ECLI:NL:CRVB:1992:ZB3577, Centrale Raad van Beroep, 20-02-1992, BPW 86/79
Centrale Raad van Beroep — Uitspraak 
Datum: 1992-02-20 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht; Socialezekerheidsrecht

Samenvatting: Herziening ten nadele van; betekenis van gebrekkige voorbereiding oorspronkelijke beslissing.

BPW 1986/79
  
  U I T S P R A A K
  
  
  in het geding tussen:
  
  
    [klager], wonende te [woonplaats] (Oostenrijk), klager,
  
  en
  
  
    de Pensioen- en Uitkeringsraad, als rechtsopvolger van de Buitengewone
    Pensioenraad, verweerder.
  
  
  
  I. ONTSTAAN EN LOOP VAN HET GEDING
  
  
    De Buitengewone Pensioenraad - bedoeld in artikel 21 van de Wet
    buitengewoon pensioen 1940-1945, zoals die wet tot 1 juli 1990 luidde -
    heeft bij een in fotocopie aan deze uitspraak gehechte beslissing van 6
    juli 1984 verstaan:
    1. het aan klager bij beslissing van 13 augustus
    1975 verleende vermeerderd pensioen, gelet op
    artikel 42, eerste lid, oud, van de Wet
    buitengewoon pensioen 1940-1945, in te trekken;
    en
    2. hetgeen aan klager uit hoofde van de
    laatstgenoemde beslissing reeds is uitbetaald,
    terug te vorderen, gelet op artikel 42, vijfde
    lid, van de Wet buitengewoon pensioen 1940-1945.
  
  
  
    Een bezwaar dat klager tegen de beslissing van 6 juli 1984 indiende, heeft
    de Buitengewone Pensioenraad bij
    een beslissing van 7 oktober 1986, onder volledige handhaving van de
    beslissing waarvan bezwaar, afgewezen.
  
  
  
    Van de beslissing d.d. 7 oktober 1986 is Mr. A.J.L.J. Pfeil, advocaat en
    procureur te Maastricht, als gemachtigde van klager bij de Raad in beroep
    gekomen. In een aanvullend klaagschrift d.d. 14 mei 1987 (voorzien van
    bijlagen) is uiteengezet, waarom klager zich met de bestreden beslissing
    niet kan verenigen.
  
  
  
    Namens de Buitengewone Pensioenraad zijn bij brief van
    3 augustus 1988 nog een aantal gedingstukken en is onder dagtekening 17
    oktober 1988 een brief d.d. 28 september 1988 van de Stichting 1940-1945
    aan de Raad ingezonden.
  
  
  
    Medio 1989 zijn op verzoek van 's Raads fungerend voorzitter vanwege het
    Ministerie van Justitie het daar berustende PRA-dossier betreffende klager
    en vanwege het Arrondissementsparket te Maastricht het strafprocesdossier,
    rolnummer MK 275/83, ten name van klager, aan de Raad toegezonden.
  
  
  
    Het geding is behandeld ter terechtzitting van de Raad op 9 januari 1992.
    Aldaar is klager in persoon verschenen, bijgestaan door Mr. Pfeil voornoemd
    als zijn raadsman, terwijl verweerder - in dit geding als zodanig
    optredend ingevolge de Wet op de Pensioen- en Uitkeringsraad (Wet van 27
    juni 1990, Stb. 324) - zich heeft doen vertegenwoordigen door Mr. M.P.H.
    Nijhuis, werkzaam bij de Pensioen- en Uitkeringsraad.
  
  
  
  II. MOTIVERING
  
  De Raad ontleent aan de gedingstukken in de eerste plaats het volgende.
  
  
    In oktober 1974 heeft klager, die is geboren op 8 juni 1919, bij de
    toenmalige Buitengewone Pensioenraad (verder: BPR) een aanvraag ingediend
    om toekenning van buitengewoon pensioen uit eigen hoofde ingevolge de Wet
    buitengewoon pensioen 1940-1945 (hierna: de Wet).
  
  
  
    Onder dagtekening 3 maart 1975 heeft de Stichting 1940-1945 ten name van
    klager de in artikel 24, eerste lid, van de Wet bedoelde verklaring
    afgegeven. Deze verklaring houdt - overeenkomstig de verklaring van het
    bestuur van die stichting, distrikt Gelderland/Overijssel - in dat na
    onderzoek is komen vast te staan dat klager heeft behoord tot de deelnemers
    aan het verzet in de zin van de Wet en dat een omstandigheid als bedoeld in
    artikel 2, tweede lid, van de Wet niet aanwezig is; naar luid van dat
    voorschrift komen voor toekenning van buitengewoon pensioen niet in
    aanmerking zij, die zich tijdens de vijandelijke bezetting van het Rijk in
    Europa uit Nederlands nationaal oogpunt beschouwd onwaardig hebben
    gedragen. Bedoeld
    onderzoek had (samengevat) uitgewezen: dat klager vanwege de Duitse
    bezetter op 17 april 1941 te Beekbergen was gearresteerd; dat hij in het
    eerste Vrij Nederland-proces voor het Gericht des Marinebefehlhabers in den
    Niederlanden te Utrecht einde oktober 1941 wegens verboden wapenbezit was
    veroordeeld tot een tuchthuisstraf van een jaar en zes maanden; dat hij
    (evenwel) als Nacht und Nebel-gevangene, na ingesloten te zijn geweest in
    achtereenvolgens het kamp Amersfoort en het kamp Vught, in juni 1943 naar
    het het concentratiekamp Natzweiler werd gedeporteerd en van daaruit in
    september 1944 naar het concentratiekamp Dachau werd overgebracht in welk
    kamp hij, na in buitencommando's te hebben gewerkt, de bevrijding heeft
    meegemaakt.
  
  
  
    De BPR heeft bij een beslissing van 13 augustus 1975 aan klager met ingang
    van 1 november 1974 een (vermeerderd) buitengewoon pensioen ingevolge de
    Wet verleend, berekend naar een invaliditeit van blijvend 100%. Daartoe
    heeft de BPR de voormelde verklaring ten name van klager d.d. 3 maart 1975
    van de Stichting 1940-1945 gevolgd.
  
  
  
    Bij een brief van 30 december 1981 heeft de centrale hoofdbestuurscommissie
    van de Stichting 1940-1945 aan de BPR bericht dat zij enige jaren geleden
    (in 1978) van betrouwbare zijde attent was gemaakt op een tot dan toe bij
    haar onbekend gegeven inzake klager. Blijkens die brief ging het om het
    gegeven, dat klager na de bevrijding van het kamp Dachau aldaar onder
    arrest werd gesteld wegens verdenking van ernstige misdragingen gedurende
    de laatste drie maanden van 1944 jegens Joodse kampgenoten in het kamp
    Kaufbeuren/Riederloh. De brief was voorzien van een groot aantal bijlagen,
    waaronder gegevens afkomstig uit het bij het Ministerie van Justitie
    berustende PRA-dossier over klager.
  
  
  
    In december 1982 is klager gedagvaard voor de Arrondissementsrechtbank te
    Maastricht. Klager werd ten laste gelegd (voor zover in casu van belang en
    summier samengevat), dat hij in het tijdvak van 1 oktober 1944 tot en met
    10 januari 1945 in een kamp in de omgeving van Kaufbeuren, waarin Joodse
    dwangarbeiders verbleven, als funktionaris (genoemd werden de functies van
    Kampoudste en Blokoudste) van de vijand zich heeft schuldig gemaakt aan
    enig misdrijf tegen de menselijkheid als bedoeld in artikel 6 onder c van
    het Handvest behorende bij de Overeenkomst van Londen van 8 augustus 1945
    (koninklijk besluit van 4 januari 1946, staatsblad G5). Bij vonnis van de
    strafkamer van de voormelde rechtbank d.d. 20 mei 1983, gepubliceerd in NJ
    1984 nr. 624, is klager van het hem ten laste gelegde vrijgesproken omdat
    niet wettig en overtuigend bewezen werd geacht wat aan klager ten laste was
    gelegd.
  
  
  
    De centrale hoofdbestuurscommissie van de Stichting 1940-1945 heeft bij
    brief van 18 juni 1984 aan de BPR bericht dat zij op grond van de sinds
    1978 nieuw gevonden stukken van mening is dat klager zich in het bijzonder
    als Kampoudste van het buitencommando Kaufbeuren/Riederloh zodanig heeft
    gedragen, dat hem de verklaring van niet-onwaardigheid in Nederlands
    nationale zin niet toekomt; daarom is bij die brief de op 3 maart 1975
    afgegeven verklaring van niet-onwaardigheid ingetrokken.
  
  
  
    Vervolgens heeft de BPR - nadat pogingen om klager te horen niet waren
    geslaagd   - de in rubriek I genoemde en omschreven herzieningsbeslissing
    d.d. 6 juli 1984 het licht doen zien.
  
  
  
    Die beslissing is na bezwaar van klager bij de thans bestreden beslissing
    gehandhaafd.
  
  
  
    De Raad moet in dit geding beoordelen of de bestreden beslissing met vrucht
    in rechte kan worden aangetast. Dienaangaande overweegt de Raad, zulks aan
    de hand van de overwegingen van de herzieningsbeslissing d.d. 6 juli
    1984, het volgende.
  
  
  
    Bij de herzieningsbeslissing is in de eerste plaats het aan klager bij de
    beslissing van 13 augustus 1975 verleende vermeerderd buitengewoon pensioen
    ingetrokken. In dit opzicht is die beslissing gebaseerd op artikel 42,
    eerste lid, oud, van de Wet. Zij rust ten gronde op het nadere oordeel van
    de BPR dat klager zich uit Nederlands nationaal oogpunt beschouwd onwaardig
    heeft gedragen als bedoeld in artikel 2, tweede lid, van de Wet en dat
    klager daarom niet voor toekenning van buitengewoon pensioen in
    aanmerking komt.
  
  
  
    Ingevolge artikel 42, eerste lid, oud, van de Wet kan de BPR een door hem
    genomen definitieve beslissing in het nadeel van de bij die beslissing
    betrokkene herzien op grond van - in dezen van belang - gegevens die -
    naar
    's Raads oordeel: aan de BPR - niet bekend waren ten tijde van het nemen
    van die beslissing en die, zo zij wel bekend waren geweest, tot een
    andersluidende beslissing zouden hebben geleid.
  
  
  
    Blijkens de herzieningsbeslissing, zoals zij namens verweerder is
    toegelicht ter terechtzitting van de Raad, heeft de BPR voor het ten
    aanzien van klager toepassing geven aan artikel 42, eerste lid, oud, van de
    Wet met het oog op artikel 2, tweede lid, van de Wet doorslaggevend
    gevonden dat eerst na de toekenningsbeslissing van
    13 augustus 1975 aan hem bekend geworden gegevens aanwijzen dat klager in
    het kamp Kaufbeuren/Riederloh een functie heeft vervuld en dat klager zijn
    mogelijkheden om in dat kamp voorgevallen mishandelingen van Joodse
    gevangenen te voorkomen, niet heeft aangewend.
  
  
  
    De Raad stelt op grond van de gedingstukken vast dat de Stichting 1940-1945
    de verklaring als bedoeld in artikel 24, eerste lid, van de Wet d.d. 3
    maart 1975 ten aanzien van klager heeft afgegeven zonder te beschikken over
    het resultaat van een inhoudelijk onderzoek ter zake van het onderdeel van
    de waardigheid in verband met artikel 2, tweede lid, van de Wet. Een
    zodanig onderzoek was wel
    ingesteld. In oktober 1974 was vanwege het distriktskantoor van de
    Stichting 1940-1945 te Arnhem aan het Ministerie van Justitie verzocht na
    te gaan of klager daar als politiek betrouwbaar, wat betreft de jaren
    1940-1945, bekend staat. In een brief van 19 november 1974 heeft een
    rapporteur van de stichting aan dat kantoor verslag gedaan van zijn
    bevindingen van het inzage nemen van het bij genoemd ministerie voorhanden
    zijnde PRA-dossier over klager. De aldus aan het distriktskantoor te Arnhem
    beschikbaar gestelde gegevens zijn niet aan het hoofdkantoor van de
    Stichting 1940-1945 medegedeeld en de centrale hoofdbestuurscommissie van
    de stichting heeft zonder inhoudelijke informatie inzake het element van de
    waardigheid ten aanzien van klager de verklaring van 3 maart 1975
    afgegeven. Deze gang van zaken bij de Stichting 1940-1945 is onbegrijpelijk
    en niet aanvaardbaar, doch kan de BPR niet worden aangewreven.
  
  
  
    Naar het oordeel van de Raad regardeert de BPR in casu wel dat hij bij het
    nemen van de toekenningsbeslissing d.d. 13 augustus 1975 voetstoots de
    verklaring van de Stichting 1940-1945 d.d. 3 maart 1975 wat betreft artikel
    2, tweede lid, van de Wet heeft gevolgd en geen stappen heeft ondernomen om
    in het bezit te komen van inhoudelijke informatie betreffende het voor de
    toepassing van de Wet essentiële element van de waardigheid. Dit had bij
    een normaal zorgvuldige  behandeling van klagers aanvraag zonder meer op de
    weg van de BPR gelegen nu in het hem door de Stichting 1940-1945
    aangereikte verzetsdossier ten name van klager geen enkel inhoudelijk
    gegeven betreffende de waardigheid van klager aanwezig was en met name
    moest blijken dat niet - wat, onbekend, vanwege het distriktskantoor van de
    Stichting 1940-1945 te Arnhem (als vermeld) wel was gebeurd - aan het
    Ministerie van Justitie naar gegevens inzake de waardigheid van klager
    was gevraagd. Het standpunt van de BPR in de herzieningsbeslissing, hierop
    neerkomende dat hij er op grond van de in 1975 verkregen gegevens van de
    Stichting 1940-1945 van mocht uitgaan dat een volledige overdracht van alle
    ter beschikking staande stukken en alle benodigde informatie had
    plaatsgevonden, miskent dat het uiteindelijk de taak van de BPR is om in
    een concreet geval te beslissen of artikel 2, tweede lid, van de Wet aan
    het toekennen van buitengewoon pensioen in de weg staat.
  
  
  
    Indien de BPR de toekenningsbeslissing van 13 augustus 1975 op het vlak van
    artikel 2, tweede lid, van de Wet wel met normale zorgvuldigheid had
    voorbereid, dan had hij aanstonds uit het verkregen PRA-dossier over
    klager, in het bijzonder gegeven het zich daarin bevindende
    proces-verbaal van aanhouding en inbewaringstelling op naam van klager d.d.
    1 juni 1945 van het Veiligheidsdetachement te Zevenaar, geleerd dat klager
    "in het kamp Dachau een baantje heeft gehad en volgens eigen verklaring
    Joden heeft geslagen", terwijl voorts was aangetekend dat klager in
    Kaufbeuren lageroudste was geweest over 600 Joden.
  
  
  
    De zojuist vermelde gegevens acht de Raad, lettende op hetgeen hij over de
    kwaliteit van de voorbereiding van de toekenningbeslissing d.d. 13 augustus
    1975 heeft overwogen, niet gegevens te zijn, waarvan gezegd kan worden dat
    zij aan de BPR ten tijde van het nemen van die beslissing niet bekend zijn
    geweest, bedoeld in artikel 42, eerste lid, oud, van de Wet.
  
  
  
    Dit betekent dat als substraat van de herzieningsbeslissing niet kan worden
    aangemerkt het gegeven dat klager als gevangene in het kamp
    Kaufbeuren/Riederloh "een" functie heeft vervuld. Het andere in die
    beslissing gehanteerde gegeven, dat klager zijn mogelijkheden om de in dat
    kamp voorgevallen mishandelingen van Joodse gevangenen te voorkomen, niet
    heeft aangewend, acht de Raad niet een zelfstandig gegeven maar een
    derivatief aspekt van het in 1945 gestelde feit, dat klager Joden heeft
    geslagen; dat laatste overigens heeft de BPR in de herzieningsbeslissing
    niet tevens in aanmerking genomen, hetgeen naar 's Raads oordeel gegeven
    het genoemde vonnis van de rechtbank te Maastricht niet anders dan juist
    is. Ook het gestelde inzake de aan klager toegedachte mogelijkheden kan
    derhalve niet als een substraat van de herzieningsbeslissing in
    aanmerking genomen worden.
  
  
  
    Het vorenoverwogene leidt de Raad tot de slotsom, dat de essentiële
    gegevens inzake de toepassing van artikel 2, tweede lid, van de Wet, welke
    de BPR aan de herzieningsbeslissing ten grondslag heeft gelegd, geen
    gegevens zijn als in artikel 42, eerste lid, oud, van de Wet bedoeld.
    Derhalve is die beslissing in strijd met de Wet genomen en kan zij daarom -
    evenals de bestreden beslissing - niet in stand gelaten worden. De in
    geding zijnde - hiervoren omschreven - vraag beantwoordt de Raad
    bevestigend.
  
  
  
    De Raad overweegt ten overvloede nog dat, zou hij hebben geoordeeld dat het
    gestelde omtrent de aan klager toegedachte mogelijkheden om zijn Joodse
    medegevangenen te helpen, wel een zelfstandig gegeven is in de zin van
    artikel 42, eerste lid, oud, van de Wet, dan zijn slotsom was geweest dat
    de herzieningsbeslissing op dat stuk een draagkrachtige motivering mist. De
    BPR heeft bij de herzieningsbeslissing het standpunt ingenomen dat klager
    in het kamp Kaufbeuren/Riederloh "een" functie heeft vervuld. Hij heeft
    derhalve niet aangegeven om wélke functie het gaat. De Raad kan dit niet
    voor onjuist houden omdat ook hij aan de beschikbare gegevens, waarvan
    inzonderheid gegevens d.dis. 1 en 6 oktober 1944 van het
    Konzentrationslager Dachau, Arbeitseinsatz, niet met de in dezen vereiste
    zekerheid kan ontlenen welke functie klager heeft vervuld. Het brengt wel
    mee dat het gestelde inzake de mogelijkheden als voormeld niet ingekleurd
    kan worden en door de BPR bij de herzieningsbeslissing ook niet
    ingekleurd is. Langs deze weg zou de Raad tot het oordeel zijn gekomen
    dat de herzieningsbeslissing (en de bestreden beslissing) op een essentieel
    onderdeel strijden met het algemeen beginsel van behoorlijk bestuur dat
    inhoudt dat een beslissing moet kunnen worden gedragen door de daaraan
    gegeven motivering.
  
  
  De Raad beslist als volgt.
  
  
  III. BESLISSING
  
  De Centrale Raad van Beroep,
  
  Recht doende:
  
  
    Verklaart het beroep gegrond;
    Vernietigt de bestreden beslissing en de daaraan ten grondslag liggende
    beslissing van 6 juli 1984.
  
  
  
  
    Aldus gegeven door Mr. J.G. Treffers als voorzitter en Mr. R.C. Schoemaker
    en Mr. G.L.M.J. Stevens als leden, in tegenwoordigheid van M.W. Hulsman als
    griffier.
  
  
  
    Uitgesproken in het openbaar op 20 februari 1992 door voornoemde
    voorzitter, in tegenwoordigheid van voornoemde griffier.
  
  
  
  
  (get.) J.G. Treffers.
  
  
  
  
  
  (get.) M.W. Hulsman.