Behandeling van:  - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2001 (onderdeel Cultuur) (kamerstuk 27400 VIII)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 780-795

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-02-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 17, pagina 780-795

23-01-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27400Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over: - het wetsvoorstel Wijziging van de wet tot wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (Begrip grenscorrectie) (26655)Pagina 776-776
Behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2001 (onderdeel Cultuur) (kamerstuk 27400 VIII)Pagina 780-795
Stemming over: - het wetsvoorstel Wijziging van de Bestrijdingsmiddelenwet 1962 (landbouwkundig onmisbare gewasbeschermingsmiddelen) (27076)Pagina 775-776
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Gerechtsdeurwaarderswet (kamerstuk 22775); - Wijziging van de Gerechtsdeurwaarderswet ter nadere regeling van de gevolgen van ambtshandelingen van gerechtsdeurwaarders die in strijd zijn met de volkenrechtelijke verplichtingen van de Staat (kamerstuk 23081)Pagina 795-800
Stemming over: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (kamerstuk 25234)Pagina 776-776
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Gerechtsdeurwaarderswet (kamerstuk 22775); - Wijziging van de Gerechtsdeurwaarderswet ter nadere regeling van de gevolgen van ambtshandelingen van gerechtsdeurwaarders die in strijd zijn met de volkenrechtelijke verplichtingen van de Staat (kamerstuk 23081)Pagina 776-780
Lijst van besluiten (dinsdag 23 januari 2001)Pagina 812-813
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 23 januari)Pagina 813-814
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2001 (onderdeel Cultuur) (27400 VIII)Pagina 800-812
Presentie en opening (dinsdag 23 januari 2001)Pagina 775-775

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 83 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2001 (onderdeel Cultuur)
(27400 VIII).De beraadslaging wordt geopend.De heer Dölle (CDA):Mijnheer de voorzitter! De begrotingsbehandeling cultuur is dit jaar van
karakter veranderd. De betrokken Kamercommissie wilde vooral over het thema
"de positie van de Raad voor cultuur" met de regering van gedachten wisselen.
De CDA-leden hebben daar als klein maar gewichtig punt aan toe kunnen voegen:
de positie van de Nederlandse taal als een onderwerp van cultuurpolitiek.Mijnheer de voorzitter! Wat het eerste punt betreft, het pièce
de résistance van vandaag, mag zonder overdrijving worden
gezegd dat het cultuurbeleid van de staatssecretaris, meer in het bijzonder
de subsidiepolitiek, spectaculair heeft uitgepakt, zeker in de sector van
de podiumkunsten. Er was nogal wat verdriet, verontwaardiging en gekwetstheid
bij gezelschappen, bij kunstenaars en bij delen van het publiek. De culturele
elites weten doorgaans goed de redacties van landelijke en regionale media
te bereiken, en niet alleen de kunstredacties, waardoor veel publiciteit is
verzekerd. Regionale en lokale overheden roeren zich eveneens behoorlijk.
Bovendien werd in een stortvloed van bezwaar- en beroepschriften een geducht
juridisch front geopend.Afgelopen novembermaand was ook aan de overzijde van het Binnenhof een
echte stormmaand. De paarse coalitiegenoten namen de bewindsman zeer fors
de maat en stonden elkaar behoorlijk op de tenen. De VVD-fractie daar was
"heel ontevreden" over de gang van zaken. Woordvoerder Nicolaï had eerder
al over "apekool" gesproken en over "schade aan de sector". D66 hekelde de
administratieve overhead en de schijn van belangenvermenging bij leden van
de Raad voor cultuur. De PvdA-woordvoerster had eveneens "veel kritiek" op
de uitvoering van de Cultuurnota, maar impliciet toch ook wel op de inhoud
daarvan, en sprak verder over "bestuurlijke slijtage". Ten slotte raakte men
onderling slaags over het even mysterieuze als kennelijk sacrosancte Thorbeckeprincipe.
Al dit dualistisch imponeergedrag leek vervolgens heel monistisch uit te lopen
op een coalitiecompromis, waarvan de oppositie kennis mocht nemen als van
een voldongen feit, ware het niet dat de staatssecretaris op de valreep de
regie aan zich had getrokken.Mijnheer de voorzitter! De positie van de Raad voor cultuur komt in al
dit tumult, zoals verwacht mocht worden, behoorlijk in discussie zo niet in
gedrang. De bewindsman bleef in de Tweede Kamer betrekkelijk laconiek. Het
is nu eenmaal een roerige en wilde sector, zeker dat van de kunsten. Er heeft
relatief redelijk veel doorstroming plaatsgevonden, terwijl er ook nog extra
geld is gefourneerd. Hij zegde verder toe de Raad voor cultuur en zijn werkwijze
nog eens grondig door te lichten, waarbij suggesties welkom werden geheten.
De motie-Visser-van Doorn, kamerbreed ondersteund, heeft die poort terecht
medegeopend.Mijnheer de voorzitter! De CDA-fractie meent, dat er meer aan de hand
is dan een wat rommelige start van de nieuwe cultuurnotaprocedure. Deze procedure
katalyseert ook de zwakke kanten van het paarse cultuurbeleid. Wij hebben
vorig jaar op 11 november de voornemens van de regering, vooral die met betrekking
tot de versterking van de culturele diversiteit, het cultureel ondernemerschap
en in mindere mate die met betrekking tot de relatie tot de decentrale overheden,
vrij kritisch bejegend. De CDA-fractie hier riep toen op niet te activistisch
te opereren en vooral de eigen, niet tot de staat herleidbare aard van de
cultuurkring te respecteren, niet vanwege een vermeende intrinsieke superioriteit
van dat domein, maar vanwege diens geheel eigen grond en functie in de samenleving.
Hierin past – christen-democraten hebben zich daarvoor ingespannen –
dat er vanuit die kring zelf gremia opkomen, zoals tot op zekere hoogte de
Raad voor cultuur, die een wezenlijke rol spelen bij het subsidiebeleid van
de overheden, in ieder geval daar waar een bepaald artistiek, kwalitatief
en inhoudelijk niveau een voorwaarde is voor subsidietoekenning. In dat geval
velt de raad en niet de overheid het oordeel.Cultuurpolitiek bevat onherroepelijk – het woord zegt het al –
ook politieke, zo men wil secundaire belangen en criteria. De Nederlandse
grondwetgever roept bijvoorbeeld in artikel 22, derde lid, de overheid op
voorwaarden te scheppen voor culturele ontplooiing. Deze norm levert voorzichtig
gezegd toch een zekere aanspraak op als het gaat om spreiding van daarvoor
in aanmerking komende culturele voorzieningen. Verder hebben besluiten tot
subsidieverstrekking of beëindiging uitstraling naar andere niet-artistieke
belangen, zoals het economisch investeringsklimaat in een bepaald gebied,
de exploitatiemogelijkheden van regionaal belangrijke instellingen en accommodaties,
de werkgelegenheid van betrokkenen, de cultuureducatie, de spreiding over
doelgroepen en het regionale en lokale cultuurbeleid. Ten slotte is er het
belang van de belastingbetaler dat door de overheid verschafte middelen doelmatig
worden aangewend.Het zou theoretisch denkbaar zijn dat de gehele subsidieverlening en dus
ook de verdiscontering van deze politieke factoren wordt overgelaten aan de
raad. Een dergelijk cultureel corporatisme is echter voor vrijwel niemand
aanvaardbaar; voor christen-democraten alleen daarom al niet, omdat de raad
geen representatie is van de cultuurkring, maar zijn legitimatie juist vindt
in deskundigheid en demografische representativiteit.In de huidige praktijk ligt de zaak diffuus. Formeel ligt de bevoegdheid
tot subsidievaststelling bij de bewindsman wiens verantwoordelijkheid door
de Tweede Kamer uitbundig is geactiveerd. Maar materieel heeft de Raad voor
cultuur thans de belangrijke taak politieke gezichtspunten te verdisconteren
in zijn adviezen. Hij moet de uitgangspuntennota toepassen en de sectoranalyses
opstellen, waarin tot op zekere hoogte recht wordt gedaan aan bijvoorbeeld
de spreidingsgedachte. De koppeling van de advisering aan een budget, al dan
niet uitgebouwd tot wensbegroting, dwingt daar ook toe. De huidige situatie
kent dus een kwaliteitsadvies dat gepenetreerd kan worden door overigens zeer
honorabele secundaire factoren. De neiging bestaat vervolgens dat de regering,
zich al dan niet beroepend op het Thorbeckebeginsel – Thorbecke hield
overigens niet van overheidssubsidies voor kunst – en op cultureel en
politiek correcte adagia over de autonomie van de kunst, wegduikt achter dit
raadsadvies. De raad wordt door sector en samenleving dan al gauw materieel
verantwoordelijk gehouden voor subsidiebeslissingen. Bij met name dramatische
besluiten komt de raad onder vuur te liggen. "Vriendjespolitiek", "belangenverstrengeling",
"randstadclub", "grachtengordelcoterie" en andere ongepolijste, maar illustratieve
kreten klinken dan al gauw. De CDA-fractie meent dat de cultuurnotaprocedure
zou kunnen worden verbeterd. De Tweede Kamer voert aan de hand van een notitie
binnenkort een debat hierover. De raad komt dit voorjaar met een evaluatie,
zoals de Kaderwet die voorschrijft. Wij hopen dat de cultuurnotaprocedure
daaruit meer gedifferentieerd, gedualiseerd en gecoördineerd te voorschijn
zal komen. Gedifferentieerd wil zeggen dat de beoordelingsprocedure niet voor iedere
aanvraag dezelfde is, maar dat er rekening wordt gehouden met de palmares
of de geschiedenis van de betrokken instelling. De staatssecretaris noemde
reeds de "boegbeeldencategorie". De motie-Visser-van Doorn opent die deur
naar differentiatie terecht verder.Gedualiseerd wil wat ons betreft zeggen dat het voorbereidingstraject
van een subsidiebeslissing verder uit elkaar wordt getrokken. Het artistieke,
inhoudelijke en kwalitatieve oordeel moet bij de raad liggen, zoveel mogelijk
geschoond van waarderingen van de secundaire factoren. Deze kwaliteitsoordelen
kunnen desnoods tegen de achtergrond van een door de politiek gecompartimenteerd
budget worden geprioriteerd.De waardering van de politieke of secundaire factoren dient materieel
in de politieke arena te geschieden, hier en met name aan de overkant, op
grond van een parlementair gefiatteerd beleidsstuk. Zo worden de artistieke
en politieke verantwoordelijkheden scherper van elkaar onderscheiden. Hoe
beoordeelt de staatssecretaris de anders luidende suggestie van zijn geestverwant
Melkert dit dualisme te vestigen in een soort cultureel Hof van Appel? De
politieke invalspoorten moeten naar de opvatting van het CDA – dat hebben
wij vorig jaar ook gezegd – smal blijven. Met name geografische spreiding
is voor ons een belangrijk aspect, maar ook publieksbereik en de cultuureducatieve
waarde. In dit verband moet ook niet op voorhand worden uitgesloten dat het
subsidiebeleid althans ten aanzien van bepaalde voorzieningen naar provincies,
landsdelen of grote gemeenten wordt verplaatst, die binnen zekere nationaal
getrokken grenzen gaan werken. Hoe beoordeelt de staatssecretaris, als hij
dit al heeft gelezen, het commentaar van de directeur van de Mondriaanstichting
in de Volkskrant van vanochtend?Gecoördineerd wil zeggen dat de afstemming met de medeoverheden beter
moet. Met name de culturele profielen die door deze laatste met veel energie
en voortvarendheid zijn opgesteld, lijken geen rol te hebben gespeeld in de
cultuurnotaprocedure. Het CDA in deze Kamer heeft vorig jaar anders dan VNG
en IPO toen wat zorgen geuit over de positie van de decentrale overheden in
dit geheel. Die zorgen lijken nu ook breder aanwezig. Wij vragen de staatssecretaris
hoe hij zich hierbij ook in relatie met de positie van de Raad voor cultuur
verbeteringen voorstelt. Hoe is op dit moment de bereidheid bij lagere overheden?
Wij hoorden van twijfel bij bijvoorbeeld Enschede en Den Haag om op dit cultuurnotapad
voort te gaan.Tot slot kort iets over iets geheel anders: de positie van de Nederlandse
taal die ons vorig jaar zorgen baarde en die sindsdien zijn toegenomen in
dit Europese jaar van de talen. De regering verzekerde de Kamer toen dat de
staatssecretaris de minister en de Taalunie waakten tegen de erosie van de
taal, maar dat het uiteindelijk allemaal wel meeviel. Dat eerste was geruststellend,
maar het tweede lijkt ons al te laconiek, al past inderdaad geen alarmisme.De Nederlandse taal is een hoeksteen van de Nederlandse cultuur die de
Nederlandse identiteit stempelt. Deze laatste is, zoals minister-president
Kok onlangs in "Buitenhof" terecht opmerkte, van groot belang in een integrerend
super-Europa van straks bijna een half miljard mensen. Nu is het bepaald niet
zo dat de gevreesde zogeheten "taaldood" nabij is, noch dat het aantal Nederlandstaligen
zou afnemen, zelfs zijn wij niet in de eerste plaats ongerust over de draconische
anglificering van de taal. Wat wij echter wel vrezen, is een ontwikkeling
die op de lange duur leidt tot het Nederlands als een zogenaamde huis-tuin-en-keukentaal
met een laag prestige. Wij menen dat, zeker in de wereld van het hoger onderwijs
het Nederlands niet langer onbedreigd is. Er is daar een tendens aangevoerd
door een aantal overdynamische bestuurders om het Nederlands steeds verder
te vervangen door Engels. De slagwoorden hierbij zijn globalisering, internationalisering,
internationale arbeidsmarkt en buitenlanders aan de universiteit.De HOOP-discussie rond artikel 7 WWO dat Nederlands voorschrijft, heeft
vorig jaar de slagboom weggehaald. De instellingen moeten nog slechts een
lenige gedragscode, als deze er al is, in acht nemen. Ritzen revisited. De
bachelor/master-structuur – hier geldt nomen est omen – zal het
oprukken van het Engels, al dan niet camping-Engels, waarschijnlijk verder
bevorderen. Teneinde misverstanden te voorkomen, benadruk ik dat het CDA voorstander
is van uitbreiding van het aanbod van Engelstalige – er zijn overigens
meer talen – cursussen. Deze dienen echter vooral aanvullend te zijn
en/of als alternatief te worden aangeboden, maar niet primair de Nederlandstalige
basiscursussen substantieel te vervangen.Mijnheer de voorzitter! Dit debat hoort uiteraard allereerst thuis bij
de begroting van Onderwijs. Wel menen wij dat de staatssecretaris van Cultuur
een meer dan collegiale belangstelling voor dit onderwerp moet bezitten, want
indien het Nederlands valt in het domein van het hoger onderwijs en dus ook
in het VWO het hoofdaccent op het Engels kan komen te liggen, dan raakt het
Nederlands verder in de verdrukking. Het hoger onderwijs is een wezenlijk
bastion voor een taal, zeker nu op termijn, wanneer het multi-linguïstisch
taalregime van de Europese instituties niet langer houdbaar is, het Nederlands
het daar moeilijk gaat krijgen. Dat geldt zeker ook voor het internationale
en delen van het nationale bedrijfsleven. Zelfs is het niet langer science
fiction dat in het domein van de nationale rechts- en bestuurscultuur het
Nederlands zijn monopoliepositie aan andere talen dan het Fries verliest.
Wij kennen helaas, ondanks mede door het CDA geïnitieerde pogingen, geen
grondwettelijke bescherming van de taal anders dan in België, Finland,
Portugal, Oostenrijk, Frankrijk en vele andere landen.Wij zijn geen illusionisten, maar wij vragen wel een verdediging van de
Nederlandse taal waar dat mogelijk en zinvol is. Wij hopen zelfs, om in stijl
te blijven, op een sense of urgency bij de regering. Want het gaat om belangrijke
zaken. Het recht om bijvoorbeeld in de moedertaal onderwezen te worden en
het recht om deze taal overal in het maatschappelijk verkeer te gebruiken.
Het gaat erom, met de waarschuwingen van Christopher Lasch in het achterhoofd,
te voorkomen dat de samenleving verder uiteenvalt in een groep die Engels
goed beheerst en de grote meerderheid die dat niet of minder doet. Het gaat
erom de lastige taalpositie van allochtone mensen niet verder te compliceren.
Maar bovenal gaat het om de vrijheid van expressie. Wie een
vreemde taal spreekt, steekt zich in een harnas: "non-natives" spelen als
het ware een uitwedstrijd. De overheid dient zich er daarom voor in te spannen
dat het Nederlands aanwezig blijft in zoveel mogelijk domeinen en niet afglijdt
naar een huis-, tuin- of keukentaal. Friezen kunnen uitleggen hoe moeilijk
het is uit een dergelijke situatie omhoog te krabbelen.Wij komen in dit land bijkans om in de convenanten die tussen overheden
onderling of tussen overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
worden afgesloten. Wij herhalen de suggestie om te proberen op enkele terreinen,
met name in de openbare ruimte, op basis van vrijwilligheid en waar mogelijk
samen met Vlaanderen en de Taalunie, het particulier en maatschappelijk initiatief
en het georganiseerde bedrijfsleven afspraken te maken om de Nederlandse taal
te stutten en Euroglott en Engels wat binnen de perken te houden.Voorzitter! Dit was het kleine thema dat wij graag wilden toevoegen. Wij
wachten het antwoord van de regering met belangstelling af.De heer Luijten (VVD):Mijnheer de voorzitter! Dit jaar geen integrale behandeling van de Cultuurbegroting,
want wij willen eens wat langer stilstaan bij de rol en het functioneren van
de Raad voor cultuur. De VVD-fractie heeft getwijfeld of zij aan het debat
zou deelnemen, aangezien de staatssecretaris aan de overzijde heeft toegezegd
binnenkort een standpunt over de positie van de raad en de Cultuurnota uit
te brengen en de Raad voor cultuur op korte termijn met een evaluatie komt.
Nu echter de discussie de laatste weken ook in de media is gevoerd, hebben
wij de illusie dat de opvattingen die vandaag door deze Kamer worden geuit
door de staatssecretaris worden betrokken bij zijn afwegingen en dat maakt
een debat nuttig.Voorzitter! Dat over smaak niet te twisten valt, is onwaar gebleken. In
de maanden voor het kerstreces was cultuurbeleid één van de
dominante items in de media. Praatprogramma's hadden mensen uit alle disciplines
van de kunsten aan tafel, maar kunst en cultuur zelf kwamen tot onze grote
spijt maar zijdelings aan bod. De discussie beperkte zich namelijk vooral
tot uitingen van diepgewortelde onvrede over de wijze waarop de subsidies
verdeeld zouden gaan worden en de onduidelijkheid over criteria waaraan de
instellingen zouden moeten voldoen. Daarnaast werden ook vraagtekens geplaatst
bij de methode van meningsvorming door de Raad voor cultuur.Ook de fractievoorzitter van de PvdA in de Tweede Kamer, de heer Melkert,
heeft onder de kerstboom een stuk geschreven en dit is gepubliceerd in NRC
Handelsblad van 4 januari jongstleden. Wat Melkert nu precies wil, is mij
nog niet geheel duidelijk maar dat kan aan mij liggen want dat heb ik bij
hem wel meer. Zijn analyse deel ik, maar de oplossingen die hij aandraagt,
zijn niet helder. Hij vergeleek de behandeling van de Cultuurnota met een
voorstelling waarin je van tevoren ziet aankomen hoe iemand op een goedgekozen
verkeerd moment uit de slaapkamerkast stapt. Daar kan hij niet anders dan
mevrouw Belinfante mee bedoelen. Kennelijk geschrokken van de opstelling van
zijn fractie aan de overzijde slaat Melkert bijna geheel door naar de andere
kant en wil hij alleen nog bemoeienis van de politiek met een beperkt aantal
instellingen. Ik kom daar straks nog op terug, want ik vrees dat de VVD-fractie
hier toch een iets grotere rol voor de politiek ziet. Het kan verkeren.In de kunsten is het voor de overheid lastig te oordelen over kwaliteit.
Toch is en blijft kwaliteit voor de VVD fractie het uitgangspunt. En er is
externe deskundigheid nodig om de kwaliteit van cultuuruitingen te kunnen
beoordelen en inschatten. De overheid besteedt dit oordeel van deskundigen
uit en baseert zich in haar besluitvorming hierop. Het is natuurlijk ook hier
weer geen objectieve deskundigheid maar intersubjectieve deskundigheid die
door ervaring, betrokkenheid en/of opleiding is verkregen. Voor de instellingen
die van de, langs rijkswege verkregen, subsidies afhankelijk zijn, zijn duidelijke
criteria voor het behoud en het verkrijgen van deze subsidies van fundamenteel
belang. Deze duidelijkheid is nodig om het oordeel over het al dan niet verstekken
van subsidie te rechtvaardigen.Juist aan deze duidelijkheid heeft het de laatste ronde ontbroken. De
opdracht die de staatssecretaris aanvankelijk aan de Raad voor cultuur meegaf
deugde ook volgens de Tweede Kamer op sommige punten niet. De staatssecretaris
zegde toe om de gevraagde aanpassingen door te voeren, maar heeft de oorspronkelijke
aansturing van de raad intact gelaten. Spijtig vond ik het te moeten horen
dat de staatssecretaris, toen hem aan de overzijde werd gevraagd waarom de
raad niet op de hoogte was gesteld van de toegezegde aanpassingen, antwoordde
dat de leden van de raad toch aanwezig waren geweest en het dus gehoord moeten
hebben.Zoals ik zei, is er voor mijn fractie eigenlijk maar één
allesoverheersend criterium: kwaliteit, kwaliteit en kwaliteit. Als je daarnaast
om politieke redenen bijvoorbeeld kunst en cultuur voor allochtonen wilt bevorderen,
is daar niks op tegen, integendeel. Je moet dat echter naar onze mening niet
via de Raad voor cultuur doen, maar separaat van dit traject. Naar de mening
van de VVD moeten wij zeer terughoudend zijn bij het hanteren van politieke
voorwaarden of maatschappelijke doelstellingen bij het cultuurbeleid. Alle
maatschappelijke doelstellingen die ter legitimering van het cultuurbeleid
zijn aangevoerd kwamen en gingen achteraf gezien met de tijdgeest. Het begon
na de oorlog met "volksverheffing", daarna ging het om "emancipatie", vervolgens
om "welzijn", toen om "maatschappelijke relevantie", "participatie" en nog
niet zo lang geleden ging het om "publieksbereik". Volgens de VVD moet het
cultuurbeleid zich niet richten op doelen die buiten de cultuur liggen.Eigenlijk is er sprake van een paradox: enerzijds willen wij de cultuur
bevorderen en anderzijds zoveel mogelijk vrijlaten. De enige manier om hier
naar onze mening mee om te gaan is in de eerste plaats om cultuurbeleid zoveel
mogelijk voorwaardenscheppend beleid te laten zijn. In de tweede plaats moeten,
voorzover er echt inhoudelijke keuzes moeten worden gemaakt, deze worden gebaseerd
op kwaliteitsoordelen van deskundigen, volgens het principe van Thorbecke
dat de overheid niet direct over cultuur moet oordelen.Begrijpelijk is ook de onvrede in de culturele wereld, als je ziet in
welk kort tijdsbestek de Raad voor cultuur 754 aanvragen voor
een bedrag van circa 800 mln. heeft moeten beoordelen. Het lijkt redelijkerwijze
onmogelijk een goede kwaliteitstoets te verrichten in zo'n kort tijdsbestek,
vooral gezien het relatief geringe aantal kroonleden, te weten 25. Dit aantal
van 25 blijkt te klein om de ruim 750 aanvragen behoorlijk te kunnen beoordelen,
anderzijds blijkt het aantal te groot om direct effectief aan te sturen. Wellicht
is het een idee, het aantal kroonleden te verminderen en de commissies die
onder de kroonleden opereren groter te laten zijn en meer bevoegdheden te
geven. Dat komt dus neer op minder kroonleden en meer gewone leden. Graag
een reactie van de staatssecretaris.Het lijkt een illusie de problemen volledig op te lossen, welke methode
je ook kiest. Er zullen altijd gezelschappen blijven die menen dat er bij
de verdeling van het geld fouten zijn gemaakt, natuurlijk vooral als zij er
in de verdeling zelf slecht afkomen. Maar de 150 rechtszaken die in de afgelopen
periode zijn aangespannen, zijn een teken aan de wand. Kan de staatssecretaris
meedelen hoe het met die rechtszaken is afgelopen en of er in de uitspraken
een trend te ontdekken is?Tot spijt van de VVD fractie heeft een motie van de Tweede-Kamerleden
Nicolaï en Dittrich geen meerderheid in de Tweede Kamer gekregen. Hun
voorstel was, een aan de raad gelieerde commissie in te stellen die, wanneer
de Kamer bezwaren heeft of vermoedt dat zij aanwezig zijn, de besluiten aangaande
gerenommeerde culturele instellingen over de gevolgde procedure en uitvoering
van de raad heroverweegt. In de muzieksector bestaat al iets dergelijks waar
positieve resultaten mee zijn behaald. Jammer dat een meerderheid die het
voorstel aanvankelijk steunde om andere redenen uiteindelijk niet met de motie
akkoord is gegaan. Dit voorstel zou de Kamer een middel geven, de Raad voor
cultuur te controleren en toch het Thorbeckiaanse principe hoog in het vaandel
te houden.Verder valt van zo'n commissie ook te verwachten dat het aantal rechtszaken
tegen de staat afneemt, omdat er immers naast een beleidsmatige toets door
de Kamer, indien nodig, ook kwalitatieve controle door de commissie plaatsvindt.
Nu het stof van het debat aan de overzijde is neergedaald, zou mijn fractie
de staatssecretaris willen verzoeken dit voorstel toch nog eens te betrekken
bij de evaluatie.Wij vragen ons ook af, waarom alles eens in de vier jaar in één
keer moet worden heroverwogen. Bovendien worden de criteria dan ook nog eens
gewijzigd, hetgeen het er allemaal niet overzichtelijker op maakt voor de
instellingen. Dat geeft een enorme werkdruk voor de raad met alle gevolgen
van dien voor een afgewogen oordeel. Voor een aantal grote instellingen is
een beoordeling eens in de vier jaar ook onwerkbaar, omdat zij vaak veel verder
dan vier jaar vooruit moeten plannen. De heer Melkert wil, behoudens de grote
instellingen, bijna alles laten beoordelen door provincies en gemeenten. Instellingen
die niet zijn onder te brengen in landsdelen en grote gemeenten wil hij onderbrengen
in een zelfstandig fonds voor de kunst.Voorzitter! Het dédain waarmee door enkele vertegenwoordigers van
instellingen de dag daarna, dat was op 5 januari in de NRC gesproken werd
over het lokale bestuur delen wij volstrekt niet. Toch vragen wij ons af of
wij weer terug moeten naar af, want vroeger hadden die regionale en lokale
besturen het voor het zeggen en de Raad voor cultuur is juist ontstaan als
een reactie daarop. Grotere aarzelingen hebben wij bij het zelfstandig fonds
voor de kunst dat Melkert voorstelt. Dat lijkt ons te veel op de Arts Council
in het Verenigd Koninkrijk waar de politiek geheel buiten spel staat. De beleidsmatige
toets door de volksvertegenwoordiging mag onzes inziens niet verdwijnen. Wij
praten tenslotte over grote sommen belastinggeld en dat doet in onze ogen
niets af aan het principe van Thorbecke.Alles afwegende, vragen wij ons af of je alles wel weer helemaal op de
schop moet nemen. Wij willen het principe van Thorbecke niet loslaten. Het
grootste probleem van de huidige praktijk is ons inziens dat het de Raad voor
cultuur boven het hoofd groeit: 750 aanvragen en een 1000 pagina's tellend
advies. Als er wordt opgeschoond en de criteria helder zijn, dan denkt de
VVD dat wij in ieder geval een stuk verder komen. De fondsen zouden naar onze
mening wellicht een grotere rol kunnen gaan spelen. Voor ons is het repareren
van de huidige methodiek te prefereren boven nieuwe methoden, waarvan de voordelen
vooralsnog niet duidelijk zijn geworden. Wellicht dat wij de spelregels niet
alleen nog eens helder moeten formuleren, maar dat wij die ook beter moeten
handhaven.Voorzitter! De Zwitserse schilder Paul Klee, een vooraanstaand kunstenaar
aan de Bauhausschool, zei in de vorige eeuw: "Kunst gibt nicht das sichtbare
wieder, sondern macht sichtbar." De staatssecretaris heeft wel zijn beoogde
confrontatie zichtbaar gemaakt en heeft hier 20% meer middelen voor nodig
gehad, maar een normenstelsel en een procedure waarmee culturele instellingen
uit de voeten kunnen, is tot nu toe achterwege gebleven. De VVD-fractie hoopt
dat er de komende maanden wel duidelijkheid komt. Wij zijn benieuwd naar de
grondige evaluatie van de systematiek van de cultuurnotaprocedure en de conclusies
die daaruit worden getrokken. De richting die het wat ons betreft op moet,
heb ik trachten aan te geven. Ik wacht de antwoorden van de staatssecretaris
met belangstelling af.De heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! Uit onvrede over de begrotingsdebatten van de laatste jaren
wil de Eerste Kamer het dit keer anders aanpakken. Zij wil een of twee thema's
behandelen, meer diepgang en geen doublures van de overzijde. Of dat zal lukken,
moet blijken.De commissie Cultuur maakt het zichzelf direct al behoorlijk lastig door
de vierjaarlijkse subsidiedans rond het gouden kalf dat Cultuurnota heet als
hoofdthema te kiezen. De grootste uitdaging voor vandaag lijkt mij dan ook
dat de deelnemers aan deze discussie kans zien, nog iets steekhoudends toe
te voegen aan het vele wat er in de afgelopen maanden rond dit onderwerp al
gezegd en geschreven is. Alleen al met het slotdebat over de Cultuurnota hielden
de professionals aan de overkant zichzelf en de volle tribune een klein elf
uur van de straat. De opgevoerde operette blonk overigens niet uit door zeggingskracht
en consistentie. Door mystiek en motiegegoochel slaagde de prima donna van
de PvdA erin, coalitie genoten en toeschouwers regelmatig tot
hilariteit en verbijstering te brengen, terwijl de diva van het CDA zo gebiologeerd
raakte door de verboden vrucht, dat bij haar de eerder beleden afstandelijkheid
van de overheid als het gaat om het oordelen over kunst, volledig zoek raakte.
Na dit gedoe heb ik voorlopig zo'n genoeg van de actuele kunstbegrippen Appel
en Thorbecke dat ik mijn best zal doen, ze vanmiddag grondig te mijden.De goede verstaander heeft misschien wel begrepen dat mijn verwachtingen
over het nut en het resultaat van dit debat niet al te hoog zijn. De waarde
zou hooguit kunnen liggen in het moment van deze reflectie: de bezonken rust
tussen kruitdampen van gisteren en het nieuwe offensief dat van de staatssecretaris
gevraagd wordt als het gaat om de subsidieprocedure en de rol van de Raad
voor de kunst daarin. Ik wil vermijden om alles nog eens dunnetjes over te
doen en beperk mij dus tot enkele vragen en conclusies en een paar suggesties.De eerste is: zijn de te grote ego's niet contraproductief aan een evenwichtig
en consistent cultuurbeleid? Hoe kan het dat in Paars I de reusachtige Nuis
met vuur en vlam zijn pantser of ruggengraat over het voetlicht tilt, terwijl
Paars II – weliswaar II maar toch onmiskenbaar dezelfde coalitie –
nog nauwelijks zit of de ook niet te vermijden Van der Ploeg, met de opmaat
tot zijn cultuur als confrontatie, begint vrolijk het paarse cultuurwiel opnieuw
uit te vinden? Hoe verhouden die twee opvattingen binnen één
coalitieboezem – de confrontatie met het pantser – zich nu eigenlijk
tot elkaar? Moet nu elke vier jaar het cultuurbeleid echt zo spectaculair
overhoop? Worden cultuur, kunstenaars en cultuurconsumenten nu echt beter
van deze dadendrang? Kan dat eens concreet aangetoond worden? Wat zijn de
concrete resultaten van vier jaar Nuis en hoeveel van die resultaten heeft
2,5 jaar Van der Ploeg weer om zeep geholpen? En wat is het nut daarvan? Natuurlijk,
kunst is en moet vooral vernieuwing zijn. Maar levert het niet onopgemerkt
willen blijven van een ambitieuze staatssecretaris daar een wezenlijke bijdrage
aan? Wat voor de huidige staatssecretaris pleit, is dat hij opteert voor nog
een termijn om zijn nu ingezette karwei af te maken. Het moet de PvdA en ook
hem dan wel gegeven worden, zich opnieuw in het pluche te nestelen. En er
moet dus een coalitie komen die dat mogelijk maakt. Mijn fractie krijgt om
verschillende en voor de hand liggende redenen geen warm gevoel bij het perspectief
van nog vier jaar Paars.Mijn tweede kanttekening gaat over de procedure. Als ik het goed heb begrepen,
ging het dit keer ongeveer als volgt. Enige maanden na het aantreden van het
kabinet zet de verse staatssecretaris eind 1998 in een brief aan de Kamer
de eerste streken van zijn beleid neer. April 1999 komt de Raad voor cultuur
met een vooradvies: de cultuur moet beter afgestemd worden op de maatschappelijke
ontwikkeling en bij het subsidiëren van de instellingen wordt de bijdrage
die zij leveren aan het totaal van het cultuuraanbod een belangrijk criterium.
Enkele maanden later komt Van der Ploeg met zijn spraakmakende nota Cultuur
als confrontatie, en met nieuwe kernbegrippen. Kwaliteit als enig zaligmakend
beginsel is te beperkt, economische en functionele criteria moeten belangrijker
worden bij kunstsubsidiëring. De positie in het geheel, het bereiken
van jongeren en allochtonen en het subsidiebedrag per bezoeker worden toegevoegd
als belangrijke toetsstenen. Hij werkt dat verder uit in het Actieplan cultuurbereik
en culturele diversiteit. November 1999 rolt de zeer kritische Tweede Kamer
over deze nieuwe ambities heen. Slechts met veel moeite krijgt de staatssecretaris
de Kamer mee, maar niet dan nadat hij heeft toegezegd, dat bij het beoordelen
van subsidieaanvragen de kwaliteitstoets onverminderd voorop blijft staan.December 1999 blijken 734 grotere en kleinere aanvragers een rijkssubsidie
te willen hebben. Zoals gebruikelijk stuurt de staatssecretaris het hele pakket
door naar de Raad voor cultuur met de vraag daarover advies uit te brengen.
In de opdracht geeft hij aan doorstroom te willen, nieuw voor oud, de bijdrage
in het totaal te willen laten wegen en alleen extra geld uit te trekken als
een instelling kenbaar maakt dat en hoe het maatschappelijk bereik wordt vergroot.
Als niet mis te verstaan signaal zegt hij erbij, het advies alleen te volgen
als zijn beleidsinhoudelijke wensen serieus worden genomen en de raad het
maximumbudget niet overschrijdt. De aanvraag is nog niet binnen of de raad
roept al om extra geld, anders kunnen Van der Ploegs ambities niet gerealiseerd
worden.En dan gebeurt er iets merkwaardigs, vier maanden later, mei 2000, ligt
het advies, een lijvig pak papier (17 delen) al op tafel. Tekstueel bezien,
een prestatie van formaat. Alle ingediende plannen zijn beoordeeld, maar de
kwaliteit en de consistentie van deze beoordelingen roepen direct al vragen
op. De uitwerkingen van de visie op de verschillende disciplines zijn van
een uiteenlopend niveau. De gewenste bijdrage aan het totaal is niet expliciet
getoetst. De beoordelingscriteria verschillen en je kunt zelfs een positieve
beoordeling krijgen en toch uit de subsidieboot vallen, zonder dat precies
duidelijk is waarom. Het maximumbudget is door de raad gerespecteerd, maar
nieuwe instellingen zijn daarvan de dupe doordat de subsidie die zij krijgen
wel heel mager uitvalt. Bovendien, augustus 2000 neemt de voorzitter van de
raad afstand van haar eigen advies: een periode van vier maanden is echt te
kort om zoveel aanvragen goed en consistent te beoordelen en het budget was
te krap om de subsidies naar behoren te verdelen. Hoewel eerlijk, lijkt mij
dit ook tamelijk ongeloofwaardig. Wat is de waarde van een advies als de maker
zelf vindt dat het zo niet kan? Was het niet beter geweest om vast te houden
aan het feit dat binnen de gegeven opdracht en termijn en het gegeven budget
niet een goed en afgewogen advies mogelijk zou zijn? Mijn vraag is hoe de
staatssecretaris deze gang van zaken beoordeelt en welke conclusie hij daaruit
trekt.Zoals gebruikelijk raakt de cultuurwereld weer volledig in rep en roer.
Het lobbycircuit van belanghebbende cultuurpausjes en van alles wat daar omheen
cirkelt, begint al warm te draaien. Als september 2000 de Cultuurnota op tafel
valt, barst het hele pandemonium los. Media- en cultuurwoordvoerders worden
bestookt met missives waarin staat waarom dit niet deugt, dat er onrecht geschiedt
en dat het echt anders moet. In de Cultuurnota volgt de staatssecretaris bijna
volledig het advies van de Raad voor cultuur, terecht lijkt mij. Immers, hij
heeft in wezen maar twee mogelijkheden: óf hij volgt het advies op
óf hij legt het naast zich neer en vraagt, onder toezending
van een duidelijk geformuleerde nieuwe opdracht, een nieuw advies. De Raad
voor cultuur heeft dan de mogelijkheid zich te revancheren dan wel de pijp
aan Maarten te geven. In beide gevallen ontstaat ernstige vertraging die zou
kunnen leiden tot een jaar verlenging van de huidige subsidiëring. Een
derde mogelijkheid is dat de staatssecretaris afwijkt van het advies en met
heel andere subsidievoorstellen komt. Binnen onze fractie ontspon zich ook
een discussie en was er verschil van mening over de vraag of deze laatste
formele mogelijkheid ook materieel gepraktiseerd zou moeten worden. Met andere
woorden, is een advies van de Raad voor de kunst van een andere hoedanigheid
dan een advies van bijvoorbeeld de Sociaal-Economische Raad en, zo ja, waarom
dan? Voor alle duidelijkheid: ik hecht eraan dat de staatssecretaris de opvatting
van het kabinet op dit punt weergeeft.Een debacle rond de Cultuurnota werd voorkomen doordat er bij de algemene
beschouwingen opeens 40 mln. extra beschikbaar kwam voor cultuur. Dat maakte
het Van der Ploeg mogelijk de subsidies van een aantal nieuwe aanvragers op
een redelijker peil te brengen en hij hield ook nog een potje achter de hand
voor het debat. Dat was wel tamelijk gênant voor de Raad voor cultuur,
om het niet nog wat krachtiger te zeggen. Als de staatssecretaris die 40 mln.
in januari op tafel had kunnen leggen en de raad twee maanden langer had gehad
voor de advisering, was er waarschijnlijk een veel beter en minder omstreden
advies uitgebracht. De vraag is waarom dat niet is gebeurd.Voorzitter! De Tweede Kamer toonde zich niet in alle opzichten een aanhanger
van de leer van de scheiding der verantwoordelijkheden en ging lustig aan
de slag op grond van het door de diverse lobbyisten aangedragen materiaal.
Dat leverde enige onverkwikkelijke taferelen op die ik vandaag niet weer in
uw herinnering wil roepen. Het wordt tijd voor conclusies van de staatssecretaris.
Hoe beoordeelt hij de gang van zaken rond zijn eerste subsidiecyclus? Vindt
hij achteraf zijn opdrachtformulering voor de raad helder en concreet genoeg?
Kon de raad eigenlijk binnen de gegeven ruimte, tijd en budget wel redelijkerwijs
tot een goed advies komen? Hoe beoordeelt hij het debat van 13 november in
de Tweede Kamer? Is dit de manier om tot een goed, consistent en afgewogen
subsidievoorstel te komen? Zo niet, wat moet en kan er dan anders? Heeft de
Tweede Kamer gelijk dat het rijk veel meer moet investeren in de afstemming
tussen de rijkssubsidies voor cultuur en kunst en de subsidies van provincies
en gemeenten en wat doet de staatssecretaris met die mening? Wat heeft hij
nu van dit alles geleerd en wat zijn de grondlijnen voor een eventuele andere,
betere aanpak?Voorzitter! Vervolgens moet ik nog wat zeggen over de culturele nieuwjaarsontboezeming
van de heer Melkert. Want iedereen weet dat je moet opletten als fractievoorzitters
zich met cultuur gaan bemoeien. Overigens luisterde tijdens de nieuwjaarsreceptie
van het culturele Amsterdam buiten de heer Van der Ploeg volgens het Parool
vrijwel niemand naar deze bijdrage omdat iedereen rustig doorging met elkaar
gelukkig nieuwjaar te kussen. Na wat ik ervan gelezen heb, leek het mij wel
een onderhoudende en bij vlagen geestige toespraak. Los daarvan is het zinnig
de vraag tegen het licht te houden of zijn conclusies en aanbevelingen waarde
hebben. Ik vat die conclusies maar even samen. Wat een debat over de rol van
de overheid en kunst zou moeten zijn, ontaardt meer en meer in een ordinair
gevecht om de centen; het belang van regionale binding en van het internationale
perspectief komt door de gekozen aanpak onvoldoende uit de verf; de huidige
systematiek van de Cultuurnota is niet langer houdbaar. De eerste zin van
deze conclusies deel ik. De tweede zin is mij te vaag en behoeft meer onderbouwing.
Dat de huidige systematiek van de Cultuurnota niet langer houdbaar is, kon
wel eens meer waarheid bevatten dan de staatssecretaris op 13 november wilde
weten. Hij heeft vandaag de kans om de mening van zijn voorman overtuigend
te weerleggen! Nadat de heer Melkert enkele behartigenswaardige opmerkingen
maakte over waarde en plaats van kunst in de samenleving, kwam hij tot de
stelling dat wij afscheid moeten nemen van de molensteen van de Cultuurnota.
Hij wil een nieuwe infrastructuur met minder bureaucratie, scheiding van verantwoordelijkheden
bij subsidiëring en afschaffing van de dubbele beoordeling door rijk
en regionale overheden. Bovendien wil hij de beoordeling op grond van kwaliteit
en toegankelijkheid (bereik) uit elkaar halen. Dat lijkt duidelijker dan het
is. Wat betekent dit precies? Tot welke nieuwe systematiek leidt dit? Wie
doet in die nieuwe systematiek wat? Melkert is nog wel duidelijk als hij zegt
dat het rijk zich moet beperken tot subsidiëring van een beperkt aantal
musea, ensembles en gezelschappen die beoordeeld gaan worden op kwaliteit,
continuïteit en internationale betekenis. Financiering daarvan moet via
een zelfstandig fonds voor de kunst plaatsvinden. Maar de rest dan van de
734 aanvragers? Ik veronderstel dat subsidiëring in Melkerts visie moet
verlopen via provincies en gemeenten. Maar met welke budgetverdeling en criteria?
Maken provincies en gemeenten in het vervolg zelf uit met eigen raadjes voor
cultuur wie hoeveel subsidie krijgt? Het was wel grappig om te merken dat,
hoe ontevreden de kunstwereld ook is over de Raad voor cultuur – gelet
op de discussie van de afgelopen maanden – zij dit nieuwe zwerk toch
met afgrijzen zien dreigen. Opera Zuid is bang dat zij heel gemakkelijk zal
worden ingeruild voor een extra lantaarnpaal; dat zegt wel wat over het zelfvertrouwen
en het noodzakelijk geachte budget voor deze cultuuruiting. Het Noordhollands
Philharmonisch Orkest vindt lokale overheden vaak onbetrouwbare partners.
Een woordvoerder stelde dat, als je vijf ton vraagt, het vaak net is uitgegeven
aan een vertrekkende burgemeester. Een lokale overheid heeft liever een extra
politieman dan een violist erbij. De Arnhemse toneelgroep Oostpool gelooft
niet dat lokale overheden op dat niveau over cultuur kunnen nadenken. En als
uitsmijter van dit rondje kunstbetrokkenen heb ik nog het volgende citaat:
De PvdA verheft met dit idee de twintig grote kunstinstellingen met de rijkssubsidie
tot boegbeeld en trekt de handen af van de rest van de kunstwereld. Ik moest
daar wel een beetje om grinniken. Nauwelijks afgekoeld van het te hoop lopen
tegen het laatste advies van de Raad voor de kunst en de daarop gebaseerde
Cultuurnota, schrikt de cultuurwereld zich te pletter bij de gedachte dat
het systeem vervangen wordt door iets anders, vooral als dat "iets" dichterbij
is. Je moet er toch niet aan denken dat de lokale overheid hierover gaat!De overheid op afstand lijkt zo gek nog niet. Het enige probleem is eigenlijk
dat er altijd te weinig geld is. Ook hierover mag de staatssecretaris zijn
licht laten schijnen. Misschien wil hij daarbij iets zeggen over de budgettaire
doelstellingen op langere termijn. Wil de staatssecretaris in dit welvarende
land komen tot een maatstaf van 1% voor kunst en cultuur? Als hij dat nodig
en nuttig vindt, hoe ziet zijn strategie er dan uit waarmee hij op dat punt
terecht wil komen? En wanneer wil hij dit?Mijn voorlopige conclusie is dat het alleen geven van rijkssubsidie voor
een soort eredivisie nogal wat risico's met zich brengt. Dit is het risico
dat al het andere er ogenschijnlijk minder toe doet en vooral het risico dat
er weinig terechtkomt van vernieuwing en stimulering van initiatieven. Als
je zo'n fonds voor de kunst voor de eredivisie maakt, zou er een tweede fonds
naast moeten komen voor vernieuwde activiteiten en initiatieven. Anders gaat
het daarmee volledig mis. Ook bestaat het risico dat het niet veel meer wordt
dan het decentraliseren van het huidige gedoe of, zo je wilt, van de huidige
ellende, met waarschijnlijk een slecht resultaat.Een specifiek aspect is dat de uitvoering van het werk van de Raad voor
cultuur al te veel verstrengeld geraakt lijkt met de belangen en de uitvoering
op het ministerie. Ik wil daar graag wat over horen van de staatssecretaris.
Alles lijkt met alles verstrengeld te zijn geraakt, ook als het gaat om personen.
De vraag is of je bij het advies van de Raad voor de kunst nog wel kunt spreken
van voldoende onafhankelijkheid. Diezelfde vraag is trouwens te stellen inzake
de samenstelling van de diverse secties van de raad. Mijn collega van de VVD
heeft daar ook al iets over gezegd.Met mijn bijdrage probeer ik de staatssecretaris te bewegen op grond van
de recente ervaringen opnieuw positie te kiezen. Ook door anderen wordt hij
vanmiddag uitgenodigd om alvast wat lijnen uit te zetten voor de richting
die hij in de huidige discussie op wil. Het zal duidelijk zijn dat wij vinden
dat de politiek door gekozen beleidsveranderingen en vooral door in een heldere
niet mis te verstane opdrachtverlening aan de Raad voor cultuur de criteria
en het traject duidelijk moet vastleggen.Vaak levert bij kunst en cultuur ook het begrip "kwaliteitstoets" een
probleem op. Dat vind ik op zich merkwaardig, omdat bij kunst en cultuur heel
vaak over kwaliteit gepraat wordt, terwijl het vaak niet lukt om dat een beetje
helder en duidelijk te definiëren. De eerste gedachte die mij de meest
houdbare lijkt, is dat bij kunst en cultuur kwaliteit vaak blijkt door wat
in de smeltkroes van de vergetelheid boven komt drijven. Dit is vaak een bewijs
van de aanwezigheid van een intrinsieke kwaliteit. Daar koop je niet altijd
wat voor. In mijn ambtelijke verantwoordelijkheid voor de adviescommissie
voor monumentale kunst heb ik het altijd opmerkelijk gevonden dat deze commissie
vrij snel en unaniem kon selecteren wat zij heel goed vond, ook vrij snel
selecteerde wat zij brandhout vond en dat de discussie in die vergaderingen
altijd ging over het middensegment. Is het goed genoeg om door te laten of
niet? Het merkwaardige was daarbij altijd wel dat op mijn vraag waarom men
iets zo goed of zo slecht vond, maar vaag en subjectief werd geantwoord, terwijl
de voortgaande discussie over kwaliteit in alle aspecten van de samenleving
wellicht toch ook iets meer criteria voor kwaliteitsbeoordeling in kunst en
cultuur zou moeten opleveren. Mijn vraag aan de staatssecretaris is of hij
daar enig brood in ziet en of hij kans ziet om hierover iets te zeggen. De
vraag rijst of de politieke discussie over dit onderdeel – wat is nu
kwaliteit in kunst en cultuur en hoe kan dit doorwerken in criteria? –
een rol kan spelen in de opdrachtverlening aan adviesorganen als de Raad voor
cultuur.Mevrouw Tan (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Of het nu stofwolken zijn die zijn neergedaald,
of kruitdampen die zijn opgestegen, wij hebben vandaag de ambitie om met een
blik op het slagveld een bijdrage te leveren aan de discussie over de vernieuwing
van het cultuurbestel. Zoals ook uit de bijdragen van mijn voorgangers naar
voren kwam, wordt dan vaak gebruikgemaakt van metaforen, niet alleen in de
pers. Ik denk aan termen als soap, gooi- en smijtcircus, operette, klucht
enz. Ons doet het meer denken aan een Japanse vertelling. Het vorige jaar
presenteerde het Muziektheater van Amsterdam in het kader van 400 jaar Japans-Nederlandse
betrekkingen een schitterende voorstelling van Rashomon. Centraal staat daarin
de vraag of er wel één waarheid bestaat. Er is geweld gepleegd
en er is een dode gevallen, maar wat de ware toedracht is, blijft duister,
want elke getuige heeft een eigen beleving van het gebeurde. Geprojecteerd
op de behandeling van de Cultuurnota geldt deze uiteenlopende beleving zo
gezien per actor op bijna alle onderdelen, behalve dan de gemeenschappelijke
eindconclusie dat het de volgende keer beter moet.Voorzitter! Na een recapitulatie van de gang van zaken vanaf 2000, gevolgd
door een analyse in relatie met de situatie in het buitenland, willen wij
enkele vragen en suggesties aan de staatssecretaris voorleggen. Het gaat ons
daarbij vooral om de rollen, de rol van de Raad voor cultuur in relatie tot
de rollen van politiek en kunstwereld.In het voorjaar van 2000 legt de staatssecretaris een nota van uitgangspunten
voor de beoordelingsprocedure voor aan de raad en aan de cultuurinstellingen;
vervolgens stelt hij dit stuk vast. Verbreding, doorstroming en toetreding
van nieuwe groepen worden daarmee, naast kwaliteit, criteria voor de beoordeling.
In mei verschijnt het advies van de raad, dat van verschillende zijden het
predikaat "moedig" krijgt, omdat relatief veel nieuwe instellingen worden
gehonoreerd, ten koste van een aantal grote namen. Anderen hebben kritiek,
onder meer vanwege de vrees dat er sprake zal zijn van verregaande fragmentarisering
van het toneelaanbod.Eind augustus 2000 treedt de voorzitter van de raad in de publiciteit.
De heer De Boer is daarop al ingegaan. Mij gaat het vooral om de uitspraak
dat kwaliteit voorop moet staan en niet het publieksbereik. Die discussie
was inderdaad in 1999 uitvoerig aan de orde geweest en naar ons idee helder
afgesloten. Wij vinden de timing, augustus 2000, wat merkwaardig. Had het
niet meer voor de hand gelegen deze discussie bij de opdrachtverlening te
voeren, in het voorjaar van 2000?Voorafgaande aan en tijdens de behandeling van de Cultuurnota in het najaar barst de kritiek op de raad los. Ik zal niet herhalen
wat daarover al is gezegd. De standpuntbepaling van de verschillende fracties
in de Tweede Kamer kan hier als bekend worden verondersteld. Wij volstaan
met de constatering dat ook de oordelen over het functioneren van de Kamer
in dit geval wel uitzonderlijk uiteenlopend zijn. Veel kritiek is er op de
niet aflatende lobby uit het veld en het Kamerdebat op de vierkante millimeter
van de budgetten voor individuele instellingen, in plaats van over het bestel,
inclusief de reikwijdte van het Thorbecke-adagium. Juist de interpretatie
van Thorbecke levert verrassende tegenstellingen op. Vandaar Rashomon. Hoort
de hooglopende subjectiviteit bij het culturele leven of is er iets anders
aan de hand?De voorzitter van de Raad voor cultuur uit na afloop scherpe kritiek op
het opereren van de Kamer en vindt dat de Kamer – zij noemt daarbij
met name de voormalig secretaris van de raad de heer Nicolaï –
zich veel te inhoudelijk heeft opgesteld. De kritiek op de raad noemt zij
kwalijk, want niet concreet gemaakt. Geen sterke verdediging in onze ogen;
eerder een welles-nietestactiek, met het risico de raad verder in diskrediet
te brengen. De staatssecretaris kan tevreden zijn over de wijze waarop de
nota door de besluitvorming is gekomen, al maken sommigen zich zorgen over
hoe het verder moet tussen hem en de kunstwereld. Daarover later meer. Hij
zegt toe de beoordelingsprocedure spoedig te evalueren. Tot zover de recapitulatie.Voorzitter! Vraag is nu, of dit er nu eenmaal bij hoort, gegeven onze
culturele traditie, of dat de zaak op scherp staat omdat de rolafbakening
van de spelers in het stuk onhelder is. Rashomon ten spijt: naar ons idee
verdient de positionering van de raad, de politiek en de kunstwereld nadere
beschouwing bij het zoeken naar verbetering. Zo'n speurtocht kan naar ons
idee niet anders dan beginnen bij Thorbecke, en dan hopelijk te pas en niet –
zoals zo vaak – te onpas toegepast. Daarmee bedoelen wij dat de uitspraak
in zijn context moet worden gezien, qua inhoud en tijdsgewricht. Thorbecke
heeft in 1862 de stelling geponeerd, dat de regering "geen oordelaar van wetenschap
en kunst" was. Dit breed gedragen liberale beginsel heeft geleid tot uitbesteding
van de beoordeling aan de betrokkenen zelf: kunstenaars en culturele deskundigen
in de Raad voor cultuur. De tijd heeft sinds 1862 niet stilgestaan, ook niet
voor het Nederlandse cultuurbeleid. Een andere uitspraak van Thorbecke luidt:
"aan de kunstenaren een materieel voordeel verschaffen is" _ "geene bescherming."
En: "Ik zal de regering niet laten handelen als een Maecenas, die volgens
een opgegeven plan schilders aan het werk zet." Het mag duidelijk zijn dat,
als het huidige cultuurbeleid op de leest van 1862 geschoeid zou zijn, verreweg
het grootste deel van de culturele voorzieningen er niet zou zijn en dat het
huidige aanbod zou verschrompelen tot de onderdelen met lage kosten of commerciële
exploitatie. Het gaat er nu om binnen ons constitutioneel stelsel een evenwicht
te vinden tussen het op afstand opereren van de politiek als het gaat om de
kunsten enerzijds en het politieke primaat, inclusief het budgetrecht van
de politiek, anderzijds. Een genuanceerde en geactualiseerde interpretatie
van Thorbecke ligt daarbij veel meer voor de hand dan een dogmatische.Hoe is deze kwestie in de ons omringende landen geregeld? Aan het ene
uiterste van het spectrum staat Frankrijk met een sterk door de overheid gedomineerd
systeem dat zelfs tijdens bezuinigingen in staat bleek budgetvergroting te
bemachtigen. Duitsland en België kennen ver doorgevoerde regionalisatie
en decentralisatie van het cultuurbeleid. Aan het andere uiterste van het
spectrum staat Engeland, waar de subsidiering geheel is overgedragen aan de
Arts Council. Die heeft taken en bevoegdheden die de Raad voor cultuur bij
lange na niet toebedeeld kreeg. Overmaat aan bedrijfsmatige invloed heeft
daar geleid tot de neiging om over te schakelen op rechtstreeks gefinancierde
musea en galeries, die al sinds jaar en dag een beleidsruimte hebben conform
principe "de overheid op armlengte". De Scandinavische stelsels lijken het
meest op het Nederlandse, maar ook daar is er een spanningsveld tussen legitimiteit
en loyaliteit aan de eigen sector, knellende regelgeving, behoudzucht ten
opzichte van nieuwe initiatieven, gebrek aan reflectie, verkokering en politisering.
Denemarken heeft een intendant met een mandaat voor een beperkte periode.
De benodigde expertise is zelf in huis dan wel extern in te huren. Deze constructie
lijkt vergelijkbaar met het benoemen van een André Malraux of een Jacques
Lang voor een bepaalde periode.Het geheel overziende, zijn wij in Nederland dus niet zo uniek met ons
Thorbeckeprincipe, al wordt dat elders "op armlengte houden" genoemd. Ook
gebrek daaraan hoeft niet meteen tot ondemocratische staatskunst te leiden,
als is de Franse en Mediterrane bestuurscultuur inderdaad minder egalitair
dan de Nederlandse.Formeel wettelijk kader in Nederland is artikel 2 van de Wet op het specifiek
cultuurbeleid: "Onze Minister is belast met het scheppen van voorwaarden voor
het in standhouden, ontwikkelen, sociaal geografisch spreiden of anderszins
verbreiden van cultuuruitingen; hij laat zich daarin leiden door overwegingen
van kwaliteit en verscheidenheid." De Raad voor cultuur is daarbij wettelijk
adviesorgaan.Onlangs heeft de heer Melkert gesignaleerd dat de dubbelfunctie van de
Raad voor cultuur als wettelijk adviesorgaan en verdeelinstantie problemen
oplevert. Hij bepleit onder meer een zuivere adviestaak voor de Raad voor
cultuur en dus loskoppeling van de verdelingsvraag. Onze fractie kan een heel
eind meegaan met deze suggestie van de heer Melkert – volgens de staatssecretaris
is het een interessante bijdrage – maar zij legt de staatssecretaris
wel enkele aanvullende concretiseringen voor.Het essentiële vraagstuk dat de behandeling van de Cultuurnota heeft
opgeleverd, gaat – via de interpretatie van Thorbeckes uitspraak –
over de afbakening van verantwoordelijkheden tussen politiek en kunsten. Het
weghalen van de verdelingstaak bij de raad komt onzes inziens de verhoudingen
ten goede en herstelt de duidelijkheid over het budgetrecht van de Kamer.
Het is echter de vraag of dat alle problemen verhelpt, mede gelet op de discussie
over kwaliteit in relatie tot het publieksbereik en de uitlatingen van de
voorzitter van de raad daarover.De discussie die momenteel binnen de Partij van de Arbeid gaande is, maakt
een onderscheid tussen de kunstgerichte en de publieksgerichte criteria. Vanuit
de eerste categorie respecteert en waarborgt de overheid ruimte
voor autonome ontwikkeling van de kunsten en met de tweede categorie erkent
en waardeert de overheid de effecten van de kunsten op mens en samenleving.
Publieksgerichte criteria gaan over betere openheid, communicatie en toegankelijkheid,
het verlagen van drempels, het verhogen van de participatie, het vergroten
van de markt en de publieksoriëntatie. Is de staatssecretaris met ons
van mening dat deze publieksgerichte criteria en hun relatie tot de artistieke
kwaliteit uitdrukkelijk en volledig deel moeten uitmaken van de politieke
besluitvorming? De mate waarin en de wijze waarop beleid op dit punt gestalte
krijgt, kan toch niet anders – ook blijkens de politieke ophef over
het beleid van de staatssecretaris – dan eerst en vooral behoren tot
het politieke domein? Weliswaar in combinatie met een moderne interactieve
rol van het betrokken veld, zoals ook voor andere sectoren geldt, maar daarin
verschillen de kunsten onzes inziens niet zoveel van sectoren als de wetenschappen,
dat zij zichzelf buiten en boven het politieke systeem kunnen plaatsen. Zou
het niet veel transparanter zijn, indien het advies van de Raad voor cultuur
zich, conform Thorbecke, concentreert op de kunstgerichte doelstelling en
met name op het kwaliteitsoordeel over instellingen als een basisbouwsteen
voor verdere behandeling van subsidieaanvragen? En dat binnen door de politiek
vastgestelde budgettaire kaders per kunstensector. De advisering over de op
bereik gerichte doelstellingen zou dan onder leiding van het departement elders
kunnen plaatsvinden en zonder aparte status van die adviezen in de besluitvorming
aan de orde zijn. Dat is dus volledig onderdeel van het politieke debat. Denkbaar
zou zelfs zijn, aan die bereikdoelstellingen aparte begrotingsposten te verbinden,
waar instellingen met het keurmerk van de Raad voor cultuur op kunnen intekenen.
Het positieve kwaliteitsoordeel fungeert dan als een soort toegangsbewijs
tot extra financieringsstromen, bovenop het basisbudget, waarbij instellingen
als ondernemingen de keuze hebben op welke onderdelen zij zich vooral willen
profileren. Uitsluitend het oordeel van de Raad voor cultuur over de artistieke
kwaliteit van de instellingen zou dan niet behoren tot het politieke domein.
Kan de staatssecretaris zich deze gedachtegang indenken als stap naar een
transparante verdeling van bevoegdheden? Helder is dan toch wie waarvoor verantwoordelijk
en waarop aanspreekbaar is: de Raad voor cultuur voor de wijze van totstandkoming
en de uitkomsten van het kwaliteitsoordeel en de politiek voor de overige
onderdelen van de besluitvorming over subsidiering. In de casus van de toneelgroep
De Appel zou klip en klaar zijn dat de eerste kwaliteitshorde niet genomen
was en dat dat de verantwoordelijkheid van de Raad voor cultuur was.Uiteraard zijn hiermee niet alle knelpunten uit de wereld. Het is dan
aan de politiek, zich niet langer te laten meeslepen door de kunstenlobby
en langs die weg terecht te komen in discussies over hoogte van individuele
subsidies. Het budgetrecht zal zich dan vooral moeten richten op de beleidsmatige
invalshoek. Het is aan de Kamer, de subsidiëring van de kunsten, gelijk
subsidies op andere terreinen, vooral beleidsmatig te beschouwen. Kortom,
concentratie op de primaire beleidstaak en distantie van de kunstwereld.Concentratie door de raad op de artistieke kwaliteit brengt ons echter
wel op de prangende vraag naar de definiëring van de kwaliteit als kernpunt
in taak en werkwijze van de raad. In haar toespraak bij de opening van het
studiejaar van de Rijksuniversiteit Groningen op 31 augustus 2000 sprak de
voorzitter van de raad de volgende woorden: "Overigens is het nergens voor
nodig om met de opkomst van allochtone kunstuitingen onze eigen tradities
en cultuuruitingen te relativeren of mensen van een andere etnische afkomst
bij de haren naar westerse kunst te slepen. Vermenging en beïnvloeding
moeten vanzelf komen. Allochtone kunst moet een kans krijgen, naast onze –
nog dominante – westerse cultuur, maar met dezelfde kwaliteitseisen."
Zoals wel vaker zit het venijn in de staart, maar niet alleen daar. Want dat
het allemaal vanzelf gaat, valt ten zeerste te betwijfelen, al is het alleen
al qua tempo. Maar de vanzelfsprekendheid waarmee wordt gesproken over dezelfde
kwaliteitseisen getuigt van gebrek aan multicultureel bewustzijn en een overdosis
aan etnocentrisme.Ik durf hier uit eigen beleving te zeggen, dat het overgrote deel van
de immigranten er veel aan gelegen is, dat Nederland het eigen waarde-erfgoed
niet verkwanselt. Dit neemt niet weg dat wij een multiculturele samenleving
zijn en een goede uitweg moeten vinden uit dilemma's, zonder weg te lopen
voor mogelijke tegenstellingen. Kwaliteit in de kunsten is en blijft het fundament,
een conditio sine qua non voor subsidiëring, evenzeer aan allochtone
als aan autochtone groepen. Om welke en vooral wiens kwaliteit gaat het dan?Bij de vorige begrotingsbehandeling heeft mijn fractie aan de staatssecretaris
aandacht gevraagd voor een meer representatieve samenstelling van de raad,
zo mogelijk aangevuld met gezaghebbende buitenlandse experts. Wij herhalen
dit verzoek nu, niet alleen vanuit die representativiteit, maar vooral voor
het verbeteren van het kwaliteitsoordeel en hiermee van de primaire functie
van de Raad voor cultuur. Allochtone kunst moet dus niet separaat, buiten
de raad, worden beoordeeld. Inhoudelijk gaat het niet alleen om een inbreng
van andere, ook niet-westerse culturen in de thuislanden, maar ook van culturen
die ervaring hebben met multiculturalisering en het hanteren van aanvullende
of conflicterende kwaliteitsbelevingen. Expertise uit bijvoorbeeld Canada,
de VS, Australia zou als experiment kunnen worden ingezet. De ervaringen van
de gemeente Amsterdam met de Deense intendant, de Engelsman Trevor Davis,
zijn in dit opzicht interessant. Is de staatssecretaris ertoe bereid, dit
soort experimenten te stimuleren? In tweeërlei opzicht kan dit voordelen,
naast de genoemde inhoudelijke voordelen opleveren. Ten eerste kan deelname
door buitenlandse experts het spanningsveld van corporatisme, belangenverstrengeling
en loyaliteitsconflict op de Nederlandse leden verlichten. Bovendien is dan
de werkdruk in de korte periode waarin het grote aantal instellingen moet
worden beoordeeld, beter te organiseren. In breder verband en op langere termijn
zal verdergaande internationalisering ons wellicht uit de houdgreep van het
cliëntelisme in de kunsten kunnen verlossen.Ten slotte maak ik enkele opmerkingen over de aard van de kunstensector.
Met zijn op vernieu wing gerichte beleid heeft de staatssecretaris
veel losgemaakt en werd het pijnlijk zichtbaar waar het in ons systeem wringt.
Vergelijking met het buitenland bevestigt het risico van behoudzucht in ons
soort systemen. Behalve ondoorzichtig beleid voor de regio's is het de staatssecretaris
regelmatig verweten dat hij met te weinig tact en overleg opereert tegenover
de kustensector, en ik moet toegeven, hem met schrik voor een groot gehoor
de vergelijking te hebben horen maken van de kunstensector met de Taxicentrale
Amsterdam.Toch is er een kant die niet buiten beschouwing kan blijven. Zelden heb
ik in Nederland van nabij zo'n polariserende en vijandige houding ten opzichte
van etnische groepen ervaren als in de kunstwereld, zodra het om subsidies
gaat. Het dieptepunt is een venijnig: "Dit is ons geld en daar blijven jullie
van af!" Deze behoudzuchtige koudwatervrees is langs twee wegen te tackelen.
De ervaring in Engeland leert dat er risico's kleven aan het betrekken van
mensen van buiten de cultuursector bij de beoordeling van artistieke kwaliteit.
Vandaar ons pleidooi voor een kwaliteitsimpuls met buitenlandse cultuurexpertise.
Voor het overige is werken in de kunst echter net zo bedrijfsmatig als elders
als het gaat om arbeidsvoorwaarden, arbo en bedrijfsveiligheid, administratieve
organisatie en andere bedrijfsvoeringsaspecten. Een kwaliteitsimpuls met buitenlandse
cultuurexpertise moet dan ook hand in hand gaan met professionalisering van
het kunstenbedrijf. De mystiek van de kunsten moet worden doorbroken door
kunstinstellingen beter te faciliteren op het gebied van management en marketing.
Naast de toets op artistieke kwaliteit door de raad moeten de kunstinstellingen
een benchmark ondergaan op het publieksbereik en het functioneren van het
bedrijf. Zo'n benchmark is vooral bedrijfsmatig en behoort dan ook nadrukkelijk
niet tot de primaire taak van de raad. Kan de staatssecretaris zich in deze
gedachtegang vinden en is hij ertoe bereid, dergelijke maatregelen te stimuleren?Gaarne vernemen wij de reactie van de staatssecretaris wat betreft de
Nederlandse taal op onze hartekreten en wensen wij hem veel ruggengraat toe
bij de evaluatie van zijn beleid.De heer Luijten (VVD):Voorzitter! Ik wil mevrouw Tan, die zeer snel sprak, nog een vraag stellen.
Zij ging in op de plannen van de heer Melkert en zei: wij willen daar nog
wat aan toevoegen; we willen iets verduidelijken. Mij is echter niet duidelijk
wat zij wil. De Raad voor cultuur zou volgens mevrouw Tan een kwaliteitstoets,
een keurmerk moeten geven. Van de Tweede Kamer wordt dan distantie en een
beleidsmatige beoordeling en verdeling verwacht. Gelooft zij dat nu echt,
gelet ook op de ervaringen van de laatste jaren? Meent zij echt dat zoiets
kan? Ziet zij niet meer een rol voor de fondsen in Nederland weggelegd? Welke
rol acht mevrouw Tan weggelegd voor de fondsen in de systematiek die zij voorstelt?Mevrouw Tan (PvdA):Voorzitter! Ik wil schetsen op welk punt wij getracht hebben een stap
voorwaarts te zetten. In de Tweede Kamer is een diffuse discussie ontstaan,
onder andere toen het ging over De Appel. Het ging om de vraag wie nu waarvoor
verantwoordelijk is bij de besluitvorming over subsidiëring. Wat wij
bepleiten is niet alleen een loskoppeling waarbij het verdelingsvraagstuk
apart komt te staan en niet meer voor rekening van de Raad voor cultuur komt,
maar ook het maken van een duidelijk onderscheid tussen de kunstgerichte en
publieksgerichte doelstellingen. Onze stelling is, dat met name het kunstgerichte
op basis van het Thorbeckeprincipe niet tot het publieke debat zou moeten
behoren. De Raad voor cultuur zou dus met name een functie moeten hebben bij
het beoordelen van de artistieke kwaliteit. Dat onderdeel zou buiten het politieke
debat moeten blijven. De rest zou onderdeel moeten zijn van de politieke besluitvorming.De heer Luijten (VVD):Voorzitter! Dan zou dus de situatie kunnen ontstaan, waarin de Raad voor
cultuur zegt: dit is echt kwaliteit, en dat de politiek zegt: dat komt ons
effe niet uit, wij zullen die activiteit niet subsidiëren. De Kamer krijgt
namelijk dan toch de kwaliteitstoets in handen en zou alle instellingen nog
eens langs gaan. Ik zie dat echt niet gebeuren.Mevrouw Tan (PvdA):Voorzitter! Het uitgangspunt is, dat er aan de advisering een beleidsdiscussie
voorafgaat, zodat de adviesaanvraag aan de Raad voor de kunst vergezeld gaat
van een beleidskader en van een budgetverdeling op hoofdlijnen voor de kunstsectoren.
De Raad voor cultuur bekijkt vervolgens welke instellingen de kwaliteitstoets
kunnen doorstaan. Op grond van die toets kunnen de instellingen een basisbudget
verkrijgen. Vervolgens kunnen er voor de doelstellingen ten aanzien van het
publieksbereik aparte begrotingsposten zijn, waarop de instellingen als onderneming
kunnen intekenen. Zij kunnen dus opereren op basis van hun basisbudget en
kiezen op welke onderdelen zij zich extra willen profileren.De heer Veling (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Mede namens de SGP-fractie wil ik graag een bijdrage
leveren. Verontschuldigend zeg ik erbij, dat ik het antwoord van de staatssecretaris
op hetgeen door de Kamer naar voren wordt gebracht, niet zal kunnen meemaken.
Door de verandering van de agenda, door de verplaatsing van de behandeling
van vorige week naar deze week, ben ik helaas niet in staat het antwoord van
de staatssecretaris aan te horen. Toch hecht ik aan het leveren van een bijdrage
en ik neem daartoe ook de vrijmoedigheid. Wij willen namelijk niet gemakkelijk
meegaan in de storm van kritiek die de staatssecretaris heeft geoogst. Wij
hebben eerder, zij het genuanceerd, sympathie ten opzichte van bepaalde doelstellingen
van het beleid van de staatssecretaris uitgesproken. Ik wil dat opnieuw doen
en daarbij kanttekeningen plaatsen, in de hoop daarmee een bijdrage aan de
beraadslaging te kunnen leveren.Voorzitter! Een goed cultuurbeleid heeft iets van een vierkante cirkel:
het is een spannend idee, maar kan eigenlijk helemaal niet bestaan. Publicaties
over de verhouding tussen kunst en overheid hebben altijd titels die te maken
hebben met paradoxen, die een spagaat kennen of tegengestelde begrippen over
vrijheid. Toch kan de kunst niet zonder de overheid. Ik zal dat schetsen.De overheid moet zich niet met de inhoud van de kunst bemoeien: dat is
een klassiek uitgangspunt. Zij moet er echter wel voor betalen, althans voor
bepaalde vormen van kunst. Dan wordt de overheid natuurlijk
politiek afgerekend op de besteding van gemeenschapsgeld. Daarom moeten keuzen
worden verantwoord. Die moeten natuurlijk worden gemaakt. Maar ja, de overheid
mocht zich niet met de inhoud van de kunst bemoeien. Misschien is er een uitweg:
de overheid kan een onafhankelijk orgaan in het leven roepen dat zich uitspreekt
over kunst en kunstenaar. Dan zijn het de deskundigen die kiezen, op grond
van kwaliteitscriteria mag je hopen. De overheid kan dan royaal de keuzen
van dat onafhankelijke orgaan volgen.Maar wacht even, zo gemakkelijk komt de overheid nog steeds niet weg.
Wat moet er gebeuren als het onafhankelijke orgaan eenzijdig is samengesteld?
Wordt de kwaliteit dan ook niet een eenzijdig criterium? Zal vernieuwing,
verbreding of verjonging dan wel ooit kansen krijgen? Dus moet de overheid
zich er toch mee bemoeien. De overheid benoemt de leden en streeft naar een
goede mix van jong en oud, man en vrouw, wit en bruin. De overheid geeft vervolgens
instructies met een politieke strekking, bijvoorbeeld dat kwaliteit voorop
blijft staan, dat jong en allochtoon meer ruimte moeten krijgen, dat ondernemerschap
moet worden beloond en dat niet alleen het goede meer populair moet worden,
maar dat het populaire ook beter moet worden. Dat is prima, maar gaat de overheid
zich langs deze omweg niet toch opnieuw met de inhoud van kunst bemoeien?
Natuurlijk wel! Moet cultuur dus worden gemeten aan maatschappelijke doelen?
Dat hebben wij in de jaren zestig gedaan, maar de opvatting dat kunst welzijn
bevordert en aan het effect op het welzijn moet worden afgemeten, is achterhaald.
Moeten daarvoor belangrijke en interessante kunstinstellingen worden opgeofferd?
Het komt ons voor dat het niet goed gaat met het kunstenbeleid van de overheid
of dat dit niet deugt. Een mooi voorbeeld. "Voor jonge toneelmakers is er
geen doorkomen aan", schreef de commissie-Rottenberg in 1998. Nu wordt door
mensen uit dezelfde kring van die commissie welsprekend geklaagd dat kunstinstellingen
met een gevestigde reputatie worden gefrustreerd. De staatssecretaris voor
Cultuur draait welhaast onvermijdelijk van de ene vicieuze cirkel in de andere.Daarmee is niet gezegd dat de analyse niet tot conclusies kan leiden die
verbeteringen met zich kunnen brengen, maar de wijze waarop de Raad voor cultuur
en de staatssecretaris met elkaar hebben gewerkt in een soort samenspel is
wel merkwaardig. De feitelijke gang van zaken rondom de vaststelling van het
cultuurbeleid voor de periode 2001-2005 komt in de buurt van het scenario
dat ik zojuist schetste. Een pikant detail is dat de geschiedenis niet is
begonnen met een overheid die criteria en beleidsprioriteiten vaststelde voor
de Raad voor cultuur, want al in een eerder stadium had de Raad voor cultuur
zelf over die criteria en beleidsprioriteiten geadviseerd. Ik heb wat dat
betreft het idee – anderen hebben daar ook op gewezen – dat er
sprake is van een rare verhouding tussen de Raad voor cultuur en de staatssecretaris.
Vervolgens ontvouwde zich een drama. Ad Melkert noemde het een koningsdrama,
om redenen die mij niet helder zijn, want waarom zou het een koningsdrama
zijn. Een drama was het wel. Ik recapituleer even.In het najaar van 1998 schrijft de staatssecretaris een brief. In april
1999 publiceert de Raad voor cultuur een vooradvies. Daarin wordt een pleidooi
gevoerd voor pluralistisch kwaliteitsbesef dat meer op de maatschappelijke
ontwikkeling moet zijn afgestemd. Dat voelde de Raad heel goed aan. De Raad
meende ook dat niet zozeer het aanbod van kunst bepalend zou moeten zijn voor
overheidsondersteuning, maar vooral de vraag die samenhangt met maatschappelijke
ontwikkelingen. Dit paste uitstekend in wat de staatssecretaris al in zijn
eerste brief terzake had geformuleerd. Vervolgens komt de staatssecretaris
in juni 1999, heel snel daarna, met zijn "Cultuur als confrontatie". Daarin
wordt, conform het advies van de Raad voor cultuur, gesteld dat het cultuurbeleid
zich niet eenzijdig op de aanbieders van kunst zou moeten richten en dat cultureel
ondernemerschap en culturele inventiviteit zouden moeten worden aangemoedigd.
Dat zou door het traditionele subsidiestelsel onvoldoende worden gedaan. De
legitimering van het cultuurbeleid moest worden gezocht in de wisselwerking
tussen aanbod en publiek. Dat zijn heel herkenbare zaken, in lijn met wat
er daarvoor was gebeurd. Er wordt opnieuw gezegd dat kwaliteit bepalend blijft,
maar daarnaast onder andere ook het maatschappelijk bereik en de specifieke
missie in het bestel. Culturele diversiteit zal een belangrijke doelstelling
worden.Dan komen de aanvragen. Daar is al veel over gezegd. In de adviesaanvraag
van de staatssecretaris in de richting van de Raad voor cultuur wordt een
richtlijn gegeven: kijk naar kwaliteit en bevorder ook de doorstroming. Dat
wil zeggen dat er iets uit moet als zich iets waardevols aandient dat steun
verdient. Dat is expliciet zo gezegd. Dat is in lijn met wat er tot dan toe
is gezegd, zowel door de Raad voor cultuur als door de regering. Verder wordt
opnieuw gewezen op het belang van het maatschappelijk bereik. Het vervolg
is bekend. De raad komt met zijn advies. De kunstwereld is in rep en roer,
maar dat is niet zo gek. Er moet dus geld bij. De voorzitter van de raad vindt
dat ook. Dan komt de staatssecretaris met zijn Cultuurnota en volgt hij het
advies van de Raad voor cultuur. Er worden wat knelpunten opgelost en er komt
nog wat meer geld bij. De staatssecretaris blijft tegenover de Kamer volhouden
dat het afwijken van kwaliteitsoordelen van de Raad voor cultuur niet goed
zou zijn. Naar mijn idee wordt hierbij heel duidelijk dat er sprake is van
twee partners, de weten de Raad voor cultuur en de staatssecretaris, die op
een onheldere manier met elkaar interacteren. Het zou niet verkeerd zijn om
de taak van de Raad voor cultuur opnieuw te definiëren in relatie tot
de verantwoordelijkheid van de overheid om kunst te bekostigen.Hoe is het mogelijk dat een procedure die zo vaak besproken is en waarbij
zoveel mensen betrokken zijn en royaal middelen beschikbaar zijn, zo verschrikkelijk
veel commotie heeft opgeleverd? Waar ligt dat aan? Het is nu gemakkelijk om
te zeggen dat het allemaal anders moet. Onze fracties voelen er niets voor
om mee te klagen over een staatssecretaris die met zijn politiek correcte
maar kunstvijandige beleid – zo wordt het dan voorgesteld – alles
helemaal verkeerd heeft gedaan. Wij hadden en hebben waardering voor bepaalde
uitgangspunten van de staatssecretaris. Ik noem er een paar.Ook naar onze opvatting is het goed dat de kunst verbonden is met de samenleving.
Verbreding van het gezichtsveld van adviseurs en fondsbestuurders
sprak en spreekt ons aan. Een grote macht van een beperkte groep is waar het
gaat om adviseurs en fondsbestuurders niet goed. Het programma voor versterking
van culturele educatie, waardoor de vraag wordt geaccentueerd, waarderen wij
nog steeds. Natuurlijk zijn er eerder door ons ook kritische kanttekeningen
geplaatst. Wij waren en zijn nog steeds kritisch over de onheldere verbinding
tussen massacultuur en kunst. De staatssecretaris kreeg de wind van voren
en dat is natuurlijk niet zo verwonderlijk, gegeven deze uitgangspunten. Je
maakt je niet populair bij betrokkenen als je inbreuk pleegt op de bestaande
orde. Tegelijkertijd is het waar dat weer eens duidelijk is gebleken hoezeer
overheidsbeleid met betrekking tot de kunst op een vicieuze cirkel lijkt.Er zijn inmiddels suggesties gedaan voor verbetering, die zeker het overwegen
waard zijn. In deze Kamer zijn vanmiddag voorbeelden gegeven waarbij ik mij
kan aansluiten. Ik noem ook de gedachte van de voorzitter van de PvdA-fractie
in de Tweede Kamer dat er meer ruimte moet komen voor autonome ontwikkeling
van de kunst en dat er sprake moet zijn van een sterkere decentralisatie naar
provinciale en gemeentelijke overheden. Die twee elementen wil ik nu even
bezien. Ik doe dit dan wel vanuit een eigen visie die ik eerst even wil aanduiden.Kunst is evident belangrijk en behoort een plaats te hebben midden in
de samenleving, ook in haar ontwikkeling. Dat betekent dat de verbinding van
kunst met de samenleving niet alleen centraal in grote steden maar ook elders
in het land belangrijk is. Betrokkenheid van provincies en gemeenten kan daarvoor
een bijdrage leveren, evenals een cultureel ondernemersschap dat zich niet
schaamt actief te zoeken naar een publiek. Dan vindt kunst natuurlijk niet
vanzelfsprekend steeds een adequate prijs op de markt en dus is ondersteuning
vanuit de overheid en de samenleving geboden. Mede vanwege de lastige spagaat
van de overheid moeten de financiële banden tussen de overheid en de
wereld van de kunsten niet sterker zijn dan nodig is. Die decentralisatie
achten wij een positieve ontwikkeling. De versterking van de verantwoordelijkheid
van lagere overheden is overigens al langer punt van aandacht.Overigens sluit die suggestie aan bij de beleidsvoornemens van de staatssecretaris,
zoals sin het actieplan inzake het cultuurbereik. Dat plan kan een belangrijke
functie hebben, maar dan is een goed afgewogen verantwoordelijkheidsverdeling
nodig. De reikwijdte van kunstinstellingen moet aansluiting vinden bij het
bestuurlijke niveau van subsidiëring. Instellingen vrezen dat zij bij
tal van overheden subsidie moeten sprokkelen. Er moet creatief gezocht worden
naar de aansluiting van het bereik van een kunstinstelling op het niveau van
ondersteuning door de overheid. Landelijk functionerende instellingen zullen,
wanneer zij kwalitatief goed zijn en in een belangrijke behoefte voorzien,
op nationaal niveau ondersteund moeten blijven worden.De noodzaak van het beoordelen van kwaliteit en behoefte blijft de subsidiërende
overheden achtervolgen. Ook bij een verschuiving van verantwoordelijkheden
ontkomt de kunstwereld niet aan een periodieke beslissing over ondersteuning.
De suggestie dat door verdere decentralisatie dit "beslissingscircus" wordt
voorkomen, is slechts voor een deel reëel. De overheden zullen niet ontkomen
aan lastige afwegingen.De verdergaande decentralisatie is wellicht een uiting van een beweging
in de richting van een sterkere verbinding tussen kunst en samenleving. De
staatssecretaris heeft ten aanzien van de kunsteducatie eenzelfde beweging
bevorderd. In de memorie van toelichting wordt aangekondigd dat het project
Cultuur en school wordt geïntensiveerd, "waarbij de positie van de scholen
wordt versterkt". Klaarblijkelijk is het de bedoeling om de vraagkant van
de kunsteducatie te versterken. Wij juichen dit toe. Dit kan namelijk eveneens
een bijdrage leveren aan de versterking van de verbinding tussen samenleving
en kunst.De heer Melkert heeft ook een suggestie gedaan die in de commentaren wat
minder aandacht heeft gekregen, namelijk dat de kunst meer eigen ruimte moet
hebben, dus dat de overheid zich minder met beoordelingen moet bezighouden.
De kunst en de politiek zouden daartoe een nieuwe coalitie kunnen aangaan.
Blijkbaar vindt de heer Melkert dat de kunst meer autonoom moet zijn. De kunst
moet niet meer worden geleid door de combinatie van politieke doelen en beperkte
middelen, maar door ruim baan te geven aan de kunsten moet een ontspannener
klimaat ontstaan. Daarin respecteert en waarborgt de overheid de ruimte voor
de autonome ontwikkeling van de kunsten zelf. De overheid gaat er daarbij
van uit dat een florerend kunstleven waardevol is voor de samenleving en voor
de economie, maar zij bemoeit zich niet met de kwestie wat die waarde is en
hoe die gemeten moet worden.Zou het echt zo simpel zijn? Ik denk het niet. De richting waarin Melkert
denkt, is wel herkenbaar. Onderzoekers roepen dit al jaren. Hans Blokland
heeft die spanning van de overheid met betrekking tot kunst helder omschreven
in de twee typen vrijheid waarvoor de overheid zich behoort in te spannen.
De negatieve vrijheid – handen af van de kunst – plaatst de overheid
op afstand. De overheid streeft echter ook een positieve vrijheid van burgers
na. Zij bevordert actief de mogelijkheden om met kunst in contact te komen
en daarvan te genieten. Die beleidsdoelstelling vraagt juist wel om overheidsbemoeienis.Aletta Winsemius sluit in haar interessante studie "De overheid in spagaat"
aan op de analyse van Blokland. Zij komt met een oplossing die lijkt op hetgeen
Melkert naar voren brengt. Volgens haar gaat het niet alleen om de negatieve
vrijheid van de kunst en de positieve vrijheid van de burgers, maar moet de
overheid ook oog hebben voor de positieve vrijheid van kunstenaars. Dit kan
een beleidsmotief zijn voor het bevorderen van de kunst vanwege haar intrinsieke
waarde. Het faciliteren van kunstenaars moet een beleidsdoel op zichzelf zijn,
aldus Winsemius. Thorbecke kan dan eindelijk rusten in zijn graf, zo is de
slotzin van het boek. Ik citeer: "In de toekomst hebben wij hem niet meer
nodig. De legitimatie van het beleid kunnen wij ontlenen aan andere waarden
en normen." Ik voeg daaraan toe dat deze dus niet in de maatschappij liggen.
"Wat zijn die waarden dan? Dat is een hoogstaand en gevarieerd kunstaanbod."
Ik voeg daar wederom aan toe: de positieve vrijheid van de kunstenaars en
een belangrijk en breed samengesteld kunstpubliek. Dat laatste is de positieve
vrijheid van de burgers. Dat waren de twee aspecten die mevrouw
Tan noemde. Er is het kunstenbeleid, gericht op de ontwikkeling van de kunsten
als zodanig en op kwaliteit en daarnaast een beleid gericht op het vergroten
van het publieksbereik.De heer Melkert lijkt niet de gedachte te volgen dat Thorbecke eindelijk
in zijn graf kan blijven rusten. Hij vindt dat de overheid zich niet inhoudelijk
moet bemoeien met de kunst. Burgerlijk overheidsgebod of dwang komt niet te
pas. Dat is de terminologie van Thorbecke. Hij vindt dat meer ruimte voor
de autonome ontwikkeling van de kunsten juist zou kunnen leiden tot een grotere
afstand tussen overheid en kunst. Dan krijg ik weer aarzelingen. Je verzeilt
dan weer in dezelfde cirkel die wij al zo goed kennen. De ontwikkeling van
de kunsten volgen en steunen, is ook een inhoudelijke beleidskeuze. Daarvan
is eerder gezegd: lopen wij niet het risico dat opnieuw het kunstestablishment
grote macht krijgt en zichzelf bevestigt? Lopen wij niet opnieuw het risico
dat de kunsten zich loszingen van de maatschappij? Dat zijn uitspraken van
de voorgangers van deze staatssecretaris. Je kunt ervoor kiezen, maar dat
vraagt wel een groot geloof in die autonome ontwikkeling van de kunsten. Het
is niet het ei van Columbus wat de heer Melkert heeft gevonden.Het kan zijn dat de balans nu is doorgeschoten. Misschien is het verstandig
om voorzichtig te zijn met een beleid dat de bestaande verhoudingen wil veranderen.
Het is naar onze overtuiging onmogelijk, de autonome ontwikkeling van de kunsten
sowieso tot maatstaf voor beleid te maken. Dat kan een overheid zich niet
permitteren. Er zal moeten worden beoordeeld op kwaliteit. Wie dat ook doet,
de overheid zal daarbij op de een of andere wijze betrokken zijn.Mijnheer de voorzitter! Ik heb gepoogd bij te dragen aan de analyse van
de situatie waarin het kunstenbeleid, niet voor het eerst, verkeert. Wij zien
wel iets in dat onderscheid tussen kunstbeleid en het publieksbeleid. Wij
realiseren ons – de staatssecretaris moet zich niet met die gedachte
vleien – dat het geen oplossing biedt voor alle problemen. Er is iets
intrinsieks lastigs met het kunstenbeleid van de overheden. Dat zal ons nog
heel lang bezighouden.Tot slot wil ik een suggestie naar voren brengen. In Nederland kennen
wij, anders dan in sommige andere landen, nog weinig betrokkenheid van het
bedrijfsleven en de maatschappij bij de kunsten, overheidsinstellingen uitgezonderd.
Bestaat de mogelijkheid een aantal functies in onderlinge samenhang te ontwikkelen,
ook organisatorisch? Ik denk daarbij aan het ondersteunen van kunstinstellingen
en van kunstenaars op het gebied van de bedrijfsvoering, het ontwikkelen van
het beleid, de betrokkenheid van de kunst bij de samenleving. Misschien zou
je dat een cultuurbank kunnen noemen. Zo'n bank zou een taak kunnen krijgen,
kunstenaars individueel en in georganiseerd verband zakelijk en financieel
te helpen en misschien zelfs voor langere tijd te ondersteunen. Zo'n bank
zou niet per se een overheidsinstelling moeten zijn. Het zou een private onderneming
kunnen zijn of een verband tussen verschillende private ondernemingen. Via
het kanaal van zo'n bank kan ook overheidssteun vorm krijgen. Die bank zou
eveneens een belangrijke schakelfunctie kunnen vervullen tussen bedrijfsleven
en de kunsten, bijvoorbeeld in de vorm van opdrachten of sponsoring. Misschien
is dit een manier. Het gaat mij niet om de concrete vormgeving en uitwerking.
Als er iets intrinsieks lastigs is in de relatie tussen de overheid en het
kunstbeleid, dan is een belang gediend met het vergroten van de onafhankelijkheid.
Wanneer dat kan worden bevorderd door het mobiliseren van de krachten in de
samenleving, ook in het bedrijfsleven, ter ondersteuning van kunsten, dan
zou dat mogelijkerwijs iets van die spanning – die overigens altijd
voor een deel zal blijven bestaan – kunnen wegnemen.Ik geef deze suggestie voor wat die waard is. Ik ben erg nieuwsgierig
naar hetgeen de staatssecretaris zelf binnenkort naar voren brengt. Ik ben
ervan overtuigd dat hij creatief zal zoeken naar mogelijkheden, al dan niet
in de lijn van mijn suggestie. Ik wil graag mijn bijdrage hiermee afsluiten.De voorzitter:De laatste drie sprekers hebben aanzienlijk meer spreektijd gebruikt dan
zij hadden opgegeven. Dat staat hun natuurlijk vrij, maar dat brengt wel mee
dat er dan wellicht in april weinig tijd over is voor de behandeling van de
begroting van Verkeer en Waterstaat en de rest van de begroting van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen.Het woord is aan de heer Kohnstamm.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! Ik wil namens mijn fractie twee gedachten over de Cultuurnota
en de procedure die daaraan ten grondslag ligt, de revue laten passeren. Verder
wil ik een specifieke vraag aan de staatssecretaris voorleggen.Ik volg collega Veling niet en laat Thorbecke vooralsnog niet rusten in
zijn graf, omdat zich bij het Thorbeckeprincipe zoals dat langzaam maar zeker
in de afgelopen maanden weer naar voren is gekomen, een curieus verschijnsel
is gaan voordoen. Het zou betekenen dat wij het Thorbeckeprincipe om te beginnen
min of meer heilig hebben verklaard. Dit principe houdt in dat politici en
de regering eigenlijk niets mogen vinden van kunst. De eerste vraag die mij
heeft beziggehouden toen ik dat drama – al dan niet het koningsdrama –
in de afgelopen maanden zag komen en gaan, luidt: wat heeft Thorbecke daarover
nu eigenlijk gezegd? Hebben wij niet van datgene wat Thorbecke heeft gezegd,
een principe gemaakt dat eigenlijk los staat van Thorbecke? Ik kom in ieder
geval tot die conclusie en wil een paar citaten van Thorbecke voordragen,
die ik ontleen uit het "Overzicht der staatkundige denkbeelden van Johan Rudolph
Thorbecke", opgetekend door mr. W. Verkade uit 1935.Natuurlijk: "Kunst is geen regeringszaak". Dat is hier ook meermalen gepasseerd.
Dat heeft Thorbecke tot drie keer toe in 1962 geuit. Maar bij al die drie
gelegenheden heeft hij zijn uitspraak terstond ook toegelicht. Ik citeer.
"In zooverre de Regering geen oordeel noch eenig gezag heeft op het gebied
der kunst." Thorbecke antwoordt in het debat op 20 november 1962 op vragen
van de heer Groen onder andere: "Besteed veel geld, zorg voor de materiële
belangen der individus, zoo dit de meening is, daardoor zal de bloei van kunst
en wetenschap niet worden bevorderd. Zij hebben behoefte aan de vervulling
van zekere voorwaarden, en de Regering kan geroepen zijn voor
die behoeften te zorgen, maar de Regering heeft zich wel te hoeden voor al
hetgeen eigen ijver en inspanning kan verlammen of dooden. Het is uit de ondervinding
van alle tijden gebleken, dat naar mate men kunst en wetenschap rijker wilde
maken, zij zijn achteruitgegaan. In één woord, protectionisme,
dat door het gezond verstand verjaagd is van het gebied der nijverheid, daarvan
nog overblijfselen op het gebied van kunst en wetenschap te koesteren, is
verderfelijk. Ik zal nimmer zuinig zijn daar waar het blijkt, dat men tot
ontwikkeling van kunst of wetenschap hulp behoeft; maar aan te nemen dat men
door ruimte van materiële hulp werken van genie bevordert, ik geloof
dat de ervaring het tegendeel heeft bewezen."Degene die nu denkt dat het Thorbeckebeginsel betekent dat de overheid
zich niet met kunsten zou moeten of mogen bemoeien, wordt naar mijn mening
met dit soort citaten uit die droom verlost. Immers, feitelijk streefde Thorbecke
een soort nachtwakersstaat na. In ieder geval, zoals hij dat ook overigens
ten aanzien van een aantal elementen uit zijn gedachtewereld naar voren heeft
gebracht, zegt hij dat maar een betrekkelijk klein deel het "politische" deel
van het leven der maatschappij omvat. Hij vond kennelijk dat dit op het punt
van de kunst minder het geval is.Ten slotte een citaat uit 1864: "zelfs wanneer de staatsregeering haar
bemoeiing met kunst en wetenschap delegeert aan een daartoe in het leven geroepen
publiek lichaam, miskent zij hare taak en het levenselement van de wetenschap,
welker beoefening, zooals die van letteren en kunst, een gebied is, waar de
staatsmagt niets heeft te scheppen, waar zij geen initiatief te nemen noch
iets te regelen heeft; waar zij de particuliere krachten kan onderdrukken,
maar waar zij in den regel geen leven te voorschijn zal roepen".Voorzitter! Al met al is het, dunkt mij, passend om ten aanzien van in
ieder geval het publieke debat dat zich in de afgelopen maanden heeft voltrokken,
nuanceringen te plaatsen bij wat het Thorbeckebeginsel is genoemd. Zeker,
in de discussie in de anderhalve eeuw die daarop volgde, was sprake van terughoudendheid
ten aanzien van het gevaar dat met subsidiëring van kunst in z'n algemeenheid
dreigt, namelijk dat er zoiets als een staatskunst ontstaat (weigering PC
Hooft-prijs of misschien weigering subsidie Emily door de voorganger van deze
staatssecretaris). Terughoudendheid op dat punt is, wat wij zouden moeten
en kunnen nastreven én terughoudendheid – daarover is door voorgaande
woordvoerders ook al gesproken – ten aanzien van het oordeel over de
artistieke kwaliteit. Maar indirect, en soms ook gewoon direct, wordt er wel
degelijk een oordeel gegeven, zoals in de afgelopen maanden is gebleken. Dat
gebeurt zowel door de bureaucratie, zeg de ambtenaren, als door bewindspersonen
en andere politici. Want het is ontzettend lastig om standpunten over markt,
spreiding, jongeren en allochtonen helemaal los te zien van het kwaliteitsoordeel
dat daarover wordt geveld. Ik ben het in die zin zeer eens met wat de vorige
spreker, Kars Veling, vanaf deze plaats daarover heeft geuit.Los daarvan is bij kunstbeleid, subsidiëring van kunst, sprake van
het gebruik van publieke middelen, dus belastinggeld. Dat is ook al eerder
gezegd. Er is weinig op tegen, sterker nog er is een absolute noodzaak, om
ten aanzien van het uitgeven van dat soort publieke middelen ook publieke
verantwoording af te leggen. Dat maakt ook helder waarom in voorgaande periodes,
ook in de vorige periode, bij de herziening van het adviesstelsel is gekozen
voor een adviesraad die Raad voor cultuur heet, dus een advies geeft waarover
de staatssecretaris een eigen oordeel zou kunnen en mogen vellen. Er is dus
niet, wat ook had gekund, gekozen voor een zelfstandig bestuursorgaan, zoals
de Ziekenfondsraad was; een raad waardoor ook heel veel geld werd uitgezet
en die duidelijk zichtbaar, ook in infrastructurele zin, op afstand van het
kabinet is gezet. Ook is niet gekozen voor het Engelse voorbeeld van de Arts
Council dat, als ik goed geïnformeerd ben, in totale zelfstandigheid
tot verdeling van de middelen kan overgaan. In Nederland hebben wij gekozen
voor een Raad voor cultuur, een adviesraad. De staatssecretaris heeft dus
het recht van de politieke afweging en in ieder geval de plicht van de politieke
verantwoording. Mijn fractie zou het betreuren als het principe "publieke
middelen, publieke verantwoording" zou worden doorbroken. Ik zou het op prijs
stellen als de staatssecretaris een reactie zou willen geven op die gedachte,
komend van Thorbecke, gaande naar de beoordeling van de kwaliteit van kunst
en naar de vraag in hoeverre daaraan op een andere wijze vorm zou moeten worden
gegeven.Voorzitter! Nu wil ik specifieker ingaan op de Raad voor cultuur en de
cultuurnotaprocedure, waarover velen voor mij een aantal gedachten hebben
gelanceerd. Ik wil eerst op twee punten een nuancering naar voren brengen
naar aanleiding van wat anderen daarover hebben gezegd. De ophef van de afgelopen
maanden gaat per saldo over een nogal klein deel van het totale budget. Ik
heb het niet precies uitgerekend, maar ik meen dat het om nog geen 5% gaat.
Bovendien ging het met name om de podiumkunsten. Daar is kennelijk iets specifieks
aan de hand. Maar al met al is er nog geen reden om de hele procedure op de
schop te nemen. In 95% van de gevallen is gehandeld volgens de afgesproken
procedure. Is het toevallig – ik hoor hierover graag het oordeel van
de staatssecretaris – dat de discussie zich lijkt te hebben geconcentreerd
op podiumkunsten? Mijn tweede nuancerende opmerking is dat elk verdelingsvraagstuk
in de wereld van de kunsten met enige ophef gepaard zal gaan. Op grond van
hetgeen zich tot nu toe heeft afgespeeld, moet echter niet zonder meer worden
besloten tot decentralisatie van het budget. Het enige wat je dan doet, is
ophef veroorzaken in een groot aantal steden en regio's in plaats van centraal
in het land. Ik vind dat de staatssecretaris degene is die een keuze moet
maken. Natuurlijk zijn er argumenten op basis waarvan kan worden gepleit voor
een zekere mate van decentralisatie van het kunstenbudget, maar men moet zich
wel realiseren dat decentralisatie de problemen niet wegneemt. Die problemen
komen immers in de regio's en de steden weer net zo hard naar voren.Voorzitter! Dit alles laat onverlet dat de advisering niet bepaald probleemloos
is geweest. Het geven van een kwaliteitsoordeel over 754 aanvragen in enkele
maanden tijd is ondoenlijk, zeker als daarbij ook nog moet worden beslist
of er meer, minder of eenzelfde bedrag aan geld moet worden gegeven aan de desbetreffende instelling. Het lijkt nuttig om te bezien in hoeverre
een grotere differentiatie van de verschillende kunstinstellingen denkbaar
is, maar vooral ook moet het beoordelen van de artistieke kwaliteit op een
meer professionele wijze plaatsvinden. Ik volg wat dit betreft de redenering
van mevrouw Tan. Niet alles in één keer, maar regelmatiger en
professioneler. Het zou kunnen à la de visitatie van faculteiten en
er zouden buitenlandse kunstenaars of kenners van kunst bij kunnen worden
ingeschakeld. Daar komt bij dat beslissingen van de Raad voor cultuur krachtens
de WOB onderhevig kunnen worden gemaakt aan een juridische toets. Er moet
dus zorgvuldig worden gehandeld; het geven van een kwaliteitsoordeel met een
wijder perspectief is vermoedelijk veel verstandiger. Dat leidt tot een andere
conclusie dan die welke de heer Melkert trok in zijn goed getimede verhaal
in Amsterdam, te weten dat moet worden opgestoomd naar een versterking van
de Raad voor cultuur en niet tot een afbouw. Die versterking zou zich dan
moeten concentreren op twee punten: de onderbouwing van het kwaliteitsoordeel
en de onderbouwing van het oordeel over de financiën.Voorzitter! De Raad voor cultuur telt momenteel 25 leden die bijna allemaal
een "eigen winkel" hebben. Het corporatistische element van de Raad voor de
kunst is daarmee min of meer gehandhaafd. Ik voel mij daar overigens wel medeschuldig
aan, want ik was in het vorige kabinet verantwoordelijk voor de herziening
van het adviesstelsel. Er is een uitzondering gemaakt voor de Raad voor cultuur,
die veel groter is geworden dan op grond van het destijds geformuleerde wettelijk
kader voor wenselijk werd gehouden. Ik ga niet in op de toen gevoerde discussie,
maar ik denk dat een kleinere raad beter zou zijn. Een kleinere raad is meer
conform het adviesstelsel. Daarbij kan met externe hulp voor de beoordeling
van kwaliteitsmonitoring en visitatie uiteindelijk de beslissing door een
kleiner gezelschap worden genomen. Dat gezelschap bestaat dan niet meer uit
specialisten, zoals nu, maar uit generalisten. Ik krijg hierop graag een reactie
van de staatssecretaris.De voorzitter:Ik schors de beraadslaging tot na de afhandeling van de wetsvoorstellen
22775 en 23081 betreffende de Gerechtsdeurwaarderswet.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-780-795.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl