Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 31 oktober 1996 over de opdracht aan het RIOD inzake Srebrenica
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 1974-1985

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-11-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 25, pagina 1974-1985

13-11-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25069Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 31 oktober 1996 over de opdracht aan het RIOD inzake SrebrenicaPagina 1974-1985
Presentie en opening (woensdag 13 november 1996)Pagina 1931-1931
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Verzekering tegen geldelijke gevolgen van langdurige arbeidsongeschiktheid en een uitkeringsregeling in verband met bevalling voor zelfstandigen, beroepsbeoefenaren en medewerkende echtgenoten (Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen) (24758); - het wetsvoorstel Voorziening tegen geldelijke gevolgen van langdurige arbeidsongeschiktheid voor jonggehandicapten (Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten) (24760); - het wetsvoorstel Wijziging Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering en enkele andere wetten in verband met premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekeringen (Wet premiedifferentiatie en marktwerking bij arbeidsongeschiktheidsverzekering) (24698)Pagina 1956-1974
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1997 (25000 V); - het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1995 (slotwet) (24849); Financiële verantwoording van het Ministerie van Buitenlandse Zaken over het jaar 1995 (24844, nr. 7)Pagina 1985-2040
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 13 november 1996)Pagina 2040-2041
Regeling van werkzaamheden (woensdag 13 november 1996)Pagina 1955-1956

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 73 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat naar aanleiding van een algemeen overleg
op 31 oktober 1996 over de opdracht aan het RIOD inzake Srebrenica.De beraadslaging wordt geopend.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Evenals in het overleg spreek ik mede namens de RPF-fractie.Twee weken geleden spraken wij in dat overleg over het kabinetsvoornemen
het RIOD een opdracht te geven om de gebeurtenissen voor, tijdens en na de
val van Srebrenica te onderzoeken. Het was een levendig debat. Twee dagen
later schreef de directeur van het RIOD in het Hollands dagboek van NRC Handelsblad
dat de ministers het voorstel met elan hadden verdedigd: minister Ritzen zakelijk
en overtuiging uitstralend, minister Van Mierlo met een mooi pathos en minister
Voorhoeve indrukwekkend. De bewindslieden zullen een goed weekend hebben gehad.
In het overleg heb ik met tal van argumenten geprobeerd uiteen te zetten waarom
onze fracties op dit moment dit type onderzoek in opdracht van deze ministers
niet willen. Ik vat ze heel kort samen.Het onderzoek is een antwoord op een vraag die niet is gesteld. Deze zomer
leefde de behoefte aan een onderzoek als aanvulling op de debriefing waarin
de internationale besluitvorming zou worden onderzocht. De regering heeft
dat in New York geprobeerd, maar er geen ruimte voor gekregen. Aanvaarden
van dat voldongen feit was kennelijk moeilijk. De distantie in de tijd is
te kort voor een onafhankelijk historisch-wetenschappelijk onderzoek. Er zijn
nog teveel persoonlijke en politieke belangen in het geding. De aansturing
door de regering, die zelf deel van het onderzoeksobject is en die beslist
over bijvoorbeeld een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur, maakt dit
onderzoek kwetsbaar.Ik wil de Kamer dan ook een uitspraak ontlokken. Alvorens ik dat doe,
herinner ik eraan dat de aandrang voor een vorm van nader onderzoek vanuit
de Kamer is gekomen, vooral van de zijde van de fracties van de PvdA en D66.
Het is dan ook alleszins redelijk wanneer de Kamer zelf nut
en noodzaak weegt van wat nu voorligt en daarover beslist. Het kabinet heeft
zijn best gedaan; de Kamer oordeelt of dit het nu is. Ik meen van niet. Daarom
dien ik de navolgende motie in, mede namens de collega's Hillen en Van den
Berg.De Kamer,gehoord de beraadslaging,kennisnemend van het voornemen van het kabinet het RIOD opdracht te geven
tot het houden van een onderzoek naar de gebeurtenissen voor, tijdens en na
de val van Srebrenica;verzoekt het kabinet van dit voornemen af te zien,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Middelkoop, Hillen en Van
den Berg. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3 (25069).De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Het verhaal hoeft daarmee naar mijn overtuiging nog niet af
te zijn. De vrije journalistiek zal doorgaan met het toevoegen van hoofdstukken
aan het verhaal van Srebrenica. Dat is prima. Ook kennen wij bijvoorbeeld
voornemens van Clingendael. Daaraan zou het kabinet desgevraagd steun kunnen
geven. Vorige week lazen wij dat de universiteit van Sarajevo een onderzoek
begint, alweer naar Srebrenica. Ook daaraan zou desgevraagd steun kunnen worden
gegeven.Ten slotte heb ik nog een vraag aan de minister van Defensie. Een woordvoerder
van Defensie zei een dag of tien geleden dat gedurende de werkzaamheden van
het RIOD geen mededelingen meer over Srebrenica of Dutchbat zouden worden
gedaan. Ik weet bijna zeker dat ik naar de bekende weg vraag wanneer ik de
minister verzoek deze uitspraak expliciet te weerspreken. Van de inlichtingen-
en verantwoordingsplicht kan het kabinet zich immers niet bevrijden met een
verwijzing naar een zogenaamd onafhankelijk historisch-wetenschappelijk onderzoek
waarvan wij niet weten hoelang dat zal duren.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Zoals ik al in het algemeen overleg heb aangeduid, wilde de
fractie van GroenLinks – dat verzoek heeft zij vorig jaar september
al neergelegd – een tweeledig onderzoek: een internationaal onderzoek
en een nationaal onderzoek door een onafhankelijke commissie. Nationaal hebben
wij ook de mogelijkheid van een parlementaire enquête niet uitgesloten,
maar er was geen meerderheid voor. Wij kregen de debriefing. Internationaal
is een poging ondernomen, maar die weg is afgesneden. Kortom, wat wij aanvankelijk
wilden en waar wij anderhalf jaar lang voor hebben gepleit, is onmogelijk
gebleken. Wij betreuren dat, maar ik zie dat ook als iets wat inmiddels is
afgesloten.Het RIOD-onderzoek is van een heel andere orde dan datgene wat de fractie
ooit heeft bepleit. Ik wil het RIOD-onderzoek dan ook op zijn merites beoordelen,
los van wat wij hebben bepleit. Ik zie dat het een historisch-wetenschappelijk
onderzoek wordt. Ik wil helder maken dat ik het uniek vind dat de regering
dit voorstaat. Daar hebben wij waardering voor. Voorwaarde voor instemming
is voor ons in ieder geval dat het onderzoek inderdaad onafhankelijk wetenschappelijk
is. Er mogen geen belemmeringen worden opgeworpen. Toegang tot alle bronnen
is voor ons een voorwaarde. Met het oog daarop dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat bij een historisch-wetenschappelijk onderzoek toegang
tot bronnen essentieel is;tevens overwegende, dat in uitzonderlijke gevallen toegang tot bronnen
geweigerd kan worden;verzoekt de regering in de onderzoeksopdracht aan het RIOD inzake Srebrenica
de arbitrageregeling bij meningsverschillen over bronvermelding ook van toepassing
te verklaren bij meningsverschillen over de toegang tot bronnen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Sipkes. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 4 (25069).Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Snelheid en zorgvuldigheid zijn geboden. Ik hoop dat wij nog
in deze kabinetsperiode met de regering hierover van gedachten kunnen wisselen.
Daarom dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering te bespoedigen dat het resultaat van het RIOD-onderzoek
inzake Srebrenica in deze kabinetsperiode openbaar gemaakt wordt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Sipkes. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 5 (25069).De heer Hoekema (D66):Voorzitter! De fractie van D66 ziet het onderzoek van het RIOD naar de
val van Srebrenica niet als een politieke vluchtheuvel of een doofpot maar
als een middel tot waarheidsvinding. Het onderzoek richt zich op nationale
en internationale aspecten, op de besluitvorming voorafgaande aan, tijdens
en na de val van de enclave.Wij hebben het gevoel dat het RIOD-onderzoek onafhankelijk, van voldoende
wetenschappelijke kwaliteit en ook uitputtend kan zijn. Wij willen niet weglopen
van de rol van het Rijk als opdrachtgever, maar wij willen het Rijk, de ministers,
vragen om het RIOD zo weinig mogelijk in de weg te leggen en het zoveel mogelijk
te faciliteren bij het onderzoek in het buitenland. Wij zien graag dat er
een maximale toegang tot de bronnen is en, zo mogelijk, publicatie
van die bronnen.Voor de fractie van D66 moet het onderzoek zo snel mogelijk worden afgerond,
maar het RIOD moet wel de benodigde tijd nemen voor een verantwoord, goed
en uitputtend onderzoek naar de waarheid van Srebrenica.Samenwerking met andere onderzoeksinstituten is van belang. Ik zie dat
ook graag gebeuren. Ik onderschrijf de opmerking van de heer Van Middelkoop
dat met de universiteit van Sarajevo eenzelfde soort relatie wordt onderhouden
als met de andere onderzoeksinstellingen.Mijn fractie heeft geen behoefte aan formele tussenrapportages en tussenonderzoeken.
Wel willen wij graag periodiek op de hoogte worden gehouden van de stand der
werkzaamheden, inclusief wellicht een indicatie of arbitrage nodig is geweest.
Wij vragen ook melding van andere zaken die voor de Kamer van belang zijn
om de voortgang van het onderzoek te beoordelen.De heer Hillen (CDA):Is dat een zuiver procedurele tussenrapportage?De heer Hoekema (D66):De tussenrapportage moet vooral gericht zijn op de voortgang van het onderzoek,
op de procedure. Twee weken geleden is tijdens het algemeen overleg met overtuiging
gezegd dat een deelonderzoek of een inhoudelijk tussenonderzoek niet wel mogelijk
is. Dat lijkt mij juist.De heer Hillen (CDA):Als tijdens zo'n procedurele tussenrapportage blijkt dat de bronnen niet
voldoende toegankelijk zijn, moet de Kamer dan ingrijpen?De heer Hoekema (D66):Ik heb geen behoefte aan tussentijdse sturing van de Kamer. Ik wil alleen
weten wat de voortgang van het onderzoek is. Ik neem aan dat het RIOD een
indicatie zal geven van de termijn die gehanteerd zal worden. Het gaat mij
erom na te kunnen gaan of die termijn gehaald wordt of niet.De heer Hillen (CDA):Dus van tijd tot tijd een ansichtkaart van het RIOD en daar doen wij het
dan mee.De heer Hoekema (D66):Ik druk mij graag in andere termen uit.De heer Van Middelkoop (GPV):Waarom wil de heer Hoekema ook nog tussentijds van het kabinet vernemen
of er een beroep is gedaan op de Wet openbaarheid van bestuur of dat de arbitersrol
van de Raad van State is geactiveerd? Wat moet ik mij daarbij voorstellen
en wat zou de Kamer eventueel met die informatie moeten doen?De heer Hoekema (D66):Passieve kennis, mijnheer Van Middelkoop, geen actief ingrijpen.De heer Van Middelkoop (GPV):Aan passieve kennis hebben wij niets. Als de Kamer informatie krijgt toegestuurd,
kan zij er altijd iets mee doen. Of u vraagt om overbodig materiaal –
en dat lijkt mij niet verstandig – of u vraagt om gegevens met het doel
om er iets mee te doen.De heer Hoekema (D66):De Kamer kan het kabinet natuurlijk altijd bevragen over de voortgang
van het onderzoek. Ik wil louter en alleen op de hoogte worden gehouden van
de stand van het onderzoek. Dan kan het om de termijn gaan, maar ook om de
vraag of de wetenschappelijke aanpak naar bevrediging verloopt.De heer Van Middelkoop (GPV):En als u gerapporteerd zou worden dat bijvoorbeeld – ik overdrijf
een beetje – tien keer gebruik was gemaakt van het recht van het kabinet
om geen bronnen te ontsluiten of tien keer gebruikt was gemaakt van de arbitersrol,
zou u dan hier geactiveerd zijn om te vragen: gaat het wel de goede kant op?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Dan is de Kamer natuurlijk altijd bij machte om op dat ogenblik
te beslissen wat haar te doen staat.De heer Van Middelkoop (GPV):Dus geen passieve informatie.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De heer Hoekema zegt: maximale toegang tot de bronnen. Mag ik zijn mening
dan vragen over mijn motie? Vindt hij dan ook dat de bevoegdheden van de arbitragecommissie
uitgebreid moeten worden?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik heb op het eerste gezicht geen behoefte aan die motie.
Ik wil daar nog wel zorgvuldig naar kijken en daarover ook in mijn fractie
overleggen. HoekemaIk heb twee weken geleden geen probleem gehad met de voorstellen
van het kabinet over de arbitrageregeling en de regeling met betrekking tot
de bronnen. Ik heb derhalve op het eerste gezicht dus geen
behoefte aan de motie van mevrouw Sipkes.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dus u vindt dat het, zoals het nu geregeld is, toch een politieke beoordeling
is? Een beoordeling van de zijde van het kabinet en niet van een onafhankelijke
arbitragecommissie, wat me toch een zorgvuldige procedure lijkt om de maximale
toegang te waarborgen. U heeft daar echt geen behoefte aan?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Er zijn twee vormen van ingrijpende arbitrage voorzien. De
betrokken ministers kunnen zich buigen over kwesties van toegang tot bronnen
en de Raad van State kan dit doen over publicaties. Daar zijn vragen over
gesteld. Ik heb geen behoefte of aanleiding om van de voorstellen van het
kabinet op dit punt af te wijken.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat gaat om het gebruik van de bronnen, de publicatie. Daar zijn twee
vormen van arbitrage voor.De heer Hoekema (D66):Dat is mij bekend.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Maar het ging over de toegang die u toch met mij maximaal wilt laten zijn.De heer Hoekema (D66):Als daar problemen over ontstaan, kunnen de betrokken ministers met elkaar
overleggen. Ik heb geen behoefte op dat punt andere voorstellen van het kabinet
te vragen.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Onze voorkeur was dat er een onafhankelijk internationaal
onderzoek zou plaatsvinden in opdracht van de Verenigde Naties, juist omdat
wij vinden dat juist deze organisatie de taak heeft om helderheid te brengen
in het verloop van dit drama.De minister van Buitenlandse Zaken heeft aangegeven dat dit een onhaalbare
weg is. Hij heeft gezegd dat je hooguit een situatie zou kunnen krijgen waarin –
om het wat onparlementair uit te drukken – de VN "een dergelijk onderzoek
door de strot geperst zou krijgen", een onderzoek contre coeur zou moeten
verrichten. Je zou inderdaad de vraag kunnen stellen in hoeverre zo'n onderzoek
zinvol zou zijn en iets oplevert. Daar valt veel voor te zeggen. Wat dat betreft
denk ik dat een variant waarbij sprake is van een onafhankelijk onderzoek
in opdracht van de regering, zoals ook voorgesteld, van grotere waarde zou
kunnen zijn. De vraag is dan natuurlijk wel, zoals ook in het algemeen overleg
aan de orde is gekomen, hoe onafhankelijk een onderzoek is dat verricht wordt
door het Rijksinstituut voor oorlogsdocumentatie.De minister van Onderwijs heeft in het algemeen overleg nog eens nadrukkelijk
onderstreept dat wat de inhoud van het onderzoek betreft het RIOD volledig
onafhankelijk opereert en dat de verantwoordelijkheid van de minister zich
uitstrekt naar de beheerskanten van het RIOD en niet naar de inhoud van het
onderzoek.De minister van Onderwijs heeft ook onderstreept dat het RIOD maximale
toegang moet kunnen krijgen tot alle bronnen. Voordat ik een vraag van mevrouw
Sipkes voorgelegd krijg wat ik vind van haar motie: ik vind het op zich een
interessante motie. Alvorens ik er een oordeel over kan vellen, wil ik zeker
ook de reactie van de minister horen. Ik wil ook weten in hoeverre dit voorstel
ook kan sporen met de wetgeving, wat ook is opgeworpen als mogelijke belemmering
voor toegang tot sommige archiefbronnen.De minister van Onderwijs heeft in ieder geval gezegd dat er drie categorieën
bronnen waren: 1. bronnen waaruit vrijelijk geciteerd mag worden;2. bronnen waaruit niet geciteerd mag worden, maar die wel expliciet
verwerkt mogen worden;3. bronnen waaruit niet geciteerd mag worden,
die ook niet expliciet verwerkt mogen worden maar wel impliciet.Voorzitter! Dit laatste is mij niet helemaal duidelijk. Betekent dat dat
die bronnen in ieder geval wel verwerkt mogen worden in de conclusies?De voorzitter:Ik verzoek u af te ronden.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Ik kom tot een afronding. Betekent dat ook dat die bronnen
ook worden opgenomen in een verantwoording van de bronnen die door de onderzoekers
worden geraadpleegd?Voorzitter! Voor alle duidelijkheid: het kabinet kan de publicatie van
het rapport van het RIOD in ieder geval niet tegenhouden op inhoudelijke gronden.
Dat wil ik bevestigd zien.Of het onderzoek iets oplevert, weet je van tevoren nooit. Dat kan alleen
achteraf worden beoordeeld. Ik heb overigens wel vertrouwen in de meerwaarde
van dit onderzoek. Het is in ieder geval onze plicht het maximale te doen
om de waarheid boven tafel te krijgen.De heer Hillen (CDA):Ik wil de heer Valk graag aan wat extra spreektijd helpen door hem een
vraag te stellen.De heer Valk (PvdA):Dat is bijzonder vriendelijk van u, collega Hillen.De heer Hillen (CDA):Wat is voor de heer Valk nou precies de politieke waarde van het resultaat
van het onderzoek? Dat er meer duidelijk moet worden? Daar zijn in Nederland
bijvoorbeeld ook journalisten voor. Ook internationaal vindt wetenschappelijk
onderzoek plaats. Wat is voor hem de politieke waarde van dit onderzoek als
het uitkomt nadat deze ministers niet meer in functie zijn?De heer Valk (PvdA):Ik meen dat wij er van alles aan moeten doen. Dat is ook een eigen verantwoordelijkheid.
Wij moeten niet afwachten of journalisten bereid zijn zich te verdiepen in
dit dossier. Wij moeten er alles aandoen zoveel mogelijk klaarheid te krijgen
in dit dossier. Dat is de politieke waarde van dit onderzoek.De heer Hillen (CDA):Dat leidt dus nooit tot een politieke conclusie.De heer Valk (PvdA):Dat is uw conclusie. Die deel ik niet.De heer Hillen (CDA):Straks is er een rapport en dan zeggen wij tegen elkaar "goh, zat het
zo, er zitten dingen in die wij nog niet wisten". En dan?De heer Valk (PvdA):Ik sluit niet uit dat dit tot conclusies leidt en ik sluit ook niet uit
dat de Kamer opnieuw over deze zaak zal discussiëren als door anderen
nieuwe gegevens boven tafel worden gebracht. Je kunt alleen niet op voorhand
aangeven welke conclusies zullen worden getrokken. Daarvoor
zul je eerst de publicatie van het onderzoek moeten afwachten.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! De dramatische afloop van de gebeurtenissen rond
de val van Srebrenica blijft onze natie beroeren. Het feit dat onder de ogen
van Dutchbat massamoord kon worden gepleegd, is begrijpelijkerwijze voor zeer
velen onverteerbaar. De suggestie dat Dutchbat de loop der gebeurtenissen
had kunnen wijzigen, mist echter elke feitelijke grond. Wij moeten onszelf
geen nationaal trauma laten aanpraten.Bij het algemeen overleg dat wij hebben gevoerd, heeft mijn fractie gesteld
het ronduit onverstandig te vinden van de regering om, nu een internationaal
onderzoek niet mogelijk blijkt, aan het RIOD de opdracht te verstrekken de
gebeurtenissen te reconstrueren. Bij die gelegenheid hebben wij grote twijfels
uitgesproken over de mogelijkheid om een werkelijk historisch-wetenschappelijk
onderzoek tot stand te brengen. Bovendien zijn twijfels te plaatsen bij de
onafhankelijkheid van dit onderzoek. Verder vragen wij ons af of het onderzoek
in het belang van onze krijgsmacht is. Wordt niet juist door het instellen
van dit onderzoek de suggestie gewekt dat de naam van Dutchbat gezuiverd moet
worden en dat de krijgsmacht dus impliciet in het verdachtenbankje zit?Gelet op de internationale verhoudingen is het een volstrekte illusie
te menen dat een instelling zoals het RIOD in staat zou zijn het ragfijne
spel dat op hoog politiek en militair niveau is gespeeld, volledig te ontwarren.
Onze conclusie is dan ook dat het RIOD wordt opgezadeld met een onmogelijke
opdracht. Daarom heeft mijn fractie de motie van de heer Van Middelkoop ondersteund.De heer Hillen (CDA):Voorzitter! Ik kan kort zijn. Ook voor het CDA geldt dat het belang van
dit onderzoek door ons niet wordt gezien. Het onderzoek wordt niet onder auspiciën
van een internationaal orgaan gehouden en schiet daarom naar onze mening tekort.
Dat het niet op tijd klaar is, althans niet in deze kabinetsperiode, ontneemt
de politieke relevantie ervan.Achter de onafhankelijkheid kun je de nodige vraagtekens zetten. Ik ga
er natuurlijk van uit dat dit kabinet integer is en zal proberen die onafhankelijkheid
zoveel mogelijk te waarborgen, maar dan nog kunnen er momenten komen waarin
het belang van de posities relevant genoeg wordt om een zekere invloed te
hebben. Ik vind dat wij dat vooraf moeten uitsluiten.Op het moment dat wij geen internationaal onderzoek kunnen voeren, wordt
de kans te groot dat het onderzoek zich alleen zal richten op de gedragingen
van Nederlanders en Nederlandse militairen.De heer Valk (PvdA):Kan de heer Hillen toelichten waarom het voorgelegde voorstel niet voldoende
waarborg biedt voor onafhankelijkheid?De heer Hillen (CDA):Uw fractievoorzitter heeft indertijd bij het debat over onderzoeken gezegd
dat hij een voorstander was van een parlementair onderzoek. Waarom een parlementair
onderzoek? Omdat het parlement dan zelf de verantwoordelijkheid neemt voor
de manier waarop dat onderzoek plaatsvindt. Dat had een argument kunnen zijn.
Je kunt ook pleiten voor een onafhankelijk onderzoek onder verantwoordelijkheid
van derden, liefst internationaal. Wanneer het geschiedt door een instituut
dat onder verantwoordelijkheid staat van de regering, kan er een moment ontstaan
dat er belangen met elkaar verstrengeld worden. Ik zeg niet dat dit gebeurt,
maar zelfs de gelegenheid daartoe moeten wij op voorhand willen uitsluiten,
willen wij als Kamer een volledig zuiver oordeel kunnen geven over datgene
wat dadelijk wordt gepresenteerd.De heer Valk (PvdA):De ministers hebben tijdens het algemeen overleg onderstreept dat het
RIOD geen strobreed in de weg wordt gelegd, wat betreft de inhoud en de richting
van het onderzoek, de keuze van bronnengebruik en dergelijke. Net als in het
verleden is het RIOD zelf volledig verantwoordelijk voor de publicaties. Het
is mij niet duidelijk in hoeverre die onafhankelijkheid nu opeens in gevaar
kan worden gebracht.De heer Hillen (CDA):Dat zou ik in hun positie ook gedaan hebben. Sterker nog, ik denk dat
alle ministers het stuk voor stuk menen. Zij vinden dat de waarheidsvinding
voorop dient te staan. Daarvoor zijn zij bij het RIOD als integer instituut
te rade gegaan. Ik begrijp wel dat de instelling aanwezig is waarmee dat gebeurt.
Maar op het moment dat men tot conclusies geraakt die politiek bedreigend
kunnen zijn of problemen met zich kunnen brengen, denk ik dat de neiging aanwezig
kan zijn om invloed te willen hebben op het eindresultaat.De heer Valk (PvdA):U zegt dat die neiging aanwezig kan zijn, maar heeft het kabinet instrumenten
om conclusies tegen te houden?De heer Hillen (CDA):Al was het maar als het erom gaat hoe je met bronnen omgaat of hoe je
met vermeldingen omgaat.De heer Valk (PvdA):Dat geldt voor ieder onderzoeksinstituut, ook voor een internationaal,
onafhankelijk onderzoeksinstituut. Ook dat kan geconfronteerd worden met beperkte
toegang tot bronnen. Het gaat om de vraag of het kabinet conclusies van het
RIOD kan tegenhouden, wanneer deze het kabinet niet welgezind zijn.De heer Hillen (CDA):Bij elk ander onderzoek zou het niet onder verantwoordelijkheid van de
regering zijn geweest. Het gebeurt in dit geval door een instituut dat banden
heeft met de regering. Ik vind dat je de zuiverheid op voorhand maximaal moet
maken, dat wil zeggen dat je niet aan zo'n onderzoek moet beginnen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De heer Hillen zegt dat het onder verantwoordelijkheid van de regering
staat, maar ik denk dat hij de onderzoeksopdracht dan niet helemaal goed leest
of interpreteert. Er wordt een onderzoeksopdracht gegeven, maar vervolgens
trekt de regering zich wel terug.De heer Hillen (CDA):Ja zeker, maar ik heb ook gezegd dat alles wat er nu gebeurt, met de grootst
mogelijk integriteit is gedaan. De neiging is ook om die integriteit te behouden.
Ik wil voorkomen dat er in de loop van het proces een moment kan ontstaan
dat andere belangen overheersend worden. Dan heb ik liever
een onderzoek dat absoluut buiten het kabinet staat. Een internationaal onderzoek
was voor ons ideaal geweest, maar dat is niet mogelijk. Dan doen wij het maar
niet en dan wachten wij af wat de geschiedschrijving, die er toch komt, ons
zal geven.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):U zegt dat u zo onafhankelijk mogelijk onderzoek wilt. Er ligt een motie
dat u er helemaal tegen bent. Stel dat wij de volgorde van de stemmingen veranderen,
staat u dan sympathiek tegenover de motie die ik zojuist heb ingediend, om
de onafhankelijkheid en de wetenschappelijkheid zoveel mogelijk te bewaren?De heer Hillen (CDA):Ik heb goed geluisterd toen u de motie voorlas. De eerste indruk die ik
ervan had, was dat zij sympathiek was, omdat zij in ieder geval beoogt het
onderzoek zo goed mogelijk te laten doen. Dat laat onverlet dat ik vind dat
het er niet moet komen. Als het onderzoek er toch komt, heeft het CDA er belang
bij dat het zo zuiver mogelijk zal gaan. Elke garantie is dan meegenomen.De heer Hoekema (D66):Wat had het CDA gedaan, als er een onafhankelijk onderzoek was gekomen
naar de besluitvorming van de Verenigde Naties, waarbij de Algemene Vergadering
of de secretaris-generaal van de Verenigde Naties als opdrachtgever was opgetreden?
Had hij dat onafhankelijke internationale onderzoek ook afgewezen of had hij
daar "ja" op gezegd?De heer Hillen (CDA):Daar zou ik niet over gaan. Wij zijn niet de controleur van de Verenigde
Naties, anders dan hoogstens via het kabinet. Dan had ik de afloop daarvan
afgewacht en op grond van dat internationale inzicht kunnen debatteren. Bij
dat internationale onderzoek gaat het er echter niet alleen om door wie het
precies wordt uitgevoerd, maar met name om het feit dat de internationale
component daarbij aan de orde zal komen.Daarmee kom ik op het laatste, voor mij misschien belangrijkste punt.
Het onderzoek zal zich nu – die dreiging bestaat althans – concentreren
op de Nederlandse inspanning en met name op de inspanning van de Nederlandse
militairen. Het risico van het schieten in de eigen voet wordt steeds groter.
Toen ik het verslag van het mondeling overleg nog eens nalas, viel mij op
dat in de bijdrage van de heer Van Middelkoop een tikfout stond die door hem
niet zo bedoeld is. Het woord "Dutchbat" was namelijk gespeld met een "d"
op het eind. Ik vond dat omineus en freudiaans. Ik wil voorkomen dat dat idee
straks breder postvat dan alleen bij de zetduivel en dat wij naar een situatie
toe gaan waarin Dutchbat de zwartepiet van alles krijgt. Alleen al daarom
zou ik er voorstander van zijn om het onderzoek nu te laten voor wat het is.
Vandaar dat ik de motie van de heer Van Middelkoop van harte steun.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik herinner mij heel goed dat ik het met een "t" heb uitgesproken.De heer Hillen (CDA):Ik ga er ook van uit dat het niet aan u heeft gelegen. Ik heb de zetduivel
daarvan de schuld gegeven. Een duivel, in welke gedaante dan ook, is het laatste
waarmee ik u zou willen vergelijken.De heer Valk (PvdA):De heer Hillen is bang dat het onderzoek zich met name zal beperken tot
het optreden van het Nederlandse bataljon in Srebrenica. De formulering van
de onderzoeksopdracht is echter buitengewoon breed. Zij legt de nadruk zeker
niet alleen op het optreden van het Nederlandse bataljon, maar bevat juist
alle andere aspecten, variërend van de nationale besluitvorming tot het
hele optreden in het kader van de VN. Hoe komt de heer Hillen erbij om te
veronderstellen dat dat onderzoek zich waarschijnlijk toch zal beperken tot
het optreden van het Nederlands bataljon?De heer Hillen (CDA):Ik ben niet de enige die dat veronderstelt.De heer Valk (PvdA):Het gaat er niet om of u de enige bent die dat veronderstelt. Welke argumenten
hebt u om dat te veronderstellen?De heer Hillen (CDA):Er zijn, binnen en buiten dit huis, tal van lieden geweest die waarschuwen
voor het feit dat de instelling waarmee je iets doet, goed genoeg kan zijn,
maar dat je bijvoorbeeld tal van deuren zult vinden die gesloten blijven.
Naarmate je, alleen al in het vinden van feiten, gedwongen wordt om je te
beperken, zal het licht meer dáárop gericht zijn. Er is, ook
door de Kamer, in de afgelopen jaren veel over deze zaak gepraat. Met name
in de krijgsmacht is dat vaak verkeerd verstaan. Dat is jammer, want ik vind
dat wij ons in de Kamer voortdurend buitengewoon zorgvuldig hebben uitgedrukt
en dat wij ook op dit punt voortdurend hebben geprobeerd om de nadruk te leggen
op de internationale dimensie, de verantwoordelijkheden en noem maar op en
dus niet op de militairen zelf. Nu wij geraken aan een punt waarop voor ons
de eindigheden bereikt zijn en waarop wij niet verder kunnen, zeg ik, ook
omwille van die opinievorming: zet hier nu een streep onder en laten wij hiermee
kappen; de geschiedschrijving heeft haar loop; wij hebben niet meer kunnen
bereiken dan wij hebben gewild; dit was het dan.De heer Valk (PvdA):Gelooft u nu werkelijk...De voorzitter:Dit is een tweeminutendebat en geen twintigminutendebat, maar daar begint
het nu toch een beetje op te lijken. U hebt met elkaar gediscussieerd en het
lijkt mij dat u nu in staat moet zijn om tot een afronding te komen.De heer Hillen (CDA):Ik was klaar met mijn betoog.De voorzitter:Inmiddels hebben collega's uit het parlement van Luxemburg in de loge
van de voorzitter plaatsgenomen. Ik heet hen van harte welkom in dit huis.(Applaus)De heer Blaauw (VVD):Voorzitter! Namens mijn fractie ben ik het algemeen overleg met een open
mind ingegaan, omdat er in mijn fractie nogal verdeeld gedacht werd en wordt
over het nut en de noodzaak van een onderzoek. Ik hoef niet te herhalen wat
ik allemaal in het algemeen overleg heb gezegd, maar de toevoeging –
buiten de vergadering – van de heer Van Middelkoop dat ik "midden vaarwater"
hield, was juist. Nautisch gesproken is "midden vaarwater" altijd een heel
goede plek, maar in de politiek moet je op een gegeven moment
natuurlijk de ene of de andere zijde kiezen. Daar heeft mijn fractie vrij
lang over moeten dubben: nut, noodzaak en effectiviteit; zat dat er allemaal
wel in? Ik kan zeggen dat het geen eenvoudige besluitvorming was.Ik ga in op een aantal aspecten van het onderzoek door het RIOD. Ik heb
bezwaar tegen de huidige titel "RIOD-opdracht Srebrenica", want de opdracht
voor het RIOD is veel uitgebreider. Het RIOD moet zich zeker niet alleen bezighouden
met Srebrenica, want dan krijg je juist een herhaling van zetten, bijvoorbeeld
ten opzichte van de debriefing. Het RIOD zal het hele traject afzoeken, ofwel
startend in 1991 bij Brioni, ofwel startend in 1989 bij het uiteenvallen van
de Joegoslavische federatie. Het RIOD is onafhankelijk, net zo onafhankelijk
als allerlei andere instituten die je zou kunnen inschakelen. Het RIOD heeft
verbindingen met buitenlandse zusterinstituten en is voor die instituten wat
bespreekbaarder, omdat er niet per se een politieke lading bij zit. Personen
zullen met onderzoekers van het RIOD wat vrijer praten dan wanneer het echt
om een "inquiry" gaat. Zo zijn er veel opmerkingen te maken; ik wil het debat
niet herhalen. In ieder geval heeft de regering in den brede, alle bewindspersonen,
ruimhartig toegezegd dat er van haar zijde al het mogelijke wordt gedaan om
te zorgen dat er een zo vrij mogelijke toegang is tot alle informatie die
gewenst en noodzakelijk is. Al deze punten heeft mijn fractie onder elkaar
gezet, ook de punten waarop wij denken dat het wel eens goed fout zou kunnen
gaan. Daarbij denken wij vooral aan mensen die mede onderwerp van het onderzoek
kunnen zijn en daardoor terug kunnen worden gebracht op het pad van alle traumatische
ervaringen. Dit alles in beschouwing nemend, heeft mijn fractie geen behoefte
om dwars te liggen en zullen wij de regering volgen wat het onderzoek betreft,
uit te voeren door het RIOD, en dan ook in de brede, diepgaande context die
ik heb aangegeven en niet smal gericht op het drama Srebrenica.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Is de heer Blaauw het met mij eens dat de Kamer op dit moment
niet alleen formeel maar ook materieel volledig vrij is om de opdracht tot
dit onderzoek af te wijzen? Dit geldt eens temeer omdat het de Kamer zelf
is geweest die aan de regering bij herhaling heeft gevraagd om in elk geval
een internationaal onderzoek te starten.De heer Blaauw (VVD):U hebt mij gehoord in het algemeen overleg. U weet daaruit hoe ik een
internationaal onderzoek benader. U hebt ook altijd mijn scepsis waargenomen
als het ging om aandrang op de regering om ergens de mogelijkheid voor internationaal
onderzoek te creëren. Daar kunt u uw conclusies uit trekken. Ik ben echter
van mening dat wanneer de regering dit voorstel doet om haar moverende redenen,
mede inbegrepen de signalen uit de samenleving en de discussie die de diverse
fracties in de Kamer hebben gevoerd, dat dat voorstel gewogen moet worden.
Wij moeten luisteren naar elkaars argumenten. Dualisme hebben wij weer wat
meer ingevoerd. Het kan zo zijn dat je af en toe afwijkt, maar in een algemeen
overleg voeren wij echt overleg, wat dus mede inhoudt: luisteren naar de argumenten
van de anderen. Die heb ik meegenomen naar mijn fractie en alle punten van
weerstand daargelaten, zijn wij tot de conclusie gekomen dat wij in dezen
de regering zullen volgen.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Het kost een hoop woorden, maar ik meen te begrijpen dat de
heer Blaauw het met mij eens is dat wij formeel en materieel die vrijheid
hebben. In de achterliggende maanden heeft de VVD-fractie meer dan eens laten
weten geen behoefte te hebben aan dit type van onderzoek. Waarom maakt ze
van die vrijheid geen gebruik? Of zwicht de VVD-fractie eenvoudig voor de
regering? Dat zou ik geen dualisme willen noemen.De heer Blaauw (VVD):Er is een uitermate interessant aspect aan het RIOD-onderzoek en dat is
de periode die het zal beslaan; niet hoelang het RIOD ermee bezig zal zijn,
maar de historische periode die zal worden bestudeerd. Daarom noemde ik het
jaartal 1989 en Brioni. Zo kan alles op een rij gezet worden wat geleid heeft
tot het einde van Unprofor; laat ik het zo maar stellen. Dat vind ik een belangrijk
onderzoek. Het heeft gewicht voor mij omdat vooral de benadering van de media
er nogal een van incidenten is. Deze grondige, bredere benadering zint mij
wel, omdat daarmee ook de nodige fabels uit de wereld geholpen kunnen worden
die er langs deze of gene zijde zijn geïnjecteerd.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik constateer dat ik geen antwoord krijg op vragen die ik stel en wel
antwoord op vragen die ik niet stel, maar ik begrijp nu ongeveer de positie
van de heer Blaauw.De heer Hoekema (D66):Begrijp ik goed dat de kritiek van de heer Blaauw op de omschrijving van
het onderzoeksobject meer betrekking heeft op de titel van het debat van vandaag
dan op de omschrijving van het onderzoeksobject in de opdrachtformulering
aan het RIOD?De heer Blaauw (VVD):Dat is juist, want ik constateer dat de onderzoeksopdracht veel breder
is dan alleen maar "Srebrenica". Wij zitten nu wel met moties waarvan de kop
niet de lading dekt waarover wij praten.De heer Marijnissen (SP):Mijnheer de voorzitter! Net als de meerderheid van deze Kamer heeft de
SP-fractie steeds gepleit voor een internationaal onderzoek, juist ook in
verband met de vragen die de laatste maanden zijn gerezen over de mogelijk
dubbele agenda van de VN-top, een dubbele agenda die vooral te maken heeft
met de strategische doelen die werden nagestreefd en het feit dat niet is
uitgesloten dat Srebrenica simpelweg is geofferd.Het van de grond krijgen van zo'n internationaal onderzoek bleek geen
sinecure. Sterker nog, de minister van Buitenlandse Zaken heeft de Kamer moeten
bekennen dat hij er niet in is geslaagd de belangrijke landen van de noodzaak
van dat onderzoek te overtuigen. Ik kan niet nalaten om nogmaals blijk te
geven van mijn – ik zal mij zacht uitdrukken – teleurstelling
over het feit dat het blijkbaar nog nodig is om binnen de VN een pleidooi
te houden voor een dergelijk onderzoek. Ik denk dat de bevolking van Srebrenica,
Dutchbat, het Nederlandse parlement en de Nederlandse bevolking het recht
hebben om de waarheid in dezen boven water te krijgen. Dan is het gremium
waarop een beroep moet worden gedaan op de eerste plaats de
Verenigde Naties. Dat wilde ik even vooraf zeggen.Dat onderzoek is er niet gekomen. Wij hebben in het algemeen overleg even
gesproken over de vraag of de minister van Buitenlandse Zaken wel voldoende
gedaan heeft om zoiets erdoor te krijgen. Ik wil er nu geen woorden meer aan
wijden, ook al omdat de tijd mij daarvoor ontbreekt. Het kabinet is gekomen
met het voorstel om het RIOD dan maar een historisch-wetenschappelijk onderzoek
te laten verrichten. Ik wil hierbij twee dingen vooropstellen. Het eerste
is dat dit voorstel van het kabinet nooit een substituut kan zijn voor dat
aanvankelijk door de Kamer bepleite internationale onderzoek. Het tweede is
dat ik nooit onder stoelen of banken heb gestoken dat het de voorkeur van
de SP-fractie genoot om een nationaal onderzoek te verrichten in de vorm van
een parlementaire enquête, omdat wij dan tevens mensen onder ede zouden
kunnen verhoren. Wat zou ons trouwens beletten om tevens de hulp van het RIOD
in te roepen om op die manier het maximale boven water te krijgen?Ik begrijp dat ik moet afronden. De kritiek op het onderzoek dat nu wordt
voorgesteld, betreft de onafhankelijkheid, het wetenschappelijke karakter
en de vraag of het al of niet historisch kan zijn. De bewindslieden hebben
tijdens het algemeen overleg alles in het werk gesteld om de Kamer en de bevolking
ervan te overtuigen dat zij het beste voor hebben met dit onderzoek. Dit,
gevoegd bij het feit dat het RIOD een instelling is van goede naam en faam,
maakt dat de SP-fractie alsnog bereid is in te stemmen met dit voorstel van
het kabinet onder het motto: beter iets dan niets. Wij denken dat het juist
op het punt van het internationale perspectief en het historische perspectief
mogelijk is dat nieuwe dingen aan het licht komen die ons dichter bij de waarheid
brengen. Ik verbind er een voorwaarde aan. De heer Van Middelkoop heeft dit
ook al gezegd. Ik ben van mening dat het onderzoek waartoe de Kamer vandaag
of volgende week besluit, nooit een alibi kan zijn voor leden van het kabinet
of voor het kabinet als geheel om de Kamer niet adequaat van informatie te
voorzien op grond van nieuwe gegevens die mogelijk tot ons komen.Minister Ritzen:Voorzitter! Ik dank u voor het feit dat u mij toestaat als eerste te mogen
antwoorden, in eerste instantie namens mijn drie collega's waar het gaat over
de onderzoeksopdracht aan het RIOD vanuit mijn verantwoordelijkheid voor het
RIOD.Ik dank de Kamer voor hetgeen naar voren is gebracht. Ik wil graag ingaan
op de verschillende vragen in de volgorde waarin zij aan de orde gesteld zijn.
Ik begin met de motie van de heer Van Middelkoop waarvan het dictum buitengewoon
kort en krachtig is, namelijk: verzoekt het kabinet van dit voornemen af te
zien. Het zal geen verbazing wekken dat wij de Kamer de aanneming van deze
motie krachtig ontraden. Het past echter een enkel woord daarbij te zeggen.Wij hebben, zoals door een aantal geachte afgevaardigden naar voren is
gebracht, op basis van wat door de Kamer is gezegd maar niet uitsluitend op
basis daarvan de indruk dat het buitengewoon belangrijk is om ervoor te zorgen
dat het tot een objectief en breed onderzoek komt. Wij hebben vervolgens gezien
dat de weg naar internationaal onderzoek niet echt openstaat. Wij hebben daarna
de conclusie getrokken dat het RIOD – ik kan dat niet genoeg onderstrepen –
als zeer onafhankelijk instituut in staat zou moeten zijn om uitdrukking te
geven aan dat wat wij beogen, namelijk een breed opgezet historisch-wetenschappelijk
onderzoek naar de gebeurtenissen voor, tijdens en na de val van Srebrenica.
Daarmee antwoord ik ook al enigszins op hetgeen de heer Blaauw vroeg, om vooral
ook tot uitdrukking te brengen dat het niet gaat om een specifiek klein onderdeel
van dat geheel. Daarmee zijn ook een aantal opmerkingen van de heer Valk en
mevrouw Sipkes onderstreept, waar het gaat over het totstandbrengen van dit
onderzoek dat een nationaal onderzoek is, althans door een nationaal instituut.
Het heeft vervolgens wel een brede internationale werking. Daar mag geen misverstand
over bestaan. Het RIOD is weliswaar een Nederlands instituut, maar het zal
zich ongetwijfeld bedienen van al hetgeen internationaal maximaal beschikbaar
is en zal zich ongetwijfeld ook bedienen van de internationale denkkracht,
als het gaat om het boven water halen van al het inzicht dat boven water gehaald
kan worden.In de motie op stuk nr. 4 van mevrouw Sipkes beluister ik in eerste instantie
ook een grote steun. Het dictum van die motie is: "verzoekt de regering in
de onderzoeksopdracht aan het RIOD inzake Srebrenica de arbitrageregeling
bij meningsverschillen over bronvermelding ook van toepassing te verklaren
bij meningsverschillen over de toegang tot bronnen. Ik heb sympathie voor
de achtergrond en ik heb volgens die achtergrond ook volledig van A tot Z
gewerkt. Die motie heeft ons ook voor een lastig dilemma geplaatst. De motieven
op grond waarvan de drie ministers onderling besluiten om eventueel de toegang
niet maximaal te laten zijn, wat kan in de drieslag die ik eerder in het algemeen
overleg heb aangegeven, zijn er twee. Dat is de eenheid van de Kroon en dat
is de staatsveiligheid. In dat kader kan ik niet anders dan de motie afwijzen.
Ik kan mij niet voorstellen dat ik hier zou staan en zou moeten zeggen dat
de staatsveiligheid helaas in het geding was, maar dat er arbitrage was en
dat er daardoor een klein gaatje is ontstaan.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De toegang kan in sommige gevallen geweigerd worden. Daarbij wordt verwezen
naar de Wet openbaarheid bestuur. Wij krijgen nu dus twee uitzonderingen:
de absolute, de eenheid van de Kroon en de staatsveiligheid, en de relatieve.
Daar kunt u dan met z'n vieren een besluit over nemen. Zou het nu juist bij
die relatieve uitzonderingen, zoals privacy, betrekkingen met andere landen,
internationale organisaties, onevenredige benadeling enzovoort, niet van extra
zorgvuldigheid getuigen om dat aan de arbitragecommissie voor te leggen? Niet
om het een of ander en hulde voor de arbitragecommissie die u heeft ingesteld,
maar het is niet de eerste de beste. Dat zijn ook mensen van wie je kunt zeggen
dat zij het ook weten, mocht de eenheid van de Kroon of de staatsveiligheid
in het geding zijn. Wat is er dan op tegen om toch die zorgvuldige weg te
gaan, waarbij er eerst het overleg is tussen u en het RIOD en vervolgens tussen
u en het RIOD aan de ene kant en de arbitragecommissie, dus leden
van de Raad van State, aan de andere kant? Dat is toch alleen maar een extra
waarborg voor extra zorgvuldigheid en extra openbaarheid?Minister Ritzen:Misschien is het goed dat ik het als volgt uitdruk, om aan te geven hoe
scherp wij onze positie hebben betrokken. Er is maximale openheid, waarbij
wij uitsluitend uitgaan van de absolute aspecten van staatsveiligheid en eenheid
van de Kroon en dus ook uitsluitend dat als argument kunnen hanteren ten aanzien
van het afstaan van internationale documenten. Uitsluitend wanneer de staatsveiligheid
of de eenheid van de Kroon in het geding zou zijn, is dat wat ons betreft
een reden om de documenten niet af te staan. Nogmaals, in die drieslag. Het
kan zijn over het zonder meer afstaan, het kan zijn over het ter beschikking
stellen zonder dat zij expliciet worden vermeld en het kan zijn over het ter
beschikking stellen zonder expliciete vermelding, maar wel met impliciete
gebruikmaking van.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):In de opdracht wordt juist een onderscheid gemaakt. De staatsveiligheid
behoort tot de absolute uitzonderingsgronden. Het zijn juist de relatieve
uitzonderingsgronden, zoals privacy, onevenredige benadeling van personen
of instanties of andere landen, waarvan de regering zegt dat in die gevallen
wel een afweging nodig is. Mijn vraag is, binnen alle zorgvuldigheid: waarom
niet bij die afweging, als het tot een meningsverschil zou kunnen leiden,
de arbitragecommissie betrekken? Zeker, daar waar de regering zelf de hele
gang naar de arbitragecommissie vertrouwelijk houdt: een bindend advies en
het blijft vertrouwelijk. Wat is daartegen?Minister Ritzen:Voorzitter! Misschien mag ik nog eens het volgende beklemtonen, nu ik
in mijn wijze van formulering van de onderzoeksopdracht heel duidelijk ben
geweest ten aanzien van de interpretatie. Er is nergens een verschil gemaakt
tussen de absolute en de relatieve. Sterker nog, het is andersom geformuleerd:
relatief is hier gerelateerd aan absoluut, zoals het ook moet zijn. Er is
een maatstaf en die maatstaf is er een die je moet hanteren volgens een bepaalde
politieke verantwoordelijkheid. Dat is de maatstaf van eenheid van de Kroon
en elementen van staatsveiligheid die in het geding zijn. Er kunnen geen andere
overwegingen zijn, op grond waarvan wij zouden zeggen: wij vinden het eigenlijk
wel prettiger als die documenten niet zouden worden gehanteerd.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! De WOB kent nu al beroepsmogelijkheden, indien een verzoek
tot inzage wordt afgewezen op grond van de artikelen 10 en 11. Ik geloof dat
de uiterste beroepsinstantie zelfs de Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State is. Het is mij niet helder waarom datzelfde college zich in
de vorm van een arbitragecommissie niet hierover zou kunnen buigen. Dit temeer
omdat het bijvoorbeeld bij veiligheid van de Staat niet om wiskunde gaat:
het is natuurlijk ook een kwestie van interpretatie.Minister Ritzen:Voorzitter! Ik geloof dat de misverstanden zijn ontstaan, doordat wij
graag de maximale ruimte hiervoor willen bieden. Wij willen niet in de positie
zitten van als het ware een bescherming op basis van meer argumenten dan uitsluitend
de uiterste argumenten. Daarom hebben wij ook die formule zo gekozen ten aanzien
van zo'n beslissing. Men moet dan nog eens doorlezen hoe de opdrachtverlening
luidt. Dat is de tweede zin, onder paragraaf 3.3: bij de afweging van de toepassing
van deze uitzonderingsgronden laat het kabinet het belang van het onderzoek
zwaar wegen, zodat slechts bij uitzondering een beroep op deze gronden zal
behoeven te worden gedaan. Dat geeft aan dat je als kabinet maximaal de ruimte
daarin kiest. Voorts staat er dat, alvorens een definitieve beslissing over
weigering wordt genomen, er overleg zal plaatsvinden tussen de vier genoemde
ministers; de minister van Algemene Zaken speelt er ook een rol in. Wat daarin
wordt aangegeven, is dat u ons daar altijd direct op kunt aanspreken. Er zit
niet nog een andere tussenfase in: wij zijn degenen die dat uiteindelijk bepalen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Dat klopt niet, want nu maakt de minister ervan alsof de Kamer
het RIOD een opdracht zou geven en het RIOD, als het daarin gehinderd wordt,
bij de Kamer kan komen en zeggen: de regering belemmert mij in mijn onderzoek.
Zo is het niet. Op het moment dat wij de opdracht geven, is het klaar wat
onze betrokkenheid betreft, totdat het er ligt. Het gaat erom dat het onderzoek
zo onafhankelijk mogelijk uitgevoerd wordt: onafhankelijk van de politiek
en ook van de Kamer, want wij zijn ook onderwerp van onderzoek. De minister
maakt dit niet duidelijk. Op de aangehaalde plaats staat: "tenzij", en er
staan de mogelijke uitzonderingen. Als men doorleest en bij de laatste pagina
komt, ziet men echt omschreven wat de uitzonderingsgronden zijn. De minister
maakt mij niet helder waarom de Raad van State daar niet in alle zorgvuldigheid
een advies over mag geven.Minister Ritzen:Voorzitter! Wij hebben daar een verschil van inzicht in. Wij hebben het
zo geformuleerd, juist om ervoor te zorgen dat al vanaf het begin de maximale
ruimte wordt geboden. Als je andersom zou redeneren en de normale procedures
zou volgen, zou er automatisch een veel grotere terughoudendheid totstandkomen.
Zo is de formulering ook totstandgebracht waarbij wij het gremium hebben gekozen
dat in uiterste gevallen moet kunnen worden aangesproken: wanneer wij over
de schreef zouden gaan of er sprake zou zijn van het "in gevaar brengen van",
waardoor er problemen zouden kunnen gaan ontstaan. Dat is de reden waarom
de motie als zodanig ons niet aanspreekt.Voorzitter! Mevrouw Sipkes heeft een vraag gesteld over de tijdstermijn,
waarbij ik ervan uitga dat, wanneer zij spreekt over de tijdstermijn van de
kabinetsperiode, zij er niet van uitgaat dat de verkiezingen worden uitgesteld
of vervroegd. Misschien mag ik daaraan toevoegen dat ik ook eerder heb aangegeven,
bij het algemeen overleg, dat wij daar geen garantie voor kunnen geven. Het
RIOD moet zelf in de positie zijn om na te gaan welk materiaal beschikbaar
is. Ook heeft men een suggesties gedaan om zich breed te kunnen oriënteren
en om de universiteit van Sarajevo daarbij te betrekken. Ik zal dat zeker
doorgeven aan het RIOD. Maar dat betekent dat men even tijd nodig heeft, alleen
al om het materiaal te organiseren en vervolgens om te overleggen. Wij gaan
ervan uit dat dit in de komende maanden zal gebeuren. Ik denk
dat het niet realistisch is om te verwachten dat binnen de termijn van een
jaar zo'n brede opdracht kan zijn gerealiseerd.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! In het algemeen overleg heb ik al tegenover de minister mijn
verbazing uitgesproken over het feit dat er sprake was van een openeinderegeling
voor het RIOD. Dat is een luxepositie voor het RIOD. Ik vraag slechts of de
regering wil bevorderen dat dit tijdens deze kabinetsperiode totstandkomt.
Ik baseer mij dan eigenlijk op uitspraken van de minister-president en ik
meen ook van de minister van Buitenlandse Zaken, die hebben gezegd te hopen
nog in deze periode hierover een debat te kunnen voeren. Ik ging ervan uit
dat de regering zelf ook hoopte dat het nog in deze periode kon. Ik betreur
het dan ook dat de minister van Onderwijs daar weer afstand van neemt.Minister Ritzen:Daarom was er ook enig misverstand over de motie, voorzitter, omdat zowel
de term bespoedigen erin voorkomt als ook een dictum waarin...Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil dit wel veranderen in "te bevorderen", want dit is
niet zo goed Nederlands. Mijn excuses daarvoor.Minister Ritzen:Het lastige daarvan is dat de term "bevorderen" uitgaat van een inspanningsverplichting.
Dat kan ik niet voor mijn rekening nemen, in die zin dat het ook zal lukken.
Die kans is niet zo erg groot. Ik wil wel vragen aan het RIOD of het zo snel
mogelijk kan. Dat is sowieso de opvatting die wij vanaf het begin hebben gehad.
Tegelijkertijd ben ik misschien nog minder optimistisch dan de collega's van
Buitenlandse Zaken en Defensie – maar dat hoor ik nog wel van henzelf –
of het lukt voor mei 1998. Ik ben sceptisch of dat tot de mogelijkheden behoort.De heren Hoekema en Van Middelkoop hebben gevraagd om contacten te bevorderen
tussen het RIOD en de universiteit van Sarajevo. Ik zal dat verzoek zeker
aan het RIOD overbrengen. De heer Hoekema heeft ook gesproken over verantwoord
totstandbrengen van het onderzoek, alsmede over de wens dat het uitputtend
zal zijn. Ik ga daar ook van uit.De heer Valk heeft ook gevraagd naar de precisie van de drieslag. Bij
het impliciete ga ik ervan uit dat het voor de buitenstaander niet als zodanig
herkenbaar is. Als men citeert, is er geen probleem. Iedereen kan het onmiddellijk
nalezen. Expliciet betekent dat je de stukken niet citeert, maar het is duidelijk
dat je gebruikgemaakt hebt van de stukken. Impliciet betekent volgens mij
dat je ervoor zorgt dat je op andere fronten je bewijsvoering stevig totstandbrengt,
waarbij je het materiaal als zodanig gebruikt, ook als aanvulling op en soms
ook als het enige materiaal. In een uitzonderlijke situatie kan zich dat voordoen.
In zekere zin heb je dan een probleem, want dan staat het wel in de conclusies
zonder dat je het direct hard kunt maken. Daarom heb je juist een te naam
en faam goed bekend staand instituut nodig, want bij een krant kun je dat
niet zo goed hardmaken. Ik wil hiermee overigens niet aangeven dat kranten
geen te naam en faam goed bekend staande instituten zouden zijn. Nogmaals,
je hebt daar een wat steviger vorm van bewijsvoeren voor nodig.De heren Van den Berg en Hillen hebben hun zorg uitgesproken over de mogelijke
toespitsing van het onderzoek op het gedrag van de Nederlandse militairen.
Ik denk dat het gedrag van de Nederlandse militairen niet buiten het onderzoek
kan blijven. Tegelijkertijd is er heel veel onderzoek naar dat gedrag geweest
en dat is openbaar. In tweede instantie gaat het slechts om een beperkt onderdeel
van het totaalbeeld van de ontwikkelingen voor, tijdens en na de val van Srebrenica.
In dat opzicht is er geen reden om aan te nemen dat wederom uitvoerig gekeken
gaat worden naar die rol. Ik zeg dit zonder het RIOD overigens in dat opzicht
aan iets te binden.De heer Hillen (CDA):Ik begrijp wel wat de minister zegt, maar onze zorg is niet dat men niet
gaat onderzoeken, maar wat men vindt. Zodra men internationaal weinig kan
vinden omdat er onvoldoende medewerking is of onvoldoende toegang, focust
men zich op de dingen die men wel gevonden heeft. Daar zijn wij bang voor.Minister Ritzen:Ik dank de heer Hillen voor deze toelichting. Maar ik denk juist aan de
hele ontwikkeling die leidde naar de val van Srebrenica – daar was Dutchbat
nog niet bij aanwezig – en ook aan het vervolg erop. Dat geeft een totaalbeeld
waarbij de rol van de Nederlandse militairen zeker wel aan de orde zal komen,
maar waarvan zij slechts een beperkt onderdeel zal zijn.Dan nog de banden met de Nederlandse regering. Toen wij er bij het algemeen
overleg over spraken, werd ik overvallen door een besluit, terwijl ikzelf
alleen het reglement had, wat tot enige verwarring aanleiding gaf. Er werd
geciteerd uit artikel 5 van het besluit, terwijl in artikel 5 van het reglement
een uitvoering stond die gelukkig ook de goede context gaf. In het reglement
dat als uitvoering van het besluit dient, staat heel duidelijk dat het RIOD
onafhankelijk is. Ik heb voor alle zekerheid toch ook nog maar even het oorspronkelijke
besluit doorgelezen. In artikel 4 van het besluit staat: Onze minister heeft
geen bemoeienis met de inhoud van het ten laste van de begroting van het instituut
verrichte wetenschappelijke onderzoek. Dat staat er klip en klaar. Ik hecht
eraan dat voor alle volledigheid nog even toe te voegen. Het is inderdaad
een instituut dat als een van de weinige rechtstreeks onder de overheid valt,
maar dat tegelijkertijd het meest onafhankelijk is, zo onafhankelijk als onderzoeksinstituten
maar kunnen zijn.Ik dank ook de heer Marijnissen voor zijn steun. Als er nieuwe gegevens
aan de orde komen, zullen die vanzelfsprekend bekend worden gemaakt. Dan zal
het onderzoek van het RIOD geen alibi zijn om te zeggen dat dat dan niet aan
de orde behoeft te komen.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Ik heb nog een vraag aan de minister van Onderwijs gesteld
die hij niet heeft beantwoord. Worden bronnen die de onderzoekers niet expliciet
mogen vermelden, maar verder wel gewoon mogen raadplegen, wel opgenomen in
de opgave van bronnen die zij hebben gebruikt en hebben gezien?Minister Ritzen:De categorieën 2 en 3 zullen beide in de bronvermelding van het totaal
komen.De heer Blaauw (VVD):Dit sluit aan bij de opmerking die ik tijdens het algemeen
overleg heb gemaakt, namelijk dat ook vermeld wordt wat men niet heeft mogen
inkijken.Minister Ritzen:Ik kan dat, eerlijk gezegd, wat lastig overzien. Ik kan mij niet zo goed
voorstellen dat je een compleet beeld schept van wat men niet heeft kunnen
zien, waarvan men weet dat het aanwezig is en waarvoor duidelijke uitzonderingsposities
bestonden. Mag ik dat misschien toch even overlaten aan de wijze waarop het
onderzoek totstandkomt? Want ik ga ervan uit dat er in veel gevallen ook sprake
zal zijn van het niet kennen van die bronnen.De heer Blaauw (VVD):Ik kan mij voorstellen dat men bij Buitenlandse Zaken wat vertrouwelijke
berichtgeving tegenkomt, die men niet mag inzien, wel uiteraard van minister
Van Mierlo, in zijn ruimhartigheid. Maar dat die vertrouwelijke berichtgeving
misschien niet door de Fransen mag worden ingezien. Dan zou het interessant
zijn dat die correspondentie niet bekeken mocht worden wegens een Franse eis
daartoe.Minister Ritzen:Ik kan dat wat lastig overzien. Ook kan ik niet direct overzien in hoeverre
er alleen al door het vermelden van het niet kunnen inzien, als het ware sprake
is van een weigeringsgrond. Waar zich dat voordoet, waar als het ware de weigeringsgrond
juist bestaat uit het vertrouwelijk houden van de bron, moet de bron natuurlijk
ook niet vermeld worden. Waar op grond van de bekende argumenten zoals staatsveiligheid
en eenheid van de Kroon geen bezwaar is tegen het vermelden, is er overigens
ook geen bezwaar tegen vermelding.Minister Van Mierlo:Voorzitter! Ik sluit meteen aan bij de laatste, wijze opmerkingen van
minister Ritzen. De beoordeling in eerste instantie of een stuk wel of niet
kan worden ingezien, zal zich waarschijnlijk het meeste op Buitenlandse Zaken
voordoen. Ik herhaal hier nog maar eens dat ik ervan uitga dat het bijna nooit
en misschien wel helemaal niet zal voorkomen dat een stuk zelfs niet mag worden
ingezien. Je kunt het niet overzien en je moet ter wille van de volledigheid
van het begin af aan aanvoeren dat je, als dat zo is, ook zo handelt. En dan
bouw je een extra sluis in door dat probleem dan voor te leggen aan je medebewindslieden
in het kabinet.Het zal veel vaker voorkomen dat het RIOD de gegevens wel mag inzien,
maar dat er een afspraak gemaakt moet worden over wat er wel en niet gepubliceerd
mag worden. Die arbitrage slaat niet op de afweging die de regering gemaakt
heeft. Die arbitrage slaat op het moment dat de publicatie de regering onder
ogen komt en die dan zegt: dit is niet volgens afspraak. Het RIOD daarentegen
zegt dat het wel volgens de afspraak is. Dat is het moment voor arbitrage.In het eerste geval, dat toch al zo theoretisch is, doet zich dat niet
voor. Daarom is er aan het begin geen arbitrage. Dat zou zelfs buitengewoon
onlogisch zijn. Aan het einde is er wel arbitrage. Het gaat immers niet over
de inhoud van de afweging, maar over de vraag of de afspraak is nagekomen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Het is mij duidelijk dat het arbitragemoment later in de rit
zit en niet aan het begin. Ik begrijp het echter nog steeds niet. De minister
zegt dat wij ervan moeten uitgaan dat het niet zal voorkomen dat de toegang
tot bronnen geweigerd wordt. In het kader van de zorgvuldigheid moet die mogelijkheid
wel geregeld worden. Ik wil hem daarin volgen. Ik vertrouw erop dat de inzet
van de regering op dit moment is dat alles in principe openbaar is, tenzij
het echt niet anders kan. Er zal dan overleg gepleegd worden met het RIOD.
Nog steeds begrijp ik niet waarom zo'n respectabele commissie als de arbitragecommissie
niet geraadpleegd kan worden om iedere schijn te vermijden dat daarmee een
bepaald politiek belang gemoeid is. Wat is daarop tegen?Minister Van Mierlo:Wat daarop tegen is, is dat de verantwoordelijkheid voor die beslissing
expliciet is opgedragen aan de regering en aan niemand anders. Dat is erop
tegen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De regering geeft de opdracht en stelt vast hoe of wat. De minister spreekt
over zijn verantwoordelijkheid. Ik neem aan, aangezien het hierbij gaat om
leden van de Raad van State, dat de minister een geschil heeft met het RIOD
over de toegang tot de bronnen.Minister Van Mierlo:Nee, het RIOD vraagt toegang tot de bronnen. Wij kunnen dan zeggen: deze
bronnen kunnen wij helaas niet aan u openbaren. Ik herhaal dat dit allemaal
theoretisch is. In de praktijk zal het wel zo gaan dat het RIOD die toegang
krijgt, maar dat wij bijvoorbeeld zullen zeggen dat het niet uit die bronnen
mag publiceren. Het RIOD mag ze dan wel zien voor de beeldvorming. Wij kunnen
ook zeggen dat bepaalde delen niet gepubliceerd mogen worden en andere weer
wel. Zo is de werkelijkheid.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat is theoretische werkelijkheid.Minister Van Mierlo:Het kan gaan om een stuk waarvan de Nederlandse regering zegt dat het
niet buiten haar gezichtskring kan komen. Punt.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De minister heeft de politieke verantwoordelijkheid. Nou ben ik het RIOD
en ik zeg: het spijt mij, als ik geen toegang krijg tot die bronnen, dan is
mijn onderzoek waardeloos. Let wel, dit is theorie. In principe mag ik overal
bijkomen. De minister zegt echter: het spijt mij, gezien mijn verantwoordelijkheid
kan dit niet. Daar wordt over gepraat. Daar wordt over onderhandeld. Wat is
erop tegen dan naar leden van de Raad van State te gaan, dus naar de arbitragecommissie,
en te zeggen: de regering heeft wel de politieke verantwoordelijkheid, maar
ik als RIOD kan mijn verantwoordelijkheid als gezaghebbend, wetenschappelijk
instituut niet waarmaken, geef hierover eens advies!Minister Van Mierlo:Het gaat over de mate waarin er überhaupt beroepsmogelijkheden zijn
ten aanzien van de artikelen 10 en 11 van de WOB. Die mogelijkheden zullen
er altijd zijn. Of er zijn beroepsmogelijkheden of zij zijn er niet. Je kunt
er dan niet aan derogeren.De voorzitter:Ik verzoek de minister zijn betoog te vervolgen.Minister Van Mierlo:Ja, voorzitter, mijn betoog op dit punt is afgerond. Mijn
naam en die van de minister van Defensie waren nog even genoemd in verband
met de wenselijkheid van het tijdstip. Wij allen zouden het prettig vinden
over de periode waarin dit alles, gedeeltelijk onder onze verantwoordelijkheid,
is gebeurd – heel veel beslissingen zijn genomen onder een ander kabinet –
vanuit de kennis die er dan is met de Kamer te praten. Dat zou ik minder belangrijk
vinden dan de hoogst mogelijke kwaliteit van de waarheid. Dat is het enige.
Er is dus waarschijnlijk meer tijd voor nodig. Als je het anders wilt, ga
je een andere prioriteit stellen. Dan zeg je dat het nu moet gebeuren. Ik
merk overigens op dat deze mensen helemaal in moeilijkheden zouden zijn gekomen
wanneer het een internationaal onderzoek zou zijn geworden, waarbij wij al
helemaal niet kunnen beslissen over het tijdstip.Voorzitter! Ik wil derhalve toch vragen om dit als een betrekkelijk iets
te zien. Natuurlijk zijn de ministeriële verantwoordelijkheid en het
feit dat je daarop iemand kunt wegsturen van groot gewicht, maar het is niet
het allereerste waar het om gaat. De regering heeft het onderzoek ingesteld
om de waarheid zoveel mogelijk aan het licht te brengen.Minister Voorhoeve:Voorzitter! De heer Van Middelkoop heeft een vraag gesteld over hetgeen
een woordvoerder van Defensie zou hebben gezegd. De desbetreffende woordvoerder
heeft tegen de redactie van een televisieactualiteitenprogramma gezegd dat
het, gelet op het komende RIOD-onderzoek, niet op de weg van Defensie lag
actief aan een bepaalde uitzending over een recent gepubliceerd boek over
de val van Srebrenica mee te werken. Deze uitspraak is, ontdaan van haar context,
vervolgens ten onrechte een eigen leven gaan leiden. De minister van Defensie
blijft uiteraard beschikbaar om vragen van de volksvertegenwoordiging over
Srebrenica en al wat dies meer zij te beantwoorden.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt vijf minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-1974-1985.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl