Behandeling van het wetsvoorstel:  Regels inzake de bescherming van persoonsgegevens (Wet bescherming persoonsgegevens) (25892)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 1595-1608

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-07-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 34, pagina 1595-1608

03-07-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25892Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel: Regels inzake de bescherming van persoonsgegevens (Wet bescherming persoonsgegevens) (25892)Pagina 1595-1608
Behandeling van het wetsvoorstel: Nieuwe regels omtrent het openbaar vervoer, besloten busvervoer en taxivervoer (Wet personenvervoer 2000) (26456)Pagina 1608-1623
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 3 juli 2000)Pagina 1636-1637
Behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van de Kernenergiewet (26992); Wijziging WIK - ivm kunstenaars met eigen woning (27035); Intrekking van de Wet N.V. Nederlands Inkoopcentrum (NIC) (27055); Wijziging Ziekenfondswet, AWBZ en Wet financiering volksverzekeringen (27086); Wijziging Wet op bijzondere medische verrichtingen (27090)Pagina 1595-1595
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel: Regels inzake de bescherming van persoonsgegevens (Wet bescherming persoonsgegevens) (25892)Pagina 1623-1636
Presentie en opening (maandag 3 juli 2000)Pagina 1595-1595

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 72 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Regels
inzake de bescherming van persoonsgegevens (Wet bescherming persoonsgegevens)
(25892).De beraadslaging wordt geopend.De heer De Jong (CDA):Mijnheer de voorzitter! De CDA-fractie had bij het wetsvoorstel bescherming
persoonsgegevens een groot aantal vragen, zoals ook uit het voorlopig verslag
is gebleken. De memorie van antwoord van beide ministers geeft op veel van
die vragen een uitvoerig antwoord. Toch wil de CDA-fractie nog een aantal
zaken aan deze minister voorleggen. Niettemin, voor de beantwoording is mijn
fractie de minister zeer erkentelijk.De dimensies, waarbinnen de vragen uit deze Kamer zijn beantwoord, zijn
bepaald adequaat te noemen, zodat het tijdsverloop tussen de ontvangst van
de memorie van antwoord en de plenaire behandeling vandaag beperkt kon blijven.
Jammer echter, dat het uitbrengen van de memorie van antwoord nog zo'n drie
maanden heeft gevergd.Het wetsvoorstel beoogt een richtlijn te implementeren van de Europese
Unie. Met die drie maanden is de overschrijding van de implementatietermijn
die op 23 oktober 1998 was verlopen, nog groter geworden. En dat terwijl al
vanaf het begin duidelijk was dat de onderhavige regeling eind 1998 in het
Staatsblad had moeten staan. De verklaring die de memorie van antwoord voor
die vertraging aanwijst, acht de CDA-fractie weinig overtuigend.
Zij neemt de verklaring maar voor kennisgeving aan, met de kanttekening dat
met een strakkere, meer planmatige aanpak rondom het onderhavige wetsvoorstel,
een infractieprocedure van de Europese Commissie tegen Nederland voorkomen
had kunnen worden. Dat roept overigens wel de vraag op, hoe het inmiddels
staat met de implementatie van de richtlijn in de andere lidstaten van de
Europese Unie nadat de minister daarover informatie heeft verschaft bij zijn
brief van 7 december 1999. Zijn er nog nieuwe ontwikkelingen te melden?Zoals gezegd, waardering voor de inhoud van de memorie van antwoord, alsmede
voor de aangekondigde voornemens zoals de inmiddels verschenen nota van wijzigingen
bij wetsvoorstel 26410 (Wijziging van bepalingen met betrekking tot de verwerking
van persoonsgegevens) en de actualisering van de informatie over het communicatie-
en voorlichtingsplan rondom de invoering van het wetsvoorstel. De CDA-fractie
vertrouwt erop dat bij wijze van spreken vanaf morgen de nodige capaciteit
beschikbaar is voor communicatie en voorlichting op een kwalitatief hoog niveau.
De fractie zou gaarne van de bewindslieden vernemen, welke capaciteit er juist
op dat voor de burger, voor ondernemingen en voor instellingen zo belangrijke
terrein beschikbaar is. Wij krijgen graag concrete en actuele informatie daarover.De bewindslieden geven in de memorie van antwoord aan dat zij de CDA-fractie
op enkele onderdelen niet kunnen volgen. Wellicht hadden wij meer inzicht
moeten bieden in de achterliggende gedachte. De punten die hierbij aan de
orde zijn, betreffen de vraag of men het privacyrecht ent op het bestuursrecht
dan wel op het civiele recht. Het kabinet zegt: op beide. Het ging ons om
de vraag of een overwegend publiekrechtelijke inslag, een publiekrechtelijke
opzet dus, het meest geëigend is om relaties tussen burgers onderling
en hun organisaties te regelen. Discussies, met name in Zweden, laten zien
dat er ook andere benaderingen van de privacy mogelijk zijn met een meer civielrechtelijk
repressief karakter. Ik verwijs in dat verband naar rapport 8/98, "An Abuse
Model?" van de Swedish IT Law Observatory. In dat rapport werd de vraag ter
discussie gesteld of privacywetgeving volgens een gebruiks- of volgens een
misbruikmodel zou moeten worden opgezet. In het eerste geval geldt dat niets
mag, tenzij het is toegestaan. In het tweede geval mag alles, tenzij het is
verboden. Natuurlijk zijn dit oneliners die de lading niet volledig dekken,
maar het is duidelijk dat de Europese richtlijn en dus ook onze wetgeving
in essentie volgens het gebruiksmodel zijn opgezet. Het gaat op voorhand om
het neutraliseren van gevaren die aan het verwerken van persoonsgegevens zouden
kunnen zijn verbonden. Ik wijs in dit verband bij wijze van voorbeeld op artikel
31 van het wetsvoorstel over het voorafgaand onderzoek als extra controlemiddel
en op de ruime uitwerking in onze wetgeving van artikel 20 van de Europese
richtlijn betreffende het bijzondere risico, terwijl onder de werking van
de huidige Wet persoonsregistraties van het bestaan van zulke risico's maar
weinig is gebleken. In het misbruikmodel is het optreden van de wetgever op
het onderhavige gebied eerder van repressieve aard. Dat model laat zich goed
vertalen in civielrechtelijke termen.Ik wijs er in dat verband op dat de Raad voor het openbaar bestuur er
in zijn rapport "ICT en het recht om anoniem te zijn" van dit voorjaar voor
pleit getroffenen bij schending van de privacy meer mogelijkheden te geven
om via een privaatrechtelijke weg schadevergoeding te eisen. Uitgaand van
enkele basisvereisten voor privacybescherming leidt een civielrechtelijke
ordening volgens de Zweedse rapporteurs tot minder bureaucratie dan het gebruiksmodel.
Het is duidelijk dat de Europese regelgeving een zuiver misbruikmodel niet
toestaat. Dat neemt echter niet weg dat bij de voorziene evaluaties van de
regelgeving, zowel op nationaal als op Europees niveau, gekeken zou kunnen
worden of het onderhavige vraagstuk vanuit een andere invalshoek kan worden
beoordeeld. Dat zou de vraag kunnen beantwoorden of een misbruikmodel wellicht
tot betere resultaten leidt en meer aansluit bij de wijze waarop burgers en
hun organisaties als regel hun verhoudingen ordenen. Deze gedachten leiden
de CDA-fractie tot een tweetal vragen. Wil de minister bevorderen dat de verschillende
modellen van wet- en regelgeving uitdrukkelijk worden betrokken bij zowel
de Nederlandse als de Europese evaluatie? Is de minister bereid in Brussel
aan te sturen op een andere oriëntatie van de privacyregulering als zou
komen vast te staan dat een misbruikmodel de voorkeur verdient boven een gebruiksmodel?
Mijn fractie krijgt gaarne een positief antwoord op deze vragen.Ik denk dat inbreuken op de privacy, zoals wellicht het geval is met de
RIVM-databank voor hielprikjes van pasgeborenen, minder snel zullen voorkomen
wanneer men weet dat men met forse privaatrechtelijke vorderingen wordt geconfronteerd.
Hetzelfde geldt misschien voor de internetserviceproviders. Vorige week heeft
de Registratiekamer een rapport gepubliceerd rond de privacyschendingen van
die dienstverleners.Voorzitter! In de memorie van antwoord geeft het kabinet aan dat het rechtsgebied
dat betrekking heeft op de bescherming van persoonsgegevens zijn wortels heeft
deels in de Grondwet, deels in het civiele en deels in het bestuursrecht.
In dat verband is het naar het oordeel van onze fractie van belang even stil
te staan bij het eind mei van dit jaar gepubliceerde advies van de commissie-Franken
over grondrechten in het digitale tijdperk. Natuurlijk heeft de CDA-fractie
de brief van minister de Vries gezien: het regeringsstandpunt over het advies
zal bij de begroting voor het jaar 2001 kenbaar gemaakt worden.Desondanks wil mijn fractie vandaag aan de minister de vraag voorleggen
welke consequenties het advies van de commissie-Franken heeft voor wetten
die betrekking hebben op de bescherming en de verwerking van persoonsgegevens,
in het bijzonder voor het aan de orde zijnde wetsvoorstel. Zou het om ingrijpende
wijzigingen gaan? Dat is het ene aspect. Er is ook een ander aspect.De commissie-Franken heeft onder meer een nieuwe tekst voorgesteld voor
artikel 10 van de Grondwet. De bewoordingen van het tweede en het derde lid
van dat artikel lijken geheel geënt te zijn op de Europese richtlijn.
Bij de CDA-fractie riep dat de vraag op of aldus het gebruiksmodel, waarover
ik het zojuist had, grondwettelijk wordt verankerd, zodat het misbruikmodel
in strijd met de Grondwet zou zijn. Ik hoor gaarne de zienswijze van de minister
op beide aspecten. Voorzitter! Ik wil nog een heel ander punt noemen. Bij brief van 9 maart
2000 heeft de minister van Justitie de Tweede Kamer met een nota nader geïnformeerd
over de toepassing van de artikelen 25 en 26 van richtlijn inzake het gegevensverkeer
tussen de Europese Unie en derde landen. Het gaat daarbij dus om het Nederlandse
beleid, gebaseerd op de artikelen 76, 77 en 78 van het wetsvoorstel. Ook in
de memorie van antwoord staat daarover nog een opmerking in verband met artikel
76 van het wetsvoorstel. De CDA-fractie zou het zeer op prijs stellen wanneer
de bewindsman helderheid verschaft over het gegevensverkeer met derde landen,
dus buiten de Europese UnieWat is namelijk het geval? In artikel 76, eerste lid, van het wetsvoorstel,
is in het midden gelaten wie primair bepaalt of een land buiten de Europese
Unie een voldoende niveau van privacybescherming kent. In de memorie van toelichting
valt vervolgens als uitleg te lezen dat de verantwoordelijke in de zin van
het wetsvoorstel zelf bepaalt of het ontvangende land een passend beschermingsniveau
biedt. In de nota bij de brief van 9 maart 2000 lijkt het erop dat gegevensverkeer
bij gebreke van een officiële goedkeuring niet is toegestaan, tenzij
een van de uitzonderingen van artikel 77 aan de orde is. Dat zou dan betekenen
dat exportvergunningen moeten worden aangevraagd. Dat is niet in overeenstemming
met de interpretatie in de memorie van toelichting en lijkt evenmin aan te
sluiten bij de memorie van antwoord aan deze Kamer op blz. 14. Bovendien is
dat nogal ongelukkig in het kader van het normale handelsverkeer, terwijl
het ook administratief lastig is op de elektronische snelweg. Daarom is de
expliciete vraag van onze fractie of het nu wel of niet de bedoeling is dat
er met exportlicenties gewerkt gaat worden.Een ander punt inzake het internationale gegevensverkeer betreft de wenselijkheid
van harmonisatie van de regels rond politieregisters en de gegevensuitwisseling
tussen deze registers. In het recente grote onderzoek onder leiding van prof.
Tak van de Katholieke Universiteit Nijmegen naar de normering van bijzonder
opsporingsmethoden in de landen van de Europese Unie zijn heel veel waardevolle
inzichten naar voren gekomen. Maar de regulering van de bijzondere politieregisters
is buiten het onderzoek gebleven. Vandaar dat wij daarover een paar vragen
hebben.Is de minister, gelet op het belang van adequate gegevensuitwisseling,
zoals bij mensensmokkel en mensenhandel, bereid een vergelijkend onderzoek
te laten doen naar de regulering van de politieregisters in de lidstaten van
de Europese Unie? Wil de minister de resultaten daarvan aan deze Kamer meedelen
en daarbij ook aangeven welke initiatieven hij zonodig wil nemen om tot harmonisatie
te komen, bijvoorbeeld door heroverweging van de eigen regels of door een
voorstel in de JBZ-raad?Voorzitter! Uit de memorie van antwoord begrepen wij dat de nakoming van
de aanmeldingsplicht ingevolge de Wet bescherming persoonsgegevens wordt vergemakkelijkt
met een elektronisch formulier, dat op een gebruikersvriendelijke manier kan
worden ingezet. Wij menen begrepen te hebben dat de genormeerde vrijstelling
in dat elektronische formulier wordt geïntegreerd. Dat riep nog een interessante
juridische vraag op, want de papieren versie van de aanmelding en de genormeerde
vrijstelling worden bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld. De vraag
rijst dan wie verantwoordelijk is voor de elektronische versie ervan: de minister
of de Registratiekamer.De primaire opmerking van de CDA-fractie hierbij is dat het ons een groot
genoegen zou doen, wanneer de bewindslieden kunnen bevestigen dat zowel het
papieren als het elektronische formulier wordt ingericht in nauw overleg en
zoveel mogelijk in directe afstemming met personen en instellingen die er
straks mee moeten werken, ongeacht de vraag of het de minister is, de Registratiekamer
of het College bescherming persoonsgegevens die het formulier uiteindelijk
vaststelt. Zoals al in het voorlopig verslag door onze fractie is gezegd,
hechten wij zeer aan een adequate praktijkoriëntatie.Het is bekend dat onze fractie positief staat tegenover de ruimte die
in het wetsvoorstel is gelaten aan eigen verantwoordelijkheid, die door de
voorbereiding van sectorwetgeving, gedragscodes, functionarissen voor de gegevensbescherming
en door de raad van advies bij het college gestalte kan krijgen. In dit verband
is het van belang dat het college zichzelf goed weet te positioneren. Het
is ook van belang dat het college in zijn praktisch functioneren helder laat
zien ervan overtuigd te zijn dat niet alleen het college, maar veel personen
en instellingen in de samenleving een effectieve en efficiënte bescherming
en een veilige verwerking van persoonsgegevens belangrijk vinden.Op de deskundigheid in dat opzicht heeft niemand een monopolie, ook het
college niet, ook al beschikt het over een zeer grote expertise. Tegen die
achtergrond heeft de CDA-fractie in het voorlopig verslag vragen gesteld over
de toekomstige samenstelling van het college en zijn raad van advies. Het
lijkt ons goed een en ander vandaag nog eens uitdrukkelijk te onderstrepen.Mijnheer de voorzitter! Alvorens af te sluiten heeft de CDA-fractie een
vraag vastgeknoopt aan artikel 16, tweede volzin, en artikel 23, eerste lid,
sub a, van het wetsvoorstel. Ik giet deze vraag in de vorm van een concrete
casus. Stel dat iemand zich schuldig maakt aan mishandeling van zijn of haar
kinderen of van zijn of haar partner. Stel dat de politie meent dat verergering,
escalatie of recidive voorkomen kan worden door een interventie van een externe
hulpverlener. Stel ten slotte dat de dader, de verdachte dus, geen toestemming
geeft de relevante gegevens aan de externe hulpverlener te verstrekken. De
vraag is dan of in het licht van het wetsvoorstel de conclusie juist is dat
gegevensverstrekking om erger of recidive te voorkomen beslist ongeoorloofd
is. Andersom gesteld luidt de vraag: meent de minister van Justitie niet dat
voor zulke situaties een opening gevonden moet of kan worden om het van kwaad
tot erger te vermijden?De CDA-fractie ziet de beantwoording van haar vragen en opmerkingen door
de minister gaarne tegemoet.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! Met dit wetsvoorstel wordt beoogd regels te stellen in het
spanningsveld tussen enerzijds de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer
en anderzijds het belang van verwerking van persoonsgegevens. Deze verwerking
vindt niet zelden, maar ook niet per se in het belang van die personen plaats.
De achtergrond hiervan is de stormachtige groei van de technische mogelijkheden
tot gegevensvergaring en -verwerking en de toenemende commerciële belangen
bij gegevensvergaring.Een orthodox denkende strafrechtjurist die voorheen altijd vond dat DNA-onderzoek
ongeveer gelijkstaat aan de verplichting aan verdachten om mee te werken aan
hun eigen veroordeling, zal bijvoorbeeld toch verbaasd zijn over de discussie
die in de Verenigde Staten van Amerika is opgelaaid over de toepassing van
de doodstraf. Uit DNA-onderzoek bleek dat de doodstraf een aantal keren was
opgelegd, terwijl uiteindelijk geconstateerd moest worden dat dit ten onrechte
was. Het is in mijn ogen altijd ten onrechte, maar ik bedoel te zeggen dat
de verdachte het feit niet gepleegd kon hebben. Zo maken al die groeiende
technologische mogelijkheden dat zekerheden niet altijd meer zekerheden zijn.
Het feit dat de overheid een aantal belangrijke taken heeft uitbesteed aan
de markt in de afgelopen tien, vijftien jaar, betekent een groei van het commerciële
belang bij gegevensvergaring en gegevensverwerking. Ook dat heeft z'n voors
en z'n tegens.Ik heb mij bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel afgevraagd hoe indertijd
de discussie rond de WPR is verlopen. Wie denkt, inspiratie te putten uit
hetgeen volksvertegenwoordigers van de voorlopers van GroenLinks in deze Kamer
bij de WPR naar voren hebben gebracht, komt in die zin bedrogen uit dat die
wet hier behandeld is bij afwezigheid van vijf van de negen fracties die toen
in deze Kamer waren vertegenwoordigd. De voorzitter herinnert het zich misschien
nog, omdat hij hier toen in een andere hoedanigheid aanwezig was. Waar de
Kamer zich toen – in ieder geval grotendeels – onder druk gezet
voelde door de noodzaak dat de WPR spoedig in werking zou treden, beheerst
dat gevoel de Kamer nu kennelijk niet. Integendeel, als ik collega De Jong
goed begrijp, is nu juist de klacht dat de wet niet met voldoende voortvarendheid
aan de Kamer is voorgelegd. Het kan verkeren!Duikend in die geschiedenis kwam ik uiteraard ook de staatscommissie-Koopmans
tegen, die in 1972 is ingesteld en is gevraagd, te adviseren over nut en noodzaak
van wetgeving op het terrein van persoonsregistratie. De staatscommissie-Koopmans
noemde indertijd een viertal gevarenzones. Zij gaf overigens aan dat er voor
de rest op het terrein van de bescherming van persoonsgegevens ook niet zo
verschrikkelijk veel loos was. De vier gevarenzones die de commissie-Koopmans
duidde, waren: (1) het verlies van context van persoonsgegevens, met name
gevoelige gegevens, en zeker wanneer het gaat om veronderstellingen, (2) het
zelfbeschikkingsrecht van de geregistreerden, (3) de overzienbaarheid van
beslissingen aangaande de persoon en (4) de commerciële exploitatie van
persoonsgegevens. Hoe abstract deze vier gevarenzones ook zijn geformuleerd,
ik denk dat zij in essentie nog steeds actueel zijn. Ik wil die vier gevarenzones
als uitgangspunt nemen voor de rest van mijn betoog.Als het gaat om het gevaar van verlies van context van persoonsgegevens,
zijn onder meer de voorgestelde artikelen 9, 10 en 11 van belang. Ik noem
bijvoorbeeld het artikel over de doelbinding, de bewaartermijn en de bepaling
omtrent de juistheid en de nauwkeurigheid van gegevens. Ook de bepalingen
over gevoelige normen die zwaarder zijn, zijn in dit verband relevant.Voorzitter! Ik constateer dat het belang bij het onbevoegd doorspelen
van gegevens groot is, misschien zelfs wel groeiend. Een verzekeraar zal graag
beschikken over de ziekteverzuimgegevens van de werkgevers die het ziekterisico
hebben verzekerd. Een werkgever zal graag beschikken over gegevens over de
gezondheid van werknemers. Uit een recent onderzoek van het College van toezicht
van sociale verzekeringen blijkt dat 49% van de werkgevers wel eens de Wet
op de medische keuringen overtreedt. Dat is in feite ook een privacywet. Dat
wil zeggen dat zij informatie inwinnen op een wijze die niet door beugel kan.
Er komen in deze wereld, de wereld van verzekeringen, steeds meer conglomeraten
voor van belanghebbenden – om bij werkgevers en het ziekteverzuim te
blijven – de verzekeraars, de Arbodiensten, eventueel pensioenverzekeraars
en ziektekostenverzekeraars, voor wie het doorspelen van gegevens technisch
gezien een sinecure is. Hoe kunnen wij voorkomen dat in dat soort gevallen
de nieuwe wet stelselmatig zal worden overtreden, zoals ook de Wet op de medische
keuringen vrijwel stelselmatig wordt overtreden? In hoeverre bestaat er niet
een gevaar dat de eis van doel- binding verwatert? Als wij kijken naar de
geschiedenis van het sofi-nummer in Nederland, dan zien wij dat ook daar de
eis van doelbinding gaandeweg verwatert. Ik las recent dat nu ook kleuters
die het basisonderwijs gaan betreden, worden voorzien van een sofi-nummer,
wat natuurlijk oorspronkelijk nooit de bedoeling was. Ik neem aan dat daar
nog een democratische legitimatie voor gevonden wordt. Wat ik bedoel te zeggen
is dat het huidige doel van gegevensverwerking over een jaar enigszins verkleurd
kan zijn. Hoe weet de persoon wiens gegevens zijn vergaard wat nog het doel
is waarvoor indertijd de gegevens werden verstrekt?De tweede gevarenzone die Koopmans indertijd duidde, was die van het zelfbeschikkingsrecht
van de geregistreerde. Hier is onder meer artikel 8 van het wetsvoorstel van
belang. Maar wat stelt dat recht van de geregistreerde in werkelijkheid voor
wanneer je met een muisklik instemt met de kleine lettertjes van een internetprovider,
zonder goed en wel te beseffen waar je voor tekent? Wat te denken van het
oprukkend cameratoezicht in de private ruimte? Is het voldoende om ergens
een sticker aan te plakken met de mededeling dat er camera's zijn om je ervan
te vergewissen dat degene die de ruimte betreedt zich ondubbelzinnig akkoord
verklaart met opname van zijn gedrag? In welk opzicht is deze nieuwe wet een
betere bescherming van de persoon dan de vorige, de WPR?De derde risicozone die Koopmans duidde, is de overzienbaarheid van beslissingen
aangaande de eigen persoon. De technische mogelijkheden van gegevensverwerking
zijn nauwelijks overzienbaar, zeker niet voor een argeloze geregistreerde.
Die onoverzienbaarheid van de mogelijkheden kan op zichzelf al een bedreiging
inhouden van de persoonlijke levenssfeer. Wie zich als frank en vrij surfende
internet gebruiker gaat realiseren wat er allemaal kan worden
vastgelegd over koopgedrag, interesses, aberraties en ziektes bekruipt een
virtueel "look behind you"-gevoel. Alleen al het feit dat er zoiets zou kunnen
bestaan als Echelon, alle ontkenningen ten spijt, kan tot gevoelens van onveiligheid
leiden voor de mobiele beller. Dan komen er steeds meer samenwerkingsverbanden,
vaak heel loffelijk, waarin privé-gegevens van personen rondgaan. Integraal
veiligheidsbeleid, samenwerking werk en inkomen; het is allemaal zeer belangrijk,
maar waar liggen de grenzen van privacybescherming? Gaan gegevens in dergelijke
verbanden niet te veel een eigen leven leiden? Raakt de betrokkene het spoor
niet bijster? Aan welke instantie heeft hij gegevens verstrekt en naar welke
instantie gaan die gegevens toe? Hoe kan worden voorkomen dat gegevensverstrekkingen
op basis van de ene wet, bijvoorbeeld een socialezekerheidswet, en gegevensverstrekkingen
op basis van de Wet bescherming persoonsgegevens door elkaar heen gaan lopen?
In hoeverre biedt het wetsvoorstel ook op dit punt meer waarborgen dan de
oude WPR?Het vierde aandachtspunt was de commerciële exploitatie van persoonsgegevens.
Daarbij is artikel 21 van het wetsvoorstel van belang dat op het eerste gezicht
goede waarborgen biedt. Maar is daarvan ook sprake als bijvoorbeeld de toezichthouder
op afstand staat, omdat er sprake is van zelfregulering? Is daarvan ook sprake
als het object van gegevensvergaring niet altijd even alert is of totaal niet
weet dat er van hem gegevens worden bijgehouden? Ik lees regelmatig dat de
gemiddelde burger in honderden gegevensbestanden schijnt voor te komen. Ik
zou er van mezelf hoogstens enkele tientallen kunnen opsommen, gegevensbestanden
van verantwoordelijken waarvan ik het begrijp dat ze het belangrijk vinden
om mijn gegevens bij te houden. Wat er verder met die gegevens gebeurt, ontgaat
mij voor het grootste deel. Laat staan dat ik in staat ben om te controleren
of de gegevensverwerking volgens de regels der kunst verloopt. Kortom, ook
hier de vraag, in hoeverre de WBP betere waarborgen biedt dan de Wet persoonsregistraties.Na deze vier gevarenzones, zoals Koopmans ze noemde, te hebben verkend
in relatie tot het nieuwe wetsvoorstel wil ik nog een aantal opmerkingen maken
over de vergelijking met de WPR en de mogelijkheden tot naleving van de nieuwe
wet. De WPR schoot soms tekort. Geconstateerd is dat die wet niet heeft geleid
tot een duidelijke inbedding van het privacyrecht in andere rechtsgebieden.
Er is geen duidelijke impuls uitgegaan naar sectoren om eigen regelingen te
treffen. Zo konden de sociale partners in de SER het in 1993 niet eens worden
over een gezamenlijke code voor personeelsvolgsystemen. De privacyreglementen
bij lagere overheden lieten aanvankelijk sterk te wensen over. In rechterlijke
uitspraken blijkt het begrip privacy vaak niet die rol te spelen die het zou
horen te spelen. In een aardig artikel van mevrouw De Vries, medewerker van
de Registratiekamer, in het blad Sociaal Recht van enkele maanden trof ik
een aantal uitspraken aan van rechters in arbeidszaken, waaruit blijkt dat
zij zeer pragmatisch te werk gaan bij kwesties die tussen een werkgever en
een werknemer kunnen spelen, bijvoorbeeld het afluisteren van een werknemer
door een werkgever. De gegevens die daarbij naar voren komen, worden in feite
voor lief genomen door de rechter, zonder dat deze zich afvraagt of die gegevens
wel op deze manier vergaard hadden mogen worden.In de memorie van antwoord schrijft de minister dat privacywetgeving eigenlijk
gezien moet worden als een zich emanciperend meeromvattend terrein, dat niet
alleen betrekking heeft op privacy, maar ook op tal van fundamentele rechten,
waaronder het gelijkheidsbeginsel. Ik vind dat een interessante passage, maar
als dat zo is, leidt dat tot de vraag om ook de overige wetgeving eens door
te lichten op de noodzaak van actualisatie. Ik doel dan niet op de aanbeveling
van de commissie-Franken tot aanpassing van artikel 10 van de Grondwet, maar
denk bijvoorbeeld aan meer aandacht voor dit aspect in de regeling van bijzondere
contracten.De wet staat of valt met een goede naleving. Het tekortschieten van de
WPR heeft ook gedeeltelijk te maken met het feit dat de Registratiekamer eigenlijk
zelden gebruikmaakt van de sanctie-instrumenten die in deze wet zijn vervat.
Het voorliggende wetsvoorstel introduceert nu een bestuurlijke boete. Op zichzelf
is een bestuurlijke boete voor mij niet geheel zonder problemen. Ik verwijs
daarbij onder andere naar een artikel van Corstens onlangs in het Nederlands
Juristenblad, die het feit hekelt dat door introductie van de bestuurlijke
boete bijna een monopolie op sanctietoepassing wordt gelegd bij een zelfstandig
bestuursorgaan. In het kader van het voorliggende wetsvoorstel vind ik introductie
van de bestuurlijke boete echter begrijpelijk.Er rijzen wel een paar vragen. In principe is het College bescherming
persoonsgegevens volledig autonoom in de wijze waarop naleving van deze wet
gestalte wordt gegeven. Volgens de memorie van antwoord (blz. 22) verwacht
de minister dat er geen beleidswijziging ten aanzien van de handhaving zal
optreden, maar dat vind ik toch moeilijk te rijmen met de kritiek die allerwegen
wordt gehoord op de WPR, namelijk dat naleving van die wet een ondergeschoven
kindje is, en met het feit dat in de Tweede Kamer de bestuurlijke boete aan
deze wet is toegevoegd. Zou er dan niet toch méér aandacht moeten
zijn voor de sanctie als sluitstuk voor de naleving van de Wet bescherming
persoonsgegevens? Het is overigens wel pikant, want de overheid zou ook zelf
gestraft kunnen worden door middel van het opleggen van een boete, indien
zij zich niet houdt aan de normen van de Wet bescherming persoonsgegevens.Mijn volgende vraag betreft de voorlichting over deze wet. Wil deze effectief
zijn, dan zal de burger hem moeten kennen. Er verandert weliswaar niet zoveel,
maar er zitten toch belangrijke nieuwe elementen in de Wet bescherming persoonsgegevens.
Deze wet zal dan ook staan of vallen met goede voorlichting, niet alleen over
de verplichtingen, maar ook over de vrijstellingen en de sectorale regelgeving.
Hoe ziet het voorlichtingsprogramma eruit?Mijn laatste vraag gaat over de passage in de memorie van antwoord, dat
het de bedoeling van de richtlijn is dat het WPR-acquis, zoals dat zo mooi
wordt genoemd, in stand blijft. Met alle kritiek die daarop mogelijk is, dat
acquis moet de bodem zijn van de nieuwe regelgeving, zo begrijp is. Toch meen
ik dat een aantal bepalingen van de voorliggende wet dat acquis aantasten.
Zo verschuift de risicoaansprakelijkheid van de verantwoor delijke
naar een schuldaansprakelijkheid en komen er meer vrijstellingen. Hoe verdragen
die wijzigingen zich met de opmerking van de minister over het WPR-acquis?De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik spreek mede namens de RPF/GPV-fractie.Wanneer het voorliggende wetsvoorstel aan het slot van deze behandeling
zou worden aangenomen betekent dit ingevolge artikel 81 van het voorstel dat
de Wet persoonsregistratie zal worden ingetrokken. Dat is in zoverre een opmerkelijk
feit dat deze toen volledig nieuwe wet op 27 december 1988 door de Eerste
Kamer werd goedgekeurd en met ingang van 1 juli 1989 in werking is getreden.
Zoals bekend, had het nu voorliggende voorstel ingevolge artikel 32 van de
Europese richtlijn van 23 november 1998 uiterlijk op 24 oktober 1998 kracht
van wet moeten hebben, terwijl het voorstel eerst op 14 februari 1998 werd
ingediend. Ik ga op dat punt nu niet verder in,De kortstondige werking van de Wet persoonsregistraties, uiteindelijk
goed tien jaar, en de complete vervanging ervan door de Wet bescherming persoonsgegevens
is waarschijnlijk kenmerkend voor de snelle veranderingen die onze samenleving
als gevolg van de toenemende doorwerking van de informatietechnologie de laatste
jaren heeft doorgemaakt. Steeds meer is sprake van een samenleving waarin
het verwerken van informatie door overheid, bedrijfsleven of welzijnssectoren
een dominante factor is geworden. Niet zonder reden wordt gesproken over een
informatiesamenleving of een informatiemaatschappij. Dat betekent dat gegevens
van ieder van ons in de vele verschillende rollen die wij dagelijks spelen,
zowel op het werk als daarbuiten, als consument, werknemer, patiënt en
anderszins, met of zonder onze toestemming of medeweten, voor steeds meer
doeleinden worden verzameld, verwerkt en gebruikt. De gevoelens, maar ook
de houding van burgers tegenover deze ontwikkeling is eigenlijk nog altijd
ambivalent te noemen. Enerzijds willen zij de voordelen en het gemak dat ermee
gepaard gaat en die ook in het vooruitzicht worden gesteld niet graag missen.
Anderzijds vrezen zij dat een ongebreidelde verwerking van persoonsgegevens
kan leiden tot een wereld waar iedereen van iedereen zijn gangen kan nagaan
tot een soort Orwell-achtige samenleving. Vooral vanwege deze laatste gevoelens
zal, hoewel de voorspellingen van het boek "1984" niet zijn uitgekomen, serieus
moeten worden nagegaan hoe mensen het vertrouwen kunnen houden dat een dergelijk
scenario zich ook nooit zal voordoen.In dit verband is het de vraag hoe de nieuwe Wet bescherming persoonsregistraties
primair moet worden beschouwd. De kernvraag lijkt ons te zijn of men deze
wet nog een privacywet kan noemen. Vele en niet de eerste de beste, waaronder
de Registratiekamer en het Rathenau-instituut, lijken dat wel te doen; zij
zagen en zien de Wet persoonsregistraties in elk geval wel als een privacywet
en de vraag is nu of de Wet bescherming persoonsgegevens dat ook nog in diezelfde
mate is. Daarom noemde ik in het begin van mijn bijdrage het feit van de intrekking
en de vervanging van de Wet persoonsregistraties. De stukken en met name de
memorie van antwoord geven mijns inziens geen onomwonden positief of negatief
antwoord op die vraag. Ik verduidelijk dat in het navolgende. Benadrukt wordt
dat noch in de titel van het wetsvoorstel noch in de considerans enige verwijzing
voorkomt naar de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Elders in de
memorie wordt weer gesteld dat de regels met betrekking tot persoonsgegevens
in het algemeen in beginsel beogen te voorkomen dat inbreuk wordt gemaakt
op de persoonlijke levenssfeer. Wanneer de regels worden nageleefd, zal er
in het algemeen geen inbreuk op de persoonlijke levenssfeer zijn. Met nadruk
wordt ook gesteld dat privacybelangen geen status aparte hebben. De regels
omtrent de verzameling, de vastlegging en het gebruik voorzien uitdrukkelijk
in een afweging van het belang van betrokkene tegen andere belangen. En daarmee
geeft de wettekst zelf al aan dat privacybelangen niet ipso facto prevalerenVoorzitter! Dit klinkt, alles samengenomen, tamelijk relativerend wat
betreft de bescherming van het privacybelang. De vraag van onze fracties is:
is die indruk terecht. En kan de Wet bescherming persoonsgegevens wat deze
invalshoek betreft de vergelijking met de Wet persoonsregistraties doorstaan?
Ik meen dat mevrouw De Wolff eenzelfde of vergelijkbare vraag heeft gesteld.Voorzitter! Bij de beantwoording van deze vragen ben ik zelf geneigd het
vertrekpunt te nemen in het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie
voor een Europese richtlijn, gepubliceerd 5 november 1990, nog geen twee jaar
na de inwerkingtreding van de Wet persoonsregistraties in Nederland. De doelstelling
was tweeledig. Ten eerste strekte het voorstel tot bescherming van natuurlijke
personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens. Ten tweede had
het als doel het vrije verkeer van persoonsgegevens binnen de Interne Markt
te garanderen. Krachtens artikel 100A, eerste juncto derde lid, van het EG-verdrag
diende de Commissie bij haar voorstellen voor harmonisering van regelgeving
op het gebied van consumentenbescherming uit te gaan van een hoog beschermingsniveau.
Inzet van het voorstel voor een richtlijn was dan ook te trachten geen afbreuk
te doen aan het reeds bereikte niveau van bescherming van persoongegevens
binnen de lidstaten. Voor Nederland was dit dus toen de Wet persoonsregistraties.Over de Wet persoonsregistraties in relatie tot de Wet bescherming persoonsgegevens
lees ik in de memorie van antwoord weinig meer dan dat binnen de marges die
de richtlijn toelaat en voorzover uit beide wetenschappelijke evaluaties van
de Wet persoonsregistraties wenselijk is gebleken, de Wet persoonsregistraties
in beginsel is gehandhaafd. Zo'n mededeling, voorzitter, laat onzes inziens
ruimte voor zowel een positieve als een negatieve conclusie ten aanzien van
de bescherming van de privacy. Het niveau kan verbeteren, maar kan in de toekomst
op onderdelen ook verslechterd zijn.Over een ding zullen wij het vermoedelijk eens zijn, namelijk dat de urgentie
om de privacy te beschermen toeneemt naarmate de technische mogelijkheden
van de gegevensverwerking voortschrijden en de druk van de commercie toeneemt.
Ik duid dan op de ontwikkeling van electronic commerce en
het gebruik van internet. Is het geen teken aan de wand dat tijdens de laatste
Europese top in Lissabon sterk de nadruk werd gelegd op de kansen die de nieuwe
economische te bieden zou hebben? Het bedrijfsleven ziet voordelen in termen
van marketing en bedrijfsvoering en men acht de noodzaak aanwezig deze voordelen
optimaal te benutten. Persoonsgegevens spelen in steeds meer economische activiteiten
een rol. Zij dienen niet alleen als ondersteuning van bedrijfsprocessen, persoonsgegevens
op zich vertegenwoordigen ook economische waarde; ze kunnen verkocht worden,
al dan niet direct. De vraag is dit laatste zo wenselijk is.Maar wij moeten reëel blijven, ook de overheid onderzoekt en gebruikt
de mogelijkheden van de nieuwe technieken voor een betere dienstverlening
en voor controle-, handhavings- en opsporingsdoeleinden. De gegevensuitwisseling
tussen overheden en semi-overheden neemt toe. Inmiddels zijn ook de interne
bedrijfsprocessen bij de overheid in hoge mate afhankelijk van geautomatiseerde
systemen, met persoonsgegevens als belangrijke informatiebron.Voorzitter! Als het zo is dat de geschiedenis van het recht op een persoonlijke
levenssfeer teruggaat tot de 19de eeuw – reeds in 1890 beschreven volgens
mevrouw Marga Groothuis in Openbaar bestuur van oktober 1999 Warren en Braudling
"the right to be left alone" – dan is er aan het begin van de 21ste
eeuw zoveel temeer reden om het privacybelang krachtig te waarborgen. Nu is
het een feit dat privacy meer aspecten kent dan louter en alleen de bescherming
van persoonsgegevens. Mevrouw Groothuis noemt dit informationele privacy en
onderscheidt daarnaast de ruimtelijke, de lichamelijke en de relationele privacy.
Vanuit dit gegeven is het evenzeer een feit dat er veel meer privacyrecht
is dan de bescherming van persoonsgegevens.Hoewel de Registratiekamer in haar jaarverslag over 1999 – de regering
deelt vermoedelijk deze opvatting – betoogt dat er ondanks verschillen
een grote mate van continuïteit bestaat tussen de Wet persoonsregistraties
en de Wet bescherming persoonsgegevens, omdat zij op dezelfde internationale
basisbeginselen teruggaan, heeft het Rathenau-instituut in haar Bericht aan
het parlement van augustus 1998, dat ons een week geleden weer eens onder
de aandacht werd gebracht, op twee in haar ogen fundamentele onvolkomenheden
gewezen in wat het instituut een nieuwe privacywet noemt.De eerste onvolkomenheid die het onder de aandacht brengt, is het verschijnsel
dat aangeduid wordt als "informatiestalking", het ongevraagd lastigvallen
van mensen met informatie. Voor sommige mensen is dit een bron van ergernis,
terwijl anderen er geen problemen mee hebben. Met behulp van de Wet bescherming
persoonsgegevens zou de consument kunnen bepalen voor welk doel zijn gegevens
al dan niet mogen worden gebruikt en zou hij verder toestemming moeten geven
voor de verwerking ervan. Het is de vraag of dit realiseerbaar en wenselijk
is. Ook dienen vraagtekens te worden geplaatst bij de praktische mogelijkheden
om overtredingen op te sporen, laat staan aan te pakken, gezien de omvang
van de verwerkingspraktijk. Gelet op die praktijk, waarin persoonsgegevens
zo ongeveer de hele dag door worden verwerkt, zou de consument voortdurend
en op grote schaal toestemming moeten geven. De conclusie van het Rathenau-instituut
luidt dat de Wet bescherming persoonsgegevens contraproductief zal blijken
te zijn. Deze wet is niet doeltreffend voor de consument en omslachtig voor
de verwerkers. Ik wijs in dit verband ook nog op het vorige week door de Registratiekamer
uitgebrachte rapport Klant in het web. In dit rapport wordt gewezen op een
groot aantal onvolkomenheden in de naleving van de wet door verwerkers van
persoonsgegevens.Voorzitter! Het tweede probleem dat het Rathenau-instituut signaleert,
is de risicoselectie. Werkgevers, kredietverstrekkers en vele anderen zouden
met behulp van persoonsgegevens trachten risico's te voorzien en risicogroepen
op te sporen. Indien deze risico's te groot worden gevonden, zou dat kunnen
leiden tot uitsluiting van werk, financiële diensten en verzekeringen.Aan de ene kant, in termen van efficiënte bedrijfsvoering, acht men
deze ontwikkeling begrijpelijk. Wij doen dat met hen, maar aan de andere kant
roept deze ontwikkeling ook vragen op over principes van gelijke behandeling
en verdeling. Deze problemen worden steeds nijpender door de verdergaande
privatisering van de collectieve regelingen. De conclusie is dat de Wet bescherming
persoonsgegevens niet beschermt tegen de gevolgen van risicoselectie.De slotconclusie luidt dat de regering met de Wet bescherming persoonsgegevens
heeft gekozen voor een wijze van implementatie van de Europese richtlijn die
niet inspeelt op twee belangrijke gevolgen van gegevensverwerking, namelijk
informatiestalking en risicoselectie. Men bepleit de Wet bescherming persoonsgegevens
voorlopig te beperken tot de inhoud van de richtlijn, de ontwikkelingen met
betrekking tot persoonsgegevens bij te houden en later maatregelen te implementeren
die meer inspelen op de huidige en toekomstige praktijk. Graag zullen onze
fracties van de regering vernemen of zij de analyse, conclusies en aanbevelingen
van het Rathenau-instituut op beide genoemde punten deelt of niet.Voorzitter! Nog een derde privacyprobleem in het kader van de verwerking
van persoonsgegevens zouden wij aan de regering voor willen leggen. Dit betreft
al een oude kwestie die in deze Kamer reeds een rol speelde bij de behandeling
van de Wet persoonsregistraties eind 1988. Op 27 december 1988 nam deze Kamer
een motie van de heer Schuurman op stuk nr. 19095, nr. 36c inzake de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer in relatie tot erfelijkheidsonderzoek aan.
Op de motie is een brief van 30 november 1999 op stuk nr. 19059, nr. 119 gevolgd.
De vraag is thans op welke wijze de motie gestalte heeft gekregen in de Wet
bescherming persoonsgegevens en of dat een afdoende wijze geacht mag worden.
Het gaat hierbij om bovenpersoonlijke gegevens, om meer personen die dezelfde
kenmerken dragen waarvan het genoom onbekend is. Deze bovenpersoonlijke gegevens
zijn niettemin zeer privé. Ik besef dat deze vraag in het voorlopig
verslag gepast zou hebben. Daarom zal ik het de minister niet euvel duiden
wanneer hij tijdens deze behandeling geen compleet antwoord kan geven en zou
willen toezeggen om de Kamer schriftelijk te informeren. Overigens is het
door de wijziging van de agenda mogelijk gebleken, deze vraag
al vroegtijdig aan het ministerie voor te leggen.Voorzitter! Wij hebben in onze bijdrage aan de behandeling van dit wetsvoorstel
sterk de nadruk gelegd op het privacyaspect, zo men wil het aspect van de
informationele privacy. Wij deden dat omdat wij er niet te gemakkelijk van
willen uitgaan dat er wel een juiste balans tussen de diverse conflicterende
belangen en grondrechten is gevonden. Het verband vast te stellen tussen het
gebruik van persoonsgegevens en de (aantasting van de) privacy is geen sinecure,
alleen al omdat er geen consensus bestaat over de betekenis van het begrip.
De betekenis die aan privacy wordt gegeven en het belang dat eraan wordt gehecht,
verschillen van persoon tot persoon en van situatie tot situatie. Ook tussen
generaties en tussen culturen bestaan grote verschillen wat dit betreft. De
privacybeleving van begin jaren zeventig is ook niet dezelfde als die van
het jaar 2000. Toch blijkt uit recent onderzoek zowel in Europa als in de
Verenigde Staten dat mensen blijven hechten aan bescherming van hun persoonlijke
gegevens, ook als zij in concrete situaties soms anders handelen. Ik doel
daarmee op de ambivalentie die ik in het begin van mijn betoog al aanvoerde.Voorzitter! Met grote belangstelling zullen wij uitzien naar een reactie
van de regering op onze bijdrage.De heer Schuyer (D66):Mijnheer de voorzitter! De heer Hessing is wegens bijzondere omstandigheden
helaas niet in staat hier vanavond te zijn. Daardoor ben ik plotseling geconfronteerd
met een op zichzelf boeiend wetsontwerp, dat mij al langere tijd intrigeerde,
maar waarvan ik de ins en outs niet volledig doorzie.Voorzitter! Verleden week zijn in Griekenland honderdduizenden mensen
in protest de straat opgegaan teneinde te bereiken dat op de identiteitsbewijzen
ook in de toekomst gegevens over de godsdienst die men aanhangt, opgenomen
blijven. Het is interessant te vernemen dat in een tijdsgewricht waarin de
uitwisseling van persoonsgegevens een hoge vlucht heeft genomen en wetten
van node zijn om de nodige bescherming te bieden, mensen zich druk maken over
het weglaten van bepaalde persoonsgegevens in identiteitsbewijzen. Blijkbaar
zijn sommige persoonsgegevens minder gevoelig dan andere."Nederland gaat digitaal." Zo luidt de slogan die centraal staat in een
aantal gebundelde initiatieven om het gebruik van informatie- en communicatietechnologie
in Nederland te bevorderen. Op 27 april jongstleden is het gezamenlijk logo
voor deze activiteiten onthuld door het puikje van het Nederlandse Kabinet.
Iedereen kan naar het oordeel van het kabinet profiteren van de ontwikkeling
van Nederland tot informatiesamenleving. En zo is het maar net. Er is geen
enkele weg terug. ICT heeft definitief greep gekregen op de Nederlandse samenleving.
Los van de vraag of en zo ja, op welke wijze de individuele burger daar op
afzienbare termijn de vruchten van kan plukken, kan wel de vraag gesteld worden
hoe het zit met de bescherming van gegevens, die juist door de razendsnelle
ontwikkeling van de techniek steeds vloeibaarder lijken te worden en die zonder
adequate bescherming overal en nergens terecht kunnen komen.Het is dan ook niet voor niets dat aan de adviescommissie Modernisering
Gemeentelijke Basis Administratie Persoonsgegevens onder meer de vraag is
voorgelegd in hoeverre GBA-gegevens ook aan "hybride" organisaties kunnen
worden verstrekt. Het gaat dan om organisaties die zowel publieke als private
taken hebben. En verder ligt de vraag voor of het GBA met biometrische gegevens
moet worden uitgebreid.Dat alles raakt direct aan de bescherming van persoonsgegevens, waartoe
het voorliggend wetsvoorstel dient. Het komt niet vaak voor dat de werking
van regelgeving uit Brussel zich zo direct doet gevoelen tijdens het wetgevingsproces.
Het voorliggende wetsvoorstel beoogt in de kern niet meer te zijn dan de vertaling
van Europese regelgeving in Nederlandse wetgeving. Bij de behandeling van
het wetsvoorstel is dan ook op verschillende momenten de vraag gesteld of
en zo ja, in welke mate aan het gestelde in de richtlijn nog elementen zijn
toegevoegd. Voorts is discussie ontstaan over de vertaling en interpretatie
van tekstdelen en woorden uit de richtlijn zelf. Juist omdat getracht is zoveel
mogelijk het spoor van de richtlijn te volgen, is op onderdelen toch een wettekst
ontstaan, die de sporen van deze vertaalslag nadrukkelijk in zich draagt.
Neem bijvoorbeeld het begrip "ondubbelzinnige toestemming". Dit begrip is
terechtgekomen in artikel 8, terwijl daarentegen in artikel 23 over "uitdrukkelijke
toestemming" wordt gesproken. Met enige goede wil kan aan beide begrippen
nog wel een licht verschillende betekenis worden toegekend. Zo is een uitdrukkelijke
toestemming steeds ondubbelzinnig, maar behoeft een ondubbelzinnige toestemming
niet steeds uitdrukkelijk gedaan te zijn. Bij de vraag waarom deze verschillende
begrippen eigenlijk zijn gebruikt, wordt verwezen naar de richtlijn: gepoogd
is de richtlijn hier zo nauwkeurig mogelijk te volgen. Dat kan zijn, maar
waarom zijn dan deze verschillende begrippen in de richtlijn terechtgekomen?
Kan die achterliggende gedachtegang nog eens uit de doeken worden gedaan?Zoals gezegd komt het niet vaak voor dat wij in Nederland zo indringend
bezig zijn met een vertaalslag. Daar is overigens nog wel de nodige tijd voor
genomen. Het voorstel van de richtlijn dateert al van geruime tijd geleden.
De implementatietermijn is verstreken op 23 oktober 1998. Maar niet alleen
over de tijd die genomen is kan kritisch worden gesproken. Ook de gevolgde
weg heeft bij mijn fractie de wenkbrauwen doen fronsen. Het wetsvoorstel is
onderweg "verrijkt" met een tweetal nota's van wijziging, die per saldo toch
behoorlijk ingrijpend van aard zijn geweest. Een tussentijds advies van de
Raad van State was hier zeker op zijn plaats geweest, maar waarschijnlijk
heeft ook hier de tijdsdruk een rol gespeeld. Al met al kan de gevolgde weg
geen schoonheidsprijs worden uitgereikt.Maar goed, mijn fractie neemt dit alles voor lief, gelet op het belang
van het onderwerp. En dat belang is gelegen in een zorgvuldige behandeling
van de persoonsgegevens van burgers. Bij de opslag en het gebruik van persoonsgegevens
moet de privacy van iedereen voldoende worden gewaarborgd. Dat is simpelweg
de kern van hetgeen geregeld moet worden. Het heeft mijn fractie dan ook enigszins
verbaasd dat er aan de overzijde zoveel aandacht is besteed aan de vraag of
Nederland, gegeven de bandbreedte van de richtlijn, wel aan
de benedengrens is gebleven. Ik citeer de heer Nicolaï op dit punt: "Wij
vinden dat er niet meer moet worden geregeld dan wat minimaal moet." Deze
benadering kan mijn fractie niet volgen. Zoals gezegd gaat het om een adequate
en toereikende bescherming van persoonsgegevens. En of Nederland per saldo
dan uitstijgt boven hetgeen de richtlijn vergt, kan hooguit de resultante
zijn van een inhoudelijke discussie daarover. De toegevoegde waarde om de
minimumvariant als uitgangspunt te hanteren, ontgaat ons toch een beetje.
Hoe dan ook, als nu één wet te noemen is die van directe en
grote betekenis is voor burgers, dan is het deze wet wel. Of je het nu wil
of niet, iedereen heeft in deze maatschappij te maken met persoonsgegevens
die in tal van bestanden zijn opgeborgen: "Ik ben geregistreerd, dus besta
ik" zou een uitspraak kunnen zijn. De literatuur heeft er schitterende voorbeelden
van wat er gebeurt als je niet geregistreerd bent. "Wijlen Mattia Pascal"
was een prachtige verfilming van een boek van Pirandello, dat helemaal gaat
over de vraag wat er gebeurt als je niet geregistreerd bent. Daar word je
niet vrolijk van. Het is dan ook ronduit teleurstellend te noemen dat wat
nu voorligt zo slecht toegankelijk is. Een goedwillende burger die aan de
hand van de wettekst zelf of onverhoopt de memorie van toelichting probeert
een beeld te krijgen van zijn rechten op dit vlak, zal al snel moedeloos afhaken.
Deze kritiek is niet nieuw, maar dat neemt niet weg dat over dit aspect toch
niet lichtvaardig kan worden heengestapt. Als ergens tussen droom en daad
wetten in de weg staan, dan lijkt dat hier bij uitstek het geval te zijn.
En zeker, de materie is ingewikkeld en een adequate bescherming vereist een
complex samenstel van regels, maar dat neemt niet weg dat meer aandacht voor
de praktische bruikbaarheid en dus simpelweg de leesbaarheid voor burgers
hier niet had misstaan. Zoals van de zijde van de VVD-fractie in het voorlopig
verslag terecht is opgemerkt, correleert de lengte van de memorie van toelichting –
ruim 200 pagina's – met de ingewikkeldheid van de materie. En die ingewikkeldheid
geldt uiteraard ook voor degenen die moeten werken met persoonsgegevens. De
vraag die beantwoord moet worden, is niet alleen of hier in formeel-technische
zin een accuraat geformuleerde wetsvoorstel voorligt – ik kom daar zo
op terug – maar vooral ook of hier een bruikbaar wetsvoorstel aan de
orde is. Bruikbaar voor burgers, "betrokkenen" in het wetsvoorstel, en bruikbaar
voor diegenen die ambtshalve of beroepshalve gegevens verwerken. En dan is
het oordeel niet onverdeeld positief. Voor de verwerkers van persoonsgegevens
wordt een handleiding gemaakt. Dat is terecht. Mijn fractie stelt het op prijs
wanneer de minister nog eens zijn visie op dit punt geeft en duidelijk maakt
wat de laatste stand van zaken is met betrekking tot de voorlichting en de
op te stellen handleiding.In meer algemene zin is mijn fractie vervolgens vanuit wetstechnisch oogpunt
ook bepaald niet gelukkig met het voorliggend wetsvoorstel. Het wetsvoorstel
heeft het karakter van een kaderwet en uit dien hoofde wordt noodgedwongen
gewerkt met open normen. Maar het begrip dat mijn fractie voor dit gegeven
kan opbrengen, wordt welhaast weggespoeld door het wel zeer ruime gebruik
van tal van open en vaak vage formuleringen, waarbij – enigszins gechargeerd
gezegd – geheel aan de verbeelding van de lezers wordt overgelaten wat
precies de inhoud kan zijn. Wat te denken van de volgende begrippen: "een
vitaal belang van betrokkene", "een gewichtig belang van betrokkene", "een
zwaarwegend geneeskundig belang van betrokkene", "passende waarborgen", "compenserende
waarborgen", "redelijke tussenpozen" en "overzichten in begrijpelijke vorm".
Voordat exact duidelijk wordt wat nu precies de inhoud is van deze begrippen,
zal nog wel wat water naar de zee vloeien. Vandaar dat mijn fractie in het
voorlopig verslag nadrukkelijk aandacht heeft gevraagd voor de kenbaarheid
van de te ontwikkelen normen voor alle betrokkenen. Gegeven de trits Kaderwet,
Sectorale wetgeving en jurisprudentie, rijst de vraag op welke wijze de burger
zicht kan blijven houden op de versnipperde rechtsvinding op dit terrein.
Anders gezegd, hoe denkt de regering, ook nadat de voorlichtingscampagnes
zijn beëindigd, betrokkenen accuraat te kunnen voorlichten omtrent de
actuele ontwikkelingen met betrekking tot de invulling van de normen, nu deze
noodgedwongen niet in overzichtelijke vorm in de wet te vinden zijn?Voor het CBP ligt een zware en verzwaarde taak te wachten. Zo heeft het
College nadrukkelijk handhavingsbevoegdheden verkregen en is de mogelijkheid
van een voorafgaand onderzoek geïntroduceerd. Het toekennen van bevoegdheden
schept verplichtingen. Het CBP zal in staat gesteld moet worden de nieuwe
taken adequaat op te pakken. De werkdruk die op het College afkomt, hangt
voor een belangrijk deel af van de mate waarin de zelfregulering succesvol
tot stand komt. En dan spelen onder meer kosten-batenanalyses een belangrijke
rol. Om maar eens wat te noemen: de kosten voor de introductie van de functionaris
worden geschat op zo'n 450 mln. Dat is nogal wat. Gelet op het feit dat de
benoeming van de functionaris niet verplicht is, zou het wel eens zo kunnen
zijn dat hiervan maar op bescheiden schaal gebruik wordt gemaakt. Het gevolg
zou kunnen zijn dat het bureau voor de registratie meer als eerstelijnsorganisatie
moet gaan optreden dan als tweedelijnsorganisatie. En dat heeft uiteraard
weer consequenties voor de organisatie van het CBP. In ieder geval is nu moeilijk
aan te geven wat er precies op het College af gaat komen en welke capaciteit
daarvoor benodigd is. Hoe ziet de minister de toestroom van werkzaamheden
en is het CBP daarvoor toegerust?Er is discussie geweest over de reikwijdte van artikel 21, lid 4, en dan
in relatie met DNA-gegevens ten behoeve van strafrechtelijk onderzoek. Dit
artikellid geeft aan dat persoonsgegevens betreffende erfelijke eigenschappen
slechts mogen worden verwerkt voorzover deze verwerking plaatsvindt met betrekking
tot de betrokkene bij wie de betreffende gegevens zijn verkregen, tenzij een
zwaarwegend geneeskundig belang prevaleert dan wel de verwerking noodzakelijk
is ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek en statistiek.Uit de behandeling van dit artikellid aan de overzijde valt op te maken
dat de ontheffing van het verbod op de verwerking van erfelijke gegevens een
bredere werking heeft dan deze aspecten en dat ook uit een oogpunt van strafvordering
hier een ontheffing kan plaatsvinden. Als deze constate ring
juist is, is de volgende vraag waarom dit aspect, gelet op het toenemend belang
en de toenemende mogelijkheden van DNA-onderzoek, niet expliciet separaat
is geregeld. Sterker nog, de tekst van het desbetreffende artikellid geeft
in principe toch geen ruimte om het oogmerk van strafvordering aan te merken
als ontheffingsgrond? Het artikellid noemt immers de gronden voor ontheffing
limitatief op: zwaarwegende medische belangen, wetenschappelijk onderzoek
en statistiek. Hieronder valt toch niet een strafrechtelijk onderzoek te brengen?
Graag een reactie van de minister van Justitie op dit punt. Hoe verhoudt DNA-onderzoek
zich nu precies in relatie tot dit artikellid? Het is goed hierover zoveel
mogelijk duidelijkheid te verkrijgen.Een punt dat tijdens de plenaire behandeling door mevrouw Halsema van
GroenLinks naar voren is gebracht, heeft in het debat niet tot nadere duidelijkheid
geleid. Dat betreft de informatievoorziening aan betrokkene. Als het gaat
om persoonsgegevens die zijn verkregen bij de betrokkene, dan regelt artikel
33, lid 1, dat de betrokkene door de verantwoordelijke vóór
het moment van verkrijging de nodige informatie verkrijgt over de doeleinden
van de verwerking. Dat ziet er goed uit. Gaat het echter om gegevens die op
andere wijze zijn verkregen en dus niet zijn verkregen bij de betrokkene,
dan geldt plotseling een andere regime. Dan wordt betrokkene pas op de hoogte
gesteld op het moment van vastlegging van hem betreffende gegevens of zelfs,
wanneer de gegevens bestemd zijn om te worden verstrekt aan een derde, uiterlijk
op het moment van de eerste verstrekking aan die derde. Kan de minister nog
eens ingaan op deze naar onze mening ongelijke uitgangspositie?Terecht stelde mevrouw Halsema dat juist wanneer de informatie niet van
betrokkene zelf afkomstig is, er eerder reden is om hem onverwijld te informeren
zoals dat in artikel 33 geregeld is. Waarom wordt dit onderscheid gemaakt
en waarom wordt de mindere verplichting neergelegd in artikel 34?Ik krijg nog graag een toelichting op artikel 42, lid 1. Daarin is vastgelegd
dat niemand onderworpen kan worden aan een besluit, waaraan voor hem rechtsgevolgen
zijn verbonden, indien dat besluit alleen wordt genomen op grond van een geautomatiseerde
verwerking van persoonsgegevens, bestemd om een beeld te krijgen van bepaalde
aspecten van zijn persoonlijkheid. Op zichzelf is dit een sympathieke regeling
die onze steun kan hebben, maar over de gekozen vorm heb ik nog een vraag.
Het klopt toch, strikt juridisch gezien, dat een besluit, redelijk digitaal,
voor iemand rechtsgevolgen of geen rechtsgevolgen heeft? Meer smaken zijn
er niet. Maar als een besluit voor iemand rechtsgevolgen heeft, dan is het
een vreemde figuur om vervolgens te bepalen dat iemand daaraan niet gebonden
is. Als iemand niet aan een besluit gebonden is, dan kan dat alleen maar het
geval zijn, omdat dit besluit voor betrokkene geen rechtsgevolgen heeft. Gaarne
een toelichting op dit punt.Ook in artikel 63 komt een formulering voor die vragen oproept. Het gaat
hier over de functionaris. Over hem wordt in lid 2 in stellende zin gemeld:
"Hij ondervindt geen nadeel van de uitoefening van zijn taak." Dat is aldus
geformuleerd hooguit een constatering, doch geen naleefbaar voorschrift. Het
is immers zeer de vraag of de functionaris geen nadeel kan ondervinden van
zijn optreden. Dat kan natuurlijk heel goed. Het feit dat in bezwerende bewoordingen
is geformuleerd dat hij geen nadeel ondervindt, maakt nog niet dat dit onder
alle omstandigheden ook waar is. Waarom is hier niet voor een verbodsformulering
gekozen? Met het vervallen van een ontslagverbod is wettechnisch gezien toch
een enigszins merkwaardige formulering naar voren getreden. Waarom is dus
niet simpelweg vastgelegd dat het de verantwoordelijke of de organisatie die
hem heeft benoemd verboden is de functionaris in een nadeliger positie te
brengen, of woorden van gelijke strekking? Dan is tenminste een herkenbaar
verbod aan de orde.De commissie Grondrechten in het digitale tijdperk, onder voorzitterschap
van prof. Franken, is recent met een belangwekkend rapport naar voren getreden.
Als één van de fundamenten van het privacyrecht kwalificeert
de commissie de verenigbaarheid van het gebruik van gegevens met het doel
waarvoor de gegevens zijn verwerkt. Aanspraken op de kennisneming van de doeleinden
van verwerking is dan ook een recht dat zeker zo belangrijk is als de aanspraak
op kennisgeving van het gebruik dat van gegevens wordt gemaakt. De Commissie
constateert dat dit fundament thans geen grondwettelijke verankering kent
en beveelt aan hier werk van te maken. Hetzelfde geldt voor het recht op verwijdering
van gegevens en, onder omstandigheden, het recht van verzet tegen sommige
specifieke vormen van verwerking. De Commissie heeft daartoe een voorstel
voor een nieuw artikel 10 opgesteld. In hoeverre deelt de bewindsman de conclusies
van de Commissie op dit punt? Is hij bereid een grondwetsherziening als hier
bedoeld in gang te zetten? Het is overigens interessant dat de grootst mogelijke
meerderheid van de Commissie van oordeel is dat het wenselijk is het verbod
van rechterlijke toetsing van de wet aan de Grondwet op te heffen, voorzover
het de toetsing aan de grondrechten betreft die naar hun aard directe werking
hebben. Deze meerderheid vindt dat een eventueel techniekonafhankelijke formulering
van de grondrechten de behoefte aan rechterlijke toetsing alleen maar doet
toenemen. Immers, aldus de Commissie, in dat geval zal de rechter meer dan
anders geroepen kunnen zijn een bij de actuele stand der techniek passende
uitleg van deze grondrechten te geven. Wellicht kan de bewindsman zijn licht
over deze suggestie van de Commissie laten schijnen. Wij wachten zijn reactie
met belangstelling af.De heer Witteveen (PvdA):Voorzitter! De Wet bescherming persoonsgegevens moet vele functies in
zich verenigen. Niet alleen gaat het om uitvoering van de EU-richtlijn van
24 oktober 1995 – deze richtlijn had al in ons nationale recht geïmplementeerd
moeten zijn – ook vervangt deze wet de Wet persoonsregistratie, levert
deze een uitwerking van de Grondwet, artikel 10, de leden 2 en 3, en moet
die het centrale document worden waarop sectorale privacywetgeving en zelfregulering
worden afgestemd; dit alles in een snel veranderende maatschappelijke context.
De ontwikkelingen gaan zo snel dat privacyregelgeving altijd achterloopt bij
de feitelijke stand van zaken. Dat was al het geval toen men in de jaren zeventig
de gegevens bestanden en hun koppeling als probleem definieerde.
Dit is nog sterker het geval in een informatiemaatschappij, waarin internet
en netwerken de boventoon voeren en geavanceerde technieken worden ontwikkeld
om steeds verfijndere analyses te maken van grote hoeveelheden data.In het verslag hebben wij al gesteld dat de voorliggende wet veel tijd
heeft gekost en in haar werking tegenvalt, ondanks de goede bedoelingen. Wij
twijfelen met name aan de beweging naar wat ik maar "zelfhandhaving door de
betrokkenen" zal noemen. Hierbij wordt het nog meer dan thans afhankelijk
van het initiatief, de wetskennis en de procedurele competentie van degene
die meent in een privacybelang te zijn geschaad, of handhaving van de wet
plaatsvindt.Deze tendens naar meer zelfhandhaving en daarmee corresponderend meer
zelfregulering door actoren die privacy beïnvloeden, is met de Europese
richtlijn ingezet. Wij constateren dat deze plaatsvindt op een moment dat
de maatschappij sneller verandert dan voorheen, zodat zij kwantitatief en
kwalitatief meer een informatiemaatschappij wordt, terwijl de internationalisering
doorzet en vele bedrijven transnationaal opereren.Wij willen graag weten van de minister hoe in deze context van de informatiemaatschappij
kan worden verwacht dat de betrokkene telkens op de hoogte is van activiteiten
die zijn of haar privacy betreffen en daartegen effectief kan opkomen. Wij
zien een negatief verband met de juridisering. Het is net zo moeilijk te weten
waar en bij wie informatie over je is en wat daarmee gebeurt als het is om
te weten welke rechtsregels op die activiteiten betrekking hebben en hoe die
rechtsregels praktisch werken.In de memorie van antwoord neemt de minister afstand van de stelling dat
het wetsvoorstel uitgaat van het beginsel dat persoonsgegevens geheim zijn,
tenzij... De leden van onze fractie hebben de indruk dat dit beginsel wel
degelijk het vertrekpunt is van het wetsvoorstel. In het wetsvoorstel en de
richtlijn wordt ervan uitgegaan dat de verwerking van persoonsgegevens moet
worden gelegitimeerd. Daarom wordt de aandacht geconcentreerd op de voorwaarden
voor de rechtmatigheid van verwerking van persoonsgegevens, dat wil zeggen
op voorwaarden waaronder persoonsgegevens niet geheim zijn.In onze optiek, en zo te zien ook die van het CDA, is het interessant
om de mogelijkheid te onderzoeken van een wetsvoorstel dat is gebaseerd op
het tegenovergestelde beginsel: persoonsgegevens zijn niet geheim, dus openbaar,
tenzij_ Als wij zo realistisch zijn om tegen de achtergrond van de informatiemaatschappij
uit te gaan van de openbaarheid, de beschikbaarheid, de grijpbaarheid, zo
men wil, van persoonlijke informatie, komt de vraag op onder welke voorwaarden
iemand een legitiem belang heeft om van die openbaarheid verschoond te blijven
en zich te onttrekken aan de greep en de beheersing van anderen.De vraag wordt dan tegen welke vormen en modaliteiten van gegevensverwerking
bescherming moet worden geboden. In die benadering moet het wetsvoorstel gericht
zijn op de omstandigheden waaronder de verwerking van gegevens onrechtmatig
is. Dat kan vergaande consequenties hebben. De betrokkene hoeft voor de handhaving
dan niet meer te beschikken over gedetailleerde juridische kennis over de
in vele regelingen gestelde voorwaarden waaronder iemand inbreuk mag maken
op de privacy, maar hij kan uitgaan van gegevensverwerkingen die een onrechtmatige
daad opleveren, en het burgerlijk recht zou van toepassing worden.Deze focus op onrechtmatige informatiedaden in plaats van op bevoegdheden
en voorwaarden voor rechtmatigheid kan de bestuursrechtelijke signatuur van
het voorstel wegnemen. De wetgeving kan dan wellicht eenvoudiger zijn. Met
andere woorden, de zelfhandhaving kan kansrijker zijn bij omkering van het
uitgangspunt. Graag horen wij de mening van de minister over deze gedachte,
in het besef dat in de richtlijn wordt uitgegaan van een andere keuze. Hiermee
kan wellicht op langere termijn een perspectief worden geopend.Bij de handhaving van de wet wordt veel verwacht van zelfhandhaving en
zelfregulering. Idealiter worden open normen door de afweging van belangen
ingevuld. In de jurisprudentie kan een genormeerde praktijk gestalte krijgen.
Dit fraaie scenario lijkt de leden van de PvdA-fractie rijkelijk optimistisch
voor de juridisch niet-geschoolde betrokkenen, voor de privacyfunctionarissen
ligt het anders.In het sociaal-wetenschappelijke evaluatieonderzoek wordt geconstateerd
dat van de betrokkenen bij privacybelangen door gebrek aan informatie over
hun situatie weinig kan worden verwacht om naleving van de regels af te dwingen.
In het verslag hebben wij in het licht van deze constatering gevraagd hoe
te oordelen over de kans dat het mechanisme van normstelling door open normen
en belangenafweging jurisprudentie zal genereren, als het initiatief hiertoe
waarschijnlijk in onvoldoende mate uitgaat van de betrokkenen. Minimaal vereist
is natuurlijk wetskennis, maar voor de strategie van zelfhandhaving zijn ook
een goed inzicht in de eigen positie, een kritische instelling en handelingsbereidheid
nodig. Men moet Jehring's "Kampf um's Recht" willen en durven aangaan.De overheid heeft ons inziens bij de keuze voor een strategie van open
normen, afweging van belangen, zelfregulering en zelfhandhaving de verantwoordelijkheid
de mensen bij te staan die de openbare beschikking over hun gegevens als een
soort natuurverschijnsel ondergaan. Is er dan niet voorzien in voorlichting,
zo kan men zich afvragen. Zeker, de memorie van antwoord gaat daar zelfs nauwkeurig
op in. Maar een brochure en radio- en tv-spots zijn volstrekt ontoereikende
middelen. Er is meer nodig dan een handleiding voor brancheorganisaties en
de in de informatiemaatschappij onvermijdelijke website. Minstens zo belangrijk
is het bevorderen van de discussie en de normvorming binnen instellingen,
organisaties en maatschappelijke velden waar men op een of andere manier privacygevoelig
opereert. Daaraan kan de overheid wel degelijk iets bijdragen.Een voorbeeld op een ander terrein is wellicht de werkwijze van de commissie
Gelijke behandeling die niet alleen op klachten ingaat en adviezen uitbrengt,
maar in toenemende mate ook probeert discussie binnen instellingen uit te
lokken over de vraag wat gelijke behandeling in de praktijk betekent. Kan
de Registratiekamer op een vergelijkbare wijze opereren?Voorzitter! Ik wil nog een opmerking maken over de open normen en de jurisprudentiële
 ontwikkeling. Het wetsvoorstel schept een uniform regime van
regels voor privaatrechtelijke en publiekrechtelijke verhoudingen, maar houdt
nadrukkelijk de mogelijkheid open dat de regels in de rechtspraak een verschillende
inkleuring krijgen in privaatrechtelijke en publiekrechtelijke context. Bij
de materiële normen ligt dit inderdaad zeer voor de hand en is het enige –
nou ja, enige – bezwaar gelegen in een verdere complicering van de rechtsnormen
voor de burgers.Wat de meer procedurele of formele bepalingen betreft, zoals de meldingsplicht
en de rechtspositie van de betrokkenen, lijkt een uniforme uitleg ons echter
meer op zijn plaats. Deelt de minister deze stellingname en zo ja, hoe denkt
hij te kunnen bevorderen dat in de privaatrechtelijke en publiekrechtelijke
rechtsgang een gelijke invulling wordt gegeven aan deze categorie van regels?Voorzitter! Op een aantal vragen van onze fractie over de systematiek
en de begrijpelijkheid hebben wij een verhelderende toelichting ontvangen.
Wij komen daar niet op terug. Wel houden wij een vraag over artikel 76. Hoe
moet het begrip "doorgeven naar een land buiten de EU" nu eigenlijk worden
begrepen? Is de vestiging van de verantwoordelijke of de locatie van de gegevensverwerking
bepalend voor het antwoord op de vraag of er sprake is van "een land buiten
de EU"?In de eerste interpretatie hoeft niet te worden getoetst of een land een
passend beschermingsniveau biedt wanneer een bedrijf dat in Nederland is gevestigd
zijn gegevens deels in het buitenland laat verwerken. In de tweede interpretatie
is artikel 76 van toepassing zodra er gegevens van buiten het grondgebied
van de EU komen. De woorden van artikel 76 lijken te suggereren dat de locatie
van de gegevensverwerking doorslaggevend is, maar dat zou betekenen dat de
interpretatieproblemen die met het nieuwe artikel 4 worden vermeden, via een
achterdeur weer worden geïntroduceerd.Immers, zoals de minister in de toelichting op artikel 4 zelf aangeeft,
is op internet de exacte locatie van de gegevensverwerking vaak moeilijk te
achterhalen. Hierbij hebben wij kortom te maken met een probleem van de nieuwe
economie, van verwerking van gegevens in een virtuele sfeer die niet samenvalt
met een of andere territoriale eenheid. Wij willen graag duidelijkheid krijgen
over de betekenis van artikel 76. Is de aanpak territoriumgericht of niet?Al studerend is bij onze fractie ook een nieuwe vraag opgekomen. Het gaat
om de door ons zeer belangrijk gevonden extra bescherming van minderjarigen.
Artikel 5 eist dat, indien de betrokkene minderjarig is, zijn wettelijk vertegenwoordiger
in plaats van de betrokkene zelf toestemming geeft. Ook de heldere woorden
van de wet roepen soms raadsels op. De betekenis van deze bepaling lijkt duidelijk,
maar wij moeten dan wel weten hoe in de praktijk uitvoering kan worden gegeven
aan deze bepaling. Moet de verwerker nagaan of betrokkene minderjarig is alvorens
hij begint met de verwerking van diens gegevens? Zo ja, hoe moet de verwerker
in de praktijk de leeftijd van de betrokkene vaststellen in de anonieme omgeving
van het internet? Een beetje pientere minderjarige zal snel doorhebben dat
hij moet aangeven meerderjarig te zijn om, in ruil voor leuke prijzen, zijn
gegevens af te kunnen staan. En hoe moet in diezelfde anonieme omgeving worden
vastgesteld of iemand daadwerkelijk de wettelijke vertegenwoordiger van een
kind is en niet wederom datzelfde snuggere kind?Als wij de antwoorden op deze vragen niet weten, wat stelt de extra bescherming
van de minderjarige dan voor? Veronderstelt de wetgever niet eigenlijk dat
de minderjarige al zo meerderjarig is om in te zien dat het verstandig is,
niet zonder juridische bijstand op aantrekkelijk klinkende aanbiedingen in
te gaan?Voorzitter! Ik wil als laatste onderwerp ingaan op het belangrijke vraagstuk
van de groepsprofielen die het resultaat zijn van op zich economisch en maatschappelijk
nuttige dataminingtechnieken. Dit is een onderwerp dat in de vakpers volop
in discussie is, getuige onder meer een recent nummer van het tijdschrift
Privacy & Informatie. Datamining kan nuttig zijn voor marketingdoeleinden,
kredietverlening en de epidemiologie. Zoals elke technologie kent ook datamining
nadelen. In de privacydiscussie is een veel genoemd nadeel de mogelijkheid
om uiteenlopende gegevens bijeen te brengen die op zich openbaar zijn of in
een andere context door de betrokkenen zijn afgestaan om deze te anonimiseren
en te bewerken, waarna een groepsprofiel betreffende risico's wordt opgesteld
dat vervolgens weer op een bepaalde burger wordt toegepast. Concreter gezegd:
het kan gaan om de weigering van een verzekering aan iemand die een statistisch
risico inhoudt op basis van kenmerken van een groep die onder meer bepaald
wordt door de postcode of het consumptiegedrag. De geanonimiseerde en bewerkte
informatie kan moeilijk nog binnen de termen vallen van de persoonsgegevens
die de wet centraal stelt en zo zou ook alle privacybescherming komen te vervallen.
Die vrees werd aldus onder meer geuit door Vedder in het genoemde tijdschrift.Maar ligt deze conclusie wel zo duidelijk? Wat betekent eigenlijk de term
"persoonsgegevens"? Kunnen wij hieraan wellicht de interpretatie geven "elk
gegeven dat wordt toegepast op een persoon"? In dat geval kan de bewerking
van gegevens tot groepsprofielen in beeld komen zodra toepassing plaatsvindt
op een identificeerbare betrokkene. In de memorie van antwoord zegt de minister
dat dit niet kan vanwege de door de richtlijn gekozen terminologie. Ik vat
het even kort samen. Overweging 29 van de richtlijn stelt echter dat bij bewerkte
gegevens de lidstaten "moeten voorkomen dat de gegevens worden gebruikt voor
het nemen van maatregelen of besluiten die tegen een bepaalde persoon zijn
gericht". Als dat de bedoeling is, zou de voorgestelde uitleg van het begrip
"persoonsgegeven" hieraan een goede uitwerking geven. Overigens is het van
belang hierbij op te merken dat de memorie van antwoord aan de hand van het
postcodevoorbeeld ook stelt dat sprake is van een persoonsgegeven "als iemand
in het maatschappelijk verkeer de kans loopt anders te worden bejegend dan
wanneer dit gegeven niet over hem bekend was". Daar gaat het inderdaad precies
om. Ten behoeve van de praktijk lijkt het mij wenselijk op dit punt alle mogelijke
misverstanden weg te nemen.Als de Wet bescherming persoonsgegevens geen baat biedt, is trouwens nog
een ander scenario denkbaar. De toepassing van gegevens uit een groepsprofiel
op een bepaalde betrokkene zou discriminerend kunnen zijn,
want het zou een ongelijke behandeling zijn in de zin van de Algemene wet
gelijke behandeling. In dat geval zou in een juridische procedure de bescherming
van de gelijkebehandelingswetgeving kunnen worden ingeroepen. Voor die wetgeving
lijkt het mij niet uit te maken op welke wijze de discriminerende overweging
is verkregen. De beschikbare jurisprudentie duidt erop dat van ongelijke behandeling
sprake is in de context van het optreden jegens de persoon die ongelijk behandeld
wordt, ongeacht het proces dat aan deze ongelijke behandeling is voorafgegaan.
Zo zou het dus in de praktijk nog mee kunnen vallen.Mijnheer de voorzitter! Onze opmerkingen, vragen en kanttekeningen hebben
de strekking, de betekenis van de wet aan te scherpen en de praktische bruikbaarheid
van de wet iets te vergroten, maar wij zullen aan de wet onze steun niet onthouden.De heer Rosenthal (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik wil allereerst mijn dank uitspreken voor de
uitvoerige reactie op onze schriftelijke inbreng. De VVD-fractie vindt dat
het gewijzigde wetsvoorstel een goed evenwicht kent tussen de bescherming
van de persoonsgegevens enerzijds en het functionele gebruik van die persoonsgegevens
anderzijds. De VVD-fractie is de mening toegedaan dat het wel van belang is
om, ook wanneer het om dit wetsvoorstel gaat, dat evenwicht steeds goed in
de gaten te houden. De geschiedenis van het wetsvoorstel en ook de context
waarin het totstandkomt, brengen logischerwijze met zich dat de nadruk al
gauw komt te liggen op wat in de memorie van antwoord de schaduwzijde van
de informatiemaatschappij wordt genoemd. Daarmee dreigen voordat je er erg
in hebt, de verworvenheden van die informatiemaatschappij veronachtzaamd te
worden.Wat de positieve kanten van de informatiemaatschappij en de ICT ook betreft,
die zijn stellig niet beperkt tot de e-commerce, waar het vaak over gaat.
Als je kijkt naar de ICT en de daarbij behorende persoonsgegevens en de benutting
daarvan, dan heeft het toch ook het nodige te betekenen in de gezondheidszorg,
het onderwijs, de criminaliteitsbestrijding en wat dies meer zij. En dat vergt
dus telkens een afweging tussen die twee kanten: bescherming van persoonsgegevens
en de beschikbaarheid ervan.De bescherming van de persoonlijk levenssfeer is van eminente betekenis,
maar, zoals de hier al vaak ten tonele gevoerde autoriteit op dit gebied Franken
zegt, is die waarde niet te verabsoluteren. Het leven in het informatietijdperk
kenmerkt zich nu eenmaal door de onontkoombare afhankelijkheden van andere
personen, groepen en overheden. Zo zegt Franken het in een recent nummer van
Themis: sommige risico's voor inbreuken zul je zelf moeten dragen. Wie bijvoorbeeld
het internet op gaat en daar wel eens met anderen over praat, weet binnen
de kortste keren dat sommige internetproviders zich niet voor niets "free
access providers" noemen. Die zijn dus gratis. Hij weet dan ook dat die gratis
internetproviders in ruil daarvoor de gegevens van hun klanten voor "e-commerce"
gebruiken. Als het gaat om dit soort toestanden bij internetproviders die
zich wel laten betalen, dan is er des temeer reden om stevig te investeren
in de "privacy enhancing technology" die razendsnel terrein wint en waarmee
goede effecten kunnen worden bereikt. Wij hebben de minister gevraagd om op
die "privacy enhancing technology" in te gaan. Het is trouwens ook ruim aan
de orde geweest in de Tweede Kamer, maar wij herhalen die vraag. Ik heb eens
wat rondgevraagd onder wat studenten, dus de jongere generatie. Als je hoort
wat zij in feite weten over deze materie, dan denk ik dat het heel nuttig
zou zijn als de jongeren de ouderen op dat punt wat voorlichting en informatie
verschaffen. Zij weten drommels goed hoe het met de "privacy enhancing technology"
zit. Zij weten vaak ook heel erg goed wat wel en niet kan en wat er wel en
niet met hun persoonsgegevens kan gebeuren.De memorie van antwoord geeft in veel opzichten een toereikende reactie
op de vragen die de VVD-fractie heeft gesteld. Wij zijn de minister daar erkentelijk
voor. Ik noem het overzicht van de kosten die met het wetsvoorstel, met de
invoering van het nieuwe regime, gemoeid zijn. Die kosten zijn een treffend
voorbeeld van wat ooit de drijfveer voor de deregulering is geweest. Het gaat
om de vaak verborgen kosten voor bedrijfsleven en particuliere organisaties
van nieuwe wet- en regelgeving. Het roept meteen de vraag op naar de kosten-batenbalans
van dit wetsvoorstel. Welke baten in de meest brede zin van het begrip zal
de invoering van het nieuwe regime nu eigenlijk hebben? De werkgroep-Kortmann
kwam op zo'n 900 mln. aan kosten. De commissie-Slechte deed er ook het hare
bij. Bij de te verwachten baten noemt de minister in de memorie van antwoord
het vertrouwen van de consument in een deugdelijke ontplooiing van informatietransacties.
Wij zouden het op prijs stellen als de minister daar nog op ingaat en dat
nader wil onderbouwen.Naar aanleiding van de memorie van antwoord wil de VVD-fractie terugkomen
op een vrij wezenlijk punt, te weten de verhouding tussen dit wetsvoorstel
en de vereisten van de richtlijn. In de memorie van antwoord geeft de minister
aan op welke punten het afwijken van de voorschriften van de richtlijn door
middel van nadere voorwaarden binnen de bandbreedte van de richtlijn blijft.
Dat overzicht in de memorie van antwoord betreft vooral een reeks voorbeelden.
Daarmee is voor ons de systematiek niet echt duidelijk. Waar en waarom zijn
bijvoorbeeld bovenminimale aanpassingen aan die richtlijn aan de orde? Het
gaat ons dan natuurlijk vooral om de vraag hoe die aanpassingen uitpakken
met het oog op, alweer, het nagestreefde evenwicht tussen het benutten van
persoonsgegevens in functionele zin en aan de andere kant – het wetsvoorstel –
het beschermen van die persoonsgegevens. Kan de minister ons duidelijk maken
hoe de verschillende aanpassingen uitpakken voor de benutting aan de ene kant
en de bescherming van de privacy aan de andere kant?Ik haak nog even aan bij hetgeen door de heer Schuyer aan de orde is gesteld.
Het komt de VVD-fractie wat gemakkelijk voor wanneer ten aanzien van de nadere
regeling van artikel 21, vierde lid, dat gaat over de genetische gegevens,
het overeind houden van het acquis van de Wet persoonsregistratie als het
argument wordt gebruikt voor afwijkende voorzieningen. Is de minister het
met ons eens dat de ontwikkelingen op dit gebied dermate snel gaan, dat verwijzing naar het acquis al snel aan vervlogen tijden doet denken?
Ook kan zich in dit verband, even afgezien van de limitatieve opsomming die
in dit desbetreffende artikel wordt gegeven, de vraag voordoen of die ontwikkelingen
op het punt van genetische gegevensverwerking worden gedekt door specifieke
wet- en regelgeving, met bijbehorende regelingen voor het gebruik en de bescherming
van persoonsgegevens. Het is ons niet helemaal duidelijk geworden hoe wij
daarmee moeten omgaan.Communicatie en voorlichting over deze materie is van meet af aan voor
de VVD-fractie een belangrijk punt geweest. Zoals het altijd gaat, komt de
memorie van antwoord hierover pas te spreken nadat alle andere aspecten van
het wetsvoorstel de revue zijn gepasseerd. Uiteraard is het goed dat voorlichting
pas wordt behandeld wanneer duidelijk is waarover de voorlichting moet worden
gegeven, maar de VVD-fractie blijft toch zitten met het punt dat het wetsvoorstel
op vereenvoudiging is gericht, terwijl daar een aanzienlijke omvang aan stukken
tegenover staat. Het is duidelijk dat er zeer veel werk aan de winkel zal
zijn om tot heldere voorlichting te komen. Nu al klinkt her en der door, dat
de in het wetsvoorstel gebezigde terminologie voor de burger vaak ondoorgrondelijk
is. Daar komt bij dat internet, e-mailvoorzieningen en alles dat daaraan vast
zit, ontzagwekkend snel hun eigen vocabulaire scheppen, dat de burger al snel
veel vertrouwder in de oren klinkt dan de terminologie die de wetgever hanteert.
Daar zit een behoorlijke kloof tussen.Die kloof valt overigens op allerlei manieren te overbruggen. In dat opzicht
spreekt het de VVD-fractie aan, dat bij de voorlichting een belangrijke rol
wordt weggelegd voor de verschillende brancheorganisaties die wat dichter
op de materie zitten, terwijl wij hier ook het College bescherming persoonsgegevens
en natuurlijk de ministeries van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
tegenkomen. Dat roept bij ons wel de vraag op, juist omdat het om eenduidige,
heldere en eenvoudige voorlichting en communicatie gaat, hoe de precieze verantwoordelijkheden
in het voorlichtingstraject op elkaar afgestemd zullen worden. Moeten wij
uit de memorie van antwoord begrijpen dat de brancheorganisaties hun voorlichting
in belangrijke mate los van het overheidsproject voorbereiden? Om in de beeldspraak
van de minister over twee sporen te blijven: raken die sporen elkaar nu echt,
zullen zaken echt geïntegreerd worden?In onze schriftelijke inbreng hebben wij vragen gesteld over de positie
van het College bescherming persoonsgegevens. Artikel 52, tweede lid, van
het wetsvoorstel benadrukt de onafhankelijkheid van de taakvervulling van
dit college. Gelet daarop springt de dubbelrol van het college in het oog,
of zelfs de vergaande opeenstapeling van rollen die aan het college worden
toegedacht. Artikel 28 van de Europese richtlijn – het zij erkend –
geeft het college zowel een toezichthoudende als een adviserende taak. Maar
daar bovenop komen dan nog vergaande sanctionerende bevoegdheden, omdat het
college bestuursdwang en bestuurlijke boetes kan opleggen. Dat het college
dan de waarborgen tegen vermenging van al deze bevoegdheden zelf in zijn bestuursreglement
moet formuleren en vastleggen, biedt naar onze mening nauwelijks soelaas,
want ook al gaat het bestuursreglement richting minister die daaraan zijn
goedkeuring moet hechten, zo'n bestuursreglement gaat voor je het weet toch
gauw een eigen leven leiden en zal voor je het weet intern gericht zijn.In de memorie van antwoord bevestigt de minister dat het inderdaad zo
is bepaald als wij dat voorlegden, maar hij gaat niet in op ons kernpunt,
te weten het gevaar van vergaande functievermenging. Wij blijven dus eenvoudigweg
met onze vragen op dit punt zitten. In feite verenigt het college zo ongeveer
alle functies die in het gehele traject van regelontwerp tot en met bestraffing
van regelovertreding besloten liggen. Het heeft een adviserende bevoegdheid,
draagt volgens artikel 53, vierde lid, de leden van de raad van advies voor
en kan volgens artikel 56, derde lid, een nadere regeling geven van die raad
van advies. Wij begrijpen ook dat het een belangrijke rol speelt bij de voorlichting
over de benutting en bescherming van de persoonsgegevens. Het college, het
is ook al in een ander verband aan de orde gesteld, vult de vaak open normen
van de wet in en geeft daar ook zijn interpretatie aan. Anders gezegd, het
college spoort op, vervolgt, bestuurt en spreekt recht. Ook al zal van de
uitspraken van het college beroep openstaan bij de bestuursrechter, al met
al gaat het hier toch om een vergaande opeenstapeling van functies en bevoegdheden.De VVD-fractie signaleert op dit punt dan twee knelpunten. Enerzijds legt
de concentratie van bevoegdheden van het college wel een bijzonder zware verantwoordelijkheid
bij dit zelfstandig bestuursorgaan om het beoogde evenwicht tussen benutting
en bescherming van persoonsgegevens te helpen bewerkstelligen, anderzijds
kan de vermenging van functies de in artikel 52 benadrukte onafhankelijkheid
aantasten. Sterker nog, je zou je kunnen afvragen wat nog de materiële
betekenis is van de onafhankelijkheid van het college als het eigenlijk zelf
binnen het domein van de bescherming persoonsgegevens in wezen de verschillende
functies van de trias politica in zich verenigt. Als het college in feite
alle functievelden bestrijkt, roept dat toch de vraag op ten opzichte van
welk orgaan het eigenlijk onafhankelijk is. Als het alleen onafhankelijkheid
ten opzichte van zichzelf is, is dat een weinig florissant beeld. Wij vragen
de minister ons alsnog duidelijk te maken hoe hij de onafhankelijkheid van
het college en de functies die het zal vervullen nu precies vorm en inhoud
wil geven. Wij zien uit naar zijn beantwoording.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-1595-1608.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl