Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen:  - Regels met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede wijziging van enkele wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19..) (25877);  - Verandering in de Grondwet van de bepalingen over het binnentreden in woningen (26158)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 905-919

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-02-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 18, pagina 905-919

05-02-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25877Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26158Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede wijziging van enkele wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19..) (25877); - Verandering in de Grondwet van de bepalingen over het binnentreden in woningen (26158)Pagina 905-919
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede wijziging van enkele wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19..) (25877); - Verandering in de Grondwet van de bepalingen over het binnentreden in woningen (26158)Pagina 933-949
Presentie en opening (dinsdag 5 februari 2002)Pagina 889-890
Lijst van besluiten (dinsdag 5 februari 2002)Pagina 949-949
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2002 (inclusief het onderdeel NAVO) (28000 X); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2002 (alleen het onderdeel NAVO) (28000 V)Pagina 890-905
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2002 (inclusief het onderdeel NAVO) (28000 X); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2002 (alleen het onderdeel NAVO) (28000 V)Pagina 919-933
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 5 februari 2002)Pagina 949-950

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 78 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: Regels met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede
wijziging van enkele wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
19..) (25877);Verandering in de Grondwet van de
bepalingen over het binnentreden in woningen (26158).De beraadslaging wordt geopend.De heer Dölle (CDA):Voorzitter. Deze Kamer en deze ministers waren op 11 september ook met
elkaar in debat, bezig met wetgeving. En zoals op ontelbaar velen maakte die
dag, toen het immense drama in New York plaatsvond, ook op ons een onuitwisbare
indruk. Wat terreur is en wat terreur vermag, sloeg als een bliksemschicht
in het collectieve bewustzijn. Dit gold zeker in ons land, waar de aanslag
op het hart van New York toch ook werd ervaren als een aanval op fundamentele
waarden die, geconcentreerd in het begrip menselijke waardigheid, in een rechtsstaat
worden beschermd.Toch is terreur een verschijnsel van alle tijden, geweld van mensen en
groepen tegen de overheid, maar ook van staten tegen mensen. In onze tijd,
in onze samenleving, binnen onze rechtsstaat en in het overgrote deel van
de Europese Unie komt de dreiging vooral van groepen die met grootscheeps
geweld pogen, staten aan te vallen of andere groepen fysiek te elimineren
of te intimideren. Die terreur zagen wij op 11 september vol in het demonische
gelaat.Wat mensen van overheden verwachten, is in zekere zin de oertaak, het
zwaard dat de overheid draagt: bescherming van hen en de hunnen tegen onder
andere terreur. In dat opzicht trekt een wezenlijk instrument dat de wettige
overheid daarbij ten dienst staat, namelijk de inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
veel aandacht, zodat ook de wetgeving op dat punt de aandacht trekt.Veel mensen zijn bang voor wat er kan gebeuren. De technische ontwikkelingen
zijn spectaculair. Hollywood kan het zo bont niet bedenken of de werkelijkheid
achterhaalt sommige lugubere scenario's. Serieuze deskundigen verkondigen
de gevaren van (micro)biologische, chemische en zelfs mini-nucleaire agressie.
Het spreekt voor zichzelf dat het het beste zou zijn, de factoren weg te nemen
die mensen ertoe brengen, dergelijke verschrikkingen te ontketenen, maar dat
is een taak voor de zeer lange termijn, die bovendien de kracht
van ons land te boven gaat. Toch wordt er terecht veel gesproken over de herleving
van de betekenis van staten en overheden. Beter ware het overigens, te spreken
van de herontdekking van overheden.Inderdaad lijkt het besef toe te nemen dat tegen een aantal oude bedreigingen
van de samenleving, zoals het water, net als tegen nieuwe bedreigingen slechts
de politieke organisatievorm van die samenleving, de overheid of de overheden,
met de grootste kans van slagen kunnen opkomen. Dan is inlichtingenwerk in
zijn vele varianten onmisbaar. Maar ook hiervoor zijn vele burgers bang; bedreigt
het inlichtingenwerk de grondrechten niet? De diensten zijn immers naar hun
aard ondoorzichtig en hun wegen ervaren sommigen als duister en ondoorgrondelijk.
Volgen ze uiteindelijk niet een eigen agenda, die van een oncontroleerbare
tovenaarsleerling? Ook in dit opzicht bieden de schappen van de videotheek
een bijna onafzienbare rij films met spectaculaire beelden. Maar wat veel
erger is, de geschiedenis van vele geheime diensten logenstraft dit wantrouwen
niet altijd. In Nederland lijkt dit overigens niet echt het geval te zijn
geweest. Wel is er met name in linkse kringen wel eens twijfel geuit aan nut
en doel van met name de BVD, die overigens ook een gemakkelijk onderwerp voor
ironische boutades leek.Het is waar dat het inlichtingenwerk zich naar zijn aard en eigenlijk
wel per definitie in een uithoek van de rechtsstaat bevindt, maar daar bewaakt
het wel mede de grens van die zelfde rechtsstaat. Onze fractie spreekt ook
nu weer steun uit aan dit werk. Wellicht zal de paradox scherper worden en
zullen grondrechten verder beperkt worden, op verzoek of met instemming van
de samenleving.Dit alles neemt niet weg dat wij de cruciale vraag "wie bewaakt de bewakers?"
niet kunnen ontwijken. Hoe vinden wij een nieuw evenwicht tussen de behoefte
aan veiligheid en de bescherming van grondrechten? Dit wetsvoorstel handelt
impliciet over deze balans; deze wordt erin vastgelegd in normen voor de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten, die tot het merg van de nationale soevereiniteit behoren,
zoals wel eens is opgemerkt. En er komen nogal wat bewakers in voor: de commissie
van toezicht, de Nationale ombudsman, de parlementaire commissie voor de Inlichtingen-
en Veiligheidsdiensten, de rechter, maar vooral de regering c.q. de ministers,
en dus de politiek. De controle is aanmerkelijk minder bij rechters gelegd
dan volgens de aanbevelingen van de Parlementaire Assemblee gewenst. Het is
zonneklaar dat de verantwoordelijkheid voor de uitoefening van de bijzondere
bevoegdheden die de genoemde diensten hebben, vooral bij de politiek berust,
in de figuur van de betrokken bewindslieden. Het CDA billijkt deze keuze als
gerechtvaardigd in de Nederlandse situatie. Politieke regie maakt een flexibeler
reactiepatroon op potentiële bedreigingen mogelijk. Het betekent echter
ook een fors vertrouwen in de regering en in de bewindslieden van welke politieke
kleur ook die daar deel van uitmaken. Hun ambtseed is, voorzover deze op de
Grondwet is afgelegd, ook afgelegd op de grondrechten die daarin worden gewaarborgd.
Dat vertrouwen moet dan ook groot zijn, maar kan nooit blind zijn; parlementaire
betrokkenheid bij de grote lijnen van dit type inlichtingen- en veiligheidsbeleid
moet verzekerd zijn.Het CDA begroet dit wetsvoorstel met instemming en beoordeelt de balans
die daarin ligt, als verantwoord. Dat neemt niet weg dat wij ook na de schriftelijke
voorbereiding nog wel enkele vragen en bedenkingen overhielden die ik in de
rest van dit verhaal puntsgewijs noem en waarvan de eerste drie de belangrijkste
vormen.Mijn eerste opmerking heeft betrekking op het gegeven dat het kernbegrip
in deze wet de uitdrukking "nationale veiligheid" is, een term die ook in
het wetsontwerp inzake het binnentreden van woningen wordt gebruikt voor de
verschoningsgrond bij notificatie of inkennisstelling, een term die de voorkeur
heeft van de heer Jurgens. Het CDA had bezwaren tegen het à tort et
à travers ophangen van dit sleutelbegrip bij de bevoegdheidsbepaling
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten aan de jurisprudentie van het
Europees Hof van de Rechten van de Mens. Het CDA is dan ook blij dat tijdens
de schriftelijke voorbereiding de regering bij beide wetsontwerpen duidelijk
heeft gemaakt te hechten aan een eigen, Nederlandse invulling van dit begrip,
zoals dit deels eigenlijk al plaatsvindt in de invulling van dat koepelbegrip,
zoals dat in de artikelen 6 en 7 van het wetsvoorstel wordt gegeven. Zoals
blijkt uit de schriftelijke voorbereiding, valt onder dit etiket ook de veiligheid
van de Staat, de eenheid van de Kroon, de betrekkingen van Nederland met andere
landen en soms ook vertrouwelijk meegedeelde bedrijfsgegeven. Wij hebben echter
in het kader van dit eerste punt nog wel twee vragen.De clausuleringen in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens,
onder andere in artikel 8 maar ook in artikel 10, bepalen zich uiteraard niet
tot de nationale veiligheid. Daar worden ook genoemd "de openbare veiligheid",
het "voorkomen van strafbare feiten", "territoriale integriteit" en andere
doelcriteria. De geringe jurisprudentie laat zien dat het Hof meent dat de
nationale veiligheid in het geding is bij schending van staats- en militaire
geheimen, bij terrorisme, bij opruiing in het leger en bij neonazisme. Het
Hof laat overigens een ruime beoordelingsmarge aan de nationale wetgevers.
Er lijken op het eerste gezicht weinig problemen te kunnen ontstaan. De vrees
van het CDA – hopelijk is dit koudwatervrees – ligt erin dat de
Europese jurisprudentie de naastliggende doelcriteria zo interpreteert dat
de uitleg van het begrip "nationale veiligheid" zoals Nederland die wenst,
een uitleg die het domein van de veiligheids- en inlichtingendiensten markeert,
in de knel komt. Mocht een dergelijke ontwikkeling dreigen, dan verwachten
wij wetgevingsinitiatieven van de regering. Dat is onze eerste vraag.De tweede vraag gaat over het begrip "belang van de Staat" dat in onze
wetgeving, ook in de considerans en bepalingen van dit wetsvoorstel, op nogal
wat plaatsen voorkomt. Het wordt echter verschillend geduid. In de sfeer van
de relatie regering/parlement – bij een interpellatie, enquête
en dergelijke – is het een etiket dat wordt geplakt op een belangenafweging
die voorafgaat aan een weigering inlichtingen te verschaffen. Wij zijn overigens
bij mijn weten het enige land in de Europese Unie dat deze verschoningsgrond
hanteert in die context, als enige en uitsluitende verschoningsgrond (artikel
68 Grondwet). Het begrip is daarom onvermijdelijk uitgerekt,
nu uiteraard uit de geschiedenis blijkt dat inlichtingen ook wel worden geweigerd
om andere reden dan gevaar voor de Staat of de staatsveiligheid.Buiten de sfeer van interpellatie en enquête, buiten de sfeer van
artikel 68 Grondwet, heeft het begrip "belang van de Staat" als verschoningsgrond
om grondrechten van burgers in te perken terecht een veel nauwere betekenis.
Dan gaat het wel om de "echte" staatsveiligheid van Nederland en zijn bondgenoten.
Het betreft, zeg maar, de sfeer van James Bond, noodrecht, oorlogsdreiging,
staatsveiligheid, militaire geheimen, kernenergie en dergelijke.Deze betekenis had het belang van de Staat overigens aanvankelijk ook
in artikel 68 Grondwet. Er zijn nu, als wij dit wetsvoorstel erbij betrekken
en het goed zien, drie types verschoningsgronden. Er is de nationale veiligheid
zoals ook in deze wet gebruikt en oprukkend vanuit de Europese Unie; er is
het begrip "belang van de Staat" in vrij ruime zin zoals in de relatie Staten-Generaal/regering,
en ten slotte is er het begrip "belang van de Staat" dat, eng uitgelegd, de
verschoningsgrond in het Wetboek van Strafrecht, de Kernenergiewet enz. betreft.
Nu deze verschoningsgronden bovendien nog worden gebruikt als begrippen die
competenties afbakenen, is het des te aanbevelenswaardiger om nog eens gericht
aandacht te besteden aan deze terminologie.Ik kom op de voorzienbaarheid en de uitspraak van de commissie voor de
rechten van de mens, die indertijd heeft geoordeeld dat door de MID de privacy
van klagers was geschonden, zonder dat voor die inbreuk voldoende grondslag
in de wet aanwezig was. Daarbij was het sleutelwoord "voorzienbaarheid". Kan
iemand redelijkerwijs voorzien dat hij in de toekomst onderworpen gaat worden
aan een onderzoek dat zijn grondrechten, het briefgeheim, het telefoongeheim,
het huisrecht, privacy en dergelijke inperkt? Er is gerede twijfel of die
voorzienbaarheid kan worden gehaald uit de algemene bewoordingen van de artikelen
6 en 7. In antwoord op vragen van de leden van de fractie van de PvdA bij
het voorlopig verslag stelt de regering "dat het taakartikel, samen met de
nauwkeurige omschrijving van de bijzondere bevoegdheden, de waarborgen die
met betrekking tot het voorstel zijn opgenomen, het voorgestelde toezichtsysteem
en de notificatieverplichting, voorziet in de onder het EVRM verlangde voorzienbaarheid".
Eerder werden in antwoord op vragen van de fractie van het CDA de net genoemde
kwalificaties niet voldoende geacht, maar werd daarbij genoemd het jaarverslag
als wezenlijk element voor de voorzienbaarheid. In het jaarverslag zijn opgenomen
de aandachtsgebieden voor de veiligheidsdiensten uit het recente verleden
en voor de nabije toekomst.Het is inderdaad niet zo duidelijk dat de mechanismen genoemd in het antwoord
aan de PvdA-leden voorzienbaarheid scheppen als bedoeld in de Europese jurisprudentie.
Onze vraag blijft waarom het noemen van de aandachtsgebieden voor de toekomst
niet kan gebeuren in de vorm van een algemeen verbindend voorschrift, een
ministerieel besluit. Elders in de wet gebeurt dit ook, bijvoorbeeld in artikel
37. Ministeriële voorschriften zijn snel te wijzigen indien gewijzigde
omstandigheden dat vergen. Wij kunnen wel een verklaring bedenken. Misschien
bedoelt de regering dat het vastleggen of accentueren van aandachtsgebieden
slechts achteraf kan plaatsvinden, opdat slapende honden niet wakker worden
gemaakt. Als dat niet het geval is, begrijp ik niet waarom het niet in een
ministerieel besluit kan worden vastgelegd. Een ministerieel besluit is nu
eenmaal "law". Dan wordt eerder voldaan aan het indertijd door de commissie
geformuleerde criterium.Kan de minister nog eens toelichten welke betekenis de tijdens de taakuitoefening
op grond van de voorliggende wetsvoorstellen door de diensten vergaarde informatie
bezit voor strafrechtelijk onderzoek dat op grond van die informatie wordt
gestart? Het betreft vooral informatie die in een procedure op grond van deze
wet wordt opgedolven op een wijze die in een strafrechtelijk vooronderzoek
niet is toegestaan. Er is een vage parallel met artikel 24 van de Wet op de
parlementaire enquête. In hoeverre kan het materiaal dat met een ander
doel is opgedolven, worden gebruikt voor strafrechtelijke vervolging?Ik kom op de unieke Nederlandse notificatieplicht. Deze schept een asymmetrische
rechtsbescherming. Rechtsbescherming is er wel voor de onderzochte zelf, maar
niet voor derden wier gehele hebben en houden via correspondentie of andere
informatiedragers wordt doorgelicht als gevolg van het onderzoek. Wellicht
dat degene die in kennis wordt gesteld hem of haar hierover inlicht, maar
misschien gebeurt dat ook niet. Wij zijn het met de regering eens dat een
uitgebreide notificatieplicht al snel ondoenlijk wordt. Toch blijft het vanuit
de notie van gelijkheid betrekkelijk onbevredigend dat de potentiële
gevaarzetter wel, maar eventuele onwetende en onschuldige derden niet worden
gewaarschuwd. Omdat het ondoenlijk is om het anders te doen, accepteren wij
dit echter. Wij hebben overigens vraagtekens bij de voorgestelde notificatieplicht
en de bestuurslasten die daaruit voortvloeien. Wij zijn dan ook benieuwd naar
de resultaten van eventuele evaluaties op dit punt.Een volgende kanttekening lijkt pietepeuterig, maar heeft volgens ons
toch wat meer betekenis dan dat. Wij stelden vragen over de betekenis van
het Statuut voor het Koninkrijk (artikel 43). Het wetsvoorstel geldt weliswaar
slechts voor Nederland, maar daaruit volgt nog niet dat het daarom geen koninkrijksaangelegenheid
kan zijn. Het toezicht, de waarborgfunctie, op de grondrechten in de landen
van het Koninkrijk is nu eenmaal een zaak van de koninkrijksregering. Wijzigingen
in de verordeningen voor de bevoegdheden van de veiligheidsdiensten in de
Nederlandse Antillen en Aruba worden dan ook terecht opgestuurd naar de koninkrijksregering.
Het is daarom toch verdedigbaar dat, nu Nederland dit wetsvoorstel aanneemt,
deze zaak het Koninkrijk raakt, en dat niet alleen vanwege migratiestromen.
Dan ligt wellicht instemming van de koninkrijksregering in de rede. Wij twijfelen
er geen ogenblik aan, dat die er zou komen. Het gaat meer om een vraag die
ook in andere situaties betekenis kan hebben, namelijk een vraag over de verhouding
tussen het Statuut en de wet.Leden van de commissie van toezicht leggen, naast de zuiveringseed, de
eed of de belofte af op de Grondwet. In Amerika is het normaal om eden op
de grondwet af te leggen, maar in Nederland ligt dat historisch wat moeilijker.
Doorgaans leggen wij namelijk niet slechts de eed op de Grondwet,
maar ook de eed op de Koning, het Statuut of de wetten van het land af en
eventueel zelfs op internationale verdragen die gelden. Kan de regering aangeven
waarom deze "veramerikanisering" van de eedsaflegging toch past in ons bestel?
Hoewel ik alles heb proberen na te speuren, sluit ik overigens bepaald niet
uit dat wij een bepaald debat hebben gemist.Tot slot vraag ik of de inlichtingen- en veiligheidsdiensten ook kunnen
worden ingezet voor onderzoek naar binnenlandse structurele onrust die niet
politiek gerelateerd is. Ik noem bijvoorbeeld een bedreiging vanuit de onderwereld
van bepaalde sectoren van economische bedrijvigheid; die discussie is al eens
gevoerd. Je kunt ook denken aan structurele problemen rondom drugs in bepaalde
delen van het land of het Koninkrijk. Dat is mijn laatste vraag. Overigens
is het helder dat wij dit wetsvoorstel steunen.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. De bestaande Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
is pas in 1988 in werking getreden; zo'n 14 jaar later krijgen wij een nieuwe
wet. Het is ook een goede zaak dat deze zaak vanaf 1988 wettelijk geregeld
was. Daarvoor hebben wij op dit punt geruime tijd in een bananenrepubliek
geleefd. De bevoegdheden van de BVD waren gebaseerd op een algemene maatregel
van bestuur; op grond daarvan werd veel gedaan wat God verboden heeft, natuurlijk
in het belang van de staatsveiligheid en alles wat daarmee samenhing. Als
je zulke vergaande bevoegdheden uitoefent, behoort het tot de grondslagen
van een beschaafde natie dat dit op de een of andere wijze juridisch behoorlijk
is onderbouwd. Dat was eigenlijk tot 1988 niet het geval. Ik neem zelfs aan
dat de bevoegdheden in de eerste jaren na de oorlog tot 1972 gebaseerd waren
op staatsnoodrecht uit de oorlogsjaren.In de jaren zestig en zeventig kwam de BVD meermalen negatief in beeld.
De beruchtste zaak was misschien die van Lucien van Hoesel, lid van de Eindhovense
Rode Jeugd, die drie jaar kreeg voor wapenbezit. Hij beweerde dat sprake was
van provocatie door de Binnenlandse veiligheidsdienst. Ik noem de beroemde
foto van "de man met de kikkerogen". Hij liet de betrokken dienst als getuige
in zijn strafzaak oproepen. In 1974 besliste de Hoge Raad dat de BVD weliswaar
niet over andere rechten maar wel over het verschoningsrecht beschikte, waarmee
het enige verweermiddel van betrokkene verdween. Daarna hebben wij nog de
zaak-Van Baggum gehad. Sinds het begin van de jaren negentig, het einde van
de Koude oorlog, is de BVD grondig veranderd, ook door zijn grotere openheid
en vatbaarheid voor kritiek. Het is een goede inleiding van die derde fase,
dat wij nu een nieuwe wet behandelen.De PvdA-fractie is in grote lijnen zeer tevreden met het voorliggende
wetsvoorstel. Het is aan de overzijde ook zeer grondig behandeld. De gedrukte
versie van de stukken is een dik pak papier, waaraan te zien is dat men niet
over een nacht ijs is gegaan. De nieuwe wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
wordt gezamenlijk behandeld met artikel 12 van de Grondwet. Daar is bij de
eerste lezing door mijn fractie en, naar ik meen, door de CDA-fractie om gevraagd.
Bij het introduceren van de nieuwe term "nationale veiligheid" in de Grondwet
als grond om een grondrecht te mogen beperken, is immers de vraag van belang
wat die "nationale veiligheid" in feite is. De beste manier om dit te bepalen,
is om dit te laten zien aan de hand van de uitvoeringswetten. Dat is thans
mogelijk. Dat verklaart ook waarom de procedure zo lang geduurd heeft. Men
heeft de beide zaken tegelijk op tafel willen leggen. Dit is ten aanzien van
artikel 13 van de Grondwet echter nog niet gelukt. Ook daarin komt de term
"nationale veiligheid" voor. Ik zou hierover graag nog een korte uiteenzetting
van de minister hebben. Wij hebben destijds bij de laatste grondwetswijziging
geen medewerking willen verlenen aan de toen voorliggende tekst voor een nieuw
artikel 13 Grondwet. Deze tekst is toen ingetrokken. Er ligt nog geen nieuwe
tekst voor bij deze Kamer. Denkt de minister dat het nog voor de verkiezingen
zal lukken om de tekst in deze Kamer voor te leggen?Voorzitter. Mijn fractie heeft een tiental grotere en kleinere vragen
over het geheel. De belangrijkste is de vraag naar de reikwijdte van het begrip
"nationale veiligheid", dat in artikel 12 van de nieuwe grondwettekst wordt
geïntroduceerd. Als gevolg daarvan kunnen in de toekomst grondwettelijke
rechten hier en bij artikel 13 worden beperkt op grond van de "nationale veiligheid".
Het is daarom van groot belang dat dit voor de Grondwet nieuwe begrip zo duidelijk
mogelijk wordt omschreven.De regering verwijst voor de omschrijving naar artikel 8 EVRM, het recht
op huiselijk leven. Dat is naar de mening van mijn fractie ongelukkig. In
dat artikel worden naast "national security" – het Engelse synoniem
voor het begrip "nationale veiligheid" – ook "public safety" en "the
economic well-being of a country" genoemd en verder in artikel 10 "territorial
integrity" als elementen op grond waarvan de grondrechten kunnen worden beperkt.
In het wetsvoorstel wordt echter naar ik meen juist bedoeld dat deze begrippen
voortaan mede onder het koepelbegrip "nationale veiligheid" moeten komen.
Verwijzing naar het EVRM zou dus verwijzing betekenen naar het daarin gebruikte
begrip "nationale veiligheid". Dit is volgens het EVRM een beperkter begrip,
omdat daarnaast ook de andere begrippen voorkomen. Mijn fractie beveelt aan,
zoals ook in de stukken is geschreven, om niet terug te grijpen naar het begrip
"national security" in het EVRM, maar het te zoeken in de uitvoeringswetgeving.
Nederland kan zeer wel een eigen betekenis geven aan het begrip "nationale
veiligheid" in zijn eigen wetgeving, mits er wanneer die term wordt gebruikt
ter beperking van de grondrechten aanknopingspunten te vinden zijn in het
Europees verdrag. Dat is dan niet alleen in het begrip "national security"
maar ook in de begrippen "public safety" en "territorial integrity".Hoe werkt de regering het koepelbegrip "nationale veiligheid" vervolgens
uit in de wet? Daarover bestaat nog onduidelijkheid. Dit komt door de veelheid
van stukken en het feit dat er twee wetsvoorstellen voorliggen. Er zijn verschillende
vragen beantwoord, met name die van het CDA en de PvdA. Ik kom daarbij verschillende
teksten tegen. Er is eerst een verwijzing naar de jurisprudentie op grond
van artikel 8 EVRM en de jurisprudentie van Straatsburg. Deze laatste helpt
niet echt om erachter te komen wat het begrip nu eigenlijk betekent.
Dat valt Straatsburg niet te verwijten, want de beslissingen vinden plaats
aan de hand van zaken die aan het Hof worden voorgelegd. Deze jurisprudentie
geeft dus geen uitsluitsel en is geenszins limitatief. We moeten het daar
dus niet in de eerste plaats zoeken.Voorts worden in de memorie van antwoord de "veiligheid van de Staat"
genoemd – de heer Dölle heeft hier ook al op gewezen – de
"eenheid van de Kroon", de "betrekkingen met andere landen" en soms "vertrouwelijk
medegedeelde bedrijfsgegevens". Dat is merkwaardig. Volgens mijn staatsrechtelijke
kennis kan de regering op grond van deze termen de antwoordplicht weigeren,
en wel conform artikel 68 van de Grondwet: informatie aan de Kamers kan worden
geweigerd als in geding zijn de veiligheid van de Staat, de eenheid van de
Kroon en de betrekking met andere landen. Daarvoor werd deze vaste kreet gebruikt.
Nu praten wij echter over iets heel anders. Het lijkt mij daarom geen gelukkige
keuze om ook hier die oude reeks van gronden te noemen.De derde mogelijke taakstelling van de AIVD is omschreven in artikel 6:
bescherming tegen bedreigingen van de democratische rechtsorde, van de veiligheid
en van andere gewichtige belangen van de Staat. Overigens is dit dezelfde
trits als die in het KB van 1972, op grond waarvan de BVD was geregeld. Gelukkig
zit daarin niets nieuws. Dat is continuïteit. Straks kom ik tot de conclusie
dat wij door moeten bouwen op die trits.In de memorie van antwoord wordt vervolgens gesteld dat daartoe ook behoort:
alles wat de betrokken twee diensten doen op grond van hun huidige en in het
wetsvoorstel voorziene taakstelling. Dat valt in ieder geval onder het begrip
"nationale veiligheid". Dat is een prachtig voorbeeld van een cirkelredenering:
Wat is politiek? Dat is wat een politicus doet. Wat doet een politicus? Hij
doet aan politiek.Ik denk dat wij met deze cirkelredenering niet erg veel verder komen.In de memorie van antwoord van 25877 wordt verder verwezen naar het taakstellingsartikel
6, dat ik reeds noemde. Ook worden gronden vermeld in artikel 33a, waar wordt
geregeld dat de IVD zich mag onthouden van het doen van mededelingen als de
bronnen van de dienst kunnen worden onthuld, als methodes van diensten of
de identiteit van de functionarissen bekend worden of als de betrekkingen
met andere landen ernstig worden geschaad. Dat zijn begrijpelijke redenen
om naar buiten toe geen openbaarheid te betrachten, maar het zijn geen redenen
om een beroep te doen op de nationale veiligheid.Het is dus een beetje een ratjetoe. Ik stel daarom voor, in dit debat
een conclusie te trekken. Collega Dölle heeft dat ook reeds aangekondigd.
Laten wij uitgaan van de beroemde trits in artikel 6 en vervolgens proberen
die trits verder inhoud te geven. Onder dit drietal valt dan het voortbestaan
van de democratische rechtsorde – volgens het Duitse Grundgesetz is
dat "die feiheitliche demokratische Grundordnung", die een grote rol speelt
bij de uitleg van die grondwet – de veiligheid of andere gewichtige
belangen van de Staat. Dat is zeer ruim geformuleerd. Daaronder kunnen ook
vallen de bescherming tegen subversie van de rechtsstaat en van de democratische
rechtsorde, tegen de aantasting van voor de samenleving wezenlijke fysieke,
sociale of economische structuren – ik denk aan een poging om de ICT-infrastructuur
te vernietigen of de watervoorziening te blokkeren – en tegen mogelijke
ernstige gevaren voor de feitelijke veiligheid van personen of goederen.Als wij ons beperken tot de trits, ontstaat wel het probleem dat de heer
Dölle al omschreef, namelijk dat het moeilijk is om vast te stellen voor
welke zaak je nou precies kunt worden onderzocht door de inlichtingen- en
veiligheidsdienst en op grond waarvan de inlichtingendienst gebruik kan maken
van bepaalde bevoegdheden. Dan kom je terecht op het vraagstuk dat te maken
heeft met de term "prescribed by law" uit het EVRM: wordt met die trits de
taak van de inlichtingen- en veiligheidsdienst zodanig precies omschreven
dat een burger kan weten dat hij gevaar loopt onderzocht te worden door de
AIVD als hij zich met de aantasting van die waarden bezighoudt? Dat is het
criterium. In de zaak R.V. tegen Nederland, die de Commissie voor de rechten
van de mens in Straatsburg besliste in 1991, was het steeds de vraag of het
voor de betrokkene voldoende duidelijk was dat hij iets ging doen wat terecht
de aandacht van deze diensten trok. Bij de merkwaardige zaak-Van Baggum biedt
de trits geen oplossing in rechtspraak van de Raad van State in 1994. Deze
persoon heeft zich beziggehouden met milieuactivisme, gericht tegen kernenergie.
Kan een overigens nette milieuactivist die bezwaar maakt tegen kernenergie
veronderstellen dat dit aanleiding geeft om onderzocht te worden door de Binnenlandse
veiligheidsdienst? Ik zou denken van niet. Het is dus niet onbelangrijk dat
voldoende omschreven is wat de taken zijn van de bedoelde diensten. Pogingen
om dat te doen, kunnen liggen in de door de heer Dölle voorgestelde precisering
in ministeriële regelingen. Het is niet goed in te zien waarom bijvoorbeeld
de lange opsomming in het tiende jaarverslag van de BVD over 2000 –
dertig onderwerpen waarmee men zich heeft beziggehouden – niet de vorm
kan krijgen van een duidelijke aanwijzing aan de dienst om zich met deze onderwerpen
bezig te houden. Dan is er ook sprake van de precisering die het EVRM verwacht.Ik kom bij de kwestie van de kennisgeving, een overigens uitstekende vertaling
van de term notificatie. Wij moeten deze term in dit verband dan ook niet
gebruiken. Het is jammer dat gebruik daarvan hier insluipt. Wij hebben die
term immers gereserveerd voor de meldingen van wetgeving aan Brussel, opdat
die nagelopen kunnen worden inzake strijd met het verdrag. Ik begrijp dat
in de wetgeving reeds sprake is van gebruik van deze term. Ik vraag de regering
echter om, als goede Nederlandse woorden voorhanden zijn, geen andere woorden
te gebruiken.Nog even terug naar het huidige artikel 12 van de Grondwet. Dit schrijft
voor dat als buiten de wil van een bewoner tersluiks is binnengetreden, in
het kader van een of andere operatie, hiervan achteraf verslag aan de betrokkenen
moet worden gedaan. Dit geldt voor zowel voor het strafrecht als voor de hier
voorliggende gevallen. Bij de mogelijkheid om binnen te treden in het algemeen
staat dat bij de wet uitzonderingen kunnen worden gemaakt. In de laatste zin
van het artikel, waarbij sprake is van verzending van het verslag, wordt deze mogelijkheid van uitzondering echter niet gegeven. Mijn vraag
is waarop artikel 11 van de Wet op het binnentreden, dat in het antwoord van
de minister de grondslag vormt om geen verslag te zenden, dan is gebaseerd.
De verplichting om een verslag te geven, is immers niet geclausuleerd. Daarmee
lijkt artikel 11 in strijd te zijn met de bepaling van de Grondwet. Als dat
zo is, kan de minister er in ieder geval op wijzen dat de wet is aangenomen
door beide Kamers der Staten-Generaal. Wij zijn de wet toch aan het veranderen.
Het is dan misschien ook aardig om een openhartig antwoord op dit vlak te
geven. Misschien moeten wij allen toegeven dat wij destijds vergeten zijn
om een clausulering voor deze zin uit artikel 12 te schrijven.Vervolgens is de niet onbelangrijke vraag aan de orde waarom er vandaag
twee ministers aanwezig zijn. Dat is niet omdat een van beiden niet mans genoeg
is om een wetsvoorstel te verdedigen. Ik ben dat immers van beide ministers
gewend. Zij hebben echter beiden met de inlichtingen- en veiligheidsdienst
te maken. Dat is naar de mening van mijn fractie een anomalie. De taakomschrijving
in artikel 7 maakt duidelijk dat er zaken zijn die puur de Militaire inlichtingen-
en veiligheidsdienst betreffen terwijl andere zaken, van civiele aard, puur
de AIVD betreffen. Er is echter sprake van een grote overlap. De aanval van
11 september laat dat zien: de eerste aanval vond plaats op de Twin Towers,
een civiel doel, en de tweede aanval vond plaats op een militair doel, het
Pentagon. Het is dus van het grootst mogelijke belang dat diensten die dit
soort dingen tegen proberen te gaan, goed samenwerken. Het is mij niet duidelijk
geworden uit het antwoord in de stukken waarom het niet mogelijk is om te
komen tot één dienst, die zal bestaan uit meerdere componenten,
waaronder een die zich met militaire inlichtingen en veiligheid bezighoudt.
Wij hebben dan voortaan met één minister te maken en de burgers
maar met één dienst die hen onderzoekt.De leden van mijn fractie waren voorts verbaasd over de reactie van de
regering waarom Nederland niet meewerkt aan het opstellen van een Kaderverdrag
veiligheidsdiensten, zoals voorgesteld door de Parlementaire Assemblee van
de Raad van Europa. De regering stelt zich op het standpunt dat "de nationale
veiligheid behoort tot het merg van de nationale soevereiniteit en zich alleen
om die reden niet leent voor een internationaal kaderverdrag". Zelden heeft
mijn fractie zo'n wartaal in een regeringstekst aangetroffen! Niemand betwist
immers dat de bescherming van de nationale veiligheid tot de kern behoort
van de bevoegdheden van de nationale Staat. Waar het om gaat, zoals ook bij
andere kaderverdragen, die over nationale minderheden bijvoorbeeld, is een
aantal minimumregels vast te stellen over de wijze waarop regeringen van beschaafde
naties behoren om te gaan met dit probleem. Het ontgaat deze leden geheel
en al waarom niet een aantal basisnormen van de rechtsstaat kunnen worden
geformuleerd waaraan staten zich hebben te houden, ook bij de bescherming
van de nationale veiligheid.Dat de nieuwe democratieën uit Centraal- en Oost-Europa – die
zitten met de erfenis ook op dit punt van de totalitaire staten die zij weleer
waren – hierom vragen, en dat wij westerse democratieën vervolgens
niet thuis geven, is een beschamende vertoning, vooral omdat wij tot 1988
op dit punt zelf een bananenrepubliek waren. Mijn fractie vraagt dringend
om een opstelling op dit punt van de regering die in overeenstemming is te
brengen met het overige regeringsbeleid ten opzichte van de ontwikkelende
democratieën in Oost-Europa.Mijn fractie is voorts erkentelijk voor de reactie in de memorie van antwoord
op de vraag naar de mogelijkheid van "fishing expeditions", wat staat voor
het op grote schaal schiften van gegevens met de mogelijkheid daarbij elementen
van ongerechtigheid aan te treffen. Dit mag niet bij de toepassing van het
strafrecht, zo erkent de regering, maar is bij de opdracht aan de IVD'en soms
onvermijdelijk. Net als de heer Dölle vraag ik of, als gegevens worden
aangetroffen die tot strafvervolging aanleiding kunnen geven, deze gegevens
ook werkelijk in dat kader kunnen worden aangewend en ook feitelijk worden
aangewend.Mijn fractie is verheugd over het feit dat een zelfstandige interne commissie
van toezicht zal worden geïnstalleerd, die toegang heeft tot alle uithoeken
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Mijn fractie had om zulk een
vorm van toezicht gevraagd bij de eerste lezing van de wijziging van artikel
12 van de Grondwet, omdat zij vond dat het interne toezicht van de minister,
plus verantwoording aan een Kamercommissie in besloten vergadering, onvoldoende
waarborgen gaf tegen willekeur en machtsmisbruik. De heer Dölle heeft
al een reeks van mogelijkheden en waarborgen opgesomd die thans in dit wetsvoorstel
zijn opgenomen, variërend van toestemming van de minister, een klacht
bij de Nationale ombudsman en deze commissie van toezicht. Dat is een grote
vooruitgang vergeleken met de oude situatie, maar mijn concrete vraag is waarom
de commissie deze vorm heeft gekregen en waarom niet het voorbeeld van artikel
10 van het Duitse Grundgesetz is gevolgd. Dan zou het een externe commissie
zijn geworden. Het is de vraag of voldaan is aan de eis in artikel 13 van
het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens dat er sprake moet zijn van
een behoorlijk rechtsmiddel.Ik heb het gevoel dat, zij het met een kritische noot over de toepassing
van het begrip nationale veiligheid, in deze Kamer grote overeenstemming kan
worden bereikt over deze stap in de richting van een behoorlijke onderbouwing
van onze veiligheidsdiensten. Ik verwacht dat wij er vanmiddag en vanavond
uit zullen komen.Ik wens mijn redevoering te beëindigen met een vaste zin, namelijk
dat ik overigens van mening ben dat de Eerste Kamer terugzendrecht moet krijgen.De heer Rensema (VVD):Mijnheer de voorzitter. De leden van de VVD-fractie hebben het voorstel
tot wijziging van de Grondwet in eerste lezing met volle kracht gesteund.
Zij zullen in tweede lezing aan hun standpunt vasthouden. Het binnentreden
in woningen zonder voorafgaande toestemming van de bewoner en zonder kennisgeving
moet in bijzondere omstandigheden mogelijk zijn. Hierbij is van belang dat
criminele opslagplaatsen en inrichtingen veelal gemakkelijk tevens als woning
ingericht of als zodanig vermomd kunnen worden. De heer Jurgens heeft gelijk
dat het beter ware te spreken over de kennisgeving achteraf
in plaats van over de notificatie. Dat de notificatie achterwege kan blijven
als de nationale veiligheid dat vereist, ontmoet bij ons geen bezwaren. Het
plaatsen van afluisterapparatuur zou anders immers niet goed mogelijk zijn.Bij de eerste lezing is aan de orde gekomen dat ons land een rol zou spelen
bij de handel en transport van wapens gericht op massavernietiging. De directeur
van de BVD heeft hierop gewezen. Deze mededeling heeft een huiveringwekkend
karakter. De veiligheidsdiensten en de politie en justitie moeten de bevoegdheden
hebben om hiertegen minstens op gepaste wijze op te treden. Voor andere zware
criminaliteit geldt hetzelfde. Wij achten de wijziging van de Grondwet daarom
noodzakelijk en verwijzen naar de opmerkingen die wij daarover in eerste lezing
hebben gemaakt.Bij de eerste lezing is eveneens aan de orde gekomen de vraag of de huidige
praktijk ter bestrijding van het terrorisme in strijd met de Grondwet zou
kunnen zijn. Daarover bestond enige verwarring omdat over die praktijk weinig
bekend is, maar ook omdat de veronderstelde praktijk wellicht wordt gedekt –
althans tijdelijk naar wij zouden menen – door artikel 140 van de Grondwet.
Hoe dit ook zij, het zal duidelijk zijn dat de wijziging van de Grondwet ook
om deze reden buitengewoon wenselijk is.Het voorstel is bovendien heel redelijk. Het tast het huisrecht niet aan.
Het binnentreden in een woning zonder daarvan aanstonds kond te doen, is tegenover
terroristen, illegale wapenhandelaren en andere zware criminelen zeker te
zien als een geoorloofd en zelfs beschaafd middel.Nederland wordt wel genoemd als een scharnierpunt in de internationale
wapenhandel. Het gaat hier ook om de bescherming van de democratische rechtsstaat.
Met anderen zijn wij van mening dat het begrip "nationale veiligheid" ruim
dient te worden uitgelegd. Indien terreuracties gericht tegen andere landen
worden voorbereid op ons grondgebied is onze nationale veiligheid in het geding.
Dat zal veelal reeds kunnen volgen uit artikel 5 van het NAVO-verdrag, maar
ook als dat verdrag niet van toepassing is, leidt dat niet tot een ander oordeel.
Indien wij deze activiteiten tegen andere landen onvoldoende bestrijden, dreigt
immers het gevaar dat buitenlandse veiligheidsdiensten in actie zullen komen
op ons grondgebied. Dat zou onaanvaardbaar zijn zonder onze instemming. Bovendien
is onze nationale veiligheid gediend met ordentelijke ontwikkelingen in de
ganse werend. Wij hebben er daarom met genoegen kennis van genomen dat het
begrip "nationale veiligheid" volgens de regering niet behoeft samen te vallen
met de uitleg van dit begrip door het Europese Hof voor de rechten van de
mens.Voorzitter. Wij kunnen eveneens instemmen met de wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten. Een vraag is nog of de bevoegdheden voldoende zijn
voor een goede taakvervulling en voor vermijding van bureaucratie. Op onze
vraag of de directeuren van de diensten het gevoel hebben dat zij met het
onderhavige wetsvoorstel – na invoering als wet – goed uit de
voeten kunnen, hebben wij geen duidelijk antwoord gekregen.Ook de coördinatie tussen de verschillende diensten roept enige zorg
op. Om die coördinatie te bevorderen, is er een coördinator. Dat
is een eenvoudige oplossing, maar de effectiviteit van deze maatregel staat
nog niet aanstonds vast. Het zou immers ook denkbaar zijn dat beide diensten
zich min of meer instinctief zullen verzetten tegen de coördinator, die
zij als een buitenstaander zouden kunnen beschouwen. Hoe is de gang van zaken
als de coördinator van beide diensten rapportages krijgt die met elkaar
in strijd zijn? Kan hij of zij dan zelf een onderzoek instellen? Dreigt dan
niet het gevaar dat wij drie diensten krijgen? Wat zijn de bevoegdheden van
de coördinator als hij in conflict komt met een van de diensten of met
beide? Hebben beide diensten rechtstreeks toegang tot hun minister of loopt
dat contact via de coördinator?Wij menen dat in de toekomst toch nog eens zou moeten worden nagedacht
over het samengaan van beide diensten, in elk geval over intense samenwerking,
omdat er een langdurige situatie zou kunnen ontstaan – terreur, dreiging
met massavernietiging en beperkte militaire acties – waarin de militaire
en de civiele verdediging min of meer zullen samenvallen. In bijzondere gevallen zullen voor onderzoeken waarbij de persoonlijke
levenssfeer in het gedrang komt, specifieke bevoegdheden moeten worden gevraagd
aan één of meer ministers of aan de rechtbank te Den Haag. Kan
er van worden uitgegaan dat de ministers en vooral de rechtbank in spoedeisende
gevallen aanstonds een beslissing zullen kunnen nemen? Op welke wijze wordt
dit georganiseerd? Is het denkbaar dat een Nederlandse ambtenaar van de inlichtingendienst
in een land als Pakistan of ander veraf gelegen land een brief van een handlanger
van Bin Laden zou willen inzien? Zou het vragen van toestemming aan de rechtbank
te Den Haag dan niet een ernstig veiligheidsrisico met zich kunnen brengen?
Kan in sommige gevallen de regel gelden dat de nood de wet breekt?De leden van de VVD-fractie willen hierbij benadrukken dat de mensenrechten
altijd en overal beschermd moeten worden. Wij denken hierbij in de eerste
plaats aan de onaantastbaarheid van lichaam en geest en aan de burgerlijke
vrijheden. De bescherming van de privacy lijkt ons van minder belang voorzover
het gaat om eenvoudige persoonsgegevens. De bescherming van de echte mensenrechten
dient gewaarborgd te blijven, ook in moeilijke omstandigheden en in tijden
van oorlog en geweld.De heer Terlouw (D66):Mijnheer de voorzitter. De fractie van D66 kan zich goed vinden in de
voorliggende voorstellen. Een essentieel principe van de democratische rechtsstaat
is dat het individu rechten heeft tegenover de staat die door die staat worden
erkend en gewaarborgd. Dat is ook precies waar totalitaire regimes falen,
onverschillig de vraag of het fascistische of communistische regimes betreft.
Het stemt dan ook tot tevredenheid dat dit punt centraal heeft gestaan in
de discussies die zijn gevoerd bij de behandeling van het voorliggende wetsvoorstel.
Het is degelijk behandeld, zo zei de heer Jurgens zojuist. Dit vind ik ook.
De voorbereiding is goed geweest en dit maakt het voor ons makkelijk.Hoe garandeer je de grondrechten van de burger, terwijl je toch als overheid
voor nationale veiligheid moet zorgen? Er is heel wat gezegd over het belang
van de Staat en het belang van de nationale veiligheid. Het
stemt ons tevreden dat nationale veiligheid het als term ten slotte heeft
gewonnen. Het belang van de Staat is het belang van zijn burgers. Nationale
veiligheid is de veiligheid van de burgers die samen die staat vormen. In
dit laatste beluister ik toch iets meer de bescherming van de democratische
rechtsorde, waarom het in de eerste plaats gaat. Toch ben ik het ermee eens
dat een zo zorgvuldig mogelijke definitie van belang is, want de diensten
gaan natuurlijk rechten ontlenen aan wat zij doen en die rechten kunnen worden
ontleend aan de precieze betekenis van de term. Ik zal dan ook met veel belangstelling
luisteren naar het antwoord van de bewindslieden.Op de avond van 11 september 2001 zeiden velen dat de wereld definitief
was veranderd. Iets wat er al was, namelijk internationaal terrorisme, had
plotseling algemene erkenning gekregen als een groot en te bestrijden gevaar.
11 september was een punt des tijds, waarin de gelederen zich sloten, waarin
iets wat latent al een tijd aanwezig was, gestalte kreeg, iets waarover je
vanaf die dag een mening moest hebben.Oorlog, zei president Bush, maar wel een nieuw soort oorlog. In een interessant
essay van het Clingendael Instituut zegt Frans Osinga: "Terroristen bereiden
hun aanval voor in de duisternis. Als ze aanvallen herinneren ze het publiek
aan de voortdurende aanwezigheid van potentieel geweld. De bedoeling is dat
de aanval wordt gezien als de piek boven de wolken, die suggereert dat er
een enorme berg onder verborgen is. Ze vernietigen de illusie van veiligheid,
of van overwinning, bij hun tegenstanders." Ik vind dat in dit citaat heel
mooi wordt aangegeven wat terroristen teweegbrengen bij de bevolking: een
virtuele oorlog, waarin de media een grote rol spelen.In een democratische rechtsstaat willen wij geen censuur opleggen aan
de media. In een democratische rechtsstaat willen wij niet verborgen houden
dat er soms onschuldige burgers worden getroffen. Wij willen niet verhinderen
dat er andere meningen worden gehoord, ook als je weet dat het pure propaganda
is, met een laag waarheidsgehalte. In een democratische rechtsstaat weet je
dat je je aan je eigen normen en waarden moet houden, want als je afglijdt
naar de methoden van de tegenstander, heb je de strijd verloren. In deze virtuele
oorlog wordt met zeer ongelijke wapens gevochten. Aan de ene kant staat in
materieel opzicht welvaart en technologie tegenover een in dat opzicht ver
achter gebleven tegenstander en aan de andere kant openheid en bescherming
van mensenrechten tegenover een tegenstander die meent een rechtvaardiging
te kunnen vinden voor het koelbloedig afmaken van volstrekt onschuldige burgers.Tegen deze achtergrond moet een nieuwe wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
totstandkomen, al was die natuurlijk al lang voor 11 september 2001 in voorbereiding.
In de wet wordt geregeld wat de bevoegdheden van de diensten zijn en hoe daarover
verantwoording wordt afgelegd. Ook de grondwetswijziging gaat daarover. De
burger kan over het algemeen weten in welke gevallen, met welke middelen en
onder welke voorwaarden een inbreuk op zijn persoonlijke levenssfeer mag worden
gemaakt. Ik ben het met de heer Rensema eens dat dit op een correcte manier
is gedaan, ook in de grondwetswijziging. Verder komt er een onafhankelijke
commissie van toezicht die de rechtmatigheid van het optreden van de diensten
controleert.In het belangrijke artikel 2 staat dat de diensten en de coördinator
hun taak verrichten in gebondenheid aan de wet en in ondergeschiktheid aan
onze betrokken minister. Tijdens het wetgevingsoverleg in de Tweede Kamer
heeft minister De Vries nadrukkelijk uitgesproken dat bevoegdheden die niet
in de wet staan, er niet zijn en ook niet worden beproefd. Het geeft me het
vertrouwen dat met deze wet een goed evenwicht is gevonden tussen rechtsbescherming
van burgers en toegestane acties in het belang van de veiligheid van de Staat.In dit verband wil ik toch een vraag stellen. In hoofdstuk 4 van het wetsontwerp
wordt geregeld wanneer en onder welke voorwaarden iemand kennis kan nemen
van gegevens over hem die door of ten behoeve van de diensten zijn vergaard.
Maar, zoals de minister schrijft in de memorie van antwoord, doorgaans zal
de burger in concrete gevallen niet op de hoogte zijn van de belangstelling
die de diensten voor hem hebben; hij zal niet weten dat er een dossier over
hem is aangelegd. Stel nu dat iemand solliciteert bij een institutie die hoge
eisen stelt aan veiligheid en betrouwbaarheid, bijvoorbeeld de overheid of
de rechterlijke macht. Kan die institutie informeren of zo'n dossier bestaat?
En wordt de betrokkene daar dan van op de hoogte gesteld, zodat hij zijn rechten
op grond van hoofdstuk 4 ook daadwerkelijk kan uitoefenen?In verschillende landen met een parlementaire democratie is antiterreurwetgeving
totstandgekomen of in voorbereiding. Met name in het Verenigd Koninkrijk hebben
velen zorgen over de macht die de Staat naar zich toetrekt en de afkalving
van democratische rechten van de burgers daardoor. Waakzaamheid op dat gebied
is dringend nodig om de reden die ik zojuist aangaf. Als de strijd tegen terrorisme
met zich brengt dat de fundamentele rechten van de burgers minder worden beschermd,
is dat een overwinning van de filosofie waaruit dat terrorisme voortkomt.
Ik zou het op prijs stellen als de bewindslieden nog eens willen bevestigen
dat ze die opvatting delen. Ik zeg erbij ten overvloede, want ze hebben het
al gezegd.Mijn fractie onderschrijft het belang van een inlichtingentaak buitenland
bij de inlichtingendiensten en wij stemmen er dan ook mee in dat die taakomschrijving
is toegevoegd, met een uitdrukkelijke politieke sturing op de inhoud ervan.
In antwoord op vragen uit de Tweede Kamer heeft de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties onlangs geantwoord dat vanuit vier internationale
islamitische liefdadigheidsorganisaties steun wordt verleend aan geweld door
extremistische moslims. Ik begrijp daaruit dat de BVD over aanwijzingen daarvoor
beschikt. Nu schrijft de minister terecht in de memorie van antwoord dat de
diensten gegevens moeten kunnen verzamelen in een fase dat de plannen van
kwaadwillenden nog niet geheel duidelijk zijn of nog niet daadwerkelijk zijn
gerealiseerd, dus voordat er strafbare feiten zijn gepleegd. Die grens zal
vaak diffuus zijn. Hoe gaat dat nu in het geval wat ik net noemde? Via het
openbare antwoord van de minister weten de betrokken organisaties nu zeker
dat ze in de gaten worden gehouden. Dat zullen ze toch al vermoed hebben,
anders hadden de vragen wellicht niet kunnen worden gesteld.
Was dat niet op grond van een artikel in een dagblad? Steun verlenen aan geweld
door extremistische organisaties is crimineel gedrag, lijkt me. Is in dit
geval overwogen om de officier van justitie in te schakelen? De minister zal
waarschijnlijk antwoorden dat zoiets altijd een afweging is, en daar heb ik
begrip voor. Maar misschien is het voorbeeld aanleiding om iets meer te zeggen
over dit type afwegingen. Ik sluit mij aan bij de vragen van de heer Dölle.
In hoeverre is materiaal dat je op deze manier via de AIVD of de MIVD verzamelt
toelaatbaar bij een rechtsgeding? Is het rechtsgeldig verworven informatie
of niet?In artikel 8 wordt geregeld dat de betrokken ministers jaarlijks verslag
doen van de activiteiten van de AIVD en de MIVD aan beide Kamers van de Staten-Generaal.
In lid 3 staat wat er in ieder geval niet wordt gepubliceerd en in lid 4 dat
beide Kamers daar vertrouwelijk over kunnen worden geïnformeerd. In de
zeventiger jaren was ik lid van de commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
van de Tweede Kamer, een commissie die werd voorgezeten door mijn toenmalige
en huidige collega Van Thijn. We hielden ons vooral bezig met incidentele
klachten van burgers, die terecht of ten onrechte meenden dat de BVD hen bespiedde,
dossiers over hen aanlegde, hun carrière belemmerde. Vooral de voorzitter
stak daar veel tijd in. Ook spraken we soms met de leiding van de BVD en we
bezochten hun burelen. De benadering was heel open en op onze vragen kregen
we antwoord. Toch heb ik nooit het gevoel gehad dat ik greep had op de werkwijze
van de BVD, dat ik echt door had hoe het er toeging. Wellicht kan dat ook
niet. Wellicht moet je er daarvoor zelf werken. De Eerste Kamer heeft geen
commissie voor de BVD ingesteld. Toch kan ik me voorstellen dat we, gezien
de toch op verschillende punten nieuwe situatie met het toegenomen internationale
terrorisme en de nieuwe inlichtingentaak buitenland, er soms behoefte aan
kunnen hebben vertrouwelijke informatie te krijgen. De minister zei aan de
overzijde dat hij er zelf weinig behoefte aan heeft nog een overleggroep te
zien ontstaan. Ik kan mij dat voorstellen, gezien zijn drukke agenda. In antwoord
op onze schriftelijke vragen zei hij terecht dat het aan beide Kamers zelf
is om te besluiten of ze informatie wensen te ontvangen. Ik leg daarom aan
de collega's de vraag voor of we niet moeten overwegen de Tweede Kamer voor
te stellen tot een gezamenlijke commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
te komen. Dat lijkt me zeer doelmatig en voor iedereen prettig. Het is voor
ons nuttig om hierover af en toe iets te horen.De heer Holdijk (ChristenUnie):Ik zal de gezamenlijkheid van behandeling geen geweld aandoen. Ik zal
eerst de grondwetswijziging bespreken en daarna het voorstel met betrekking
tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Ik zal de samenhang ertussen
benadrukken.Sprekend namens de SGP- en ChristenUnie-fracties, merk ik allereerst op
dat de korte, naar de behandeling in eerste lezing verwijzende inhoud van
de memorie van toelichting ons zou hebben kunnen doen vergeten wat op 10 maart
1998 bij de behandeling van wetsvoorstel 25442 is gepasseerd. Deze Kamer was
aanvankelijk niet genegen, dit wetsvoorstel vóór de ontbinding
van de Tweede Kamer conform artikel 137, derde lid, van de Grondwet te behandelen –
de ontbinding, die op 18 maart zou plaatsvinden, was aanstaande – omdat
zij er niet van overtuigd was dat het wetsvoorstel zorgvuldig was voorbereid.
Een reden te meer vormde het feit dat nog maar kort tevoren, op 7 februari,
het voorstel voor een nieuwe wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
was ingediend. De Kamer voelde zich extra onder tijdsdruk gezet door een brief
van 26 februari van de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken, de heer
Dijkstal, waarin meegedeeld werd dat de BVD ervan af zou moeten zien om in
een woning gesprekken af te luisteren indien de staatsveiligheid zich blijvend
zou verzetten tegen het verstrekken van een verslag van het binnentreden.
Door deze omstandigheid zou het niet mogelijk zijn om bijvoorbeeld terroristische
activiteiten tijdig te ontdekken en te voorkomen, waardoor de veiligheid van
de Staat gevaar zou kunnen lopen. Deze dreigende consequentie, die de Kamer niet voor haar rekening wilde
nemen, leidde er na een uitvoerige discussie toe dat het voorstel ondanks
alle bedenkingen zonder stemming werd aanvaard. Onze fracties en enkele andere
vroegen aantekening dat zij geacht wilden worden, tegen het voorstel te hebben
gestemd. Het was niet zozeer inhoudelijke kritiek die ons hiertoe bewoog,
al bestond er ook onduidelijkheid over de meest gewenste vorm van artikel
12, als wel de wens om het signaal te onderstrepen dat een dergelijke, weinig
zorgvuldige behandeling van een grondwetswijziging, die toch de contouren
van de rechtsstaat raakt, geen tweede keer zou mogen plaatshebben.De fracties die het wetsvoorstel ten slotte wél aanvaardden, maakten
een voorbehoud voor de tweede lezing. Behalve inhoudelijke kritische vragen
stelde de Kamer vooral een procedurele kwestie aan de orde. Daarbij ging het
om de volgorde: moet eerst de grondwetswijziging tot stand worden gebracht
en daarna de uitvoeringswetgeving of omgekeerd? De regering koos voor het
eerste. Het advies van de heer Jurgens en anderen om de andere volgorde te
kiezen, werd dus in eerste lezing niet overgenomen, maar in tweede lezing
krijgen wij nu toch de gelegenheid om de grondwetswijziging in deze Kamer
in samenhang met de nieuwe Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten te bespreken.Artikel 12 beschermt de onaantastbaarheid van de woning: het huisrecht.
Dit houdt, kort gezegd, in dat de overheid niet tegen de wil van de bewoner
in zijn woning mag binnentreden, tenzij er sprake is van een bijzonder geval,
en dan nog slechts met inachtneming van procedurele vereisten. Het vereiste
dat ook nu de meeste aandacht heeft, is dat de bewoner na afloop van een binnentredingsactie
een verslag van het binnentreden ontvangt. Met dit wetsvoorstel wordt artikel
12 op twee punten versterkt. In de eerste plaats worden de woorden "tegen
de wil" aangescherpt tot "zonder toestemming". Twijfel of de bewoner toestemming
heeft gegeven, wordt dus nu in zijn voordeel uitgelegd. Bovendien regelt het
artikel, wanneer het verslag moet worden verstrekt. Op één punt
wordt met het voorstel het grondrecht beperkt: er wordt geen verslag verstrekt
als het belang van de nationale veiligheid zich blijvend tegen
verstrekking verzet. Deze beperking wordt nodig geacht om een effectieve taakuitoefening
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten te garanderen.Het onderwerp, het heimelijk binnentreden, wordt nu anders benaderd dan
in 1976, toen de voorstellen werden ingediend voor de grondwetsbepaling die
nu in artikel 12 van de Grondwet is opgenomen; toen werd een verslag zonder
meer verplicht gesteld en uitstel was wél, maar afstel niet mogelijk.
Er wordt nu ook anders gedacht dan in 1987, toen de huidige Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten totstandkwam en een uitzondering op de plicht tot voorafgaande
legitimatie en mededeling van het doel van het binnentreden mogelijk werd
gemaakt. En ten slotte wordt er ook anders gedacht dan in 1994, toen de nieuwe
Algemene wet op het binnentreden haar beslag kreeg. Thans staan wij dus voor
de tweede lezing van de derde herziening van de grondwettelijke bepaling betreffende
het huisrecht en het is zeer te hopen, zo werd in 1998 alom in deze Kamer
opgemerkt, dat niet snel een vierde wijziging nodig zal blijken.Centraal staan thans de binnentredingsbevoegdheden in de Wet inlichtingen-
en veiligheidsdiensten, buiten de situatie derhalve van artikel 139a Wetboek
van Strafrecht en de Algemene wet op het binnentreden. Daarbij is het kernpunt
dat het zonder grondwetswijziging niet mogelijk is het verstrekken van een
verslag blijvend achterwege te laten – afstel dus – bij heimelijk
binnentreden op grond van het belang van de nationale veiligheid.In dit stadium van de behandeling van het voorstel tot grondwetsherziening
willen onze fracties nog slechts een tweetal vragen voorleggen, beide betrekking
hebbend op de term "nationale veiligheid". In de eerste plaats blijkt uit
de memorie van antwoord dat de regering zich oriënteert aan artikel 8
EVRM. De reikwijdte van de beperkingsgrond "nationale veiligheid" in dit artikel
is ruim wat betreft de bevoegdheid van de nationale staten. Het begrip zal
in onze Grondwet een eigen, zelfstandige betekenis moeten krijgen. In onze
nationale traditie plegen wij beperkingen van grondrechten restrictief te
interpreteren. Mijn vraag is of gezegd kan worden dat dit in het kader van
het voorliggende voorstel ook geldt.In de tweede plaats is er de vraag of het begrip "nationale veiligheid"
per saldo een enger begrip is dan "belang van de Staat". In de stukken beantwoordt
de regering deze vraag positief, als het gaat om het begrip "belang van de
Staat" in artikel 68 Grondwet. Het antwoord is echter negatief, als een relatie
wordt gelegd met de term "belang van de Staat" zoals deze in het oorspronkelijke
wetsvoorstel voorkomt. Wij zouden de grootst mogelijke helderheid op dit punt
van harte verwelkomen.Wij wachten met bijzondere belangstelling af of de regering over beide
vragen de noodzakelijke opheldering zal kunnen verschaffen. Nu het wetsvoorstel
inzake de inlichtingen- en veiligheidsdiensten voorligt, zal er bij onze fracties
geen behoefte bestaan om onze bedenkingen die wij uitten bij de eerste lezing
van dit wetsvoorstel, thans nog te handhaven.Ik kom aan onze bijdrage bij de behandeling van het wetsvoorstel 25877.
Zoals bekend, is het voorstel voor een nieuwe wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
noodzakelijk geworden nadat de Raad van State, Afdeling bestuursrechtspraak,
in 1994 had geconcludeerd dat de huidige, sinds 1988 geldende Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten in een aantal opzichten niet volledig voldeed aan de
eisen die daaraan mede op grond van de artikelen 8 en 13 van het EVRM mogen
worden gesteld. De wet voldeed, kort gezegd, niet aan het voorzienbaarheidsvereiste
en bood geen of althans onvoldoende effectieve controlemogelijkheden. Gaandeweg
bleek dat niet kon worden volstaan met enkele aanpassingen van de bestaande
wet en dat een geheel nieuwe wet de voorkeur genoot.De bijdrage van de SGP- en de ChristenUnie-fracties aan de plenaire afhandeling
van dit wetsvoorstel zal zich in hoofdzaak richten op de beide geconstateerde
tekortkomingen in de bestaande wetgeving. Allereerst ga ik daarbij in op het
voorzienbaarheidsvereiste. Dat vraagt om een voldoende nauwkeurig geformuleerde
wettelijke regeling, opdat de burger in staat zou zijn, zijn gedrag daarop
af te stemmen en opdat de burger in staat gesteld zou worden redelijkerwijs
te voorzien welke gevolgen uit een bepaalde handelwijze kunnen voortvloeien.
Deze eis, immers, vloeit voort uit artikel 8 EVRM.De regering is van mening dat het taakartikel, met name artikel 6, samen
met de nauwkeurige omschrijving van de bijzondere bevoegdheden, de waarborgen
die met betrekking tot deze bevoegdheden in het voorstel zijn opgenomen, het
voorgestelde toezichtsysteem en de notificatieverplichting, voldoende voorziet
in de onder het EVRM verlangde voorzienbaarheid. Aldus de regering in de memorie
van antwoord aan deze Kamer. Wat betreft de taakartikelen 6 en 7 kan de regering
worden toegegeven dat na de hierop gevolgde eerste nota van wijziging (stuk
nr. 9) van het wetsvoorstel, de taakuitoefening van de diensten beter omschreven
is dan daarvóór het geval was. De expliciete normering van het
optreden van de diensten heeft daarbij gewonnen. Niettemin blijft de taakomschrijving
tamelijk abstract. Voor een concrete omschrijving van de zaken waar de diensten
zich mee bezig zullen houden, worden wij verwezen naar de wettelijk in artikel
8 verplichte en voor eenieder vrij verkrijgbare jaarverslagen. In die jaarverslagen
zouden de taakvelden en aandachtsgebieden in elk geval voor de lopende periode
aangewezen moeten zijn. Uit de jurisprudentie van het Europese Hof zou volgens
de regering zijn gebleken dat om aan het vereiste van "prescribed by law"
uit artikel 8 van het EVRM te voldoen, het niet noodzakelijk is om de vereiste
nauwkeurigheid bij wet te realiseren. Wat betreft de relevantie voor de burger
is er uiteraard een verschil tussen bijvoorbeeld het Burgerlijk Wetboek en
de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Ik doel dan op het op de
hoogte kunnen zijn van rechten en plichten. Niet alles hoeft in de formele
wet te staan. Maar ons blijft wel de vraag bezighouden of een jaarverslag,
dat toch uit zijn aard een terugblik op het voorbije jaar verschaft, aangemerkt
kan worden als een algemeen verbindend voorschrift. Wij zouden het op prijs
stellen als de regering nog eens op deze vraag met betrekking tot het voorzienbaarheidsvereiste
zou willen ingaan.Wij beseffen uit de aard der zaak maar al te goed dat de arbeid van inlichtingen-
en veiligheidsdiensten niet in alle opzichten transparant kan en
zal zijn. Een burger zal in de nodige gevallen in het ongewisse worden gelaten
over de belangstelling die de diensten voor hem hebben. Dat zal in bijzondere
mate gelden wanneer er sprake is van het gebruik van de bijzondere bevoegdheden
en geheime onderzoeksmaatregelen. Weliswaar gelden dan bijzondere waarborgen,
maar deze zijn aan toestemming vooraf en toetsing achteraf door de nationale
rechter onttrokken, op een enkele uitzondering na.Dit complex van feiten doet ons echter vraagtekens plaatsen bij de uitspraak
van de regering op pagina 9 van de memorie van antwoord dat de burger in zijn
algemeenheid kan weten in welke gevallen, met welke middelen en onder welke
voorwaarden de diensten een inbreuk op zijn persoonlijke levenssfeer kunnen
maken. Het is de vraag hoever wij de woorden "in zijn algemeenheid" mogen
oprekken. Ik spreek nu niet over de meer concrete informatie die de burger
achteraf in bepaalde gevallen en onder bepaalde voorwaarden via een verslag
wordt verstrekt omtrent een feitelijke inbreuk op die persoonlijke levenssfeer.Hiermee ben ik eigenlijk al bij het tweede hoofdbestanddeel van onze bijdrage
gearriveerd, de effectieve controlemogelijkheden. De eerder aangeduide discussie
rond de verklaringsvoorstellen tot herziening van de artikelen 12 en 13 van
de Grondwet heeft ertoe geleid dat het eerder voorgestelde criterium "belang
van de Staat" is vervangen door het begrip "nationale veiligheid" als leidend
begrip voor de taakuitoefening van de diensten. De term "nationale veiligheid"
is echter niet alleen bedoeld om de taakuitoefening door de diensten te bestrijken,
maar ook om die taakuitoefening te reguleren en af te bakenen. Vervolgens
is dit begrip ook bedoeld om te toetsen of de diensten binnen hun wettelijk
kader zijn gebleven. Verder kan het worden gebruikt door de commissie van
toezicht en – bij externe klachten – door de Nationale ombudsman.
De regering persisteert overigens bij de stelling dat het begrip "nationale
veiligheid" ruim kan en mag worden uitgelegd. Daarover stelde ik in mijn eerdere
bijdrage betreffende de grondwetsherziening reeds enkele vragen. De regering
moet de genoemde stelling ook wel staande houden, al was het alleen maar vanwege
de nieuwe inlichtingentaak buitenland. De controlemogelijkheden zijn in het
wetsvoorstel in vergelijking met de bestaande wetgeving uitgebreid. Dat valt
niet te ontkennen, maar evenmin valt te ontkennen dat die controlemogelijkheden
beperkt zijn. Dat geldt op alle niveaus: voor het jaarverslag van de diensten
ex artikel 8, voor het vertrouwelijke deel van het rapport van de commissie
van toezicht aan de minister en de Kamers der Staten-Generaal ex artikel 75,
alsook voor de notificatieverplichting jegens de burger ex artikel 33a.In lijn met de discussie over de wetsvoorstellen 25442 en 26158 willen
wij in het bijzonder even stilstaan bij de voorziene uit- en afstelmogelijkheden
met betrekking tot de verplichting van notificatie door de diensten jegens
de burger. De regering heeft op blz. 29 in de toelichting op de eerste nota
van wijziging bestreden dat uit de artikelen 8 en 13 van het EVRM als zodanig
een notificatieverplichting of, beter gezegd, de verplichting om een verslag
uit te brengen voortvloeit. Op grond van eigenstandige overwegingen, deels
aan de Grondwet ontleend, acht men zich echter vrij om tegen inbreuken op
grondrechten van burgers een verdergaande bescherming te bieden dan waartoe
het EVRM verplicht.Die bescherming, vervat in het voorgestelde artikel 33a, wordt op diverse
wijzen geclausuleerd. Dat geldt zowel voor het grondrecht van artikel 12 van
de Grondwet (het huisrecht), dat thans nog een ongeclausuleerde notificatieverplichting
kent, als voor artikel 13 (het brief-, telefoon- en telegraafgeheim). De verplichting
tot het uitbrengen van een verslag is als zodanig reeds beperkt tot de aanwending
van bijzondere bevoegdheden, namelijk slechts die welke tot een beperking
van de in de artikelen 12 en 13 van de Grondwet neergelegde grondrechten leiden.
Men moet in elk geval vijf jaar wachten vooraleer een onderzoek wordt ingesteld
of een verslag kan worden uitgebracht. Ons beperkend tot het binnentreden
in een woning zonder toestemming van de bewoner, wat mogelijk is op grond
van artikel 29, eerste lid, van het wetsvoorstel, valt op dat artikel 33a,
vijfde lid, het artikel 10, tweede lid, van de Algemene wet op het binnentreden
buiten werking stelt. Het zesde lid van artikel 33a maakt uitstel van het
uitbrengen van een verslag mogelijk. Het zevende lid maakt zelfs afstel van
de verplichting tot notificatie mogelijk indien de nationale veiligheid zich
blijvend daartegen verzet. Het zevende lid van artikel 33a bevat verder de
drie meer concreet uitgewerkte gronden voor afstel. Onze vraag luidt of deze
opsomming als limitatief moet worden beschouwd en de gronden voor uitstel
zoals die in de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer ter zake van het
verklaringsvoorstel tot herziening van artikel 12 van de Grondwet werden genoemd,
ook afdekt. Meer concreet willen wij weten of de limitatieve opsomming dus
ook de invulling van de weigeringsgrond "bescherming actueel kennisniveau"
van de dienst omvat, of dat voor deze beperking moet worden teruggevallen
op het vijfde lid van artikel 33a.Wij besluiten onze bijdrage in eerste termijn met een vraag betreffende
artikel 21, derde lid, dat onder andere inhoudt dat onder voorwaarden door
medewerkers van de dienst medewerking mag worden verleend aan een strafbaar
feit dan wel een strafbaar feit mag worden gepleegd. Op zichzelf is dat begrijpelijk,
maar wil de regering nog eens toelichten waarom zij blijkens de bladzijden
12 en 21 van de memorie van antwoord op het standpunt blijft bestaan dat het
ongewenst is om hierbij ook maar enig misdrijf uit te sluiten? Dat gaat in
onze ogen toch royaal ver, om het maar eufemistisch uit te drukken. Wij zien
de reactie van de regering met belangstelling tegemoet.De heer Van Schijndel (GroenLinks):Voorzitter. Bij de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten gaat
het om een wetsvoorstel dat uit-en-te-na door de Tweede Kamer is besproken.
Daar kreeg het vanaf 1998 een jarenlange en gedegen behandeling met diverse
wetgevingsoverleggen, meerdere nota's van wijziging en 12 aangenomen moties.
Er is niet over één nacht ijs gegaan, en dat is verstandig omdat
het volgens ons hier glad ijs betreft.Na een dergelijke uitgebreide Tweede-Kamerbehandeling volgt meestal een
herhaling van zetten in de Eerste Kamer. Maar helaas heeft zich
na de Tweede-Kamerbehandeling een nieuw feit voorgedaan, namelijk de terroristische
aanslagen in Amerika. Over de mogelijke gevolgen daarvan voor dit wetsvoorstel,
met name voor capaciteit, taken en bevoegdheden van onze inlichtingendiensten,
hebben vrijwel alle fracties in de schriftelijke voorbereiding vragen gesteld.
Een deel van mijn betoog gaat hier dan ook over.Voorzitter. De welbekende naam BVD gaat na aanname van dit wetsvoorstel
verdwijnen. Zeer wel bekend, maar dan als de bonte hond, was die afkorting
vooral in linkse kringen. Zo kon de BVD bij de voorgangers van GroenLinks
op weinig sympathie rekenen. De heer Dölle heeft dat zonet juist getypeerd.
De voorgangers van het CDA hadden daar geen last van! Het was immers een nauwelijks
controleerbare geheime dienst die nogal eenzijdig gericht was op het nauwlettend
volgen van leden van radicaal-linkse partijen en linkse actievoerders. De
BVD infiltreerde ook in hun organisaties. Voor sommigen had deze ongewenste
aandacht, met name ten tijde van de Koude Oorlog belemmerende gevolgen voor
hun kansen op de arbeidsmarkt. Het was de tijd van de "bananenrepubliek" om
de heer Jurgens te citeren.Het is dan ook niet verwonderlijk dat mijn toenmalige partij, de PSP steevast
in haar programma's en optredens afschaffing van de BVD bepleitte. Het onlangs
vastgestelde verkiezingsprogramma van GroenLinks heeft het echter niet meer
over afschaffing, maar spreekt zich uit voor een in taken en bevoegdheden
hervormde en democratische rijksdienst ter bewaking van de democratische rechtsorde
en het bestrijden van politiek geweld en terrorisme. Een dienst, die democratisch
controleerbaar is en aan rechterlijke toetsing wordt onderworpen.Voorzitter. Er is bij ons veel oud zeer, maar tijden veranderen en partijen
ook. Wellicht geldt dit eveneens voor de huidige inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
maar dit laatste staat nog te bezien.Voorzitter. Ik kan nog niet echt warm lopen voor dergelijke – geheime –
diensten. Ik zie ze als een wellicht noodzakelijk kwaad. Dat brengt mij ertoe
om iets te zeggen over die noodzakelijkheid en het "kwade". Wat is het "kwade"
aan veiligheidsdiensten dat ons zo zwaar op de maag ligt? Dat zijn de hun
toegekende bevoegdheden, die inbreuk maken op de privacy van burgers en de
moeilijk te controleren uitvoering van die bevoegdheden. Het recht op privacy
is een belangrijk burgerrecht dat is vastgelegd in artikel 10 van de Grondwet,
artikel 17 van het BuPo en artikel 8 van het EVRM. Ik vertel niets nieuws
als ik stel dat er een gespannen verhouding bestaat tussen de bescherming
van privacy van burgers tegen de overheid en de zorg van diezelfde overheid
voor de zogenaamde nationale veiligheid. Het recht op privacy is geen absoluut
of statisch recht, het dient naar de omstandigheden gewogen te worden. Wanneer
overwogen wordt, ter wille van handhaving van de democratische rechtsorde
of de nationale veiligheid, bevoegdheden aan veiligheidsdiensten te verlenen
die inbreuk maken op de privacy, dient ten minste telkenmale getoetst te worden
of die bevoegdheden noodzakelijk en geschikt zijn om gestelde doelen te bereiken
en of zij door deze doelen geheiligd worden.En wat zijn dan die doelen? In het voorliggend wetsvoorstel worden als
doelen genoemd: het voortbestaan van de democratische rechtsorde, de –
nationale – veiligheid en andere gewichtige belangen van de Staat, de
"trits" genoemd. Het zijn abstracte begrippen waarbij het eerste een doel
van groot belang is dat onbetwist het verdedigen waard is, terwijl het tweede
in het huidige tijdperk van een zonder-ons-bedreigend-landjepik een achterhaald
concept is en wij ons bij het derde begrip weinig kunnen voorstellen. Kan
de minister de laatste twee doelen nader concreet invullen? Overigens zijn
over het begrip "nationale veiligheid" door verschillende sprekers voor mij
ook al vragen gesteld. Of deze doelen het gebruik van in de in wet voorgestelde
bevoegdheden die de privacy aantasten, rechtvaardigen en of zij geschikt en
noodzakelijk zijn voor het bereiken van genoemde doelen is voor ons eens te
meer de vraag, nu wij constateren dat de diensten door dit wetsvoorstel wettelijk
vastgelegde, vergaande bevoegdheden krijgen voor elektronische en menselijke
spionage. Ik heb mij laten vertellen dat de nieuwe AIVD meer bevoegdheden
krijgt dan die waarover de Amerikaanse CIA en de FBI beschikken. Nu de bevoegdheden
van de veiligheidsdiensten uitgebreid worden, komt het eens te meer aan op
goede parlementaire en juridische controle.De aanslagen op 11 september waren koren op de molen van mensen die vinden
dat de veiligheidsdiensten de afgelopen jaren te veel zijn beknot in bevoegdheden
en financiële middelen. De houding van burgers veranderde kort na 11
september. Uit een NIPO-onderzoek, gepubliceerd in de Volkskrant van 26 september,
bleek dat 51% van de mensen "ja" antwoordt op de vraag "wilt u vrijheid inleveren
voor veiligheid?". "De bescherming van privacy is te ver doorgeslagen", is
een geluid dat we de afgelopen tijd vaker hoorden. Ook korpschef Wiarda van
politie Haaglanden zegt in zijn nieuwjaarstoespraak dat de misdaad- en terrorismebestrijding
meer dan nodig gehinderd wordt door de privacyregelgeving. Het lijkt een logische
reflex dat de overheid haar burgers na 11 september wil geruststellen, maar
uitbreiding van bevoegdheden ten koste van de privacy is niets meer dan het
creëren van een veiligheidsillusie. Wij voelen er niets voor om mee te
drijven met die golf van emoties. Immers, in een klimaat van angst en wantrouwen
dreigt aantasting van grondrechten ter wille van een schijnveiligheid, en
die aantasting is meestal onomkeerbaar."Verdediging van burgerlijke vrijheden en democratie is juist het belangrijkste
wapen terroristen. Als wij die in de huidige paniek zelf gaan aantasten, doe
we eigenlijk wat onze tegenstanders hebben beoogd", aldus de heer Van Dijk,
hoogleraar communicatiewetenschap in een artikel van Sander van Walsum in
de Volkskrant van 6 oktober. Ik merkte dat de heer Terlouw diezelfde stelling
poneerde. Hij vroeg wat de minister daarvan vindt. Ik heb precies dezelfde
vraag.Onder alle omstandigheden moet het de vraag blijven of uitbreiding van
bevoegdheden werkelijk noodzakelijk is voor het te bereiken doel. Zijn ze
wel effectief en zijn er geen andere of betere middelen om het gestelde doel
te bereiken? Zo is er bijvoorbeeld geen bewijs dat meer afluistermogelijkheden
de aanslagen hadden kunnen voorkomen. Terroristen bellen nu eenmaal niet.
Neem nu de roep na 11 september om invoering van een algemene identificatieplicht.
Sinds 1992 kent Nederland een beperkte legitimatieplicht zoals voor de trampassagier,
de voetbalstadionbezoeker en de werknemer. Uit een enquête blijkt dat
het aantal voorstanders voor uitbreiding naar een algemene identificatieplicht
na de aanslagen is opgelopen tot 66%. Ook gaan meer politieke partijen overstag.
Waren eerder alleen VVD en CDA voor de invoering van een algemene identificatieplicht,
nu horen we dat geluid ook bij de PvdA en D66. Het kabinet kiest vervolgens
voor een beperkte verruiming. Wat levert de uitbreiding van de identificatieplicht
nu op voor de terrorismebestrijding? Met een identificatieplicht vang je geen
terroristen. "De veiligheid is meer gebaat bij investeringen in het structureel
onderzoek naar het verkrijgen van valse identiteiten", zegt B. Kruijsen, adviseur
antiterrorismebeleid in het Rotterdams Dagblad van 24 oktober 2001. Wij onderschrijven
zijn opvatting. Terroristen vind je heus niet bij algemene controles op straat.
Die hebben vervalste paspoorten. Ook de vliegtuigkapers hadden zich gelegitimeerd.
De voordelen van een algemene identificatieplicht wegen niet op tegen de nadelen.
Het te snel en onterecht aanhouden van mensen met een Arabisch uiterlijk zijn
een bedreiging voor de multiculturele samenleving. Het schaadt het vertrouwen
van allochtonen in de overheid.Hoe willekeurig is het eigenlijk om bepaalde groepen burgers te verdenken
van lidmaatschap van een terroristische organisatie? Hoe definieer je terroristische
organisaties? Wat de een ziet als terrorisme is voor de ander politiek activisme
of vrijheidsstrijd. Wie bepaalt dit? Vallen bijvoorbeeld de PKK, de antiglobalisten
of de dierenbevrijders ook onder de categorie terroristen?De EU probeert een definitie van terrorisme te geven. De door de Europese
Commissie voorgestelde EU-definitie luidt: "daden met het oogmerk landen,
hun instellingen of bevolking te intimideren en de politieke, economische
en sociale structuren van een land op ernstige wijze te veranderen of te vernietigen".
Wij worden toch wel erg ongerust als het veranderen van economische en sociale
structuren al onder terroristische activiteiten gaat vallen. De BVD hanteert
volgens ons een smallere definitie. Deze dienst spreekt niet van terrorisme
als alleen sprake is van zaakschade. Ook de ontregeling van het maatschappelijk
verkeer valt volgens de BVD niet onder terrorisme. Gaan wij onze definitie
onder Europese invloed nu verruimen? Bovendien gaat de Europese Unie met volmondige
instemming van de Nederlandse regering een uitzondering maken op de Europese
privacyregels voor telecommunicatie, waarmee alle gegevens opgeslagen mogen
worden van het bel-, fax- en e-mailverkeer tot en met het bezoek van webpagina's.
Misschien wordt de minister hier niet warm of koud van, maar mij lopen de
rillingen over het lijf.Terug naar Nederland. Wat was de reactie van de Nederlandse regering op
de gebeurtenissen van 11 september op het gebied van de capaciteit, de taken
en de bevoegdheden van de veiligheidsdiensten? In het actieplan Terrorismebestrijding
en veiligheid van het kabinet van 5 oktober wordt onder meer uitbreiding van
beide inlichtingen- en veiligheidsdiensten aangekondigd. De kosten in vijf
jaar, volgens de tweede voortgangsrapportage, komen op 56,1 mln gulden. De
eerste vraag die dan in mij opkomt is: is onderzocht of met de huidige capaciteit
volstaan kan worden door een efficiëntere werkwijze? Er komt dus blijkbaar
meer menskracht en materieel: uitbreiding satelliet interceptiecapaciteit,
onderzoek naar knelpunten bij analyseren van verkeersgegevens, gebruikmaken
van cryptografie en betere aftapapparatuur. Op het punt van uitbreiding van
bevoegdheden is de minister tot nu toe terughoudend. Hij meent dat dit wetsvoorstel
de diensten voldoende armslag biedt voor een adequaat optreden, ook in het
licht van de gebeurtenissen van 11 september.Ook het hoofd van de BVD, de heer Van Hulst, zegt blijkens een ANP-bericht
in de Staatscourant van 9 januari: "Ik vind dat we zeer gebalanceerde bevoegdheden
hebben en ik wil eerst onderzoeken of we die nog niet beter kunnen gebruiken."
Dat laatste getuigt van een benadering die wij kunnen waarderen. Echter, er
is met dit wetsvoorstel al sprake van toekenning van flinke uitbreiding van
taken en bevoegdheden van de BVD, binnenkort AIVD genaamd. Het gaat om uitbreiding
van bestaande bevoegdheden met de nieuwe bevoegdheid tot het openen van brieven,
voor de MID de nieuwe bevoegdheid tot afluisteren, het doorzoeken van computers,
het doorzoeken van besloten plaatsen en de bevoegdheid om makkelijker telefoons
af te kunnen tappen. Eerst was toestemming van drie ministers nodig en nu
slechts van een minister.Opvallend is met name de onbeperkte bevoegdheid om telecommunicatie af
te luisteren. Op grond van artikel 25a komt de veiligheidsdiensten de bevoegdheid
toe om alle internationale communicatie die via straalzenders en satellieten
verloopt op te vangen en via trefwoorden te scannen op personen, organisaties
en onderwerpen. Mocht de AIVD op deze manier een interessante persoon of organisatie
ontdekken, dan kan zij een specifieke tapbevoegdheid vragen. Ook nationale
communicatie die via straalzenders plaatsvindt, zoals mobiele telefoons maar
ook delen van het vaste telefoonverkeer, mag ongericht afgetapt worden. Er
wordt opnieuw een buitenlandspionagetak ingesteld, die eerder in 1994 was
opgeheven omdat daar toen geen behoefte meer aan bestond. Ik vraag de minister
waarom het nu opeens weer nodig is om onderzoek te doen in andere landen.
Daarover vind ik de memorie van toelichting rijkelijk vaag. Wat is precies
de motivering?Ik heb gesproken van de uitbreiding van de bevoegdheden. Dat stelt de
opmerking van het hoofd van de BVD in een ander daglicht. Want wat valt er
dan nog meer aan bevoegdheden uit te breiden? Er komen met dit wetvoorstel
immers al meer bijzondere bevoegdheden, waarvoor minder bewindslieden toestemming
moeten geven. Dit laatste brengt mij op het toestemmingsvereiste.Moeite hebben wij met de vervanging van de onafhankelijke rechterlijke
toestemmingsverlening door de ministeriële toestemming voor gebruik van
bijzondere bevoegdheden. Evenzeer hebben wij moeite met het doormandateren
van de toestemmingsverleningen voor het gebruik van de verschillende bijzondere
bevoegdheden. De regering kiest nadrukkelijk niet voor een systeem waarbij
de rechter voor gebruik van bevoegdheden een rol dient te spelen, zoals bepleit
door de Assemblee van de Raad van Europa. De regering is van mening dat rechterlijke toestemming vooraf niet goed past in een stelsel waarin
de verantwoordelijke minister verantwoordelijk is voor het al dan niet uitvoeren
van bepaalde activiteiten door de dienst. In deze minister heb ik nog wel
enig vertrouwen, maar ik zou er toch niet aan moeten denken dat een minister
van zeer rechtse signatuur gaat bepalen van welke bevoegdheden gebruikgemaakt
kan worden. Ik moet er ook niet aan denken dat wij ons laten leiden door de
waan van alledag of door allerlei emoties onder de bevolking. Dan lijkt me
de onafhankelijke rechter, voor het leven benoemd, een betere waarborg tegen
aantasting van grondrechten.Ook het in de Grondwet vastgelegde briefgeheim, dat nu nog slechts op
last van de onafhankelijke rechter geschonden mag worden, wil de regering
op termijn onder de ministeriële toestemming brengen. Maar ook de ministeriële
toestemming is niet altijd voor inzet van bevoegdheden vereist. In de memorie
van antwoord aan deze Kamer kiest de minister vanuit een oogpunt van flexibiliteit
en efficiency voor het mandateren van toestemmingsvereisten naar hoofden van
betreffende diensten – minus inbreuken op het huisrecht, telefoon- en
telegraafgeheim omdat die in Grondwet staan – die op hun beurt weer
aan hen ondergeschikten kunnen doormandateren. Hiermee komt de toestemmingsverlening
op een onwenselijk uitvoerend niveau. Tot ons politiek ongenoegen is een amendement
van onze partijgenoot Harrewijn waarmee hij de doormandatering enigszins wilde
inperken, hoewel gesteund door regeringspartij D66, door de meerderheid van
de Tweede Kamer verworpen. Gaat een dergelijk stelsel van doormandatering
niet ten koste van de ministeriële controle op het gebruik van de bijzondere
bevoegdheden?Een ander heikel punt. In mijn inleiding sprak ik van glad ijs waarop
wij ons met dit wetsontwerp begeven. En als er al een uitglijer gemaakt zou
kunnen worden, en niet zo'n kleine, dan zou dat het geval kunnen zijn bij
gebruik van artikel 21, derde lid. Hierin is bepaald dat personen die door
een dienst met bepaalde taken ingezet worden medewerking mogen verlenen aan
strafbare feiten en die zelf ook mogen plegen. De heer Holdijk heeft er ook
op gewezen. De betrokken minister en de minister van justitie kunnen aan toepassing
van die bevoegdheid bij algemene maatregel van bestuur nadere regels stellen.
Zowel de CDA-fractie als onze fractie heeft bij de schriftelijk voorbereiding
gevraagd of hierbij geen enkele denkbare soort strafbaar feit is uitgesloten.
De minister antwoordt dat het niet wenselijk is om dit expliciet aan te geven,
omdat als iemand door de organisatie waarin hij is geïnfiltreerd wordt
gecheckt aan de hand van een bekende lijst van mogelijk te plegen strafbare
feiten, dan kan uitkomen dat de persoon in kwestie informant voor de veiligheidsdienst
is. Wel antwoordt de minister dat bepaalde strafbare feiten uitgesloten zijn,
maar welke wil hij om eerdergenoemde reden niet meedelen. Het blijft dus gissen.
Mag bijvoorbeeld een informant binnen een neofascistische groep haat zaaien
tegen minderheden?Nu wij niet weten welke strafbare feiten wel en welke niet uitgesloten
zijn, lijkt het alsof wij hier carte blanche geven aan het plegen van strafbare
feiten, ook door niet tot de dienst behorende ingehuurde informanten. Is de
minister bereid om a. over een dergelijke lijst van toegestane te plegen strafbare
feiten duidelijkheid te geven aan de Kamercommissie in besloten vergadering,
b. deze vergaande bevoegdheid niet toe te kennen aan niet tot de dienst behorende
agenten en c. de voorgenomen AMvB op dit punt aan de Kamer voor te leggen?Er zijn natuurlijk ook positieve elementen in deze wetgeving aan te wijzen.
Na op de vingers getikt te zijn door de afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State, heeft de regering onderhavige wetgeving meer in overeenstemming
met het EVRM gebracht. Ook het aannemen van de motie-Harrewijn, waarmee werd
beoogd in het jaarverslag kenbaar te maken op welke terreinen de MIVD zich
begeeft, draagt daartoe bij. Verbeteringen zien wij eveneens in de regelingen
tot het recht op kennisname van persoonsgegevens, de klachtenprocedure en
een gedeeltelijke kennisgevingsplicht waarbij bepaald wordt wanneer en hoe
een betrokkene actief geïnformeerd wordt over het feit dat hij onderwerp
van onderzoek is geweest. Ook het uitbrengen van een jaarlijks openbaar verslag
en een vertrouwelijk deel nu aan beide Kamers, bijvoorbeeld aan een gezamenlijke
commissie, vinden wij een nuttige uitbreiding van de parlementaire controle.
De heer Terlouw heeft daarnet het idee van een gezamenlijke commissie geopperd.
Die gedachte leefde ook in onze fractie. De controle achteraf op de activiteiten
van diensten is versterkt. Daarbij beschouwen wij de instelling van de onafhankelijke
commissie van toezicht die de rechtmatige uitvoering van de nieuwe wet controleert
als een belangrijke verbetering.Over de samenstelling van de commissie van toezicht heb ik nog een enkele
opmerking en vraag. In artikel 60, lid 6, wordt bepaald dat de leden van de
commissie van toezicht de Nederlandse nationaliteit dienen te hebben. In de
schriftelijke voorbereiding heb ik de minister gevraagd of hiermee mogelijk
in strijd wordt gehandeld met het verbod op discriminatie op grond van nationaliteit,
zoals neergelegd in de Algemene wet gelijke behandeling. Onder verwijzing
naar de uitzondering in de AWGB gemaakt in artikel 2, lid 5, onderdeel a,
antwoordt de minister terecht dat dit niet het geval is. Daarin staat namelijk
dat het verbod op onderscheid op nationaliteit niet geldt, indien het onderscheid
gebaseerd is op algemeen verbindende voorschriften. Dit laatste is hier het
geval. Echter, het is niet de bedoeling dat de wetgever van genoemde uitzondering
lichtvaardig en ongemotiveerd gebruikmaakt. Er dienen zwaarwegende redenen
te zijn om af te wijken van dit discriminatieverbod en dan volstaat niet de
toelichting van de minister in de memorie van toelichting op artikel 60, lid
6. Deze toelichting luidt: "Daarnaast lijkt ons het evident, dat aan de leden
van de commissie de eis wordt gesteld dat zij de Nederlandse nationaliteit
dienen te bezitten." Ik vraag de minister nader te motiveren waarom in dit
geval ervoor gekozen wordt om gebruik te maken van eerder genoemde uitzondering.
Misschien is hij van mening dat iemand van niet-Nederlandse nationaliteit
een risicofactor is of twijfelt hij aan de loyaliteit van een dergelijke lid?
Laat hij dit vandaag dan uitspreken. En dan nog houd ik even vol: hoe verhoudt
deze bepaling zich tot artikel 1 van de Grondwet en internationale gelijkheidsbepalingen als artikel 26 BuPo? Is deze bepaling daarmee wel in overeenstemming?Voorzitter. Ook is aan de orde wetsvoorstel 26 158, een verandering in
de Grondwet van de bepalingen over het binnentreden in woningen. Nieuw is
dat aan de bewoner een schriftelijk verslag van binnentreden wordt verstrekt.
Wij beschouwen dit als een verbetering van de huidige bepaling en hebben hiertegen
geen bezwaar.Voorzitter. Ik kom tot een conclusie. Naar onze mening heeft het voorstel
Wet op de inlichtingen en veiligheidsdiensten positieve en negatieve elementen.
Als goed beoordelen wij de invoering van de notificatieplicht, de enigszins
verbeterde parlementaire controle en de instelling van de commissie van toezicht.
Negatief vinden wij de vergaande, nauwelijks geclausuleerde bevoegdheden en
de manier waarop die verleend en vooraf eigenlijk niet goed gecontroleerd
worden. Vooralsnog wegen voor ons de negatieve elementen zwaarder dan de positieve,
maar onze uiteindelijke afweging zullen wij natuurlijk na de beantwoording
van beide ministers maken.De beraadslaging wordt geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-905-919.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl