Behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels inzake stankemissie van veehouderijen in ontwikkelings- en verwevingsgebieden (Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden) (27835); - Regels inzake ammoniakemissie uit tot veehouderijen behorende dierenverblijven (Wet ammoniak en veehouderij) (27836)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 1707-1725

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 24, pagina 1707-1725

15-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27835Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27836Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet melding ongebruikelijke transacties en de Wet identificatie dienstverlening 1993 met het oog op het verplichtstellen van de identificatieplicht en van de meldingsplicht van ongebruikelijke transacties door handelaren in zaken van grote waarde (28018), over: - de gewijzigde motie-Voûte-Droste/Witteveen-Hevinga over versterking van het OM en het meldpunt MOT (28018, nr. 11)Pagina 1734-1734
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels inzake stankemissie van veehouderijen in ontwikkelings- en verwevingsgebieden (Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden) (27835); - Regels inzake ammoniakemissie uit tot veehouderijen behorende dierenverblijven (Wet ammoniak en veehouderij) (27836)Pagina 1707-1725
Debat over de recente ontwikkelingen in AfghanistanPagina 1745-1772
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten c.a. (Belastingplan 2002 II - Economische infrastructuur) (28034)Pagina 1733-1733
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Kieswet, houdende verlenging van de duur van de stemming tot negen uur 's avonds alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (27673), over: - de motie-Rehwinkel c.s. over de maandag of dinsdag als verkiezingsdag (27673, nr. 14)Pagina 1726-1727
Stemmingen over moties, ingediend tijdens de interpellaties over bouwfraude, te weten: - de motie-Van Gijzel/Leers over het sepot van drie strafzaken tegen bouwbedrijven (28093, nr. 1); - de motie-Van Gijzel/Leers over bescherming van klokkenluiders in de private sector (28093, nr. 2); - de gewijzigde motie-Leers/Van Gijzel over diverse onderzoeken (28093, nr. 6); - en nog twee andere moties (28093, nrs. 4 en 5)Pagina 1734-1735
Regeling van werkzaamheden (donderdag 15 november 2001)Pagina 1725-1726
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het Belastingplan 2002 (28013,28014,28015,28016,28034): - de motie-De Vries c.s. over stimulering van waterkrachtcentrales (28013,28014,28015,28016,28034, nr. 23); - de motie-Dijsselbloem c.s. over inkomensondersteuning voor chronisch zieken en gehandicapten (28013,28014,28015,28016,28034, nr. 24); - en nog drie andere moties (nr. 25, nr. 26 en nr. 30)Pagina 1733-1734
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten c.a. (Belastingplan 2002 III - Natuur, milieu en vervoer) (28014)Pagina 1730-1730
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten c.a. (Belastingplan 2002 I - Arbeidsmarkt en inkomensbeleid) (28013)Pagina 1727-1730
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten c.a. (Belastingplan 2002 IV - Herziening successie- en schenkingsrecht, BTW-maatregelen, artiesten- en sportersregeling, alsmede overige aanpassingen) (28015)Pagina 1730-1731
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels inzake stankemissie van veehouderijen in ontwikkelings- en verwevingsgebieden (Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden) (27835); - Regels inzake ammoniakemissie uit tot veehouderijen behorende dierenverblijven (Wet ammoniak en veehouderij) (27836)Pagina 1735-1745
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van enkele sociale zekerheidswetten (Belastingplan 2002 V - Sociale zekerheidswetgeving) (28016)Pagina 1731-1733
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten in verband met dividendstripping en het verlenen van optierechten aan werknemers (27896)Pagina 1701-1707
Presentie en opening (donderdag 15 november 2001)Pagina 1701-1701
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 15 november 2001)Pagina 1772-1773
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van enkele belastingwetten in verband met de vervanging van de gulden door de euro (Fiscale aanpassingswet euro) (27882); - Aanpassing van diverse wetten aan de modernisering van de rechterlijke organisatie en de instelling van een bestuur bij de gerechten (Aanpassingswet modernisering rechterlijke organisatie) (27878); - en nog drie andere wetsvoorstellen (27824, 28025 en 27910)Pagina 1701-1701
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van belastingwetten in verband met dividendstripping en het verlenen van optierechten aan werknemers (27896), over: - de motie-Hindriks/Ten Hoopen over het fiscaal behandelen van optiepakketten (27896, nr. 8)Pagina 1735-1735

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 110 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Regels
inzake stankemissie van veehouderijen in ontwikkelings- en verwevingsgebieden
(Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden)
(27835);het wetsvoorstel Regels inzake ammoniakemissie
uit tot veehouderijen behorende dierenverblijven (Wet ammoniak en veehouderij)
(27836).De voorzitter:De minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij is nog niet aanwezig,
maar aangezien ik het zonde vind om nog meer tijd te verliezen, stel ik de
Kamer voor toch te beginnen met de behandeling van beide wetsvoorstellen.
Ik constateer dat de Kamer zich met mijn voorstel kan verenigen.De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Meijer (CDA):Voorzitter. Het is jammer dat de minister van LNV er nog niet is, want
het begin van mijn inbreng heeft wel met hem te maken. Ik ga eerst iets vertellen
over het wetsvoorstel inzake stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings-
en verwevingsgebieden.Het Noord-Limburgse agrarische Peeldorp Ysselsteyn bestaat naast de dorpskern
hoofdzakelijk uit agrarische bedrijven uit de intensieve veehouderij en bedrijven
uit de melkveehouderij. Iedereen in Ysselsteyn heeft op de een of andere manier
met deze agrarische activiteiten te maken of wordt er regelmatig mee geconfronteerd.
Het ondernemerschap van de agrariërs in het dorp heeft ertoe geleid,
dat in de loop der jaren volwaardige agrarische bedrijven ontstonden hetgeen
de welvaart in het dorp, zoals in zovele dorpen in de Peel, duidelijk in positieve
zin heeft beïnvloed. Inmiddels heeft de volgende generatie het merendeel
van de bedrijven overgenomen en zoals zo vaak nemen de rustende boer en boerin
op een gegeven moment de beslissing om in de kern van het dorp te gaan wonen
in de directe omgeving van voorzieningen en gemeenschappelijke activiteiten.In Ysselsteyn was dit voor enkele jaren niet mogelijk. Er was geen bejaardenhuis
en er waren ook geen seniorenwoningen of appartementen, waarvoor deze mensen
in aanmerking konden komen. Tot op het moment dat midden in de bebouwde kom
een constructiebedrijf werd verplaatst naar een bedrijventerrein aan de rand
van het dorp. Enkele initiatiefnemers in de dorpsgemeenschap van Ysselsteyn
zagen hierin de mogelijkheid om in een grote behoefte aan seniorenappartementen
voor met name rustende agrariërs te kunnen voorzien. Men kocht de desbetreffende
grond en er werd een plan ontwikkeld om midden in de dorpskom een aantal seniorenappartementen
op te richten. Wat schetst de verbazing van met name initiatiefnemers en vele
belangstellenden maar ook van de volledige dorpsgemeenschap van Ysselsteyn?
Dat goedkeuring aan het bouwplan door de overheid werd onthouden omdat met
name de cumulatieve stankhindercirkel van een drietal agrarische bedrijven
buiten de bebouwde kom enkele meters over dit bouwplan kwam te liggen en derhalve
volgens de letter van de richtlijn de toekomstige bewoners, overwegend agrariërs
die debet zijn aan de ontwikkeling van deze bedrijven, niet blootgesteld mochten
worden aan overmatige stankhinder. Tot op de dag van vandaag is voor deze
situatie ter plaatse nog geen oplossing gevonden en vraagt eenieder in Ysselsteyn
zich vertwijfeld af waar de overheid mee bezig is en of lokaal niet zelf de
verantwoordelijkheid kan worden genomen met betrekking tot datgene wat gewenst
c.q. niet gewenst is. In casu wordt de vrijheid om zelfs binnen de bebouwde
kom te gaan wonen, afgesneden. Indien men ter plaatse gaat kijken en ruiken,
zal men tot de conclusie komen dat niet de cumulatieve stankhinder van de
agrarische bedrijven daar waar te nemen is, maar een penetrante geur van de
plaatselijke veevoederfabriek die over het gehele dorp hangt. Echter, deze
stankbron wordt niet in de berekening meegenomen omdat deze niet opgeteld
kan worden bij de stankhinder uit de agrarische bedrijven.Voorzitter. Dan voorbeeld 2. Aan de rand van de bebouwde kom van Lunteren
is een agrarisch bedrijf gevestigd met als hoofdactiviteit het houden van
fazanten. De ondernemer wil zijn bedrijf uitbreiden om een volwaardig bedrijf
in stand te houden. Er wordt contact opgenomen met de adviseur van de Rabobank
ter plaatse en deze komt tot de conclusie dat, gezien de omvang van het bedrijf
en de vooruitzichten, financiering geen probleem behoeft te zijn. De ondernemer
dient dus bij het gemeentebestuur van Ede een verzoek om bouwvergunning en
milieuvergunning in. Tot zijn verbazing krijgt deze ondernemer na verloop
van tijd te horen dat de bouwvergunning conform het geldende bestemmingsplan
ter plaatse wel verleend kan worden, maar dat de milieuvergunning
moet worden geweigerd omdat op 150 m afstand van zijn bedrijf zich een kantorencomplex
bevindt, te weten de plaatselijke Rabobank. De ondernemer heeft nooit geweten
dat naast mensen die in woningen en tuinen verblijven, ook mensen die in kantorencomplexen
verblijven, recht hebben op hinder- en stankbescherming, ook als dit de adviseur
is die het bedrijf in positieve zin heeft geadviseerd. De ondernemer gaat
in beroep bij de Raad van State, die uiteindelijk oordeelt dat ook kantoorgebouwen
een rol spelen bij de berekening van stankhinder. Hoewel doorgaans alleen
wordt gekeken naar woningen en tuinen, kwalificeerde de gemeente Ede het bankgebouw
als een stankgevoelig object dat zwaar meeweegt in de berekening van stankhinder.
De Raad van State vindt dat terecht; het bankpersoneel bevindt zich de hele
dag in het gebouw en moet dus op dezelfde manier beschermd worden als de bewoners
van een huis, ook als het de agrarische adviseur van de Rabobank betreft.Dat zijn twee willekeurige voorbeelden uit de praktijk, die aangeven hoe
ridicuul wij vanuit de centrale overheid de laatste tien à vijftien
jaar het stankhinderbeleid in de agrarische sector hebben doorgevoerd en toegepast.
Het hinderbeleid was slechts gestoeld op waarnemingen en is nooit echt goed
wetenschappelijk onderbouwd. Het huidige wetsvoorstel komt ten dele tegemoet
aan de twee genoemde praktische situaties, waarvan er honderden in den lande
kunnen worden genoemd, maar zal voor de situatie in Ysselsteyn nog steeds
geen oplossing bieden. Dat betreft met name de wijze waarop cumulatie nog
steeds in de wet is vastgelegd. Dat onderdeel van het wetsvoorstel is nog
steeds onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd en is ook onvoldoende door
praktisch onderzoek onderbouwd. Derhalve werken wij weer mee aan het creëren
van slechte regelgeving die vervolgens weer door de Raad van State onderuit
zal worden gehaald en waarvan uiteindelijk de ondernemer ter plaatse de dupe
zal worden.De minister heeft aangegeven dat de wetenschappelijke onderbouwing van
het voorliggende wetsvoorstel gehaald moet worden uit het geurbelevingsonderzoek,
maar een enquête onder een paar honderd mensen over de beleving van
stankhinder door de agrarische sector gedurende een bepaalde tijd, die bovendien
hoofdzakelijk telefonisch is uitgevoerd, kan toch niet als wetenschappelijke
onderbouwing worden aangemerkt, zeker als het cumulatie betreft?De CDA-fractie heeft dan ook op drie punten verregaande kritiek op het
onderhavige wetsvoorstel. In de eerste plaats is zij van mening dat het wetsvoorstel
niet alleen voor de reconstructieprovincies dient te gelden en bovendien alleen
nog maar voor de landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden. De stankhinderbeleving
moet in het gehele land hetzelfde worden beoordeeld en dient derhalve ook
van toepassing te zijn op de provincies die geen reconstructieprovincies zijn.In de tweede plaats: de cumulatieve berekeningsmethode is nog steeds opgesteld
vanuit een theoretische benadering. De correctiefactor is willekeurig genomen
en de afstandbepaling van bedrijven die meegeteld moeten worden, te weten
binnen een straal van 500 m, is onvoldoende onderbouwd. Het feit dat verschillende
correctiefactoren – 1,5, 2 of 2,5 –meegeteld moeten worden, afhankelijk
van het aantal bedrijven dat binnen 500 m rondom de bepalende inrichting gelegen
is, is voor de daadwerkelijke hinderbeleving beslist onrealistisch. Hoe kan
een bedrijf dat zowel links als rechts van het hindergevoelige object staat,
immers van invloed zijn op de concentratiecumulatie van stankhinder? Ik kan
mij voorstellen dat mensen gedurende meerdere dagen worden blootgesteld aan
hinder, maar het is echt onproportioneel dat een stankgehinderde links en
rechts kan optellen en gelijktijdig de concentratie kan ondervinden. De windroos
bevindt zich immers wel over 60% van de hele cirkel, maar niet op één
en hetzelfde moment; je kunt de bedrijven van links en rechts dus niet gelijktijdig
bij elkaar optellen.De heer Waalkens (PvdA):In de bijdrage van de heer Meijer blijkt dat hij ook spreekt over de stankgehinderden
die te maken hebben met de functies in het verwevingsgebied. Erkent hij dat
de afweging van de belangen in verwevingsgebieden een andere is dan in landbouwontwikkelingsgebieden?
Hij noemde de verwevingsgebieden en de landbouwontwikkelingsgebieden immers
in één adem. Op zich kan ik zijn redenering over cumulatie volgen,
maar er zou voor de landbouwontwikkelingsgebieden toch een andere positie
moeten zijn dan voor de verwevingsgebieden, omdat de belangen van de verschillende
activiteiten daar naast elkaar worden gezet.De heer Meijer (CDA):Ik hoop dat wij in dit debat op een aantal punten heel duidelijke piketpalen
kunnen neerzetten en dat wij hier, in afwijking van het huidige wetsvoorstel,
op kunnen terugkomen. Ik ben het met u eens dat er een verschil bestaat tussen
landbouwontwikkelingsgebieden en verwevingsgebieden. Als wij gezamenlijk in
ieder geval de cumulatieve effecten weg zouden kunnen nemen, zouden wij al
veel realistischer bezig zijn. Bovendien moet het mogelijk zijn om een onderscheid
te maken tussen landbouwontwikkelingsgebieden en verwevingsgebieden. Wellicht
maakt de heer Van der Vlies in zijn bijdrage ook ten aanzien van de extensiveringsgebieden
een onderscheid, want het kan niet zo zijn dat rond de bebouwde kom de toepassing
van Hendersierikproblematiek hetzelfde is als rondom de natuurterreinen. Ik
ben het daar volledig mee eens. Ik denk dat wij daarom in de loop van dit
debat op een aantal terreinen piketpalen kunnen zetten, waardoor wij wat meer
aansluiten bij de praktijk dan volgens de methode uit het wetsvoorstel.Tevens wordt geen rekening gehouden met oppervlakte-emissies en bronemissies.
Zo kunnen er natuurlijke obstakels zijn, zoals brede bosschages van enkele
tientallen meters waardoor lucht omhoog gaat en dan weer neerslaat, en de
uiteindelijke vorm van de emissiebron. Het ervaren van de emissie uit een
stal van 180 m lengte kan toch niet hetzelfde zijn als die van drie stallen
van 60 m die naast elkaar staan? Dan moet je net op 3 graden in een bepaalde
hoek staan om dat als hetzelfde te ervaren, maar normaliter is dat een hele
andere beleving. Tevens is in de cumulatieberekening geen rekening gehouden
met de afname van de individuele emissiebronnen bij toepassing
van verregaande emissiereducerende technieken. In de uiteindelijke emissie
van stank bestaat er een verschil van een factor vijf tussen emissie van stank
uit een traditionele stal van 2000 vleesvarkens, eenzelfde stal met aangezuurde
bijproducten uit de levensmiddelenindustrie, eenzelfde stal uitgevoerd met
een groenlabelstalsysteem en eenzelfde stal waarbij chemische of biologische
wassers zijn uitgevoerd. Een dergelijk verschil komt in de berekening van
de individuele en de cumulatieve stank nergens tot uitdrukking. Om die reden
wenst de CDA-fractie door middel van een amendement de huidige cumulatieve
berekeningsmethode uit het wetsvoorstel te halen en deze onderbouwd en aangepast
in het definitieve wetsvoorstel van 2003 voor het hele land van toepassing
wil verklaren.Bij de overige emissies worden in het milieubeleid normen gesteld, bijvoorbeeld
ten aanzien van geluid, stof en geur, bij het emissiepunt of op de grens van
de inrichting. In de landbouw hebben wij tot nu toe, bij gebrek aan technische
reductiemethoden, voor stank altijd de ruimtelijke scheiding als norm gehanteerd.
De vraag is, nu verregaande technieken beschikbaar zijn voor specifieke stankreductie
evenals ammoniakreducerende maatregelen die te allen tijde gepaard gaan met
stankreductie, of van de afstandscriteria niet zou moeten worden afgestapt
en de geuremissienormen bij het emissiepunt moeten worden vastgesteld of een
norm op de grens van de inrichting. Daarmee zal meer duidelijkheid in regelgeving,
uitvoering en handhaving kunnen worden geschapen, waarbij tevens verstening
van het buitengebied, hetgeen wij met ons allen willen terugdringen, kan worden
tegengegaan.In het buitengebied van Wapenveld, boven Zutphen, ligt het landgoed Beekvliet.
Dit is een prachtig landgoed dat bestaat uit een landhuis met daaromheen afwisselend
bos en natuurterreinen en een aantal pachtboerderijen. Het landgoed toont
met name de afwisseling tussen agrarische gronden, naald- en loofbossen en
natuurlijke vegetaties die tezamen voorzien in een prachtig ecologisch evenwicht.
Hierdoor wordt het kenmerkende van het landgoed optimaal zichtbaar. De mogelijkheid
om dat landgoed op een dergelijke manier in stand te houden is vooral gelegen
in de agrarische activiteiten die op de boerderijen plaatsvinden, en landgoedbeheer
met het onderhoud van natuur en bossen, waardoor tevens de exploitatie van
dit landgoed nog steeds mogelijk blijft. De landgoedeigenaar voorziet echter
voor de toekomst zeer grote problemen. Daar waar nu in samenspraak met de
agrarische ondernemers het totale landgoed zowel financieel als qua cultuur-
en natuurlandschap in stand kan blijven, zal dat niet meer mogelijk zijn indien
de ammoniakregelgeving consequent voor dit landgoed zal worden toegepast.
Immers, de agrarische bedrijven zijn genoodzaakt geweest om naast een hoofdtak
melkveehouderij ook – om het bedrijf rendabel te houden – te kiezen
voor een neventak, meestal in de vorm van vleesvarkens, fokzeugen of pluimvee.
Hierdoor was het mogelijk volwaardige agrarische bedrijven ter plaatse in
stand te houden, met inachtneming van landschappelijke waarden en de doelstellingen
die het landgoed voor ogen had: behoud van een mooi natuur- en cultuurlandschap.
De vitaliteit van de bosopstanden is de laatste jaren alleen maar verbeterd,
omdat alle betrokkenen zich gezamenlijk inzetten om het landgoed in zijn oorspronkelijke
vorm in stand te laten en de aantrekkelijkheid voor het publiek te behouden.
Agrarisch natuurbeheer door middel van randenbeheer, erfbeplantingen en perceelsafschermingen
heeft het landgoed een steeds meer aantrekkelijke vorm gegeven. Echter, het
landgoed is gelegen in de ecologische hoofdstructuur en zou uit dien hoofde
vrij moeten worden gemaakt van alle agrarische intensieve en minder intensieve
vormen van veehouderij. Dat wil zeggen dat de pachtboerderijen zouden moeten
worden uitgekocht teneinde de kwaliteit van natuur en landschap te verhogen.
Maar de kwaliteit van dit landgoed is nog nooit zo goed geweest, juist vanwege
de aanwezigheid van deze boerderijen, die het landgoed onderhouden en in stand
houden. Zelfs is met subsidie van de overheid op een van de bedrijven een
innovatieproject aangelegd waarbij varkensgier door middel van open beluchting
in mestbassins wordt gezuiverd en uit het vaste deel algen worden gekweekt.
Uiteraard heeft een dergelijke open oppervlakte van ongeveer 1 ha nogal wat
ammoniakemissie. ledere vorm van bedrijfsaanpassing of -uitbreiding ter plaatse
zou tot nu toe maar ook met het onderhavige wetsvoorstel moeten worden tegengegaan.
De vraag is echter of dat de bedoeling is van datgene wat we als samenleving
voor ogen hebben.Voorzitter. Met dit voorbeeld heb ik proberen aan te geven dat ammoniakemissies
uit veehouderijbedrijven en de directe veronderstelde schade aan natuur moeilijk
te bewijzen is. Steeds meer worden we in de praktijk achterhaald door aanwijzingen
dat ammoniak hoofdzakelijk via de bodem een vermestende werking tot gevolg
kan hebben, maar dat de verzurende werking via de lucht steeds meer vraagtekens
oproept. Het is dan ook daarom dat de CDA-fractie grote vraagtekens zet bij
de vraag welke natuur we nu daadwerkelijk willen beschermen. In onze visie
is dat de zeer kwetsbare natuur zoals deze als zodanig is omschreven. Dus
niet de in de dertiger jaren grootschalig in Nederiand aangeplante pinus sylvestris,
oftewel de grove dennen die ten behoeve van stuthout in de mijnbouw in honderdduizenden
hectares zijn aangeplant. Het is een boomsoort die hier van origine niet thuishoort
en ook nooit voor het doel waarvoor we hem nu beschermen is geplant. De bomen
zijn netjes in een rij gezet en er zijn gaasjes omheen gezet om ze te beschermen
tegen de konijnen en reeën. Er is omheen geschoffeld en er is zaad gestrooid,
maar dat verstaan wij niet onder zeer kwetsbare natuur.Hiermee kom ik dan gelijk aan de kern van het doel en de werking van het
onderhavige wetsvoorstel. Daarbij gaat het om de volgende vragen: welke schade
veroorzaakt ammoniak die vrijkomt uit de Nederlandse veehouderij en welke
typen natuur willen we tegen de schadelijke effecten daarvan beschermen? Het
wetsvoorstel maakt geen onderscheid in verschillende natuurdoeltypen. De CDA-fractie
is van mening dat heel nadrukkelijk uitsluitend "zeer kwetsbare natuur " bescherming
behoeft tegen de schadelijke effecten van de uitstoot van ammoniak. Uiteraard
kan hier niet aan de in het begin van dit jaar aangenomen motie voorbij worden gegaan, waarin de Kamer heeft aangegeven dat voor de bescherming
van deze zeer kwetsbare natuur slechts een extensiveringszone van 250 m in
aanmerking komt. Het wetsvoorstel heeft het over kwetsbare natuur, dat wil
zeggen de ecologische hoofdstructuur en een zone van 500 m daaromheen. Zowel
ten aanzien van de zonering als ten aanzien van de te beschermen doelen is
de CDA-fractie van mening dat uitsluitend zeer kwetsbare natuur deze extra
bescherming behoeft en de bedrijven die dit aangaat binnen een zone van 250
m daar omheen. Uit verschillende publicaties blijkt dat de relatieve bijdrage
van bedrijven in de zone tussen 250 m en 500 m slechts 3% á 4% bedraagt
en derhalve als te verwaarlozen kan worden beschouwd.Mevrouw Vos (GroenLinks):Het CDA wil alleen de zeer kwetsbare natuur beschermen door middel van
de zonering en vindt voor de rest het andere beleid voldoende? Ik wijs erop
dat in het Nederlandse natuur- en milieubeleid doelen zijn opgenomen met het
oog op de bescherming van de natuur. Vindt het CDA dat voor een belangrijk
deel van de natuur geen maatregelen nodig zijn?De heer Meijer (CDA):Wij hebben het nu over ammoniak. Ik vind dat de natuur moet worden beschermd
tegen de invloeden van ammoniak en dan doel ik uitsluitend op de zeer kwetsbare
natuur. Ik heb het over oligotrofe en eutrofe milieus en niet over alles wat
wij onder het begrip "natuur" wensen te scharen. Wij moeten eens met twee
benen op de grond gaan staan en kijken waar de schade van ammoniak zich voordoet.
Die schade wordt niet veroorzaakt door de verzurende werking door de lucht,
zoals wij tot nu toe steeds hebben verondersteld. De vermestende werking via
de bodem en voor een deel de verzurende werking via de bodem zijn verantwoordelijk
voor die schade. Ik praat dan over de vennen en natte vegetaties, de plaatsen
waar sprake is van eutrofiëring en niet over alles wat onder het begrip
"natuur" of "kwetsbare natuur" kan worden verstaan. Ik spreek dus alleen over
de schade van ammoniak. Voor het overige blijft alles voor mijn fractie onveranderd.
Ik wijs er echter op dat wij tot nu toe steeds verwijzen naar omschrijvingen
in plannen zonder het beestje bij naam te noemen. Ik wil nu eens van beide
ministers horen welke natuur als zeer kwetsbaar moet worden beschouwd en dan
niet met een verwijzing naar omschrijvingen elders. Ik wil het nu uit hun
mond horen. Over welke natuur spreken wij nu?Mevrouw Vos (GroenLinks):Dit laatste zou ik ook graag willen weten. Ik begrijp dat de heer Meijer
onder de kwetsbare natuur in ieder geval natuur verstaat die gevoelig is voor
verzuring, dus voor ammoniak. Hij zegt dat die natuur geen extra bescherming
behoeft. Ik vind dit een nogal vergaande uitspraak van de CDA-fractie. Volgens
mij is dit in strijd met hetgeen in andere plannen en beleidsplannen, zoals
het NMP-4, op dit punt is afgesproken.De heer Meijer (CDA):Ik ben ervan overtuigd dat alles wat wij hebben opgeschreven en waaraan
wij steeds weer refereren, ervoor zorgt dat wij doordraven zonder dat wij
nog langer weten waarover wij het nu eigenlijk hebben. Het wordt tijd dat
wij weer met beide benen op de grond gaan staan. Ik heb het over de verzurende
werking van ammoniak en niet over andere emissies of milieuschade via de bodem.
Wij moeten nu duidelijk aangeven wat er echt aan de hand is. Het Bosschap
heeft de afgelopen jaren geen jaarrapportage uitgebracht, omdat het geen enkel
verschil meer kan vinden in de vitaliteit van de Nederlandse bossen. Ik heb
27 jaar in dit vak gewerkt. Ik ben er langzamerhand van overtuigd dat wij
alleen te werk zijn gegaan aan de hand van omschrijvingen van de schadelijke
effecten van ammoniak als verzurende stof via de lucht. Daarom zeg ik dat
wij waakzaam moeten zijn als kwetsbare natuur in het geding is. Die moeten
wij beschermen tegen ammoniak. Er zijn natuurlijk ook andere redenen waarom
de natuur bescherming behoeft. Ook buiten de zone van 250 m kan er reden zijn
om te pleiten voor het weren van bedrijven, bijvoorbeeld uit cultuurhistorisch
oogpunt of met het oog op de landschappelijke waarde. Het CDA zal daarin zeker
meegaan. Nu is echter de vraag aan de orde welk direct effect ammoniak als
verzurende stof heeft op de zeer kwetsbare natuur.Mevrouw Vos (GroenLinks):De heer Meijer zegt hiermee dus dat de CDA-fractie al het eerdere onderzoek
van het RIVM en andere instellingen naast zich neerlegt. Hij is het daarmee
niet eens. Het deugt zijns inziens niet dat het kabinet daarop zijn beleid
baseert. Hij pleit dus voor een vergaande inperking van het ammoniakbeleid.De heer Meijer (CDA):Het is jammer dat GroenLinks alleen de rapporten leest waarin melding
wordt gemaakt van schadelijke effecten op de natuur. Mevrouw Vos zou ook eens
de rapporten moeten lezen waarin iets anders wordt beweerd, namelijk dat de
verzurende werking niet die schade aanricht. Zij zou die berichten ook eens
moeten lezen.De heer Poppe (SP):De heer Meijer draaft nu zelf ook een beetje door. Ik ben het met hem
eens dat die dennenbomen niet in Nederland thuishoren, maar nu lijkt hij te
zeggen: eigen bomen eerst. Wat is naar zijn mening zeer kwetsbare natuur?
Wij hebben in Nederland toch alleen maar cultuur, want alle natuur wordt beheerd
en natuur die je beheert, is geen echte natuur. Ik vind dat hij hierin doordraaft.
Wat is volgens hem natuur? Is de manier waarop wij varkens en pluimvee houden
in Nederland wel zo natuurlijk? Ik neem dit de boeren niet kwalijk; zij zijn
daar verschillende generaties lang toe gedwongen, maar de vraag is wel: is
dit natuur?De heer Meijer (CDA):In Nederland heeft de mens altijd ingegrepen in de natuur, dus als je
het begrip natuur omschrijft zoals u het doet, is er inderdaad geen natuur
meer in Nederland. Ik wil bewerkstelligen dat wij de waarden die naar de mening
van de samenleving bescherming behoeven om in stand te kunnen blijven, die
bescherming ook daadwerkelijk te geven. En bij de natuur die wij moeten beschermen
tegen de schadelijke invloed van ammoniak, gaat het met name om de gronden
die gevoelig zijn voor eutrofiëring. Het gaat dus niet om de houtopstanden
waarvan ik sprak, niet om de grove dennen. Wij zijn in Nederland in de bosgebieden
bezig met een omschakeling van naaldhout naar loofhout, naar houtsoorten die
in Nederland thuishoren. Het gaat dus om gronden die gevoelig zijn voor eutrofiëring,
gronden die in principe een oligotroof milieu hebben.De heer Poppe (SP):Zegt u hiermee dan niet dat wij in verband met die omschakeling juist
wel moeten uitkijken met eutrofiëring?De heer Meijer (CDA):Nee, eutrofiëring heeft niets te maken met die omschakeling. Ik doel
daarbij met name op de gronden met vennen, op gronden met natte vegetatie
en met lage vegetatie, zoals heidegrond. Dat zijn volgens mij gronden die
gevoelig zijn voor eutrofiëring, niet de gebieden met grove dennen, Douglassparren
etc.Voorzitter. Daarom dient het CDA, samen met de VVD en ondersteund door
een aantal andere fracties, een amendement in waarin deze twee voorwaarden
worden vastgelegd. Indien de ministers de Kamer ervan kunnen overtuigen dat
er voldoende geld beschikbaar is om de intensieve veehouderijbedrijven die
binnen de genoemde zones zijn gelegen, op grond van het gebiedsgerichte ammoniakbeleid
ook daadwerkelijk uit te plaatsen c.q. uit te kopen, kan er een dier-standstill
binnen deze zone van toepassing zijn. Indien voor dit doel onvoldoende geld
beschikbaar is, zullen bedrijven op slot worden gezet zonder enig toekomstperspectief
en kiest ook het CDA voor een consequente doorzetting van het emissiebeleid
en dus voor een emissieplafond voor de individuele bedrijven.Terzijde zij vermeld dat de 250-meterzone en het beschermen van zeer kwetsbare
natuur ook in het voorstel van IPO en VNG tot uitdrukking komt, met als achtergrond
optimale uitvoering van de Reconstructiewet. Immers, bij hantering van een
500-meterzone zullen er weinig of geen mogelijkheden zijn voor een afname
van het aantal intensieve veehouderijen rondom zeer kwetsbare natuur, omdat
gelijktijdige realisering van landbouwontwikkelingsgebieden waarheen deze
bedrijven moeten worden verplaatst, ruimtelijk niet mogelijk is. Tegelijkertijd
moet de vraag gesteld worden wat het resultaat van de opkoop- en sloopregeling
betekent voor een gelijktijdige afname van de totale ammoniakemissie in relatie
tot de internationale afspraken over 128 kiloton stikstof in 2010. Wij verzoeken
de minister, zo snel mogelijk inzicht te geven in de consequenties van een
en ander voor de totale ammoniakemissie.Overigens moet in dit verband vermeld worden dat terwijl de landbouw verregaande
inspanningen pleegt om aan de gestelde doelen te voldoen, de discussie rondom
de schadelijke effecten van ammoniak nog steeds actueel is omdat onlangs slimme
onderzoekers bij TNO hebben ontdekt dat het goed voor het milieu zou zijn
om ammoniak toe te voegen aan de uitlaatgassen van een dieselmotor. De eerste
DAF rijdt al rond met een speciaal injectiesysteem. Tevens is bekend dat bij
een van de Philipsvestigingen in Nederland onlangs een nieuw productieproces
in werking is gezet waarbij vrij grote hoeveelheden ammoniak vrijkomen. Anno
2001 zou je mogen verwachten dat dergelijke emissies op grond van het ALARA-principe
niet toegestaan of tot het minimum beperkt zouden worden. Het betrokken provinciale
bestuur heeft echter besloten, bij deze vestiging de emissies voorlopig toe
te staan en deze door middel van vergunningverlening wellicht te legaliseren.
De vraag komt dan onmiddellijk naar boven of dit meten met twee maten is,
of dat de landbouw onevenredig zwaar wordt aangepakt bij het terugdringen
van de ammoniakemissies.Ten slotte nog enkele vragen aan de minister aangaande de inwerkingtreding
van deze wet en daaraan gekoppeld de AMvB inzake de huisvesting van dieren
in verband met emissienormen. Niet in alle provincies zijn op dit moment de
juiste kaarten voorhanden waarmee de ecologische hoofdstructuur en derhalve
de te beschermen "zeer kwetsbare natuur" goed in beeld kan worden gebracht.
Het wetsvoorstel geeft een overgangstermijn van twaalf weken aan waarin toetsing
aan de nieuwe kaders kan plaatsvinden. Het zal echter niet in alle gevallen
mogelijk zijn om aan deze termijn te voldoen. Dit kan verregaande consequenties
hebben voor het legaal in werking zijn van een aantal bedrijven waarvoor de
rechtmatige vergunning van rechtswege automatisch komt te vervallen indien
deze toetsing niet kan plaatsvinden. Dit kan nooit de bedoeling van de wet
zijn en derhalve doen wij het verzoek om de overgangstermijn voor bedrijven
die na 8 december 2000 een nieuwe vergunning hebben gekregen en derhalve opnieuw
een vergunning moeten aanvragen, een langere termijn toe te staan Wij zullen
hierover eventueel een motie indienen.De heer Ter Veer (D66):Speelt anticiperende werking nog altijd door het hoofd van de heer Meijer
terwijl wij daarvan in 1984 bij de Interim-wet zulke desastreuze gevolgen
hebben gezien?De heer Meijer (CDA):Toen ging het erom dat wat aangevraagd was, niet mocht worden afgenomen.
De burger mocht niet de dupe van de overheid worden. U kent de gevolgen daarvan
in 1985 en 1986 voor het bouwen van stallen. Het gaat nu om bedrijven die
over een vergunning beschikken. Doordat de begrenzing van de ecologische hoofdstructuur
niet op tijd gereed is, komt per 1 januari a.s. de legaal verkregen vergunning
van rechtswege automatisch te vervallen. Hiervoor is een termijn van 12 weken
ingesteld, maar ik hoor dat provincies niet aan hun verplichting en de opdracht
kunnen voldoen. De redenen vind ik op dit moment niet opportuun. De individuele
ondernemer mag hier echter niet de dupe van worden. De vergunningen moeten
dan in stand blijven en de termijn moet worden opgerekt.De heer Waalkens (PvdA):In de aanvragen worden toch termijnen genoemd voor inspraak, meespraak
en uitspraak? Iedere burger heeft recht op de invulling daarvan, maar u pleit
ervoor om termijnen op te rekken.De heer Meijer (CDA):U luistert niet. De bedrijven hebben een vergunning. Die is na 8 december
2000 afgegeven. Het gaat erom dat de ecologische hoofdstructuur, die de provincies
hadden moeten begrenzen, nog niet begrensd is en dat dit ook niet het geval
zal zijn binnen 12 weken nadat deze wet van kracht wordt. Derhalve komen automatisch
deze vergunningen te vervallen. Op deze manier wordt de individuele ondernemer
de dupe van het falen van de overheid. Ik spreek overigens niet over vergunningen
die zijn aangevraagd en die de overheid niet heeft afgewerkt. Daar zijn ook
termijnen voor. Binnen 7 maanden op basis van de Wet milieubeheer. De
ondernemer kan in dat geval van de overheid een beslissing eisen omdat de
termijn voorbij is. Ondernemers moeten zelf erop toezien dat de hand aan die
termijnen wordt gehouden.In de algemene maatregel van bestuur huisvesting veehouderij worden diverse
stalsystemen genoemd. Deze systemen zijn beoordeeld door de Stichting Groen
Label. Inmiddels is deze stichting opgeheven en hiervoor is nog geen vervangende
onderzoeksinstantie in de plaats gekomen. Voor het bedrijfsleven heeft dit
tot gevolg dat men nieuwe stalsystemen niet kan laten beoordelen. Wat kan
de minister eraan doen om de innovatie op dit gebied niet te laten stagneren?In Europa is voorgeschreven dat vanaf 2003 de spleetbreedte van roostervloeren
wordt teruggebracht tot 18 mm. In Nederland wordt momenteel nog 20 mm voorgeschreven.
Het nu voldoen aan de 20 millimetereis voor een periode van drie jaar vereisen
ongewenste investeringen. Kan de minister er zorg voor dragen dat dit op elkaar
wordt afgestemd en dat ondernemers hiervan niet de dupe worden?De voortschrijdende kennis omtrent het terugdringen van ammoniakemissies
door middel van voeding, werkwijze, huisvesting of andere manieren gaat in
een snel tempo door. Op welke wijze ziet de minister kans om tegemoet te komen
aan deze gewijzigde inzichten door middel van aanpassing van normen opdat
onnodige maatregelen achterwege kunnen blijven?In artikel 7 wordt een aantal vrijstellingen genoemd van diersoorten waarvoor
geen ammoniakemissiefactor is vastgesteld. Dit geldt onder andere ook voor
paarden. Aangezien de paardenhouderij de laatste tijd enorm in opkomst is,
binnen de landbouwsectoren een steeds professionelere bedrijfstak aan het
worden is en paardenbedrijven hoofdzakelijk gesitueerd zijn rondom landschappelijke
waardevolle gebieden, is de CDA-fractie van mening dat het gewenst is om voor
deze sector alsnog emissiefactoren op te nemen om eventuele schadelijke effecten
tot een minimum te beperken.In een groot aantal situaties zijn vergunningen aangevraagd voor 8 december
2000. Gemeenten hebben deze vergunningaanvragen niet in behandeling genomen
in afwachting van de onderhavige regelgeving. Hierdoor dreigen agrariërs
de dupe te worden in bepaalde situaties van strengere regelgeving dan wanneer
zij onder het oude regime waren beoordeeld. De CDA-fractie is dan ook van
mening dat er een overgangstermijn moet komen voor die situaties waarin vergunningaanvragen
zijn blijven liggen en dat toetsing alsnog dient plaats te vinden volgens
het oude regime. Het is om die reden dat wij het amendement van de VVD-fractie
ondersteunenReeds in 2000 heeft de CDA-fractie met een motie het monitoren van het
nitraat in de bodem aan de regering opgelegd. Tot nu toe hebben wij nog weinig
van deze meetgegevens te zien gekregen, ondanks dat deze bij de evaluatie
in 2002 onder andere medebepalend zullen zijn voor het traject erna. De CDA-fractie
is hier zeer ongerust over. Van de emissies van ammoniak hebben wij sterk
de indruk dat deze ook hoofdzakelijk zijn gebaseerd op theoretische computermodellen
en berekeningsmethoden. Gezien de snelle ontwikkelingen in land- en tuinbouw
met het terugdringen van de belasting op het milieu en het derhalve kunnen
gaan voldoen aan gestelde milieudoelen, is het eens te meer nu reden om aan
de hand van praktische, gemeten informatie te weten waar wij staan en welke
inspanningen nog verwacht mogen worden. Het gezegde "meten is weten" staat
eens te meer op dit moment boven aan de agenda en is voor de CDA-fractie de
komende periode het uitgangspunt.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter. De wetsvoorstellen die wij vandaag bespreken, hebben
een grote impact op het geheel van de Nederlandse landbouwsector. Het onderzoeksbureau
Alterra in Wageningen liet onlangs weten, deze wetsvoorstellen op de Nederlandse
kaart te hebben geprojecteerd. Op basis daarvan moest worden vastgesteld dat
zo'n 70% van de veehouderij op slot komt te zitten. Het lijdt geen twijfel
dat dit per gebied bekeken nog dieper ingrijpt. De meer intensief gebruikte
gebieden of de gebieden met verspreid liggende niet-agrarische gebouwen krijgen
het nog zwaarder te verduren. Aldus de conclusies van dat onderzoeksbureau.
De dynamiek van het buitengebied is daarmee dus heel erg in het geding.De grondhouding van de SGP-fractie is dat wat moet vanwege natuur- of
milieunormstellingen moet, maar dat wat niet hoeft, dus niet. Ik bedoel daarmee
te zeggen dat het om maatwerk gaat. De zoektocht van de SGP-fractie heeft
tot doel om daarbij zo dicht mogelijk terecht te komen. Wat moet dat moet,
maar wat niet hoeft, dus niet. Geen koude sanering. Ik verdedig niet de stelling
dat dit hier is beoogd, maar wij moeten daar ook verre van blijven. Wij moeten
ontwikkelingen in gang zien te zetten die zowel voor de veehouderij werkbaar
zijn, waar dat inpasbaar blijft, als het milieu ten goede komen. Het is een
drogreden om te denken dat het milieu altijd is gediend, als een agrarisch
bedrijf maar verdwijnt. Dat valt nog te bezien. Vandaar die zoektocht naar
dat maatwerk.Het stank- en ammoniakbeleid is voor een groot aantal gezinnen –
wie zal het ontkennen? – bepalend voor hun bestaan. Velen vragen zich
af of zij nog kunnen of mogen blijven boeren op de plaats waar soms al eeuwenlang
hun voorgeslacht het boerenbedrijf heeft uitgeoefend. Dat zijn natuurlijk
ingrijpende zaken. Daarom vind ik het eigenlijk een slecht signaal dat de
regering ten aanzien van de zonering – de 500-meterzone – de kameruitspraak
als zijnde niet opportuun naast zich heeft neergelegd. In het verleden is
daar heel veel over te doen geweest. Minister Pronk heeft altijd gezegd dat
hij het conceptwetsvoorstel zal verdedigen en dat de Kamer dan maar op "herhalingsoefening"
moet. Dat zij zo, maar wij mogen niet uit het oog verliezen dat het hierbij
gaat om heel veel betrokkenen en bedrijven. Ten onrechte zijn die lange tijd
in onzekerheid gebleven. Door gewoon nuchter een standpunt in te nemen, had
die kunnen worden ingedamd. Ik zeg niet dat ze altijd en overal was te voorkomen,
maar ze had wel kunnen worden ingedamd. Gelukkig lijkt een kamermeerderheid
nu te voelen voor een grens van 250 m, zij het onder totaal verschillende
condities. Als die grens het haalt, behoeven wij het hopelijk niet langer
te hebben over 14.000 bedrijven. Dan gaat het om minder bedrijven, namelijk
die binnen de 250-meterzone. Is al definitiever bepaald hoeveel bedrijven
dit betreft? De behandeling van beide wetten staat onder grote druk. In de eerste plaats
loopt per 1 januari a.s. de Interim-wet Ammoniak en veehouderij af. Daarnaast
wacht de Eerste Kamer met de behandeling van de Reconstructiewet concentratiegebieden
totdat er duidelijkheid is over de zonering. Daardoor weten de reconstructiecommissies
nog steeds niet waar ze aan toe zijn. Haast is dus geboden. Op beide wetsvoorstellen
zoals die in de huidige vorm naar de Kamer zijn gestuurd, heeft mijn fractie
veel kritiek. De SGP-fractie hoopt dat zij door het debat en door het aannemen
van enkele cruciale amendementen haar steun aan de wetsvoorstellen niet hoeft
te onthouden. Ik wil eerst de stankwet behandelen, inclusief de voorstellen
met betrekking tot het stankbeleid in niet-concentratiegebieden. Vervolgens
bespreek ik de ammoniakwet en ten slotte de AMvB-huisvesting.De voorgestelde wet Stankemissie veehouderijen beperkt zich tot de landbouwontwikkelings-
en verwevingsgebieden. Bij het debat van verleden jaar over de Reconstructiewet
is de door de SGP-fractie ingediende motie (26 356, nr. 32) aanvaard, die
ertoe strekt om nieuwe burgerbewoning dezelfde beschermingsstatus te geven
als voormalige intensieve veehouderijbedrijven in zowel landbouwontwikkelingsgebieden
als in verwevingsgebieden. Destijds leek zich dit alleen te beperken tot de
landbouwontwikkelingsgebieden. Op dit punt vindt mijn fractie dat de regering
op een juiste manier uitvoering heeft gegeven aan de motie.Er stond echter nog meer in de motie. De Kamer verzocht de regering de
cumulatiebeoordeling te versoepelen of, indien onderbouwing mogelijk is, af
te schaffen. Weliswaar heeft de regering de cumulatiebeoordeling versoepeld,
maar naar onze mening is een goede onderbouwing te geven om in de landbouwontwikkelingsgebieden
de cumulatiebeoordeling af te schaffen. In deze gebieden willen we nu juist
de veehouderijbedrijven concentreren. Met de cumulatiebeoordeling wordt het
tegenovergestelde beoogd, namelijk het tegengaan van een te grote concentratie
van intensieve veehouderij. Hierdoor ontstaat tegenstrijdig beleid. Als de
regering werkelijk beweging wil krijgen in het hele reconstructieproces, inclusief
bedrijfsverplaatsing uit de extensiveringsgebieden naar de landbouwontwikkelingsgebieden,
zal zij dit niet via deze wet moeten hinderen. De SGP-fractie stelt daarom
voor de cumulatiebeoordeling in laatstgenoemde gebieden niet toe te passen.
Wil de regering hierop reageren?Het wetsvoorstel is feitelijk de wettelijke verankering van de systematiek
en de normen van de Richtlijn veehouderij en stankhinder 1996. Deze richtlijn
gold echter het landelijk gebied in heel Nederland, terwijl deze wet zich
beperkt tot de landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden uit de reconstructiegebieden
Oost en Zuid. Voor de resterende extensiveringsgebieden is, gelet op de aan
de Kamer gezonden brief d.d. 1 augustus jl., een nieuw beoordelingskader in
voorbereiding. Dit leidt tot een strenger beleid met gewenste maar ook ongewenste
neveneffecten.De extensiveringsgebieden zijn buffergebieden rond woonconcentraties (kernrandgebied)
en de meest kwetsbare natuur. Bij een strenger stankbeleid rond woonkernen
kan de SGP-fractie zich iets voorstellen, omdat het aantal stankgehinderden
moet dalen. Stank is immers een menselijke waarneming; rond woongebieden is
dit dus aan de orde. Maar is dat nu ook rond een natuurgebied het geval? Een
strenger stankbeleid rond natuurgebieden is qua omgevingsrelatie niet verklaarbaar,
zo vinden wij. Het leidt niet tot een beperking van het aantal geurgehinderden
en is in zijn uitwerking ook contraproductief.Door op de zittende veehouderijen een strengere normering van toepassing
te verklaren, worden de hindercirkels van deze bedrijven aanzienlijk groter.
Dit leidt ertoe dat functieverandering in de omgeving van deze bedrijven wordt
bemoeilijkt. Die functieverandering heb je hier en daar ook nodig om het reconstructieproces
vlot te trekken. Realisering van nieuwe niet-agrarische functies in hindercirkels
mag immers niet. Dit, terwijl de reconstructiewet in deze extensiveringsgebieden
andere functies dan veehouderij beoogt en nodig heeft. Deze zogenoemde omgekeerde
werking van de stankrichtlijn werkt hiermee blokkerend op de gewenste ontwikkeling
in dit deel van de extensiveringsgebieden. Gezien deze consequentie is het ongewenst een dubbel slot op de veehouderijen
in de extensiveringsgebieden rond natuurgebieden in te stellen. De zonerende
werking van het ammoniakbeleid rond natuurgebieden houdt de ontwikkeling van
de veehouderij meer dan voldoende in toom. Aan dubbele sloten, zeker daar
waar een functionele relatie ontbreekt, heeft mijn fractie geen behoefte.
Een bijkomend voordeel van een gelijkschakeling is het vereenvoudigen van
de discussies over de begrenzing van de extensiveringsgebieden. De zones vanwege
ammoniak leveren al moeilijkheden genoeg op.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik ben wat verbaasd dat de heer Van der Vlies het niet zo erg vindt, als
het stinkt in de natuur. Dat is immers uiteindelijk de consequentie van zijn
voorstel, in die zin dat het daar niet zoveel uitmaakt. Het lijkt mij juist
van belang dat wij zorgen dat bij natuurgebieden de stank wordt teruggedrongen.
Waarom vindt hij dat minder erg dan in de buurt van woonkernen?Voorts zegt de heer Van der Vlies dat het zoneringsbeleid nu al voldoende
streng is rond de kwetsbare natuurgebieden om te zorgen dat er geen verruiming
van bedrijfsvoering plaatsvindt. Het is derhalve niet nodig om ook nog via
de stankregelingen daar beperkingen aan op te leggen, zo meent hij. Ik wil
dit bestrijden. Zeker nu er met emissieplafonds wordt gewerkt, maakt dat nog
altijd een zekere verruiming van activiteiten mogelijk, mits je maar onder
dat plafond blijft. Dan kan ik mij voorstellen dat juist ook beperkingen,
als het gaat om stank, wel degelijk een extra functie kunnen hebben om uitbreidingen
binnen de perken te houden.De heer Van der Vlies (SGP):Op de eerste vraag dacht ik al geantwoord te hebben. Het gaat bij de doelstelling
van de stankhinderwet om het terugbrengen van het aantal stankgehinderden
of geurgehinderden – dat laatste komt wat vriendelijker over. Die doelstelling
steun ik. Waar zitten nu de geurgehinderden? In woningen en woonwijken. Welnu,
richt het daar dan op en niet op de natuur. Overigens vind ik niet dat je
maar alles kunt droppen en doen in natuurgebieden en ook is het mij niet om
het even wat daar ligt te geuren. Het gaat echter om de doelstelling
van de wet die wij nu behandelen en daar richt ik mijn opmerkingen op. Concentreer
je dan vooral op de woonwijken, eventueel op woningen, en minder of niet op
de natuurgebieden als speciale doelstelling binnen deze wet, een wet die beoogt
het aantal geurgehinderden – dat zijn toch mensen – terug te brengen.Met betrekking tot uw tweede vraag zou ik erop willen wijzen dat ik in
mijn amendement de bescherming van de natuurgebieden niet ophef. De bedrijven
die daar zitten, hebben wel degelijk met de ammoniakwetgeving te maken en
krijgen dus strengere eisen. Daar staan wij niet onwelwillend tegenover, zij
het dat wij over de begrenzing van 500 en 250 m nog wel het een en ander te
melden hebben.Mevrouw Vos (GroenLinks):U vindt het dus niet van belang om het aantal geurgehinderden in de buurt
van natuurgebieden terug te brengen. Ik vind dat wel belangrijk, maar u vindt
dat geen doel van de wet, mijnheer Van der Vlies.Het tweede punt blijft bestaan. U zegt dat het geen enkele functie heeft
als het gaat om inperking van agrarische activiteiten omdat dit al voldoende
gebeurt door de zonering rondom het ammoniakbeleid. Ik zou dat willen bestrijden.
Beperking van de stank kan wel degelijk een extra effect hebben op verruiming
van agrarische activiteiten.De heer Van der Vlies (SGP):Precies en nu is het maar de vraag welke effecten op die agrarische activiteiten
je wel voor je rekening wilt nemen en welke niet. Wat moet dat moet, maar
wat niet hoeft, doen wij dus niet! Daarmee ben ik begonnen. Uit die grondhouding
kom ik tot de verdediging van dit amendement. Ik bepleit bij de Kamer en ook
bij de regering, daarop in te steken. Laten wij ons alsjeblieft concentreren
op de dingen die nodig zijn en die moeten. Ik ontken niet dat er, wanneer
de bedrijven die tegen de natuurranden liggen afgeknepen worden door op het
punt van de stankhinder nog eens bepalingen te stellen, effecten gerealiseerd
worden. Maar zijn die effecten te motiveren vanuit de geurhinder die wordt
veroorzaakt? Ammoniakuitstoot is een ander verhaal, dat erken ik wel. Maar
wij zijn toch juist bezig om daaraan iets te doen! Een bijkomend voordeel van een gelijkschakeling is het vereenvoudigen
van de discussies over de begrenzing van de extensiveringsgebieden. De zones
vanwege ammoniak leveren al moeilijkheden genoeg op. Bovendien levert het
effectueren van het stankbeleid via een richtlijn, zoals beoogd in de extensiveringszone,
veel onzekerheden en beroepsprocedures op. Daar is tot nu toe voldoende ervaring
mee opgedaan.De SGP-fractie stelt dan ook voor, de nieuwe stankwet ook van toepassing
te verklaren in de extensiveringsgebieden, voorzover het de buffering van
natuurgebieden betreft. Vandaar dat de SGP-fractie op dit punt een amendement
heeft ingediend.De SGP-fractie betwijfelt voorts of het nieuwe beoordelingskader voor
de niet-concentratiegebieden een verbetering is. Leidt dit niet tot onzekerheden
en veroorzaakt dit niet onnodig onrust, zo vraag ik de regering. De SGP-fractie
heeft vernomen dat zowel LTO-Nederland als VNG het nieuwe beoordelingskader
van de hand wijzen, mede gezien het feit dat er weinig of niets verandert.
Sommige bedrijven krijgen meer, andere minder ruimte voor bedrijfsontwikkeling.
De macrobalans wordt niet erg beïnvloed, maar op microniveau is er wel
degelijk onrust en effect als onverhoopt dat nieuwe kader wordt doorgezet.Een andere vraag met betrekking tot de niet-concentratiegebieden is of
de regering met ons van mening is dat functieverandering niet mag leiden tot
een hoger beschermingsniveau. Deze problematiek is vergelijkbaar met de zojuist
door mij aangehaalde motie met betrekking tot functieverandering in concentratiegebieden.
De SGP-fractie overweegt een motie in te dienen, met als doel om in de niet-concentratiegebieden
nieuwe burgerbewoning of vergelijkbare nieuwe bestemmingen dezelfde beschermingsstatus
te geven als voormalige intensieve veehouderijbedrijven. Als de regering dit
toezegt, zal ik dat met erkentelijkheid noteren. Het zou een goede lijn zijn.
Immers, functieverandering mag niet leiden tot een hoger beschermingsniveau,
ook niet bij de toepassing van de cumulatiebeoordeling, want dat zou betekenen
dat de daar resterende bedrijven het opnieuw moeilijker krijgen.Ik kom nu te spreken over de wet ammoniak en veehouderij. Hierover is
al veel te doen geweest. Wij herinneren ons dat allemaal. Bij de behandeling
van de reconstructiewet speelde dit wetsvoorstel immers een belangrijke rol,
zij het dat het ons nog niet bekend was. De coalitiepartijen lijken het nog
niet volledig eens te zijn over de vraag of de overstap van depositiebeleid
naar emissiebeleid conform het regeerakkoord is. Ik hoop niet dat het volgende
regeerakkoord nog meer wordt dichtgetimmerd. Het is wel een feit dat het beleid
met name is gestoeld op emissie. De SGP-fractie maakt zich grote zorgen over
de taakstelling die de regering zichzelf in NMP-4 heeft opgelegd inzake het
nationale emissieplafond. Voor de landbouw geldt een taakstelling van 86 kiloton,
terwijl ons land nu op 128 kiloton zit. Ik hoor graag van de regering of zij
86 kiloton haalbaar acht. Ik vraag dit mede gezien het feit dat minister Pronk
vorig jaar bij een discussie over een taakstelling van 103 kiloton aangaf
dat eigenlijk onhaalbaar te vinden. Hierbij golden natuurlijk wel de termijnen
waarover wij het toen hadden.Zoals gezegd ga ik ervan uit dat de zonering in ieder geval op maximaal
250 m komt te liggen. Ook de PvdA-fractie kiest hier nu voor, wellicht mede
onder invloed van de fractie in de Eerste Kamer, waaraan de heer Waalkens
zich verwant weet. De voorkeur van de SGP-fractie gaat uit naar de benadering
die gekozen is in het amendement van de collega's Oplaat en Meijer. Mijn fractie
kiest ervoor uit te gaan van de zeer kwetsbare natuurgebieden. Wat moet, dat
moet, wat niet hoeft, dat doen wij dus niet. Daarnaast, en dat is hét
grote verschil met het amendement van collega Waalkens, kiest mijn fractie
voor een emissieplafond op grond van de huidige vergunde emissie en niet op
grond van een dier-standstill. De SGP-fractie vindt dit een veel te statische
benadering die de bedrijven op slot gooit en bepaald niet aanzet tot innovatie.
Bij emissie-standstill wordt innovatief gedrag beloond en dus bemoedigd door
de mogelijkheid dat door technische maatregelen en investeringen de vrijkomende
ruimte wordt opgevuld tot aan het plafond. Dier-standstill zonder financiële
compensatie, die de regering niet wil geven, leidt hoe je het
ook wendt of keert op termijn tot beëindiging van het bedrijf. Dat kan
niet.De heer Waalkens (PvdA):Ik begrijp de redenering van collega Van der Vlies. In samenhang met andere
wetgevingstrajecten die al zijn doorlopen, beogen wij echter een afwaartse
beweging te faciliteren vanuit de kwetsbare gebieden. Daarbij past natuurlijk
niet nog een groei binnen een emissieplafond. Realiseert de heer Van der Vlies
zich dat die groei in zijn voorstel mogelijk is?De heer Van der Vlies (SGP):Op bedrijfsniveau doet de ondernemer niet anders dan hetgeen hij al mocht.
Als hij onder zijn plafond nog mogelijkheden ziet om iets te doen –
door technische aanpassing, veevoerspoor, noem maar op – dan moet dat
kunnen. Daarmee wordt het milieu niet belast. Dier-standstill is een heel
ander verhaal. Dat heeft wel degelijk effect op de ontwikkelingsperspectieven
van de bedrijven. Het zou de heer Waalkens dan sieren om voor dier-standstill
te kiezen op voorwaarde dat daarvoor geld beschikbaar komt. Die lijn ligt
dichterbij het standpunt van de SGP-fractie. Dan zijn wij werkelijk constructief
op zoek naar het vinden van een draagvlak voor deze wetgeving.De heer Waalkens (PvdA):De vergunde ruimte binnen de milieuvergunning wordt gevormd door de dierplaatsen.
Als wij de vergunde ruimte honoreren, gebeurt dit op basis van het dier-standstill.
In samenhang met de andere wetgeving hebben wij daarmee een sterke afwaartse
beweging ingezet, die in de loop van de periode plaatsvindt. De heer Van der
Vlies faciliteert groei.De heer Van der Vlies (SGP):Ja, maar wel een genormeerde groei, want er is sprake van een emissieplafond.
En daar houden wij het bedrijf aan. Ik erken dat dierplaatsen in de vergunning
zitten. Als iemand onder zijn plafond nog ruimte heeft om het aantal dierplaatsen
uit te breiden en hij dit ook gebouwelijk kan doen – er zijn dan namelijk
nog allerlei andere hindernissen te nemen – dan zou dat tot een uitbreiding
van de vergunning kunnen leiden. Daarmee bied je bedrijven perspectief om,
daar waar dat nodig is en daar waar dat kan, mee te groeien met de ontwikkelingen.De heer Waalkens (PvdA):Met het onderhavige wetsvoorstel beogen wij de ontwikkelingsperspectieven
nadrukkelijk op een andere plek neer te leggen.De heer Van der Vlies (SGP):Zeker, maar het kan ook in de gebieden die wij willen gaan beschermen.
Er zal ongetwijfeld sprake zijn van uitplaatsingen, maar de blijvers in het
gebied moeten wel adequaat mee kunnen doen in de ontwikkelingen van de bedrijfstak.
En dat is de discussie die wij hebben. Als u die bedrijven wilt afknijpen,
denk ik dat u er geld bij moet leggen.De heer Ter Veer (D66):Kijkt de heer Van der Vlies niet selectief naar bestaand beleid en beleid
dat nu ontwikkeld wordt voor het uitkopen van melkveebedrijven in de kwetsbare
gebieden? Ik noem hierbij de Reconstructiewet en de commissie-Koopmans.De heer Van der Vlies (SGP):Neen, dat neem ik allemaal mee.De heer Ter Veer (D66):Maar dan toch nog meer vee op de bedrijven die dat graag willen?De heer Van der Vlies (SGP):Die bedrijven blijven daar en kunnen daar binnen de milieunormen functioneren.
Dat is toch een prachtig verhaal? Ik draag namelijk bij aan de bescherming
van de gebieden die wij met elkaar beschermen willen. Zo simpel is het. Ik
heb ook steeds in mijn oren geknoopt dat er milieudoelstellingen ten grondslag
liggen aan de onderhavige wetgeving. Bedrijven die hun bedrijfsvoering binnen
de milieunormen kunnen realiseren, behoeven wij dus niets te verhinderen.
Ik erken wel dat er, om de milieunormen te halen, minder bedrijven in die
gebieden kunnen zijn. Dat aanvaarden wij ook, want concessies doen wij op
dit punt niet, althans bij wijze van spreken. Wij doen dit evenwel met overtuiging,
want ook wij hechten aan een zorgvuldig beheer van natuur en milieu. In dit
verband heb ik het bijbels genormeerde rentmeesterschap al vaak in de Kamer
proberen uiteen te zetten. Dat betekent echter niet dat al die bedrijven dan
maar afgeknepen moeten worden.Mevrouw Vos (GroenLinks):Toch denk ik dat er een probleem is, want in uw voorstel kunnen alle bestaande
bedrijven vlakbij kwetsbare en zeer kwetsbare natuur hun bedrijfsvoering gewoon
voortzetten, mits zij een aantal technieken toepassen. Waarom verzet u zich
zo hard tegen bewegingen om bedrijven te stimuleren om zich te verplaatsen?
Daar zijn ook middelen voor in het kader van de Reconstructiewet. Daarom begrijp
ik ook niet waarom u zegt dat er voor die ondernemers geen enkel perspectief
is om hun bedrijf te verplaatsen. Verder kunnen die bedrijven overschakelen
op een andere bedrijfsvoering. Als een bedrijf met hetzelfde aantal dieren
op biologische bedrijfsvoering overschakelt, komt het in een ander economisch
perspectief terecht.De heer Van der Vlies (SGP):Ik denk dat mevrouw Vos mij niet heeft begrepen, waarbij ik ervan uitga
dat dit aan mij gelegen heeft. Wij hebben de Reconstructiewet aanvaard. In
dat kader is er zo'n 475 mln gulden beschikbaar gekomen. Dat geld wordt ingezet.
De reconstructiecommissies moeten aan het werk, maar dat kunnen zij niet omdat
zij zitten te wachten op de definitieve signalen en kaders. En dus zullen
niet al die bedrijven blijven in de gebieden die wij gaan reconstrueren. Ook
in mijn visie gaat er dus iets gebeuren. Mevrouw Vos hield mij voor dat mijn
voorstel ertoe leidt dat al die bedrijven gewoon kunnen doorgroeien. Dat heb
ik echter niet gezegd. Door de reconstructieoperatie zullen er bedrijven weggaan.
Als zij willen doorgaan met de bedrijfsvoering, zullen zij naar de ontwikkelingsgebieden
gaan. Zij kunnen er ook mee ophouden, maar het is aan de ondernemers om dat
te beslissen. In de gebieden waar wij het over hebben, zal de emissie echter
sowieso omlaag gaan. Dat is althans de bedoeling. Daarom trekken wij dat geld
er ook voor uit. Het is echter niet zo dat alle bedrijven daar weg moeten.
De bedrijven die er blijven, moeten evenwel het perspectief houden om innovatief
mee te kunnen blijven doen. Daarvoor was de benadering die ik koos een heel
relevante. Voorzitter. In tegenstelling tot de Stankwet beperkt dit wetsvoorstel
zich niet tot de concentratiegebieden. Dit betekent dat waar in de reconstructieprovincies
mogelijkheden bestaan om met reconstructiegelden bedrijfsverplaatsingen mogelijk
te maken naar landbouwontwikkelingsgebieden, deze optie niet bestaat in de
overige provincies. Wij hebben daarbij altijd nog een beetje het gevoel of
hierbij niet een beetje met twee maten wordt gemeten. Is hierbij sprake geen
sprake van rechtsongelijkheid? De reconstructiegebieden zijn weliswaar bij
wet gedimensioneerd, maar wij houden het gevoel dat het ten aanzien van de
andere provincies nog niet helemaal rondloopt. Hoe kijkt de regering hier
tegenaan? Kan zij aangeven hoeveel van de 14.000 bedrijven in de niet-concentratiegebieden
zitten? Is zij ook in staat een inschatting te maken om hoeveel bedrijven
het gaat bij een zone van 250 m?De SGP-fractie vindt dat er een overgangsrecht moet komen voor degenen
die reeds vóór 8 december 2000 een aanvraag voor een vergunning
hadden ingediend. Weliswaar regelt de systematiek van de wetgeving termijnen,
maar wij krijgen toch echt de voorbeelden voorgelegd dat de gemeenten om allerlei
redenen een zeer afwachtende houding zijn gaan aannemen bij het afdoen van
die vergunningaanvragen, wetende dat er nieuwe kaders gecreëerd zouden
worden en nieuwe wetgeving in aantocht was. Daar mogen de desbetreffende ondernemers
natuurlijk niet de dupe van worden. Daarom hebben wij sterk de neiging om
het amendement van de heer Oplaat op dit punt te steunen.Een laatste punt met betrekking tot de Ammoniakwet is de afstemming met
de Natuurbeschermingswet. De SGP-fractie heeft vernomen dat bedrijven bij
de vergunningsprocedure in het kader van de Natuurbeschermingswet ten aanzien
van ammoniak strenger worden beoordeeld dan in het kader van de Wet milieubeheer.
Hebben dergelijke signalen de regering ook bereikt? Zo ja, wat is haar visie
hierop? Wij bepleiten één toetsingskader om onnodige stapeling
te voorkomen.De minister heeft bij het debat over de Reconstructiewet toegezegd dat
hij apart naar de melkveehouderij/grondgebonden veehouderij zou kijken en
daar wel een apart beleid op wil zetten. De SGP-fractie vindt het gezien de
functie van de grondgebonden melkrundveehouderij in het landelijk gebied niet
logisch om deze bedrijven te binden aan een bedrijfsplafond. Aangezien het
niet de bedoeling is van de regering om de melkveehouderij te intensiveren,
zoals onlangs is toegezegd respectievelijk bevestigd in het debat over NMP-4,
vragen wij de regering of zij bereid is om de beperking van de melkrundveehouderij
uit het wetsvoorstel te halen.Ten aanzien van de AMvB Huisvesting nog een enkele opmerking. Ook hierbij
is de SGP-fractie van mening dat onnodige stapeling van regels moet worden
voorkomen. Daarom pleit mijn fractie voor het laten samenvallen van de overgangstermijnen
voor bestaande pluimvee- en varkensstallen met de overgangstermijn uit het
Europese dierwelzijnsbeleid. Volgens de Europese regels moeten pluimveehouders
in 2012 en varkenshouders in 2013 voldoen aan de Europese welzijnseisen. Door
de overgangstermijnen van bestaande stallen hiermee te laten samenvallen en
niet 2007, 2008 daarvoor te kiezen, wordt kapitaalvernietiging voorkomen.
Graag een reactie van de regering.De heer Poppe (SP):Voorzitter. De voorliggende wetgeving met betrekking tot het stank- en
ammoniakbeleid is een ingewikkelde kwestie, die bovendien in een vrij problematische
situatie aan de orde is. De huidige wetsvoorstellen moeten duidelijkheid en
rechtszekerheid scheppen ten aanzien van de stank- en ammoniakemissie bij
het verlenen van milieuvergunningen. Dat valt niet los te zien van de reconstructie
van de concentratie- en ontwikkelingsgebieden. Op het platteland gaat het
gerucht, heerst het gevoel of bestaat de gedachte dat het nu te bespreken
beleid vooral bedoeld is om boeren goedkoop weg te krijgen, als een soort
maatregel ten behoeve van de ruimtelijke ordening. Dat is na het brute MKZ-beleid
niet verwonderlijk, want in dat verband hoorden wij eigenlijk dezelfde geluiden.
Ik zeg niet dat het zo is, maar wij moeten rekening houden met die gedachten.
Waar komen die gedachten vandaan en wat is de basis daarvan?Voor de SP-fractie staat voorop dat kwetsbare natuurgebieden – eigenlijk
de hele leefomgeving – beschermd moeten worden, maar dat de boeren daarbij
een belangrijke rol spelen en moeten blijven spelen. Dan hebben wij een probleem,
omdat het juist op dit moment op veel boerenbedrijven crisis is. De SP-fractie
wil niet het boerenbelang verdedigen, maar wel het belang en behoud van boeren
voor ons land als degenen die aan de meest basale activiteit van onze samenleving
werken, namelijk het produceren van voedsel. Zouden wij hier zitten te vergaderen
als er straks in de kantine niets te eten zou zijn?Wij moeten vooral denken aan het toekomstbelang van de boerenstand. Dan
hebben wij het over een verantwoord boerenbedrijf en over verantwoorde voedselproductie,
in evenwicht met de terechte milieueisen en dierwelzijnsregels die de afgelopen
jaren tot stand zijn gekomen. Gelijktijdig moeten wij echter vaststellen dat
de boeren juist vanwege die regels de afgelopen jaren noodgedwongen flinke
leningen hebben moeten aangaan. In combinatie met de lage opbrengst van hun
producten leidt dat ertoe dat de zelfstandige boer over het algemeen gebukt
gaat onder een zware schuldenlast. In ieder geval gaan de bedrijven gebukt
onder een financieringslast, wat uiteindelijk resulteert in armoede voor 44%
van de boerengezinnen. In die problematische situatie bespreken wij dit wetsvoorstel;
dat wilde ik even duidelijk stellen.De SP-fractie pleit al jaren voor een ander landbouwbeleid, gericht op
een duurzame landbouw, in evenwicht met de omgeving en de natuur, maar ook
gericht op een eerlijke prijs voor een eerlijk boerenproduct. Boeren –
wij hebben het nu met name over veehouders – willen immers niet alleen
maar zoveel mogelijk dieren houden. Nee, zij zijn op dit moment gedwongen
om zoveel mogelijk dieren te houden om nog aan inkomen te komen. Boeren willen
gewoon een eerlijk gezinsinkomen, liever met minder dan met meer dieren. Dat
is mij gebleken uit vele gesprekken. Het onderzoek van Alterra, waaruit blijkt
dat met deze wetgeving 70% van de veehouderij op slot gaat, is aangehaald.
Volgens de heer Van der Vlies verdwijnt daarmee de dynamiek
uit de sector, maar het is maar wat je onder "dynamiek" verstaat. Als alleen
noodgedwongen groeien, schaalvergroting en intensivering met "dynamiek" wordt
bedoeld, is het op slot gaan op zich niet zo slecht. Het gaat er echter om
dat er een behoorlijk gezinsinkomen voor de boeren kan worden gegenereerd.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is nou juist het punt. Als de heer Poppe die laatste randvoorwaarde
overeind houdt – zo kennen wij hem – is de consequentie daarvan
dat een bedrijf, zij het genormeerd en dus niet ongelimiteerd, moet mee kunnen
blijven groeien met de bedrijfsontwikkelingen. Ieder die enkele jaren op het
platteland heeft rondgestapt, weet waar het dan over gaat. Ik heb geen onbelemmerde
groei bepleit. Dat is niet de dynamiek die ik voorsta. Dan zouden de ondernemers
zichzelf ook wel tegenkomen, want er is geen ruimte voor onbelemmerde groei.
Wij zitten niet op de een of andere steppe in een dunbevolkt land. Wij wonen
in een dichtbevolkt land met veel harde eisen, maar wel met een genormeerde
groei om het gezinsinkomen te kunnen blijven garanderen.De heer Poppe (SP):Ik kom daar straks op.De heer Van der Vlies (SGP):Het betekent dat ik heb gemeend uw woorden van zojuist te moeten nuanceren.
Dat moet natuurlijk wel tot u doordringen.De heer Poppe (SP):Dat dringt heel goed tot mij door, maar ook dat u het in verhouding tot
de bedrijfsontwikkelingen wilt laten gaan. Ik heb het nu juist over de prijsontwikkelingen
en dat moet bij u doordringen. Het heeft te maken met globalisering en met
een mondiale vrijhandel van onder meer dierlijke producten. Dat is een probleem.Voorzitter. De denkgroep-Wijffels die is ingesteld door de minister van
LNV, zegt naar een veehouderij te willen gaan die extensief, dier- en milieuvriendelijk
is. De minister heeft dit advies overgenomen. Zolang ik in de Kamer zit, heb
ik hier al voor gepleit. Koeien moeten vooral in de wei blijven en varkens
moeten kunnen wroeten, zoals ik de nota-Wijffels maar samenvat. In het Nationaal
Milieubeleidsplan 4 staan ook woorden van die strekking. Er moet dan dus veel
veranderen, want dit is precies het tegengestelde van de huidige dynamiek.
In de afgelopen decennia is een aanzienlijk deel van onze veehouderij door
het Europees beleid juist gedwongen tot specialisering, schaalvergroting en
intensivering. Dit gebeurde niet omdat de boer dat wilde, maar omdat hij werd
gedwongen. Hij moest investeren. Tegelijkertijd zien wij dat in de afgelopen
decennia onze boerenstand is gehalveerd, maar niet de veestapel, vooral wat
betreft varkens en pluimvee. Nederland is bovendien een van de grotere en
misschien wel de grootste exporteur van dierproducten. Daarmee is in Nederland
de dierdruk de hoogste van Europa. De problemen die als gevolg daarvan voor
de kwaliteit van de natuur en het milieu zijn ontstaan, zijn niet alleen groot,
maar vooral ook lastig aan te pakken. Dat is dus niet de schuld van de individuele
boer. Het is het beleid van de afgelopen jaren, zeg maar sinds de Tweede Wereldoorlog,
waarin het principe van "nooit meer honger" centraal stond. Dat vergde schaalvergroting,
modernisering, industrialisering en intensivering.De gevolgen, te weten de bergen producten door overproductie, kennen wij.
Niet alleen het mest-, stank- en ammoniakdossier is dus om hoofdpijn van te
krijgen, maar het hele nog steeds doormodderende landbouwbeleid is in feite
om hoofdpijn van te krijgen. Ik denk dat de boeren er inderdaad koppijn van
hebben en ik krijg dat ook. Het is alleen geen probleem voor degenen die eigenlijk
vinden dat wij onze boeren gewoon kunnen missen. Je kunt toch importeren?
Dat gaat tegenwoordig heel eenvoudig met vliegtuigen, bulkschepen en dergelijke.
Het is ook geen probleem voor degenen die vinden dat de boeren in Nederland
alleen nog nodig zijn om hier en daar een decor in het landschap te verzorgen,
zoals de koe in het landschap, of om te helpen bij het inrichten van spaarzame
cultuurlandschappen. Voor hen is de boer niet meer van belang voor de basale
activiteit van voedselproductie. De boer als decoratieverzorger is echter
beslist niet het standpunt van de SP. Wij willen de boer in ons land en in
Europa handhaven als degene die het belangrijkste doet dat er is: voedsel
produceren.De heer Oplaat (VVD):Ik ben heel benieuwd wat de heer Poppe vindt van het wetsvoorstel en van
ons amendement. Het betoog dat hij nu houdt, kennen wij wel. Ik zou het jammer
als hij aan de rest straks maar één minuut zou kunnen besteden.De heer Poppe (SP):De heer Oplaat moet even geduld hebben.De heer Meijer (CDA):Wij praten over twee wetsvoorstellen over de instandhouding van natuur
en over het beschermen van stankgehinderden. Veegt de heer Poppe die beide
wetsvoorstellen nu van tafel met zijn pleidooi voor het behoud van de agrarische
sector?De heer Poppe (SP):U kunt kennelijk slecht luisteren, maar ik maak het u nog wel duidelijk.Voorzitter. Wie het standpunt is toegedaan dat de boeren van groot belang
zijn voor ons land, heeft met de voorliggende wetsvoorstellen een probleem.
Het is een lastige kwestie. Ik doe niet zoals de heer Meijer en het CDA al
tientallen jaren hebben gedaan: voorop lopen voor de boerenlobby die alleen
maar voor groei is. Ik wil de boerenstand weer perspectief bieden, maar dan
moet er veel veranderen. Er moeten tientallen jaren CDA-beleid overhoop worden
gegooid!Elke nieuwe investering die de boer moet doen, moet terugverdiend worden.
De veehouder kan niet eenvoudig de kostprijs in de prijs van zijn product
doorberekenen. Hij zit aan de onderkant van de markt, terwijl de prijzen door
de handel, die de winsten wel zeker kan stellen, worden bepaald. Maatregelen
die nieuwe investeringen van de veehouders vereisen, zoals emissiearme stallen,
extensivering van het bedrijf of bedrijfsverplaatsing, zorgen voor extra schuldenlasten
die alleen maar terugverdiend kunnen worden door verdere intensivering. Dan
bereiken wij dus het tegenovergestelde – maar de heer Meijer luistert
niet meer – van wat wij willen. De financiële situatie van veel
veehouders is bepaald niet rooskleurig. De melkveehouderij komt er nog het
minst slecht vanaf omdat in deze sector al langer aan productiebeheersing
wordt gedaan. De melk veehouderij is ook de meest extensieve
grondgebonden vorm van voedselproductie in ons land. In feite is in deze sector
al 38% ingeleverd en dat zal waarschijnlijk nog meer worden. Maar dat is niet
altijd gunstig. Voor een deel wordt dit namelijk opgevangen door een hogere
melkproductie per koe. Onderzocht zal worden of dit wel zo goed is voor de
koe. De koe van vandaag is een andere koe dan die van 20 jaar geleden.Ook de melkveehouderij moet meedoen om de normen van het wetsvoorstel
te halen. Dat vindt onze fractie problematisch. Het nuttig effect van een
emissiearme stal – een investering van pakweg 100.000 gulden –
bij een boerderij, waarvan de koeien gelukkig nog de helft van het jaar buiten
lopen, is dubieus. De verplichte investeringen kunnen immers tot intensivering
leiden, waardoor de dieren alleen maar meer op stal worden gehouden. Het traditionele
systeem van volledige weidegang komt al haast niet meer voor. In 1998 kreeg
nog maar 50% tot 60% van het rundvee onbeperkte weidegang en stond 10% permanent
op stal. Wat betreft de commissie-Wijffels en onze minister is dit dus een
ongewenste ontwikkeling. Toch zal een gedwongen investering in emissiearme
stallen tot gevolg kunnen hebben dat de weidegang snel verder afneemt. Over
het nuttig effect van een emissiearme stal zijn ook het RIVM en het CLM kritisch.
In "milieu belast 2001" staat: "De bijdrage van de stallen aan de ammoniakdepositie
op de natuur, zelfs in gebieden met clustering van intensieve veehouderij,
is niet meer dan 20% tot 40%". Men concludeert dan ook dat een doelgerichte
reductie van de intensieve veehouderij op specifieke plaatsen een bijdrage
zou moeten leveren aan de Nederlandse natuur. Ik vraag daarom de ministers
het nut en de noodzaak van emissiearme stallen voor de melkveehouderij wetenschappelijk
te laten onderzoeken. Daarbij zou met name gekeken moeten worden naar het
effectief rendement in verhouding tot de investering en naar mogelijke negatieve
gevolgen voor de doelstelling om de koe zoveel mogelijk in de wei te houden.Voorzitter. Na de laatste varkenspestuitbraak is ook in deze sector sprake
van een zekere productiebeheersing. Kan de minister van LNV aangeven hoeveel
varkens er nu worden gehouden in relatie tot het aantal bedrijven? Ik wil
graag weten of er sprake is van minder varkens maar tegelijkertijd ook van
verdere intensivering op bedrijfsniveau. Dezelfde vraag kan gesteld worden
ten aanzien van de pluimveehouderij.Voorzitter. Bij een eventuele mestbalans wil de regering het stelsel van
varkens- en pluimveerechten afschaffen. Er gaan zelfs stemmen op om ook de
melkquotering af te schaffen. Onze fractie is daar zeer tegen, omdat dergelijke
vormen van productiebeheersing overproductie en daarmee de druk op de dieren
tegengaan en bovendien een bijdrage leveren aan de reductie van ammoniakemissie
en stank.Nogmaals, het zou goed zijn om een eerlijke prijs voor een eerlijk product
te betalen. Het gaat de boer dus niet om het houden van zoveel mogelijk dieren,
maar om een behoorlijk gezinsinkomen. Is dat het geval, dan zal de maatschappelijk
zo gewenste zorg om het dierwelzijn, door Wijffels en anderen zoals ikzelf,
sneller dichterbij komen. Verder zullen daardoor de stank en de ammoniakemissie
afnemen. Zo kunnen wij drie vliegen in een klap slaan, maar dit vereist wel
een ombuiging van het huidige beleid en dan stuit ik op het grote paarse probleem.
Dit zit vandaag in het K-vak.Dit vraagt er immers om dat de markt voor Nederlandse duurzame boerenproducten
wordt beschermd. Geïmporteerde producten die door het ontbreken van milieumaatregelen
en maatregelen voor het welzijn van de dieren goedkoper op de schappen van
de Nederlandse winkels komen, moeten dan anders worden gewaardeerd. Die moeten
bijvoorbeeld extra worden belast. Ik vrees dat dit tegen het liberale been
is van onze minister van LNV. Hoe het precies zit met het liberale been van
minister Pronk, weet ik eigenlijk niet. Zonder dergelijke maatregelen zullen
onze en andere Europese boeren in de wereldomvattende ratrace om de vrije
markt het onderspit delven. Het verhaal dat mondiale vrijhandel zo belangrijk
is voor de boeren uit de arme landen, is een drogreden. Zij zullen vooral
moeten produceren voor de westerse markt, dat wil zeggen voor de internationale
agrifoodbusiness, bedrijven als Unilever en Cargill. Of de boeren in de derde
wereld daarmee zo blij moeten zijn, is maar zeer de vraag.In de voorliggende wetgeving missen wij dus het verband en de samenhang
tussen veehouderij en de gevolgen van globalisering én de mogelijkheden
voor onze veehouders om op een meer milieu-, natuur- en diervriendelijke wijze
in ons land met de veehouderij een behoorlijk gezinsinkomen te verdienen.
Over de intensieve veehouderij en dan met name van pluimvee en varkens, is
mijn fractie altijd glashelder geweest. Daaraan moet een einde komen. Wij
moeten daarvan af, maar met behoud van de boer en zijn inkomen. Een belangrijk
deel van de problematiek van stank en ammoniak wordt daarmee ook opgelost.De heer Meijer (CDA):Versta ik het goed dat de heer Poppe zegt dat de intensieve veehouderij
uit Nederland moet verdwijnen?De heer Poppe (SP):Ja, dat hoort u goed. Ik zeg niet wanneer, maar daar moeten wij naar toe.
Ik weet het niet zeker, maar ik meen dat het CDA een nota heeft uitgebracht
over de dierhouderij en veehouderij waarin soortgelijke dingen staan als in
het rapport van de commissie-Wijffels. Die nota is door een professor uit
Wageningen op verzoek van het CDA opgesteld. Ik zal die nota nog eens goed
nalezen. Ik denk dat ik dan tot de conclusie kom dat wij het met elkaar eens
zijn.De heer Meijer (CDA):Dat denk ik niet.De heer Poppe (SP):Dit denkt u nu, maar gedachten kunnen altijd veranderen.De heer Oplaat (VVD):De heer Poppe heeft eerst gezegd dat hij de boeren een toekomst wil geven.
Nu zegt hij dat de varkens- en kippenboeren moeten verdwijnen. Hoe kan hij
dat met elkaar rijmen?De heer Poppe (SP):Dat heb ik helemaal niet gezegd. Ik spreek over bio-industrie en over
de intensieve veehouderij. Als een boer een lening wil sluiten om bijvoorbeeld
dierwelzijnsmaatregelen te kunnen invoeren, krijgt hij van de bank te horen
dat hij met het aantal dieren dat hij houdt, niet kredietwaardig is. De bank
stelt als voorwaarde voor de lening dat hij er meer dieren bijneemt.
Zo wordt de boer gedwongen tot intensivering. Het is niet zijn opzet, maar
hij moet wel om te kunnen overleven. Aan die praktijk moet een einde komen
en daarom sprak ik over een eerlijke prijs voor een eerlijk product. De boer
mag niet onder druk van de "Rabomaat" staan, maar moet zijn bedrijf op de
menselijke maat kunnen voeren. Ik heb gesproken met varkens- en pluimveehouders,
mijnheer Oplaat. Ook weet ik dat niet alle boeren miljonair zijn, behalve
die welke veel geld hebben, misschien die welke hier in de Kamer zitten! De
gewone boeren hebben een probleem. Ze willen op menselijke maat en diervriendelijk
leven. Nu is het stress op het boerenbedrijf, terwijl daar eigenlijk een zeer
ontspannen, landelijke sfeer zou moeten heersen. Neen, daar heerst stress.
De werkdruk is gigantisch. Als je iemand in de stad zoveel uur zou laten werken
voor zo'n laag inkomen, was de revolutie al lang uitgebroken, mijnheer Oplaat.
Dan had je een probleem!Het mag niet zo zijn dat de noodzakelijke maatregelen die wij steunen,
ertoe leiden dat onze veehouders worden verbannen naar Canada of Denemarken.
Uit een oogpunt van milieu, natuur, landschap en dierwelzijn moet er een duurzame,
zoveel mogelijk grondgebonden veehouderij komen. Wij moeten af van intensief
en overgaan naar grondgebonden. Daaruit moet een goed boereninkomen gegenereerd
kunnen worden. Ik heb ook aangegeven hoe dit zou moeten worden gerealiseerd.
Dat heeft te maken met productiebeheersing. Wij zien echter nog steeds een
tegengestelde ontwikkeling.De heer Meijer (CDA):U bent er dus van overtuigd dat het in Nederland mogelijk is om varkens
en kippen grondgebonden te houden en toch een normaal inkomen te verwerven?De heer Poppe (SP):Als u had geluisterd, had u gehoord dat ik sprak over Europa. Wij moeten
niet meedoen aan de internationale "rat race" waar Paars zo voor is. Dan lukt
het niet, zelfs niet met intensivering. Ik heb de laatste berichten niet,
maar volgens mij is de WTO-bijeenkomst in Qatar op dit punt mislukt. Als dat
doorgaat, houden wij in Nederland – en zelfs in Europa – geen
boeren over. Behalve misschien een paar zeer grootschalige en dat zijn dan
nog maar kleintjes in vergelijking met wat er kan in Oost-Europa, Amerika
en Canada. Of die het redden, is dan ook nog maar de vraag. Kortom, wij raken
dan onze regionale voedselproductie kwijt.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):U zegt dat de boerenstand al is gehalveerd en dat dit nog verder doorgaat
als wij deze weg verder bewandelen. Uw voorstel zal er echter ook toe leiden
dat duizenden bedrijven moeten verdwijnen. Dat kan bijna niet anders.De heer Poppe (SP):Ik zeg net iets meer dan dat. De boerenproductie in Nederland moeten wij
in Europees kader regionaal beschouwen. Die productie moet worden beschermd.
Dat betekent een zekere marktbescherming om de voedselproductie in onze regio
te houden, zodat wij niet afhankelijk zijn van invoer en logistiek. In dat
laatste geval heb je geen voedselzekerheid meer, terwijl je weinig meer te
zeggen hebt over de kwaliteit. Ik zit dus met een gigantisch probleem, want
we moeten toewerken naar een omslag, naar een andere veehouderij en landbouw,
terwijl de stroming nog steeds Paars is.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Met het principe van productiebeheersing ben ik het wel eens, maar dat
betekent niets voor de intensieve veehouderij. Het zou goed zijn als u eerlijk
zei dat er op grond van uw redenering hoe dan ook 10.000 tot 20.000 intensieve
boerenbedrijven zullen moeten stoppen. Dat zou de duidelijkheid ten goede
komen.De heer Poppe (SP):Op dit moment zijn er in die sector al vele aanmeldingen voor bedrijfsbeëindiging.
Dat wordt onder andere veroorzaakt door problemen rond de opvolging, maar
ik zou mij ook kunnen voorstellen dat het komt omdat het niet altijd een pretje
is om op zo'n manier je boterham te moeten verdienen. Mensen zijn op hun zestigste
jaar, of eerder, totaal versleten. Die vorm van arbeid lijkt ons anno 2001
niet nuttig. Er zullen er dus inderdaad minder komen. Dat zou kunnen, ja.
Maar dat moet dan wel op een sociale, verantwoorde manier gebeuren. Het moet
niet zijn dat ons milieu maatschappelijk gezien goed is, maar de samenleving
asociaal.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Dat is dan helder. Het is dus niet uw doelstelling om het huidige aantal
boeren gelijk te houden.De heer Poppe (SP):Ik ben geen wetenschapper. Je zult dan moeten bezien hoeveel arbeid binnen
een grondgebonden systeem past. Dan moet je bezien hoe groot bedrijven moeten
zijn, hoe groot een grondgebonden bedrijf kan zijn als het op de menselijke
maat gerund moet worden. Vraag is hoe je dat kan beheersen. Dat kan ik niet
overzien. Ik kan dat niet overzien, maar ik denk dat het niet eens veel minder
boeren dan in de huidige situatie zal opleveren, omdat de boerenstand in twintig
jaar al gehalveerd is. Het zou dus reuze mee kunnen vallen, omdat de boeren
die het nu ook al niet meer zien zitten omdat zij oud zijn, geen opvolger
hebben en eigenlijk versleten zijn door het veel te harde werk, de kans grijpen
om de pijp aan Maarten te geven.Voorzitter. Ik zei het al, die tegengestelde ontwikkeling is het probleem.
Je moet als boer op de vrije wereldmarkt maar je boterham zien te verdienen,
want er is geen bescherming van de boerenstand als nutsfunctie voor de samenleving.Ondanks dat het aantal varkens door het stelsel van varkensrechten en
opkoopregelingen afneemt, vindt er op bedrijfsniveau een verdere intensivering
plaats. Kan de minister gegevens hierover leveren? Als het ons werkelijk gaat
om het reduceren van de stank en de ammoniakemissie, zou dit nog harder bestreden
moeten worden. Dat geeft echter ook weer een probleem, zoals de heer Van der
Vlies al heeft aangegeven. De redenering is dat een dier-standstill niet gewenst
is, maar een emissieplafond, omdat er met allerlei technische maatregelen
toch kan worden voldaan aan de milieunormen voor stank en de uitstoot van
ammoniak. Maar dit betekent wel een verdere intensivering en mechanisering
van de veehouderij; je zou bijna van industrialisering kunnen spreken. Het
lijkt mij dat wij hierbij een groot vraagteken moeten zetten. Ik zal straks
dan ook nog iets zeggen over het amendement van de heer Waalkens over een
dier-standstill en over de 250 meter- en de 500 metergrens.De fractie van de SP heeft in de al lang durende discussie over de zonering
rondom kwetsbare natuurgebieden tot nu toe voor 500 m gekozen. Nu zou men
kunnen zeggen: "Poppe, je bent toch vóór de boerengezinsbedrijven?
Die redden het niet met zo'n rigide zonering, dan verdwijnen juist de boerengezinnen
die je wilt laten blijven." Het eerste is waar, wij willen de gezinsbedrijven
beschermen, want dat zijn de bedrijven die in het algemeen nog het meest extensief
werken. En in ieder geval hebben zij nog de mogelijkheid om op kortere termijn
duurzamer te gaan produceren dan de intensieve veehouderijbedrijven. Maar
dit wil niet zeggen dat wij dan minder aandacht zouden hebben voor natuurschade
als gevolg van de uitstoot van ammoniak. Het is in de huidige omstandigheden
een lastige keuze; het ligt niet aan de boeren, maar juist aan de omstandigheden.
Die heb ik kennelijk, gelet op de vele interrupties, duidelijk genoeg kunnen
omschrijven. Het moet wat onze fractie betreft gaan om het terugdringen van
stank en uitstoot van ammoniak samen met aanpassingsmogelijkheden voor de
boeren in de betrokken bedrijven. Er zal een beleid moeten worden gevoerd
waarmee veehouderijbedrijven binnen de zone van 500 m rondom kwetsbare natuurgebieden
met investeringssteun en begeleiding naar een meer grondgebonden en liefst
ook gesloten bedrijfsvoering omgevormd kunnen worden. Dan slaan wij twee vliegen
in één klap: wij bereiken de doelstellingen van de minister,
want in navolging van de aanbevelingen van de commissie-Wijffels en van wat
er in de Kamer is gezegd, ontstaat er een betere vorm van veehouderij, terwijl
de boeren hun inkomen behouden door investeringssteun bij omvorming. Zij behoeven
dan niet bij de bank te lenen, want die wil juist dat zij hun bedrijf intensiveren.
Ik vind dat de productie van boeren moet worden gezien als een nutsfunctie,
als een maatschappelijke noodzaak, zeker in de genoemde gebieden. Is de regering
bereid om te onderzoeken of er voor de bedrijven in de bedoelde gebieden een
regeling te ontwikkelen is die het de betrokken boeren mogelijk maakt, hun
productie te extensiveren door over te gaan op grondgebonden veehouderij?
Dit hoeft niet van de ene dag op de andere, maar deze richting zou zo snel
mogelijk moeten worden ingeslagen. Hierbij zou voor het boereninkomen gedacht
kunnen worden aan belastingmaatregelen, bijvoorbeeld door voor de producten
van deze bedrijven een lagere btw te laten gelden.Er mogen geen grote veehouderijen op de rand van de 500-meterzone komen.
Ik ga nu naar het dier-standstillprincipe van het amendement van de heer Waalkens.
Daarin wordt voorgesteld, de zone van 500 m te vervangen door 250 m op grond
van het dier-standstillprincipe. Hierdoor zal een probleem ontstaan. Van een
intensief bedrijf kan alleen maar ruimte af en niets bij. Bij problemen is
er geen uitweg meer mogelijk. Het voorstel kan inhouden dat een situatie wordt
bevroren. Wij willen echter de politieke bereidheid hebben om naar meer grondgebonden
bedrijven toe te werken. Ik heb dus een probleem met dit amendement.De heer Oplaat (VVD):Kiest de heer Poppe, als hij het dier-standstillprincipe afwijst, dan
voor het emissie-standstillprincipe?De heer Poppe (SP):Ik begon met de opmerking dat het een ingewikkeld probleem is waar je
koppijn van krijgt.De heer Oplaat (VVD):Met permissie, ik stelde een serieuze vraag. Vandaag moeten wij kiezen
voor een dier-standstillprincipe of een emissie-standstillprincipe. Kiest
u voor emissie-standstill of wijst u de hele wet af?De heer Poppe (SP):Nee, ik wijs de wet niet af. Ik spreek over de vraag hoe men binnen de
zonegrenzen van 500 m of 250 m naar meer grondgebonden bedrijven kan gaan
met investeringssteun van de overheid, zodat een boer uit zijn bedrijf inkomen
kan genereren. Dit betekent dus minder emissie en dat betekent een totaal
ander beleid. De heer Oplaat is echter voor het systeem dat wij nu hebben.Er mogen geen grote veehouderijen op de rand van de 500-meterzonegrens
komen. Daartegen kan, volgens de regering, opgetreden worden met de ruimtelijkeordeningsinstrumenten.
Onder grote bedrijven wordt verstaan: 2000 varkens en 40.000 kippen. Bedrijven
met een dergelijke omvang zullen, gezien de ontwikkelingen in de veehouderij,
veelal een uitstoot van 2000 kilogram ammoniak hebben. De regering gaat ervan
uit dat voor varkens- en pluimveehouderijen de ondermaat minimaal 2000 varkens
en 40.000 kippen is. Dit staat op bladzijde 11 van de memorie van toelichting.
Daarbij staat niet dat dit nog lang niet de grootste bio-industriebedrijven
zijn.Boeren worden door de kredietwaardigheidseisen van de banken tot deze
ontwikkelingen gedwongen. Juist deze ontwikkeling staat haaks op het beeld
van de koeien in de wei en de wroetende varkens van de commissie-Wijffels
en de minister. Er zitten veel tegenstellingen in het verhaal. Wat moeten
de boeren geloven van deze mooie doelstellingen? Het lijkt alsof er sprake
is van een dubbele agenda in de politiek. Enerzijds worden maatregelen voorgesteld
ter bescherming van de kwetsbare natuur en anderzijds worden de boeren tot
intensivering gedwongen. In de memorie van toelichting staat doodleuk dat
dit de minimumomvang van de bedrijven wordt als gevolg van de ontwikkelingen.
Er wordt niet gekeken naar de oorzaak van deze ontwikkelingen of naar het
ongewenste karakter daarvan, laat staan dat daar iets beleidsmatig aan wordt
gedaan. Is de minister bereid, een onderzoek in te stellen om te bepalen welke
maatschappelijke en beleidsvoorwaarden er nodig zijn om deze ontwikkeling,
zie bladzijde 11 van de memorie van toelichting, te keren of, beter gezegd,
de voorstellen van de commissie-Wijffels tot uitvoering te brengen? Ik vraag
dit, omdat ook mijn fractie voorstander is van de afbouw – de afbouw,
mijnheer Oplaat – van de bio-industrie, waarbij boeren op een voor landschap
en natuurlijk diervriendelijke wijze ons voedsel kunnen produceren en zelf
een inkomen kunnen genereren, een goed boereninkomen.De uitstoot van ammoniak en stank kan niet alleen met technische en daardoor
altijd dure maatregelen worden tegengegaan. Dat zou bijna onvermijdelijk leiden
tot een ontwikkeling waarbij wij – en dan bedoel ik ook de veehouders –
nooit meer van die intensieve veehouderij afkomen. Integendeel, die wordt
gestimuleerd. In de onderhavige wetsvoorstellen zijn de noodzakelijke maatregelen om
milieu en natuur te beschermen, te weinig verbonden met een andere visie op
de veehouderij, zoals maatschappelijk steeds meer gewenst wordt en zelfs,
nu ik de nota heb gelezen, door het CDA. Maar dat is alleen nog maar in de
nota en nog niet in de praktijk. Ook de veehouders zelf zouden liever op die
manier hun brood, eerlijk brood, verdienen. Nu wordt te veel alleen op het
bordje van de veehouders gelegd zonder naar financiële en beleidsmatige
oplossingen te zoeken. Voedselproductie en veehouderij moeten in evenwicht
worden gebracht met wat natuur en dierenwelzijn van ons vereisen. Ammoniakuitstoot
en stank zijn daarvan onderdelen.Een steeds weer geïsoleerde aanpak van een onderdeel van een groot
probleem zal betekenen dat wetgeving die bedoeld is om het milieu en de kwetsbare
natuur te beschermen, weer nieuwe problemen veroorzaakt die wij ook niet willen
hebben. Wij zullen het wetsvoorstel steunen, maar ik vrees dat deze maatregelen
weer nieuwe problemen, namelijk verdere intensivering, zullen veroorzaken,
als niet wordt gedaan wat ik heb gevraagd, en zelfs de melkveehouderij in
problemen zal brengen. Dit kabinet blijkt niet in staat een samenhangend milieu- en landbouwbeleid
ten aanzien van natuurbescherming en dierenwelzijn te formuleren. In deze
wetgeving doet het daartoe ook geen poging. Ik ben benieuwd hoe het kabinet
de ideeën van de commissie-Wijffels, de ideeën van de SP en daarna
de ideeën van het CDA, van prof. Veerman, in de praktijk wil brengen
zonder dat wij de boer daarmee de das omdoen. Overigens, de das moet kunnen
blijven leven, maar de boer ook.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. De onderhavige wetgeving grijpt in in de levensvatbaarheid
van de agrarische bedrijven. Wij weten hoe problematisch de situatie in de
landbouw is, met name in de boerengezinnen. Wij willen deze wetten dan ook
bezien vanuit de opvatting dat de landbouw voor de Nederlandse samenleving
noodzakelijk en onmisbaar is, ook voor de toekomst, en dat er dus ruimte moet
blijven voor het overleven van bedrijven.Ik wil uiteraard ook het onderscheid maken tussen de stankregelgeving
en de ammoniakregelgeving. Ik begin bij de stankregelgeving. Evenals de heer
Meijer wil ik beginnen met een voorbeeld uit de praktijk. In de gemeente Brummen
bevindt zich een melkveehouder die de toekomst in wil als melkveehouderij
en zijn bedrijf mogelijk in de toekomst wil aanpassen op moderne ontwikkelingen.
Maar je weet niet wat, omdat de toekomst niet bekend is. Nu wil het geval
dat binnen 45 m van dit bedrijf, dus binnen de stankcirkel, dezelfde veehouder
een fraai rijksmonument heeft staan. Dat monument is zijn eigendom. Hij wilt
dit behouden, maar tegelijkertijd de ontwikkelingsmogelijkheden voor zijn
bedrijf niet beperken. Al jarenlang verkeert deze man in onzekerheid over
de mogelijkheden in dezen en niemand kan hem uitsluitsel geven. Het rijksmonument
vervalt intussen meer en meer en zal, als er niets verandert, te zijner tijd
het loodje leggen. Hier zien wij dus dat twee wezenlijke belangen die eigenlijk
beide gehonoreerd zouden moeten worden, elkaar uitsluiten. De regels laten
de ondernemer zwemmen. De bestaande bedrijfsvoering kan weliswaar blijven
bestaan, maar daar heeft de man niet zoveel aan, gezien alle ontwikkelingen
in het landbouwbeleid.Wij zullen toch in zo'n situatie moeten kunnen toestaan dat het één
én het ander kan. Handhaving en renovatie van het rijksmonument en
het daarin inbouwen van appartementen om het rijksmonument een toekomstfunctie
te geven, moeten toch samen kunnen gaan met de ontwikkelingsmogelijkheden
van het melkveehouderijbedrijf. Mensen die mogelijk in de toekomst in appartementen
in zo'n rijksmonument willen wonen, weten toch waar zij voor kiezen? Zij zouden
daarmee niet méér stankbescherming behoeven te hebben dan een
agrarische bedrijfswoning, zo zou ik zeggen. Echter, de regels sluiten dat
tot op dit moment uit. Daarom is het ook goed dat wij vandaag over de nieuwe
wet stankhinder spreken.Het betreft een wettelijke verankering van het versoepelde beschermingsregime
uit de richtlijn van 1996 voor de gebieden waar dit beleidsmatig ook thuishoort,
de landbouwontwikkelingsgebieden en de verwevingsgebieden. Deze verankering
vloeit voort uit het Pact van Brakkenstein en was tevens een wens van de Kamer.
Een snelle vaststelling van deze wet is belangrijk in het kader van het reconstructieproces:
als de aanwij zing van de reconstructiegebieden rond zal zijn,
moet dit wettelijk kader eveneens vastgesteld zijn. Wij begrijpen deze redenering
en willen die ook ondersteunen, maar de spoed mag uiteraard niet ten koste
gaan van de eenduidigheid en vergelijkbaarheid van de regelgeving voor de
concentratie- en de niet-concentratiegebieden. Er leven nogal wat vragen op
dat punt. Ook in de nota naar aanleiding van het verslag zijn die nog niet
opgelost.De ministers hebben de tweede helft van 2002 genoemd als datum waarop
de richtlijn voor de overige gebieden in werking kan treden. Dat duurt dus
nog wel even, maar dat heeft vooral te maken met een mijns inziens onnodige
exercitie, namelijk om een nieuwe, afwijkende systematiek te ontwikkelen.
Kunnen de ministers mij uitleggen waarom zij enerzijds de huidige systematiek,
dat wil zeggen met vijf beschermingscategorieën, in dit wetsvoorstel
handhaven, maar anderzijds een nieuw, afwijkend kader willen ontwikkelen met
slechts twee categorieën voor de niet-concentratiegebieden? De indeling
in A- en B-gebieden zal volgens de toelichting gemiddeld niet veel veranderen
aan het aantal veehouderijen en de totale stankoverlast. Dat is mooi, maar
op individueel bedrijfsniveau betekent dat nogal wat, in ieder geval betekent
het weer onrust. Nu hoeft dat niet altijd fout te zijn, maar ik denk, gelet
op mijn redenering, dat dit hier onnodig is. Het geeft bovendien veel beleidsvrijheid
aan het bevoegd gezag, hetgeen de onvoorspelbaarheid ook weer vergroot.Welk doel is er nu werkelijk gediend met het nieuwe kader? Kan niet veel
beter het beoordelingskader van de huidige richtlijn ook voor de resterende
gebieden worden gehandhaafd? Ik stel dan voor om dit te doen, inclusief de
hierover bestaande jurisprudentie; daarmee wordt dus de oorspronkelijke richtlijn
bedoeld. Op die manier wordt dan toch ook tegemoet gekomen aan de uitkomsten
van het geurhinderonderzoek. Wil de minister nog eens ingaan op de toegevoegde
waarde van het in de brief van augustus uiteengezette beoordelingskader en
ingaan op dit voorstel? Zou hij ook nog eens willen ingaan op de validiteit
van het geurhinderonderzoek? Is dat hoe dan ook niet zeer arbitrair, terwijl
het nu juist uitgevoerd is om een meer wetenschappelijke basis onder het beleid
te leggen?Boven op deze argumenten komt nog de kritiek dat er in de gemeentelijke
praktijk wel eens grote verwarring zou kunnen ontstaan, wanneer er twee totaal
verschillende beoordelingskaders naast elkaar van kracht zijn. Ik vraag de
regering om een reactie op ook dit punt.Verder zullen wij er in dit debat uit moeten komen of er toch niet moet
worden gekomen tot een wettelijke verankering van het beleidskader voor de
niet-concentratiegebieden. De regering kan moeilijk ontkennen dat een richtlijn
tot minder rechtszekerheid leidt dan een wet. Immers, uit de juridische praktijk
blijkt dat de bezwaren tegen de richtlijn niet worden getoetst aan de richtlijn,
maar aan de Wet milieubeheer. De politieke wensen die zijn vervat in de richtlijn,
werden daarmee genegeerd of op z'n minst genuanceerd. Iets dergelijks zal
zich ook voordoen bij een nieuwe richtlijn. Is de minister bereid alsnog na
te denken over wettelijke verankering ook voor niet-concentratiegebieden,
zodat veel spanning en onzekerheid op het platteland over wat kan en niet
kan, wordt weggenomen?Vervolgens ga ik kort in op de inhoud van het wetsvoorstel. Ik wil hebben
opgemerkt dat de omschakeling op het platteland, bijvoorbeeld door de mestwetgeving
of door andere regelgeving – bijvoorbeeld de onderwerkplicht –
en door de "succesvolle" opkoopregeling, het probleem van de stankhinder ook
aanzienlijk zal verminderen. Ook gelet op de aard van het probleem ben ik
van mening dat wij er niet te zwaar aan moeten tillen. Daarom zou ik vragen
willen stellen over de cumulatiebepaling in het wetsvoorstel. Uit onderzoek
in de Gelderse vallei blijkt dat de cumulatiebepaling uitbreiding en nieuwe
vestiging van agrarische bedrijven in ontwikkelingsgebieden blokkeert. Mét
cumulatiebepaling heeft slechts 34% van de bedrijven groeimogelijkheden en
zonder cumulatiebepaling heeft 73% dat. Het betreft hier een oud ROM-gebied
met veel toekomstverwachtingen. Hoe beoordeelt de regering deze uitkomst?
Vindt zij deze situatie niet te belemmerend werken voor de concentratiegebieden
waar het accent juist op groei of reconstructie zou moeten liggen? Onze fractie heeft waardering voor de bepalingen in artikel 7. Die mogen
gezien worden als een uitvloeisel van een door mij in 1996 ingediende motie.
Het beschermingsniveau van nieuwe woningen of activiteiten op het terrein
van voormalige agrarische bedrijven wordt daarin gelijkgesteld aan dat van
een gewone agrarische woning. Ik heb een amendement ingediend ter verheldering
van dit artikel. De tekst van dat amendement spreekt voor zichzelf. Zijn de
ministers van plan, deze gelijkstelling van beschermingsniveaus ook door te
voeren in de nog te ontwikkelen regelgeving voor de extensivering en niet-reconstructiegebieden?
De duidelijkheid die hierdoor ontstaat, voorkomt de kans op onvrede en frustratie
tussen boeren wanneer op een naburig erf een nieuwe woning komt of nevenactiviteiten
worden gestart. Zij weten dan immers dat dit hen niet kan hinderen bij een
eventuele toekomstige uitbreiding of aanpassing. Kan de regering dat toezeggen?
Afhankelijk van het antwoord op deze vraag is het wellicht niet nodig om in
tweede termijn een motie hierover in te dienen.Met het voorliggende wetsvoorstel inzake de ammoniak wordt het eindelijk
mogelijk het wetgevingstraject rond de Reconstructiewet tot afronding te brengen.
Het is gezien de termijn allemaal weer op het scherpst van de snede, mogen
wij wel zeggen. Wat zijn de consequenties als die zaak per 1 januari niet
rond is, bijvoorbeeld wanneer in de Eerste Kamer wellicht nog procedurele
problemen ontstaan?Het wetsvoorstel zet in op het emissiespoor, aangevuld met gebiedsgericht
beleid, met als doel de overmaat aan depositie op gevoelige gebieden terug
te dringen. Dit aanvullende gebiedsgerichte beleid doet de meeste stof tot
discussie opwaaien. Iedere maatschappelijke groepering – de fracties
doen daaraan uiteraard driftig mee – komt met zijn eigen alternatief:
beperken van de zone van 500 m naar 250 m, beperking van de zone met daarbij
een dier-standstill in plaats van een emissieplafond, geen inperking van de
zone en in die hele zone een dier-standstill, uitbreiding dan wel inkrimping
van het aantal aangewezen kwetsbare gebieden, onderscheid maken tussen kwetsbare
en zeer kwetsbare gebieden, noem maar op. Kortom, zoveel hoofden
zoveel zinnen lijkt het vooralsnog.De keuze van de politiek om van depositie- naar emissiebeleid te gaan,
laat zien dat er de afgelopen jaren een omslag heeft plaatsgevonden, mede
op basis van onderzoeksresultaten. Naar mijn mening zal over de daadwerkelijke
invloed van ammoniak op de natuur en over de vraag hoe deze te beperken, in
de toekomst meer nader onderzoek moeten plaatsvinden. Er zijn nog te veel
onzekerheden en vragen. Vorig jaar heeft de meerderheid van de Kamer uitgesproken,
de zonering te willen beperken tot 250 m om te voorkomen dat via een te brede
zone alsnog alle ontwikkelingsmogelijkheden ongedaan gemaakt zouden worden,
waardoor de reconstructie bijna een theoretische mogelijkheid zou zijn geworden.
VNG en IPO hebben in hun voorstellen voldoende onderbouwd waarom de zone beperkt
moet worden tot 250 m. Ik neem aan dat de regering aan het oordeel van deze
verenigingen van medeoverheden toch het nodige gewicht hecht en niet alleen
hoopt op een herkansing om onder de motie uit te komen. Uit de voorstellen
blijkt immers dat de vorig jaar ingediende motie niet wordt uitgevoerd, niet
alleen niet op het punt van een zone van 250 m, maar ook niet terzake van
een dier-standstill. Er komt immers geen geld beschikbaar voor flankerend
beleid. En dat is jammer omdat het van invloed is op de rest van de motie,
namelijk het anders omgaan met het begrip "kwetsbare gebieden".Mevrouw Vos (GroenLinks):Er is toch 1.2 mln gulden beschikbaar voor de reconstructie en er komen
toch ook allerlei bedragen beschikbaar van de commissie-Koopmans. Ik begrijp
niet waarom u zegt dat er geen geld beschikbaar komt.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Dat geld komt inderdaad beschikbaar, maar dat was allang duidelijk. In
de motie wordt een aantal zaken expliciet verwoord, overigens in onderlinge
samenhang. Dat was in de eerste plaats de beperking tot 250 m, in de tweede
plaats de begripsverandering van kwetsbare natuurgebieden naar zeer kwetsbare
natuurgebieden en in de derde plaats het beschikbaar komen van meer geld voor
het doorvoeren van een dier-standstill in die zones. De regering heeft in
de nota naar aanleiding van het verslag duidelijk gemaakt dat dit geld niet
beschikbaar komt en ook niet specifiek voor een dergelijk doel beschikbaar
wordt gesteld. In dat opzicht wordt die motie dus niet uitgevoerd. Mijn fractie
betreurt dat, omdat zij denkt dat daarmee juist grote winst kan worden geboekt.
Ik geloof ook dat collega Waalkens die overtuiging is toegedaan, maar hij
trekt daaruit niet de conclusie dat het dier-standstill niet moet doorgaan.
Ik hoor daar straks zijn verhaal over. Ik vind dat punt toch jammer.Mevrouw Vos (GroenLinks):Er is veel geld beschikbaar voor de reconstructie, voor het uitvoeren
van de aanbevelingen van de commissie-Koopmans en straks ook voor de ruimte-voor-ruimteregeling.
Al met al komt er veel geld beschikbaar voor het uitvoeren van die reconstructie.
Ik neem aan dat een behoorlijk deel daarvan beschikbaar komt voor bedrijven
die zich uit die zone van 250 m willen verplaatsen. Hoe kan de heer Stellingwerf
nu al de conclusie trekken dat daarvoor onvoldoende geld beschikbaar is? Wat
zijn de conclusies van de heer Stellingwerf over het dier-standstill?De heer Stellingwerf (ChristenUnie):In de motie ging het specifiek over het dier-standstill en het daaraan
gekoppelde toegewezen bedrag. Dat bedrag is er niet en daarom opteert mijn
fractie niet voor het dier-standstill. Wij beseffen uiteraard wel dat de provincies
veel kunnen doen via de inzet van de middelen die beschikbaar komen, ook op
het gebied van de verplaatsing. Dit is echter een ander beleidsaspect.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik heb hier heel veel moeite mee. Het gaat erom wat voor de heer Stellingwerf
het zwaarste telt. Hij zegt voorstander te zijn van het dier-standstill, omdat
dit voor het milieu en de reconstructie het beste is. Nu zegt hij ervan af
te willen zien omdat er geen geld beschikbaar komt. Dat vind ik een heel gemakkelijke
conclusie, zeker omdat de heer Stellingwerf volgens mij niet kan zeggen dat
er onvoldoende geld is. Er komt juist ongelooflijk veel geld beschikbaar voor
deze operatie. De heer Stellingwerf maakt zich er gemakkelijk vanaf door te
zeggen dat hij het doel van een beter milieu wil laten vallen.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Zover ben ik nog helemaal niet. Mijn fractie heeft vorig jaar steun gegeven
aan een motie die nu op twee onderdelen niet wordt gehonoreerd. Mevrouw Vos
mag dan niet van mij verwachten dat ik daar luchtig overheen hobbel en gewoon
verder ga. Nee, het gaat om twee onderdelen die voor mijn fractie vrij cruciaal
waren en waaraan niet tegemoet wordt gekomen. Er werd nog een belangrijk aspect
genoemd in die motie, namelijk het begrippenpaar "kwetsbare natuur" en "zeer
kwetsbare natuur". De steun van mijn fractie voor die motie was mede gekoppeld
aan het dier-standstill en aan de beperking tot 250 m. Het dier-standstill
gaat nu niet door. De vraag wat er nu gebeurt is voor mijn fractie van wezenlijk
belang. Er ligt een amendement van de collega's Oplaat en Meijer, dat feitelijk
een letterlijke vertaling is van de motie van vorig jaar, uitgezonderd het
onderdeel dier-standstill. Daardoor ontstaat voor mijn fractie een nieuwe
situatie. Dier-standstill met extra geld zit er niet meer in, wel wordt doorgegaan
met de 250 m en met de begripswijziging van "kwetsbare natuur" naar "zeer
kwetsbare natuur". Wij hebben absoluut geen goed zicht op wat de precieze
effecten zijn van die omslag van "kwetsbare natuur" naar "zeer kwetsbare natuur".
Ik hoor daarover graag het oordeel van de regering. Ik was bezig om de samenhang
van het pakket voorstellen van de motie van vorig jaar hier naar voren te
brengen. Ik ben nog niet zover dat ik hier conclusies kan trekken. Ik hoop
dat er door de antwoorden meer helderheid ontstaat. Ik doel met name op het
begrippenpaar "kwetsbare natuur" en "zeer kwetsbare natuur". Ik heb niet goed
in beeld wat de consequenties van deze switch zullen zijn, bezien vanuit de
ammoniakwet die per 1 januari vervalt en ten opzichte van het wetsvoorstel
dat wij nu bespreken. Ik vind dat helder moet zijn wat nu precies de definitie
is van "kwetsbare natuur" en van "zeer kwetsbare natuur". Wat is in de praktijk
het verschil daartussen? Het is denkbaar dat aantallen dieren of aantallen
bedrijven onder die begripsverschuiving gaan vallen. Ook kan daarbij gedacht
worden aan het oppervlak van de grond die daarmee gemoeid is.
Ik wil daar eerst helderheid over hebben en dat leg ik bij dezen aan de regering
voor.Voorzitter. Ik sta positief tegenover het voorgestelde brongerichte beleid
door middel van emissiereductie. Dit principe is vrijwel onomstreden. Hoe
groot die emissiereductie moet zijn, wordt enerzijds bepaald door regels vanuit
Brussel en anderzijds door ons eigen ambitieniveau, gekoppeld aan de inschatting
van de gevaren voor onze natuur. Vooralsnog geldt vanuit Europa voor Nederland
een landelijke emissienorm van 128 kiloton per jaar. Ik ben van mening dat
wij in het kader van de noodzakelijke emissiereductie, daar waar dat mogelijk
is, zoveel mogelijk verantwoordelijkheid voor de invulling van de te bereiken
reductie bij de individuele ondernemer hadden moeten neerleggen. Dit leidt
mijns inziens tot de meest kostenefficiënte oplossingen. Een agrariër
zou dan zelf, op basis van zijn type onderneming, voor de meest geschikte
middelen kiezen om het doel, een door de politiek bepaalde hoeveelheid emissiereductie,
te bereiken. Dat zou een goede benadering zijn: de politiek stelt de doelen
en de randvoorwaarden, de mensen in het veld – deskundigen bij uitstek,
zou je zeggen – bepalen hoe zij die doelen voor hun eigen bedrijf binnen
de gestelde randvoorwaarden gaan bereiken. Dit zou kunnen gelden voor een
aantal aspecten van de ammoniakwetgeving. Ik denk daarbij aan mogelijkheden
tot veevoeraanpassingen, interne saldering en sturen op beweiding.Het kabinet kiest niet voor die route van eigen verantwoordelijkheid.
Vastgelegd wordt dat alle agrariërs emissiearme stallen moeten bouwen,
ongeacht het veehouderijsysteem en dus ook ongeacht de mate van effectiviteit
van emissiearme stallen voor die houderijvorm. Aanpassingen in het huisvestingsysteem
zijn voor de melkveehouderij behoorlijk kosteninefficiënt. Dit argument
gold al, maar blijkt nog in kracht te zijn toegenomen, nu uit de beantwoording
van de regering blijkt dat de reductie ten gevolge van emissiearme stallen
voor de melkveehouderij slechts 20% bedraagt in plaats van de eerder aangenomen
50%. Bovendien wordt voorbijgegaan aan die boeren die ook via veevoeraanpassingen
goed aan de bedrijfsemissienorm kunnen voldoen. Ook dit wreekt zich met name
ten aanzien van de melkveehouderij. Voor deze bedrijven geldt eveneens dat
aanpassingen in het beweidingsysteem zouden kunnen leiden tot het voldoen
aan de normen. Waarom zouden wij boeren die op deze manier het gestelde doel
bereiken, verplichten om te kiezen voor het middel van emissiearme stallen,
zeker wanneer dit gepaard gaat met enorme kapitaalinvesteringen en soms zelfs
kapitaalvernietiging? Kostenefficiëntie is een belangrijke overweging,
maar niet de enige waarom ik wil pleiten voor het stimuleren van weidegang.
Door in te zetten op emissiearme huisvesting raken andere maatschappelijk
gewenste ontwikkelingen op het gebied van landschap, de weidegang, en dierenwelzijn
mogelijk in de knel. Dat lijkt mij een ongewenste situatie.Mevrouw Vos (GroenLinks):U zei net dat de AMvB voor de melkveehouderij zou kunnen leiden tot kapitaalvernietiging.
Ik begrijp dat niet, want volgens mij moeten alleen nieuwe stalsystemen voldoen
aan de nieuwe eisen.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Ik ben ook blij met die aanpassing. Maar ook als je een nieuw bedrijf
bouwt, zul je meer moeten investeren om aan de verscherpte eis voor ammoniakemissie
te voldoen. Daarom vind ik het jammer dat de sporen van het voer en de beweiding
niet worden opgepakt door de regering. Er blijven dus kansen liggen. De boeren
worden verplicht tot waarschijnlijk hogere investeringen, terwijl er op het
andere front mogelijkheden blijven liggen die maatschappelijk zelfs nog wenselijker
zijn.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dat is helder. De vraag is wel of de investeringen in nieuwe stallen hierdoor
zoveel hoger worden dat wij ervan moeten afzien om dit verplicht te stellen.
Ik kan mij voorstellen dat wij de betere systemen sowieso verplicht gaan stellen
en dat wij daarnaast de andere belangrijke wegen van het voerspoor en dergelijke
gaan benutten.De heer Stellingwerf (ChristenUnie):Ik vind dat dit dan veel meer in onderlinge samenhang moet worden bezien.
Wij moeten niet nu een systeem verplicht stellen en later de zaak nog weer
verder aanscherpen.Voorzitter. Het voorgaande brengt mij op het punt van het bevorderen van
de weidegang. In de nota naar aanleiding van het verslag erkent de minister
dat de totale emissie op een bedrijf dat beweiding toepast inderdaad lager
is dan op een bedrijf dat de dieren continu op stal houdt. Maar, zo beweert
de regering, het verschil in de totale ammoniakemissie tussen verschillende
beweidingssystemen is niet groot. Bij onbeperkt weiden zijn ten opzichte van
het volledig op stal houden de jaarronde-emissies ongeveer een kwart lager.
Dit verschil acht de minister te klein om een sturing via het ammoniakbeleid
in de richting van één van de beweidingssystemen mogelijk te
maken. Het lijkt me dat de regering hier wel een al te gemakkelijke conclusie
trekt om zijn gelijk te kunnen behalen. Want op pagina 5 van de nota naar
aanleiding van het verslag ziet de regering in een reductie van de ammoniakemissie
met slechts 20% reden genoeg om dwingend huisvestingsmaatregelen op te leggen.
Niet dat ik van mening ben dat de mate van beweiding dwingend zou moeten worden
opgelegd, maar ik wil wel dat het voor een boer mogelijk blijft om enkel op
beweiding in te zetten in plaats van verplicht huisvestingsmaatregelen te
moeten treffen. De gepresenteerde cijfers staan hieraan zeker niet in de weg.
De hierbij gepresenteerde cijfers zijn sowieso moeilijk grijpbaar. Niet alleen
gebruikt men de verschillende begrippen door elkaar, bijvoorbeeld emissiecijfers
behorend bij het opstallen in de winterperiode en het jaarrond opstallen,
maar ze komen ook niet overeen met gegevens op pagina 23. Op pagina 5 wordt
gesteld dat de emissie 5,6 kg per dierplaats bedraagt in plaats van de 8,8
kg die in de UAV is opgenomen. Maar op pagina 23 wordt bij de berekening van
het emissieplafond voor melkveehouderijen in een zone rond de EHS nog gerekend
met de blijkbaar onjuiste 8,8 kg. Daarnaast moeten we op basis van de cijfers
op pagina 5 de conclusie trekken dat emissiebeperkende stallen effectiever
zijn bij onbeperkt weiden dan bij volledig opstallen. Dit lijkt me bijzonder
onwaarschijnlijk. Kan de minister hier opheldering over geven?Ik wil aandacht vragen voor de mogelijkheden voor bedrijfsontwikkeling
van gemengde bedrijven in de kwetsbare zone, wat ons betreft de zone van 250
m. Op een vraag daarover meldt de minister dat voor bedrijven met hoofdzakelijk
melkvee het emissieplafond van 800 kg geldt. Dit biedt volgens onze informatie
in de praktijk onvoldoende soelaas ten aanzien van de intensieve tak van het
bedrijf. Graag een reactie op het voorstel van LTO om voor gemengde bedrijven
in de zones een apart emissieplafond voor de intensieve tak in te stellen,
omdat die gemengde bedrijven toch met heel specifieke problemen kampen.Ten aanzien van de beoogde overgangstermijnen voor het aanpassen van de
stallen wil ik graag de volgende opmerkingen maken. Ik ben blij met de toezegging
van de regering om voor de melkveehouderij geen emissie-eisen voor bestaande
stallen meer te stellen. Ook ben ik ingenomen met de geboden mogelijkheid
tot het gefaseerd aanpassen van de stallen. Naar mijn mening komt dit in belangrijke
mate ten goede aan de proportionaliteit van de op te leggen maatregelen. In
de nota naar aanleiding van het verslag geeft de minister aan bereid te zijn
voor kleine bedrijven langere overgangstermijnen in te stellen. Ik zou de
regering, met het oog op het door haarzelf aangehaalde redelijkheidsbeginsel,
willen vragen dat niet alleen voor kleine bedrijven te overwegen, maar generiek
de overgangstermijnen te verlengen. Ten eerste voorkomt dat een oeverloze
discussie over wat als een klein bedrijf kan worden beschouwd en wat niet,
met daarbij altijd de onvermijdelijke grensgevallen. Ten tweede kan hiermee
beter aangesloten worden bij het Europees beleid ten aanzien van welzijnseisen.
Dit zorgt tevens voor een integrale afweging van zowel eisen tengevolge van
ammoniak als van eisen op het gebied van dierenwelzijn. Een dergelijke integrale
afweging lijkt me noodzakelijk om te voorkomen dat bij afzonderlijke beschouwing
van beide aspecten tegenstrijdige eisen gaan worden gesteld aan agrariërs
voor het bouwen van huisvestingssystemen. Concreet komt dit erop neer de overgangstermijnen
te verlengen van 2008 naar 2013 voor de varkenshouderij en naar 2012 voor
de pluimveehouderij in verband met dan ingaande termijnen voor ombouw op die
onderdelen die ik zo-even noemde. Ik overweeg op dit punt een motie in te
dienen.Er lijken binnen afzienbare termijn nieuwe problemen op ons af te komen,
met name op de sector zelf. Op dit moment worden bedrijven bij de vergunningsprocedure
in het kader van de Natuurbeschermingswet op het gebied van ammoniak aanmerkelijk
strenger beoordeeld dan in het kader van de Wet milieubeheer. Die twee sporen
lijken mij onwenselijk. Hoe is de afstemming op dit punt geregeld. Dit is
van des te groter belang wanneer de Vogel- en Habitatrichtlijngebieden in
de Natuurbeschermingswet zijn ondergebracht. Het aantal bedrijven dat hierdoor
met een strenger beoordelingskader dan de Wet milieubeheer toepast wordt geconfronteerd,
neemt dan enorm toe. Wij moeten voorkomen dat op het terrein van de ammoniakemissie
door een stapeling van regelingen het doel van de Reconstructiewet en het
voorliggende wetsvoorstel over ammoniak en veehouderij onderuit wordt gehaald.
Op dit punt wil ik dus een heldere reactie van de regering, zodat wij hierover
ons oordeel kunnen bepalen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Na de regeling van werkzaamheden en de stemmingen zullen wij doorgaan
met de eerste termijn van deze twee wetsvoorstellen.De vergadering wordt van 13.30 uur tot 14.15 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-1707-1725.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl