bezig dan wanneer wij almaar met cijfertjes blijven
goochelen. Misschien hebben wij dan een meerderheid in de Kamer voor concrete
zaken. Dan komt u niet in de problemen met andere Kamerleden omdat de doelstellingen
niet gehaald dreigen te worden.De heer Klein Molekamp (VVD):U doet alsof dat de grootste angst is die ik zou kunnen hebben. Ik meen
dat ik heel duidelijk heb aangegeven dat warmtekrachtkoppeling voor ons heel
belangrijk is.Voorzitter! Ik sprak zojuist over joint implementation. Wat dat betreft
betreurt onze fractie het dat een aantal projecten van de stichting FACE nog
niet gerealiseerd zijn omdat er een verschil van inzicht over creditering
tussen het ministerie van VROM en de SEP bestaat. Naar onze mening mag bij
klimaatbeleid boekhouden niet belangrijker gevonden worden dan het resultaat.
Internationaal wordt er aan de stichting FACE wel de waarde toegekend die
zij heeft. Het toekennen van de Europese milieuprijs voor de industrie is
daar een uiting van. Mijn fractie hoopt dat de problemen in dezen zo snel
mogelijk zullen worden opgelost.Dan de verschillende emittenten. De grootsten zijn op dit moment de elektriciteitscentrales.
Hun CO2-uitstoot is aanzienlijk toegenomen. In de brief van de
SEP hierover staat echter dat men op bepaalde punten tot andere cijfers komt
dan die van het RIVM. Sterker nog, men komt op een gegeven moment uit op stabilisering
van de CO2-uitstoot. Kan de regering aangeven welke cijfers juist
zijn en hoe het verschil te verklaren is? Zou zij voorts kunnen aangeven hoe
projecten van de SEP zijn gecrediteerd die ter compensatie dienen en in hoeverre
de resultaten daarvan zijn verwerkt in de cijfers van het RIVM? Welke maatregelen
zouden de elektriciteitsproducenten op korte termijn kunnen nemen en wat zouden
de kosten daarvan zijn?De op een na grootste emittent van CO2 is de industrie. Met
vele industriële bedrijfstakken heeft de overheid convenanten afgesloten
waarbij verbetering van de energie-efficiency een rol speelt. Kan de regering
aangeven bij hoeveel bedrijfstakken dit inmiddels het geval is, hoe de monitoring
plaatsvindt en of zij nog steeds aan de afspraken met het bedrijfsleven vasthoudt?
Vooral de raffinaderijen vertonen een zeer sterk stijgende CO2-uitstoot;
is hiervoor een verklaring te geven en welke maatregelen kunnen er op korte
termijn worden genomen? Naar ik van de commissie begrepen heb, is de afname
van het zwavelgehalte van de olie omgekeerd evenredig met de uitstoot van
CO2. Waaraan geeft de regering in dezen prioriteit? Bij de overige
industrie is de uitstoot van dit gas aanzienlijk minder; is hier een verklaring
voor te geven? Zijn er sectoren van de industrie die slecht scoren en sectoren
die buitengewoon goede resultaten behalen? Zo ja, wat is daarvan de oorzaak?Voorzitter! Onbegrijpelijk vindt de VVD het besluit van Kamer en regering
om de kerncentrale Borssele drie jaar eerder dan noodzakelijk te sluiten.
Hierdoor zal in de jaren 2005 tot 2007 ruim 2 miljoen ton CO2 per
jaar extra worden uitgestoten. Voor de elektriciteitsbedrijven betekent dit
dat zij bijna 6% extra uitstoot gedurende drie jaar moeten compenseren. Dat
is meer dan 1% van de jaarlijkse uitstoot in Nederland. Naar onze mening is
deze symboolpolitiek niet verantwoord. De bezwaren van kernenergie, van afval
en afbraak zijn immers niet of nauwelijks van toepassing op een centrale die
al in gebruik is. De VVD verzoekt de regering dan ook haar besluit in dezen
te heroverwegen.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Nu zegt u volgens mij toch iets heel bijzonders, namelijk dat het afvalprobleem
niet aan de orde zou zijn bij een centrale die al bestaat. Kunt u dat eens
uitleggen?De heer Klein Molekamp (VVD):Er zijn twee grote problemen bij kernenergie: het afvalprobleem en dat
van het afbreken van de centrale. Of Borssele nu drie jaar langer doordraait
of niet, maakt voor het probleem van het afbreken niets uit. Het betekent
dat je hier praat over het drie jaar langer doordraaien en over het feit dat
het wel of niet drie jaar langer doordraaien van Borssele een buitengewoon
beperkte invloed heeft op de afvalproblematiek.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Maar het is toch gewoon drie jaar langer afval? U kunt toch moeilijk zeggen
dat dat niet geldt?De heer Klein Molekamp (VVD):Het is drie jaar langer afval. Ik weet niet exact over hoeveel kilo het
dan gaat. Maar drie jaar langer afval is bij Borssele relatief gezien buitengewoon
beperkt. Er is echter wel degelijk een groot verschil of je de werking van
een bestaande centrale verlengt of een nieuwe centrale bouwt. Het grote probleem
is de vraag wat je na de afbraak doet. Dat probleem blijft hetzelfde, of je
nu drie jaar langer doordraait of niet. Vandaar dat ik zeg dat zeker bij een
bestaande kerncentrale 6 miljoen ton CO2 minder een buitengewoon
substantiële hoeveelheid is.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):U vergelijkt nu appels met peren.De heer Klein Molekamp (VVD):Nee, ik vergelijk helemaal geen appels met peren.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Bovendien begrijp ik uit uw verhaal dat deze problematiek nog veel groter
is bij nieuwe kerncentrales. Dat is een reden om ze maar niet te bouwen.De heer Klein Molekamp (VVD):Nee. Zo zie je maar weer hoe je iets kunt verdraaien. Ik zeg dat het drie
jaar langer openhouden van Borssele ongeveer 6 miljoen ton CO2
scheelt. Voor de elektriciteitscentrales waarover wij ons allen terecht zo
druk maken, is dat 6% van hun uitstoot. Er is niet alleen besloten dat de
elektriciteitscentrales met hun CO2-uitstoot naar beneden moeten,
maar ook dat ze 6% plus moeten compenseren. Dat vind ik onverantwoord.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Wij hebben hierover al eerder debatten gevoerd. Die afweging gaat voor
ons naar de kant dat er geen nieuwe kernenergiecentrales moeten komen. Bovendien,
u bent toch iemand die zegt dat men zich aan de afspraken moet houden? Wij
hebben die afspraak gemaakt en ik vind dat wij ons daaraan horen te houden.
Ik denk dat u dat ook zou moeten willen.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik denk dat het goed is om bij een debat over de CO2-uitstoot
duidelijk aan te geven wat de gevolgen van bestaande beleidsbeslissingen zijn.
Dat kan er op een gegeven moment toe leiden dat je vanuit een andere optiek
toch het verstand laat zegevieren.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Als je een andere beslissing neemt, laat je ook het verstand zegevieren.
Over de CO2-uitstoot, de kernenergie en de manier waarop de zaak
wordt aangepakt, hebben wij bovendien vorige week al een discussie gehad.
Ik wil die niet overdoen.De heer Klein Molekamp (VVD):Vandaar dat ik het aan de regering vroeg en niet aan u.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat is allemaal prachtig, maar het blijft heel onduidelijk. Eerst heeft
u het over Dodewaard en nu heeft u het over een mogelijke verlenging van het
openhouden van de centrale Borssele. Over het volgende heb ik u vorige week
ook al iets gevraagd, maar u daagt mij steeds uit om er nog iets over te zeggen.
Intussen heeft namelijk de heer Bolkestein op een avond ter gelegenheid van
het 25-jarig bestaan van Greenpeace – collega Rosenmöller was er
ook – één ding heel duidelijk gezegd tegen de Nederlandse
televisiekijker. U denkt misschien dat die nu niet meekijkt, maar het punt
blijft dat de heer Bolkestein toen heeft gezegd dat kernenergie in Nederland
eigenlijk geen optie meer is.De heer Klein Molekamp (VVD):In de eerste plaats heb ik het steeds over Borssele gehad en niet over
Dodewaard. Volgens mij heb ik niet over Dodewaard gesproken, tenzij ik mij
versproken heb. In de tweede plaats had de heer Bolkestein het over nieuwe
kerncentrales. Dat is iets anders dan het benutten van het bestaande kernenergiepotentieel.
Hij had het wat dat betreft over het maatschappelijk draagvlak. Volgens mij
is het maatschappelijk draagvlak voor Borssele, dus voor het bestaand functioneren,
zeer wel aanwezig in de samenleving.Mevrouw Dijksma (PvdA):Het is interessant om nu te horen dat de heer Bolkestein het op die avond
alleen maar over nieuwe kerncentrales had. Volgens mij ging het toen wel degelijk
ook over de beslissing van de SEP over Dodewaard. Dat is een bestaande centrale.
Als de nieuwe centrales kennelijk geen optie meer zijn voor de VVD, waarom
zou zij nu dan willen afstappen van een afspraak die al gemaakt is over Borssele?
Waarom wil zij dan een en ander weer verlengen? Ik vind dat volstrekt onlogisch.De heer Klein Molekamp (VVD):Dat is om de reden die ik net genoemd heb, en omdat wij 6 miljoen ton
CO2 niet zomaar bij voorbaat willen weggooien of de lucht in willen
laten gaan.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik constateer dat dit vanavond de tweede keer is dat de VVD onder een
afspraak uit wil. Het is deze keer geen internationale, maar een nationale
afspraak.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik had de eer daar uitgebreid te mogen debatteren met de heer Bolkestein.
Als dit het doorslaggevende argument is om hem in de fractie ter verantwoording
te roepen en daarover in politieke zin het ongelijk uit te spreken en als
u zo de nadruk legt op de 6 miljoen ton CO2, waarom is dan niet
het standpunt van de VVD om in Nederland kerncentrales bij te bouwen? Als
dat zo goed is, waarom is dat dan niet het standpunt?De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Ik heb het helemaal niet over het bijbouwen van kerncentrales
gehad. Er werd terecht verwezen naar de uitspraak van de heer Bolkestein,
die zei: daar is op dit moment in de Nederlandse samenleving geen draagvlak
voor. Hij zei niet dat dit absoluut nooit het geval zal zijn. Het kan zijn
dat, indien de CO2-problematiek toeneemt, dit draagvlak toeneemt;
het kan zijn dat het gas uitgeput raakt en dat het draagvlak ook toeneemt.
Hij zegt dat dit op dit moment vrijwel een non-issue is en dat hij het ook
niet op de politieke agenda wil zetten. Het heeft dus wat dat betreft een
heel andere betekenis dan het doordraaien van een bestaande kerncentrale die
gewoon in werking is, die zonder veel problemen kan doordraaien en die ook
niets met de maatschappelijke weerstanden te maken heeft waar de heer Bolkestein
op gedoeld heeft.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik zal u zeggen wat mij een beetje steekt. Als je voor de televisie daarover
discussieert en Bolkestein het standpunt inneemt zoals hij het standpunt heeft
ingenomen, riekt dit naar populisme, naar het zich aansluiten bij de grote
meerderheid die zich verzet in Nederland tegen kernenergie, als er, wanneer
er hier een debat in de Kamer is, ineens een pleidooi komt om een kerncentrale
langer open te houden en jezelf daarmee meer afhankelijk te maken van kernstroom.
Dat strookt gewoonweg niet en dat moet u zelf ook begrijpen.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik denk dat mijn verhaal volstrekt in lijn is met wat de heer Bolkestein
bij Greenpeace gezegd heeft en wel om de argumentatie die ik net gegeven heb.Voorzitter! Indien Nederland de klimaatdoelstelling van de tijdelijke
commissie of de 2%-reductiedoelstelling per jaar van het kabinet wil uitvoeren,
dan kan dat niet als de elektriciteitsproductiesector slechts een stabilisatie
van CO2-emissie en van fossiel energiegebruik nastreeft. Anderzijds
heeft minister Wijers de doelstellingen van de derde Energienota als bijzonder
ambitieus omschreven en is de Kamer hem daarin gevolgd. Hoe ambitieus moeten
de plannen van de overige sectoren zijn, als deze ook nog de reductiedoelstelling
van de elektriciteitssector op zich moeten nemen? Is dat realistisch? Gaarne
een reactie van het kabinet in dezen.In elk geval is duidelijk dat de optie kernenergie niet bij voorbaat moet
worden uitgesloten; wat iets anders is dan dat ik zeg dat er kerncentrales
moeten komen. Ik herinner dan ook aan de motie-Remkes, die de Tweede Kamer
onlangs heeft aangenomen. Daarin wordt aangedrongen op een verbetering van
de nucleaire technologie en wordt verzocht de daarvoor noodzakelijke financiële
middelen beschikbaar te stellen. Hoe staat het met de uitvoering van deze
motie?Voorzitter! De uitlatingen van de minister van VROM, gisterenmorgen, om
nucleaire energie wel bij voorbaat uit te sluiten, vindt mijn fractie getuigen
van vooringenomenheid en kortzichtigheid, en helaas niet van een open houding
ten aanzien van de CO2-bestrijding.Greenpeace heeft deze week wel een zeer ambitieus actieplan gepresenteerd,
waar vele miljarden guldens voor nodig zijn en waarbij de jaarlijkse energiekosten
aanzienlijk zullen stijgen. Er worden reducties verwacht die verdergaan dan
die van de tijdelijke commissie. Is de regering reeds in staat een eerste
reactie te geven en wanneer kan de Kamer een gedegen reactie op dit plan verwachten?Voorzitter! Bij de herijking van het buitenlands beleid zou 0,1% van de
ontwikkelingshulp aan milieu worden besteed. In hoeverre wordt dit geld gebruikt
om de CO2-uitstoot elders te verminderen? Projecten van de reeds
 genoemde stichting FACE in Oeganda hebben laten zien dat met
relatief kleine bedragen grote resultaten kunnen worden bereikt. Bovendien
hebben deze projecten een zeer positieve uitwerking op de lokale werkgelegenheid.
Op welke wijze zou de regering inhoud kunnen geven aan de gedachte van het
Wereldnatuurfonds, dat energiebesparing een veel prominentere plaats dient
in te nemen binnen de ontwikkelingssamenwerking? Dit is een gedachte die door
de VVD volledig wordt ondersteund en die, naar ik begrepen heb, ook de steun
heeft van de klimaatcommissie. De passages daarover in de vervolgnota zijn
wel erg vrijblijvend en defensief. Wanneer zijn concrete beleidsvoorstellen
van de regering in dezen te verwachten?Volgend jaar bekleedt Nederland gedurende het eerste halfjaar het voorzitterschap
van de Europese Unie. Dat zal niet alleen van belang zijn voor de start van
de EMU, maar evenzeer voor de voorbereiding van de conferentie van milieuministers
in Kyoto. Welke aanzetten zijn te verwachten om gemeenschappelijk energienormen
op te stellen voor bepaalde producten op langere termijn?In dit verband is wel eens genoemd een brandstofverbruik van auto's van
1:20 in 2005. Naar de mening van de VVD is dit een weinig ambitieuze doelstelling.
Maar hoe staat het op dit moment met ander andere Europese normen en welke
rol kunnen de ministers van economische zaken daarin spelen? Alleen als tijdig
op Europees vlak wordt ingespeeld met ambitieuze productnormen op termijn,
kan tot die fundamentele aanpassingen worden gekomen die noodzakelijk zijn
om een energiezuinige maatschappij te realiseren. De kosten van dergelijke
aanpassingen zijn te overzien, mits ze tijdig en in Europees verband worden
aangekondigd. In ad-hocaanpassingen heeft de VVD veel minder vertrouwen omdat
het veelal kwetsbare en kostbare operaties zijn met vaak een betrekkelijk
gering rendement. Sterker nog, als ze alleen in Nederland worden toegepast,
kunnen ze leiden tot verplaatsing en daarmee een contraproductief karakter
krijgen.De VVD zal bij alle te nemen maatregelen kijken naar het milieurendement.
Dat wil zeggen, kijken naar de maatschappelijke kosten van de maatregel in
verhouding tot de milieuwinst die te bereiken is. Maatregelen met een hoge
symboolwaarde worden door de VVD afgewezen. Daarom blijft het voor mijn fractie
onbegrijpelijk dat sommige partijen de kerncentrale in Borssele vroegtijdig
hebben willen sluiten. Mijn fractie wacht met belangstelling voorstellen van
de regering af die een hoger milieurendement scoren dan het openhouden van
Borssele tot het jaar 2007.De VVD vraagt aan het kabinet op welke wijze het inhoud denkt te geven
aan het begrip milieurendement bij eventueel voor te stellen maatregelen.
In de discussie met de klimaatcommissie is gebleken dat het haar niet is gelukt
om het milieurendement als toetsingscriterium volledig tot haar recht te laten
komen. Bij de beantwoording van de vragen heeft zij echter wel duidelijk gemaakt
dat zij dit bij verdere discussie van uitermate groot belang vindt.Voorzitter! Met inachtneming van de gemaakte kanttekeningen kunnen de
vervolgnota Klimaatverandering en de brief van de minister van 16 september
wat de VVD betreft uitgangspunt zijn voor verdere concretisering van beleidsvoorstellen
door het kabinet. Ik zou daarbij wel willen opmerken dat, overeenkomstig het
regeerakkoord, accijnsverhogingen in de transportsector alleen doorgevoerd
mogen worden als de ontwikkelingen in de buurlanden daartoe ruimte bieden.Mevrouw Dijksma (PvdA):Mijnheer de voorzitter! De Tijdelijke commissie klimaatverandering is
nu opgeheven. Dat betekent dat de informatievoorziening in de Kamer weer afhankelijk
wordt van het kabinet en wat er achter interdepartementale filters blijft
hangen. Daarnaast zullen fracties hun eigen kanalen blijven benutten. Toch
is het goed een aantal winstpunten van de commissie-Van Middelkoop te blijven
benadrukken.Ik begin met de waarde van de commissie in zichzelf. Twee winstpunten
daarvan gaan nu namelijk naar de achtergrond: de rechtstreekse discussie met
wetenschappers en het openbare karakter daarvan met zijn maatschappelijke
uitstraling. Ik zou daarom de ministers willen vragen nieuwe wegen te zoeken
om een noot aan het slotakkoord van het rapport van de commissie toe te voegen:
het organiseren van een publiek en politiek debat over trendbreuken. Het gaat
om een debat over de problemen rond het broeikaseffect waarbij de Nederlandse
burgers nauw worden betrokken. Het NCDO lijkt daarvoor de aangewezen organisator.
Tenslotte is het instituut voor dit soort zaken opgericht.Ook de Kamer zou de komende gelegenheden, zoals de voorbereiding van de
onderhandelingen in Kyoto, kunnen benutten om opnieuw een aantal intensieve
hoorzittingen te houden; het liefst niet even tussendoor, maar kort en inhoudelijk
en door een klein werkgroepje voorbereid. Wellicht zouden wij dan juist collega's
uit gelijkgezinde landen moeten uitnodigen. Graag krijg ik een reactie van
mijn collega's hierop, wellicht in hun tweede termijn.Voorzitter! Ik wil het woord voeren over drie thema's. 1. Wat
doen wij internationaal en wat doen wij zelf?2. Hoe zit het met de
verkenningen van het kabinet?3. Wat moet er in ieder geval gebeuren?Ik begin met het eerste punt. Vorige week heeft de Kamer uitgebreid gesproken
over die andere winstpunten van het rapport van de Tijdelijke commissie klimaatverandering.
Het betreft inhoudelijke winstpunten die vandaag volop op de voorgrond dienen
te staan. Aanvaard is het beginsel dat het beter is om het zekere voor het
onzekere te nemen als wij spreken over de gevolgen van de uitstoot van schadelijke
stoffen. Onderkend is de noodzaak om drie knelpunten op te lossen, te weten:
mobiliteit, energiediversificatie en fiscale maatregelen. Niet langer discussiëren
wij in de Kamer over de vraag of er eigenlijk wel een probleem is. De Kamer
heeft er unaniem voor gekozen om te beginnen met de beantwoording van de vraag:
hoe lossen wij het broeikasprobleem op? In haar slotakkoord heeft de commissie
zich ferm uitgesproken voor een verdergaande reductie van kooldioxide na 2000.
Een CO2-reductie van 30% à 40% in 2020 is technisch haalbaar
genoemd. Deelt het kabinet onze mening dat wij er met alleen relatieve doelstellingen,
 een efficiencyverbetering per product, niet komen en dat het
noodzakelijk wordt om ook absolute doelstellingen als kader te hanteren? Als
het ene instrument je niet aanstaat, dan moet je een ander met meer kracht
gebruiken. De commissie-Van Middelkoop heeft dat terecht benadrukt. Dat is
een morele plicht voor alle partijen. Als iedereen dat beginsel onderkent,
dan mogen wij daar consequenties aan verbinden. Dat kan wel eens lastig zijn,
maar het vergroot de politieke duidelijkheid. Wij willen van een zo offensief
mogelijke internationale en nationale strategie uitgaan. De PvdA wil een strategie,
waarbij Nederland kiest voor een reductie van 1% à 2% per jaar, tenzij
andere landen daarbij achterblijven. Om die reden is de fractie van de PvdA
blij met de vervolgnota Klimaatverandering, want daarin wordt de CO2-reductie, in internationaal verband noodzakelijk, centraal gesteld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Een korte vraag. Bijna alle fracties zijn van mening dat een
percentage van min 2 haalbaar is en dat dit het uitgangspunt zou moeten zijn
voor het kabinet bij de onderhandelingen. Deelt mevrouw Dijksma die opvatting?Mevrouw Dijksma (PvdA):Ja, maar het lijkt mij beter om naar die min 2% te gaan als dat met gelijkgezinde
landen kan gebeuren. Ik zeg dus niet dat wij moeten stabiliseren, zeker niet.
Ook wij willen verder, namelijk naar 1% à 2%. Ik vervolg mijn verhaal
nu, zodat de Kamer een indruk krijgt van wat dat betekent.Wat de PvdA betreft kan het klimaatbeleid in een offensiever perspectief
worden geplaatst. Zijn de ministers het met ons eens dat wij naar een internationale
CO2-norm moeten streven, naar het voorbeeld van de EMU-norm, zoals
fractievoorzitter Wallage bij het debat over de algemene beschouwingen heeft
voorgesteld? Wij willen volgende generaties niet opzadelen met een staatsschuld.
Wij willen hen evenmin opschepen met torenhoge premies voor de AOW. Wij willen
hen helemaal geen CO2-schuld in de schoenen schuiven. Past daar
niet bij dat wij, evenals het geval is bij de EMU-norm, onze eigen CO2-huishouding op orde brengen en dat wij zelfs vooraan lopen als het
gaat om een gezamenlijke CO2-norm? Dat hebben wij ook bij de EMU-norm
gedaan. Daarmee is internationaal veel krediet opgebouwd. Uiteraard is het
des te relevanter om vooraan te lopen als de volgende internationale afspraken
dichterbij komen. Vooral de minister van Economische Zaken zal wel tegenwerpen
dat dit niet zomaar kan, want dan wordt onze concurrentiepositie misschien
uitgehold. Misschien zou, kijkend naar de discussie van zojuist, een fractie
als de VVD eraan toevoegen: als bedrijven vertrekken, dan neemt de CO2-emissie niet af, wanneer de normen elders lager zijn. Deze mogelijke
bezwaren wil ik aan de hand van twee argumenten weerleggen.Als je samen iets wilt bereiken, dan moet je weten wat je wilt. Onze strategie
zou moeten zijn: Nederland zorgt voor een reductie van 1% à 2%, tenzij
andere relevante landen niet meedoen. Dan is er echter nog een besluitvormingsronde.
Bij die gelegenheid kan worden bezien wat er samen met gelijkgezinde landen
kan worden gedaan. Dat is beter dan: neen, tenzij. Samen op elkaar wachten,
is niet de aanpak waar de PvdA voor staat. Daarnaast kan Nederland een deel
van het pakket sowieso uitvoeren, zonder internationale nadelen. Denk maar
aan duurzaam bouwen, de mobiliteit, de technologische vernieuwing, de glastuinbouw,
de energieproductie en de CO2-opslag. Dat zijn terreinen waarop
nog grotere stappen voorwaarts kunnen worden gezet, zonder directe concurrentienadelen.
Het concurrentienadeel geldt dus zeker niet altijd en mag dan ook geen algemeen
excuus zijn. Overigens, wanneer is er eigenlijk sprake van een concurrentienadeel?De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Ik hoor een paar aardige suggesties als het gaat om het vooruitlopen
van Nederland. Deze zelfstandige stappen hoeven geen negatief effect te hebben
op de concurrentieverhoudingen. Ik heb echter de indruk dat dit niet zonder
meer past in de derde Energienota. Pleit mevrouw Dijksma ervoor om de discussie
daarover weer te hervatten, in de geest van de eerder aanvaarde motie-Van
Middelkoop?Mevrouw Dijksma (PvdA):Wij zullen dat wel moeten doen als wij de CO2-uitstoot met
1% à 2% willen verminderen. Een aantal voorstellen kan sowieso uitgevoerd
worden. Daar is geen discussie over mogelijke concurrentienadelen voor nodig.
Wij hopen en verwachten dat de ministers dit met ons eens zijn. Concurrentienadelen
of andere mogelijke gevolgen kunnen opgevangen worden door extra investeringen.De heer Schutte (GPV):Mijn conclusie is dus juist.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ja.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):In de derde Energienota is er sprake van minimaal stabilisatie van de
CO2-uitstoot. De haalbaarheid wordt moeilijk geacht als de andere
landen niet meedoen. Er staat niet dat Nederland het beleid terzake stopt
als andere landen niet meewerken. In de vervolgnota Klimaatverandering staat
dat het, wanneer de andere landen kiezen voor een politiek van ieder voor
zich, niet uit te sluiten is dat Nederland de stabilisatiedoelstellingen loslaat.
Dat komt een stuk minder in de richting die u en ik wensen dan hetgeen in
de derde Energienota staat. Ik krijg de indruk dat u dit min of meer omdraait.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat vraag ik mij af. Wij kiezen niet voor "neen, tenzij", maar voor "ja,
tenzij". De doelstellingen in beide nota's zijn praktisch hetzelfde geformuleerd.
In de ene nota worden alleen eerst wat meer bezwaren geopperd en in de andere
wordt meer uitgegaan van internationale strategische kansen. Belangrijker
is echter dat wij tot de conclusie zijn gekomen dat wij, willen wij een reductie
van 1% of 2% halen, ook verder moeten durven gaan. Wij wachten met spanning
op de voorstellen van het kabinet.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Als je in internationale onderhandelingen een voortrekkersrol wilt spelen
en je dus andere landen mee wilt krijgen, moet je niet alvast zeggen wat je
zult doen als andere landen niet mee willen doen. Dat is een zeer slechte
strategie. Je moet ervan uitgaan dat je het voor elkaar krijgt.Mevrouw Dijksma (PvdA):Daar gaan u en ik natuurlijk van uit, maar ondertussen is het belangrijk
om in deze Kamer – en niet in het buitenland –
duidelijk te maken wat wij willen doen op het moment dat het niet helemaal
lukt. In Nederland kan een aantal maatregelen getroffen worden zonder dat
daarvoor andere landen nodig zijn. Als u dat met mij eens bent, zijn wij weer
een stap verder.Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):Dat is evident.De heer Ten Hoopen (CDA):U heeft in antwoord op een vraag van de heer Schutte gezegd dat de derde
Energienota weer ter discussie staat. De PvdA-fractie heeft echter niet voor
de motie van de heer Lansink gestemd, waarin werd gevraagd een energiebesparing
van 45% te realiseren. Waarom toen niet en nu wel?Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik spreek mij niet uit over te realiseren percentages. Na het rapport
van de tijdelijke commissie en na het debat van vorige week, kunnen wij tot
de conclusie komen dat het belangrijk is om daadwerkelijk de reductie van
1% à 2% ter hand te nemen. Meerdere partijen hebben dat ook onderschreven.
Daarvoor is het nodig om een aantal doelstellingen uit de Energienota en uit
de vervolgnota Klimaatverandering naar een hoger niveau te tillen. Als u het
daarmee eens bent, wordt de meerderheid daarvoor in de Kamer alleen maar groter.De heer Ten Hoopen (CDA):De stemming over de motie vond vier of vijf maanden geleden plaats. Wat
is er intussen veranderd?Mevrouw Dijksma (PvdA):We zijn nu bezig een totaalpakket te bespreken. We wachten voor een deel
ook nog op de uitkomsten van het kabinet. Wij doen nu een voorzet. Het is
jammer dat een motie van het CDA het niet gehaald heeft zonder onze steun,
maar zo werkt het soms.Voorzitter! Wanneer is er eigenlijk sprake van concurrentienadelen? Als
ondernemingen gebruikelijke rendementseisen of de terugverdientijd net niet
halen? Die rendementseisen of die terugverdientijd kunnen onder invloed van
wisselende omstandigheden zeer verschillend worden beoordeeld. We mogen bedrijven
best onder druk zetten om, zeker waar het met de economie beter gaat, een
deel van de groei extra in te zetten voor milieubeleid. Hier is het nodige
te halen, want een geringe verlenging van de terugverdientijd brengt veel
technische opties binnen bereik die nu buiten beeld blijven. Niettemin is
de PvdA bereid om in een open overleg te bezien of die onvermijdelijke concurrentienadelen
gecompenseerd kunnen worden door een tijdelijke, bijvoorbeeld fiscale tegemoetkoming.
De concurrentienadelen remmen dan wellicht op korte termijn de groei van de
consumptie af, maar dat schept ruimte voor een milieuwinst die op lange termijn
van vitaal belang is. Dat past bij het aflossen van de milieuschuld. Partijen
hebben zich daar vorige week ook duidelijk genoeg over uitgesproken.En laten we wel zijn, zo duur hoeft het niet te worden. We weten –
want dat stond ook in de vervolgnota Klimaatverandering – dat bij de
bedrijven gedurende twintig jaar de onrendabele top of het onrendabele deel
van de milieu-investeringen – om op 2% CO2-reductie per jaar
te komen – zo'n 19 mld. kost.Ik stel daarom het volgende voor: we delen de lasten. De overheid de helft
en de bedrijven ook de helft. Hoe beoordeelt de regering dit voorstel? Voor
de duidelijkheid: we benadrukken hiermee dat we aan het no-regretbeleid voorbijgaan.
Van burgers, bedrijven en overheid mag een eigen bijdrage worden verwacht.
Het probleem klimaatverandering gaat nu immers van de ontdekkingsfase naar
de erkenningsfase en dus naar de oplossing. Meeliften met ander beleid is
niet meer voldoende.Ik heb gesproken over technologische vernieuwingen en de concurrentienadelen
die kunnen optreden. Er is nog een beleidsaspect waarover het kabinet wat
zwijgzaam is: de wijziging van consumptiepatronen. Is het kabinet bang dat
dat alleen mogelijk is indien het buitenland meedoet? Of mogen we meer verwachten?
Dit lijkt me relevant, want hoe minder het kabinet zal willen forceren aan
technologische verbeteringen, des temeer energie zal er in het aanpassen van
productie- en consumptiepatronen moeten worden gestoken. Graag hoor ik de
visie van de ministers daarop.Wij achten het ten slotte verstandig om vooruit te lopen op vermindering
van emissies, omdat het voor de hand ligt dat Nederland, evenals bij het halen
van de 3% CO2-reductie tot 2000, ook in Europees verband wel veel
extra zal moeten doen. Als wij in Europa de CO2-uitstoot zouden
willen stabiliseren, dan betekent dat immers voor Nederland een extra inspanning.
Als wij de huidige bereikte resultaten in Nederland eufemistisch mogen benoemen:
Nederland ligt nog niet volkomen op schema.Ik kom nu aan de verkenningen van het kabinet. In de vervolgnota Klimaatverandering
vraagt het kabinet zich af hoe het zich het beste kan voorbereiden op de ambitieuze
doelstelling van reductie van broeikasgassen na het jaar 2000. Het kabinet
acht het in elk geval gewenst dat er een verkenning plaatsvindt die verdergaat
dan de verkenning die ter voorbereiding op deze nota kon plaatsvinden. Het
kabinet schetst een procedure waarbij de verkenningen worden opgesplitst in
twee fasen.De eerste fase is die ter voorbereiding van de ondertekening van het klimaatprotocol
in Kyoto in 1997. De tweede fase is gericht op de voorbereiding van het beleid
na het jaar 2000. Het lijkt mij dat de noodzaak van deze verkenningen ertoe
zal moeten leiden dat de Kamer snel beschikt over de uitkomsten ervan. Ik
vraag de minister of zij nog vóór de zomer van 1997 met ons
kan debatteren over de Nederlandse aanpak in Kyoto. Want uit die aanpak vloeit
de reductiedoelstelling van Nederland na het jaar 2000 immers voort! Wij overwegen
om op dit punt met een motie te komen. Voorzitter! Ten derde: wat moet er
in ieder geval gebeuren? De commissie-Van Middelkoop heeft de Kamer in haar
rapport drie knelpunten genoemd. Ik sprak er zonet ook al even over. De PvdA
wil zich nu niet vastleggen inzake de inhoud van het beleid dat uit de verkenningen
van het kabinet nog naar voren moet komen, maar zij wil wel graag al een voorzet
doen om het kader te scheppen voor het regeringsbeleid. Ik concentreer mij
daarbij op vijf punten.Ten eerste. Een technologierevolutie die leidt tot een vier- tot tienmaal
efficiënter energie- en materialengebruik ligt in het verschiet, zo blijkt
uit een toenemende reeks verkenningen van wetenschappers tot aan milieuorganisatie.
Maar vanzelf komen die innovaties niet tot stand. Dat vergt overheidsinitiatieven,
zoals ook in de vervolgnota en de CO2-brief wordt
vermeld. Het gaat om een eenmalige impuls, terwijl het kabinet onvoldoende
gerichte ambitieniveaus stelt. Daar willen wij wel naartoe. Definieer consumptieve
producten of diensten en onderzoek vervolgens de zuinigste variant. Bevorder
die en ontmoedig de verspillende alternatieven.Ik wil daar een voorbeeld van geven. De vraag is als volgt. Wil het kabinet
een haalbaarheidsonderzoek doen naar de daadwerkelijke serieproductie en implementatie
van de superzuinige auto, de elektrische of de brandstofauto met een verbruik
van minder dan 3 liter per 100 kilometer? Ik noem het voorbeeld van Greenpeace,
de Smile Twingo. Er zijn ook voorbeelden van dergelijke auto's bij de gevestigde
industrie. Wil het kabinet vervolgens een beleid ontwikkelen om de productie
en marktpenetratie van dit vervoermiddel te bevorderen, bijvoorbeeld door
een verlaging van de aankoopbelasting?Ten tweede. Durf waar nodig harde grenzen te stellen. Niet alle vraag
kan vanuit de markt worden gehonoreerd. Als voorbeeld noem ik het vliegverkeer.
Er moet nu vaart gezet worden achter de heffing op kerosine in Europees verband.
Ook hierbij is het van belang te onderzoeken in hoeverre er met gelijkgezinde
landen een stap verder kan worden gezet. Waarom zouden wij op financieel terrein
wel een Europa van de twee snelheden toestaan en bij milieubeleid niet? Onderkent
de minister van Economische Zaken eveneens deze vanzelfsprekendheid?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mag ik hier een vraag over stellen? Andere fracties hebben deze vraag
al positief beantwoord. Mijn vraag is of binnen de nationale ruimte een heffing
in Nederland op dit moment op korte termijn geïntroduceerd kan worden
als bijdrage aan de CO2-reductiedoelstelling.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik zal straks nog enkele voorbeelden noemen over die heffingen. Ik ben
die mening inderdaad toegedaan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is geheel in de trant van dit onderwerp. Mevrouw Dijksma verschuift
alles naar later, terwijl over tien minuten mijn trein gaat.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ja, maar een debat is een debat en ik kan geen rekening houden met fractievoorzitters
van GroenLinks die treinen moeten halen.De voorzitter:U moet wel blijven.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wie zegt dat?De voorzitter:Dan heeft u het recht om interrupties te maken voor de toekomst voor altijd
verspeeld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maar degenen die met mij de trein nemen, zijn al vertrokken. Ik durf mijzelf
de vraag te stellen wie hier nog met de trein is.De voorzitter:Praat u maar rustig door.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik ben bijna klaar. Wij bewaren het lekkerste altijd voor het laatst.Ten derde. Wat zou het gemakkelijk zijn als alle prijzen milieuwaarheid
zouden spreken. Dan was er nu al sprake van de noodzakelijke innovatie en
gedragsverandering. Vandaar dat wij een geleidelijke stijging van de energiekosten
nodig blijven vinden. De kleinverbruikers zijn aan de beurt geweest. Verdere
kleine stappen voorzien wij wel in de volgende kabinetsperiode. In de derde
Energienota wordt daarvan nog niet uitgegaan. Hoe kijkt het kabinet daartegenaan?Voor grootverbruikers zouden wij al een stap verder willen gaan en de
energieprijzen willen verhogen tot Europees niveau of verder. Wij willen daarbij
het Scandinavische model volgen, dat wil zeggen: een heffing kan worden kwijtgescholden
indien er een afdoende besparingsafspraak met de overheid tegenover staat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Misschien wil mevrouw Dijksma iets concreter zijn? Betekent dit dat zij
als bijdrage aan de CO2-reductiedoelstelling met 3%, de ruimte
die er op dit moment is tussen de prijzen voor grootverbruikers in Nederland
en het Europees gemiddelde, wil optrekken?Mevrouw Dijksma (PvdA):Ja.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Oké. Dat is helder.Mevrouw Dijksma (PvdA):Er is al een eerste stap gezet. Er is een motie aangenomen waarin een
heffing tot een bepaald plafond is vastgelegd. Wij wachten af wat het kabinet
daarmee doet. Wij gaan ervan uit dat die motie wordt uitgevoerd. Wij willen
graag nog een stap verdergaan. De energieprijzen zijn natuurlijk laag in Nederland
in vergelijking met Duitsland. De prijzen optrekken tot het Europese model
is een stap die wij kunnen proberen te nemen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat betekent dat mevrouw Dijksma zich aansluit bij de gedachte die ik
concreet heb gemaakt: 1 cent per kWh en 2 cent per m3 meter
gas voor grootverbruikers. Je zit dan nog dik onder de prijs in een land als
Duitsland. Je zit dan echt nog niet op het Europese gemiddelde. Die richting
wil mevrouw Dijksma uit, nog in deze kabinetsperiode?Mevrouw Dijksma (PvdA):Ja. Wij zijn benieuwd naar hetgeen het kabinet daarvan vindt. Wij doen
dat voorstel.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Oké. Dat is in ieder geval het standpunt van de PvdA-fractie op
dit moment in dit debat.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ja.De heer Klein Molekamp (VVD):Ik denk dat het goed is als mevrouw Dijksma nog een keertje de tabelletjes
bekijkt. Zij vergelijkt onze situatie nu met Duitsland. Maar als je kijkt
naar de industrie, dan bekleedt Nederland volgens de tabel gewoon een middenpositie.
Ik zie dat de heer Rosenmöller zijn spullen pakt. Mijnheer Rosenmöller,
vergeet u vooral niet de trein te halen!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik ga liever lopend naar huis dan u gelijk geven.De heer Klein Molekamp (VVD):Moet dat soms, mijnheer Rosenmöller?Mevrouw Dijksma (PvdA):In dit geval denk ik niet. Wij kunnen hier natuurlijk heel lang een discussie
over tabelletjes voeren...De heer Klein Molekamp (VVD):Misschien is het goed als de regering straks een verklaring
geeft voor het verschil in de cijfers.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat is een goed voorstel.Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog. Mijn vierde punt is een hogere en
meer geconcentreerde inzet van overheidsinvesteringen in duurzame ontwikkeling,
van openbaar vervoer tot energievoorziening en in nieuwe woningbouwlocaties.
Ik wil dat duidelijk maken aan de hand van twee voorbeelden. Ten eerste, het
is van belang nu reeds te investeren in kennis en technologie van grootschalige
CO2-opslag bij de kolencentrale in Buggenum. Ten tweede, wanneer
de goedwillende burger uit pragmatische of ideologische overwegingen ervoor
kiest om de duurdere groene stroom af te nemen, dan mag van de overheid hetzelfde
worden verlangd. Wanneer alle overheidsinstellingen groene stroom zouden gaan
inkopen, is dit niet alleen voorbeeldfunctie – à la de Postbus
51-spotjes "een goed milieu begint bij jezelf" – maar wordt tegelijkertijd
een grote markt gecreëerd. De instellingen gebruiken samen 4% tot 8%
van het elektriciteitsgebruik. Aangezien de energiemaatschappijen niet meer
groene stroom kunnen verkopen dan zij daadwerkelijk opwekken, zal er een behoorlijke
prikkel tot uitbreiding van de groene capaciteit van uitgaan. Door de bijbehorende
leereffecten en schaalvoordelen zal de prijs voor groene stroom alleen maar
dalen, waardoor de bijbetaling weer lager wordt.Ten slotte noem ik mijn vijfde punt. Dit kabinet moet verder experimenteren
met joint implementation. Het spreekt vanzelf dat deze experimenten niet kunnen
worden geteld bij de reductiedoelstelling van 3% in het jaar 2000. Dat heb
ik in interruptiedebatje met de heer Klein Molekamp ook al glashelder gemaakt.De heer Klein Molekamp (VVD):Voorzitter! Ik denk dat het veel minder van belang is of wij kunnen bijtellen
of niet. Dat is een boekhoudkundige discussie waar sommigen buitengewoon veel
waarde aan hechten. Ik denk dat het veel belangrijker is dat wij die projecten
van joint implementation kunnen realiseren, zodat de CO2-uitstoot
in ieder geval naar beneden gaat.Mevrouw Dijksma (PvdA):Daarom heb ik ook gezegd dat dit kabinet verder moet experimenteren met
joint implementation. De PvdA-fractie wil wel het volgende zeggen. Ik zou
moeten zeggen "een man een man, een woord een woord". Ik ben dan wel geen
man, maar ik houd in ieder geval woord. Het woord is: een internationale afspraak
die ook Nederland heeft onderschreven, dat wij joint implementation niet meetellen
bij het behalen van de reductiedoelstelling in het jaar 2000. Dat is de afspraak.
Ik heb gezien dat de heer Klein Molekamp die vanavond niet wil naleven, maar
wij willen dat wel. Desalniettemin zeggen wij dat bij de doelstellingen na
het jaar 2000 moet worden onderhandeld met derdewereldlanden over de wijze
waarop joint implementation mee kan tellen bij de CO2-reductie.
Op dit vlak geldt voor de fractie van de PvdA dan wel dat daartegenover ook
altijd onze eigen Nederlandse inspanningen moeten staan.Voorzitter! Het woord is nu aan het kabinet.De voorzitter:Dat zullen wij volgende week horen.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 23.26 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-937-962.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl