Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in het samenwerkingsgebied 's-Hertogenbosch (23712)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 1439-1450

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

12-09-1995

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 38, pagina 1439-1450

12-09-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23712Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in het samenwerkingsgebied 's-Hertogenbosch (23712)Pagina 1439-1450
Behandeling van het Structuurschema Groene Ruimte (22880)Pagina 1450-1472
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering (vormverzuimen) (23705)Pagina 1472-1478
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de wet van 11 mei 1956 (Stb. 242), houdende enige regelen betreffende het gebruik van de Friese taal, in het bijzonder in het rechtsverkeer (verruiming mogelijkheden van het gebruik van het Fries) (23818)Pagina 1472-1472
Behandeling van het wetsvoorstel Strafbaarstelling van misbruik van een alarmnummer voor publieke diensten (23797)Pagina 1439-1439
Behandeling van het verslag van de commissie voor de Verzoekschriften naar aanleiding van een in haar handen gesteld adres, te weten: het adres van A.W. te H., met betrekking tot kwijtschelding van een belastingschuld en verlening van een subsidie (gedrukt stuk Eerste Kamer, 1994-1995, nr. XV)Pagina 1438-1438
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 12 september 1995)Pagina 1499-1505
Behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (24116); Wijziging van artikel 6 van het Buitengewoon Besluit Arbeidsverhoudingen 1945 in verband met het verlengen van de delegatiebevoegdheid (24151); Bijzondere bepalingen voor handelsvertegenwoordigers (24166); Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1995 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (24179) de Voorjaarsnota)Pagina 1438-1439
38ste vergadering; 12 september 1995Pagina 1437-1438
Lijst van besluiten (dinsdag 12 september 1995)Pagina 1498-1499
Voortzetting van de behandeling van het Structuurschema Groene Ruimte (22880)Pagina 1478-1498

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in het samenwerkingsgebied 's-Hertogenbosch
(23712).
 
 
 
 
 
 (Zie vergadering van 30 mei 1995.)
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Mijnheer de voorzitter! Op 30 mei gaf ik aan, er behoefte aan te hebben
dit wetsvoorstel en de behandeling ervan opnieuw in het kabinet aan de orde
te stellen, alvorens te antwoorden in tweede termijn. De oordelen die in deze
Kamer zijn gegeven over de interpretatieruimte die er is of er juist niet
is bij het beleidskader gemeentelijke herindeling en de toepassing van de
Wet ARHI waren daarvoor de aanleiding. In het kabinet is het voorstel 's-Hertogenbosch/Rosmalen,
zoals het inmiddels is gaan heten, enkele malen expliciet aan de orde geweest.
De uitkomsten van dat beraad sterken mij in mijn overtuiging dat het voorstel
dat nu aan de orde is, past in het geldende herindelingsbeleid. Ik ga daar
zo nader op in. In mijn beantwoording in tweede termijn zijn de uitkomsten
van het kabinetsberaad verwerkt. Overigens dank ik de Kamer voor de gelegenheid
die zij mij gegeven heeft voor dit nader beraad.
 
 In de criteria in de nota naar aanleiding van het verslag bij de begroting
van Binnenlandse Zaken voor 1987 wordt in antwoord op vraag 35 letterlijk
gezegd: "De rubricering van de knelpunten bevat een grove indeling. De onderdelen
zullen soms in samenhang voorkomen. Het gewicht van de verschillende onderdelen
dient te worden bepaald aan de hand van de concrete situatie. Bovendien is
de opsomming niet limitatief. In de praktijk kunnen andere knelpunten zich
voordoen. De opsomming van knelpunten is opgenomen in de hoofdlijnen van het
herindelingsbeleid. De term "hoofdlijnen" impliceert reeds een globale aanduiding."
 
 De heer Talsma en anderen hebben gewezen op het feit dat specifieke knelpunten
in diverse omstandigheden kunnen verschillen. In de situatie rond 's-Hertogenbosch
en Rosmalen zijn het vooral de sociaal-geografische en ruimtelijke knelpunten
van het verstedelijkt gebied van en rond 's-Hertogenbosch geweest, die ten
grondslag liggen aan de beoordeling van de hier voorgestelde samenvoeging.
Het gaat niet om de vraag of 's-Hertogenbosch zo groot mogelijk moet worden
gemaakt en evenmin uitsluitend om de vraag of Rosmalen zelfstandig kan voortbestaan.
De sociaal-geografische en ruimtelijke verwevenheid van 's-Hertogenbosch en
Rosmalen maken een beoordeling van die situatie nodig, juist met inachtneming
van die verwevenheid. 's-Hertogenbosch en Rosmalen zijn voor een belangrijk
deel in elkaar gegroeid. Dat zal alleen maar toenemen als de woningbouwtaakstelling
voor de komende jaren wordt uitgevoerd. Rosmalen is in de afgelopen periode
mede zo sterk gegroeid, omdat 's-Hertogenbosch onvoldoende ruimte heeft. De
bouwlocaties voor het stedelijk gebied en de centrumfunctie van 's-Hertogenbosch
kunnen en moeten vooral op het grondgebied van de huidige gemeente Rosmalen
worden gevonden. Deze knelpunten, waar ik in de memorie van antwoord en in
eerste termijn uitvoeriger op ben ingegaan, worden ook in het gebied nadrukkelijk
erkend.
 
 De commissie-Schampers heeft uitvoerig geargumenteerd en de provincie
Noord-Brabant heeft die overwegingen overgenomen. Weliswaar verbonden het
college van gedeputeerde staten en later provinciale staten aan die analyse
niet dezelfde conclusie als Schampers, maar de erkenning van de knelpunten
was er wel degelijk. Ik leg daar zoveel nadruk op, omdat juist in 1986 het
beleidskader zo nadrukkelijk uitgaat van de aanwezigheid van knelpunten. Die
aanwezigheid is bij de beoordeling nu van groot belang.
 
 Tegelijkertijd moet beoordeeld worden of de gekozen oplossing van een
maat is die past bij het knelpunt dat opgelost moet worden. Het college van
gedeputeerde staten van Noord-Brabant stelde de samenvoeging in een eerdere
fase voor, maar wijzigde zijn plannen later. De argumentatie van het college
indertijd ondersteunt mij in mijn opvatting van nu. Ik ben van mening dat
er inderdaad een oplossing wordt gekozen van een maat die past. Toen in de
Tweede Kamer zo nadrukkelijk werd aangegeven dat het samenvoegen van 's-Hertogenbosch
en Rosmalen de voorkeur verdient boven het voorstel van provinciale staten
van Noord-Brabant, heb ik afgewogen of deze oplossing inderdaad in deze situatie
te verkiezen is. Mijn antwoord daarop is bevestigend, hetgeen betekent dat
ik van oordeel ben dat deze oplossing past binnen het bestaande beleidskader
gemeentelijke herindeling. Dat is belangrijk, omdat er naar mijn mening geen
precedentwerking van moet uitgaan om als het ware nieuw beleid te forceren.
Als er behoefte bestaat aan nieuw beleid of een aangepast beleidskader, dient
dit geëxpliciteerd te worden, zodat bij de behandeling van wetsvoorstellen
duidelijk is tegen welk beleidskader een voorstel wordt afgewogen. De samenvoeging
van 's-Hertogenbosch en Rosmalen past dus naar mijn mening in het bestaande
beleidskader en is op haar eigen aard en inhoud bezien. Ik heb daarvoor verwezen
naar de sociaal-geografische en ruimtelijke knelpunten die dominant zijn geweest
in de beoordeling daarvan. 
 
 Inmiddels is duidelijk dat het beleidskader voor gemeentelijke herindeling
in discussie en ontwikkeling is. De besluitvorming hierover in het kabinet
bevindt zich in de afrondende fase. Voor het kabinet is het van belang dat
een aangepast beleidskader gemeentelijke herindeling in voldoende mate aansluit
bij de algemene uitgangspunten voor de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie.
Versterking van de mogelijkheden tot integraal bestuur in drie democratisch
gelegitimeerde bestuurslagen staat daarin centraal. Gemeenten moeten in staat
worden gesteld, hun taken uit te voeren met een zo beperkt mogelijk gebruik
van hulpstructuren en onduidelijke, tussen provincie en gemeente liggende
bestuurslagen. Nogmaals, dat beleidskader dient nog te worden vastgesteld.
 
 Volgende voorstellen voor herindeling zullen dan ook getoetst worden aan
een aangepast beleidskader. Mevrouw Van der Wiel en anderen vroegen daarnaar.
Ik herhaal nog even wat ik in mijn beantwoording in eerste termijn al aangaf.
Ik heb het bestuurlijk traject dat dit wetsvoorstel heeft afgelegd, inclusief
de beoordeling van mijn ambtsvoorgangster, gerespecteerd. Ik heb uitsluitend
die wijzigingen aangebracht, waarvan de Tweede Kamer aangaf dat zij die noodzakelijk
vond. Dat betrof met name de samenvoeging van 's-Hertogenbosch en Rosmalen,
vanwege de daar aanwezige knelpunten, en Berlicum. De Tweede Kamer had al
in 1993 uitgesproken dat Berlicum niet zelfstandig kon blijven. Bij de behandeling
van dit wetsvoorstel heeft zij dit herhaald en om aanpassing verzocht. De
argumenten voor de voor Berlicum gekozen oplossing heb ik in mijn eerste termijn
toegelicht.
 
 Enkele afgevaardigden vragen zich af of met de aanpassingen zoals die
bij nota van wijziging zijn aangebracht, de geest van de Wet ARHI niet is
geschonden. Ik meen dat dat niet het geval is. De Wet ARHI laat de uiteindelijke
wetgevende bevoegdheid van regering en parlement onverlet. Zij zullen die
bevoegdheid dan ook ten volle moeten kunnen uitoefenen. In de Wet ARHI wordt
gesproken van een ontwerp-regeling die door provinciale staten wordt vastgesteld.
Hoewel de ontwerp-regeling zowel door de regering als door het parlement als
een zwaarwegend advies wordt beschouwd, bepalen regering en parlement zelf
in hoeverre de ontwerp-regeling overgenomen wordt. In dat verband is in het
verleden wel gesproken over marginale of terughoudende toetsing. Door de vorige
regering en de vorige Kamer is daar ook veel nadruk op gelegd. Ik ben van
mening dat de wetgever zelf bepaalt op welke wijze hij toetst. Met andere
woorden: dat hij ook zelf bepaalt op welke wijze invulling wordt gegeven aan
het begrip terughoudende toetsing. De wetgever heeft zich het recht op een
eigen oordeel nadrukkelijk voorbehouden in de wet. Het provinciale voorstel
wordt gewogen. De wetgever bepaalt de zwaarte van het advies.
 
 Ik erken wel, zoals al eerder in de memorie van antwoord aan deze Kamer
is opgemerkt, dat de in de Wet ARHI beschreven procedure problemen oproept.
Er wordt als het ware een beslissingsbevoegdheid gesuggereerd bij gemeenten
en provinciale staten, die er feitelijk niet is. Het zwaarwegende advies blijkt
in de praktijk ook vaak gezien te worden als een bindend advies, hetgeen evenmin
het geval is. Bovendien levert de relatief lange tijd die met de procedure
gemoeid is, voor de betrokken gemeenten een te lange periode van onzekerheid
op met alle gevolgen van dien voor de mogelijkheden van besluitvorming en
de belasting van de ambtelijke organisaties. Om die reden ben ik voornemens,
de Wet ARHI aan te passen met het doel deze knelpunten op te lossen dan wel
binnen aanvaardbare grenzen te brengen. De rol van de provincie komt daarbij
expliciet aan de orde. De heer Holdijk vroeg daarnaar.
 
 Tot zover heb ik een reactie gegeven op de hoofdvragen in het debat. Door
een aantal leden zijn nog meer specifieke vragen gesteld die ik nu graag beantwoord.
De heren Talsma en Postma hebben een aantal vragen gesteld over de keuzen
rondom 's-Hertogenbosch. Zou toevoeging van de bouwlocaties alleen niet voldoende
zijn? Hoe zit het met het gebied ten noorden van het afwateringskanaal? Al
eerder gaf ik aan dat de ruimtelijke en sociaal-geografische knelpunten rond
's-Hertogenbosch het zwaarst hebben gewogen bij de beoordeling, zowel in de
regio als bij het kabinet en de Tweede Kamer. Het is de bevoegdheid van de
provincie om te bepalen waar al dan niet gebouwd kan worden. Bij de beoordeling
van herindelingsplannen door het provinciebestuur wordt naar mijn mening vanzelfsprekend
teruggegrepen op de inhoudelijke ruimtelijke beslissingen. Dit gecombineerd
met de problematiek van de verwevenheid in velerlei opzichten van 's-Hertogenbosch
en Rosmalen, maakt dat de in dit voorstel neergelegde oplossing een goed perspectief
biedt voor 's-Hertogenbosch en Rosmalen en daarmee voor de centrumfunctie
die beide gezamenlijk voor de regio vervullen. Wanneer op termijn wordt gekozen
voor bouwen ten noorden van het afwateringskanaal – nogmaals, dat wordt
op dit moment niet voorzien of gestimuleerd – kan de provincie voorstellen
respectievelijk zelf beslissen, afhankelijk van de omvang, dat herindeling
of grenscorrectie dan nodig is.
 
 De ambtelijke reorganisatie waar mevrouw Ermen en anderen naar vroegen,
was op verschillende plaatsen goed gevorderd, maar stagneert nu in afwachting
van de besluitvorming. Ik wil er overigens op wijzen dat dat probleem niet
alleen aan de orde is bij 's-Hertogenbosch en Rosmalen, maar dat dit geldt
voor alle bij het herindelingsvoorstel betrokken gemeenten. Ook voor hen geldt
dat zij behoefte hebben aan duidelijkheid. De Wet ARHI voorziet ook in nadere
regels waardoor gemeenten, vooruitlopend op de feitelijke wetgeving, beperkt
kunnen worden in de eigen ruimte voor besluitvorming en organisatie. Als zo'n
situatie te lang duurt, levert dat problemen op.
 
 Mevrouw Van der Wiel heeft gevraagd waarom er bij Esch, Haaren en Helvoirt
wel respect is getoond voor het bestuurlijke traject en waarom dat niet is
gebeurd in het geval van Liempde en Sint-Oedenrode. Allereerst is het goed
om te zeggen dat er in dit geval geen sprake is geweest van enige verandering
mijnerzijds in het wetsvoorstel. Mijn ambtsvoorgangster heeft op de al eerder
aangegeven gronden gekozen voor een samenvoeging van Boxtel en Liempde. Ik
ben het overigens volmondig met die keuze eens. Ik heb er dan ook geen aanleiding
toe gezien om het plan op dit punt te wijzigen. Mijn ambtsvoorgangster heeft daarnaast gemeend om het voorstel van Esch, Haaren en Helvoirt
over te moeten nemen. Ik heb bij de behandeling in de Tweede Kamer al betoogd
dat ik wellicht een ander voorstel zou hebben gedaan, als ik het voorstel
vanaf het begin zelf zou hebben gemaakt. Maar juist vanwege het bestuurlijke
traject heb ik het voorstel niet aangepast. Ik heb alleen die veranderingen
aan willen brengen die, gezien de inbreng van de Tweede Kamer, daar op een
meerderheid konden rekenen. En dat was nadrukkelijk niet het geval ten aanzien
van Esch, Haaren en Helvoirt. Dat levert een ander uitgangspunt op dan de
redenering dat zonder meer de voorkeur van een betrokken gemeente gevolgd
zou zijn.
 
 De heer Postma heeft gevraagd waar in de Wet op het basisonderwijs de
formulering voorkomt die nu in artikel 20 van de Herindelingswet staat. Inderdaad
is op grond van artikel 23 van de Grondwet de stichting en opheffing van bijzondere
scholen vrij en kunnen getalsnormen slechts als voorwaarde voor bekostiging
uit de openbare kas worden gesteld. In de Wet op het basisonderwijs worden
zowel voor het openbare als voor het bijzondere onderwijs de termen stichtingsnorm
en opheffingsnorm gehanteerd. Ik verwijs in dit verband vooral naar de artikelen
56 en 107 die blijkens het opschrift van die artikelen uitsluitend bijzondere
scholen respectievelijk bijzondere en openbare scholen betreffen. In de context
van de Wet op het basisonderwijs gebeurt dat overigens nog bij diverse artikelleden.
Het gebeurt een keer of vijftien.
 
 Mevrouw Van der Wiel en de heer Postma hebben erop gewezen dat de kwaliteit
van het bestuur zeker niet zonder meer evenredig is met de grootte van gemeenten.
Ik heb in het begin van mijn beantwoording aangegeven dat de besluitvorming
over een aangepast kader gemeentelijke herindeling in de afrondende fase is
en dat het voor het kabinet van belang is dat de gemeentelijke herindeling
in voldoende mate aansluit bij de algemene uitgangspunten voor vernieuwing
van de bestuurlijke organisatie. De grootte van de gemeente is daarbij dan
ook aan de orde. Inhoudelijke overwegingen zijn echter belangrijker dan een
in alle omstandigheden toe te passen getalscriterium of de norm van een full-time
wethouder. Voor het voorstel, zoals het hier nu ligt, is het echter van belang
dat met inachtneming van het bestaande beleidskader wordt beoordeeld of de
omvang van nieuw te vormen gemeenten voldoet. Ik heb zojuist bij de beantwoording
van de vragen met betrekking tot Esch, Haaren en Helvoirt ook aangegeven wat
bij dit wetsvoorstel de uiteindelijke afweging is geweest.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik heb geprobeerd om in mijn beantwoording in
te gaan op de hoofdzaak, namelijk op de vraag hoe het beleidskader gemeentelijke
herindeling en de Wet ARHI zich verhouden tot dit wetsvoorstel. Ik heb ook
geprobeerd om aan te geven waarom ik van mening ben dat het wetsvoorstel,
zoals het hier ligt, past in het bestaande beleidskader gemeentelijke herindeling
en in overeenstemming is met de Wet ARHI. Dit wetsvoorstel moet niet een precedent
kunnen zijn om nieuw beleid te forceren. Wanneer een aangepast beleidskader
gewenst wordt, dient dit te worden geëxpliciteerd, zodat duidelijk is
waartegen een voorstel wordt afgewogen. Ik hoop dat ik de Kamer heb kunnen
overtuigen en dat tot een afronding van de besluitvorming over dit wetsvoorstel
kan worden gekomen. Voor volgende wetsvoorstellen met betrekking tot gemeentelijke
herindeling geldt dat zij u zullen worden aangeboden nadat over het naar verwachting
binnenkort vast te stellen beleidskader gemeentelijke herindeling en de algemene
beleidsuitgangspunten voor de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie
geoordeeld is kunnen worden.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik deel de Kamer mee dat de tekst van het antwoord van de staatssecretaris
beschikbaar is en kan worden rondgedeeld.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 10.35 uur tot 11.42 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het is mij gebleken dat er behoefte is aan een derde termijn. Ik stel
voor, hiertoe gelegenheid te geven.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 De heer Postma (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Mijn derde termijn zal erg kort zijn. Dat kan
door het antwoord van de staatssecretaris in tweede termijn. Ik wil de staatssecretaris
prijzen voor haar antwoord, dat een zeer grote mate van consistentie vertoonde.
Het is vrijwel gelijkluidend aan haar antwoord in eerste termijn.
 
 De staatssecretaris heeft gezegd dat dit wetsvoorstel enkele malen expliciet
bij het kabinet aan de orde is geweest. Ik denk dat daarin de verklaring ligt
voor het feit dat de door de VVD-fractie gevraagde notitie nog niet is verschenen.
Kennelijk heeft de discussie over dit onderwerp zoveel tijd gekost in het
kabinet en de raad van ministers dat die bestuurlijke notitie nog niet aan
de Eerste en de Tweede Kamer is toegezonden. Het is volgens mij verstandig
om op enkele punten te bezien of de staatssecretaris volledig is geweest.
 
 Zij heeft medegedeeld dat dit wetsvoorstel past in het geldende herindelingsbeleid.
Zij heeft geciteerd uit de nota naar aanleiding van het verslag bij de begroting
van Binnenlandse Zaken en wel vraag 35. Die nota naar aanleiding van het verslag
wordt ook in een later stuk aan de Eerste Kamer ten tonele gevoerd en wel
in stuk 19138, de memorie van antwoord inzake de gemeentelijke herindeling
van de Midden-Betuwe van 19 februari 1987. De criteria die in de afgelopen
jaren ten aanzien van het herindelingsbeleid gehanteerd zijn, vinden wij niet
in de nota naar aanleiding van het verslag terug, maar in dit stuk. Dit stuk
is veel uitvoeriger dan de nota naar aanleiding van het verslag en met name
vraag 35. Uit deze criteria, die acht jaar lang gehanteerd zijn, citeer ik
het volgende: "Gemeenten van minder dan 6000 à 7000 inwoners zijn in
hun bestuurlijke en ambtelijke mogelijkheden kwetsbaar. Daarom worden in beginsel
vraagtekens geplaatst bij het zelfstandig voortbestaan van dergelijke gemeenten."
Onder punt D staat: "Bij de vorming van nieuwe gemeenten moet daarom in beginsel
worden gestreefd naar gemeenten met een grootte van ten minste 8000 inwoners."
Ik voeg hieraan toe dat dit wetsvoorstel inzake de Midden-Betuwe en deze criteria
afgedwongen werden door deze Eerste Kamer. Waarom? Omdat men voorstelde gemeenten
op te heffen met 8000 en 9000 inwoners. Wat zien wij nu? Dat in het voorliggende
wetsvoorstel voorgesteld wordt om de gemeente Berlicum op
te heffen, terwijl die goed functioneert, geen enkel knelpunt heeft en ongeveer
10.000 inwoners heeft, evenals de gemeente Rosmalen met bijna 30.000 inwoners.
Als wij kijken naar de voorgeschiedenis van deze criteria kan ik niet tot
de conclusie komen, met alle mogelijke interpretaties, dat dit wetsvoorstel
past binnen de geldende criteria. Er is duidelijk iets anders aan de hand.
De geldende criteria zijn door het opnemen van beide punten in de nota van
wijziging veranderd.
 
 De staatssecretaris zegt dat dit wetsvoorstel bezien moet worden binnen
het geldende beleidskader en dat er geen precedentwerking van uitgaat. Begrijp
ik het goed dat in een nieuwe bestuurlijke notitie wordt uitgesloten dat goed
functionerende gemeenten van 10.000 inwoners of een goed functionerende gemeente
van 29.000 inwoners opgeheven worden? Dat gelooft toch niemand? Het is toch
volstrekt duidelijk dat, wanneer wij vandaag de beslissing nemen om Berlicum
en Rosmalen op te heffen, dit een precedent schept. Dit precedent zal ook
van invloed zijn op de uit te brengen notitie.
 
 Voorzitter! Uit de geest van de Wet ARHI sprak de bedoeling, een grote
rol aan de provinciale besturen te geven. Natuurlijk blijft de uiteindelijke
wetgevende bevoegdheid bij de wetgever berusten, maar er is met veel nadruk
gesteld dat er zeer zwaarwegende argumenten moeten zijn om af te wijken van
het advies van provinciale staten. Als dat advies binnen de geldende criteria
blijft, moet de wetgever volgens de Wet ARHI achterover gaan zitten en slechts
marginaal toetsen. Majeure ingrepen dienen in dat geval achterwege te blijven.
 
 De formulering van artikel 20 inzake de stichtings- en opheffingsnormen
voor scholen is naar mijn oordeel in strijd met de artikelen 56 en 107 van
de Wet op het basisonderwijs. De staatssecretaris heeft zowel in eerste als
in tweede termijn gezegd dat gekeken moet worden naar de context en ook naar
het opschrift van de artikelen. Wat dat laatste betreft, zou ik willen zeggen:
rubrica non est lex; het opschrift van de artikelen maakt geen deel uit van
de wetstekst. Daarnaast moet ik, gelet op de tekst zelf, staande houden dat
de formulering van artikel 20 inzake stichtings- en opheffingsnormen voor
scholen niet voorkomt in de Wet op het basisonderwijs.
 
 Voorzitter! Mijn conclusie is dat het antwoord van de staatssecretaris
ons niet heeft kunnen overtuigen. Het ware beter geweest, het aanvankelijke
voorstel, met de desbetreffende overheveling van een deel van Rosmalen, te
handhaven. Dit raakt aan een belangrijk beginsel dat binnen het Nederlands
openbaar bestuur gehandhaafd moet worden, namelijk het zogenaamde proportionaliteits-
of evenredigheidsbeginsel. Dat houdt in dat de bestuurlijke ingreep –
en dat is een gemeentelijke herindeling – niet verder moet gaan dan
met het oog op het te behartigen belang strikt noodzakelijk is. In het aanvankelijke
voorstel werd het betrokken belang voor 's-Hertogenbosch voor vijftien jaar
veilig gesteld. Het is dus in strijd met het evenredigheidsbeginsel om, gemeten
aan de belangen van Den Bosch, de gehele gemeente Rosmalen op te offeren.
 
 
 
 
 
 De heer Schuyer (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! De derde termijn van de behandeling van dit wetsvoorstel
vindt plaats vier maanden na de tweede termijn en inmiddels is de politieke
samenstelling van deze Kamer gewijzigd. Daarom zal een aantal andere leden
het woord voeren en ik ben daar één van. Aanvankelijk was mevrouw
Van der Wiel woordvoerder namens onze fractie over dit onderwerp. In principe
zou vandaag de heer Staal een bijdrage moeten leveren omdat hij deze portefeuille
heeft overgenomen, maar hij zit in het buitenland en mij is het lot toegevallen
om hem te vervangen. Met een eigen ervaring van acht jaar raadslidmaatschap
en bijna veertien jaar statenlidmaatschap in de provincie Zuid-Holland valt
mij dat niet te al te moeilijk. Je kon mij 's nachts wakker maken voor de
reorganisatie van het binnenlands bestuur.
 
 Vandaag is niet meer alleen de vraag aan de orde hoe het nu precies met
's-Hertogenbosch moet. De discussie is verbreed tot het gehele binnenlands
bestuur en daarom is er ook behoefte aan een derde termijn. Voorzitter! De
positie van de staatssecretaris is niet benijdenswaardig. Haar verklaring
is onvoldoende, gezien het feit dat op pagina vier van het desbetreffende
stuk staat dat het beleidskader gemeentelijke herindeling inmiddels in discussie
en in ontwikkeling is, terwijl de besluitvorming daarover zich in een afrondende
fase bevindt. Daarop gelet, zou je zeggen dat zeker deze Kamer de ontwikkelingen
beter kan afwachten. Echter, iedereen die zich met het binnenlands bestuur
heeft beziggehouden, weet dat die afrondende fase langzamerhand een eeuw heeft
geduurd. De uitspraak van de staatssecretaris moeten wij ook in dat kader
bezien. Ik ben er nog niet van overtuigd dat wij over een week of over een
maand de afrondende fase bereiken, waarin het parlement vastlegt op welke
wijze de komende honderd jaar gehandeld zal worden.
 
 Iedere partij is nu een beetje teruggeworpen op haar ideeën. Dit
maakt het voor de fractie van D66 zeker niet al te moeilijk. Gemeentelijke
herindeling, schaalvergroting van gemeenten, is een zeer duidelijk uitgangspunt
van ons partijprogramma geweest. Ik wil best de stelling verkondigen dat,
wanneer de referenda in Amsterdam en Rotterdam enkele maanden later waren
gehouden, die tweede termijn van 30 mei ook de afrondende termijn was geweest.
Dat maakt duidelijk dat op dit punt ook de relativiteit een rol moet spelen.
 
 Als ik de staatssecretaris goed begrepen heb, is het de bedoeling dat
er drie stadsprovincies gevormd zullen worden. Wat ons betreft, is twee voldoende
want er zijn eigenlijk maar twee steden; maar goed, drie kan een compromis
zijn. Er vindt een overheveling van gemeentelijke bevoegdheden naar die stadsprovincies
plaats. Dit heeft tot resultaat dat de gemeentegrenzen zo ongeveer gehandhaafd
kunnen worden. Vanmorgen stond in de krant dat Hoogvliet, Hoek van Holland
en Hillegersberg in Rotterdam een aparte status zullen krijgen. Daar is geografisch
gezien ook reden voor, omdat er zelfs gemeentes tussen liggen. Ik kan mij
daar nog wel iets bij voorstellen. In die gebieden gaat het om taakoverheveling
van de gemeenten naar de stadsprovincies. Dit is een standpunt dat te verdedigen
is. Er heeft ook in de krant gestaan dat wij in de zeven BON-gebieden mogelijk
tot een versnelde evaluatie kunnen komen. Er kan dan bekeken worden of de
beoogde stadsprovincies Twente, Arnhem/Nijmegen en de twee andere ook
werkelijk tot stadsprovincies kunnen uitgroeien. Daarover zullen wij een beslissing
moeten nemen.
 
 Hoe die beslissing ook uitvalt, een groot deel van het grondgebied blijft
daarbuiten. Ook voor het gebied waar wij het vandaag over hebben, is een stadsprovincie
niet aan de orde. Voor de fractie van D66 is de vraag van uitstel van behandeling
in het geheel niet aan de orde. Wij zijn namelijk al jaren voorstander van
krachtige gemeenten bij gemeentelijke herindeling, en wel om de volgende reden.
Als steeds wordt gezegd dat wij aan decentralisatie van rijkstaken gaan doen,
dan moeten er grotere gemeenten komen, dus grotere bestuurlijke eenheden die
deze decentralisatie kunnen opvangen; dit punt wordt nogal eens vergeten.
Het gaat dus niet alleen over het afwateringskanaal of over bouwlocaties,
maar ook over het heel principiële punt van de verdeling van bestuurlijke
taken over de drie vormen die er zijn.
 
 De staatssecretaris zegt dat zij voornemens is, de Algemene wet regionale
herindeling – ik zal het maar eens voluit zeggen, zodat iedereen weet
waar ARHI voor staat – te herzien en aan te passen. Daarmee roept zij
de vraag op in welke zin precies, en die vraag stel ik nu maar. Het gaat om
procedures en marginale toetsing, maar ik mag toch aannemen dat de centrale
overheid zegt dat het parlement onder alle omstandigheden het laatste woord
heeft bij de indeling van het grondgebied van ons Koninkrijk? Als dat zo is,
kan ik niet goed zien wat nu precies een aanpassing van de Wet ARHI voor de
provinciale positie betekent. De staatssecretaris heeft gezegd dat de rol
van de provincie expliciet aan de orde zou komen, maar in welke zin zal dat
gebeuren?
 
 Voorzitter! Ten slotte kom ik op het gebied zelf. Als je jarenlang je
kinderen in slaap hebt gezongen met het liedje "Dat gaat naar Den Bosch toe",
is het een hele schok, te ervaren dat dit niet voor iedereen vanzelfsprekend
is. Daarom moet dit element maar verbonden worden met een uitspraak van Van
Oldenbarnevelt op het schavot: "Maak het kort". Dat is ook waar ik deze Kamer
voor oproep.
 
 De oud-fractievoorzitter van de PvdA in deze senaat en burgemeester van
Sint-Michielsgestel, de heer Schinck, zei bij de behandeling in tweede termijn –
ik zat naast hem – dat er nooit zoveel sprake is van emoties als bij
een gemeentelijke herindeling, maar dat zij ook nog nooit zo snel zijn weggeëbd
als de beslissing eenmaal gevallen is. Ik denk dan ook dat wij daartoe maar
moeten besluiten vandaag. Voor D66 betekent dit dat voor het wetsvoorstel
zal worden gestemd.
 
 
 
 
 
 De heer Holdijk (SGP):
 
 Voorzitter! Ook voor de fracties namens welke ik opnieuw het woord mag
voeren, zijn de verkiezingen die na de tweede termijn hebben plaatsgevonden,
niet zonder gevolgen geweest. Gelukkig echter niet in die zin dat ik nu niet
in lijn met die eerste en tweede termijn namens de drie fracties zou kunnen
reageren op de tweede termijn van de staatssecretaris. Ik dank haar voor haar
reactie, ook die aan mijn adres wat de voornemens betreft met betrekking tot
de Wet ARHI. Daar rijzen uiteraard onmiddellijk vragen over. De heer Schuyer
heeft die zojuist in algemene zin verwoord en ik sluit mij daar wel bij aan.
 
 Voorzitter! Het is in het algemeen mijn standpunt dat, zolang men de verwachting
koestert dat men elkaar kan overtuigen, men ook moet blijven argumenteren.
Maar op het moment dat die overtuiging gaat wankelen of ontbreken, kan men
slechts in nutteloze en irriterende herhaling vervallen. Ik zeg dit heel algemeen,
maar het geldt ook voor mijzelf, in die zin dat ik door de tweede termijn
van de staatssecretaris helaas niet tot andere gedachten ben gebracht.
 
 Over de zaak zelf zei de staatssecretaris dat de samenvoeging van Den
Bosch, Rosmalen en Berlicum een incident is binnen het bestaande kader voor
gemeentelijke herindeling. Voor onze fracties zou dit op zichzelf nog acceptabel
zijn indien deze samenvoeging – ik doel met name op Den Bosch en Rosmalen –
plaatsvond met beider instemming. Dan zou ook dit incident mogelijk acceptabel
zijn. Wanneer het nieuwe kader voor de gemeentelijke herindeling er is, zal
blijken of wij vandaag werkelijk met een incident of met een precedent te
maken hebben. In dat opzicht zal ik afsluitend ook niet de opmerkingen herhalen
die de heer Postma heeft gemaakt.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Namens mijn fractie dank ook ik de staatssecretaris
voor haar korte en overzichtelijke antwoord. Ook voor ons geldt wat de heer
Schuyer namens D66 zei, namelijk dat enkele maanden pauze en een vernieuwde
samenstelling van de Kamer met zich brengen dat niet dezelfde woordvoerder –
mevrouw Ermen heeft voor ons de twee eerste termijnen gedaan – dit debat
mag afmaken. Dan schijnt een fractievoorzitter als een soort vliegende kiep
te mogen fungeren. De zaak is het overigens waard om er, ook in deze derde
termijn, aandacht aan te geven. Ik zeg erbij dat ik dit doe met enige gêne,
vooral ten opzichte van de betrokken gemeenten, die een extra wachttijd van
de nodige maanden opgedrongen hebben gekregen. Als ik naar het zuiden reed,
had ik de neiging om maar een omweg te maken en onzichtbaar te blijven. Ik
vind het dan ook de hoogste tijd om op deze uiterste dag een besluit te nemen,
zeker als de wet per 1 januari 1996 moet ingaan.
 
 Met de heer Schuyer heb ik de neiging om te zeggen dat wij, gegeven de
constellatie tussen oud en nieuw beleid en een gedeeltelijke verandering van
het voorstel van de provincie, enigszins op onze eigen ideeën over bestuurlijke
en vooral gemeentelijke organisatie worden teruggeworpen. Daarbij doet zich
altijd weer een "besluitprobleem" voor, omdat aan de ene kant voor ons vaststaat
dat een gemeentelijke organisatie in de eerste plaats een organisatie is van
solidariteit, en dat zal de staatssecretaris van ons niet verbazen. Het gaat
om solidariteit tussen mensen die het goed hebben en mensen die het minder
goed hebben, tussen mensen die een hoge opleiding hebben en mensen die een
lage opleiding hebben, die op een diversiteit aan culturele en sociale voorzieningen
zijn aangewezen en die gezamenlijke, maar ook verschillende economische belangen
hebben en daarvoor een eenheid nodig hebben waarin al die belangen en aspiraties
in redelijkheid tot hun recht moeten komen, niet alleen nu, maar ook over
25 en liefst over 50 jaar. In die organisatie van solidariteit – zo
zie ik de gemeentelijke organisatie – is ons land in veel opzichten
na de Tweede Wereldoor log, maar eigenlijk ook al daarvoor,
vaak veel te traag geweest, vooral ten koste van de ontwikkeling van de stad,
met haar lasten, haar aspiraties en haar voorzieningen.
 
 Er is ook een andere kant aan de zaak, namelijk de vraag naar behoud van
gemeenschappelijkheid. Gemeenten of gemeenschappen ontwikkelen in de loop
der jaren een eigen karakter en een eigen sociaal, economisch en cultureel
weefsel. Dat is een weefsel waar je bij herindelingsvoorstellen buitengewoon
voorzichtig mee moet zijn. De politiek kan dat immers niet maken. Dat hebben
wij in ieder geval na de Tweede Wereldoorlog geleerd, zeker toen de nieuwe
Partij van de Arbeid nogal aspiraties had op het gebied van "community development",
zoals dat toen met een mooi "Nederlands" woord heette. Het recht biedt niet
de middelen om gemeenschappen te vormen. Het recht biedt overigens wel de
middelen om die gemeenschappen onder omstandigheden te breken. Vanuit de politieke
organisatie is dat makkelijker dan het andere. Je moet dus buitengewoon voorzichtig
zijn. Vierde bestuurslagen en gemeenschappelijke regelingen lossen dat dilemma
uiteindelijk niet echt op. Daar zijn wij nu ook wel achter gekomen. Ik zeg
erbij: gemeentelijke herindeling doet dat ook niet per definitie. Er zijn
vaak complexen van problemen die je niet met een enkele structuurmaatregel
opzij kunt zetten. Daar moeten wij dus buitengewoon nauwkeurig in zijn en
niet lichtvaardig over denken.
 
 Bij dit wetsvoorstel, dat overigens over een aantal gemeentelijke herindelingen
gaat en niet alleen maar over die van 's-Hertogenbosch en Rosmalen, helt de
conclusie van mijn fractie in het algemeen toch over naar de door mij zo genoemde
organisatie van solidariteit en de noodzakelijke ontwikkelingskansen. Als
het erop aankomt, zijn de gemeenschappen van en 's-Hertogenbosch en Rosmalen
eerder met samenvoeging gediend dan met apart houden.
 
 De staatssecretaris is niet ingegaan op het voorstel van de provincie
en dat wil ik haar toch nog eens voorleggen. Dat was een compromis. Het was
niet wat de commissie-Schampers voorstelde, het was niet wat gedeputeerde
staten voor ogen hadden. Het is in wezen een compromis geworden dat ontwikkeld
is tussen de belangrijkste statenfracties en dat vervolgens uiteindelijk door
de provinciale staten is geaccepteerd. Als ik het goed zie, bleef daar een
groot probleem in achter. Er bleef namelijk wel zelfstandigheid voor een gemeente
Rosmalen over, maar niet voor de gemeente Rosmalen die wij nu kennen. Zij
werd in wezen ontdaan van haar toekomstige ontwikkelingsmogelijkheden. Er
gingen een wijk en een noordelijk deel af. Misschien is het een wat harde
uitspraak, maar in het compromis dat uit de provinciale staten voortkwam,
kan ik niets anders zien dan een sterfhuisconstructie op lange termijn voor
Rosmalen. Het was ook niet voor niks dat in Rosmalen, zachtjes gezegd, niet
erg positief werd gereageerd toen dat compromis bekend werd. Het is dus ook
niet voor niks dat vooral de Tweede Kamer in het kader van bestaand beleid
heeft gezegd dat dit geen goed compromis was, omdat het geen oplossing bood.
Dan zijn volgens mij 's-Hertogenbosch en op langere termijn Rosmalen eerder
gebaat bij een fusie van die gemeenten dan bij deze rare constructie, waarbij
de tegemoetkoming alleen inhoudt dat er een afzonderlijke gemeente Rosmalen
blijft.
 
 De fractie is zo langzamerhand buitengewoon benieuwd naar het nieuwe beleidskader
dat het kabinet zich voorstelt naar buiten te brengen, mede gelet op de langdurig
bestaande problemen op dit terrein. Ik meen dat het kabinet er goed aan doet
bij het nemen van de eindbeslissing niet te gemakkelijk te denken dat een
gemeenschap die een bepaalde identiteit heeft – hiermee wil ik een kleine
draai geven aan hetgeen mevrouw Ermen een paar maanden geleden zei –
die ook houdt. Dat hangt er volgens mij van af. Ik denk niet dat dit in alle
opzichten en in alle omstandigheden geldt. Ik meen dat een kabinet dat zich
een nieuw beleidskader voorstelt, zich de vraag moet blijven stellen wat er
in nieuwe structurele omstandigheden terecht komt van een sociaal weefsel
dat zich al ontwikkeld heeft. Anders zullen wij die vraag, net als anderen,
in ieder geval aan de orde stellen als de gelegenheid zich daartoe aandient.
 
 Ik meen dat er in deze fase geen twijfel moet blijven over het antwoord
op de vraag hoe mijn fractie uiteindelijk over dit wetsvoorstel denkt. De
grootst mogelijke meerderheid van mijn fractie kiest namelijk, zoals ik dat
net heb gezegd en toegelicht, voor de ontwikkeling van de stad, in dit geval
van een vergroot 's-Hertogenbosch, maar ook voor de keuzen die gemaakt zijn
met betrekking tot andere gemeenten. Een onzer vreest – en dat is niet
zonder argumenten – voor het behoud van gemeenschappelijkheid in die
regio. Dat geldt dan niet alleen voor Rosmalen, maar ook voor de indeling
van de huidige gemeente Liempde bij Boxtel in plaats van bij Sint-Oedenrode,
zoals Sint-Oedenrode en Liempde zelf gewild hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Wij kunnen nu pas tot de afronding van dit debat overgaan,
omdat de staatssecretaris schorsing van de beraadslaging had gevraagd voor
het kabinetsberaad. Dat heeft dus vier maanden geduurd. Daarvoor is natuurlijk
niet de Kamer verantwoordelijk, maar zij. Met alle respect, maar in haar beantwoording
heb ik geen enkel nieuw gezichtspunt opgemerkt en geen enkel nieuw argument
kunnen horen. Het was een complete herhaling van zetten. De vraag rijst dan
toch waarom deze tweede termijn van de staatssecretaris zo lang op zich heeft
laten wachten. Dat had toch ook binnen een week gekund? Wat is er dan eigenlijk
zo herhaaldelijk en expliciet in het kabinet aan de orde geweest als de beantwoording
hetzelfde is als in eerste termijn? Bij zo weinig nieuwe argumentatie rijst
toch het vermoeden dat het eigenlijk een tactische manoeuvre is geweest onder
het motto "laten wij het maar eens met een nieuwe VVD-fractie proberen".
 
 Wij zullen ons standpunt niet herhalen. Dan kun je wel een compliment
krijgen van de heer Postma voor consistentie, maar wij zullen dat toch niet
doen. Onze hoofdkritiek was dat het paars stadsexpansionisme is. "Meer slagkracht
voor centrumgemeenten", zoals de leuze luidt, gaat gewoon ten koste van omliggende
gemeenten. Als je dat doet, moet je echt heel goede concrete argumenten hebben
voor zo'n autoritaire ingreep geheel tegen de wil van de bewoners van Rosmalen. Die argumenten heb ik niet ontdekt. Ik handhaaf onze stelling
dat ook zonder deze herindeling de concrete problemen van 's-Hertogenbosch
oplosbaar zouden zijn geweest.
 
 Natuurlijk schept dit wel degelijk een precedent voor het toekomstige
beleid. Deze weg van paars laat zien hoe het nieuwe beleidskader eruit ziet.
Ik vond het eigenlijk wel in de heer Schuyer van D66 te prijzen dat hij dat
ook eerlijk toegeeft: het gaat eigenlijk niet eens meer om 's-Hertogenbosch.
Als wij deze keuze maken – dat zegt hij dus – schept dat een precedent
voor het toekomstige beleid. Dat staat trouwens wel haaks op de bewering van
de staatssecretaris. Daarom is het wel goed dat iedereen dat helder ziet.
Ziet het nieuwe beleidskader er inderdaad zo uit en heeft het als leuze "meer
slagkracht voor centrumgemeenten", dan meen ik dat wij in de Eerste Kamer
nog erg veel conflicten kunnen behandelen. Ik zou bijna zeggen dat ik blij
ben dat ik dan geen woordvoerder meer ben op het gebied van herindeling en
dat iemand anders dat dan mag overnemen.
 
 De staatssecretaris praat in haar beantwoording toch recht wat krom is.
Ik kan het niet anders zeggen. Zij stelt dat dit voorstel past in het geldende
herindelingsbeleid. Maar in dat geldende herindelingsbeleid – dat geldt
niet voor de getalscriteria die de heer Postma noemde – paste terughoudendheid
volgens de Wet ARHI. Iedereen ziet dat hier een forse paarse ingreep heeft
plaatsgevonden, waarbij de koers van het provinciaal bestuur fors is bijgesteld.
De heer Van den Berg geeft daar wel argumenten voor, maar er moet gewoon worden
geconstateerd dat volstrekt niet in de geest van de Wet ARHI is gehandeld.
Het wringt natuurlijk aan alle kanten, want de Wet ARHI wordt wel aangepast.
De staatssecretaris ziet het zelf dus ook wel in. Maar als door deze discussie
de Wet ARHI wordt aangepast, kan zij natuurlijk niet staande houden dat dit
past in het geldende herindelingsbeleid. Waarom zou zij anders die Wet ARHI
veranderen? Er was toch niets aan de hand? Dat is dus niet consistent in de
beantwoording.
 
 De heer Van den Berg van de Partij van de Arbeid noemt het argument van
solidariteit. Ook voor onze partij is dat natuurlijk een belangrijk thema.
Maar mijn stelling is altijd geweest dat dit soort problemen van arme centrumgemeenten
en rijke randgemeenten niet met het paardemiddel van herindeling opgelost
moet worden. Beter is het veel fijnere instrument van de Financiële-verhoudingswet,
waarin je dit soort financiële problemen van die centrumgemeenten kunt
oplossen. Dat moet dus niet via deze weg.
 
 Voorzitter! De rol van de VVD zal natuurlijk cruciaal zijn. De VVD hanteerde
eigenlijk een heel logische lijn. Die fractie zei: wij willen eerst de nieuwe
notitie zien en het nieuwe beleidskader moet eerst in het kabinet zijn vastgesteld.
Dat is nog steeds niet gebeurd. Er is wel herhaaldelijk over gesproken, maar
het is nog niet vastgesteld. De heer Talsma riep: dat moet dan besproken worden
in de Tweede Kamer en pas als wij hier in de Eerste Kamer weten wat daaruit
komt, kunnen wij overgaan tot de besluitvorming over Rosmalen en Den Bosch.
Ik vond dat een heel logisch traject en ik ben erg benieuwd of de heer Talsma
in zijn derde termijn aan dit logische traject kan vasthouden.
 
 Het is ook logisch. Stel dat wij hiermee instemmen en stel dat het beleidskader
uit het kabinet komt, maar dat de Tweede Kamer daar vervolgens weer moeilijk
over doet. Dan krijgen wij toch een soort chaos in deze discussie en dat is
naar mijn mening in ieder geval het laatste waar de Eerste Kamer voor moet
zorgen.
 
 Voorzitter! Ik ben toe aan onze conclusie. Dit voorstel kan niet op de
steun van GroenLinks rekenen, maar dat wist iedereen al. De omstreden onderdelen
Rosmalen en Berlicum geven hierbij de doorslag. Er zijn ook niet-omstreden
onderdelen zoals Esch, Haaren en Helvoirt. Er zijn allerlei boze gemeenten
die ons de schuld geven van het feit dat het niet doorgaat. Daarover zou ik
willen zeggen: het is de verantwoordelijkheid van de staatssecretaris geweest
dat zij hier zo lang over heeft gedaan. Voorts is het haar verantwoordelijkheid
dat zij de niet-omstreden onderdelen heeft willen koppelen aan de omstreden
onderdelen. Dat is niet onze verantwoordelijkheid geweest.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik constateer dat de VVD-fractie geen behoefte heeft aan een derde termijn.
 
 Het woord is aan de heer De Wit, die daarmee – ik denk dat dit voor
de eerste keer gebeurt in een derde termijn – zijn maiden-speech uitspreekt.
 
 
 
 
 
 De heer De Wit (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik wil de bijdrage van de SP aan dit debat beginnen
met mijn vreugde erover uit te spreken dat wij vandaag in de gelegenheid zijn,
over dit onderwerp onze mening weer te geven, zij het in een heel laat stadium
in dit debat. Het betreft hier immers een gebied waar de SP al van oudsher
een flinke aanhang heeft onder de bevolking en ook vertegenwoordigd is in
diverse gemeenteraden.
 
 Dat gezegd hebbende, wil ik vervolgens mijn bevreemding uitspreken over
de gang van zaken rond dit debat. Ik wil meteen aanhaken bij de beantwoording
door de staatssecretaris. De lange periode van uitstel riep de verwachting
op, zeker gelet op hetgeen in de media daarover wordt geschreven, dat de staatssecretaris
vandaag met een nieuw standpunt zou komen. Die verwachting bestond in ieder
geval, afgezien van de vraag of dat wel juist zou zijn. Ik constateer, en
ik ben daar niet de enige in, dat de staatssecretaris vandaag eigenlijk niets
nieuws heeft verteld. Het standpunt is in grote lijnen terug te vinden in
haar beantwoording in vorige instantie. De vraag is natuurlijk wat dan de
reden is van het langdurige uitstel, zij het dat ik haar dankbaar ben dat
dat uitstel er in ieder geval toe geleid heeft dat ik vandaag het woord kan
voeren over dit onderwerp.
 
 De Wet ARHI en ook de beleidsregels laten volgens de staatssecretaris
toe dat er op basis van het huidige voorstel wordt heringedeeld. Maar de vraag
is dan gewettigd, waarom de staatssecretaris tegelijkertijd opmerkt dat die
wet eigenlijk gewijzigd zou moeten worden. Mijns inziens is er niet veel fantasie
voor nodig om te veronderstellen dat het de bedoeling is om iets aan die marginale
toetsing te gaan doen. Daar kom ik dadelijk nog op terug.
 
 Ik heb al gewezen op de vele publikaties in de media over de gang van
zaken rond de bestuurlijke herindeling en de verwachting dat er met een nieuw
standpunt gekomen zou worden. Afgezien van de vele varianten
die de ronde doen, is het in ieder geval duidelijk dat herindeling in dat
nieuwe beleid een belangrijke rol zal gaan spelen. De vraag is alleen wat
de staatssecretaris bedoeld heeft met de opmerking: aan het huidige wetsvoorstel
en aan het handhaven van dit wetsvoorstel mag geen precedentwerking worden
toegekend. Ik denk dat het in ieder geval bedoeld is om de tegenstemmers,
met name in de coalitie, over de streep te halen, en in het bijzonder de VVD.
Dat zal later blijken uit het stemgedrag.
 
 Voorzitter! Ik kom terug op de herindeling zelf. Ik wil vooropstellen
dat de SP niet tegen gemeentelijke herindeling of tegen het vormen van nieuwe
provincies in zijn algemeenheid is. Alleen, gemeentelijke herindeling betekent
in de praktijk: het samenvoegen van enkele gemeenten en dus het opheffen van
een deel daarvan. Wij praten dan in de meeste gevallen over sociale verbanden
die in de loop van vaak honderden jaren zijn gegroeid en die eigenlijk niet
zomaar overhoop gehaald kunnen worden. Naar mijn mening moet herindeling daarom
met de grootste zorgvuldigheid en in nauw overleg met de betrokken burgers
worden voorbereid. Als ik concreet kijk naar het wetsvoorstel, dan wil ik
daarover het volgende opmerken.
 
 In de eerste plaats: de door de regering voorgestelde samenvoeging van
Den Bosch en Rosmalen wijkt af van het voorstel zoals dat door provinciale
staten oorspronkelijk werd voorgelegd. Dat is volgens mij in ieder geval in
strijd met de Wet ARHI, met name met de daarin voorkomende marginale toetsing.
Ik heb al gehoord dat velen dat met mij van mening zijn. De staatssecretaris
heeft gezegd dat de wetgever de ruimte heeft om de marginale toetsing zelf
in te vullen. Dat is natuurlijk wel zo, maar dan is het in ieder geval een
gunstige zaak dat de Eerste Kamer nog eens kan kijken naar die marginale toetsing,
zich daar zelfstandig een oordeel over kan vormen en zonodig afstand kan nemen
van de Tweede Kamer in dat opzicht.
 
 De gevolgde procedure roept de vraag op, hoe serieus de bevolking wordt
genomen en hoe serieus de bezwaren worden genomen die door velen zijn ingediend.
Wij praten in het kader van dit debat immers steeds over sociaal-geografische
en ruimtelijke argumenten, maar het gaat ook nog steeds over burgers die te
maken hebben met een herindeling. Zij hebben in eerste instantie in een aantal
gevallen gebruik gemaakt van de bezwarenprocedure. Zij worden daarna geconfronteerd
met een gewijzigd wetsvoorstel dat in de Tweede Kamer besproken wordt. De
mening van de burgers is vervolgens niet meer belangrijk en kan niet meer
naar voren komen, althans niet in formele zin. Naar mijn idee is de bezwarenprocedure
op die manier een wassen neus geworden.
 
 In de tweede plaats: de samenvoeging van Den Bosch en Rosmalen staat lijnrecht
tegenover de mening van 28.000 inwoners van Rosmalen, die zich daartegen hebben
uitgesproken. De vraag in dit verband is natuurlijk: wat is nu de betekenis
van de mening van de inwoners van Rosmalen en waarom zou die mening minder
van betekenis zijn dan de mening van burgers in Amsterdam en Rotterdam, zij
het dat hun in het kader van een referendum gevraagd werd om een oordeel uit
te spreken?
 
 In de derde plaats: die zelfde vraag doet zich voor als het gaat om de
samenvoeging van Boxtel en Liempde. Liempde heeft een heel andere voorkeur
gehad, te weten Sint-Oedenrode. Waarom is dan tegen de wil van de bevolking
in toch gekozen voor een samenvoeging met Boxtel?
 
 In de vierde plaats: over de samenvoeging van Berlicum, Den Dungen en
Sint-Michielsgestel is eigenlijk hetzelfde verhaal te vertellen. Geografisch
en ruimtelijk gezien is de samenvoeging al vreemd, er is nauwelijks enige
samenhang tussen deze steden en bovenal ontbreekt hier het maatschappelijk
draagvlak.
 
 In de vijfde plaats: het hoofdargument voor de herindeling van Den Bosch
is dat Den Bosch ruimte nodig heeft voor woningbouw en voor bedrijven. Mijn
opvatting is dat er door herindeling geen meter ruimte ontstaat. Waarom grijpt
men naar het middel van herindeling als er bijvoorbeeld ook nog alternatieven
voorhanden zijn, zoals regiovorming of het maken van afspraken tussen gemeenten
onderling?
 
 Daarmee kom ik op de voor mij principiële kant van deze herindeling.
Als het antwoord op de problemen van grote en middelgrote steden is, hun toe
te staan een nog grotere gemeente te worden, dan valt er voor heel wat steden
in ons land het ergste te vrezen. Dan zijn er nogal wat herindelingen denkbaar.
In dit verband wordt in de media nu al, zij het met enig leedvermaak, de vraag
opgeworpen of dan wellicht Vught, Bloemendaal en Wassenaar ook aan de beurt
zullen komen om ingelijfd te worden.
 
 Zoals ik al eerder zei: herindeling moet uitermate zorgvuldig bekeken
worden, met name omdat de ervaringen met herindelingen niet onvoorwaardelijk
en altijd gunstig zijn. Om bij Brabant te blijven, wil ik wijzen op de nog
niet zolang geleden gerealiseerde samenvoeging van Heesch, Heeswijk-Dinther
en Nistelrode tot de nieuwe gemeente Bernheze. De problemen zijn op dit moment
niet van de lucht en hetzelfde kan worden opgemerkt over de gemeente Boxmeer.
En ik wil zelfs zo ver gaan, te wijzen op de herindeling in Zuid-Limburg van
13 jaar geleden waarbij de gemeenten Heerlen en Hoensbroek samengevoegd werden –
ik kom zelf uit de gemeente Heerlen – en een nieuwe gemeente Landgraaf
ontstond. De problemen zijn nog steeds niet verwerkt. Het grote probleem in
al deze gevallen is naar mijn mening de schaalvergroting. De burger herkent
zich niet meer in de nieuwe gemeente, de gemeentelijke voorzieningen gaan
erop achteruit en de gemeente komt steeds verder van de burger te staan: de
kloof met het bestuur wordt steeds groter. Herindelingen die zozeer haaks
staan op de gevoelens van de burger, zijn gedoemd te mislukken, als je het
tenminste bekijkt vanuit het gezichtspunt van het scheppen van een nieuwe
gemeente waar de burger zich thuis moet voelen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Gelet op de discussie buiten deze Kamer over het
nieuwe kabinetsstandpunt is de vraag natuurlijk gewettigd, in hoeverre de
regering toch nog serieus heeft gekeken naar de mogelijkheid van de vorming
van een aparte regio om dit probleem op te lossen. De SP is in principe voorstander
van het vormen van regio's, mits er sprake is van democratische verkiezingen,
van democratische controle, omdat er dan een mogelijkheid is om gemeenschappelijke
taken op een fatsoenlijke manier op een ietwat hoger niveau uit te voeren.
En vervolgens is het de vraag, of er gelet is op de mogelijkheid
die op dit moment her en der in het land wordt bekeken, in ieder geval in
Zuid-Limburg, namelijk de mogelijkheid van afspraken tussen de gemeenten,
die immers geconfronteerd worden met het huidige beleid van het kabinet, een
beleid dat haaks staat op het beleid dat voorheen door minister Dales en staatssecretaris
De Graaff-Nauta werd voorgestaan. Het gaat om het maken van afspraken op heel
concrete werkterreinen, die wellicht met zich meebrengen dat er meer van komen,
maar die op dit moment in ieder geval een praktische oplossing voor de patstelling
vormen.
 
 Een samenvatting. Ik ben van mening dat de herindeling volgens dit voorstel
in strijd met de wet is. In de tweede plaats gaat het voorstel in tegen de
mening van nogal wat burgers in de gemeenten waarom het gaat, zodat een maatschappelijk
draagvlak ontbreekt. En in de derde plaats ben ik van oordeel dat er onvoldoende
is gekeken naar alternatieven zoals de daarstraks door mij genoemde. De fractie
van de SP zal tegen dit voorstel stemmen. De enigen die wellicht voordeel
hebben van deze herindeling zijn de bestuurders, maar er is geen maatschappelijk
draagvlak, wat voor mijn fractie de belangrijkste reden is om tegen het voorstel
te stemmen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Traditiegetrouw mag ik u als eerste feliciteren met uw maiden-speech.
U brengt de wetenschap van het publieke recht in vanuit uw studie, de ervaring
vanuit een advocatenpraktijk en de kennis van plaatselijk politiek bestuur.
Bij de toetsende taak die wij hebben bij de behandeling van voorstellen tot
gemeentelijke herindeling, komen al deze elementen terug. Als er niet al een
derde termijn gevraagd was, zou die misschien voor u in het leven moeten zijn
geroepen. Ik feliciteer u nogmaals met uw maiden-speech.
 
 Is er nog iemand die in deze termijn het woord wil voeren?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik zou de fractie van de VVD willen vragen, iets meer te doen
dan zich in deze derde termijn in volstrekt zwijgen te hullen. Ik heb er begrip
voor dat de verantwoordelijkheid buitengewoon zwaar weegt, nu zij veruit de
grootste fractie in deze Kamer geworden is, en dat het ook allemaal niet makkelijk
is, maar ik zou het zeer betreuren als de fractie van de VVD zich bij de bepaling
van haar uiteindelijke standpunt zou beperken tot een niet voor discussie
vatbare stemverklaring, al was het maar omdat de staatssecretaris dan ook
geen gelegenheid meer zou hebben om op argumenten en tegenargumenten van de
VVD-fractie in te gaan. Ik vind het parlementair niet erg fijn om er nu het
zwijgen toe te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals Altes (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Hoewel er in onze fractie wel enige mutaties zijn
opgetreden, is het niet zo ver gegaan dat onze woordvoerder bij dit onderwerp
niet is teruggekeerd. Dat ik mij niettemin aansluit bij de fracties die in
deze derde termijn hun voorzitter hebben afgevaardigd, wordt veroorzaakt door
de omstandigheid dat onze woordvoerder na beraad en in overeenstemming met
zijn fractie niet de behoefte had, in deze derde termijn te reageren op het
antwoord van de staatssecretaris in tweede termijn. Dat antwoord was voor
mijn fractie volstrekt duidelijk. Wij hebben dan ook geen nadere vragen of
opmerkingen en het is onze bedoeling om bij de stemming te volstaan met het
afleggen van een stemverklaring. Nu ik er echter toe ben uitgelokt, wil ik
daaraan voorafgaand nog wel een enkel woord over het onderwerp zelf zeggen.
 
 Zoals ik al zei, wij vonden het antwoord van de staatssecretaris volstrekt
helder. Voor velen in mijn fractie is het ook van grote betekenis geweest
dat de staatssecretaris heel duidelijk heeft gezegd dat de regering aan de
eventuele aanvaarding van dit wetsvoorstel geen precedentwerking zal verbinden.
Nu weet ik wel dat dit door enkelen in deze Kamer in die zin in twijfel is
getrokken dat men zegt dat zich wel een precedent voordoet, maar het is pas
van belang of er zich een precedent heeft voorgedaan als daar een beroep op
wordt gedaan. En de staatssecretaris heeft namens de regering zeer uitdrukkelijk
verklaard dat dit niet zal worden gedaan. Dit is voor ons van betekenis. En
het is voor ons ook van betekenis dat de staatssecretaris heeft uiteengezet
dat het beleid, de nota waarom wij in tweede termijn uitdrukkelijk hadden
gevraagd, inmiddels zo ver in het kabinet is uitgekristalliseerd dat een desbetreffende
nota zeer binnenkort door de Tweede Kamer tegemoet kan worden gezien. Ik begrijp
zeer wel dat het voor het kabinet bijzonder moeilijk is geweest om in een
periode waarin velen met vakantie waren en ook het kabinet na het vaststellen
van de begrotingshoofdstukken gedurende enige tijd van vakantie mocht genieten,
een dergelijke nota vast te stellen, gelet op het nu eenmaal in ons land bestaande
gebruik dat beleid eerst moet worden besproken met medebestuursorganen, in
dit geval ook met degenen die de belangen van provincies en gemeenten behartigen,
voordat het door het hogere gezag wordt vastgelegd. Het is een kwestie van
wellevendheid en het horen van de directe belanghebbenden dat zo'n nota pas
daarna te verwachten is. Maar voor de gemiddelde krantelezer – en de
meesten van mijn fractiegenoten beschouwen zich als zodanig – is het
toch wel zo'n beetje duidelijk wat er op dit moment verwacht kan worden. Voor
de meesten onzer is wat de staatssecretaris vanochtend heeft gezegd, ook voldoende
om zich een mening te kunnen vormen over het wetsvoorstel.
 
 Misschien dan toch nog een woord van kritiek, want dat mag in deze Kamer
wel. Wij hebben met verwondering gehoord dat de staatssecretaris, nota bene
verbonden aan het ministerie dat hoeder is van onze constitutie, sprak van
"de vorige regering" en het jaartal 1986 noemde. Voor zover ik mij herinner,
is deze regering echter aangevangen met de inhuldiging van de koningin op
30 april 1981, dus ik denk dat er sprake is geweest van de bekende verwarring
van "regering" en "kabinet". Wellicht rechtvaardigt alleen al het maken van
deze staatsrechtelijke opmerking het feit dat ik was uitgenodigd om deel te
nemen aan de derde termijn.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 12.35 uur tot 13.05 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Voorzitter! Het lijkt mij goed dat ik nu nog even terugkom op het beraad
in het kabinet. Inderdaad heeft dat een beetje mede door het
zomerreces iets langer geduurd dan gebruikelijk is. Natuurlijk vind ik het
ook jammer dat het lang geduurd heeft. Maar ik ben blij dat wij in staat zijn
om daarover vandaag toch nader van gedachten te wisselen. Ik hoop ook dat
wij ter zake tot een besluit kunnen komen.
 
 Ik zei al in tweede termijn dat het beraad voor mij nodig was om, gezien
de opvattingen die in deze Kamer verwoord zijn, nog eens heel goed na te gaan
of mijn eerdere opvatting over het onderhavige wetsvoorstel paste in het huidige
kader en zou kunnen worden uitgevoerd in het licht van de Wet ARHI. Ik had
dat beraad nodig om na te gaan of die conclusie houdbaar was. Tegelijkertijd
heb ik afgewogen of het terecht is dat dit wetsvoorstel nu wordt afgehandeld
dan wel dat het meer voor de hand ligt om het wetsvoorstel als het ware opnieuw
te beoordelen aan de hand van een nieuw beleidskader.
 
 Op de vragen of het past in het huidige kader en of de Wet ARHI acceptabele
ruimte laat die in het gemeen overleg met de Tweede Kamer genomen is, heb
ik bevestigend geantwoord. Dit heb ik ook geprobeerd in tweede termijn duidelijk
te maken. Wat het laatste betreft, geloof ik dat er veel bestuurlijke argumenten
zijn om door te zetten met dit wetsvoorstel in het huidige beleidskader en
dat dit beter is dan opnieuw naar de Tweede Kamer te gaan en de desbetreffende
gemeenten langer in onzekerheid te laten over de einduitkomst voor hen.
 
 Er is in deze Kamer ook in de derde termijn het nodige gezegd over het
beleidskader voor de gemeentelijke herindeling en over de Wet ARHI. Misschien
is het goed om toch nog eens te benadrukken dat de Wet ARHI een procedurewet
is. Ook bij een veranderend beleidskader kan de Wet ARHI een buitengewoon
goed en deugdelijk instrument zijn voor de wijze van besluitvorming.
 
 Dit neemt niet weg dat nu de vraag aan de orde is of de Wet ARHI hierbij
goed is toegepast. De heren Postma en Schuyer hebben er al terecht op gewezen
dat je zwaarwegende argumenten moet hebben om van het provinciale ontwerp-voorstel
af te wijken. Maar dan nog blijft staan dat het regering en Kamers zijn die
uiteindelijk bepalen of die argumenten voor een afwijking inderdaad zwaar
genoeg wegen. Wat mij betreft, is de procedurewet dan ook onder alle omstandigheden
nodig. De reden dat ik de Wet ARHI wil wijzigen, is niet zozeer gelegen in
het feit dat dit wetsvoorstel in deze discussie beland is, als wel dat, daar
de Grondwet regelt dat de wetgever over wetsvoorstellen oordeelt, dit ook
geldt voor wetsvoorstellen die betrekking hebben op gemeentelijke herindeling.
Er mag dus geen misverstand ontstaan over de beantwoording van de vraag wie
uiteindelijk beslist. Ik geloof dat aangescherpte duidelijkheid op dat punt
ook in de wetsteksten zelf nuttig kan zijn in het perspectief van de herindelingen
op verschillende plekken in Nederland die op het ogenblik in voorbereiding
zijn.
 
 Dit is voor mij van belang. Bovendien is het voor mij van belang om de
termijnen voor de voorbereiding van de wetsvoorstellen te bekorten. Ik meen
namelijk dat dit in het belang is van de betrokken gemeenten en hun inwoners.
Dit is de achtergrond van een beoogde wijziging van de Wet ARHI. Ik hoop hiermee
in de richting van de mening van de Kamer te komen. Op de precieze positie
van de provincie op dat punt in die procedure kom ik nader terug.
 
 Ook in deze Kamer is de nodige scepsis verwoord aangaande het nieuwe beleidskader
voor de gemeentelijke herindelingen ten behoeve van de vernieuwing van de
bestuurlijke organisatie. Eerlijk gezegd, kan ik daar nog wel een beetje begrip
voor hebben. Dit neemt echter niet weg dat ik verwacht dat, gezien de discussies
hierover in het kabinet in de afgelopen periode, wij in het kabinet op zeer
korte termijn tot besluitvorming kunnen komen. Daarmee maken wij het de Kamers
mogelijk om daarover met het kabinet van gedachten te wisselen en waar nodig
een aantal aanpassingen in het beleidskader tot stand te brengen.
 
 In tweede termijn is door de fracties van de PvdA en D66 onder andere
gevraagd: in welke mate wil je het beginsel van solidariteit en de beoogde
decentralisatie laten meewegen in het herindelingsbeleid? Wat mij betreft,
kunnen die elementen volop aan de orde zijn in die discussie. Daarover ga
ik ook graag het debat aan.
 
 Gemeentelijke herindeling is en blijft een middel om de mogelijkheden
van een gemeente te vergroten. Er zijn ook andere middelen om de bestuurskracht,
de mogelijkheden voor het gemeentelijke bestuur, te versterken. Zo kan de
Financiële-verhoudingswet daaraan bijdragen. Dit geldt ook voor het grote-stedenbeleid.
Dit betekent dat gemeentelijke herindeling wat mij betreft ook gezien moet
worden als een van de mogelijkheden om dat bestuur te versterken en dat die
afweging per geval gemaakt moet worden.
 
 In het onderhavige voorstel hebben Den Bosch en Rosmalen de meeste aandacht
gekregen. Daarbij is de afweging gemaakt dat deze samenvoeging de beste toekomstperspectieven
biedt voor de betrokken gemeenten. Natuurlijk is er sprake van een beoordeling,
een inschatting, van het eindresultaat. De fractie van de PvdA heeft de afweging
gemaakt dat het compromis eigenlijk minder toekomstperspectief biedt dan het
onderhavige voorstel. Welnu, dat is ook mijn afweging geweest in het debat
met de Tweede Kamer en later bij de beoordeling daarvan.
 
 In tweede termijn heb ik gezegd dat dit voorstel geen precedentwerking
mag hebben. Dat deed de fractie van GroenLinks, zo meen ik, het meteen tot
een incident verklaren. Als je je mening probeert toe te lichten, te motiveren,
dat het gedane voorstel past in het bestaande herindelingskader en dat, als
je wijzigingen in het beleidskader wilt, je dat moet expliciteren voordat
je nieuwe wetsvoorstellen aan de Kamer aanbiedt, dan is het, geloof ik, een
verkeerde suggestie om datgene wat zich precies op dat moment afspeelt, tot
incident te verklaren. Dit geldt te meer daar in de context van het verhaal,
zoals dat werd gehouden, daaraan een suggestie van willekeur werd gekoppeld.
En dat is nu juist waarvoor ik absoluut geen verantwoording wil dragen. Het
gaat erom dat je kunt verantwoorden, beoordelen, dat dit voorstel past in
de bestaande kaders en dat het daarom gewenst is om het voorstel tot een goed
einde te brengen.
 
 Ik heb bij de beoordeling van het voorstel niet gekeken naar mogelijkheden
om varianten van regionale structuren te gebruiken als een oplossing voor
de problematiek die zich in het verstedelijkte gebied van Den Bosch en Rosmalen
voordoet. Degenen die de eerste standpunt bepaling van het
kabinet over de bestuurlijke organisatie hebben gezien, zoals neergelegd in
de kabinetsnotitie van maart, en daar hebben gezien wat het uitgangspunt van
het kabinet is, zullen kunnen begrijpen dat de weg terug naar drie bestuurslagen,
met zo weinig mogelijk hulpstructuren en onduidelijke tussenlagen, de weg
is die naar het oordeel van het kabinet bewandeld moet worden. Een dergelijke
oplossing past daar dan niet in.
 
 De heer Korthals Altes heeft mij in zijn derde termijn gecorrigeerd op
een staatsrechtelijk punt. Ik moet erkennen dat het een terechte correctie
is. Het feit dat dit in deze Kamer gebeurd is, is voor mij reden om mij eens
iets beter te verdiepen in de staatsrechtelijke verhoudingen, om te voorkomen
dat dit soort fouten hier nog een keer door mij worden gemaakt. Dank u wel.
 
 Ter afsluiting zou ik willen zeggen dat de discussie over het wetsvoorstel
betreffende de gemeentelijke herindeling in het samenwerkingsgebied 's-Hertogenbosch,
zich heel sterk heeft geconcentreerd op de vraag wat er moet gebeuren met
betrekking tot Den Bosch en Rosmalen. Ik zou er bij deze afsluiting nog eens
nadrukkelijk op willen wijzen, dat er ook vele andere gemeenten bij betrokken
zijn. Voor Haaren, Esch en Helvoirt geldt dat zij een nieuwe gemeente vormen,
als dit wetsvoorstel wordt aangenomen. Voor Berlicum, Sint-Michielsgestel
en Den Dungen, en voor Boxtel en Liempde geldt hetzelfde. Ik hoop dat de besluitvorming
ertoe leidt dat de nieuw te vormen gemeenten inderdaad op 1 januari aanstaande
van start kunnen gaan en dat het, met al de oordelen die op onderdelen, zowel
hier, als in de regio, verschillend kunnen zijn, toch zo is dat, als er een
besluit ligt, er van die situatie een nieuwe impuls kan uitgaan voor de gemeentelijke
ontwikkelingen in het gebied waar wij het hier over hebben, opdat uiteindelijk
de burgers in dit gebied er beter van worden.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Er is hoofdelijke stemming gevraagd en ik stel voor deze te doen plaatsvinden
direct na de lunchpauze, om 14.15 uur. Dit betekent dat wij alle commissievergaderingen
een half uur verschuiven, zodat de commissievergaderingen die om 14.00 uur,
respectievelijk 14.15 uur, zouden beginnen, nu om 14.30 uur, respectievelijk
14.45 uur, beginnen. Na de stemming over dit wetsvoorstel behandelen wij eerst
de twee wetsvoorstellen die ook geagendeerd zijn, betreffende het gebruik
van de Friese taal en de wijziging van het Wetboek van Strafvordering, zodat
wij dan tegen drieën kunnen beginnen aan het structuurschema Groene ruimte.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 13.18 uur tot 14.15 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Alvorens over te gaan tot de hoofdelijke stemming en het geven van gelegenheid
tot het afleggen van stemverklaringen, wil ik melden dat de minister van Justitie
nog vastzit in de Tweede Kamer vanwege het vragenuur. Dat kost altijd enige
tijd in de Tweede Kamer, zoals u weet. Het betekent dat wij, in tegenstelling
tot wat ik vóór de lunchpauze heb aangekondigd, na de stemming
over het wetsvoorstel inzake gemeentelijke herindeling in het samenwerkingsgebied
's-Hertogenbosch beginnen met de eerste termijn van het structuurschema Groene
ruimte en na die eerste termijn de beide wetsvoorstellen die ook op de agenda
staan, behandelen en afhandelen.
 
 Met het oog op de hoofdelijke stemming vraag ik de leden, of een ieder
de presentielijst heeft getekend. Naar mij blijkt, is dit het geval.
 
 Dan geef ik nu gelegenheid tot het afleggen van stemverklaringen.
 
 
 
 
 
 De heer Postma (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Namens die leden van de Eerste Kamer die zich
erover verheugen lid te zijn van 's lands grootste oppositiepartij, wil ik
de volgende stemverklaring afleggen.
 
 In de eerste plaats is het zo dat wij tot de conclusie gekomen zijn, dat
het debat dat vandaag gevoerd wordt, volstrekt overbodig is, want wij hebben
niets nieuws gehoord. Daarom had de tweede termijn ook wel gehouden kunnen
worden op 30 mei jongstleden. De gevraagde notitie van de zijde van het kabinet
is niet verschenen. De CDA-fractie is van mening dat kranteberichten geen
volwaardig substituut kunnen zijn voor een notitie die van de zijde van het
kabinet komt.
 
 In de tweede plaats hebben wij moeten constateren dat gehandeld wordt
in strijd met de geest van de Wet ARHI, dat wil zeggen: in strijd met de Wet
ARHI zelf, want tussen geest en letter van de wet bestaat geen verschil.
 
 In de derde plaats zijn de criteria geschonden die in 1987 in gemeen overleg
tussen regering en Staten-Generaal overeengekomen zijn. Wat er gebeurd is,
is dat tijdens de rit eenzijdig de spelregels zijn veranderd. Terwijl de voetbalwedstrijd
bezig was, heeft één partij, voordat het fluitsignaal geklonken
had, de spelregels ten eigen voordeel gewijzigd. Wij constateren dat een belangrijk
beginsel in het openbaar bestuur is geschonden, namelijk het evenredigheidsbeginsel.
Door de volledige opheffing van de gemeente Rosmalen wordt een ingreep gepleegd
die, gezien het belang van 's-Hertogenbosch, niet noodzakelijk was. Men had
kunnen volstaan met het toevoegen van een gedeelte van Rosmalen aan de gemeente
's-Hertogenbosch.
 
 Ten aanzien van de gemeente Berlicum en de voorgestelde opheffing daarvan,
eveneens in strijd met de criteria uit 1987, hebben wij geen argumenten kunnen
vinden op basis waarvan de standpunten van de regering ons overtuigen.
 
 Samengevat: bij dit herindelingsvoorstel is omgegaan met de mede-overheden,
de lagere overheden, op een wijze die wij van de kant van de centrale wetgever
niet verwachten. Met de mede-overheden dient op een andere manier te worden
omgegaan.
 
 Is nu dit wetsvoorstel een precedent? Het kabinet zegt: wij zullen ons
er niet op beroepen. Dat is ook niet nodig, mijnheer de voorzitter, omdat
het duidelijk is dat het nieuwe bestuurlijke herindelingsbeleid deze grootschalige
herindelingen mogelijk zal maken. Met andere woorden, de toezegging is een
loze toezegging.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik ken uw grote kennis van het staatsrecht. Ik vraag u om ook uw grote
kennis van de stemverklaring tot uiting te brengen.
 
 
 
 
 
 De heer Postma (CDA):
 
 Ik ben blij dat u mij interrumpeert. U voelde uitstekend aan dat ik eigenlijk
bezig was, te komen tot mijn apotheose, namelijk het stemgedrag
van de CDA-fractie. Eén lid van de fractie zal niet aan de stemming
deelnemen, omdat er een pair-afspraak is gemaakt met een afwezig lid van de
fractie van D66. De CDA-fractie uit de Eerste Kamer is niet in staat om haar
stem aan dit wetsvoorstel te geven.
 
 
 
 
 
 De heer Talsma (VVD):
 
 Voorzitter! Ik wil deze stemverklaring namens mijn fractie beginnen met,
voor de goede orde, nog even te bevestigen wat onze fractievoorzitter eerder
al heeft gezegd, namelijk dat wij met voldoening kennis hebben genomen van
de verklaring van de staatssecretaris dat het aannemen van het wetsvoorstel
geen precedentwerking zal hebben en ook niet gebruikt zal worden om nieuw
beleid te forceren. Daar nemen wij met erkentelijkheid nota van.
 
 Voorzitter! Een aantal leden van mijn fractie heeft de belangen van Den
Bosch en ook van Rosmalen in de afweging betrokken. Zij hechten daarnaast
veel gewicht aan het bestuurlijke aspect, te weten dat deze aangelegenheid
al vele jaren loopt, dat er veel voorbereidende maatregelen zijn getroffen
en dat dit alles vraagt om een spoedige voortgang en afhandeling. Daarnaast
nemen zij in aanmerking dat provinciale staten van Noord-Brabant met kracht
unaniem, ten dele op inhoudelijke en ten dele op praktische gronden, aandringen
op aanneming van het wetsvoorstel, terwijl ook de VVD-leden van die staten
zulks nog eens in een afzonderlijke brief aan ons hebben verzocht. Dit alles
afwegende komt dit deel van mijn fractie tot de conclusie dat het voor dit
wetsvoorstel zal stemmen.
 
 Een ander deel van mijn fractie, die argumenten op zichzelf ook erkennende
en meewegende, tilt toch zwaarder aan de door mij in eerste en tweede termijn
al genoemde procedurele bezwaren, aan de inhoudelijke gebreken van het plan
en ook aan het onrechtvaardige lot van Rosmalen en Berlicum. Bovendien nemen
deze leden van mijn fractie in aanmerking dat de minister-president een notitie
over het beleid inzake bestuurlijke herinrichting en gemeentelijke herindeling
binnen korte tijd aan de Tweede Kamer zal toezenden, waarover dan bespreking
en besluitvorming zal plaatsvinden. Deze leden achten het gewenst die besluitvorming
af te wachten alvorens over het onderhavige wetsvoorstel te beslissen. Nu
de regering hiertoe niet bereid is, zullen deze leden hun stem aan het wetsvoorstel
onthouden.
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de stemming over het wetsvoorstel.
 
 
 
 
 
 Vóór stemmen de leden: Gelderblom-Lankhout, Ginjaar, Glastra
van Loon, Van Graafeiland, Grewel, De Haze Winkelman, Heijmans, Hessing, Van
Heukelum, Hilarides, Jaarsma, De Jager, Jurgens, Ketting, Korthals Altes,
Lodewijks, Loudon, Luijten, Lycklama à Nijeholt, Pit, Le Poole, Rensema,
Schuyer, Tuinstra, Varekamp, Ter Veld, Verbeek, Vrisekoop, Van de Zandschulp,
Zijlstra, De Beer, J.Th.J. van den Berg, Cohen, Dees, Van Eekelen en de voorzitter.
 
 
 
 
 
 Tegen stemmen de leden: Van Gennip, Glasz, Grol-Overling, Heijne Makkreel,
Hendriks, Hirsch Ballin, Hofstede, Holdijk, J. van Leeuwen, L.M. van Leeuwen,
Linthorst, Michiels van Kessenich-Hoogendam, Pitstra, Postma, Rongen, Roscam
Abbing-Bos, Schoondergang-Horikx, Schuurman, Steenkamp, Stevens, Talsma, Veling,
Werner, De Wit, Zwerver, Baarda, Batenburg, G. van den Berg, Bierman, De Boer,
Boorsma, Braks, Van Dijk en Eversdijk.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik constateer, dat het wetsvoorstel met 36 tegen 34 stemmen is aangenomen.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19941995-38-1439-1450.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl