ECLI:NL:GHARN:2012:BV8576, Gerechtshof Arnhem, 12-03-2012, 24-003218-09
Gerechtshof Arnhem — Uitspraak 
Datum: 2012-03-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: Koolvis-zaak. Mensenhandel. Meerderjarigenstrafprocesrecht.
        De meisjes die in de bewezenverklaring worden genoemd bevonden zich allen in een kwetsbare positie. Nu verdachte wetenschap had van die situatie en omdat hij tevens wist dat zij bestemd waren voor de prostitutie in een land waarvan hij eveneens wist dat zij daar geen rechtmatig verblijf hadden en hij ervoor heeft gezorgd dat de meisjes op hun eindbestemming arriveerden door contacten te onderhouden tussen de meisjes en diegenen die hen naar het buitenland zouden brengen, had verdachte het oogmerk van uitbuiting van deze meisjes.
        Gevangenisstraf voor de duur van 30 maanden.

Gerechtshof Arnhem
      nevenzittingsplaats Leeuwarden
      Sector strafrecht
    
    
    
      Parketnummer:	24-003218-09 
      Uitspraak d.d.:	12 maart 2012
      TEGENSPRAAK
    
    
    
    
      Arrest van de meervoudige kamer voor strafzaken
      gewezen op het hoger beroep, ingesteld tegen het vonnis van de rechtbank Zwolle-Lelystad van 3 december 2009 in de strafzaak tegen
    
    
    
      [verdachte],
      geboren te [geboorteplaats] op [1989], 
      wonende te [woonplaats], [adres].
    
    
    
    Het hoger beroep
    
    De verdachte en de officier van justitie hebben tegen het hiervoor genoemde vonnis hoger beroep ingesteld.
    
    Onderzoek van de zaak
    
    Dit arrest is gewezen naar aanleiding van het onderzoek op de terechtzitting van het hof van 13 en 14 oktober 2010, 10 mei 2011, 14 september 2011, 24, 25, 26 januari 2012 en 27 februari 2012 en, overeenkomstig het bepaalde bij artikel 422 van het Wetboek van Strafvordering, het onderzoek op de terechtzitting in eerste aanleg.
    
    Het hof heeft kennisgenomen van de vordering van de advocaat-generaal, strekkende tot veroordeling van verdachte tot een gevangenisstraf voor de duur van 2 jaren, met aftrek van voorarrest. Deze vordering is na voorlezing aan het hof overgelegd. Het hof heeft voorts kennis genomen van hetgeen namens verdachte door zijn raadsvrouw naar voren is gebracht.
    
    Meerderjarigenstrafprocesrecht
    
    
      Het hof overweegt dat verdachte betrokken was bij de verdwijning uit opvangcentra van [slachtoffer 2], [slachtoffer 20], [slachtoffer 14] en [slachtoffer 13] een paar maanden voordat verdachte de leeftijd van achttien jaar bereikte.
      [slachtoffer 35], [slachtoffer 36] en [slachtoffer 33] zijn verdwenen tijdens de meerderjarigheid van verdachte. De behandeling van de zaak tegen verdachte heeft zowel in eerste aanleg als in hoger beroep plaatsgevonden volgens het strafprocesrecht voor meerderjarigen, hetgeen onder meer met zich brengt dat de behandeling in het openbaar is geschied. Het hof acht verdachte daardoor niet in zijn belangen geschaad om de volgende redenen. Behandeling van een deel van de aan verdachte verweten gedragingen achter gesloten deuren zou aan verdachte geen bescherming bieden nu deze gedragingen ook aan de orde zouden komen bij de bespreking van verdachtes gedragingen als meerderjarige en verdachtes aandeel in de zaak van medeverdachten in het openbaar. De aan verdachte verweten gedragingen hangen immers nauw samen met elkaar en met de gedragingen van de (meerderjarige) medeverdachten. Ook ten aanzien van de persoonlijke omstandigheden doet zich de situatie voor dat deze besproken dienen te worden bij de behandeling van de gedragingen die verdachte als meerderjarige heeft begaan. Daarnaast stelt het hof vast dat verdachte gedurende de zittingen die in hoger beroep hebben plaatsgevonden nimmer gebruik heeft gemaakt van zijn aanwezigheidsrecht. Andere redenen waardoor verdachte door het niet toepassen van het minderjarigen strafprocesrecht in zijn belangen zou zijn geschaad, zijn aan het hof evenmin gebleken en door verdachte of zijn raadsvrouw ook niet aangevoerd.   
    
    
    Het vonnis waarvan beroep
    
    Het hof zal het vonnis waarvan beroep vernietigen. Het hof zal daarom opnieuw rechtdoen.
    
    Ontvankelijkheid van het openbaar ministerie
    
    
      Rechtsmacht
      Het hof stelt vast dat verdachte niet de Nederlandse nationaliteit bezit. Uit het dossier is gebleken dat verdachte in de tenlastegelegde periode in Nederland woonachtig was en dat uitgaande van de gegevens uit de gemeentelijke basisadministratie hij ook nog steeds in Nederland zijn woonplaats heeft.  
      Ingevolge art. 2 van het Wetboek van Strafrecht is de Nederlandse strafwet toepasselijk op ieder die zich in Nederland aan enig strafbaar feit schuldig maakt.
      Indien een feit zowel in Nederland als in het buitenland is gepleegd, is op grond van voornoemd artikel 2 vervolging van dat strafbare feit in Nederland mogelijk, ook ten aanzien van de van dat strafbare feit deel uitmakende gedragingen die buiten Nederland hebben plaatsgevonden, ongeacht de strafbaarheid van dat feit in het buitenland (HR 27-10-1998 NJ 1999,221).
    
    
    In de tenlastelegging van verdachte is - zakelijk weergegeven - als pleegplaats vermeld Nederland en/of een aantal andere landen. Aldus laat de tenlastelegging de mogelijkheid open dat het feit niet mede in Nederland is begaan. In dat geval kan geen rechtsmacht worden gebaseerd op artikel 2 van het Wetboek van Strafrecht. Wel kan in die gevallen rechtsmacht worden gebaseerd op artikel 5a (oud) van het Wetboek van Strafrecht voor zover het mensenhandel betreft ten aanzien van personen jonger dan 18 jaar. Dit brengt met zich dat het openbaar ministerie niet ontvankelijk zal worden verklaard in de vervolging voor zover het strafbare feit niet (mede) in Nederland is begaan en geen betrekking heeft op mensenhandel ten aanzien van personen die de leeftijd van achttien jaar nog niet heeft bereikt.
    
    
      Verhoorprotocol
      Op dezelfde wijze als zij in eerste aanleg heeft gedaan, heeft de verdediging op grond van de totstandkoming en het gebruik van het verhoorprotocol de niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de vervolging bepleit. Vormen in het vooronderzoek zijn onherstelbaar geschonden en zijn van een dermate ernst dat het meest zware rechtsgevolg dat de wet kent in artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering dient te worden toegepast.
      De rechtbank heeft hieromtrent, voor zover van belang, het navolgende overwogen:
      De verdediging heeft - kort samengevat en zakelijk weergegeven - aangevoerd dat het openbaar ministerie niet ontvankelijk moet worden verklaard in haar vervolging omdat het ten behoeve van de onderzoeken Koolvis en Kluivingsbos opgestelde en bij de verhoren van de vermeende slachtoffers van mensenhandel gebruikte verhoorprotocol niet alleen als zodanig onrechtmatigheden met zich brengt, maar dat ook de wijze waarop politie en externe partners daarmee zijn omgegaan, onrechtmatigheden heeft veroorzaakt. 
      De verdediging stelt zich op het standpunt dat bij die onrechtmatigheden sprake is van ernstige inbreuken op de beginselen van een behoorlijke procesorde waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekortgedaan. Voor zover sprake zou zijn van schending van andere belangen dan die van verdachte, geldt dat het gaat om zeer fundamentele inbreuken waardoor het wettelijk systeem in de kern wordt geraakt.
      De verdediging heeft in dit verband onder meer verwezen naar de arresten inz. Zwolsman en Karman. (...)
    
    
    
      Het oordeel van de rechtbank met betrekking tot dit verweer.
      Het rapport d.d. 23 augustus 2007, opgemaakt door verbalisant [verbalisant 1], waarin het verhoorprotocol is opgenomen, vermeldt als voornaamste reden voor de totstandkoming daarvan: de wens om enerzijds de verklaringsbereidheid bij vermeende slachtoffers van mensenhandel te vergroten - door vertrouwen te winnen en uitleg te geven - en anderzijds de betrouwbaarheid van de eventueel afgelegde verklaringen te bevorderen.
      Het protocol dient twee doelen zo is in het rapport te lezen, namelijk:
      1. bevorderen van de waarheidsvinding in het kader van het opsporingsbelang en
      2. bieden van hulpverlening aan de vermeende slachtoffers waarbij externe partners worden ingezet om o.a. de invloed van voodoo te bespreken/beperken. Als externe partners zijn ingezet: een Nigeriaanse dominee genaamd [naam] en een ervaringsdeskundige die eerder als tolk is opgetreden in andere mensenhandelzaken.
    
    
    De opzet van het protocol is besproken tijdens een op 23 augustus 2007 gehouden overleg in Groningen, waarbij een officier van justitie, leden van de onderzoeksteams inz. Koolvis en Kluivingsbos, alsmede de hiervoor bedoelde ervaringsdeskundige en Nigeriaanse dominee aanwezig waren. Het protocol zelf valt uiteen in een vijf-stappenplan waarin - zo constateert de rechtbank - niet alleen een ieders rol is beschreven (van respectievelijk politie, ervaringsdeskundige en dominee) maar waarin ook is aangegeven op welke wijze gesprekken met c.q. verhoren van vermeende slachtoffers dienen plaats te vinden. Daarbij is ook aandacht besteed aan de inzet van audiovisuele hulpmiddelen.
    
    
      De rechtbank merkt vooreerst op dat de bijzondere aard van dit soort zaken, met name de problemen met betrekking tot de - doorgaans geringe - verklaringsbereidheid van vermeende slachtoffers en de moeizame waarheidsvinding waarmee opsporingsinstanties zich geconfronteerd zien, op zichzelf reden kan zijn op zoek te gaan naar een methode waarbij beide belangen - de waarheidsvinding en een adequate hulpverlening aan slachtoffers - beter gediend worden. De keuze voor een verhoorprotocol, als waarvan in de onderhavige zaak sprake is, kan daarmee gerechtvaardigd zijn. 
      Het openbaar ministerie heeft in deze zaak voor een dergelijk verhoorprotocol gekozen en in het kader van de door haar nagestreefde transparantie zijn daarin ook de eisen waaraan de gesprekken tussen vermeende slachtoffers en ervaringsdeskundige/dominee enerzijds en de uiteindelijke verhoren door opsporingsambtenaren anderzijds moeten voldoen, uitdrukkelijk in het verhoorprotocol opgenomen.
    
    
    
      De rechtbank overweegt met betrekking tot het verhoorprotocol en de uitvoering daarvan het volgende:
      Blijkens het verhoorprotocol hebben de zogenaamde externe partners - de ervarings-deskundige en de dominee dus - duidelijk een verschillende rol in de fase die voorafgaat aan het uiteindelijke verhoor van vermeende slachtoffers door opsporingsambtenaren. De inzet van de dominee dient kennelijk vooral gericht te zijn op hulpverlening, het als gezaghebbend geestelijke bevrijden van eventuele voodoo-invloeden, terwijl voor de ervaringsdeskundige eerder een rol weggelegd lijkt als inhoudelijk gesprekspartner van de Nigeriaanse meisjes/ vrouwen, een en ander met het oog op het eventueel doen van aangifte.
      De rechtbank leidt dat niet alleen af uit de verschillende locaties waar ervaringsdeskundige en dominee de gesprekken met de meisjes/vrouwen hebben gevoerd - de dominee op "neutraal" terrein, in elk geval niet het politiebureau, en de ervaringsdeskundige juist wel op het politiebureau - maar ook uit de taakomschrijving van ervaringsdeskundige en dominee.
      De dominee moet zich, aldus het protocol, vooral bezighouden met het bestrijden van eventuele voodoo-invloeden terwijl de ervaringsdeskundige meer inhoudelijk bezig is en zaken dient te bespreken als: de invloed van voodoo, de werkwijze van de criminele organisatie waar zij het slachtoffer van was, haar werk in de prostitutie en de uitbuiting.
      De ervaringsdeskundige moet met andere woorden haar ervaringen delen met de veronderstelde slachtoffers.
    
    
    
      De hiervoor omschreven, in het verhoorprotocol opgenomen, taakverdeling behoeft op zichzelf geen problemen op te leveren indien en voor zover aan de externe partners duidelijke instructies worden gegeven op welke wijze de door hen te voeren gesprekken dienen plaats te vinden. In dit verband merkt de rechtbank op dat de ervaringsdeskundige tijdens haar verhoor ter terechtzitting d.d. 11 mei 2009 desgevraagd heeft verklaard dat zij van de politie geen specifieke instructies voor de door haar met de meisjes/vrouwen te voeren gesprekken heeft gekregen. Aan haar is slechts verteld wat zij in elk geval niet moest doen, namelijk de meisjes dwingen.
      Het valt op dat in het verhoorprotocol dergelijke nauwkeurig geformuleerde instructies ontbreken. De rechtbank is niet gebleken dat de externe partners voorafgaande aan de door hen te voeren gesprekken zijn geïnstrueerd door de politie en evenmin is gebleken op welke wijze die gesprekken - in het geval van de ervaringsdeskundige - zijn geëvalueerd.
    
    
    De rechtbank beschouwt het ontbreken van duidelijke instructies aan de externe partners als een ernstige omissie. De verdediging heeft ten aanzien van een aantal gesprekken naar het oordeel van de rechtbank terecht scherpe kritiek geuit op de wijze waarop met name de ervaringsdeskundige in gesprek is geweest met de vermeende slachtoffers. De verdediging heeft daarbij onder meer gesteld dat er is gestuurd, gemanipuleerd en geïntimideerd waarbij zowel de ervaringsdeskundige als de dominee als verlengstuk van het opsporingsapparaat zou zijn opgetreden. De rechtbank onderschrijft die kwalificaties niet, omdat daarvan de suggestie uitgaat dat ervaringsdeskundige en dominee doelbewust bezig zouden zijn geweest om een justitie welgevallige en voor de verdachte belastende verklaring te verkrijgen van het betreffende vermeende slachtoffer. Die suggestie mist naar het oordeel van de rechtbank feitelijke grondslag.
    
    Een omissie die niet zozeer aan het verhoorprotocol zelf kleeft, als wel aan de uitvoering daarvan, is het gebrek aan alertheid bij en controle door het openbaar ministerie ten aanzien van zowel de werkwijze van de ervaringsdeskundige als van de dominee. Op grond van het onderzoek is immers komen vast te staan dat de dominee op eigen initiatief verslagen van gesprekken met vermeende slachtoffers heeft verzonden aan politieambtenaren. Zijdens het openbaar ministerie is erkend dat zulks in strijd is met het verhoorprotocol en derhalve niet had mogen gebeuren, maar van die verslagen zou door de politie geen gebruik zijn gemaakt, aldus het openbaar ministerie. Die geruststelling overtuigt de rechtbank niet, immers achteraf kan niet worden meer worden getoetst of en op welke wijze informatie uit bedoelde gespreksverslagen invloed heeft gehad op de inhoud van de in deze zaak afgelegde verklaringen.
    
    
      Ook ten aanzien van de gesprekken en werkwijze van de ervaringsdeskundige heeft het naar het oordeel van de rechtbank aan de vereiste controle door het openbaar ministerie ontbroken.
      In het kader van het doen van een eventuele aangifte dient aan vermeende slachtoffers van mensenhandel de zogenaamde B9-procedure en de consequenties daarvan te worden uitgelegd. Die verplichting berust evenwel bij de betreffende opsporingsambtenaar. 
      De rechtbank stelt echter vast dat de ervaringsdeskundige meer dan eens, en tijdens een en hetzelfde gesprek met een vermeend slachtoffer soms ook bij herhaling, de B9-procedure heeft genoemd en in dat verband niet alleen heeft beklemtoond welke voordelen die procedure kan opleveren, maar ook welke nadelige gevolgen (uitzetting) het kan hebben als je uit de procedure wordt gezet.
      Een deugdelijke, inhoudelijke en tijdige evaluatie -aanstonds na een gesprek met een  vermeend slachtoffer- had aanleiding kunnen zijn voor de betreffende opsporings-ambtena(a)r(en) om aan de ervaringsdeskundige nog eens duidelijk te maken wat wel en wat niet tot haar taak behoorde. 
      Hetzelfde geldt voor de wijze waarop sommige gesprekken door de ervaringsdeskundige zijn gevoerd. In een aantal gevallen lijkt er geen sprake te zijn van een gesprek c.q. dialoog met een vermeend slachtoffer maar eerder van een monoloog van de ervaringsdeskundige waarin zij zeer uitvoerig (soms meer dan 4 pagina's lang) en gedetailleerd vertelt over wat zij heeft meegemaakt. 
      Het bepaald niet denkbeeldige risico daarvan is dat een getuige/aangeefster in de door haar uiteindelijk ten overstaan van een opsporingsambtenaar af te leggen verklaring/aangifte bewust dan wel onbewust delen van of details uit de "monoloog" van de ervaringsdeskundige overneemt. Met andere woorden: het gevaar van beïnvloeding ligt hier op de loer, waarmee de uiteindelijke aangifte aan betrouwbaarheid en dus bewijskracht kan inboeten.
      Mede in aanmerking genomen de omstandigheid dat - naar de ervaring heeft geleerd en statistieken hebben uitgewezen - nogal eens ten onrechte een beroep op de B9-regeling wordt gedaan door vreemdelingen en extra waakzaamheid te dien aanzien in elk geval geboden is,
      had naar het oordeel van de rechtbank van het openbaar ministerie in deze zaak mogen worden verwacht dat zij juist bij de inzet van genoemde externe partners volledig de regie had gehouden. Er hadden diverse controlemomenten moeten worden ingebouwd teneinde beïnvloeding van de vermeende slachtoffers te voorkomen.
      Met betrekking tot de "daadwerkelijke verhoren" van de vermeende slachtoffers door opsporingsambtenaren is in de toelichting op het verhoorprotocol onder 5. "Monitoren proces/opslag gegevens", vermeld dat daarvan opnamen worden gemaakt en dat die opnamen audiovisueel zullen zijn. De rechtbank stelt vast dat de zich in het dossier bevindende aangiftes uitsluitend auditief zijn opgenomen, althans van audiovisuele vastlegging is de rechtbank niet gebleken. Ten aanzien van het "daadwerkelijk verhoor" is verder in genoemde toelichting onder 4. onder meer vermeld dat een zogenaamd "studioverhoor" zal plaatsvinden.
      Kennelijk heeft men hierbij het oog gehad op het zogenaamde studioverhoor dat standaard - op grond van daarvoor geldende richtlijnen - plaatsvindt in zedenzaken bij het horen van zeer jonge, minderjarige, slachtoffers. De rechtbank constateert dat van studioverhoren geen sprake is geweest ofschoon daar vanwege de aard van de zaak alle reden toe was.
      Het bevreemdt de rechtbank evenzeer, en zij beschouwt het als een groot gemis in een zo grote en belangwekkend geachte strafzaak als de onderhavige, dat van vorenbedoelde verhoren geen audiovisuele opnamen zijn gemaakt. Daarmee ontbreekt immers de mogelijkheid om de wijze waarop de verklaringen tot stand zijn gekomen te toetsen.
    
    
    
      De rechtbank komt op grond van het hiervoor overwogene tot de volgende conclusie.
      Het verhoorprotocol kan op zichzelf worden beschouwd als een legitieme en goed bedoelde poging van het openbaar ministerie om de hulpverlening aan slachtoffers van mensenhandel te verbeteren en daarmee de verklaringsbereidheid bij diezelfde slachtoffers alsmede de waarheidsvinding in deze gecompliceerde zaken te bevorderen.
      De rechtbank is overtuigd van de integriteit van het openbaar ministerie bij het opstellen en uitvoeren van meergenoemd protocol en de keuze en inzet van externe partners daarbij.
      Van de inzet van een innovatieve, nieuwe opsporingsmethode welke ter goedkeuring aan het College van Procureurs-Generaal had behoren te worden voorgelegd - zoals de verdediging heeft betoogd - is, naar het oordeel van de rechtbank geen sprake.
      De ervaringsdeskundige en de dominee zijn niet ingezet in het kader van het opsporingsonderzoek maar slechts met het oog op het verbeteren van de begeleiding van potentiële slachtoffers van mensenhandel waarbij het kennelijke doel was belemmeringen ten aanzien van het kunnen verklaren over wat er werkelijk was gebeurd, weg te nemen.
      Daarbij heeft het openbaar ministerie evenwel uit het oog verloren dat een strakke regie bij uitstek geboden is indien "gebruik" wordt gemaakt van burgerdeskundigen in de fase waarin reeds bewijs wordt vergaard tegen mogelijke verdachten.
    
    
    
      Hoezeer die strakke regie vereist is, blijkt alleen al uit het feit dat het openbaar ministerie heeft erkend dat de ervaringsdeskundige, voorafgaande aan het gesprek met [slachtoffer 1], ten onrechte kennis heeft genomen van (relevante) tapgesprekken, waarvan zij de inhoud vervolgens heeft voorgehouden aan [slachtoffer 1] voornoemd. 
      Aan het openbaar ministerie kan worden verweten dat zij onvoldoende zorgvuldigheid heeft betracht bij het opstellen van het verhoorprotocol en vooral dat zij in ernstige mate te kort is geschoten bij de controle op de uitvoering daarvan. 
      Zoals de rechtbank hiervoor reeds heeft overwogen, kan een en ander verstrekkende gevolgen hebben voor de beoordeling van de betrouwbaarheid van de in deze zaak door vermeende slachtoffers afgelegde verklaringen. Ten aanzien van elk individueel slachtoffer zal moeten worden onderzocht of de afgelegde verklaring(en) de toets van betrouwbaarheid kan/kunnen doorstaan.(...)
    
    
    De rechtbank verwerpt het beroep op niet ontvankelijkheid van het openbaar ministerie en overweegt daartoe het volgende.
    
    
      Voor niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie als sanctie is volgens het arrest inz. Zwolsman slechts plaats, indien sprake is van "ernstige inbreuken op beginselen van de behoorlijke procesorde waardoor 'doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekort gedaan".
      Met andere woorden, er dient sprake te zijn van een grove mate van verwijtbaarheid aan het openbaar ministerie. 
      Dit betekent dat een onrechtmatigheid dient te worden vastgesteld, dat de belangen van de verdachte in deze zaak dienen te zijn getroffen en dat zulks is vastgesteld en dat doelbewust of met grove verwaarlozing van die belangen aan een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekort gedaan.
      Ingevolge het arrest inz. Karman kan in hoge uitzondering, ook indien geen verwijtbaarheid bestaat en verdachte niet daadwerkelijk in zijn belangen is getroffen, plaats zijn voor niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie. Daarvan is sprake, indien ernstige schending is vastgesteld van een zo fundamenteel beginsel van een behoorlijke procesorde, dat daarmee het wettelijk systeem in zijn kern wordt geraakt  Dat hiervan alleen in hoge uitzondering sprake is en deze (extra) grond voor niet-ontvankelijkheid van het openbaar ministerie terughoudend dient te worden toegepast volgt uit opvolgende rechtspraak, onder meer in HR 2002, 8 en HR 14 januari 2003, 2003, 288.
      De uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens (EHRM) in de zaak Kahn vs het Verenigd Koninkrijk (12 mei 2000) geeft aan dat aan de eis van eerlijkheid van de strafprocedure is voldaan wanneer de strafprocedure 'as a whole' (in zijn geheel) eerlijk is. Het is derhalve niet meer van belang of een verdachte in een belang is geschaad, maar of met de overtreden norm de eerlijkheid van het proces van verdachte is aangetast, waarmee de  Schutznorm wordt gerelativeerd.
      De rechtbank is van oordeel dat, alle feiten en omstandigheden in aanmerking genomen, wel kan worden gesproken van ernstige tekortkomingen van het openbaar ministerie bij met name de controle op de uitvoering van het verhoorprotocol, maar dat die tekortkomingen niet van zodanige aard zijn dat de conclusie gerechtvaardigd is, dat sprake is van ernstige inbreuken op beginselen van de behoorlijke procesorde waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van de belangen van verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak is tekort gedaan, dan wel van de situatie dat in casu een zo fundamenteel beginsel van een behoorlijke procesorde is geschonden dat daarmee het wettelijk systeem in zijn kern wordt geraakt.
      De door de verdediging geuite kritiek ten spijt, kan het hof zich verenigen met de hierboven weergegeven overwegingen van de rechtbank. De door de rechtbank gemaakte opmerking dat zij het als een groot gemis beschouwt dat van de verhoren van de vermeende slachtoffers geen audiovisuele opnamen verdient een kanttekening. De opmerking berust op een omissie: de politieverhoren zijn wel audiovisueel geregistreerd. 
      De ook door de rechtbank benadrukte bijzondere aard van de ten laste gelegde gronddelicten met betrekking tot bewijsvergaring en waarheidsvinding rechtvaardigen een onderzoek naar methoden die in commune strafzaken minder gebruikelijk zijn en daardoor kunnen afwijken van de geijkte paden, zoals in casu is gedaan door de ontwikkeling van een specifiek verhoorprotocol waarin een rol is weggelegd voor de inzet van burgers zoals ervaringsdeskundigen. De veronderstelling van de zijde van het openbaar ministerie dat de vermeende slachtoffers van mensenhandel -mede vanwege de hiermee verband houdende culturele bepaaldheid van dit fenomeen- door op voodoo geïnspireerde bedreigingen belemmerd zouden kunnen worden in het naar waarheid verklaren, komt ook niet zo maar uit de lucht vallen. "Voodoo-praktijken' om de verklaringsvrijheid van slachtoffers van mensenhandel te beperken blijken niet alleen uit (de via gespreksverslagen kenbare) ervaringen van de ervaringsdeskundige maar ook uit de verklaring van de niet aan het verhoorprotocol onderworpen [slachtoffer 2]. Met de rechtbank ziet het hof in de ontwikkeling, de inzet alsmede de gebruikmaking van het verhoorprotocol geen belemmering om het openbaar ministerie ontvankelijk te verklaren in de vervolging. De daartoe strekkende verweren van de verdediging worden dan ook verworpen.
      Schending doorlaatverbod
      De raadsvrouw heeft bepleit dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk dient te worden verklaard in de vervolging van verdachte, omdat het openbaar ministerie de plicht had om in te grijpen bij de op handen zijnde verplaatsing van verdachte, hetgeen volgens de raadsvrouw kan worden gekwalificeerd als mensenhandel, gepleegd door [medeverdachte 3] en [medeverdachte 19] in het weekend van 24 en 25 september 2006. 
      Verdachte kon tot 24 september 2006 nog niet als verdachte aangemerkt worden, maar hooguit als slachtoffer van [medeverdachte 3] en [medeverdachte 19]. Derhalve bestond de plicht om in te grijpen ten behoeve van de bescherming van het slachtoffer, aldus de raadsvrouw.  
    
     
    
      Het hof overweegt dat uit de tapgesprekken in de dagen voorafgaande aan de ophanden zijnde verdwijning kan worden afgeleid dat [medeverdachte 3] en [medeverdachte 19] contact hebben met iemand die zich [verdachte] noemt en die gebruik maakt van een 06-nummer.  
      Anders dan de raadsvrouw heeft betoogd, blijkt niet uit de tapgesprekken dat bekend was wie deze [verdachte] is en waar deze verblijft. Evenmin blijkt uit het dossier dat deze [verdachte] voor 23 september 2006 op andere wijze was geïdentificeerd. Pas op 25 september 2006 komt er een melding van het AZC te Baexum dat verdachte en [slachtoffer 39] zijn verdwenen op 23 september 2006. Uit de melding blijkt tevens dat verdachte op 24 september 2006 vrijwillig is teruggekeerd naar het AZC. 
      Het verweer dat de politie of het openbaar ministerie hadden moeten ingrijpen wordt verworpen, omdat niet is gebleken dat bekend was dat het om verdachte ging, verblijvende in het AZC te Baexum.  
    
    
    De tenlastelegging
    
    Aan verdachte is - na wijziging van de tenlastelegging ter terechtzitting in eerste aanleg - tenlastegelegd dat:
    
    
    
      Feit 1:
      hij in of omstreeks de periode van 1 januari 2006 tot en met 24 oktober 2007 te Deventer en/of Assen en/of Zeegse en/of Baexem en/of Amsterdam en/of elders in Nederland en/of in België en/of Frankrijk en/of Spanje en/of Italië en/of Engeland en/of Duitsland en/of Nigeria, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen,
    
    
    
      a.
      [slachtoffer 2], geboren op [1989], en/of [slachtoffer 4], geboren op [1991], (telkens) door dwang en/of geweld en/of een andere feitelijkheid en/of door dreiging met geweld en/of een andere feitelijkheid en/of door afpersing en/of fraude en/of misleiding en/of door misbruik van uit feitelijke omstandigheden voortvloeiend overwicht en/of door misbruik van een kwetsbare positie, 
      heeft geworven en/of vervoerd en/of overgebracht en/of gehuisvest en/of opgenomen, met het oogmerk van uitbuiting van die [slachtoffer 2] en/of die [slachtoffer 4];
      (273a lid 1onder 1e , vernummerd tot 273f lid 1onder 1e , Wetboek van Strafrecht)
    
    
    en/of
    
    
      b.
      [slachtoffer 2], geboren op [1989], en/of  [slachtoffer 4], geboren op [1991], heeft geworven, vervoerd, overgebracht, gehuisvest of opgenomen, met het oogmerk van uitbuiting van die [slachtoffer 2] en/of die [slachtoffer 4], terwijl genoemde personen of een van hen de leeftijd van 18 jaren nog niet had(den) bereikt;
      (273a lid 1 onder 2e , vernummerd tot 273f lid 1 onder 2e  Wetboek van Strafrecht)
    
    
    en/of
    
    
      c.
      [slachtoffer 2], geboren op [1989], en/of  [slachtoffer 4], geboren op [1991], heeft mede genomen en/of heeft aangeworven met het oogmerk die [slachtoffer 2] en/of die [slachtoffer 4] in een ander land ertoe te brengen zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling;
      (273a lid 1 onder 3e , vernummerd tot 273f lid 1 onder 3e  Wetboek van Strafrecht)
    
    
    en/of
    
    
      d.
      [slachtoffer 2], geboren op [1989], en/of  [slachtoffer 4], geboren op [1991], meermalen, althans eenmaal, (telkens) heeft gedwongen en/of bewogen zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling dan wel enige handeling heeft ondernomen waarvan hij, verdachte, en/of zijn mededader(s) wist(en) en/of redelijkerwijze moest(en) vermoeden dat die [slachtoffer 2] en/of die [slachtoffer 4] 
      zich daardoor beschikbaar zou(den) stellen tot het verrichten van die seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling, terwijl die [slachtoffer 2] en/of  die [slachtoffer 4] de leeftijd van 18 jaren nog niet had(den) bereikt;
      (273a lid 1 onder 5e , vernummerd tot 273f lid 1 onder 5e  Wetboek van Strafrecht)
    
    
    immers heeft/hebben verdachte en/of verdachtes mededader(s) toen aldaar op verschillende tijdstippen, al dan niet met voormeld oogmerk en/of al dan niet opzettelijk
    
    voor wat betreft [slachtoffer 2], (zaaksdossier 3)
    
    
      -die [slachtoffer 2] in Nigeria voorgesteld naar Italië te gaan om daar voor  
       iemand werk te gaan verrichten (code AG 1) en/of 
      -die [slachtoffer 2] (aanvankelijk) in het ongewisse gelaten omtrent de aard
       van de te verrichten werkzaamheden en/of haar meegedeeld dat zij dat wel zou horen wanneer ze in 
       Italië was aangekomen (code AG 2)  en/of 
      -die [slachtoffer 2] verteld dat zij € 60.000,-, althans een aanzienlijk
       geldbedrag moest terugbetalen (aan de persoon in Italië) als zijnde de kosten voor het laten reizen naar
       Italië (code AG 3)  en/of 
      -die [slachtoffer 2] in Nigeria onderworpen aan een (voodoo-)ritueel waarbij
       lichaamseigen stoffen en/of kleding werden afgenomen en/of een eed of belofte diende te worden 
       afgelegd teneinde haar te houden aan de verplichting tot terugbetaling van genoemd geldbedrag (code
       AG 4)  en/of  
      -die [slachtoffer 2] verteld of doen vertellen dat haar slechte dingen zouden 
       overkomen en/of dat zij getroffen zou worden door hartkwalen wanneer zij niet het geld terug betaalde
       (code AG 5)  en/of
      -die [slachtoffer 2] (in Nigeria) in huis genomen in afwachting van haar 
       vertrek naar Italië, dan wel Europa, (code AG 6) en/of
      -die [slachtoffer 2] een (vals) reisdocument en/of een vliegticket verschaft 
       en/of haar verteld wat zij moest zeggen wanneer ze eenmaal in Nederland, althans Europa, was 
       aangekomen en/of haar een telefoonnummer gegeven wat zij moest bellen wanneer zij was
       aangekomen en/of er voor gezorgd dat zij aan boord van een vliegtuig naar Nederland kwam 
       (code AG 7)  en/of
      -er voor gezorgd, dat die [slachtoffer 2] met onbekende bestemming vertrok
       uit de opvang, waarin zijn in  Nederland was geplaatst en/of daarbij contact opgenomen en/of 
       onderhouden met een of meer van verdachtes mededaders (code AG 8)  en/of
      -die [slachtoffer 2] vervoerd en/of begeleid of doen begeleiden door 
        Nederland en/of haar gehuisvest of onderdak verschaft en/of haar verzorgd en/of haar van een of meer 
        (reis)documenten voorzien (code AG 9)  en/of
      -die [slachtoffer 2] naar België gebracht en/of ervoor gezorgd dat zij vandaar 
       via Parijs naar Milaan, althans Italië, is gebracht, althans gereisd en aldaar is opgevangen (code AG 
       10)  en/of
      -die [slachtoffer 2] gedwongen, althans bewogen, zich in Italië te  
       prostitueren en/of om (een deel van) haar verdiensten uit die prostitutie aan verdachte en/of verdachtes
       mededaders(s) af te staan en/of af te dragen en/of haar met betrekking tot de prostitutie geïnformeerd
       omtrent werkplek, werkkleding en/of te vragen bedragen (code AG 11)  en/of
      -die [slachtoffer 2] gedreigd met (de gevolgen van) voodoo en/of herinnerd 
       aan de afgelegde eed of belofte en/of verbaal geweld tegen haar gebruikt en/of haar gedreigd met 
       represaillemaatregelen tegen haar familie in Nigeria  (code AG 12)  en/of
      -door die [slachtoffer 2] vanuit Nigeria naar Nederland te halen, te laten 
       komen of te laten brengen en/of in Nederland onderdak te verschaffen en/of vervolgens onder te 
       brengen in Italië, terwijl deze geen Nederlands en/of Italiaans sprak of begreep en/of geen officiële 
       identiteitspapieren en/of geen middelen van bestaan en/of geen onderdak had, die [slachtoffer 2] in een zeer afhankelijke positie [van verdachte en/of verdachtes 
       mededader(s)] gebracht en/of gehouden;" 
    
    
    voor wat betreft [slachtoffer 4], (zaaksdossier 8): 
    
    
       -die [slachtoffer 4] in Nigeria geronseld en/of onderdak verschaft in afwachting van haar vertrek naar
        Europa (code OK 1) en/of
      -die [slachtoffer 4] in Nigeria onderworpen aan voodoopraktijken en/of  haar (in dat kader) gezegd dat zij  
       een (groot) geldbedrag diende af te dragen(code OK 2) en/of
      -die [slachtoffer 4] voorzien van een (vals) paspoort op naam van [naam] en/of voor haar de reis
       naar Europa (Nederland) geregeld en/of haar een aanbevelingsbrief meegegeven (code OK 3) en/of
      -voor die [slachtoffer 4] de kosten voor de reis per vliegtuig naar Nederland of enige andere bestemming 
       binnen Europa betaald waardoor er een verplichting tot terugbetaling aan verdachte en/of verdachtes 
       mededader(s) ontstond (code OK 4) en/of
      -er voor gezorgd, dat die [slachtoffer 4] , nadat zij in Nederland in een opvangcentrum voor asielzoekers 
       (te Baexum) was geplaatst, met onbekende bestemming vertrok uit bedoeld opvangcentrum, dan wel daarbij een 
       bemiddelende rol gespeeld en/of haar daarna onderdak verschaft (code OK 5) en/of
      -die [slachtoffer 4] naar Duitsland gebracht of doen brengen of laten reizen (code OK 6) en/of 
      -die [slachtoffer 4] in Duitsland onderdak verschaft en/of haar daar tot prostitutie gebracht (code OK 7)
       en/of
      -door die [slachtoffer 4] vanuit Nigeria naar Nederland te halen, te laten komen 
        of te laten brengen en/of in Nederland onderdak te verschaffen en/of vervolgens onder te brengen in Duitsland, 
        terwijl deze geen  Nederlands en/of Duits sprak of begreep en/of geen officiële identiteitspapieren en/of geen 
        middelen van bestaan en/of geen onderdak had, die [slachtoffer 4] in een zeer afhankelijke positie [van 
        verdachte en/of verdachtes mededader(s)] gebracht en/of gehouden;
    
    
    2 primair:
    
    
      hij in of omstreeks de periode van 1 januari 2006 tot en met 24 oktober 2007 te Deventer en/of Assen en/of 
      Zeegse en/of Baexem en/of Amsterdam en/of Oisterwijk en/of Middelburg en/of elders in Nederland en/of in België en/of Frankrijk en/of Spanje en/of Italië en/of Engeland en/of  Duitsland en/of elders in Europa en/of in Nigeria, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, 
      een of meer anderen, te weten
      -[slachtoffer 13]I en /of [slachtoffer 14] (-beiden- zaaksdossier 3) en/of  
      -[slachtoffer 20] en/of [slachtoffer 21] (-beiden- zaaksdossier 6) en/of 
      -[slachtoffer 1] en/of [slachtoffer 14][slachtoffer 48] en/of [slachtoffer 23] (ook [slachtoffer 23] 
       genoemd) en/of [slachtoffer 24] en/of  [benadeelde 1] en/of een persoon die "[slachtoffer 25]" wordt genoemd
       (-allen- zaaksdossier 8) en/of 
      -[slachtoffer 35] en/of [slachtoffer 36] en/of  [slachtoffer 37] en/of [slachtoffer 38] (-allen- zaaksdossier 14) en/of
      -[slachtoffer 39] (zaaksdossier 15) en/of
      -[slachtoffer 50] (zaaksdossier 17),
      (telkens) door dwang en/of geweld en/of een andere feitelijkheid en/of door dreiging met geweld en/of een andere feitelijkheid en/of door afpersing en/of fraude en/of misleiding en/of door misbruik van uit feitelijke omstandigheden voortvloeiend overwicht en/of door misbruik van een kwetsbare positie,
      heeft geworven, vervoerd, overgebracht, gehuisvest of opgenomen, met het oogmerk van uitbuiting van die 
      hierboven onder 2. genoemde personen of een of meer van hen door die personen of een of meer van hen tot prostitutie te brengen,
      immers heeft verdachte toen aldaar met verdachtes mededaders of een of meer van hen, althans alleen, met voormeld oogmerk bedoelde personen of een of meer van hen -hun/haar/zijn kwetsbare positie in Nigeria kennende- 
      -in Nigeria geworven en/of hen/haar/hem beloofd dat verdachte en/of verdachtes mededader(s) hen/haar/hem 
       naar een veilige plaats zou(den) brengen en/of 
      -hen/haar/hem niet verteld welk soort werkzaamheden zij/hij zou(den) moeten gaan verrichten en/of 
      -in Nigeria onderworpen of doen of laten onderwerpen aan voodoopraktijken en/of  hen/haar/hem (in dat kader) 
       gezegd dat zij een (groot) geldbedrag diende(n) af te dragen en/of
      -voor hen/haar/hem de kosten voor de reis per vliegtuig naar Nederland of enige andere bestemming binnen 
       Europa betaald waardoor er een verplichting tot terugbetaling aan verdachte en/of verdachtes mededader(s) 
       ontstond en/of 
      -hen/haar/hem per Nederlands vliegtuig vervoerd en/of doen vervoeren naar Nederland en/of enige andere 
       bestemming binnen Europa en/of
      -hen/haar/hem in Nederland uit de opvang voor asielzoekers, waarin zij/hij waren/was geplaatst, vervoerd of 
       doen of laten vervoeren of overbrengen naar door verdachte en/of verdachte mededader(s) opgegeven plaatsen 
       in Nederland en/of ondergebracht in een of meer woningen, zulks terwijl bedoelde perso(o)n(en) geen 
       Nederlands spraken of begrepen en/of geen middelen van bestaan had/(den) en/of geen officiële 
       identiteitspapieren bezat(en) en/of
      -hen/haar/hem (vervolgens) naar een of meer andere landen binnen Europa vervoerd of doen of laten vervoeren 
       of overbrengen teneinde hen/haar/hem daar tot prostitutie te brengen;
      (273a lid 1onder 1e, vernummerd tot 273f lid 1onder 1e, Wetboek van Strafrecht)
    
    
    Feit 2 subsidiair:
    
    
      hij in of omstreeks de periode van 1 januari 2006 tot en met 24 oktober 2007 te Deventer en/of Assen en/of 
      Zeegse en/of Baexem en/of Amsterdam en/of Oisterwijk en/of Middelburg en/of elders in Nederland en/of in België en/of Frankrijk en/of Spanje en/of Italië en/of Engeland en/of  Duitsland en/of elders in Europa, tezamen 
      en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen, meermalen, althans eenmaal, (telkens) een of meer 
      anderen, te weten 
              -[slachtoffer 13]I en /of [slachtoffer 14] (-beiden- zaaksdossier 3) en/of  
      	-[slachtoffer 20] en/of [slachtoffer 21] (-beiden- zaaksdossier 6) en/of 
      -[slachtoffer 1] en/of [slachtoffer 14][slachtoffer 48] en/of [slachtoffer 23] (ook [slachtoffer 23] 
       genoemd) en/of [slachtoffer 24] en/of  [benadeelde 1] en/of een persoon die "[slachtoffer 25]" wordt genoemd
       (-allen- zaaksdossier 8) en/of 
      -[slachtoffer 35] en/of [slachtoffer 36] en/of  [slachtoffer 37] en/of [slachtoffer 38] (-allen- zaaksdossier 14) en/of
      -[slachtoffer 39] (zaaksdossier 15) en/of
      -[slachtoffer 50] (zaaksdossier 17),
      a. behulpzaam is geweest bij het zich verschaffen van toegang tot of doorreis door Nederland, een andere lidstaat van de Europese Unie, IJsland,  Noorwegen, in elk geval een staat die is toegetreden tot het op 15 
          november 2000 te New York totstandgekomen Protocol tegen de smokkel van migranten over land, over de 
          zee en in de lucht, tot aanvulling van het op 15 november 2000 te New York totstandgekomen Verdrag 
          tegen transnationale georganiseerde misdaad, of hen daartoe gelegenheid, middelen of inlichtingen heeft 
      verschaft, terwijl verdachte wist of ernstige redenen had te vermoeden dat die toegang of die doorreis wederrechtelijk was,  (art. 197a lid 1 WvSr)
             en/of
      b.   uit winstbejag behulpzaam is geweest bij het zich verschaffen van verblijf in Nederland of een andere lidstaat 
       van de Europese Unie, IJsland, Noorwegen, in elk geval een staat die is toegetreden tot het op 15 november
             2000 te New York totstandgekomen Protocol tegen de smokkel van migranten over land, over de zee en in 
             de lucht, tot aanvulling van het op 15 november 2000 te New York totstandgekomen Verdrag tegen 
             transnationale georganiseerde misdaad, en/of die persoon/personen daartoe gelegenheid en/of middelen 
             en/of inlichtingen heeft verschaft terwijl verdachte en/of verdachtes mededader(s) (telkens) wist(en) of 
             ernstige redenen had(den) te vermoeden dat dit verblijf wederrechtelijk was,
              (art. 197a lid 2 WvSr)
      immers heeft/hebben verdachte en/of verdachtes mededader(s) toen aldaar al dan niet in vereniging en/of al dan 
      niet uit winstbejag genoemde personen of een of meer van hen vanuit Nigeria naar Nederland vervoerd of doen of laten vervoeren en/of (door het verstrekken van vliegtickets) gelegenheid gegeven naar Nederland te reizen en/of die persoon/personen voorzien of doen of laten voorzien van informatie en/of middelen en/of van (een) vals(e) of vervalst(e) paspoort(en) en/of identiteitspapieren en/of  (vervolgens) (in Nederland, nadat die persoon/personen zonder toestemming of medeweten van de bevoegde instanties uit de opvang voor asielzoekers waren vertrokken) die persoon/personen vervoerd of doen of laten vervoeren en/of die persoon/personen onderdak verschaft dan wel daarbij bemiddeld en/of die persoon/personen voorzien (een) vals(e) of vervalst(e) paspoort(en) en/of identiteitspapieren en/of die persoon/personen doen of laten reizen vanuit Nederland naar België en/of Frankrijk en/of Spanje en/of Italië en/of Noorwegen en/of Duitsland en/of enig ander land binnen de Europese Unie, en dusdoende daarvan een beroep of gewoonte heeft/hebben gemaakt;
    
    
    Feit 3:
    
    
      hij in of omstreeks de periode van 1 januari 2006 tot en met 24 oktober 2007 te Deventer en/of Middelburg en/of Amsterdam en/of Eindhoven en/of elders in Nederland en/of Duitsland en/of België en/of Frankrijk en/of Italië en/of Spanje en/of Engeland en/of Duitsland en/of  Nigeria, tezamen en in vereniging met een ander of anderen, althans alleen,
      heeft deelgenomen aan een organisatie, waarvan, behalve verdachte, ook [medeverdachte 19] en/of [medeverdachte 3] en/of [medeverdachte 5] en/of [medeverdachte 4] en/of  [naam][medeverdachte 1] en/of [medeverdachte 6] en/of [medeverdachte 2] en/of [medeverdachte 7] en/of [medeverdachte 8] en/of  [medeverdachte 10] en/of  [medeverdachte 11] en/of [medeverdachte 12] en/of [medeverdachte 13] en/of [medeverdachte 14] en/of [medeverdachte 15] ( "[medeverdachte 15]" ) en/of [medeverdachte 16] en/of [medeverdachte 17] en/of  [medeverdachte 18] ( "[medeverdachte 18]" ) deel uitmaakte(n) en welke organisatie tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven, te weten:
      - het (telkens) plegen van mensenhandel (art.273a/273fWvSr);
      - het (telkens) plegen van mensensmokkel (art. 197a WvSr);
      - het (telkens) plegen van het vervalsen van reisdocumenten (art.231 WvSr);
      - het (telkens) plegen van valsheid in geschrifte (art. 225 WvSr);
      - het (telkens) plegen van onttrekking van een minderjarige aan het wettig gezag/bevoegd opzicht (art. 279  
        WvSr).  
      (art. 140 WvSr).
    
    
    
    Indien in de tenlastelegging taal- en/of schrijffouten voorkomen, zijn deze verbeterd. De verdachte is daardoor niet geschaad in de verdediging.
    
    Algemeen
    
    Omwille van de leesbaarheid zal in dit arrest medeverdachte [medeverdachte 19] ook wel worden aangeduid als [medeverdachte 19] en de medeverdachten [medeverdachte 3], [medeverdachte 4] en [medeverdachte 2] als [medeverdachte 3], [medeverdachte 4] en [medeverdachte 2]. 
    
    Uitleg van de tenlastelegging
    
    Het hof legt de tenlastelegging van feit 2 aldus uit dat indien ten aanzien van geen enkel persoon genoemd onder 2 primair sprake is van mensenhandel pas aan de beoordeling van het subsidiair ten laste gelegde mensensmokkel kan worden toegekomen.  
    
    Overwegingen met betrekking tot het bewijs
    
    
      Verweer met betrekking tot bewijsuitsluiting in verband met het verhoorprotocol
      Voor zover de door de verdediging uitgeoefende kritiek op het verhoorprotocol niet leidt tot de beoogde niet ontvankelijkheid van het openbaar ministerie in de vervolging, bepleit de verdediging bewijsuitsluiting ten aanzien van alle aangiftes die verkregen zijn met toepassing van het verhoorprotocol.
      Het hof ziet in de gang van zaken met betrekking tot de ontwikkeling, de inzet alsmede de gebruikmaking van het verhoorprotocol ook geen aanleiding om verklaringen die zijn afgelegd door vermeende slachtoffers integraal uit te sluiten van het bewijs als sanctie in de zin van artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering. In die zin worden de daartoe strekkende verweren dan ook door het hof verworpen.
      Resteert de vraag of uit een oogpunt van betrouwbaarheid de afgelegde verklaringen wel voor het bewijs kunnen worden gebezigd. 
      Het hof is zich bewust dat het inschakelen van derden voorafgaande aan de verhoren het risico meebrengt dat vermeende slachtoffers niet overeenkomstig de waarheid verklaren bij de politie omdat zij door die derden - bewust dan wel onbewust - beïnvloed worden. Zo is niet denkbeeldig dat door kennisneming van de ervaringen van anderen bij de vermeende slachtoffers de indruk wordt gewekt dat zij dienovereenkomstig moeten verklaren. Om die reden is het noodzakelijk in dergelijke gevallen een protocol op te stellen, de in te schakelen derden duidelijk te instruëren en controle achteraf zoveel mogelijk te waarborgen. 
      Daarbij komt dat uit onderzoek is vastgesteld dat -in strijd met het verhoorprotocol- door de dominee op eigen initiatief verslagen van gesprekken met vermeende slachtoffers zijn verzonden aan politieambtenaren. Het openbaar ministerie heeft erkend dat deze handelwijze in strijd is geweest met het verhoorprotocol en niet had mogen voorkomen. Tevens benadrukt het openbaar ministerie, ook in hoger beroep bij monde van de advocaat-genraal, dat van die verslagen op geen enkele wijze gebruik is gemaakt. Deze 'geruststelling' kon de rechtbank -zo blijkt uit de hierboven aangehaalde onderdelen van het vonnis- echter niet overtuigen. Het hof acht het, alles afwegend, evenwel geenszins waarschijnlijk of aannemelijk dat het verzenden van die gespreksverslagen door de dominee naar de politie de vrijheid van de vrouwen/aangeefsters om naar waarheid te verklaren heeft beïnvloed. Ten overvloede wordt opgemerkt dat verdachte in dit verband geen rechten kan ontlenen aan het feit dat de dominee uit hoofde van zijn ambt tot geheimhouding verplicht is en als getuige verschoningsgerechtigde was. Wel is van belang op te merken dat de status van verschoningsgerechtigde van invloed kan zijn op de mogelijkheid van de verdediging - en ook de rechter - om de gang van zaken rond het verhoorprotocol te toetsen, in zoverre van invloed kan zijn bij het vaststellen van de bewijswaarde van de nadien verkregen aangiftes/verklaringen van de vermeende slachtoffers.
      Terecht heeft de rechtbank overwogen dat in het kader van het doen van aangifte van mensenhandel aan vermeende slachtoffers van mensenhandel de zogenaamde B9-procedure en de gevolgen daarvan dienen te worden uitgelegd door een opsporingsambtenaar. Ook de advocaat-generaal heeft daar in hoger beroep nog eens uitdrukkelijk op gewezen. Dat die verplichting bestaat, betekent echter niet dat het bieden van die mogelijkheid niet van invloed kan zijn op de inhoud van de verklaringen die door het vermeende slachtoffer wordt afgelegd. Dit klemt te meer nu is gebleken dat in het onderhavige onderzoek de ervaringsdeskundige in de gesprekken met slachtoffers uitvoerig heeft stilgestaan bij de B9-procedure, met name bij de gevolgen indien de vermeende slachtoffers niet voor die procedure in aanmerking zouden komen.
      Zoals hierboven is overwogen kunnen de geconstateerde tekortkomingen gevolgen hebben voor de beoordeling van de betrouwbaarheid van de in deze zaak door vermeende slachtoffers afgelegde verklaringen. Ten aanzien van elk individueel slachtoffer zal moeten worden onderzocht of de afgelegde verklaring(en) de toets van betrouwbaarheid kan/kunnen doorstaan. Dit onderzoek is door het hof gedurende de beraadslaging nauwgezet verricht. Het resultaat van dit onderzoek is dat het hof de afgelegde verklaringen niet op alle punten betrouwbaar acht. Met name waar in de verklaringen wordt gerept over het toepassen van voodoorituelen kan niet worden vastgesteld of deze verklaringen overeenkomstig de waarheid zijn, dan wel slechts zijn afgelegd omdat in de voorgesprekken met derden voodoo uitdrukkelijk en bij herhaling aan de orde is gebracht. Daarnaast blijkt de toepassing van voodoo ook onvoldoende uit andere bewijsmiddelen. Dit leidt ertoe dat het hof tot deelvrijspraken komt van die onderdelen van de tenlastelegging die zien op voodoopraktijken. Voor het overige zal het hof slechts die delen van de verklaringen van aangeefsters gebruiken waarvan het de overtuiging heeft bekomen dat die betrouwbaar zijn, hetzij omdat onwaarschijnlijk is dat die verklaringen slechts zijn afgelegd ten gevolge van beïnvloeding door derden, hetzij omdat die verklaringen passen bij en/of voldoende steun vinden in andere bewijsmiddelen. 
    
    
    
      Overweging met betrekking tot de zogenoemde 8ste verklaring [medeverdachte 2]
      De verdediging heeft - kort samengevat en zakelijk weergegeven - betoogd dat de achtste verklaring van [medeverdachte 2] (hierna verder te noemen: [medeverdachte 2]), gedateerd 11 februari 2008, moet worden uitgesloten van het bewijs nu deze verklaring onder druk van beloften en dreigementen tot stand is gekomen. Verder kan de gang van zaken tijdens en voorafgaande aan het verhoor niet goed worden gecontroleerd, omdat in het proces-verbaal van getuigenverhoor sprake is van ernstige onherstelbare gebreken in de zin van artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering.
    
    
    
      Uit de bewoordingen en de geschiedenis van de totstandkoming van art. 359a van het Wetboek van Strafvordering alsmede uit het systeem van de wet volgt dat aan de toepassing van dit artikel beperkingen zijn gesteld. 
      Art. 359a van het Wetboek van Strafvordering heeft uitsluitend betrekking op onherstelbare vormverzuimen. Ingeval het vormverzuim is hersteld of alsnog kan worden hersteld, is deze bepaling niet van toepassing. Blijkens de hiervoor aangehaalde Memorie van Toelichting moet de rechter zoveel mogelijk naar zulk herstel van het verzuim streven. 
    
    
    
      Indien binnen bovenstaande grenzen sprake is van een vormverzuim en de rechtsgevolgen daarvan niet uit de wet blijken, moet de rechter beoordelen of aan dat vormverzuim enig rechtsgevolg dient te worden verbonden en, zo ja, welk rechtsgevolg dan in aanmerking komt. Daarbij dient hij rekening te houden met de in het tweede lid van art. 359a van het Wetboek van Strafvordering genoemde factoren. Het rechtsgevolg zal immers door deze factoren, "het belang dat het geschonden voorschrift dient", "de ernst van het verzuim" en "het nadeel dat daardoor wordt veroorzaakt" moeten worden gerechtvaardigd. 
      Indien het niet de verdachte is die door de niet-naleving van het voorschrift is getroffen in het belang dat de overtreden norm beoogt te beschermen, in de te berechten zaak als regel geen rechtsgevolg zal behoeven te worden verbonden aan het verzuim. 
    
    
    
      Bewijsuitsluiting kan uitsluitend aan de orde komen indien het bewijsmateriaal door het verzuim is verkregen, en komt in aanmerking indien door de onrechtmatige bewijsgaring een belangrijk (strafvorderlijk) voorschrift of rechtsbeginsel in aanzienlijke mate is geschonden. 
      Art. 359a van het Wetboek van Strafvordering is niet van belang voor vormverzuimen waardoor de betrouwbaarheid van het aldus verkregen onderzoeksmateriaal wezenlijk is beïnvloed. Dan zal het onderzoeksmateriaal immers reeds om die reden door de rechter buiten beschouwing worden gelaten. 
    
    
    
      Moet er met betrekking tot de verklaring in kwestie gesproken worden van een vormverzuim als bedoeld in artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering?
      [medeverdachte 2] is acht keer door de politie gehoord. In haar eerste, tweede, zesde  en gedeeltelijk in haar zevende verhoor heeft [medeverdachte 2] antwoord gegeven op aan haar gestelde vragen. In de derde tot en met vijfde verhoren heeft [medeverdachte 2] zich beroepen op haar zwijgrecht.  
      In haar tweede verhoor op 27 januari 2008 heeft [medeverdachte 2] aan de hand van foto's enkele verdachten herkend en zij heeft verklaard zij dat zij in totaal viermaal een ticket voor anderen heeft gekocht, tweemaal in opdracht van [medeverdachte 19] en tweemaal in opdracht van vrienden van [medeverdachte 19]. In het zevende verhoor heeft [medeverdachte 2] verklaard over haar eigen rol, namelijk dat zij wel eens tickets kocht in opdracht van [medeverdachte 19]. Als [medeverdachte 19] dat vroeg dacht zij er niet over na en zij kocht de tickets. Zij kreeg daar geen geld voor.
    
    
    In haar achtste verhoor op 11 februari 2008 heeft [medeverdachte 2] een uitgebreide en gedetailleerde verklaring per zaaksdossier afgelegd. Dit gebeurde blijkens het proces-verbaal veelal aan de hand van foto's van slachtoffers en tapgesprekken. Ook heeft [medeverdachte 2] verklaard dat zij van [medeverdachte 19] had gehoord dat alle meisjes bestemd waren voor de prostitutie en dat zij hierover ook met enkele meisjes had gesproken. Het door de opsporingsambtenaren op ambtseed c.q. ambtsbelofte opgestelde proces-verbaal is ondertekend door [medeverdachte 2].
    
    
      [medeverdachte 2] heeft bij de rechter-commissaris op 1 september 2008 als getuige verklaard dat haar achtste verklaring onder druk tot stand is gekomen. [medeverdachte 2] heeft verklaard dat zij aannam dat de verklaring die zij op 11 februari 2008 heeft afgelegd de verklaring was die de politie wilde horen. Over de zaak inhoudelijk wilde [medeverdachte 2] bij de rechter-commissaris geen vragen beantwoorden. 
      Op 3 april 2009 is [medeverdachte 2] in het kader van een videoconferentie opnieuw door de rechter-commissaris gehoord. Bij die gelegenheid heeft [medeverdachte 2] verklaard dat zij in het verhoor half de waarheid heeft verklaard en half heeft gelogen. [medeverdachte 2] heeft verklaard dat zij niet wist dat de meisjes in de prostitutie gingen werken. [medeverdachte 2] heeft verklaard dat de politieagenten haar onder druk hebben gezet en dat zij heeft verklaard wat zij wilden horen.
      In de fase van het hoger beroep is [medeverdachte 2] als getuige op 16 maart 2011 opnieuw in het kader van een videoconferentie gehoord door een gedelegeerd raadsheer-commissaris. Tijdens dit verhoor heeft [medeverdachte 2] zich integraal beroepen op haar verschoningsrecht.
    
    
    Het hof merkt op dat [medeverdachte 2] bij de rechter-commissaris verklaart dat zij in het achtste verhoor ten gevolge van de druk een gedeeltelijk onware verklaring heeft afgegeven, maar niet dat het proces-verbaal een onvolledige of onjuiste weergave zou vormen van hetgeen zij vervolgens verklaard heeft.   
    
    De twee bij het achtste verhoor van [medeverdachte 2] betrokken verbalisanten zijn door de rechter-commissaris en ter terechtzitting gehoord over de inhoud en duur van het inleidend gesprek, de wijze van stellen van vragen, de gemoedstoestand van [medeverdachte 2] voorafgaande en tijdens het verhoor, het overleg met de raadsman en de onderbrekingen van het verhoor. De twee verbalisanten hebben daar uitgebreid over verklaard. Verbalisanten hebben ontkend dat er aan [medeverdachte 2] beloften zijn gedaan of dat zij op oneigenlijke wijze onder druk is gezet.
    
    De verdediging heeft aangevoerd dat door de gebrekkige wijze van vastlegging van het proces-verbaal van verhoor niet meer kan worden gecontroleerd op welke wijze het verhoor heeft plaatsgevonden. De betrouwbaarheid van de verklaring kan daardoor niet meer worden vastgesteld op grond waarvan de achtste verklaring van [medeverdachte 2] moet worden uitgesloten van het bewijs.
    
    Het hof overweegt terzake als volgt en maakt daarbij onderscheid tussen de weergave in het proces-verbaal van het inleidend gesprek voorafgaande aan het eigenlijke verhoor en de weergave van het zaaksinhoudelijke deel van het verhoor.
    
    Voor zover de verweren betrekking hebben op de volledigheid of juistheid van het zaaksinhoudelijke deel van het proces-verbaal, verwerpt het hof die verweren nu noch [medeverdachte 2], noch de verbalisanten bij de rechter-commissaris hebben verklaard dat het proces-verbaal een onvolledige of onjuiste weergave zou zijn van de verklaring die [medeverdachte 2] heeft afgelegd. De verweren missen op dat punt een feitelijke grondslag.
      
    
      [medeverdachte 2] heeft bij de rechter-commissaris over het inleidende gesprek verklaard dat zij een gedeeltelijk onware verklaring heeft afgelegd, omdat haar tijdens het aan verhoor voorafgaande inleidende gesprek beloften zijn gedaan en is verteld dat als zij niet mee zou werken zij negen jaar gevangenisstraf zou krijgen. 
      De weergave van het inleidende gesprek in het proces-verbaal is op dit punt slechts onvolledig indien en voor zover [medeverdachte 2] inderdaad beloften zijn gedaan of zij inderdaad op ongeoorloofde wijze onder druk is gezet. Het hof zal dan ook thans aandacht besteden aan de vraag of aannemelijk is geworden dat [medeverdachte 2] onder ongeoorloofde druk of beloften heeft verklaard.
    
    
    Op het moment dat het gewraakte verhoor plaatsvond zat [medeverdachte 2] al enkele weken vast. Zij kon haar verzorgende taak als moeder van de twee jonge kinderen daardoor niet vervullen. Ongetwijfeld heeft die situatie grote druk op haar gelegd, maar dat was een vorm van druk die in de regel eigen is aan verhoren in een detentiesituatie. Het hof is van oordeel dat niet kan worden gezegd dat door alleen al ten gevolge van het feit dat [medeverdachte 2] zich in detentie bevond -ook niet in haar specifieke situatie als moeder van twee zeer jonge kinderen die in Frankrijk waren achtergebleven - haar verklaring niet meer in vrijheid is afgelegd.
    
    
      Ten aanzien van de eventueel op [medeverdachte 2] uitgeoefende druk staat voorop dat het een politieambtenaar niet is toegestaan om aan een verdachte mededelingen te doen die de strekking hebben van de verdachte een verklaring te verkrijgen waarvan niet gezegd kan worden dat deze in vrijheid is afgelegd. 
      Zowel verbalisant [verbalisant 2] als verbalisant [verbalisant 1] hebben bij de rechter-commissaris ontkend dat in het inleidende gesprek voorafgaande aan het verhoor beloften zijn gedaan en dreigementen zijn geuit. 
      Dat aan [medeverdachte 2] door de verbalisanten beloften zijn gedaan of dat zij anderszins op onaanvaardbare wijze in het aan het achtste verhoor voorafgaande inleidende gesprek onder druk zou zijn gezet acht het hof niet aannemelijk geworden. De enkele verklaring van [medeverdachte 2] bij de rechter-commissaris daaromtrent acht het hof onvoldoende. 
      Overige omstandigheden waaruit zou kunnen volgen dat [medeverdachte 2] beloften zijn gedaan dan wel oneigenlijk door verbalisanten onder druk is gezet blijken niet uit het dossier
    
    
    Er is derhalve geen sprake van enig vormverzuim als bedoeld in artikel 359a van het Wetboek van Strafvordering, zodat sanctionering in de vorm van niet-ontvankelijk verklaring van het openbaar ministerie, bewijsuitsluiting van de verklaring of strafvermindering niet aan de orde komt.
    
    
      Met betrekking tot de vraag of de verklaring van [medeverdachte 2] betrouwbaar is, overweegt het hof dat de door [medeverdachte 2] afgelegde en ondertekende en op ambtseed c.q. ambtsbelofte opgemaakte achte verklaring steun vindt in:
      - de tweede en zevende verklaring van [medeverdachte 2] voor wat betreft het regelen van tickets voor [medeverdachte 19] en de herkenning van [medeverdachte 19]; 
      - tapverslagen en verklaringen van meisjes die via haar naar Spanje of Italië zijn gereisd. 
      Gelet op de inhoud van deze stukken acht het hof de achtste verklaring van [medeverdachte 2] betrouwbaar. 
    
    
    Het hof verwerpt de verweren en acht de achtste verklaring van [medeverdachte 2] bruikbaar voor het bewijs. 
    
    Gebruik verklaringen niet getraceerde getuigen
    
    Het hof is van oordeel dat het door verdachte gevoerde verweer strekkende tot vrijspraak van het tenlastegelegde wordt weerlegd door de gebezigde bewijsmiddelen, zoals deze in de aanvulling op dit arrest zijn opgenomen. Het hof heeft geen reden om aan de juistheid en betrouwbaarheid van de inhoud van die bewijsmiddelen te twijfelen.
    
    
      Bewijsoverwegingen met betrekking tot feit 1 en 2 primair: 
      Er is geen bewijs voor het ten laste gelegde verwijt dat verdachte op enigerlei wijze betrokken is geweest bij dan wel wetenschap heeft gehad van het gebruik van voodoo om meisjes in Nigeria onder druk te zetten om in de prostitutie te gaan werken. Evenmin is er bewijs dat verdachte wetenschap heeft gehad van of betrokken is geweest bij de daadwerkelijke uitbuiting van de meisjes in het buitenland door hun madams. 
    
    
    Dat betekent echter niet dat verdachte zich niet schuldig heeft gemaakt aan mensenhandel. 
    
    De meisjes die in de bewezenverklaring worden genoemd bevonden zich allen in een kwetsbare positie. De meisjes die uit Nigeria naar Nederland zijn gereisd hebben allen asielaanvragen ingediend en zijn in asielzoekerscentra (AZC's) geplaatst. Zij hadden of telefoonnummers bij zich of zij hebben in Nederland op enigerlei wijze vernomen wie zij moesten bellen. Allen zijn vervolgens verdwenen uit het AZC. Verdachte heeft verklaard dat hij had vernomen dat de meeste meisjes wisten dat het niet de bedoeling was om in Nederland te blijven, maar dat zij met behulp en op aanwijzing van andere personen moesten doorreizen naar andere Europese landen. Nu verdachte wist dat de betrokken meisjes asielaanvragen in Nederland hadden ingediend, wist hij ook dat de meisjes geen verblijfstitel in die andere Europese landen hadden. Zij bevonden zich derhalve in een kwetsbare en afhankelijke toestand. Nu verdachte wetenschap had van die situatie  en omdat hij tevens wist dat zij bestemd waren voor de prostitutie in een land waarvan hij eveneens wist dat zij daar geen rechtmatig verblijf hadden en hij ervoor heeft gezorgd dat de meisjes op hun eindbestemming arriveerden door contacten te onderhouden tussen de meisjes en diegenen die hen naar het buitenland zouden brengen, had verdachte het oogmerk van uitbuiting van deze meisjes, zoals is bedoeld in hetgeen ten laste is gelegd onder 1 en 2 primair.  
    
    Hieronder wordt per meisje uiteengezet waaruit de betrokkenheid van verdachte bij de verdwijning blijkt. 
    
    De vraag of sprake is van een leeftijd van 18 jaar of jonger van de meisjes genoemd onder feit 1 heeft het hof niet enkel beoordeeld op de opgegeven leeftijd door de meisjes, nu het hof dit niet overtuigend acht, maar ook op grond van het leeftijdsonderzoek van de IND. Dit leeftijdsonderzoek heeft niet overtuigend aangetoond dat de meisjes minderjarig zijn. Als gevolg hiervan zal het hof de desbetreffende meisjes aanmerken als meerderjarig.   
    
    
      [slachtoffer 2], [slachtoffer 14], [slachtoffer 13] en [slachtoffer 20]:
      Verdachte is, nadat hij als asielzoeker Nederland is binnengekomen, geplaatst in het AZC te Baexum. Aldaar heeft hij contacten onderhouden met [medeverdachte 3] uit Engeland. Meerdere meisjes uit Nigeria, die ook in het AZC te Baexum werden geplaatst - onder wie [slachtoffer 2], [slachtoffer 20], [slachtoffer 14] en [slachtoffer 13] - hebben gebruik gemaakt van de mobiele telefoon van verdachte om met medeverdachte [medeverdachte 3] te bellen over het vervolg van hun reis. De meisjes kregen vervolgens het telefoonnummer van [medeverdachte 19], die verdachte kent als [naam]. Verdachte heeft zelf verklaard dat hij via het tweede meisje dat zijn telefoon gebruikte om [medeverdachte 3] te bellen te weten kwam dat de meeste meisjes bestemd waren om in de prostitutie te werken in Italië. Uit de verklaring van verdachte blijkt dat [slachtoffer 2] en [slachtoffer 20] in ieder geval na het tweede meisje gebruik hebben gemaakt van de telefoon van verdachte. [slachtoffer 2] maakte met [medeverdachte 3] tevens afspraken omtrent de verdwijning van [slachtoffer 13] en [slachtoffer 14]. 
      Verdachte heeft voorts verklaard dat hij tijdens de gesprekken die hij en de meisjes met [medeverdachte 3] en [medeverdachte 19] hadden, hoorde hoe de meisjes moesten vertrekken en vervolgens dienden te reizen naar degenen die hen op zouden halen. 
      Bij verdachte bestond derhalve wetenschap dat [slachtoffer 2], [slachtoffer 13], [slachtoffer 14] en [slachtoffer 20] bestemd waren voor de prostitutie in een ander land. 
    
    
    Het verweer van de raadsvrouw dat verdachte vrijgesproken dient te worden van medeplegen van mensenhandel ten aanzien van [slachtoffer 2], [slachtoffer 13] en [slachtoffer 14], omdat [slachtoffer 2] ten overstaan van de rechter-commissaris heeft ontkend dat zij gebruik maakte van de telefoon van verdachte, wordt verworpen. Verdachte heeft zelf verklaard dat zij gebruik maakte van zijn telefoon. Verdachte heeft zijn eigen verklaring niet gemotiveerd betwist. Het hof heeft ook overigens geen reden om aan de verklaring van verdachte te twijfelen, zodat deze bruikbaar is voor het bewijs.  
      
    
      [slachtoffer 35] en [slachtoffer 36]:
      Verdachte heeft verklaard dat hij van [medeverdachte 11] het meisje [slachtoffer 35] overgedragen heeft gekregen te Delft.  Mede gelet op hetgeen [medeverdachte 11] heeft verklaard acht het hof bewezen dat [slachtoffer 35] door verdachte op verzoek van [medeverdachte 3] naar medeverdachte [medeverdachte 4] in Amsterdam is gebracht. Dit heeft zich afgespeeld in april en juli 2007. [slachtoffer 36] is een week later door verdachte op verzoek van [medeverdachte 11] uit Leeuwarden gehaald en naar [medeverdachte 11] gebracht.  
      Verdachte heeft verklaard dat hij in 2006 al wist dat veel Nigeriaanse meisjes niet bestemd waren om hier te blijven. Verdachte wist dat zij contact opnamen met [medeverdachte 3] teneinde door te kunnen reizen naar hun bestemming in een ander Europees land na hun verdwijning uit het asielzoekerscentrum. Verdachte wist ook dat [medeverdachte 11] met betrekking tot [slachtoffer 35] handelde in opdracht van [medeverdachte 3]. Nu [medeverdachte 11] hem een week later weer vroeg een meisje met hem mee te laten reizen, had verdachte ook ten aanzien van dat meisje ([slachtoffer 36]) tenminste voorwaardelijk opzet op medeplegen van mensenhandel.  
    
    
    
      [slachtoffer 33]:
      Verdachte heeft een meisje, van wie hij aanvankelijk dacht dat zij in het AZC te Hoogeveen verbleef, maar die onderdak bleek te hebben in het AZC Roggeveen te Amsterdam, op verzoek van [medeverdachte 3] opgehaald en naar [medeverdachte 4] gebracht. De verklaring van verdachte wordt ondersteund door de gegevens van zijn mobiele telefoon die aantonen dat hij op 11 augustus 2007 in Hoogeveen en in Amsterdam is geweest. Hiervoor heeft hij geld ontvangen.
      Het hof acht wettig en overtuigend bewezen dat het meisje dat verdachte naar [medeverdachte 4] heeft gebracht [slachtoffer 33] is. Zij belde verdachte vanuit een telefooncel vlak bij het AZC waar zij zat. Verdachte heeft ook verklaard dat hij haar uiteindelijk bij een telefooncel heeft getroffen. Nu [slachtoffer 33] is verdwenen op de dag dat verdachte per vergissing naar Hoogeveen reisde, is buiten redelijke twijfel dat dit meisjes [slachtoffer 33] was.   
      In combinatie met verdachtes eerdere verklaring dat hij reeds in 2006 wist dat personen die op verzoek van [medeverdachte 3] reisden naar het buitenland gingen voor de prostitutie, is medeplegen van mensenhandel bewezen. 
    
    
    Bewijsoverweging met betrekking tot feit 3 (criminele organisatie)
    
    Aan verdachte wordt onder 3 ten laste gelegd het deelnemen aan een criminele organisatie. Uit de bewijsmiddelen blijkt dat er sprake is van een bepaald patroon bij het inreizen, de verdwijning en het doorreizen van de meisjes. Het openbaar ministerie stelt zich op het standpunt dat er sprake is van één organisatie die zowel het werven in Nigeria, het transport via Nederland en het uitbuiten in de prostitutie omvat. 
    
    In het dossier zijn aanwijzingen dat de meisjes in Nigeria worden geworven door verschillende personen die ogenschijnlijk niet met elkaar in enig organisatorisch verband staan. Ook lijkt er sprake van verschillende afnemers, die wel weer contact lijken te hebben met personen in Nigeria die bij de werving betrokken zijn. In het dossier zijn voorts aanwijzingen dat ook anderen dan de groep rond [medeverdachte 3] en [medeverdachte 19] zich bezig houden met het met onbekende bestemming laten vertrekken van meisjes vanuit asielzoekerscentra. Het beeld dat uit het dossier ontstaat, is niet het beeld van één organisatie die de keten van het begin tot het eind aanstuurt. 
    
    Wel kan worden gesproken van een organisatie rondom [medeverdachte 3] en [medeverdachte 19] die als een soort transportgroep in opdracht van diverse personen in Nigeria het vervoer van Nigeriaanse jonge mensen vanuit asielzoekerscentra naar (veelal) prostitutieondernemers in andere landen organiseert en daarvoor van de ontvanger betaald krijgt. De rol van [medeverdachte 19] is voornamelijk geweest het laten verdwijnen van meisjes uit de AZC's en het vervolgens organiseren van de reis naar het buitenland van de meisjes. Daarbij konden [medeverdachte 19] en [medeverdachte 3] gebruik maken van een vaste groep van personen, onder wie verdachte, die zorgden voor het leggen van contacten met de meisjes en die zorgden voor onderdak en vervoer/begeleiding van de Nigeriaanse jonge mensen. De coördinatie daarvan was in handen van [medeverdachte 19] en [medeverdachte 3]. Er was sprake van (meerdere) vaste opdrachtgevers/"leveranciers" en "afnemers". 
    
    Bewezenverklaring
    
    Door wettige bewijsmiddelen, waarbij de inhoud van elk bewijsmiddel -ook in onderdelen- slechts wordt gebezigd tot het bewijs van dat tenlastegelegde feit waarop het blijkens de inhoud kennelijk betrekking heeft, en waarin zijn vervat de redengevende feiten en omstandigheden waarop de bewezenverklaring steunt, heeft het hof de overtuiging verkregen en acht het hof wettig bewezen, dat verdachte het onder 1, 2 primair en 3 tenlastegelegde heeft begaan, met dien verstande, dat:
    
    
      Feit 1:
      hij in de periode van 3 juni 2006 tot en met 24 oktober 2007 in Nederland en in België en Frankrijk en Spanje en Italië en Engeland tezamen en in vereniging met anderen, 
    
    
    
      a.
      [slachtoffer 2], door misbruik van uit feitelijke omstandigheden voortvloeiend overwicht en/of door misbruik van een kwetsbare positie, heeft vervoerd en/of overgebracht en/of gehuisvest, met het oogmerk van uitbuiting van die [slachtoffer 2];
    
    
    en
    
    
      c.
      [slachtoffer 2] heeft mede genomen met het oogmerk die [slachtoffer 2] in een ander land ertoe te brengen zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling;
    
    
    immers hebben verdachte en/of verdachtes mededader(s) toen aldaar op verschillende tijdstippen, met voormeld oogmerk 
    
    voor wat betreft [slachtoffer 2]:
    
    
      -er voor gezorgd, dat die [slachtoffer 2] met onbekende bestemming vertrok
       uit de opvang, waarin zijn in  Nederland was geplaatst en/of daarbij contact opgenomen en
       onderhouden met een of meer van verdachtes mededaders en
      -die [slachtoffer 2] vervoerd en begeleid of doen begeleiden door 
        Nederland en haar gehuisvest of onderdak verschaft en haar verzorgd en
      -die [slachtoffer 2] naar België gebracht en ervoor gezorgd dat zij vandaar 
       via Parijs naar Italië is gereisd en aldaar is opgevangen en
      -die [slachtoffer 2] bewogen zich in Italië te prostitueren;
    
    
    2 primair:
    
    
      hij in de periode van 3 juni 2006 tot en met 24 oktober 2007 in Nederland en in België en Frankrijk en Spanje en Italië en Engeland, tezamen en in vereniging met een anderen, anderen, te weten
              -[slachtoffer 13]I en [slachtoffer 14] en  
      -[slachtoffer 20] en 
      -[slachtoffer 35] en [slachtoffer 36] en
      -[slachtoffer 50]
      telkens door misbruik van uit feitelijke omstandigheden voortvloeiend overwicht en/of door misbruik van een kwetsbare positie, heeft vervoerd, overgebracht en/of gehuisvest, met het oogmerk van uitbuiting van die 
      hierboven onder 2. genoemde personen door die personen tot prostitutie te brengen,
      immers heeft verdachte toen aldaar met verdachtes mededaders met voormeld oogmerk bedoelde personen  
      -hen in Nederland uit de opvang voor asielzoekers, waarin zij waren geplaatst, vervoerd of 
       doen of laten vervoeren of overbrengen naar door verdachte en/of verdachte mededader(s) opgegeven plaatsen 
       in Nederland en ondergebracht in een of meer woningen en
      -hen (vervolgens) naar andere landen binnen Europa vervoerd of doen of laten vervoeren of overbrengen teneinde hen daar tot prostitutie te brengen;
    
    
    Feit 3:
    
    
      hij in de periode van 3 juni 2006 tot en met 24 oktober 2007 in Nederland en België en Frankrijk en Italië en Spanje en Engeland heeft deelgenomen aan een organisatie, waarvan, behalve verdachte, ook [medeverdachte 19] en [medeverdachte 3] en [medeverdachte 4] en [medeverdachte 2] en [medeverdachte 11] deel uitmaakten en welke organisatie tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven, te weten:
      - het (telkens) plegen van mensenhandel;
      - het (telkens) plegen van mensensmokkel.
    
    
    Het hof acht niet bewezen hetgeen verdachte meer of anders is tenlastegelegd dan hierboven is bewezenverklaard, zodat deze daarvan behoort te worden vrijgesproken.
    
    Het hof acht niet wettig en overtuigend bewezen dat verdachte als medepleger betrokken is geweest bij de verdwijning andere personen dan genoemd in de bewezenverklaring. 
    
    
      In het bijzonder overweegt het hof nog dat verdachte weliswaar betrokken is geweest bij het vertrek uit het AZC van [slachtoffer 21], [slachtoffer 1] en [slachtoffer 39], maar deze personen betreffen allen jongens. Verdachte is verteld dat de Nigeriaanse meisjes in de prostitutie zouden belanden. 
      Deze verklaring acht het hof niet onverkort toepasbaar op de jongens die met behulp van verdachte reisden, omdat niet onaannemelijk is dat de jongens een andere functie zouden gaan vervullen in het land van bestemming, zoals de rol die verdachte (zelf ook asielzoeker) heeft vervuld in Nederland, te weten als contactpersoon voor de meisjes opdat zij het AZC en Nederland konden verlaten. 
    
    
    Omdat ten aanzien van sommige personen genoemd onder 2 primair wel mensenhandel is bewezen, is het hof niet toegekomen aan de vraag of de jongens zijn gesmokkeld.
    
    Strafbaarheid van het bewezenverklaarde
    
    
      het onder 1 en 2 primair bewezen verklaarde levert op:
      mensenhandel, terwijl het feit wordt gepleegd door twee of meer verenigde personen.
      meermalen gepleegd.
    
    
    
      het onder 3 bewezen verklaarde levert op:
      deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van misdrijven.
    
      
    Strafbaarheid van de verdachte
    
    Verdachte is strafbaar aangezien geen omstandigheid is gebleken of aannemelijk geworden die verdachte niet strafbaar zou doen zijn.
    
    Oplegging van straf en/of maatregel
    
    Verdachte is geboren op [1989]. De raadsvrouw heeft bepleit dat het  minderjarigenstrafrecht toegepast dient te worden, omdat verdachte tot 1 januari 2007 minderjarig was en het grootste deel van het verwijt dat verdachte wordt gemaakt ziet op de periode voor 1 januari 2007. Ook voor de feiten gepleegd na 1 januari 2007 moet het minderjarigenstrafrecht worden toegepast volgens de raadsvrouw.
    
    Het hof zal het meerderjarigenstrafrecht toepassen. Verdachte was ten tijde van een deel van de bewezen verklaarde gedragingen bijna achttien jaar oud. Een deel van het bewezenverklaarde is door verdachte begaan terwijl hij de leeftijd van achttien al had bereikt. Bovendien is verdachte inmiddels 23 jaar oud. Er zijn geen aanwijzingen die nopen tot de conclusie dat ondanks de leeftijd die verdachte inmiddels heeft het opleggen van een sanctie voor jeugdigen de voorkeur verdient. Het voorgaande leidt in samenhang met de ernst van de feiten tot toepassing van het meerderjarigenstrafrecht.
    
    Het hof heeft de op te leggen straf bepaald op grond van de aard en ernst van de feiten, de omstandigheden waaronder de feiten zijn begaan en de persoon van verdachte. Daarbij heeft het hof in het bijzonder het navolgende in aanmerking genomen.
    
    
      Verdachte heeft zich samen met anderen schuldig gemaakt aan mensenhandel gepleegd ten aanzien van 7 jonge vrouwen (ouder dan 18 jaar) uit Nigeria.
      Nadat zij uit Nederlands asielzoekerscentra waren verdwenen, zijn zij met behulp van verdachte en/of zijn medeverdachten, naar het buitenland gebracht, alwaar zij in de prostitutie moesten werken.  
    
    
    Door aldus te handelen heeft verdachte op mensonterende wijze misbruik gemaakt van jonge meisjes die in een vreemd land seksuele handelingen met derden dienden te ondergaan. 
    
    Voor het misdrijf mensenhandel bestaan voor de rechtspraak geen specifieke oriëntatiepunten ten behoeve van de bepaling van de strafmaat. Van enkele meisjes is bewezen dat zij ook daadwerkelijk in de prostitutie terecht zijn gekomen, mede door toedoen van verdachte. Blijkens hun verklaringen is sprake van veelvuldige afgedwongen seksuele handelingen die zij voor het financieel gewin van hun uitbuiters moesten ondergaan. De meisjes verkeerden mede door toedoen van verdachte in een seksuele slavernij.    
    
    Het hof neemt in aanmerking dat het oriëntatiepunt voor de strafmaat voor een eenmalige verkrachting 24 maanden gevangenisstraf is. Het hof neemt tevens in aanmerking dat verdachte heel jong was toen hij de feiten pleegde. 
    
    De vordering van de advocaat-generaal tot veroordeling van verdachte tot een gevangenisstraf voor de duur van 2 jaren doet geen recht aan de ernst van de feiten. Het hof is van oordeel dat voor deze feiten een gevangenisstraf voor de duur van 30 maanden op zijn plaats is. Het hof ziet geen aanleiding om de op te leggen gevangenisstraf te beperken tot de duur van het voorarrest of te volstaan met schuldigverklaring zonder strafoplegging, zoals de raadsvrouw heeft bepleit.  
    
    
      In eerste aanleg, noch in hoger beroep is binnen twee 2 jaar uitspraak gedaan. Er zal door het hof echter geen korting worden toegepast op de op te leggen staf. 
      Het betreft een zeer complexe zaak en er zijn meerdere getuigen gehoord op verzoek van verdachte, zodat de (geringe) overschrijding van (in totaal) vier maanden voor rekening van verdachte komt.   
    
    
    Vordering van de benadeelde partij [benadeelde 1] 
    
    De benadeelde partij heeft zich in eerste aanleg in het strafproces gevoegd met een vordering tot schadevergoeding. De vordering is bij het vonnis waarvan beroep niet-ontvankelijk verklaard. De benadeelde partij heeft zich in hoger beroep opnieuw gevoegd voor het bedrag van haar oorspronkelijke vordering.
    
    Verdachte is vrijgesproken van betrokkenheid bij mensenhandel gepleegd ten aanzien van [benadeelde 1]. Het hof is voorts van oordeel dat niet bewezen kan worden dat de criminele organisatie zoals die is bewezenverklaard handelingen heeft verricht met betrekking tot [benadeelde 1]. De benadeelde partij kan daarom in haar vordering niet worden ontvangen.
    
    
      Vordering van de benadeelde partij [benadeelde 2]
      De benadeelde partij heeft zich in eerste aanleg in het strafproces gevoegd met een vordering tot schadevergoeding. Bij het vonnis waarvan beroep heeft de rechtbank niet beslist op de vordering van de benadeelde partij. De benadeelde partij heeft zich in hoger beroep opnieuw gevoegd. 
    
    
    
      De benadeelde partij staat niet op de tenlastelegging van verdachte in feit 1 of  2. Met betrekking tot de vraag of verdachte aansprakelijk is voor haar schade vanwege zijn betrokkenheid bij de criminele organisatie, overweegt het hof als volgt.  
      De vordering van [benadeelde 2] heeft betrekking op werkzaamheden in de prostitutie en de gevolgen die zij daarvan heeft ondervonden. 
      Ingevolge artikel 51f, eerste lid, Sv kan degene die rechtstreeks schade heeft geleden door een strafbaar feit zich ter zake van zijn vordering tot schadevergoeding als benadeelde partij in het strafproces voegen. Van rechtstreekse schade is sprake indien iemand is getroffen in een belang dat door de overtreden strafbepaling wordt beschermd. De vordering van de benadeelde partij strekt tot vergoeding van de ten gevolge van de onder 3 ten laste gelegde en bewezen verklaarde deelname aan een criminele organisatie geleden schade. Deze strafbare gedraging, zoals neergelegd in 140 Sr, ziet op bescherming van de openbare orde. Nu de benadeelde partij niet is getroffen in dit belang dat met de overtreding van deze strafbepaling rechtstreeks wordt beschermd, is - naar het oordeel van het hof - geen sprake van schade die de benadeelde partij als rechtstreeks gevolg van het onder 3 bewezen verklaarde handelen heeft geleden. De benadeelde partij kan daarom niet in haar vordering worden ontvangen.
    
     
    Toepasselijke wettelijke voorschriften
    
    Het hof heeft gelet op de artikelen 57, 140, 273a (voor zover het betreft de periode voor 1 september 2006 en 273f (voor zover het betreft de periode na 1 september 2006) van het Wetboek van Strafrecht.
    
    Deze voorschriften zijn toegepast, zoals zij golden ten tijde van het bewezenverklaarde.
    
    
    BESLISSING
    
    Het hof:
    
    Vernietigt het vonnis waarvan beroep en doet opnieuw recht:
    
    Verklaart het openbaar ministerie niet ontvankelijk in de vervolging voor zover het strafbare feit en niet (mede) in Nederland is begaan en geen betrekking heeft op mensenhandel ten aanzien van personen die de leeftijd van achttien jaar nog niet heeft bereikt.
    
    Verklaart zoals hiervoor overwogen bewezen dat de verdachte het onder 1, 2 primair en 3 ten laste gelegde heeft begaan.
    
    Verklaart niet bewezen hetgeen de verdachte meer of anders is ten laste gelegd dan hierboven is bewezen verklaard en spreekt de verdachte daarvan vrij.
    
    Verklaart het onder 1, 2 primair en 3 bewezen verklaarde strafbaar, kwalificeert dit als hiervoor vermeld en verklaart de verdachte strafbaar.
    
    Veroordeelt de verdachte tot een gevangenisstraf voor de duur van 30 (dertig) maanden.
    
    Beveelt dat de tijd die door de verdachte vóór de tenuitvoerlegging van deze uitspraak in enige in artikel 27, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht bedoelde vorm van voorarrest is doorgebracht, bij de uitvoering van de opgelegde gevangenisstraf in mindering zal worden gebracht, voor zover die tijd niet reeds op een andere straf in mindering is gebracht.
    
    
    
      Vordering van de benadeelde partij [benadeelde 1] 
      Verklaart de benadeelde partij, [benadeelde 1], in haar vordering tot schadevergoeding niet-ontvankelijk.
    
    
    
      Vordering van de benadeelde partij [benadeelde 2]
      Verklaart de benadeelde partij, [benadeelde 2], in haar vordering tot schadevergoeding niet-ontvankelijk.
    
    
    
    
      Aldus gewezen door
      mr. L.T. Wemes, voorzitter,
      mr. G. Dam en mr. P. Greve, raadsheren,
      in tegenwoordigheid van mr. E.M. Mulder, griffier,
      en op 12 maart 2012 ter openbare terechtzitting uitgesproken.
    
    
    mr. Greve is buiten staat dit arrest mede te ondertekenen.