Afscheid van voorzitter Tjeenk Willink
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 812-821

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-03-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 20, pagina 812-821

04-03-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Lijsten van besluiten en ingekomen stukken (dinsdag 4 maart 1997)Pagina 821-822
Afscheid van voorzitter Tjeenk WillinkPagina 812-821
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting (matiging huurstijging) (24874)Pagina 781-781
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1997 (25000 XV)Pagina 781-812
Presentie en opening (dinsdag 4 maart 1997)Pagina 781-781

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 56 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het afscheid van de voorzitter.De voorzitter:Onze griffier heeft mij verzocht het woord te mogen voeren. Ik stel de
Kamer voor, hem daartoe in de gelegenheid te stellen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Op zijn verzoek geef ik eerst het woord aan de eerste ondervoorzitter,
de heer Heijne Makkreel.De heer Heijne Makkreel (VVD):Mijnheer de voorzitter! Het gebeurt al niet iedere dag dat een voorzitter
van deze Kamer afscheid neemt, en nog temeer beleven wij vandaag een zeldzaam
gebeuren omdat dit afscheid niet samenvalt met het afscheid van een aantal
leden die aan het eind van een zittingsperiode de Kamer gaan verlaten, zoals
tot dusverre voorzover ik heb kunnen nagaan meestal het geval was. Ik heb
in het nog niet zo heel verre verleden slechts één andere uitzondering
kunnen vinden, namelijk de vervanging van voorzitter De Niet door voorzitter
Thurlings in september 1973 die ook niet samenviel met een verkiezing van
een nieuwe Kamer. Maar de situatie was toen anders dan thans omdat destijds
de voorzitter op iedere Prinsjesdag voor één zittingsjaar werd
benoemd, en deze wisseling een gevolg was van gewijzigde politieke verhoudingen
in de Tweede Kamer die enige tijd daarvoor hadden geleid tot
het voorzitterschap van de heer Vondeling aldaar.Als voorzitter die eigener beweging in de loop van de rit opstapt, bent
u dus volstrekt uniek. Dat u daarvoor een heel goede reden hebt is ons allen
bekend. Dat de hartelijke gelukwensen van de Kamer met de benoeming die deze
reden vormt u toekomen is reeds eerder hier tot uitdrukking gebracht en is
niet meer het onderwerp van vandaag. Dat is het feit dat de Kamer u ondanks
het besef dat deze gelukwensen terecht waren, bepaald niet met blijdschap
ziet vertrekken.U was de 26ste voorzitter van deze Kamer. Wie dat in twijfel mocht trekken
kan het in de gang bij de commissiekamers, waar de portretten van al uw voorgangers
hangen, natellen. Als men dat vandaag doet, dient men er overigens rekening
mee te houden, dat het portret van de graaf van Bylandt tijdelijk in de kast
ligt, omdat er nog een haakje bij gemaakt moet worden. Wat velen, naar onlangs
weer is gebleken, wat minder helder voor de geest staat is dat u pas de tweede
voorzitter was die door de Kamer zelf, zonder inmenging van buiten is gekozen.
Het is immers pas de Grondwet van 1983 geweest die dat heeft ingevoerd: verkiezing
van hun voorzitter door beide Kamers zelf voor de gehele periode tussen twee
verkiezingen. Voordien was er de benoeming door de Kroon, telkens voor de
in het algemeen één jaar durende zitting, zij het dan dat de
Tweede Kamer bevoegd was om voor de benoeming van haar eigen voorzitter een
formele voordracht te doen die dan uiteraard werd gevolgd. Wellicht is het
mede door die betrekkelijke nieuwheid van de voorzittersverkiezing dat zowel
uw optreden als uw aftreden heeft geleid tot precisering van het terzake van
die verkiezing geldende recht. Ter gelegenheid van de procedure die tot uw
eerste verkiezing tot voorzitter heeft geleid, is helder geworden dat de voorzitter
inderdaad door de Kamer wordt gekozen, niet door één fractie.
Bij diezelfde gelegenheid is ook duidelijk geworden dat veronachtzaming van
die regel kan leiden tot beschadiging van een persoon die dat niet verdiend
heeft. Zes jaar later, nog vorige week, hebben wij wederom een discussie over
die procedure beleefd die overigens naar mijn opinie – ik spreek nu
even strikt persoonlijk – aan het bestaande niets essentieels heeft
toegevoegd.Wat is nu de balans van zes jaar voorzitterschap? Ik noem enkele markante
gebeurtenissen uit deze periode. Daarbij denk ik allereerst aan de complete
vernieuwing van de ambtelijke top van het apparaat van deze Kamer: griffier,
beide plaatsvervangende griffiers en het hoofd van de griffie in zeer kort
tijdsbestek allen door nieuwe functionarissen vervangen. De daaraan verbonden
sollicitatieprocedures hebben nogal wat van uw aandacht gevraagd. Een tweede
markant gebeuren, van geheel andere aard maar even ingrijpend, was de renovatie
van deze zaal, waardoor wij meer dan een jaar in de Ridderzaal hebben moeten
vergaderen. Het resultaat is overigens voor de meesten van ons een bron van
vreugde. Ik denk voorts aan de reorganisatie van ons ambtelijke apparaat die
in deze periode is afgerond, en aan een gebeurtenis die zich nog niet heeft
voorgedaan maar waarvan de invloed zich in het werk van de huishoudelijke
commissie reeds doet gelden, namelijk het al dan niet vernieuwen van het contract
met de SDU voor de verzorging van de overheidspublicaties, in het bijzonder
de Kamerstukken. Dit is een aangelegenheid waarvan het belang niet mag worden
onderschat en waarbij de neuzen van beide Kamers helaas niet geheel dezelfde
kant op wijzen. Ik ga daar nu niet verder op in. Ook ga ik niet in op de vraag
of de positie van de Kamer in het politieke krachtenveld in deze periode is
gewijzigd. Een adequate beschouwing daarover gaat het bestek van deze toespraak
ver te buiten.Tot zover noemde ik enkele aangelegenheden die zich tijdens uw voorzitterschap
hebben afgespeeld, waarbij u betrokken bent geweest en die het nodige van
uw aandacht hebben gevraagd. Echter, zij zijn nog niet een maat voor de wijze
waarop u het voorzitterschap hebt vervuld. Om daarover iets te zeggen, wil
ik aanknopen bij het criterium waaraan onze oud-collega Bertus de Rijk destijds
op de hem eigen wijze voorzitter Thurlings bij diens afscheid heeft afgemeten.
Het is een criterium dat overigens van Thurlings zelf afkomstig was. Die had
ooit gezegd: een voorzitter moet zijn als knoflook; met mate genoten is het
aangenaam maar de aanwezigheid moet niet te zeer merkbaar zijn. Voorzitter!
Hoe scoort ú aan de hand van de knoflooktest?Wat de negatieve kant betreft, het niet te zeer merkbaar zijn, was er
in het bijzonder voor mij en mijn fractiegenoten bij uw optreden als opvolger
van de steeds ruimhartig leidinggevende voorzitter Steenkamp, natuurlijk aanleiding
tot waakzaamheid. Liberalen plegen immers aan socialisten een overmaat van
regelzucht toe te schrijven. Wel, ik moet toegeven dat wij dienaangaande wel
eens een discussie hebben gehad – ik denk aan het fixeren van de voorheen
vrije sprekersvolgorde bij de behandeling van begrotingshoofdstukken –
maar het feit dat ik diep heb moeten nadenken om dit voorbeeld boven water
te krijgen, betekent dat het wel meevalt. De aimabele manier waarop u de vergaderingen
placht voor te zitten, is boven iedere lof verheven. Als de voorzitter interrumperende
leden terechtwees, betekende dit dat het inderdaad de spuigaten uitliep.Aan de positieve kant moet onder meer worden genoteerd – ik beperk
mij nu tot één element – dat u erin bent geslaagd om met
uw collega aan de overzijde en met het kabinet hanteerbare werkafspraken te
maken, in het bijzonder waar het betreft de aanlevering van de nog vóór
de jaarwisseling af te werken voorstellen, zodat deze Kamer de laatste jaren
steeds in de gelegenheid is geweest om daaraan althans minimale aandacht te
schenken. Er begint zich langzamerhand in onze Kamer een aanzienlijke groep
leden te vormen die zich van deze zegening waarschijnlijk niet zo goed bewust
is, omdat ze de vroeger voorkomende hectische laatste weken van december,
met vaak nog een lange vergadering tussen Kerstmis en Nieuwjaar in, niet meer
heeft meegemaakt. Daarom vind ik dat deze verworvenheid heel uitdrukkelijk
moet worden genoemd.Eén ding wil ik met betrekking tot uw vervulling van het voorzitterschap
nog expliciet noemen. Dat is de grote mate van persoonlijke betrokkenheid
bij het wel en wee dergenen met wie u in contact kwam, en de onnavolgbare
wijze waarop u aan die betrokkenheid verbaal uitdrukking wist te geven.Dit alles bijeengenomen maakt dat de Kamer dan ook goede redenen heeft
om, zoals ik bij de aanvang van mijn toespraak al zei, u niet met blijdschap
te zien vertrekken. De Kamer is u dankbaar voor de wijze waarop u in de afgelopen
zes jaren aan haar werkzaamheden leiding hebt gegeven en zij wenst u alle
goeds toe bij het tegemoettreden van de uitdaging die u hierna wacht.Ik maak van deze gelegenheid gebruik – of, zo u wilt, misbruik –
voor een kort persoonlijk woord. Beste Herman! De relaties tussen voorzitter
en beide ondervoorzitters zijn nauwer, veel nauwer dan die binnen een willekeurig
gekozen groep van drie leden van deze Kamer. Nauwe relaties zijn echter nog
niet per definitie goede relaties. Daarom stel ik vast dat, zoals dat trouwens
ook met je voorganger Piet Steenkamp het geval is geweest, in de loop van
je voorzitterschap tussen ons een zeer goede en hartelijke, persoonlijke verstandhouding
is ontstaan die ik op zeer hoge prijs stel en die naar ik hoop en vertrouw
ook, zij het op afstand, zal blijven bestaan. Ik wil dat ook hier in het openbaar
graag gezegd hebben.Mijnheer de voorzitter! Bij een afscheid hoort een geschenk. Bij het geschenk
dat u is toegedacht, past een korte toelichting. Er bestond namelijk een zekere
traditie betreffende het aan een voorzitter van de Kamer mee te geven afscheidsgeschenk.
Dat was een paradoxaal ding, namelijk een zilveren gouden koetsje, een herinnering
aan het ceremoniële hoogtepunt van het parlementaire jaar.Bij deze gelegenheid hebben wij, op volstrekt ondemocratische wijze overigens,
besloten die traditie te doorbreken. Dat brengt de noodzaak met zich –
en dat zal ook bij volgende gelegenheden het geval zijn – om echt over
het geschenk na te denken. Dat nadenken heeft deze keer tot resultaat gehad
dat wat de Kamer u gaat meegeven, evenzeer als het traditionele cadeau, een
herinnering is aan het parlementaire leven, maar nu meer in het bijzonder
dat van deze Kamer. Het is een pastelschilderij van de beeldend kunstenaar
Onno Boerwinkel, die wij het afgelopen jaar regelmatig in onze zaal bezig
hebben gezien en van wie momenteel een reeks tekeningen van leden der Kamer
in de wandelgang is te bezichtigen. Hierbij gaat het niet om een portret,
maar om een uitbeelding van het handen schudden voor het begin van onze openbare
vergaderingen, karakteristiek voor deze Kamer. Wij allen, leden van de Kamer,
hopen dat dit geschenk steeds wanneer uw oog daarop valt, een aangename herinnering
teweeg zal brengen. Ik nodig u nu dan ook graag uit om dit pastelschilderij
in ontvangst te nemen.(Applaus)De voorzitter:Op zijn verzoek geef ik nu het woord aan de griffier van de Kamer, de
heer Baljé.De heer Baljé:Voorzitter! Bij gelegenheid van uw eerste aantreden als voorzitter van
de Eerste Kamer werd van vele zijden vastgesteld dat u naar die positie een
grote reputatie en een schat aan ervaring en kennis van overheidsorganisaties
meebracht. Wie uw curriculum vitae uit die tijd openslaat, ziet de juistheid
van die observaties in. Het is er niet minder op geworden.Nog belangrijker was dat u uw kritische opvatting aan een waarderende
houding van die organisaties paarde, ook voor ambtelijke organisaties daarbinnen.
In woord en geschrift hebt u daar telkenmale van doen blijken, alsook van
de wijze waarop theorie en praktijk duchtig uiteen konden lopen.Een aspect daarvan voor u wordt gevormd door het belang en het wezen van
overheidscommunicatie. In een zogeheten Machiavelli-lezing met als titel "Overheidscommunicatie,
element of instrument" wijdde u daar op 20 november 1995 nog een hele beschouwing
aan. U stelde daarin: het is de overheid die – juist in een pluriforme
maatschappij met uiteenlopende belangen – de taak heeft gestalte te
geven aan hetgeen gemeenschappelijk is, particuliere belangen te overstijgen.
U keerde zich daarbij tegen versnippering van overheidscommunicatie, tegen
het denkbeeld dat de overheid een bedrijf is en de burger haar klant. Daarin
ligt tevens een uitgangspunt begrepen hoe u tegen de organisatie van de Eerste
Kamer aankijkt.Verdere uitgangspunten formuleerde u in vijf paradoxen – u bent
dol op het formuleren in paradoxen – in het Parool van 23 maart 1993
over besturen. Twee daarvan slaan op de organisatie. U noemde: de eigen organisatie
goed kennen, toegankelijk zijn, maar niet de verantwoordelijkheid overnemen
van gemeentesecretaris of diensthoofden; loyaal zijn aan ambtelijk medewerkers
bij kritiek van buiten, maar ook in staat tot duidelijk en hard ingrijpen
bij ambtelijk disfunctioneren.De ambtelijke organisatie van de Eerste Kamer kon zo weten waar zij met
u aan toe was en welke kant u uit zou willen. Ook over doel, aard, functie,
plaats en karakteristiek van de Eerste Kamer bleef u met regelmaat spreken
en schrijven. Steeds werd het beeld wat verder aangescherpt en uitgewerkt.
Dat was tevens nuttig voor de ambtelijke organisatie van de Eerste Kamer,
die zich met veel veranderingen omgeven zag.Zelf had u zich van nabij een oordeel kunnen vormen over onze organisatie,
doordat u in 1987 lid van de huishoudelijke commissie was geworden. Daarnaast
hanteert u een aantal werkmethoden die een plezierig houvast bieden. U heeft
de gewoonte bij de signalering van een probleem de vraag op te werpen om welk
probleem het eigenlijk gaat, wie dat probleem heeft en waarom. Het gevolg
daarvan is dat menig probleem op die wijze een schijnbaar probleem blijkt
en dus lekker wegwerkt, in meerdere opzichten.Voorts spoorde u uw ambtelijk medewerkers aan, toch vooral de hoofdlijnen
aan te houden. Na enige tijd gingen wij beseffen wat u bedoelde: na mij uitvoerig
over de details mededeling te hebben gedaan en, als de aanleiding daartoe
is, zelfs in geuren en kleuren. Toen wij dat begrepen hadden, hebben wij aan
die eigenschap veel genoegen beleefd. En wij hadden het kunnen weten, want
de Leeuwarder Courant kopte op 12 juni 1991 "Tjeenk Willink liefhebber van
details" en noteerde iets verderop "Tjeenk Willink zal zich naar zijn aard
met vrijwel alles wat in de Eerste Kamer gebeurt, willen bemoeien". Het staat
mij niet vrij om te beoordelen of dit in de gehele breedte van het citaat
waar is, maar wij hebben mogen vaststellen dat u een zekere wens koestert
tot en genoegen eraan beleeft om zaken te regelen.Toch kon u in 1991 niet gelijk voortvarend van start gaan. Ongelukkigerwijze
werd mijn ambtsvoorganger ernstig ziek, hetgeen niet meer tot echt herstel
mocht leiden. Ook verder traden wisselingen in het personeelsbestand
op. Dat had tot gevolg dat u verregaand tijd moest besteden aan de dagelijkse
gang van zaken. In uw nieuwjaarsrede tot het personeel op 3 januari 1995 sprak
u uw vreugde erover uit dat er perspectief leek te zijn voor een nieuwe inzet
door het personeel. Dat gold in het bijzonder voor dames van de huishoudelijke
dienst, maar ook voor beambten, die met Marcus Paulusma de vijfhoek in de
Kamer zouden gaan vormen. U heette toen plaatsvervangend griffier Bas Nieuwenhuizen
welkom, die vooraf was gegaan door een nieuw hoofd griffie, Koen Baart, een
nieuwe plaatsvervangend griffier, Marianne Hordijk, en een nieuwe griffier;
in die volgorde. De heer Heijne Makkreel memoreerde dat zojuist ook.Het zou even wennen worden. Wij waren immers uit verschillende culturen
en stamverbanden afkomstig. Echt Eerste Kamer, vanuit de Tweede Kamer en van
buitenaf. U constateerde echter met instemming dat veel personeelsactiviteiten
in gang waren gezet die de onderlinge communicatie bevorderden, zoals personeelsbijeenkomsten,
uitstapjes, gezelligheid en een bescheiden blaadje, de Kamerstem.Gebleken was dat bij het gehele personeel aan verbeterde communicatie
grote behoefte bestond. U moedigde die ontwikkeling aan en zag het gevoel
voor medeverantwoordelijkheid groeien. U liet u vaak even zien voor een praatje
en een glaasje. U trok op die wijze de consequenties uit uw eerdere aansporing
om in de eigen organisatie toegankelijk te zijn.U gaf er ook blijk van, zeer mee te leven met ieder personeelslid. Gisteren
toonde u dat wederom, toen u tijdens een door u aan het personeel met partners
aangeboden lunch ieder personeelslid met een klein karakteristiekje de revue
liet passeren. Nadat de gelederen weer aangevuld en versterkt waren, werd
in de huishoudelijke commissie de balans opgemaakt. Zorg was er of de organisatie
door haar interne versnippering en toenemende vergrijzing opgewassen zou zijn
tegen op de Kamer afkomende wensen van buitenaf en van binnenuit, de druk
van nieuwe technologieën in de vorm van digitalisering en maatschappelijke
veranderingen. Het was mijns inziens een sterktebod, dat het initiatief genomen
werd, de organisatie te laten doorlichten op aspecten van personeelsbeleid,
onderlinge samenhang en structuur. De daaruit resulterende rapporten Koole
en Van Gestel hebben intussen geleid tot een indrukwekkend samenstel van beleidsvoornemens
van de huishoudelijke commissie die nu voorliggen bij onze nieuwbakken ondernemingsraad
en de bijzondere commissie. Te vermelden valt dat bij de voorstellen ter verbetering
de trap uitdrukkelijk van bovenaf is schoongeveegd om een grotere transparantie
te bereiken. Mogelijkheden zijn en worden geopend voor personeelsleden voor
bij-, her- en omscholing, voor detachering om nieuwe ervaring op te doen –
eens even buiten te spelen – en om door ontschotting een strakkere organisatie
te krijgen, waar de vraag en het antwoord in de besluitvorming sneller hun
beslag krijgen. Het is misschien juist zeer veelzeggend, voorzitter, dat u
zich in de huishoudelijke commissie bereid toonde, in dat verband tot een
vergaand delegatiebesluit te komen. Wij allen beseffen dat deze voortgang
u genoegen doet en dat het u ook spijt, niet direct aanwezig te kunnen zijn
bij de omslag in cultuur in de organisatie die in de komende twee jaren bereikt
moet zijn.Nu ik zojuist over de inzet van de huishoudelijke commissie sprak, past
het, met uw verlof, voorzitter, namens het personeel een klein terzijde te
maken. Immers uw vertrek nu, betekent ook volgens het Reglement van orde dat
de ondervoorzitters met u terugtreden. Het personeel is beide ondervoorzitters
dankbaar voor de inspanningen voor hem gedaan. Dat geldt in het bijzonder
de heer Heijne Makkreel en dat accent zal de heer Postma niet euvel duiden.
Immers, door de grote kennis van spelregels en ervaring met PC's sprong de
heer Heijne Makkreel de ambtelijke staf nogal eens bij met voorstellen. Zo
zullen wij zijn hulp bij de berekening en inrichting van spreektijden bij
begrotingsdebatten dankbaar blijven hanteren. Het is maar een voorbeeld en
in de tekst van de korte aantekeningen opgenomen als "de spreektijdverdeling
volgens het systeem Heijne Makkreel".U, voorzitter, bereikte ook veel ten aanzien van inrichting en gebruik
van het gebouw van de Kamer. Het is in uw onmiddellijke omgeving bekend, dat
het uw wens was om tot een meerjarenplan te komen en niet om te hooi en te
gras bezig te zijn. Zoiets karakteriseert u ook. Nu ziet het er inderdaad
naar uit, dat uw wens in de vorm van een vijfjarenovereenkomst gestalte kan
krijgen. Intussen heeft de renovatie en restauratie van deze vergaderzaal
plaatsgevonden. De arbeidsomstandigheden, akoestiek, belichting en klimatologie
waren van twijfelachtige kwaliteit, geïllustreerd door het feit dat op
een dinsdag op het rostrum de aard en de kwaliteit van de soep van de dag
viel voor te genieten.Bij de uitvoering van de werkzaamheden was de huishoudelijke commissie
bereid, als bouwcommissie op te treden. Dat zorgde voor korte lijnen en goed
beraad. Zo werden de aan te brengen tapijten uitvoerig naar kleur, motief
en combinaties beoordeeld, werd de vernieuwde verlichting in de zeer late
uurtjes op sterkte en spreiding beproefd. Allen konden daarbij van uw goede
smaak, culturele kennis en historische belangstelling profiteren. Intussen
ging de Kamer in ballingschap in de Ridderzaal, althans zo leek dat voor sommige
leden te voelen. Soms laat met sjaal en jas om, vanwege de kou in de winter,
en niet al te gemakkelijk zittend. Spontane sponsors van andere zalen en voor
ander zitmateriaal werden echter vriendelijk bedankt. Het personeel, met name
de huismeester, de Kamerbewaarder, bodes en beveiliging sloegen zich voortvarend
door de problemen van de bilocatie heen. Op welke wijze uw eigen kamer deels
aan ander meubilair kwam, zal ik niet verhalen. Laat mij slechts vermelden
dat protesten zijn uitgebleven. Hij is er wel van opgeknapt.Ook buiten de dagen waarop de Kamer in vergadering bijeen was, was u een
zeer aanwezige voorzitter. U woonde bij wijze van spreken op fietsafstand
en u vond het prettig, of maakte die indruk, dat u vaak letterlijk op die
wijze kon komen aanwaaien. Die veelvuldige aanwezigheid met uw oog voor detail
en kritisch vermogen, leverde af en toe nog eens een aardig tafereeltje op
in het huishoudelijk reilen en zeilen in het gebouw. U werkte evenwel graag
vanaf de Kamer aan toespraken, interviews en artikelen. Daarbij heeft u de
gewoonte om zeer langdurig en precies aan teksten te vijlen of gesprekken
goed tot zijn recht te laten komen. Na het ebben van spanningen
bij secretaresses, met in het brandpunt mevrouw Beltman, chauffeurs, met name
de heer Meinders die u met grote handigheid op tijd wist af en aan te leveren,
en de eventuele vertalers, gaf u niet zelden van uw waardering voor de geleverde
dienstverlening blijk. U nodigde vandaag de vertalers uit, duidelijk als teken
van erkentelijkheid.Erkentelijk was u ook voor de correcte vrouwelijke stemmen van de Kamer
naar buiten toe; uw secretaresse en de telefoniste mevrouw Fromberg, terecht
ziet u hen als gesproken visitekaartjes. Tegenwoordig is er zelfs een koele
vrouwelijke stem in de dienstauto die u vanuit een vernuftig apparaat laat
weten, hoe de heer Meinders of de heer Thoelen u over het wegenstelsel moeten
rijden.De techniek rukt op en u hebt grote interesse getoond in de voortgaande
digitalisering in de Kamer, bedoeld voor leden en personeel en vooral gegroepeerd
rondom de afdeling centraal informatiepunt, het centrum van de zeer aansprekende
informatiebron in de Kamer.Bij deze en dergelijke ondernemingen bond u ons op het hart ook op dit
terrein de goede samenwerking, als deel van een veel groter geheel aan nuttige
en plezierige relaties, met de Tweede Kamer te blijven zoeken. Wij zullen
die aansporing onthouden.Voorzitter! Er zou nog veel te vermelden zijn uit de rijke geschiedenis
aan meewerken die wij met u hebben mogen opbouwen. Een enkel aspect nog. U
was geen groot bewonderaar van het reiswezen, dat hier bijna per traditie
wat spottend omschreven wordt als "Holland international". Doch als u daartoe
was genodigd of genoopt, ging u met veel animo op pad, met parlementaire delegaties
of naar een voorzittersconferentie; voorzittersconferenties die in toenemende
mate het Europees integratieproces begeleiden. Leden en medewerkers hebben
u daarbij mogen meemaken en u van een andere zijde leren kennen. Met bijzonder
genoegen denk ik terug aan de reis naar Australië. U moest ten slotte
om politieke redenen terug, maar de genoeglijke excursies door Sydney en naar
de Blue Mountains hadden wij gelukkig genoten.Het was een voorrecht met u te mogen meewerken aan uw interesse voor Europa
en uw bezorgdheid voor echte democratische verhoudingen en controle in Europa,
zonder welke Europa tenslotte niet zal zijn. Uit voorbereidende werkzaamheden
ligt voldoende voor om binnenkort met voorstellen voor een meer intensieve
werkwijze van de Kamer op dat stuk te komen.Graag noem ik ook het griffieoverleg, aansluitend op het zogenaamde vijfhoekoverleg.
In toenemende mate bleek in de snelle, efficiënte en effectieve besluitvorming
hoezeer de medewerkers in de Kamer in hun werkzaamheden op elkaar afgestemd
waren geraakt. De laatste tijd kwam het nogal eens voor dat u riep: Is er
niets meer? Meestal kon u dan inderdaad niets meer vinden in het fameuze schriftje
waarin u nauwkeurig aantekening hield van de res et gestes in de Kamer, in
een nog fameuzer handschrift. Als u dan niets vond in uw stapeltje documenten
en dan uitriep: Is er werkelijk niets meer?, dan wisten de leden van het overleg
dat het tijd was voor anekdotes en confidenties. Er is daar heel wat afgelachen
vanwege de rondom de tafel aanwezige kennis, ervaring en gevoel voor humor.Alvorens tot een "ten slotte" te komen, wil ik nog graag iets zeggen over
de verfijning van de bijeenkomst van de Verenigde Vergadering op Prinsjesdag,
die u als haar voorzitter bewerkstelligde. Tegenwoordig kan eenieder daar
brandveilig aanwezig zijn, heeft u het draaiboek aangescherpt en is er een
korte historische flits die eenieder bij de bijeenkomst bepaalt. U zette zich
ook in voor een feestelijke opluistering door eigentijdse Nederlandse componisten
opdracht tot een compositie te doen geven. Al die maatregelen en de zorgvuldigheid
vergemakkelijken het uw medewerkers en met name die van de afdeling voorlichting
en externe betrekkingen om met slagvaardigheid en zekerheid de nodige bezigheden
te verrichten.Ten slotte, voorzitter, doet het ons genoegen u afscheid te zien nemen
te midden van uw familie, onder wie uw moeder, uw partner Quintus Marck, die
wij met plezier zijn gaan leren kennen, uw vrienden en uw relaties.Uw afscheid vervult ons met wat weemoed, maar wij hebben de zekerheid
dat de Raad van State een puike VP krijgt en dat wij in de Kamer er een belangstellende
buurman aan overhouden.Alvorens ik "het ga u wel" kan zeggen, komt onvermijdelijk het moment
dat ik u namens het personeel uit eigen voorraad een enkel Kamerpresentje
mag aanbieden. Allereerst het Delfts blauwe tegeltje van de Kamer. Het is
écht het laatste. U weet dat het het keurmerk van de huishoudelijke
commissie draagt. Iets minder is dat het geval met het Makkumer wandbord van
de Kamer dat u in de afgelopen tijd met elegantie en charme uw collegae in
het buitenland aanbood. U krijgt er zo heel wat wandversiering bij vandaag.
Maar dat lijkt passend voor een voorzitter die met zijn rug naar zulk een
indrukwekkende wandversiering zit. Wij spreken graag de licht aangepaste wens
uit die Koning Willem II indertijd dit schilderij deed vergezellen: opdat
wij altoos bij u zijn! Voorzitter, het ga u wel!(Applaus)De voorzitter:Het woord is thans aan de minister-president, de heer Kok.Minister Kok:Mijnheer de voorzitter! Ik stel het zeer op prijs dat ik bij deze gelegenheid
een enkel woord mag zeggen. Uw afscheid als voorzitter van de Eerste Kamer
is in meer dan een opzicht opmerkelijk. Zulk een afscheid op deze plaats betekende
in het verleden veelal het einde van een actieve loopbaan en het begin van
een periode die wat meer rust zou kunnen bieden. Vandaag is het een overstap
naar een ander ambt van grote betekenis in ons staatsbestel. Gedurende de
achter ons liggende halve eeuw kende de Raad van State vijf vice-presidenten.
Dat is geen groot aantal. Maken wij echter de vergelijking met het aantal
voorzitters van de Raad van State, dan was er bij de vice-presidenten sprake
van een zorgwekkend groot verloop.Mijnheer de voorzitter! Ik keer terug naar de Eerste Kamer en uw vertrek
hier. U heeft tijdens uw gevarieerde loopbaan steeds uw werkkring gevonden
in het openbaar bestuur met, en ook dat is opmerkelijk, een herkenbare voorkeur
voor het leven op en rondom het Binnenhof. U zult binnenkort kunnen zeggen dat u bij drie van de vier binnenhofbewoners uw werkkring
heeft of heeft gehad. Alleen de Tweede Kamer hebt u overgeslagen.De Eerste Kamer neemt vandaag afscheid van een man die zich steeds meer
dan gemiddeld placht en pleegt te verdiepen in het functioneren en de kwaliteit
van het bestuur en, meer nog, in de wisselwerking tussen politiek, bestuur,
wetenschap en maatschappij. Langs vele wegen heeft u ons door de jaren heen
doen delen in de vruchten van uw denken. Het eredoctoraat dat u vorig jaar
van de Erasmus Universiteit ontving, was, hoewel het niet aan mij is daarover
te mogen oordelen, toch zeer welverdiend. In een bondig en helder dankwoord
dat u tijdens de daaraan verbonden plechtigheid uitsprak, sprongen drie opmerkingen
naar voren. Beknopt en in mijn eigen woorden samengevat:1. De handhaving van de sociale rechtsstaat zal altijd het primaat van
de politiek moeten zijn.2. Niet wat de overheid kan, maar wat de overheid moet, dus behoort te
kunnen, dient uitgangspunt te zijn.3. De inrichting van het openbaar bestuur is nog te weinig doortrokken
van datgene wat de maatschappij van de overheid mag verwachten.Mijnheer de voorzitter! Het zijn heldere lijnen waaraan wij ons in ons
dagelijks werk bij voortduring behoren te toetsen.Als voorzitter van de Eerste Kamer had u ruim de mogelijkheid uw gedachten
goed uit te dragen. Daar maakte u ook volop gebruik van, vooraleerst in dit
prachtige huis onder het toeziend oog van Koning Willem II, maar ook daarbuiten
tijdens bijzondere gebeurtenissen. Zo sprak u ter gelegenheid van het 12,5-jarig
regeringsjubileum van Koningin Beatrix belangwekkende woorden over de levende
democratie en vroeg u met nadruk aandacht voor de zwakke plekken daarin en
de mogelijkheden en de wenselijkheid om daarin verbetering te brengen. Velen
onder ons zullen zich blijven herinneren de, zonder enige overdrijving, juweeltjes
van toespraken waarmee u tijdens de jaarlijkse nieuwjaarsreceptie in het Paleis
op de Dam Hare Majesteit de Koningin beantwoordde.Het voorzitterschap van de Eerste Kamer is een bijzondere functie. U hebt
daar zelf in de loop der tijd het nodige over gezegd. Het primaat van de Tweede
Kamer brengt met zich dat de publiciteit zich vooral richt op wat daar gebeurt.
Dat is zelfs op deze dag en op dit uur het geval. Het werk in dit huis geschiedt
meer in de luwte, alhoewel ook hier wel eens een flinke storm kon en kan opsteken.
Ik kan daar ook enigszins over meepraten. Tijdens uw voorzitterschap bent
u in staat gebleken om de Eerste Kamer ook naar buiten toe een zeer herkenbaar
gezicht te geven. Daartoe heeft niet in het minst bijgedragen het vermogen
om heldere en gedegen analyses op tafel te leggen. Daaraan hebt u ook buiten
uw taak in deze Kamer bij voortduring uitdrukking gegeven. Wie herinnert zich
niet die duidelijke, kort geformuleerde en steeds lezenswaardige jaarberichten
van de regeringscommissaris voor de Rijksdienst? In uw publicaties en voordrachten
hebt u zich doen kennen als een erudiete persoonlijkheid die het debat voert
op kracht van argumenten. Steeds weer slaagde u erin om op over het algemeen
beminnelijke wijze gevoelige zaken haarscherp op de kaart te zetten.In deze tijd van mobiliteit en flexibiliteit kunt u voor velen als een
glanzend voorbeeld dienen: wetenschap, ambtenaar, regeringscommissaris, volksvertegenwoordiger
en straks Raad van State. Het zijn geheel verschillende functies, maar wel
functies die zonder uitzondering iets te maken hebben met het reilen en zeilen
van het overheidsbestuur en de constante betrokkenheid bij verbeteringen daarin.
Nooit tevreden zijn; altijd kijken hoe het beter kan; altijd kijken waar het
onvoldoende functioneert. Eén functie heb ik in mijn korte opsomming
nog niet genoemd. Dat is een functie die geen functie is, maar die toch vermelding
verdient. Het was in het gebouw van deze Eerste Kamer dat onder uw leiding
de eerste elementen voor het huidige kabinet werden ontworpen en later opnieuw
bij elkaar werden gehaald. Ook deze ervaring zou u in uw nieuwe functie nog
wel eens van pas kunnen komen.De Raad van State is niet alleen een vrij oude instelling in ons bestel,
maar heeft er ook blijk van gegeven te beschikken over een zeker vermogen
om zich aan te passen aan nieuwe ontwikkelingen. Als vice-president zult u
wat verder weg zijn van de regelmatige aandacht van de media. Daar staat tegenover
dat u niet alleen leiding zult geven aan een ander hoog college, maar ook
aan een fors en ervaren apparaat. Het is een taak waarin veel gevraagd wordt,
en een functie waar scherp naar gekeken wordt, juist als het moeilijk is.Namens de regering wil ik u hartelijk danken voor al hetgeen u in uw hoedanigheid
van voorzitter van de Eerste Kamer hebt gedaan, en wens ik u veel geluk met
uw benoeming tot vice-president van de Raad van State. Niet minder wens ik
u succes in uw nieuwe werkzaamheden. Het verheugt mij dat ik kan mededelen
dat het Hare Majesteit de Koningin heeft behaagd om u te benoemen tot Ridder
in de Orde van Oranje Nassau. Ik vind het een eer en een genoegen om de daarbij
behorende versierselen thans aan u te mogen uitreiken.(Applaus)De voorzitter:Ik voel mij een bevoorrecht mens door zoveel hartelijkheid en waardering
bij het terugtreden uit een functie die ik bijna zes jaar met zo ongelooflijk
veel plezier heb vervuld, bij het vertrek uit de Kamer waarvoor ik mij tien
jaar geleden op aandringen van Ien Dales kandidaat stelde. Wat was namelijk
het geval? Er werd over een kandidatuur gesproken, maar ik had aarzelingen.
Ik zocht een baan en ik dacht: zo dadelijk heb ik mij kandidaat gesteld voor
de Eerste Kamer en blijkt dat niet te combineren; kun je dat de kiezers –
hoe indirect ook – eigenlijk wel aandoen? Ien, praktisch als zij was,
zei: je hebt die baan nog niet en dit is je op het lijf geschreven; doe het
nu maar, wat er dan van komt, zien wij wel.Allereerst dank ik natuurlijk de regering voor de onderscheiding die mij
zojuist ter gelegenheid van dit terugtreden is verleend; de eerste onder het
nieuwe stelsel die hier wordt uitgereikt. Ik ben de burgemeester van Den Haag –
zo luidt de regeling – sinds november drager van dezelfde onderscheiding,
erkentelijk dat hij de voordracht heeft willen doen. Dat de minister-president
naast al het werk dat het voorzitterschap van de Unie met zich meebrengt,
de onderscheiding heeft willen opspelden en vooral ook de woorden die hij
daarbij heeft gesproken en de wijze waarop hij inhoudelijk is ingegaan op
datgene wat mij zozeer fascineert, namelijk de handhaving van
de sociale rechtsstaat, beschouw ik als een blijk van waardering en vriendschap.Als ik enigszins van een afstand op de afgelopen tien jaar probeer terug
te kijken, is er echter ook verbazing. Hoe anders had het kunnen lopen? Wat
nu in alle commentaren als rechte weg wordt gezien – in ons gerenommeerde
vakblad Het Senatorium wordt het zelfs een sprookje genoemd – was in
werkelijkheid een nogal hobbelig pad met gaten op de grens van Den Haag en
de buitenwereld. Als je je thuisvoelt op de verbindingslijnen tussen overheid
en maatschappij, bureaucratie en politiek, wetenschap en praktijk is het moeilijk
een vaste plek te vinden in de toch altijd gefragmenteerde wereld van het
openbaar bestuur. Natuurlijk, het politieke lot in de democratie is per definitie
onzeker, verkiezingen zijn er niet voor niets. Natuurlijk, het bekleden van
een publieke functie is nooit een recht, kwalificatie is nodig. Natuurlijk,
het toeval speelt altijd een rol, niet alles is te voorzien, gelukkig maar.
De laatste tijd ben ik mij echter wel meer de vraag gaan stellen hoe wij collectief
omgaan met die onzekerheid, die kwalificatie en dat toeval in een stelsel
waarin de maatschappelijke verankering van politieke partijen is geërodeerd,
in een periode waarin markt en media in politiek en bestuur de maatlat vormen
en in een tijd waarin de ambtelijke rechtspositie ter discussie staat. Wie
vallen er buiten de boot?Van ten minste twee dingen ben ik de laatste tien jaar alleen maar vaster
overtuigd geraakt. De eigen kenmerken van het publieke ambt – de overheid
is geen bedrijf – en de noodzaak in de publieke dienst meer vanuit de
buitenwereld naar de Haagse binnenwereld te denken en te werken, in plaats
van omgekeerd. De burger is namelijk geen klant. Meer dan voorheen zullen
die kenmerken en die noodzaak ook in de loopbaan van publieke ambtsdragers
een rol spelen en moeten spelen.Terugkijkend op de afgelopen, vaak onzekere, tien jaar na mijn terugtreden
als regeringscommissaris, voel ik mij bevoorrecht, omdat ik juist in die jaren
buiten Den Haag zo ongelooflijk veel heb geleerd over Den Haag, door de nevenactiviteiten
waarvoor ik werd gevraagd, door de contacten met al die mensen, andere vrijwilligers
en professionals, die zich in maatschappelijke organisaties inzetten voor
de publieke zaak. Wanneer mij daarvoor waardering wordt toegekend, dank ik
dat ook aan hen. Dat evenwicht te bewaren tussen buiten en binnen lijkt mij
ook de opgave in de nieuwe functie als vice-president van de Raad van State.Het voorzitterschap van de Eerste Kamer behoort tot de aardigste functies
in ons staatsbestel, door zijn overzichtelijkheid en door zijn diversiteit.
Elke voorzitter zal aan die functie zijn eigen inkleuring geven, in eigen
huis, in de contacten met de overzijde en in het optreden naar buiten.Op deze drie fronten is er de afgelopen jaren het nodige veranderd. In
eigen huis werd – de ondervoorzitter en de griffier memoreerden het
al – de zaal gerestaureerd, de ambtelijke top vernieuwd, het Reglement
van orde gewijzigd, procedures verduidelijkt, personeelsbeleid op poten gezet,
de voorlichting verbeterd en de ondernemingsraad ingesteld. De uitvoering
van die veranderingen heeft het nodige van de medewerkers gevraagd en zal
nog het nodige vragen. Tijdens een bijeenkomst gisteren heb ik hen al toegesproken.
Ook in deze openbare vergadering wil ik hen danken voor hun inzet en voor
hun geduld met deze voorzitter. Dat geldt in het bijzonder voor de griffier.
De samenwerking tussen voorzitter en griffier is een centraal element in het
functioneren van de Kamer. Die samenwerking komt niet vanzelf tot stand. Beiden
hebben wij daarin geïnvesteerd. Gezamenlijk boekten wij resultaten. Gezamenlijk
deelden wij de belangstelling voor Europa, de publieke zaak en de cultuur.
Dank voor de kennis, waarin je me liet delen, en voor je hartelijke woorden.Door de verbeterde contacten met de Tweede Kamer werd een tijdige afhandeling
van wetsvoorstellen voor het kerstreces mogelijk. Zoals de ondervoorzitter
al heeft gezegd, een verworvenheid, geen vanzelfsprekendheid. De irritaties
over de gewenste aanwezigheid van bewindslieden op hetzelfde moment in beide
Kamers konden tot een absoluut minimum worden beperkt. Het lijken details,
voor de voortgang van ons werk hier zijn zij belangrijk.Zorgen maak ik mij echter over de behandeling van wetsvoorstellen die
wel zijn aangekondigd, en die door de regering als urgent worden opgevoerd,
maar waarvan de indiening bij de Tweede Kamer is vertraagd of de afhandeling
door die Kamer stagneert, omdat zij wordt opgeslorpt door de politieke actualiteit,
hoe begrijpelijk ook.De komende jaren zal de samenwerking tussen de Kamers nog aan betekenis
winnen. Ik denk aan de gevolgen van de digitalisering en aan de controle op
het Europees beleid. Onze gemeenschappelijke verantwoordelijkheid gaat daarin
boven de functionele verschillen. Die gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
was de pijler onder de samenwerking in de afgelopen jaren, waarvoor ik de
voorzitters, de heer Bukman en de heer Deetman, en de griffier, alle drie
aanwezig, gaarne bedank.In het optreden naar buiten speelde Europa een belangrijke rol, in notities,
speeches en conferenties. Toch lukt het nog niet helemaal om de Europese dimensie
van ons werk hecht te verankeren, een vast voornemen bij mijn aantreden. Hoe
komt dat? Ieder is toch van de noodzaak overtuigd? Enkele gedachten daarover
leg ik nog aan u voor.Gewoonlijk worden er twee redenen aangevoerd voor de geringe parlementaire
belangstelling voor Europa. De eerste is de brede overeenstemming over het
buitenlands beleid, gebaseerd op een aantal traditionele uitgangspunten, en
gericht op beïnvloeding van de internationale betrekkingen. Die uitgangspunten
zijn niet onomstreden meer. Het Europees beleid is binnenlands beleid geworden.Als tweede reden is altijd aangevoerd, de gedachte dat Europa zou uitgroeien
tot een federale staat, waarin Nederland geleidelijk zou opgaan. Wat het Nederlandse
parlement verloor, moest het Europees Parlement winnen. Die gedachte is veranderd.
Europese Unie en nationale staten, Europees Parlement en nationale parlementen
zijn complementair. En toch blijft de parlementaire aandacht voor de inrichting
van de Europese Unie voor de randvoorwaarden van een Europese democratische
rechtsorde incidenteel. Ik doel op meer dan de discussie over de economische
voor- en nadelen van de EMU of over de vraag of het exportverbod op varkens volgende week of de week daarna zal worden opgeheven.Voor de oplossing van het Europees democratisch deficit denken wij toch
altijd nog eerst aan gebreken in de controle op Europees niveau en vervolgens
aan uitbreiding van de bevoegdheden van het Europees Parlement. Tot dat deficit
behoren echter ook de gebreken in de controle door nationale parlementen.
Er zijn naar mijn mening twee andere redenen waarom wij ons parlementaire
aandeel in de inrichting van Europa verwaarlozen.De eerste reden is dat de inrichting van het staatsbestel in Nederland
vooral als een organisatorische en niet als een politiek-culturele kwestie
wordt beschouwd. Dat geldt voor de vormgeving van het binnenlands bestuur,
de staatsrechtelijke vernieuwing, de reorganisatie van de rijksdienst. De
resultaten zijn daarom beperkt.De tweede reden is dat tot onze politieke cultuur behoort dat de parlementaire
rol bij de inrichting van de Staat en de ontwikkeling van de Nederlandse rechtsorde
altijd meer legitimerend dan sturend is geweest, meer bewakend dan vernieuwend.
Ik denk aan 1848, 1917, 1948, maar ook aan de regeling van de echtscheiding,
het stakingsrecht en de euthanasie.Die afwachtende rol kan het Nederlandse parlement zich ten aanzien van
Europa niet meer permitteren. De inrichting van de Unie en de controle daarop
zijn een politieke kwestie. De paradoxale conclusie is dat Europa, in tegenstelling
tot wat misschien lang is gedacht, het Nederlandse parlement niet tot minder,
maar tot meer en vooral actievere bemoeienis dwingt: initiërend, stimulerend,
controlerend. Meer dan ooit zal het parlement zelf initiatieven moeten nemen
ten aanzien van de essentiële randvoorwaarden voor de democratische rechtsorde,
rechtsbescherming, transparantie, openheid en Europees burgerschap.Die essentiële randvoorwaarden vormen een gemeenschappelijk belang
van alle nationale parlementen. In de parlementen van de Unie bestaat een
grote meerderheid voor het realiseren van deze randvoorwaarden, bijvoorbeeld
voor een regeling van openbaarheid van bestuur. Toch is deze regeling er nog
steeds niet. Zij is niet in het belang van belangengroepen, ambtenaren en
regeringen. Zonder actieve bemoeienis van de parlementen komt zij niet tot
stand.Het parlement zou stimulerend moeten optreden ten aanzien van de verwezenlijking
op Europees niveau van de sociale grondrechten, waarin – ik citeer Joop
van den Berg – mensen in een zwakke positie de essentiële maatstaf
vormen voor de kwaliteit van de samenleving als geheel. De publiekrechtelijke
verantwoordelijkheid voor sociale grondrechten vormt immers een essentieel
kenmerk van onze sociale rechtsorde. Die publiekrechtelijke verantwoordelijkheid,
grondwettelijk verankerd, kan niet aan de markt worden overgelaten, ook niet
aan de Europese markt.Controlerend zou het Nederlandse parlement met name moeten zijn bij de
nationale invulling van de Europese kaderwetgeving. Om niet door belangengroepen
tegen elkaar uitgespeeld te worden, zouden de nationale parlementen elkaar
daarover moeten informeren. Hierin ligt naar mijn mening met name een taak
voor de Tweede Kamer, naast de dagelijkse controle op het Europese beleid
van de Nederlandse regering. Daarnaast zou de parlementaire controle zich
moeten richten op het beleid in de derde pijler, de zogenaamde Justitie- en
Binnenlandse-Zakenpijler, inclusief Schengen.Voor een effectieve handhaving van de nationale democratische rechtsorde
is Europese samenwerking steeds meer noodzakelijk. Die samenwerking en de
instrumenten die daarvoor worden ingezet, moeten zelf aan de eisen van de
democratische rechtsstaat voldoen. Die waarborg is in de derde pijler nog
onvoldoende. Overeenkomstig onze taak ligt daarin met name een rol voor de
Eerste Kamer.Een actieve opstelling nu ten aanzien van de derde pijler is ook van belang,
omdat een of andere vorm van communautarisering van die pijler op den duur
onvermijdelijk is. De informatie over de plannen ten aanzien van de JBZ-Schengen
zou daarom moeten verbeteren, min of meer conform hetgeen in de eerste pijler
gebruikelijk is geworden. Het jaarlijkse Europadebat en de bemoeienis met
JBZ-Schengen zijn de twee centrale punten van waaruit de Europese dimensie
van ons werk vorm moet krijgen. Ik zeg het de griffier na: er ligt voldoende
voor.Ter voorbereiding van dit slotwoord dat natuurlijk weer te lang dreigt
te worden, heb ik nog eens doorgelezen hetgeen de afgelopen jaren ook door
mij over de Kamer is gezegd, over de verhouding met de Tweede Kamer, over
de druk van buitenaf, over de kwaliteit van de wetgeving, over het aantal
wetsvoorstellen. Het is allemaal buitengewoon waar en natuurlijk zeer lezenswaardig!
Maar ik zeg er nu niets meer over. Het grootste plezier in het werk van deze
Kamer lag en ligt daar niet in.De aantrekkingskracht van deze Kamer zit voor mij toch vooral in de mogelijkheid
om soms wat buiten politiek gebaande paden te treden, zonder dat iedereen
op het dorpsplein, dat het Binnenhof ook is, onmiddellijk in rep en roer raakt.
De pers is in onze debatten vaak nauwelijks geïnteresseerd, want er zal
geen bloed vloeien. Die debatten gaan echter vaak wel ergens over. Bij vanzelfsprekendheden
worden vraagtekens gezet. Ik denk bijvoorbeeld aan het Europadebat of het
debat over de cultuur. Bewindslieden hebben de kans om een betoog op te zetten,
ook een betoog dat nog niet tot pasklare oplossingen leidt. Vandaar ook de
ergernis in de Kamer als zij of hun ambtenaren een enkele keer het debat verengen
tot antwoorden op concrete vragen, soms ook op vragen die niet zijn gesteld.
Dat doet afbreuk aan het eigen karakter van de Kamer. Ik gebruik doelbewust
het woord verengen en niet beperken. Want van beperking is in dergelijke gevallen
zelden sprake.Als ik iets van collega Veling heb geleerd – ik noem zijn naam als
voorbeeld – is het dat een breed betoog geen lang betoog hoeft te zijn,
zomin als het omgekeerde. Ik citeer Cramer in zijn bijdrage aan ons gedenkboek:
"De Eerste Kamer wil serieus genomen worden, overeenkomstig de Bijbelse wijsheid
dat wie zich achteraf houdt soms uitblinkt en wie zich vooruit dringt soms
achteraan komt."Naast de debatten zijn het de goede persoonlijke verhoudingen die de Kamer
aantrekkelijk maken en aan het plezier in het werk hier bijdragen. Goede persoonlijke
verhoudingen betekenen niet dat alle politieke partijen hier één
pot nat zijn. Integendeel, de politieke verschillen vormen hier een gegeven.
Leden van de Eerste Kamer hebben vaak al een politiek profiel
en zijn, in ieder geval minder dan leden van de Tweede Kamer, van hun Kamerwerk
afhankelijk. De bereidheid tot onderlinge samenwerking is relatief groot.
Dat is overigens niet alleen voor de aardigheid. Het komt ook de effectiviteit
van de Kamer ten goede. Gezamenlijk optreden over de fractiegrenzen heen is
nu eenmaal het meest effectieve wapen dat de Kamer bezit nu het recht van
amendement ontbreekt en verwerpen van een wetsvoorstel vaak onaantrekkelijk
is, niet alleen politiek, maar ook praktisch.Die goede verhoudingen heb ik proberen te koesteren, ook in het College
van senioren dat ingevolge het Reglement van orde "de voorzitter bijstaat
in het leiden van de werkzaamheden van de Kamer". De afgelopen jaren heeft
het college mij die bijstand op zeer ruimhartige en vriendschappelijke wijze
verleend. Daarvoor ben ik de leden en de oud-leden bijzonder erkentelijk.Democratie leidt niet automatisch tot de beste uitkomst, zo heeft de heer
Korthals Altes onlangs gezegd, maar het is wel de beste methode om tot een
uitkomst te geraken. Over die uitkomst, over de vraag goed of slecht, is verschil
van mening mogelijk. Daarom is de kwaliteit en vooral de voorspelbaarheid
van de procedure een belang van alle democratische partijen. Dat gemeenschappelijke
belang dient een voorzitter te bewaken ten behoeve van de regeringsmeerderheid,
maar vooral van de oppositieminderheid; ten behoeve van de grote, maar vooral
van de kleine partijen. De kleine oppositiepartijen zijn het meest afhankelijk
van de bewaking van de procedure en daarom moeten met name zij op de onpartijdigheid
van de voorzitter kunnen vertrouwen. In hen dank ik daarom de hele Kamer voor
het vertrouwen bij mijn aantreden in mij gesteld en in de afgelopen vijf en
een half jaar in zo ruime mate gegeven. Ik ben de medeleden daarvoor en ook
voor de hartelijke persoonlijke woorden de laatste weken, vandaag nog in het
Senatorium, buitengewoon dankbaar. Tegelijkertijd blijft de verbazing. Ik
heb dat wel eens het "niemand weet dat ik Repelsteeltje heet"-gevoel genoemd.Geachte medeleden! Staat u mij toe nog eenmaal namens u allen een van
onze medeleden toe te spreken: mr. ir. H. Heijne Makkreel, sinds 23 juni 1987
ondervoorzitter van de Kamer. Ik ga maar direct op de persoonlijke toer. Beste
Henk. Nu het naar alle waarschijnlijkheid de laatste keer is geweest dat je
als ondervoorzitter van de Kamer het woord hebt gevoerd, wil ik je bedanken.
Natuurlijk voor de hartelijke woorden die je tot mij hebt willen richten,
maar toch vooral voor je inzet in de afgelopen tien jaar. Je bent een uitzonderlijk
man, een alfa-man met bèta-achtergrond, of omgekeerd; jurist en ingenieur
en belangrijker, je bent in beide capaciteiten praktisch werkzaam geweest.
Je bent dus geen stapelaar, zoals dat in universitair jargon heet. Beide richtingen
zijn je op het lijf geschreven. Ze staan ook voor je grote precisie. (Ik durf
niet meer te zeggen regelzucht, want ik heb begrepen dat je dan bijna een
socialist zou zijn.) Dat is soms wel eens lastig, maar, juist in het parlement
waar de procedure zozeer telt, van grote waarde. Ik heb althans geleerd goed
naar je te luisteren omdat, bijvoorbeeld bij de wijzigingen van het Reglement
van orde of zojuist nog over de procedure voor verkiezing van de voorzitter,
wat je zegt vaak terecht is, maar ook omdat je uiteindelijk altijd met voorzitter
en ondervoorzitter in de huishoudelijke commissie één front
vormt als het toch anders wordt. Sans rancune.Je bent een langeafstandsloper, over tweeënhalve week twintig jaar
in deze Kamer. Je bent begonnen in hetzelfde bankje, naast – als ik
het goed op de foto heb gezien – Haya van Someren. Maar ook op de korte
afstand laat je je niet onbetuigd. In het eerste debat na je beëdiging
voerde je al het woord over de gemeentelijke herindeling West-Betuwe. De oorspronkelijke
woordvoerder was verhinderd. Je merkte in dat debat op dat de bijgevoegde
kaart niet helemaal klopte, maar deed de minister tegelijkertijd een technisch
praktische oplossing aan de hand. Precisie en praktische oplossingen strijden
om de voorrang. Overigens was dat debat op dinsdag 19 april 1977 ook op een
andere manier nog opmerkelijk: drie sprekers, één termijn, totale
duur 40 minuten. Kom daar vandaag nog eens om bij een herindeling. Hoeveel
zakelijker zijn we eigenlijk in het parlement geworden sinds die "vermaledijde"
jaren zeventig?Dat vervangende woordvoerderschap, direct na je aantreden, tekent ook
je loyaliteit: niet weglopen als een beroep op je wordt gedaan. Dat was ook
je houding als ondervoorzitter. Toen de voorzitter en de eerste ondervoorzitter
beiden nog ver van Den Haag woonden, was jij het die vaak de avondvergaderingen
leidde. Je genoot als ondervoorzitter van het externe optreden, de ontmoetingen
met mensen die je anders niet was tegengekomen, op plaatsen die je anders
niet had bezocht. We weten dat je het jammer vindt om het ondervoorzitterschap
te moeten opgeven. Ik heb het werkelijk bijzonder gewaardeerd dat je als laatste
daad mij zo hartelijk hebt willen toespreken. Aanvaard de dank van de Kamer
en de medewerkers voor je niet aflatende inzet. Het is een geruststellende
gedachte dat je in de Kamer blijft en dat je ruime kennis en ervaring met
dit bedrijf, dat toch ook door ongeschreven regels bij elkaar wordt gehouden,
niet verloren gaat.Namens de Kamer wil ik je graag een geschenk aanbieden, ondanks het feit
dat je in de Kamer blijft. Ik ben geheel op eigen kracht tot een geschenk
gekomen, niet wetende dat ook jij geheel op eigen kracht ook tot een vergelijkbaar
geschenk was gekomen. Dat tekent onze samenwerking van de afgelopen jaren.
Ik bied het je bij dezen graag aan.(Applaus)De voorzitter:Ik neem aan dat er geen behoefte bestaat aan een tweede termijn. De vergadering
is gesloten.Sluiting 17.05 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-812-821.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl