Behandeling van het Voorstel van wet van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn voor de vervolging van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen van de regeling van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling van de strafverjaringstermijn (opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten) (28495)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 1546-1562

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-09-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 33, pagina 1546-1562

06-09-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28495Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 6 september 2005)Pagina 1562-1565
Behandeling van het Voorstel van wet van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn voor de vervolging van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen van de regeling van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling van de strafverjaringstermijn (opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten) (28495)Pagina 1546-1562
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001 (Uitbreiding van de niet-aftrekbaarheid van kosten en lasten die verband houden met omkoping) (28873)Pagina 1536-1546
Lijst van besluiten (dinsdag 6 september 2005)Pagina 1562-1562
Presentie en opening (dinsdag 6 september 2005)Pagina 1535-1535
Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en enige andere wetten in verband met het nieuwe procesrecht (28863), het wetsvoorstel Wijziging van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren in verband met de intrekking van het kortingensysteem van artikel 86, tweede lid (29354), het wetsvoorstel Wijziging van de Postwet (wijziging van de grenzen van het voorbehouden postvervoer) (29913), het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met het bieden van meer ruimte voor het invullen van expressieactiviteiten en het invoeren van de mogelijkheid dat het onderwijs mede de Duitse of Franse taal omvat (29959) en het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs om meer ruimte te scheppen voor samenwerking tussen in die wetten geregelde onderwijsinstellingen (30068)Pagina 1535-1536

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 99 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het voorstel van wet
Voorstel van wet van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging van
het Wetboek van Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn
voor de vervolging van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen
van de regeling van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling
van de strafverjaringstermijn (opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige
delicten) (28495).De voorzitter:Ik heet de heer Dittrich en de heer Van Haersma Buma van harte welkom,
alsmede de heer Van Beers die hen bij de behandeling van het wetsvoorstel
zal bijstaan. Voorts heet ik minister Donner welkom.De beraadslaging wordt geopend.De heer Jurgens (PvdA):Mevrouw de voorzitter. In zijn artikel van gisteren in de Volkskrant roept
mijn voormalige collega Ulli d'Oliveira de Eerste Kamer op om waakzaam te
zijn bij het voorliggende wetsvoorstel. Zo'n oproep is altijd goed, maar in
dit geval is niet helemaal duidelijk wat hij wil dat onze Kamer nu doet. Volgens
hem hebben de initiatiefnemers het wetsvoorstel ingediend om daarmee de waarheidsvinding
in het strafprocesrecht te dienen, zolang die waarheid nog gevonden moet worden, en stellen zij deze waarheidsvinding daarmee te centraal.
Verwacht hij dat wij om deze reden het wetsvoorstel verwerpen, zo luidt mijn
retorische vraag aan hem.Ik heb de bedoeling van het wetsvoorstel anders opgevat, en wel zo dat
bij ernstige delicten de samenleving er niet te gauw in mag berusten dat de
daders niet gevonden worden, gegeven ook dat nieuwe technieken, zoals DNA-onderzoek,
ons daartoe nu mogelijkheden bieden, ook na jaren, die er vroeger niet waren.
Dat heb ik gezien als de redengeving voor de indieners.De waarheidsvinding in het recht is niet te vergelijken met pogingen van
de empirische wetenschappen om zo objectief mogelijk de werkelijkheid te omschrijven.
Het is onder juristen onomstreden dat het bij de juridische waarheidsvinding
om iets anders gaat. Daar doet niet aan af dat ook een voortgezette poging
tot juridische waarheidsvinding – die bestaat uit het proberen te overtuigen
van de rechter – een bijdrage kan leveren tot het alsnog bevredigen
van ons rechtsgevoel als er ernstige delicten zijn gepleegd. Graag zou ik
hier van de indieners vernemen wat zij van het vertoog van de heer d'Oliveira
vinden. Ik zal het artikel bij hen achterlaten voor het geval zij het nog
niet mochten hebben gelezen, iets wat mij overigens zou verbazen.Ik wil mijn bijdrage in de plenaire vergadering beperken tot de kwestie
van de stuiting van de mogelijkheid van verjaring, in de gevallen dat die
verjaring, als dit wetsvoorstel wordt aangenomen, nog zal bestaan. In het
schriftelijke verslag heeft mijn tractie daarover al opmerkingen gemaakt.
Naar mijn mening zijn de indieners wel erg gemakkelijk met de beantwoording
van de betreffende vragen omgegaan.Het wetsvoorstel wil dat artikel 72 van het Wetboek van Strafrecht zodanig
wordt gewijzigd dat lid 1 komt te luiden: "Elke daad van vervolging stuit
de verjaring, ook ten aanzien van anderen dan de vervolgde." Deze tekst vervangt
de huidige tekst, waarbij als mits wordt geplaatst dat "die daad de vervolgde
bekend of hem betekend zij". Mijn fractie heeft een probleem met deze wijziging
van artikel 72. Als na jaren een verdachte alsnog voor de rechter verschijnt,
hoe stel ik dan vast dat het Openbaar Ministerie tijdig een daad van vervolging
heeft gesteld die de verjaring stuit? Als de rechter dit niet aan de hand
van objectieve gegevens, zoals betekening, kan vaststellen, moet hij aannemen
dat de mogelijkheid tot vervolging is verjaard. Het is dus wel degelijk van
belang, voor zowel het Openbaar Ministerie als de verdachte, dat hierover
geen onzekerheid bestaat.Het antwoord van de indieners en dat van de minister tijdens de plenaire
behandeling aan de overzijde op vragen terzake van het lid Wolfsen, waren
niet verhelderend. Bij de beantwoording van de vragen van mijn fractie, in
het verslag van deze Kamer, gaan de indieners uitsluitend in op de inderdaad
tevens aan de orde gestelde vraag of de rechtszekerheid van een potentiële
verdachte niet wordt geschaad door het feit dat onduidelijk is of de verjaring
is gestuit door het wegvallen van de verplichting tot betekening. De indieners
stellen dat "de regeling van de stuiting van de verjaring ook in andere landen
veelal niet in het perspectief van de rechtszekerheid van de verdachte wordt
geplaatst". Wat ook zij van deze verwijzing, dit is geen antwoord op de gestelde
vraag. Immers, een duidelijke stuitingsregeling is kennelijk in het belang
van de rechtszekerheid van een mogelijke verdachte. Het ontbreken van enige
objectivering van de vraag of en, zo ja, wanneer door het OM een daad van
vervolging is gesteld, kan het bovendien voor de rechter erg moeilijk maken
om de regeling van de stuiting toe te passen.Op deze kwesties gaan de indieners in het geheel niet in, ook al had mijn
fractie – om de indieners tegemoet te komen – gesuggereerd dat
wellicht de artikelen 585 tot 590 Wetboek van Strafvordering, betreffende
de wijze van kennisgeving van gerechtelijke mededelingen aan natuurlijke personen,
van toepassing zijn. Ik vraag daarom de indieners, en nadrukkelijk ook de
minister van Justitie, om thans wel in te gaan op de vraag hoe het instellen
van een daad van vervolging door het Openbaar Ministerie op zodanige wijze
dient te worden geobjectiveerd en kenbaar gemaakt, dat niet tijdens de zitting
de rechter moet vaststellen dat hem onvoldoende is gebleken dat een daad van
vervolging is ingesteld die de verjaring heeft gestuit. Het komt mij overigens
wel degelijk voor dat een potentiële verdachte, omwille van de rechtszekerheid,
de gelegenheid moet hebben om na te gaan of door het OM een handeling is gesteld
die de verjaring stuit. Als de indieners van mening zijn dat het OM de artikelen
585-590 Wetboek van Strafvordering behoort te benutten, zou uit dit debat
uitdrukkelijk moeten blijken dat zulks de bedoeling van de wetgever is. Dat
is uit het debat tot nu toe niet gebleken. Tevens zou duidelijk moeten worden
wat de inhoudelijke betekenis is van het betekenen bij een willekeurige rechtbank
in het geval van een onbekende verdachte. Kan niet beter worden geregeld dat
dit centraal bij de rechtbank Den Haag moet geschieden? Is de minister bereid
bij het daadwerkelijk toepassen van deze methode een dergelijke aanwijzing
aan het OM te geven, zodat iedereen kan weten waar hij een register kan aantreffen
waaruit blijkt dat de verjaring van een bepaald delict is gestuit?Met alle lof voor het initiatief van de indieners, willen de leden behorende
tot de PvdA-fractie niet verhelen dat zij van mening zijn dat de indieners
wat nonchalant tewerk zijn gegaan met hun voorstel om de stuitingsregeling
te wijzigen. Zij hopen dat de indieners in staat zullen blijken te zijn zich
op dit punt te beteren.Voorzitter. Tot slot heb ik nog een persoonlijke noot. Helaas moet ik
om vijf uur dit huis verlaten in verband met een vergadering van een commissie
van de Assemblee van de Raad van Europa. Mocht dit debat dan niet zijn afgelopen
dan is de heer Wagemakers bereid om zijn oren nog breder open te zetten bij
het vernemen van het antwoord van de indieners en de minister.De heer Wagemakers (CDA):Mevrouw de voorzitter. De CDA-fractie heeft met instemming kennisgenomen
van dit wetsvoorstel. Mij scharend in de rij sprekers aan de overzijde, complimenteer
ik de indieners met hun initiatief. Dit wetsvoorstel strekt tot opheffing
van de verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten en tot verlenging van
de verjaringstermijn bij een andere categorie van zwaardere misdrijven. Het
gaat hier om een aanpassing van het Wetboek van Strafrecht die aansluit
bij het rechtsgevoel van veel burgers in ons land.Het is curieus dat de huidige verjaringsregeling zonder al te veel discussie
meer dan honderdentwintig jaar in het wetboek heeft gestaan. Het oordeel over
de vraag of deze regeling op de onderdelen waarover wij vandaag spreken juist
is, kan blijkbaar snel kantelen. Na een interventie van de heer Dittrich in
een krantenartikel van een aantal jaren geleden, kwam de zaak in beweging.
Op een gegeven moment waren er twee wetsvoorstellen. Die zijn na het advies
van de Raad van State samengevoegd tot datgene wat vandaag wordt verdedigd.Er wordt bij de motivering van het wetsvoorstel gewezen op nieuwe bewijstechnieken
en voorts op een veranderde maatschappelijke behoefte om tot strafvervolging
te kunnen overgaan, ook al betreft het feiten van lang geleden. Ik vond dat
beide aspecten welsprekend werden samengevat door de heer Wolfsen aan de overzijde.
Hij begon zijn betoog met de woorden: "Tijd heelt niet alle wonden, tijd wist
niet alle sporen."In het recht speelt tijd in allerlei vormen een rol. Vaak moet men binnen
een bepaalde termijn iets doen om een bepaald rechtsgevolg te doen intreden.
Men moet voor een bepaald tijdstip of, zoals de wet het soms zegt, terstond
een claim indienen, een procedure starten, bezwaar maken of appel aantekenen,
bij gebreke waarvan het recht zich aansluit of neerlegt bij de feitelijke
toestand zoals die, al dan niet terecht, op enig moment is. Dat is ook de
essentie van het leerstuk in het administratieve recht van de formele rechtskracht
van beschikkingen. Als men binnen een bepaalde termijn niet appelleert, geldt
dat besluit als rechtmatig, los van de vraag of het besluit op zichzelf deugdelijk
is.Het recht moet dus met tijd werken. Een van de elementen daarbij is de
verjaring en daarover spreken wij vandaag. Het is interessant in dit verband
vast te stellen dat zich in het privaatrecht en in het strafrecht tegenstrijdige
bewegingen voordoen. Specifieke deelgebieden daargelaten, zoals dat van het
milieurecht, ziet men dat in het nieuwe BW thans veel kortere verjaringstermijnen
gelden voor vorderingen dan vroeger. Een rechtsvordering verjaart in beginsel
vijf jaar nadat de dader en de schade bekend zijn. Ik heb jarenlang onder
het oude recht mogen werken en daarbij gemerkt dat verjaring toen een dode
letter was, want met termijnen van twintig en dertig jaar kwam dat nooit aan
de orde. Thans is bij een processtuk van een civiele procedure vrijwel altijd
een van de verweren de verjaring. Bij het strafrecht ziet men juist een andere
ontwikkeling. Daar worden bepaalde verjaringstermijnen niet verkort, maar
verlengd en zelfs afgeschaft.Deze tegenstrijdige ontwikkelingen doen vermoeden dat hetgeen hier aan
de orde is, niet enkel van doen kan hebben met de beschikbaarheid van verbeterde
bewijstechnieken. Verbeterde bewijstechnieken zullen wel van betekenis zijn,
maar de invloed daarvan had ook kunnen gelden bij het civiele recht. Veel
kan met foto's worden vastgelegd, zodat je nog veel later het bewijs kunt
leveren van het bestaan van een bepaalde toestand. Toch is deze ontwikkeling
er in het civiele recht niet.Als men alles voldoende uitzoekt, blijkt dat het gaat om maatschappelijke
verschuivingen in het rechtsgevoel. Het komt er in feite op neer dat onze
samenleving het redelijk vindt dat men ten aanzien van geldvorderingen snel
en adequaat actie neemt om de vordering niet kwijt te raken. Tegelijk blijkt
dat burgers in diezelfde samenleving zeer geschokt kunnen zijn vanwege ernstige
misdrijven die de lichamelijke integriteit betreffen. Door de aandacht voor
dat soort zaken in de media blijft de herinnering aan die ernstige misdrijven
levend. Steeds wordt het gebeurde opgerakeld. Dat leidt ertoe dat, zoals in
de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is aangegeven, de herinnering
aan die misdrijven actief blijft. Dat verschijnsel en die vorm van rechtsgevoel
ligt ten grondslag aan wat met dit wetsvoorstel wordt voorgesteld. In de woorden
van de heer Wolfsen: Het is de logica dat als men voor iets levenslang gestraft
kan worden, men ook levenslang vervolgd moet kunnen worden. Het is goed dat
dit wetsvoorstel is opgesteld. Wij stemmen graag in met de aanneming ervan.
Als het rechtsgevoel zich namelijk op de aangegeven manier heeft ontwikkeld,
is het goed dat de rechtsnorm in overeenstemming met het rechtsgevoel wordt
gebracht. Aan de overzijde is naar aanleiding van dit wetsvoorstel een tamelijk
curieuze discussie ontstaan, waarbij men heeft gesproken over de mogelijkheid
om de verjaring helemaal af te schaffen. Dat zou echter zeer onverstandig
zijn. Naar mijn mening zou dat helemaal niet passen bij het rechtsgevoel van
de burgers. Zij begrijpen best dat er heel wat strafzaken zijn die niet steeds
heropend moeten kunnen worden en dat je het werk aan bepaalde, minder ernstige
feiten op een gegeven moment moet kunnen afsluiten. Dus hetzelfde rechtsgevoel
dat voor de zaken die hier aan de orde zijn zegt: verleng het of schaf het
af, zegt: je moet niet blijven zeuren over iets wat dertig jaar geleden is
gebeurd.Voorzitter. Hiermee heb ik de hoofdmoot van het wetsvoorstel besproken.
Dan wil ik iets zeggen over het punt van de heer Jurgens. Er wordt hier inderdaad
wijziging van artikel 72 voorgesteld. Die wijziging komt erop neer dat elke
daad van vervolging de verjaring stuit, ook ten aanzien van anderen dan de
vervolgde en onafhankelijk van de vraag of de daad van vervolging de vervolgde
bekend of betekend is. De discussie die daarover aan de overzijde is gevoerd,
heb ik trachten te begrijpen. Ik vond haar nogal warrig. Het is mij nog steeds
niet duidelijk aan welke vervolgingsdaad concreet moet worden gedacht indien
geen verdachte bekend is. Op welke wijze wordt dan het tijdstip van die daad
van vervolging zodanig objectief vastgelegd dat controle mogelijk is van dit
tijdstip door een eventueel later gevonden verdachte op het moment dat die
strafrechtelijk vervolgd zou worden?Ik wil afrondend stilstaan bij een zinsnede die ook de heer Jurgens heeft
aangehaald, een zinsnede uit de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer.
Die zinsnede gaat in haar huidige vorm naar mijn mening te ver. De indieners
stellen dat "de regeling van de stuiting van de verjaring ook in andere landen
veelal niet in het perspectief van de rechtszekerheid van de verdachte wordt
geplaatst". Ik meen dat in dit verband onderscheid moet worden gemaakt tussen
vooraf en achteraf. Mijn fractie kan akkoord gaan met een systeem dat niet
zo is ingericht dat de verdachte op enig moment door het achterwege blijven
van een betekening de zekerheid wordt geboden dat het vervolgingsrecht
is verjaard. Dat vinden wij uitstekend. Wij zijn niet van mening dat de rechtszekerheid
ertoe noopt dat die zekerheid de verdachte wordt geboden. Daarbij gaat het
om het moment vooraf. Natuurlijk moet men wel op het moment waarop de vervolging
plaatsvindt objectief kunnen vaststellen of op enig moment het vervolgingsrecht
al dan niet is verjaard en of er al dan niet stuiting is geweest. Dat moet
objectief zodanig zijn vastgelegd dat aan de hand van het dossier dat later
bij de rechter aan de orde is, kan worden vastgesteld dat de zaak niet is
verjaard, omdat er geen stuiting is geweest. Dat moet dus achteraf kunnen
worden vastgesteld.Ik ben zelf van beroep advocaat en geef een voorbeeld van wat zich voor
zou kunnen doen. Stel dat ik onder het nieuwe stelsel een cliënt krijg
die mij vraagt om na te gaan of de vervolging tegen hem inmiddels is gestuit.
Vroeger wist iemand of dat het geval was. Als het hem niet bekend was of niet
betekend, had hij zekerheid. Ik zeg niet dat die zekerheid als zodanig van
belang is, maar als iemand zoiets wil weten, moet dat kunnen worden nagegaan.
Als advocaat moet je deze vraag kunnen beantwoorden en moet je de nodige informatie
kunnen achterhalen. Misschien moet je dat ook niet kunnen, maar dat laat ik
mij dan graag uitleggen.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Volksvertegenwoordigers in de Tweede Kamer binden zich krachtens
eed of belofte tot getrouwheid aan de Grondwet en aan het gestelde in het
Statuut van het Koninkrijk, echter niet aan gehoorzaamheid aan de wetten des
Rijks, zoals vertegenwoordigers van lagere overheden dat wel doen. Tweede-Kamerleden
genieten het grondwettelijk voorrecht om voorstellen in te dienen tot wijziging
van bestaande wetten of tot introductie van nieuwe wetten en zelfs tot introductie
van grondwettelijke bepalingen. Opmerkelijk feit bij het voor ons liggend
wetsvoorstel is dat het is tot stand gekomen in samenwerking met de regering.
Dat hebben wij uit de toelichtende stukken begrepen.Bij het voorliggende voorstel gaat het niet om slechts technische wijzigingen.
Er is sprake van een politieke keuze en van een politieke vertaling van een
maatschappelijke wens tot wetgeving. In het voorlopig verslag gaven onze fracties
te kennen dat zij met belangstelling van het wetsvoorstel kennis hadden genomen.
Dat was de bekende neutrale formulering. Ik wil daar thans graag aan toevoegen
dat wij ook met waardering van het initiatief kennis hebben genomen. Aanpassing
van de verjaringsregeling, althans op onderdelen, is zeker opportuun in de
huidige omstandigheden waarin zogenaamde "cold cases" regelmatig nieuwe aandacht
vragen en krijgen.De indieners plaatsen hun voorstel in het perspectief van de waarheidsvinding
als leidend beginsel in het strafrecht. Daarover is in de stukkenwisseling
tussen de indieners en deze Kamer en met name onze fracties enige discussie
geweest. Wij zijn het erover eens dat waarheidsvinding bij het strafrecht
mede als instrumenteel moet worden gezien. Niettemin zou ik persoonlijk de
verjaring eerder in het perspectief van de begrenzing of de inperking van
de strafrechtelijke aansprakelijkheid willen zien. Met dat perspectief kies
ik ook het vertrekpunt voor een beschouwing die ik gaarne aan dit wetsvoorstel
wijd.Die begrenzing van de strafrechtelijke aansprakelijkheid vindt plaats
via een drietal opheffingsgronden, een indeling die de doctrine wel, maar
die de wetgever niet steeds systematisch en scherp heeft gemaakt. Soms wijkt
deze laatste, de wetgever dus, uit naar het begrip "vervolgbaarheid", dat
echter meer een processuele dan een materieelrechtelijke categorie behelst
anders dan de aansprakelijkheid. Het drietal opheffingsgronden waar ik op
doel zijn de uitsluitingsgronden, de bijkomende opheffingsgronden en de vervalgronden.
De eerste berusten op het ontbreken van onrecht of verwijt. De tweede berusten
op feiten waaraan de wet het niet ontstaan van aansprakelijkheid verbindt
op andere gronden dan het ontbreken van onrecht of verwijt, bijvoorbeeld jeugdige
leeftijd. De derde categorie omvat gronden die materieel gezien een reeds
ontstane aansprakelijkheid opheffen. Dan zijn wij bij het voorbeeld van de
verjaring. Uiteraard zal ik verder uitsluitend stilstaan bij deze categorie,
de vervalgronden. Daarbij zal ik zowel aan de materieelrechtelijke alsook
aan de processuele en sanctionele aspecten aandacht schenken.Wij zullen het er allen over eens zijn dat sanctie-executie het normale
middel tot aansprakelijkheidsverval is. Verval kan ook zijn oorzaak vinden
in zinverlies van aansprakelijkstelling, zoals de dood van de aansprakelijke
persoon. Dat zinverlies speelt ook een rol bij verjaring, althans volgens
de wetgever; niet voor de hoogste Wetgever en Rechter, bij Wie ook vergeving
en verzoening verkrijgbaar is. De indieners en mijn collega's zullen begrijpen
waarop ik duid. Echter niet alleen zinverlies, maar ook de eis van enkelvoudigheid,
ne bis in idem, of een buitenlands vonnis en de transactie als equivalenten
van bestraffing en executie zijn vervalgronden. Ik zeg eerst iets over de
materiële aspecten van het aansprakelijkheidsverzoek als gevolg van tijdsverloop,
wat wij verjaring noemen.Over de rechtvaardiging, de rechtsgronden van de verjaring bestaan allerlei
theorieën, wat al op problemen wijst. Een beroep op beginselen zou de
meest deugdelijke en bevredigende rechtvaardiging moeten opleveren. De wetgever
is nogal pragmatisch te werk gegaan. De indieners van het voorstel maken thans
voor enkele delicten een zeer principiële keuze door de verjaringstermijn
te doen vervallen. Misschien moeten wij ook niet te hoog willen grijpen en
is het in elk geval bescheidener te kiezen voor een benadering die de verjaring
niet rechtvaardigt, maar verklaart als een nu eenmaal bestaand instituut.
Maar ook dan dienen zich diverse theorieën aan, alleen al omdat de verjaringsregeling
een uitbundige hoeveelheid variaties bestrijkt, maar heel summier en algemeen
luidt. De huidige verjaringsregeling maakt een ongenuanceerde indruk. De termijnen
lopen autonoom, ongeacht wat de overheid processueel weet of doet. De argumenten
of verklaringen die de wetgever heeft gehanteerd zijn niet strikt juridisch,
althans lang niet alle. Dat is enerzijds mijn moeite met de verjaring en anderzijds
toch ook de verdienste van dit instituut. Wij moeten als juristen over de
muren heen kijken.Eén van de verklaringen is in elk geval, zoals weer eens is gebleken
uit de stukkenwisseling met de Kamer, dat voor een aanzienlijke reeks van
delicten geldt dat allerlei subsociale effecten – ik noem de naam
van prof. Vrij – door tijdsverloop kunnen verminderen of verdwijnen.
Een oude, kernachtig verwoorde wijsheid luidt "tijd slijt". Wonden genezen,
maar er blijft vaak een litteken achter. De rechtstoepassing maakt nu eenmaal
deel uit van een groter gebeuren met een veelheid aan betekenissen. Als de
andere betekenissen niet langer actueel zijn, kan men niet één
betekenis, te weten het rechtsaspect, door dik en dun overeind houden. Het
rechtsaspect moet in het wereldlijk recht niet verabsoluteerd worden.De wettelijke regeling geeft alleen maar aan op welk moment de handhaving
van het recht volledig dient te stoppen. De maatstaf is grof; ik merkte het
al eerder op. In naam van de gelijkheid worden allerlei nuances genegeerd.
Genoteerd moet echter worden dat het onrecht, materieel gezien, slechts geleidelijk
uitdooft. Dit zou zijn vertaling moeten krijgen in het geleidelijk verlichten
van de strafmaat, maar dat is nu eenmaal overgelaten aan de rechter. Het wetsvoorstel
heeft onder meer de verdienste dat het wat meer nuance aanbrengt in de vervolgbaarheid.Daarmee kom ik bij de processuele aspecten. Een ander gebrek aan nuance
betreft het begintijdstip van de verjaring: de dag na het feit. Want zolang
het feit niet bekend kan zijn, is het onredelijk, althans vanuit de filosofie
die de verjaring baseert op de rechtsverwerking door niet-optreden van de
overheid, de vervaltermijn te laten lopen. De indieners laten dit aspect ongemoeid.
Zijn zij misschien de mening toegedaan dat de redelijkheidseis van artikel
6, lid 1, EVRM hier nuances aanbrengt die de klassieke Nederlandse verjaring
mist? Zou het bijvoorbeeld niet redelijk zijn het begintijdstip te bepalen
op het moment van ontdekking van het feit?In het kader van de processuele aspecten wil ik niet onvermeld laten dat
het in onze ogen positief is te waarderen dat de indieners een wettelijke
begrenzing van de mogelijkheden tot stuiting voorstellen die beperkt is tot
maximaal tweemaal de wettelijke verjaringstermijn.Ik heb in dit kader nog een opmerking over artikel 72. Wat de eis betreft
van bekendheid met of betekening van de daad van vervolging bij de vervolgde,
zie ook ik nog de nodige problemen. De wetgever wilde immers dat de verdachte
op de hoogte zou zijn. Dat was toch de strekking van de bepaling die de initiatiefnemers
nu voorstellen te schrappen. Anders zou de verdachte, menende dat de termijn
was verstreken, voor hem ontlastend bewijsmateriaal kunnen vernietigen. Dat
kan niet de bedoeling zijn geweest.Ik besluit mijn bijdrage met een enkele opmerking over de sanctionele
aspecten: de strafverjaring. Na een veroordelend vonnis kan door allerlei
oorzaken de strafexecutie achterwege blijven. Minister Korthals zag destijds
in zijn brief van 5 november 2001 geen grond voor een zelfstandige aanpassing
van de regeling betreffende de strafverjaring. Toch is het de vraag of ook
hier geen onderscheid gewenst zou zijn tussen niet executeren van een straf
terwijl die executie feitelijk wel respectievelijk niet mogelijk is. Een onnodig
stilzittende overheid verwerkt immers haar executierechten naar analogie van
de vervolging. Op deze laatste vraag ontvang ik graag een reactie, niet alleen
van de indieners, maar ook van de huidige minister van Justitie. Wij zullen
met belangstelling naar hen luisteren.De heer Rosenthal (VVD):Voorzitter. Ook de VVD-fractie wil, zoals gebruikelijk bij initiatiefvoorstellen,
de initiatiefnemers complimenteren. Voor de heer Dittrich is het zeker niet
de eerste keer dat hij hier langskomt om een initiatiefvoorstel te verdedigen.
Hij heeft zo-even gezegd dat het de vierde keer is. Eerdere voorstellen van
zijn hand, zoals de strafbaarstelling van stalking, die ook hier toch met
enige scepsis werden ontvangen, blijken in de praktijk hun nut te bewijzen.
Met een beetje doorzettingsvermogen moet het de heer Dittrich bovendien lukken
de ranglijst van parlementaire initiatiefnemers aan te voeren. Hem een beetje
kennende, moet dat toch een wenkend perspectief zijn. Maar ik heb het gevoel
dat de tweede indiener, als hij de smaak te pakken heeft, zich als een geduchte
concurrent kan ontpoppen. Mijn fractie zei tegen mij dat ik het rustig moest
houden met complimenten, maar ze zijn toch welgemeend. Mijn fractie heeft geen schriftelijke inbreng geleverd bij dit wetsvoorstel.
Dat mogen de indieners zien als een signaal dat zij het voorstel steunt. Wij
hebben er ook nota van genomen dat de regering, na allerlei schermutselingen
einde jaren negentig, dit initiatiefvoorstel onderschrijft. Wij zijn het eens
met de opheffing van de verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten. De redenen
om anno 2005 anders met verjaringstermijnen om te gaan dan vroeger, zijn ook
voor ons overtuigend. Daarbij spreekt ons vooral het argument van het heersende
c.q. het zich ontwikkelende rechtsgevoel aan. Dat sluit ook aan bij de terechte
heroriëntatie in het strafrecht op de rechten en de gevoelens van slachtoffers
en nabestaanden. Aan de overkant is gezegd: wie gestraft kan worden tot levenslang,
moet levenslang vervolgd kunnen worden. Wij hebben bovendien goede verwachtingen
van de nieuwe bewijsmiddelen, zoals DNA. Ik schreef dit op voor de uitzending
van Netwerk van gisteren. Dit wetsvoorstel kan een steuntje in de rug zijn
bij het oppakken van "cold cases", wat de samenleving bijzonder blijkt te
waarderen. Dat waarheidsvinding een ingewikkeld proces is en blijft, wisten
wij ook zonder dat wij dat van strafrechtgeleerde d'Oliveira in de Volkskrant
van gisteren mochten vernemen.Er resteren voor mijn fractie na de uitvoerige behandeling in de Tweede
Kamer en na onze steunbetuiging aan het voorstel drie punten. Deze hebben
voor een deel betrekking op hetgeen de minister bij de plenaire behandeling
in de Tweede Kamer naar voren heeft gebracht.Dit initiatiefvoorstel prikkelt hoe dan ook tot vragen over de systematiek
waarmee sommige delicten wel en andere niet onder wijzigingen van het Wetboek
van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering vallen. Dit hebben wij hier
bij voorgaande strafrechtelijke en strafvorderlijke wetsvoorstellen al aan
de orde gehad. Telkens, ook bij dit initiatiefvoorstel, is de aandacht in
hoge mate gericht op de vraag welke delicten wel en welke niet onder het bereik
van de wet zullen vallen. Bij de behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede
Kamer ging de bandbreedte zelfs van afschaffing van de verjaringstermijn voor
levenslang tot discussies over de vraag wat te doen bij heel simpele
overtredingen. Daartussenin zijn er natuurlijk alle gradaties en delictscategorieën.
Opvallend genoeg – dat is allerminst als een verwijt aan de indieners
bedoeld – moest bij dit wetsvoorstel de Raad van State ons op het spoor
brengen van een systematische benadering van dit vraagstuk, namelijk de koppeling
van de verjaringstermijnen aan de ernst van de strafbare feiten. Dat de minister
op enkele van deze punten de Tweede Kamer een notitie heeft toegezegd, geeft
aan dat wij langzamerhand door de bomen het bos niet meer zien. Kan de Eerste
Kamer de notitie ook krijgen?Bij de behandeling in de Tweede Kamer is een amendement verworpen om de
verjaring van terroristische misdrijven af te schaffen. Mijn fractie had zich
kunnen voorstellen dat de Tweede Kamer, vanuit het argument van het heersende
rechtsgevoel, een andere afweging had gemaakt. Maar daar gaat het nu even
niet om. Het gaat wel precies om de wetsystematiek. Als wij de verschillende
categorieën delicten bekijken die in de Wet terroristische misdrijven
worden genoemd en daarbij de ophoging van de strafmaxima voor misdrijven gepleegd
met een terroristisch oogmerk betrekken, dekken wij dan niet al gauw voor
het overgrote deel de delictscategorieën van het initiatiefvoorstel?
Waarom wordt dan niet het signaal afgegeven dat wij de verjaring van terroristische
misdrijven buiten de orde verklaren of tenminste de verjaringstermijnen voor
die misdrijven verlengen?Het viel mijn fractie op dat bij de behandeling van het initiatiefvoorstel
in de Tweede Kamer het veranderende rechtsgevoel van de bevolking enkele malen
een beetje hovaardig de maat werd genomen. Mijn fractie richt zich hierbij
ook tot de minister. Hij zei dat wij er, als nú van betrokkenheid van
iemand bij de kaping in Wijster van december 1975 zou blijken, niet zijnde
moord of gewelddadig gedrag, goed aan zouden doen om dat te laten rusten.
Ik citeer de minister: "Dat soort zaken moet niet opnieuw geopend worden.
Anders blijft de samenleving vastzitten in wat ooit is gebeurd." Over verkrachtingszaken
zei de minister dat er voorbeelden zijn te geven van "betrokkenen die de zaken
niet opnieuw aan de orde willen stellen, omdat daarmee alles weer terugkomt".
Bij de kaping te Wijster zijn in december 1975, voor die tijd zeer uitzonderlijk,
door terroristen naast de machinist twee passagiers in koelen bloede vermoord.
Hoe zouden de nabestaanden erover denken dat wij misdrijven die toentertijd
zijn begaan, niet zijnde moord of gewelddadig gedrag, laten rusten? Hoe zou
de samenleving anno 2005 daarover denken?In het verlengde hiervan zegt de minister dat hij over dit onderwerp nog
eens wil nadenken. Als meest logische oplossing ziet hij het verhogen van
de strafwaardigheid van die delicten. Is bij een verhoging van de strafwaardigheid
van die delicten het rechtsgevoel van de bevolking niet evenzeer in het geding?
Wat is eigenlijk het verschil? Waarom laat de minister in dit geval buiten
beschouwing dat wij voor het al dan niet opnieuw aan de orde stellen van zulke
zaken uiteindelijk de filter van het opportuniteitsbeginsel hebben? Wij zijn
benieuwd naar wat de minister van deze punten vindt, maar ook naar wat de
indieners hiervan vinden.Wij steunen het wetsvoorstel van harte.De heer Kox (SP):Voorzitter. Collega Van der Laan van de D66-fractie in de Tweede Kamer
vond het initiatiefvoorstel waarover wij vandaag praten heel fijn, omdat het
volgens haar over een onderwerp gaat dat leeft bij de mensen, naar haar mening
in tegenstelling tot veel andere wetgeving. Ook in deze Kamer is veel enthousiasme
voor dit initiatiefvoorstel waar te nemen. Ik moet zeggen dat ik dat enthousiasme
niet deel, hoewel ik de inzet van de initiatiefnemers waardeer. Hun rol als
volksvertegenwoordiger beschouwen zij nadrukkelijk ook als medewetgever. In
de Tweede Kamer maakte de minister duidelijk dat hij iets meer is dan alleen
adviseur van de indieners. Desalniettemin zal de naam Donner nooit worden
toegevoegd aan dit wetsvoorstel. Er zijn echter genoeg wetsvoorstellen waarbij
dat wel het geval is.Waarom deel ik het enthousiasme over dit traject niet? Ik vind het wetsvoorstel
geen pronkstuk, maar eerder een schaamlap. Het voorstel om de verjaringstermijn
op te rekken is feitelijk een soort noodverband voor een samenleving die zich
geconfronteerd ziet met een overdaad aan moord, doodslag en andere criminaliteit,
en waar sprake is van onvermogen om die criminaliteit binnen de daarvoor staande
termijnen aan te pakken en tot een oplossing te brengen, laat staan te voorkomen
dat die criminaliteit plaatsvindt. En dus zal nu een wet totstandkomen die
ons in de gelegenheid stelt om over twintig of dertig jaar dingen die wij
nu niet voorkomen of oplossen, alsnog aan te pakken. Wij maken onszelf wijs
dat wij in de toekomst alles blijkbaar zo onder controle zullen hebben, dat
wij die oude zaken er wel bij kunnen doen. Als wij eerlijk zijn, weten wij
dat dat er niet van zal komen. Natuurlijk, elk geval dat zich voordoet, elk
geval dat door Peter R. de Vries of een onbeschaamd figuur als Klinkhamer
naar voren wordt gebracht, doet pijn. Laten wij onszelf echter niet wijsmaken
dat wij met deze wet iets doen aan het echte probleem: wij hebben te veel
criminaliteit, wij voorkomen te weinig en wij sporen te weinig op. Daarom
spreek ik van een schaamlap-wet.De heer Wagemakers (CDA):Tijdens de behandeling aan de overzijde zijn een aantal concrete gevallen
genoemd die, als deze wet er al was geweest, gewoon vervolgd hadden kunnen
worden. Het is niet zo dat het hele beeld verandert, maar in een aantal concrete
gevallen kan met deze wet iets bereikt worden. Is dat geen winst?De heer Kox (SP):Je zou dat winst kunnen noemen, maar als prijs daarvoor rekenen wij af
met de normen die sinds de negentiende eeuw onder de verjaring lagen. Blijkbaar
hebben die normen 150 jaar voldoende gefunctioneerd. Voor de winst dat je
straks toch nog iemand veroordeeld kunt krijgen, moet je dus wel een prijs
betalen. Ik wil Pechtold in dit verband niet aanhalen, maar wij geven tegenwoordig
wel erg makkelijk dingen weg die wij in het verleden meter voor meter bevochten
hebben. Er zaten gronden achter de beslissing van de samenleving om verjaring
te kennen. Die gronden zijn er nog steeds, maar op een aantal punten geven
wij ze nu prijs.De heer Wagemakers (CDA):In de memorie van toelichting staan de argumenten die vroeger bij de verjaringsregeling
speelden. Die argumenten hebben met name te maken met bewijstechniek
en met andere maatschappelijke situaties. Vroeger dreigden mensen bijvoorbeeld
naar het buitenland te vluchten. Dat zijn toch geen zaken die een intrinsieke
waarde vertegenwoordigen die verdedigd moet worden? De feiten zijn gewoon
veranderd.De heer Kox (SP):Nee, dat is maar zeer betrekkelijk. In de bewijsbaarheid is iets veranderd.
Wij hebben nu methoden om over een langere termijn iets te bewijzen. In de
Tweede Kamer zei de minister dat het met die redenering ook zou kunnen worden
omgedraaid. Als je steeds meer mogelijkheden krijgt om iets te bewijzen, zou
je de verjaringstermijn ook kunnen bekorten om het beginsel van het fair trial
overeind te houden. Het is maar net hoe je dit weegt. De twee andere argumenten
golden in de negentiende en twintigste eeuw en zijn ook in de eenentwintigste
eeuw van belang: de maatschappelijke behoefte om zo lang nadien op te treden
en de maatschappelijke rust die daarmee verstoord wordt. In dit verband verwijs
ik naar de Waarheidscommissie in Zuid-Afrika. Men heeft daar een unieke manier
verzonnen om waarheid te vinden, om recht te doen zonder dat er veroordelingen
uit zijn gekomen. De normen van de negentiende eeuw zijn dus niet verjaard.De heer Rosenthal (VVD):Ik wil niet het speelveld betreden van waarheidscommissies in landen waar
eerder akelige regimes heersten, maar terugkeren naar het hier en nu en het
hier en vroeger. In de Tweede Kamer is gezegd dat indertijd bij de verjaring
onder meer als grond werd aangevoerd dat wij de rust in gezinnen niet al te
veel moesten verstoren. De huisvader die iets op zijn kerfstok had, zou niet
jaren nadien met iets uit zijn verleden moeten worden geconfronteerd. De doelstellingen
van het initiatiefvoorstel zijn naar mijn mening proportioneel.De heer Kox (SP):De heer Rosenthal heeft gelijk als hij verwijst naar de verstoring van
de rust in het gezin van de verdachte. Er werd echter ook verwezen naar het
verstoren van de maatschappelijke rust als zodanig. Soms moet je een prijs
betalen om de samenleving op orde te houden. Soms moet je ergens een streep
onder zetten om verder te kunnen. Dat is niet altijd de meest elegante oplossing,
maar soms wel de meest praktische.De heer Rosenthal (VVD):Een van de punten die in de onderstroom van dit initiatiefvoorstel meespelen,
wijst u dus af. Wij zijn met elkaar toe aan een zekere heroriëntatie
op de rechten van slachtoffers, nabestaanden, etc.De heer Kox (SP):Ik heb niet gezegd dat ik tegen dit wetsvoorstel zal gaan stemmen, want
er is wel iets voor te zeggen. Tegelijkertijd is strafrecht niet alleen dat
het slachtoffer recht gedaan moet worden. Dat is een van de onderdelen. Anders
zou je kunnen zeggen dat er minder recht is om iets te doen als een akelige
man met kind noch kraai wordt vermoord. Er zijn dus meer argumenten. Ik pleit
voor enig begrip en respect voor de normen die ooit onder ons strafrecht lagen
en die voor mij nog niet verjaard zijn. Ik vind het een zeer goede ontwikkeling
dat wij tegenwoordig meer naar het slachtoffer kijken. Mijn hart ligt meer
bij slachtoffers dan bij daders. Tegelijkertijd moeten wij bekijken hoe ons
rechtsbestel in zijn totaliteit functioneert. Nogmaals, ik vind dit wetsvoorstel
geen pronkstuk, maar een schaamlap of, beter gezegd, een noodverband om iets
op te lossen wat wij anderszins niet kunnen oplossen.De heer Engels (D66):Ik borduur nog even voort op de heroriëntatie, die eerder onder de
term "rechtsgevoel" is gevat. De heer Kox is van mening dat de argumenten
die ten grondslag lagen aan de verjaringsregeling, niet aan betekenis hebben
ingeboet. Moet de ontwikkeling van het rechtsgevoel als een belangrijke bron
voor de ontwikkeling van het (straf)recht niet een heel belangrijke plaats
krijgen, ook in de beoordeling van aloude argumenten die aan een bepaalde
regeling ten grondslag hebben gelegen? Past het woord "schaamlap" daar wel
bij? Het lijkt mij een iets te stevig woord.De heer Kox (SP):Dat zou kunnen. Rechtsgevoel moet uiteindelijk op enigerlei wijze objectiveerbaar
zijn. Het klopt dat het zonde is om een dader niet te pakken als wij hem niet
op een bepaalde wijze te pakken kunnen krijgen. Tegelijkertijd moet de maatschappij
op zijn tijd orde op zaken kunnen stellen. Gedane zaken nemen geen keer. Het
lijken platitudes, maar als wij deze onder de samenleving uit trekken, blijft
er weinig overeind. Dan krijgen wij een hypergevoelige samenleving en daar
zit ik niet op de wachten.Mevrouw de voorzitter. Ik stel de indieners een vraag. Stel dat wij niet
driehonderd moorden per jaar zouden hebben. Stel dat wij niet zoveel onopgeloste
moorden zouden hebben. Zou dit voorstel dan zijn gedaan? Waarschijnlijk niet.
Stel dat moordenaars zo door hun omgeving beïnvloed zouden worden, dat
twee van de drie achteraf zouden zeggen: dat lijkt eigenlijk toch nergens
op. Stel dat wij in het hier en nu een andere problematiek zouden hebben.
Zou dit wetsvoorstel dan nodig zijn geweest? Dat bedoel ik met de term "noodverband".
Wij proberen het mogelijk te maken om iets in de toekomst op te lossen omdat
wij het nu niet kunnen oplossen. Daaraan gekoppeld stel ik de vraag of, als
we nu een politionele, een justitiële en een rechterlijke macht zouden
hebben die beter in staat zou zijn om te dealen met de actuele criminaliteit,
de grootste wens zou zijn geweest om iets te gaan doen aan de verjaring. Met
de indieners ben ik het eens dat we met die 300 moorden zitten, en met het
feit dat ons politie- en justitieapparaat de wensen van de burgers niet kan
honoreren, zodat het begrijpelijk is dat we, als er dan gevallen zijn die
wél kunnen worden opgelost, niet mogen worden gehinderd door verjaringstermijnen.
Dit is een compensatie voor iets wat we nu niet zouden kunnen doen.Deze wet doet een aantal dingen: voor een aantal ernstige delicten wordt
de verjaring opgeheven, zoals moord en aanslagen op de rechtsorde, in de zin
van de koning, de ministers en bevriende staatshoofden. Wat doen we overigens
met niet-bevriende staatshoofden? Tot op zekere hoogte kan ik meevoelen met
de redenering van Wolfsen. Als de samenleving bepaalt dat zij het recht heeft
om personen levenslang uit te stoten en in de gevangenis te zetten, is een
soort bijbehorende straf dat hij of zij levenslang tegen de lamp kan blijven
lopen. Daar is iets voor te zeggen, maar tegelijkertijd is er ook veel tegenin
te brengen. Het is een mooie redenering, maar vooral omdat
zij zo mooi klinkt, vind ik haar wat beperkt. Dat je dat voor de allerernstigste
delicten doet, daarbij kan ik mij wat voorstellen.Wat we ook doen, is het verlengen van de verjaringstermijn. Daarbij kan
ik mij al veel minder voorstellen. Wat is daarvan het nut? In het verleden
hebben wij het een beetje bijgesteld, en het resultaat daarvan was niet onredelijk.
De minister heeft in zijn antwoord in de Tweede Kamer aangegeven dat er een
bepaalde verhouding zit tussen de straf die je kunt krijgen, en de verjaringstermijn
die we eraan koppelen. Volgens mij is dat een redelijke redenering, en ik
zie niet in waarom zij nu ineens onredelijk is geworden. Maken we door er
een paar jaar aan vast te plakken onszelf niet wijs dat het dan allemaal beter
wordt? Dan kom je immers toch terecht bij de termijn.Het derde wat we doen, is stuiting van de verjaring. Kortheidshalve sluit
ik aan bij wat collega Jurgens daarover heeft gezegd. Het zit in deze wet,
maar ik vind dat dat niet goed is uitgeëxerceerd. Als indieners en minister
ons oproepen om vertrouwen te hebben, geef ik hen het voordeel van de twijfel.
Maar zelf vinden ze waarschijnlijk ook dat ze dit beter hadden moeten uitwerken.
Wellicht kunnen indieners en minister daar nog op ingaan. Met wat we nu doen,
hoe begrijpelijk ook, moeten we ons goed realiseren dat we een streep zetten
door iets wat ooit het fundament onder een deel van ons strafrecht en onze
strafvordering was. Het idee van nieuwe tijden, nieuwe normen en een nieuw
rechtsgevoel klinkt wel erg aannemelijk, maar het is dat niet.Ik heb al verwezen naar de op zich interessante redenering van minister
Donner dat, als je als OM meer middelen krijgt, er meer haast moet worden
gemaakt, in plaats van een langere verjaringstermijn op te eisen. Ik hoor
hem daarover graag nog iets zeggen, hoewel ik begrijp dat hij uiteindelijk
toch kiest voor de andere oplossing. Er is weinig ingegaan op de argumentatie
van Van Koppen, naar voren gebracht in de schriftelijke gedachtewisseling
aan de overzijde. Die argumentatie houdt in dat het allemaal mooi en aardig
is om verjaringstermijnen op te heffen of op te rekken, maar dat de verdachte
daardoor gaandeweg wel in een slechtere positie terechtkomt. Die moet immers
ook nog eens iets bewijzen. Als we een DNA-spoor vinden, hebben we de neiging
te zeggen "hij heeft het gedaan". Maar nog steeds is hij dan alleen een verdachte,
die recht heeft op fair trial. Als je iemand na 30 jaar confronteert met iets
wat hij ooit heeft gedaan, kan er inmiddels wel iets zijn veranderd. Kortom,
bij al het enthousiasme om de slachtoffers ten dienste te zijn, moeten wij
in de gaten houden dat, totdat iemand is veroordeeld, hij of zij verdacht
en dus niet schuldig is.De heer Rosenthal (VVD):Dat is allemaal waar. Ik heb de Handelingen van de Tweede Kamer nagelezen,
met name als het gaat om de argumentatie van Van Koppen. Daarbij is volgens
mij niet geheel onterecht gezegd: al dit soort argumenten komt uiteindelijk
op het bordje van de rechter terecht, waarin wij vertrouwen hebben.De heer Kox (SP):Dat klopt, maar ik zeg dat in ons enthousiasme om te bepleiten dat slachtoffers
recht moet worden gedaan, overeind moet worden gehouden dat ook verdachten
recht moet worden gedaan. Je zult maar na 30 jaar geconfronteerd worden met
een officier van justitie die zegt: u hebt 30 jaar geleden dit of dat gedaan,
waarvoor ik u nu ga vervolgen. Dan heb je recht op verdediging, en dat is
niet zo makkelijk, na al die jaren.Van de indieners en misschien ook van de minister wil ik een reactie op
de vraag, waarom de Nederlandse Orde van Advocaten en de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak niet gereageerd hebben. Zij vinden dit een politieke keuze,
waar zij niet over gaan, maar tegelijkertijd is het zonde dat we van die twee
groepen geen advies hebben gekregen, zeker als het gaat om de uitwerking van
de regels.Als ik zie hoe relatief eenvoudig de strafrechtelijke verjaring opgerekt,
gestuit of zelfs opgeheven kan worden, ontgaat het mij waarom het onmogelijk
bleek te zijn om de veel lichtere civielrechtelijke verjaring als het gaat
om een andere vorm van doodslag of moord, namelijk de aanwezigheid van asbest,
te realiseren. Dat zou namelijk de rechtsorde onderuit halen, en dat begrijp
ik niet. Het gemak waarmee dit kan, en de onmogelijkheid om vrouwen wier mannen
zijn vermoord door asbest voor hetzelfde in aanmerking te laten komen, begrijp
ik niet. Het heeft niets met dit debat te maken, maar desalniettemin wil ik
het toch gezegd hebben.De heer Engels (D66):Voorzitter. De Eerste Kamer mist het klassieke recht van het wetgevingsinitiatief.
Als gevolg van onze grondwettelijke plicht om een oordeel te geven over alle
wetsvoorstellen, ongeacht door of vanwege welk orgaan deze zijn ingediend,
staan wij echter niet geheel met lege handen.Als onderdeel van de Staten-Generaal past het naar mijn mening dit huis
een in beginsel positieve houding te hebben ten opzichte van initiatiefvoorstellen.
Veel belemmerende factoren hebben immers invloed op het gebruik van dit parlementaire
instrument. Het vervaardigen en verdedigen van initiatiefvoorstellen, zeker
wanneer het meer complexe vraagstukken betreft, vraagt nu eenmaal veel tijd
en energie. Dat geldt te meer als daarbij in aanmerking wordt genomen dat
de ondersteuning vanuit fractie, ambtenaren, adviesorganen en andere niet
van een indrukwekkende omvang is. Tweede-Kamerleden moeten dus extra gemotiveerd
zijn om een dergelijk project aan te vatten. Een passieve regering kan men
immers met andere parlementaire en politieke middelen tot actie aanzetten
en op onderdelen onwelgevallige regeringsvoorstellen kan men amenderen. De
tijd dat het initiatiefrecht vooral als oppositioneel strijdmiddel fungeerde,
ligt nu wel zo'n beetje achter ons.In de laatste twee decennia lijken meer persoonlijke motieven als engagement
en ambitie voor de toepassing van het initiatiefrecht aan betekenis te hebben
gewonnen. Met bepaalde onderwerpen kunnen Kamerleden veel extra publiciteit
genereren, en zich daardoor sterker profileren. Uiteraard noem ik daarvan
geen voorbeelden! Niet zelden ook tonen Kamerleden een zodanige bevlogenheid
voor een bepaald onderwerp of beleidsterrein en beschikken zij over een zodanige
deskundigheid, dat de wens tot naar eigen inzicht ingevulde regelgeving snel
geboren is. Natuurlijk, het vervaardigen van een wetsvoorstel, het door beide
Kamers loodsen daarvan en de afkondiging in het Staatsblad
mogen prestaties van formaat worden genoemd, zeker als men meerdere wetten
op zijn naam heeft staan.Mijn fractie wil beide initiatiefnemers dan ook nadrukkelijk complimenteren
met hun wetsvoorstel. In het geval van de heer Van Haersma Buma is het goed
te zien dat hij daadwerkelijk de vruchten plukt van zijn gedegen rechtenstudie
in Groningen. De heer Dittrich is politiek leider van mijn partij, en ik ken
de politieke wetten voldoende om te weten dat het vanuit mijn positie niet
verstandig is om hem onvriendelijk te bejegenen. Voor de goede orde voeg ik
hieraan toe dat ik geen enkele aandrang of reden heb om dat zelfs maar te
overwegen. Maar in het verlengde van deze laatste opmerking wil ook ik niet
onvermeld laten, hoewel ik mij in de voorbereiding op dit onderdeel iets heb
verrekend in enthousiaste zin, dat de heer Dittrich inderdaad al drie initiatiefvoorstellen
op zijn naam heeft staan. Als het met dit voorstel goed afloopt, evenaart
hij de huidige recordhouder, mijn oud-klasgenoot Willem Vermeend. Ik hoop
niet dat dat voor de Partij van de Arbeid aanleiding is om alsnog roet in
het eten te gooien.Nu het voorstel zelf. Met de initiatiefnemers meent mijn fractie dat er
reden is een nieuwe afweging te maken met betrekking tot de aan het huidige
verjaringsregime ten grondslag liggende uitgangspunten. Nieuwe opsporingstechnieken
en veranderende maatschappelijke opvattingen over de plaats van slachtoffers
van misdrijven en hun nabestaanden vragen daar op zichzelf genomen om. De
in de laatste jaren gevoerde discussie over deze kwestie, die zojuist ook
weer ontbrandde, geeft mijns inziens aan dat, waar de vele recent gepleegde
en nog voorgenomen aanpassingen van ons straf- en strafprocesrecht daartoe
alle aanleiding gaven, wij ons blijkbaar in een periode bevinden waarin oude
en bewezen waarden en argumenten indringend op de proef worden gesteld door
snelle en complexe maatschappelijke veranderingen, en daardoor beïnvloede
opvattingen. De structuur van het strafrecht en het strafprocesrecht lijkt
in de discussie over hervormingen als deze een belangrijke rol te spelen.De tegenstanders van het openbreken van de bestaande verjaringstermijnen
oriënteren zich sterk op de traditionele beginselen als de waardigheid
van een rechtsgemeenschap, de sociale functie van de strafoplegging en de
rechtspositie van verdachten en daders. In het meer moderne denken over de
herstelrechtelijke functie van het strafrecht, maar ook in het rechtsbewustzijn
van de rechtsgenoten, heeft het slachtofferperspectief behoorlijk aan betekenis
gewonnen.Hoewel mijn fractie met die ontwikkeling op zichzelf genomen geen moeite
heeft, vindt zij het moeilijk te beoordelen in hoeverre daarmee bijvoorbeeld
op een onaanvaardbare wijze aan de rechten van verdachten en daders tekort
wordt gedaan. Ook is het bijvoorbeeld lastig te beoordelen of bij het opheffen
van de verjaring bij levensdelicten de achterblijvenden niet onnodig de gelegenheid
wordt onthouden, los te komen van het aangedane leed en het daarmee verbonden
slachtofferschap.Gelet op deze vragen vraag ik de initiatiefnemers, aan te geven wat nu
precies de kern van het maatschappelijk belang is dat met dit voorstel wordt
gediend. In relatie met de hiervoor gemaakte opmerkingen vraag ik hen ook,
daarbij in het bijzonder aandacht te schenken aan de plaats van dit voorstel
in de huidige ontwikkelingen en hervormingen in ons straf- en strafprocesrecht.De vergadering wordt van 16.30 uur tot 17.00 uur geschorst.De heer Dittrich (D66):Mevrouw de voorzitter. Allereerst wil ik een voor velen van u nieuw gezicht
achter deze tafel voorstellen, te weten dat van de heer Bob van Beers. Hij
is medewerker van de CDA-fractie en hij is tevens onze steun en toeverlaat
geweest bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel en bij de behandeling ervan
in de Tweede Kamer en nu ook in de Eerste Kamer.Mede namens de mede-initiatiefnemer de heer Van Haersma Buma bedank ik
de leden voor hun inbreng en voor hun vele ondersteunende woorden. Ook de
heer Kox willen wij bedanken voor zijn kritische aanpak van ons wetsvoorstel.
Uiteraard zal ik straks ingaan op de argumenten die de verschillende leden
naar voren hebben gebracht.Door alle leden zijn opmerkingen gemaakt die in dezelfde richting gingen.
Dat betekent dat ik de verwachting heb kort aan het woord te zullen zijn,
omdat ik die beantwoording in één keer zal kunnen doen.Alle sprekers hebben stilgestaan bij de reden van het initiatiefvoorstel
en hebben ook gewezen op het veranderende rechtsgevoel in de samenleving.
Dat is inderdaad een van de redenen waarom wij besloten hebben dit initiatiefvoorstel
in te dienen en verder voort te zetten. Wij signaleren dat er in de samenleving
een tendens is ontstaan om ook te kijken naar de positie van slachtoffers
van ernstige misdrijven. Dat vergeleken met de redenen waarom er een verjaringstermijn
was, hebben wij gesignaleerd dat de redenen die in de 19de eeuw golden voor
de verjaring, niet meer echt van toepassing zijn op deze tijd en niet meer
aansluiten bij eerdergenoemd veranderd rechtsgevoel. Een van de redenen zal
ik nog verder aanduiden, te weten de bewijsmogelijkheid via DNA en andere
moderne methoden van opsporing. Die heeft dat rechtsgevoel danig ingekleurd
en veranderd. Tegen de heren Engels, Rosenthal en Wagemakers zeg ik dan ook,
dat met name dit onderdeel van belang is geweest.Daarnaast heeft er een principiële keuze aan dit wetsvoorstel ten
grondslag gelegen. Die is namelijk, dat wij vinden dat iemand die een moord
heeft gepleegd of een ander zodanig ernstig misdrijf dat het Wetboek van Strafrecht
daarvoor een levenslange gevangenisstraf oplegt, de dans niet moet kunnen
ontspringen. Wij vinden dat zo iemand nooit meer vrijuit zou moeten kunnen
gaan en dat hij altijd vervolgd zou moeten kunnen worden.De heer Holdijk heeft een interessante en indrukwekkende beschouwing gehouden
over onder andere de vervalgronden, waarbij hij ook heeft gesproken over het
zinverlies dat bij verjaring een rol speelt. Op zichzelf is dat juist en wij
sluiten daar ook bij aan. Alleen, bij dit type ernstige misdrijven waarop
de wetgever een levenslange gevangenisstraf heeft gezet, vinden wij dat dit
zinverlies een zodanig kleine tot geen rol speelt, dat opheffing van de verjaringstermijn
noodzakelijk is. Het gezegde "tijd slijt" geldt niet voor alle
misdrijven. Door de principiële keuze die wij hebben gemaakt, brengen
wij een soort nadere ordening aan ten aanzien van de verjaring. Oorspronkelijk
hadden wij een veel ruimer begrip gekozen, maar na het advies van de Raad
van State – deze heeft ons op het spoor gezet die aansluit bij de systematiek
van het Wetboek van Strafrecht en de strafbedreiging levenslang – hebben
wij een nadere ordening gemaakt die is terug te vinden in het voorliggende
wetsvoorstel.Ik kom nu te spreken over de waarheidsvinding en de opmerkingen die de
heer Jurgens daarover gemaakt heeft. Waarheidsvinding is natuurlijk een andere
belangrijke grondslag voor dit wetsvoorstel. De heer Jurgens haalde het artikel
van prof. Ulli d'Oliveira aan dat in de Volkskrant van gisteren stond met
als kop "De waarheid heeft in het recht vele gezichten". Op zichzelf zijn
wij het eens met die kop. De waarheid moet door de officier van justitie in
de rechtszaal worden gebracht en wordt dan door de rechter beoordeeld. Wij
zijn het ermee eens dat het de vraag is of wat in de rechtszaal besproken
wordt, gelijkstaat aan de reële waarheid. Daar kunnen vele filosofische
verhandelingen over gehouden worden, maar wij konden ons erg vinden in de
woorden die heer Rosenthal hierover heeft gebezigd, namelijk dat de waarheidsvinding
een ingewikkelde materie is en dat die niet de enige leidraad kan zijn om
te komen tot dit wetsvoorstel.De heer Jurgens heeft ons gevraagd nader te reageren op de inhoud van
genoemd artikel van prof. d'Oliveira, waar deze de Eerste Kamer aanspoort
nog eens grondig naar dit wetsvoorstel te kijken en alert te zijn. Welnu,
wij hebben gemerkt dat de Kamer zeer alert is. Wij constateren ook dat de
heer d'Oliveira deze Kamer niet aanspoort om tegen dit wetsvoorstel te zijn.
In zijn artikel bespreekt hij een aantal casus die te maken hebben met de
gemeentelijke basisadministratie en het al dan niet terecht opvoeren van geboortedata.
Hoewel wij dit een interessante beschouwing vinden, hebben wij enigszins moeite
om hiermee de koppeling te leggen met ons initiatiefwetsvoorstel. Uit het
feit dat geen van de leden hier echt diepgaand op is ingegaan, laten wij dat
artikel verder dus maar voor wat het is.De heer Kox heeft een aantal fundamentele bezwaren aan de orde gesteld;
hij heeft dat gedaan onder het kopje "schaamlap" of "noodverband". Als wij
hem goed begrijpen, is de kern van zijn bezwaar dat het te betreuren is dat
er een groot aantal ernstige misdrijven niet tot een oplossing komt; hij ziet
onze reactie daarop, namelijk het opheffen van de verjaringstermijn bij een
aantal van die ernstige delicten, evenwel als een soort compensatie, een soort
tegemoetkoming aan dat onbevredigende resultaat dat er ernstige misdrijven
niet worden opgelost. Wij zien het anders, gelet ook op de principiële
keuze die wij maken, maar wij zijn het op zichzelf natuurlijk wel met de heer
Kox eens dat het soms onverteerbaar is dat een ernstig misdrijf niet opgelost
kan worden. Voor zover er kritiek op het Openbaar Ministerie of de politie
te uiten is, vinden wij dat er uiteraard goed naar gekeken moet worden. Die
organen moeten hun werk goed doen. Vaak geldt dat als er een ernstig misdrijf
is gepleegd de opsporingsorganen heel goed hun best doen, maar dat de zaak
materieel niet valt op te lossen. Daarom menen wij dat ons wetsvoorstel een
extra waarborg biedt. Mocht men in de loop der tijd, bijvoorbeeld door nieuwe
bewijsmiddelen, zoals DNA-materiaal, wel kans zien om zo'n ernstig misdrijf
op te lossen, dan is het heel goed dat de verjaringstermijn vervallen is.
Wie zien het dus niet als een tegenstelling tot elkaar; het ligt wat ons betreft
juist in elkaars verlengde.De heer Kox heeft in reactie op een interruptie van de heer Wagemakers
gezegd, dat ook de samenleving soms een streep onder bepaalde zaken zou moeten
zetten. Wij zijn het daarmee eens. Dat waren overigens ook de woorden die
de minister van Justitie in de Tweede Kamer heeft gebruikt. Soms moet er een
streep onder gezet kunnen worden. Alleen, wij brengen een rangorde aan, in
de zin dat bij de zeer ernstige misdrijven waar levenslange gevangenisstraf
op staat, het altijd mogelijk moet zijn om een strafvervolging in te stellen.
In de Tweede Kamer hebben wij de principiële discussie gehad over de
vraag of het überhaupt niet helemaal van tafel zou moeten. Wij zouden
dat geen verstandige keuze vinden. Wij hebben het advies van de Raad van State
ter harte genomen. Dus stellen wij voor om alleen ten aanzien van de categorie
zeer ernstige misdrijven over te gaan tot opheffing van de verjaringstermijn.
Wel is er sprake van een zekere verzachting door de verjaringstermijn te verlengen
bij andere ernstige misdrijven.De heer Kox heeft het artikel van prof. Peter van Koppen in het Nederlands
Juristenblad aan de orde gesteld. In dat artikel wordt de casus opgeworpen
van een verdachte die na tientallen jaren voor de rechter wordt gedaagd door
het Openbaar Ministerie en daardoor in een heel lastige positie zou kunnen
komen, aangezien deze aannemelijk moet maken wat hij ten tijde van het misdrijf
deed; door het tijdsverloop kan die verdachte in een structureel nadelige
positie terechtkomen, betoogt de heer Van Koppen in zijn artikel. Op zichzelf
is het juist dat na tientallen jaren een verdachte het wellicht moeilijker
heeft om zijn houding van indertijd te verklaren, maar er staan onzes inziens
een aantal argumenten tegenover. Zo willen wij benadrukken dat als DNA-materiaal
op de plaats van het delict wordt gevonden en dit materiaal aan een bepaald
persoon gekoppeld kan worden en deze daardoor of mede daardoor verdachte is,
het dan niet per definitie behoeft te gaan om de dader van het misdrijf. Er
kunnen allerlei situaties zijn waardoor het DNA-materiaal op de plaats van
het delict is gekomen, zonder dat het daadwerkelijk betekent dat de desbetreffende
persoon het misdrijf heeft gepleegd. Bovendien wijzen wij erop, dat het Openbaar
Ministerie, magistratelijk als het is, zelf de afweging moet maken of het
meent te kunnen bewijzen dat de verdachte het misdrijf heeft gepleegd. Als
een bepaalde persoon in het vizier komt na 20 of 30 jaar, dan moet het Openbaar
Ministerie de afweging maken of er tot vervolging wordt overgegaan. Als het
OM in de rechtszaal denkt over harde bewijzen te beschikken en daarmee komt,
zal de verdachte een aannemelijk verhaal moeten hebben over wat er is gebeurd.
Maar het is altijd aan de rechter om dit alles in ogenschouw te nemen en om
te bezien of de verdachte veroordeeld kan worden, dus of het feit daadwerkelijk
door deze verdachte begaan is. Wij hebben er vertrouwen in dat de rechters
in Nederland naar dit soort zaken, zeker als ze zo lang in het verleden hebben
gespeeld, op een gezonde en kritische wijze zullen kijken.Mevrouw de voorzitter. Ik ben hiermee ingegaan op de meeste opmerkingen
rond het thema waarheidsvinding en de redenen waarom wij het wetsvoorstel
hebben ingediend. Ik vraag u dan ook om nu mijn collega Van Haersma Buma in
de gelegenheid te stellen het vervolg van de beantwoording op zich te nemen.De heer Van Haersma Buma (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik beschouw het als een voorrecht om hier samen
met collega Dittrich dit wetsvoorstel te mogen verdedigen. Waardering past
aan zijn adres, niet alleen omdat dit niet zijn eerste wetsvoorstel is maar
ook omdat het een heel belangrijk onderwerp is dat hij indertijd heeft aangesneden.
Waardering past ook aan het adres van mijn collega Rietkerk die destijds samen
met de heer Dittrich met dit wetsvoorstel is begonnen en van wie ik het stokje
slechts heb overgenomen. Waardering past ook voor al die docenten Rechten
in Groningen die thans in de Eerste Kamer zitten – ik kijk in het bijzonder
naar de heer Engels – en die het mogelijk hebben gemaakt voor mij om
hier dit wetsvoorstel mede te verdedigen. Ik weet niet of ik het had gekund
als ik in een andere stad had gestudeerd.Ik zal een aantal specifieke vragen beantwoorden die vooral de discussie
over stuiting van de verjaring betreffen. Ik wil drie punten langslopen. Het
eerste punt, dat verschillende keren aan de orde kwam, is wat moet worden
verstaan onder een daad van vervolging. Het tweede punt is wat deze wijziging
betekent. In het verleden was het bekend of betekend aan de vervolgde, maar
dat wordt veranderd in: bekend eventueel aan een andere dan de vervolgde.
Daarna wil ik nog even terugkomen op een punt dat de heer Holdijk heeft genoemd,
namelijk de eventuele wijziging van de executieverjaring.De eerste vraag is wat een daad van vervolging is. Allereerst wordt de
vraag wat een daad van vervolging is, door dit wetsvoorstel niet veranderd.
In de wet is nooit opgeschreven wat een daad van vervolging is. Dat was altijd
een kwestie van uitleggen door de rechter. Tot nog toe is dat altijd duidelijk
genoeg geweest. Als daden van vervolging zijn bijvoorbeeld aangemerkt een
dagvaarding, een vordering tot het instellen van een gerechtelijk vooronderzoek
of het vorderen van bewaring. De vraag wat een daad van vervolging is, wordt
door dit wetsvoorstel op zichzelf niet onduidelijker dan daarvoor. Tot nu
toe heeft de rechtspraktijk hier altijd mee kunnen werken en ik zie niet dat
dit in de toekomst anders wordt.Er verandert natuurlijk wel iets bij de vraag: wordt het bekend en zo
ja, hoe wordt het bekend? Een belangrijk punt is dat deze wijziging niet heel
wezenlijk is. De meeste van deze vervolgingshandelingen moeten sowieso al
betekend worden om een rechtsgeldige opsporings- en vervolgingshandeling te
zijn. Een niet-betekende dagvaarding is bijvoorbeeld niet geldig, zal niet
gelden als een vervolgingshandeling en kan de verjaring niet stuiten. In die
zin is de wijziging ook weer niet zo groot als wordt gesuggereerd. Ik vind
het belangrijk om dit even te noemen.De heer Jurgens heeft de vraag gesteld of de artikelen 585-590 van het
Wetboek van Strafvordering, over de wijze waarop iets rechtsgeldig bekend
zou moeten worden, moeten worden aangepast. Nee, deze blijven hetzelfde. In
de praktijk is er een wezenlijk verschil bij een daad van vervolging tegen
iemand anders dan degene die uiteindelijk de vervolgde blijkt te zijn. Laat
ik dat duidelijk maken aan de hand van een voorbeeld. Bij de Schiedamse moordzaak,
waar nu zoveel om te doen is, is een vervolgingshandeling gestart tegen een
ander dan degene die nu in de gevangenis zit. Er is een vervolgingshandeling
geweest tegen A, maar vervolgens is B veroordeeld. Bij deze regeling kunnen
wij ons ook voorstellen dat de verjaring na een bepaalde periode wordt gestuit
wegens een vervolgingshandeling tegen A, maar dat in dat onderzoek tegen A
blijkt dat B het uiteindelijk heeft gedaan. Dan zou het naar ons gevoel het
rechtsgevoel niet bevredigen, wanneer B vervolgens niet veroordeeld kan worden.Hetzelfde geldt ingeval er bijvoorbeeld sprake is van DNA dat maar naar
één dader kan wijzen. Wanneer de verjaring wordt gestuit door
een vervolgingshandeling, vlak voordat deze verloopt, zou het heel ongelukkig
zijn om wel te weten dat het alleen maar iemand kan zijn die een paar jaar
later via een ander onderzoek bekend wordt, terwijl vervolging dan niet meer
mogelijk is. Ook om die reden is de wijziging naar mijn mening niet zozeer
een significante verzwakking van het recht van degene die eventueel wordt
vervolgd, maar veeleer een hulpmiddel om veel meer zaken die nu onbevredigend
niet opgelost kunnen worden, straks wel te kunnen oplossen.Ik heb de indruk dat veel vragen die over die stuiting zijn gesteld, te
maken hebben met de gedachte dat dit wetsvoorstel een heel grote wijziging
van het begrip "vervolgingshandeling" inhoudt, terwijl daar geen wijzigingen
in komen. Er verandert ook niet zoveel bij de vraag of de verdachte wel bekend
wordt met het feit dat er vervolging tegen hem wordt gestart. Ook nu wil een
betekening nog niet zeggen dat deze ook bekend is aan die persoon. Ik geloof
dat de heer Holdijk naar voren bracht te vrezen dat iemand zijn bewijsmateriaal
vernietigd, omdat hij denkt dat er geen vervolging meer wordt ingesteld. Dat
kan ook nu gebeuren, wanneer iemand niet bekend is met zijn betekening, bijvoorbeeld
omdat hij geen vaste woon- of verblijfplaats heeft of in het buitenland zit.
Dat risico is er nu ook.Tot slot is er gevraagd of de strafexecutie eventueel moet worden aangepast.
Het is van belang dat de strafverjaring wettelijk is geregeld in de artikelen
76 en 76a. Daarin is een heel duidelijke regeling vastgelegd die wij niet
willen veranderen. Daarin staat dat de termijnen van deze verjaring een derde
langer zijn dan die van het recht tot strafvordering en in geen geval korter
dan de duur van de opgelegde straf. In die regeling beogen wij geen aanpassing
tot stand te brengen. Wij zien ook geen reden om een zelfstandige wijziging
van die regeling te maken, omdat deze terugverwijst naar de bestaande verjaringsregeling.Minister Donner:Voorzitter. Ik denk dat het meeste al is gezegd. Het gaat om een wijziging
van de verjaringsregeling in artikel 70. De heer Kox heeft als rechtgeaard
conservatief gevraagd waarom er wordt afgeweken van de gronden
die er ooit waren voor deze regeling, want dat geeft alleen maar ellende.Hij moet dan ook kijken wat indertijd de gronden waren voor de regeling
die nu is opgenomen. Een daarvan was dat de zelfgekozen ballingschap, als
men zich onttrok aan de Nederlandse rechtsmacht, langer moest zijn dan de
lengte van de straf die daarop gesteld kon worden. Inmiddels wordt in ons
rechtsgevoel het verblijf buiten Nederland niet meer als ballingschap beleefd,
omdat het ook daar zeer aangenaam toeven kan zijn. Er kan toch reden zijn
om dit soort gronden, die indertijd aan die regeling ten grondslag hebben
gelegen, te wijzigen.Het is niet de eerste keer dat wij dit doen. Het vierde onderdeel van
artikel 70 is een aantal jaren eerder ingevoerd. Wij hebben ook bepaald dat
er geen verjaring van oorlogsmisdrijven zal plaatsvinden. Op dit terrein is
het oordeel van de initiatiefnemers van de Tweede Kamer, dat wordt gedeeld
door de regering, dat er reden is om tot een verzwaring te komen bij de twee
zwaarste categorieën, namelijk misdrijven waarvoor levenslang of 15 jaar
gold. Ik denk dat hiervoor valide redenen zijn gegeven.Ik beluister dat bij verschillende woordvoerders het beeld ontstaat dat
het systeem hierdoor verwarrender wordt. Door de heer Rosenthal wordt in de
eerste van zijn drie vragen aan de minister gesteld dat de systematische benadering
steeds wordt gewijzigd. Hij wil daarom gaarne de notitie ontvangen die ik
aan de Tweede Kamer zal sturen. Ik zeg toe dat ik deze notitie hierheen zal
sturen.Tegelijkertijd merk ik op dat de systematiek helemaal niet zo ingewikkeld
is. Naast de systematiek die nu wordt voorgesteld, kun je andere elementen
invoeren, zoals terrorisme, die dan ook nooit moeten verjaren. Nogmaals, terroristische
misdrijven zijn een bijkomend element bij commune delicten. Daarvoor geldt
een strafverzwaring. Daardoor komt men in een aantal gevallen eerder in de
verjaringsregeling die nu wordt ingevoerd. Het is niet logisch dat er plotseling
een volstrekt andere regeling is dan bij het commune delict als het een terroristisch
misdrijf is. De teksten die in de Tweede Kamer zijn uitgesproken, moet men niet lezen
als het hovaardig de maat nemen van het rechtsgevoel. Het is wel zo dat rechtsgevoel
geen recht is. Gevoel is ook nog iets anders dan rechtsgevoel. Ik heb uitdrukkelijk
gezegd dat deze verjaringsregeling zeker zal gelden als het gaat om betrokkenheid
bij moord. Ook hier geldt dat het rechtsgevoel wel de motor is achter de vorming
van het recht, maar nog niet het recht zelf. Recht is onder andere de systematiek
en de redelijkheid die wij daarin brengen. Deze worden, denk ik, ook behouden
met deze regeling.De voorstellen van de heer Holdijk gaan in de richting van een verdere
nuancering, die hij vooral afleidt uit één beginsel, namelijk
het stilzitten van de overheid. Dat is niet het enige beginsel dat ten grondslag
ligt aan onze regeling van verjaring; ook rechtsbescherming behoort daartoe.
Het stilzitten van de overheid is een element in de bestaande regeling, maar
ook als de overheid niet stilzit, blijft nog steeds het beginsel van de rechtsbescherming
gelden, en dat speelt vooral bij de strafexecutie. Dat maakt dat het niet
redelijk is om onderscheid te maken tussen het stilzitten van de overheid
en het niet stilzitten van de overheid. Bij de strafexecutie is ontsnappen
bijvoorbeeld een grond voor stuiting. Rechtsbescherming is de reden dat de
verjaring de dag na het feit ingaat. Deze is niet afhankelijk van de vraag
of het feit al of niet bekend was. Er ligt wederom niet maar één
beginsel aan ten grondslag, maar een combinatie van beginselen.Dat brengt mij bij de vraag van de heer Jurgens over het artikel van de
heer d'Oliveira. Hij pakt een beginsel en toetst daaraan vervolgens wat er
gebeurt. Dat is altijd mogelijk, maar ook hier geldt: Jede Konsequenz führt
zum Teufel. Voor de wetgever geldt dat men tracht het leven recht te doen.
De wetenschap zal daarop vervolgens de doctrine toepassen. Dan moeten wij
oppassen voor een haasje-over met de wetenschap; dat de doctrine dan het leven
moet gaan bepalen. In termen die de heer Holdijk en mij misschien beter aanspreken,
is het zoiets als het verschil tussen het dogma en de genade.Ik constateer dat de voorbeelden die de heer d'Oliveira noemt, allemaal
zijn ontleend aan het burgerlijk recht of de regelingen voor de burgerlijke
stand en niet aan het strafrecht. Daarvoor gelden zwaardere eisen en daar
zal het beginsel van waarheidsvinding zwaarder tellen dan in die andere bereiken
van het recht, waar men eerder kan werken met ficties.De typering van de regeling als schaamlap doet geen recht aan de bestaande
regeling. Het is vreemd om zich daarop te beroepen. Als er maar drie moorden
zijn en als die alledrie opgelost worden, zou er immers geen verjaringsregeling
zijn. De verjaringsregeling begint met de constatering dat sommige misdrijven
niet worden opgelost. Men kan ervoor kiezen om daar op een gegeven moment
een einde aan te maken. Men kan dat uniform doen, ongeacht de aard en zwaarte
van het misdrijf. Dat heeft de wetgever echter niet gedaan. De wetgever brengt
nu een verdere nuancering aan met de constatering dat de huidige tijd aanleiding
geeft om de verjaring bij sommige misdrijven te verzwaren. Dat waren overigens
al regels die niet voldeden aan het oude uitgangspunt dat ballingschap langer
moet duren dan de duur van de potentiële straf omdat daaraan bij levenslang
niet kan worden voldaan. Ook gemeten aan de criteria van de heer Kox is er
dus reden tot de voorgestelde wijziging.De heer Wagemakers (CDA):Voorzitter. De heer Dittrich stelde in zijn antwoord bij het veranderde
rechtsgevoel dat die niet los gezien kan worden van feitelijke wijzigingen
in onze samenleving. Ik noem nieuwe bewijstechnieken en het in de memorie
van toelichting genoemde collectieve geheugen dat door de media wordt versterkt.
Dat is juist. Enerzijds is er sprake van feitelijke wijzigingen. Anderzijds
is er het Wetboek van Strafrecht als normatief stelsel. In het licht van de
gewijzigde feiten kunnen wij de in het Wetboek van Strafrecht neergelegde
regels opnieuw wegen en waarderen. Dan kan een andere waardering van een bestaande
regel ontstaan. Dat is hier gebeurd. Dit andere rechtsgevoel leidt via een
wetsvoorstel tot een andere norm. De essentiële stap is echter het rechtsgevoel
dat tot een andere waardering leidt van wat in de wet staat en het functioneren
daarvan. Dit gebeurt in de context van de nieuwe feiten.Het wetsvoorstel legt een schema vast, een drieslag, voor verjaring van
misdrijven in het wetboek. Bij zeer ernstige misdrijven verjaart het misdrijf
niet. Bij vrij zware misdrijven, waarop een gevangenisstraf staat van tien
jaar en langer, wordt de termijn verlengd. Bij de overige misdrijven worden
de bestaande termijnen gehandhaafd. Die leiden ertoe dat wij zaken relatief
snel achter ons laten. De drieslag, die teruggaat op een waardering van regels,
vind ik alleszins te billijken.Aan de overzijde zijn in het debat voorbeelden genoemd van bepaalde typen
strafbare feiten en hun verjaringsproblematiek. Daarbij moet nagedacht worden
over de vraag hoe die in het genoemde schema passen. Gaat het om zeer ernstige,
om vrij zware misdrijven of om de overige categorie? Aan de overzijde is verkrachting
genoemd. Vandaag is gesproken over terroristische misdrijven. Als die feiten
een ander verjaringsregime moeten krijgen, ligt de vraag voor de hand welke
straf daarop staat en hoe dat uitwerkt in het schema.De heer Van Haersma Buma heeft het zich in de beantwoording enigszins
gemakkelijk gemaakt. Stuiting is voorzien bij elke daad van vervolging. Ik
erken onmiddellijk dat dat een reeds gekend begrip is. Het staat reeds in
de wet. In de memorie van toelichting zijn allerlei vormen van daden van rechtsvervolging
genoemd. Veel van die daden hebben als kenmerk de veronderstelling zich te
richten tegen een bepaald persoon: een dagvaarding, een executie, een appèl
aantekenen, een bewaringstelling. Die voorbeelden hebben alle als veronderstelling
dat er een verdachte is. Het wordt echter pas complex als die er niet is.
Dan is het enige wat zich leent om te stuiten het openen van een rechtelijk
vooronderzoek. Dit is aan de overzijde aan de orde geweest. In die discussie
heb ik twee vormen van verwarring aangetroffen.De ene verwarring is de vraag of dit in alle gevallen zomaar kan. Het
moet volgens de Handelingen van de Tweede Kamer uiteraard gaan om een serieuze
aanleiding. De heer Van Fessem schoot de minister te hulp met de opmerking
dat de rechter niet met alles lastiggevallen kan worden. Als die het bewijs
te dun vindt, geeft die immers geen toestemming om een gerechtelijk vooronderzoek
te openen in het geval er geen verdachte is maar slechts enkele getuigen.
Er moet dus een materiële aanleiding liggen in feiten, bijvoorbeeld het
beschikbaar komen van getuigen, om de bedoelde stuiting te kunnen bewerkstelligen.De andere verwarring is hoe dit op enig moment naar buiten toe blijkt.
Een gerechtelijk vooronderzoek wordt ooit geopend. De wet zal daarvoor formele
voorschriften hebben. Ik ken die niet. Stel dat de niet daarbij betrokkene,
maar de dader, al of niet door justitie gevonden, zich de vraag stelt of er
stuiting heeft plaatsgevonden. Ik vind dat het strafdossier van de dader iets
moet bevatten waaruit blijkt dat er een rechtsgeldige stuiting heeft plaatsgevonden.
De vraag van de heer Jurgens is geen andere. Als vervolging later alsnog plaatsvindt,
moet vastgesteld kunnen worden of in dat geval een rechtsgeldige stuiting
heeft plaatsgevonden, op welke manier en op welke dag. Dat moet een objectieve
hardheid hebben, zodanig dat het in een dossier past.Ik herhaal een voorbeeld. Stel dat iemand over tien jaar bij mij aanbelt
en mij vertrouwelijk vertelt waarbij hij betrokken is geweest. Hij vraagt
mij vervolgens na te gaan of er bij het strafbare feit, dat zich tegen hem
richt, stuiting heeft plaatsgevonden. Vroeger leefde die vraag niet in de
advocatuur. De man wist het of hij had een betekening gekregen. Hij hoefde
voor die vraag dus geen advocaat te raadplegen. Ik heb niet veel van doen
met de persoon. Ik stel echter de vraag wat ik de betrokkene moet antwoorden.
Hoe moet ik dat nagaan? Kan deze vraag van een eenduidig antwoord worden voorzien?De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Dank namens onze fracties aan de beide initiatiefnemers en
aan de regering voor hun reactie op onze inbreng in eerste termijn.De heer Dittrich betoogde over de principiële keuze die is gemaakt
in het wetsvoorstel met een praktische impact. Ik ben dat met hem eens. Ik
heb die woorden dan ook in eerste termijn gebruikt. Het gaat echter om een
partiële principiële keuze. De principiële keuze is immers
wel of geen verjaring. Hier gaat het om een bepaalde categorie misdrijven
waarvan verjaring uitgesloten is.De heer Dittrich merkte in kritische zin aan mijn adres op dat zinverlies
bij een zeker aantal delicten geen of nauwelijks enige rol speelt. Waarin
is de zin van vervolging, bestraffing et cetera gelegen? Voor onze fractie
speelt daarbij nog steeds een zekere vergeldingsbehoefte. Dat is op zichzelf
de zin van de straf te noemen. Het is echter niet het enige doel. Ik kan mij
goed indenken dat op basis van de vergeldingsbehoefte, die niet alleen bij
slachtoffer en nabestaande behoeft te bestaan, er nog lange tijd zin kan zijn
gelegen in de vervolging van strafbare feiten.Bij de inbreng van de heer Van Haersma Buma kan ik mij enigszins aansluiten
bij de woorden van de heer Wagemakers. Wat daden van vervolging zijn, wordt
niet gewijzigd of verhelderd door dit wetsvoorstel. De twijfelgevallen blijven
daarmee voluit bestaan. Er kunnen echter vraagtekens gezet worden bij de stelling
dat de daden van vervolging altijd duidelijk genoeg zijn. Met name wanneer
het om onbekende verdachten gaat, is gerede twijfel aan deze stelling mogelijk.De kwestie van bekendheid en betekening laat ik rusten. Daarover heeft
de heer Wagemakers enkele opmerkingen gemaakt die ik tot de mijne kan maken.Ik heb in eerste termijn gezegd dat verjaring gerechtvaardigd of verklaard
moet kunnen worden aan de hand van beginselen. Dat is het meest deugdelijk
en bevredigend. De minister merkt echter op dat er meer dan één
beginsel in het geding is. Het gaat om een combinatie van beginselen. In zekere
zin denk ik dat met hem. Dat is tevens het manco van de verjaringsregeling.
Die is immers door pragmatische en beginselmatige motieven ingegeven.Mijn beschouwingen in eerste termijn zijn niet geheel origineel. Voor
een deel heb ik die ontleend aan de heer Nieboer, oud-hoogleraar te Tilburg,
stammend uit de school van Remmelink. De heer Nieboer was promotor van de
heer Van Dorst, die een mooi proefschrift heeft geschreven over de verjaring
van het recht tot strafvordering. Nieboer schrijft in zijn Schets materieel
strafrecht dat de verjaring een vat vol tegenstrijdigheden is. Men kan het
voorstel ook een combinatie van beginselen noemen. Lettend op wat de wetgever
ervan heeft gemaakt, spreek ik liever van een vat vol tegenstrijdigheden.De heer Rosenthal (VVD):Voorzitter. Ik dank zowel de indieners als de minister voor het beantwoorden
van de vragen in eerste termijn. Het is interessant dat de heer Holdijk de
naam noemde van wijlen procureur-generaal bij de Hoge Raad Remmelink. Mij
staat van hem de mededeling in het geheugen gegrift dat in Nederland het rechtsgevoel
wel eens te veel ondergeschikt wordt gemaakt aan andere bronnen van recht.Normaal gesproken zit er iets van een ritueel in dankzegging aan een minister
die toezegt om een notitie die hij aan de Tweede Kamer toezendt ook aan de
Eerste Kamer toe te zenden. In dit geval wacht mijn fractie deze notitie echter
met heel veel belangstelling af. Ik verwacht, na de discussie in de Tweede
Kamer, dat die notitie ziet op een aantal zaken die in tweede termijn door
de heren Wagemakers en Holdijk zijn vermeld. Ik doel op de koppeling van de
verjaringstermijn aan de ernst van de strafbare feiten. In eerste termijn
heb ik gezegd dat ik een ongemakkelijk gevoel heb over de situatie waarin
voor bepaalde delicten – bijvoorbeeld een terroristische activiteit –
de strafmaat wordt opgehoogd en waarin op een gegeven moment de systematiek
van de strafwaardigheid gaat wringen met de beginselen die je koppelt aan
de verjaringstermijnen. Wij wachten met veel belangstelling de notitie van
de minister af in de hoop dat daarin een stap wordt gezet in de richting van
de categorisering van de ernst van misdrijven in relatie tot verjaring. Uiteraard
zullen wij het wetsvoorstel van harte steunen.De heer Kox (SP):Voorzitter. De minister noemde mij een rechtgeaard conservatief en als
inmiddels geoefend Donner-watcher zag ik de glimlach rond zijn lippen. Ik
vond het een compliment, want ik heb al meer gezegd dat de echte revolutionairen
in dit kabinet zitten. Het kabinet zet immers van alles en nog wat op de kop,
ook dingen die beter op hun poten hadden kunnen blijven staan. Ik noem mij
graag een conservatief als het erom gaat het goede te behouden. Ik voel mij
ook in het goede gezelschap van liberalen – onder andere de heer Korthals –
die in tegenstelling tot de heer Rosenthal niet akkoord konden gaan met een
verlenging maar niet met een opheffing van de verjaringstermijnen. Maar ook
hier is sprake van een ontwikkeling. In die tijd waren socialisten en sociaal-democraten
kennelijk nog niet bereid om de verjaring af te schaffen, zodat er een initiatiefvoorstel
moest komen van twee andere partijen. Dat voorstel zette de zaak op zijn kop.
Dit initiatiefvoorstel ging in tegen het standpunt van de regering, een regering
waarin ook liberalen zaten. Ik vind het dus niet zo erg om als "conservatief"
te worden bestempeld als het erom gaat de beste keuze te maken. Ik wijs er
nog op dat de verandering in relatief korte tijd zijn beslag heeft gekregen.
Het laatste paarse kabinet was nog tegenstander, terwijl er nu "ja" wordt
gezegd. De minister van Justitie is een stap verder gegaan dan zijn voorganger
maar tegelijkertijd heeft hij een matigende invloed gehad op het initiatiefvoorstel.Mijn eerste termijn was niet bedoeld om duidelijk te maken dat dit een
waardeloos voorstel is. Ik heb willen aangeven dat er iets te veel halleluja
wordt geroepen en dat er serieuze kanttekeningen bij zijn te maken. Rust in
de samenleving en de behoefte om ook na een groot aantal jaren tot strafoplegging
over te gaan,zijn beginselen die in veel landen worden geaccepteerd. Soms
moet je echter ook oog hebben voor praktisch recht.Mijn fractie kan leven met dit voorstel, maar heeft wel de nodige scepsis.
Dat laatste heeft betrekking op de mogelijkheid dat de verdachte iets te snel
als aanstaande dader wordt beschouwd. Er moet altijd rekening mee worden gehouden
dat een verdachte niet een strafbaar feit heeft gepleegd. Een groot goed van
de rechtsstaat is dat een verdachte als zodanig wordt beschouwd en niet als
een dader. Verder moet er niet van alles en nog wat onder de bepalingen van
dit voorstel worden gebracht. Wij moeten niet zeggen: laten wij voor andere
strafbare feiten ook maar levenslang invoeren zodat ook de verjaring daarvan
ophoudt te bestaan. De indieners vinden deze stap nodig, maar verder hoeft
het ook van ons zeker niet te gaan. Het zou goed zijn om dat in tweede termijn
nog eens duidelijk te zeggen. Het moet degenen die later de wetsgeschiedenis
bestuderen duidelijk zijn dat niet de visie-Rosenthal maar de visie-Dittrich
opgeld doet.Mijn fractie blijft dus sceptisch en zeker ook alert op toekomstige ontwikkelingen.
Zij zal echter voor het initiatiefvoorstel stemmen.De heer Engels (D66):Voorzitter. Uit mijn eerste termijn zal duidelijk zijn geworden dat wij
dit initiatiefvoorstel steunen. Mijn opmerkingen wil ik in die zin relativeren
door aan het adres van de heer Van Haersma Buma op te merken dat, als hij
zijn studie bijvoorbeeld in Leiden zou hebben gevolgd, hij toch ook tot deze
grote hoogte zou zijn gestegen. Ik zag de heer Rosenthal zeer bedenkelijk
kijken en daar moet ik toch mee verder!De kern van mijn bijdrage betrof het maatschappelijk belang van dit initiatiefvoorstel.
Kernwoord daarin was het woord "rechtsgevoel". De minister zei terecht dat
er een groot verschil is tussen recht en rechtsgevoel. Anders zouden wij weer
terug moeten naar de Groningse én Leidse rechtsfilosoof Hugo Krabbe
met zijn theorie van rechtsbewustzijn als belangrijkste rechtsbron. Hoe mooi
die theorie ook was, helemaal realistisch was zij niet. Ik voel mij meer thuis
bij de Zwitserse rechtsfilosoof Schindler die heeft gezegd dat er geldend
recht is dat door de overheid wordt gehandhaafd en dat er daarnaast connotaties
zijn van algemene rechtsbeginselen en vooral ook maatschappelijke noden en
behoeften. Dat laatste is ook voor de indieners van belang geweest om met
hun initiatief te komen.De heer Rosenthal (VVD):Hoe voelt de heer Engels zich bij de Groningse hoogleraar Remmelink?De heer Engels (D66):Het is goed dat u deze interruptie plaatst, want ik had in een tussenzinnetje
moeten invlechten dat er een evenwicht moet zijn tussen zaken als materieel
recht, formeel recht, de ontwikkeling van het rechtsbewustzijn enz. Geen van
die zaken mag op voorhand worden verabsoluteerd. Als de minister zegt dat
wij moeten oppassen met het rechtsgevoel als rechtsbron, kan ik hem daarin
geen ongelijk geven. Uiteraard is negeren weer een andere kwestie.
En verder voel ik mij uitstekend, dank u wel!De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng in tweede termijn. De heer
Wagemakers heeft nog eens helder de drieslag, die de initiatiefnemers in hun
wetsvoorstel hebben neergelegd, onder woorden gebracht. In de eerste plaats
is er de categorie "zeer ernstige misdrijven" waar levenslang op staat. Die
misdrijven zullen niet meer verjaren. In de tweede plaats is er de categorie
"ernstige misdrijven" waarvan de verjaringstermijn wordt verlengd. In de derde
plaats is er de categorie "overige misdrijven" waarbij de bestaande situatie
wordt gehandhaafd. De heer Wagemakers vindt die onderverdeling alleszins te
billijken en daar zijn wij verheugd over.De heer Wagemakers heeft ook gezegd dat, als je een verandering tot stand
wilt brengen, de strafmaat in ogenschouw moet worden genomen. Als je verandering
wilt brengen in de verjaringstermijn zou je de strafmaat moeten verhogen.
Dat advies heeft de Raad van State ons ook gegeven en dat hebben wij verwerkt
in ons voorstel.De heer Holdijk sprak over een partiële principiële keuze die
wij hebben gemaakt. Dat sluit naadloos aan bij de door de heer Wagemakers
verwoorde drieslag. Wij hebben ons inderdaad gericht op de categorie "zeer
ernstige misdrijven" waar een levenslange gevangenisstraf op staat. Zinverlies
heeft inderdaad veel te maken met de vergeldingsbehoefte. Ik ben het dan ook
eens met de heer Holdijk dat die behoefte misschien niet alleen bestaat bij
een slachtoffer of nabestaande, maar ook bij het algemeen belang. Het kan
zijn dat in een concreet geval de nabestaanden geen behoefte hebben aan een
heropening van een strafzaak, maar dat het openbaar ministerie vindt dat dat
in het kader van het algemeen belang wél noodzakelijk is.De heer Rosenthal spitste zijn betoog toe op de door de minister toegezegde
notitie over de wetssystematiek en de koppeling tussen verjaring en de ernst
van de strafbare feiten. Misschien is het goed om de discussies in de Tweede
Kamer in herinnering te roepen die in 1994, 1995 en 1996 over dit onderwerp
zijn gevoerd. Naar aanleiding van een aangenomen motie is aan de hoogleraren
De Roos en De Hullu de opdracht gegeven de wetssystematiek en de strafmaten
met elkaar in verband te brengen. Zij kwamen met een prachtig boek waarin
alle strafmaten met elkaar zijn vergeleken en hebben bezien of de systematiek
zodanig door de diverse wetsvoorstellen in de war was gebracht dat een nieuwe
ordening nodig was. Hun conclusie was dat dat op zichzelf niet nodig is, maar
dat op sommige afzonderlijke rechtsterreinen wellicht een aanpassing nodig
is. Ik kan mij voorstellen dat de minister bij het schrijven van zijn notitie
aanknopingspunten vindt in het boek van beide hoogleraren.De heer Wagemakers (CDA):Het op dat boek gebaseerde wetsvoorstel heeft inmiddels de Eerste Kamer
bereikt. Mag ik de heer Dittrich erop attenderen dat dit wetsvoorstel, dat
aanvankelijk een strakke systematiek bevatte, op 25 plaatsen door de Tweede
Kamer is geamendeerd?De heer Dittrich (D66):Dat klopt. In de Tweede Kamer was namelijk ook sprake van een veranderend
rechtsgevoel. Terecht is de vraag gesteld hoe dat zich nu verhoudt tot die
systematiek. Vandaar dat de minister van Justitie die notitie heeft toegezegd
om dat alles nog eens in ogenschouw te nemenDe heer Kox haalde de woorden van minister Korthals aan dat een opheffing
van de verjaring geen goed idee is en dat het bij een verlenging zou moeten
blijven. De initiatiefnemers zijn het met dit argument dus niet eens. Het
belang van rust in de samenleving is een ander argument van de heer Kox. De
rust in het gezin/de familie van de dader of de verdachte zou daardoor worden
verstoord. Ik wijs hem er dan wel op dat in andere landen de verjaring is
opgeheven, omdat men nu juist vond dat er in de samenleving onrust bestond
over de verjaring. In de toelichting op ons wetsvoorstel hebben wij Denemarken,
Duitsland en andere landen genoemd als voorbeelden van landen waar men de
verjaringstermijn heeft opgeheven om de onrust in de samenleving hierover
weg te nemen. Dit argument staat tegenover de redenering van de heer Kox.
Zijn redenering wordt daardoor niet onlogisch, maar in onze ogen moet ons
argument zwaarder wegen.De initiatiefnemers zijn niet voornemens om in een nieuw initiatiefwetsvoorstel
de opheffing van de verjaring uit te breiden tot andere categorieën misdrijven.
Ik maak daarbij de kanttekening dat wij nog steeds in afwachting zijn van
de resultaten van het project inzake verandering strafrecht/strafvordering.
Als het debat over dit project wordt gevoerd, is het mogelijk dat de Tweede
Kamer met het oog op de systematiek besluit om een bepaald type misdrijf alsnog
onder deze regeling te laten vallen.De heer Engels heeft stilgestaan bij het rechtsgevoel en daarover een
mooi debat gevoerd met de heer Rosenthal. Het was een debat tussen twee hoogleraren
dat wij met belangstelling hebben gevolgd. Wij zien de opmerkingen die in
die gedachtewisseling zijn gemaakt als een ondersteuning van de inhoud van
ons wetsvoorstel.De heer Van Haersma Buma (CDA):Voorzitter. Ik zal in mijn tweede termijn ingaan op de stuiting. De heer
Wagemakers en de heer Jurgens hebben hierover belangrijke vragen gesteld.
Overigens denk ik dat ook de minister op dit onderdeel zal terugkomen.De heer Wagemakers vroeg wat hij moet verstaan onder een daad van vervolging
die niet betekend wordt. Hij noemde in dat verband het gerechtelijk vooronderzoek.
Dat is het belangrijkste voorbeeld. Een gerechtelijk vooronderzoek kan natuurlijk
niet zomaar worden gestart. De rechter-commissaris zal daar toestemming voor
moeten geven. Een dergelijk onderzoek kan dus niet in de wilde weg worden
gestart. Er zal wel degelijk een goede aanleiding voor moeten zijn. De rechter-commissaris
kan tot de conclusie komen dat er geen verdachte is en dat er geen enkele
reden is om te denken dat het onderzoek met succes kan worden afgerond. Om
die reden kan worden afgezien van het verlenen van toestemming voor een gerechtelijk
vooronderzoek. Er moet dus inderdaad minstens een materiële aanleiding
zijn.Bij de rechter zal moeten blijken of er sprake is geweest van stuiting.
Als na een gerechtelijk vooronderzoek vervolging wordt gestart,
mag dat niet te lang duren. Als die periode te lang duurt, zal de rechter
immers stellen dat er te veel tijd is verstreken tussen de start van het gerechtelijk
vooronderzoek en de vervolging. Om die reden kan hij de stuiting door het
gerechtelijk vooronderzoek niet accepteren. Al deze vragen zullen uiteindelijk
door de rechter moeten worden beoordeeld.Is de iets grotere onzekerheid voor een mogelijke verdachte acceptabel?
Ik heb weinig problemen met dit aspect. In de stukken hebben wij erop gewezen
dat die onzekerheid ook in andere landen bestaat. Uiteindelijk is ons de oplossing
van het misdrijf heel veel waard.Minister Donner:Voorzitter. De heer Holdijk wees erop dat in de regelingen voor het vooronderzoek
onduidelijkheden kunnen bestaan. Ik wijs hem er dan op mijn beurt op dat die
onduidelijkheden geen gevolg zijn van deze regeling. Deze regeling sluit namelijk
aan bij de bestaande situatie. Bij daden van vervolging valt achteraf altijd
na te gaan of ze wel of niet gepleegd zijn. Degene die vervolgd wordt op grond
van deze nieuwe verjaringsregeling, zal zich waarschijnlijk beroepen op verjaring.
Het is vervolgens aan het Openbaar Ministerie om aan te tonen dat er gestuit
is. Het enige wat verandert, is dat het niet langer betekend hoeft te worden
aan degene die op dat moment wordt vervolgd.De verdachte is lang niet altijd bekend met de betekening. Dat moeten
wij ons goed beseffen. De voorliggende regeling leidt dan ook tot meer duidelijkheid.
Er wordt in de toekomst immers een termijn verbonden aan de periode dat er
gestuit kan worden, te weten twee maal de voor dat feit geldende verjaringstermijn.
Onder de bestaande regeling kan de stuiting "sine die" doorlopen, mits er
maar op gezette tijden gestuit wordt door betekening. Het initiatiefvoorstel
leidt dus tot meer duidelijkheid en dat is winst.Als iemand een advocaat vraagt of de verjaring van zijn zaak is gestuit,
zal die advocaat hem moeten zeggen dat hij dat vermoedelijk niet kan nagaan.
Daarvoor moet hij namelijk toegang hebben tot de gerechtelijke dossiers. Als
hij daarom vraagt, moet hij aangeven wat zijn belang daarbij is. Deze gerechtelijke
dossiers zijn namelijk niet voor iedereen toegankelijk. Het is primair aan
het Openbaar Ministerie om iemand opnieuw te dagvaarden of een gerechtelijk
vooronderzoek te starten. Als het OM daartoe besluit zal het moeten aantonen
dat de verjaringstermijn vanwege stuiting nog niet is verlopen.De heer Wagemakers (CDA):Het betoog van de minister is verhelderend. Ik wijs hem er wel op dat
de wijziging van de stuiting tot nu toe voornamelijk is beargumenteerd door
erop te wijzen dat stuiting in het huidige systeem soms moeilijk is te plegen
omdat men iemand niet kan vinden. Als men op dit moment iemand iets wil betekenen
en hij of zij kan niet worden gevonden, veroorzaakt dat problemen. Het nieuwe
systeem ecarteert dit probleem, doordat de persoon niet meer nodig is voor
betekening. Door het betoog van de minister ben ik mij er van bewust geworden
dat iemand zelfs jaren later niet kan nagaan of hij nog in de gevarenzone
zit. Dat wordt hem pas definitief duidelijk wanneer een zaak daadwerkelijk
wordt voorgelegd aan de rechter en het Openbaar Ministerie het bewijs heeft
geleverd dat er in het verleden op enig moment is gestuit.Minister Donner:De betrokkene kan niet nagaan of het feit is verjaard. Er kan immers altijd
een stuiting zijn gepleegd. Hij weet echter door het wetsontwerp wel dat zijn
delict is verjaard als de verjaringstermijn van het strafbare feit tweemaal
is verlopen. Die zekerheid heeft hij onder de bestaande wetgeving niet. Iemand
die daadwerkelijk iets gedaan heeft, hoeft ook niet 's avond rustig zijn hoofd
te kunnen neervlijen. Laat hij maar onzeker zijn!De heer Kox wees op de mogelijkheid dat iemand na dertig jaar vervolgd
wordt voor een zaak waaraan hij niet schuldig is. Dat is nu ook mogelijk,
behalve dat het op dit moment bekend moet zijn aan deze persoon. Betekening
veronderstelt echter de fictie van de bekendheid met de daad van vervolging.
Betekening hoeft dus zeker niet bekend te zijn bij diegene die wordt vervolgd.
De vraag of iemand schuldig of onschuldig is, is dus niet van invloed op de
verjaring. Die vraag wordt beantwoord op de rechtszaak.De heer Kox (SP):Het kan echter wel van invloed zijn op zijn of haar positie. Als een delict
langer geleden is gepleegd, kan het voor een verdachte immers moeilijker worden
om te bewijzen dat hij het niet heeft gedaan. De positie van de verdachte
verslechtert hierdoor dus. Volgens mij sluit ik hiermee aan bij de strekking
van het artikel van Van Koppen. Ook al vinden wij dat slachtoffers en nabestaanden
beter bediend moeten worden, moeten wij oog blijven houden voor de positie
van de verdachte. Een verdachte is immers geen dader. Iemand is immers pas
een dader, nadat hij veroordeeld is.Minister Donner:Hij of zij hoeft dan ook niet te bewijzen dat hij het niet heeft gedaan.
Het is aan het OM om te bewijzen dat hij het gedaan heeft. De verdediging
kan belemmerd worden doordat in de loop van de tijd getuigen zijn overleden,
maar op welke manier dat meeweegt bij het oordeel van de rechter, is aan de
rechter zelf om te besluiten. Het OM dagvaart en komt met bewijzen die het
aannemelijk maken dat hij het gedaan heeft. Voor de verjaring is de vraag
naar de schuld of de onschuld van een verdachte dus niet van belang. De heer
Kox wees er overigens verder zelf op dat zijn fractie in de discussie over
long-tailschades precies de tegenovergestelde positie innam.De heren Holdijk en Rosenthal wijs ik erop dat het recht niet op één
beginsel kan berusten. Er zullen altijd verschillende beginselen moeten zijn.
Verder zal ik proberen om in de notitie duidelijk te maken dat ons rechtssysteem
een minder groot vat vol tegenstrijdigheden is als sommigen vermoeden, behoudens
het feit dat het leven een vat vol tegenstrijdigheden is en het recht aan
het leven moet beantwoorden.Ik ben de heer Wagemakers dankbaar dat hij mij eraan heeft herinnerd dat
het rapport waarnaar verwezen werd, inmiddels in wetgeving is omgezet en dat
daarin licht is geamendeerd. Overigens betrof het merendeel van deze amendementen
niet de regeling van de strafmaxima. De meeste amendementen betroffen namelijk
het verzamelkarakter van het wetsontwerp. Al met al zit er dus meer
systeem in dan wij soms vermoeden.De heer Kox vroeg naar de veranderingen op korte termijn. Ik herinner
hem als antwoord op zijn vraag eraan dat wij vandaag een initiatiefvoorstel
behandelen en geen voorstel van de regering.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.Sluiting 18.14 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-1546-1562.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl