ECLI:NL:CBB:2001:AA9862, College van Beroep voor het bedrijfsleven, 16-01-2001, AWB 99/646
College van Beroep voor het bedrijfsleven — Uitspraak 
Datum: 2001-01-16 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht

Samenvatting: -

College van Beroep voor het bedrijfsleven
    
    
    
      No. AWB 99/646						16 januari 2001
      	11245
    
    
    
    
    Uitspraak in de zaak van:
    
    
      de stichting "Anti Vivisectie Stichting", te 's-Gravenhage, appellante,
      gemachtigde: mr drs J.W. Edinga, advocaat te Amsterdam, 
      tegen
      de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, verweerder,
      gemachtigden: mr Th.S. Offerhaus en drs S. Knijff,
    
    
    
      aan welk geding voorts als partij deelneemt:
      het Academisch Medisch Centrum, te Amsterdam,
      gemachtigde: mr T.J. Verdam.
    
    
    
    
      1.	De procedure
      Op 3 augustus 1999 heeft het College van appellanten een beroepschrift ontvangen, 
      waarbij beroep wordt ingesteld tegen een besluit van verweerder van 23 juni 1999.
      Bij dat besluit heeft verweerder vergunning als bedoeld in artikel 66, eerste lid, onderdeel a 
      en b van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (Stb. 1992, 85, hierna: Gwwd) 
      verleend aan het Academisch Medisch Centrum (hierna: AMC) voor het verrichten van 
      biotechnologische handelingen met muizen.
      Verweerder heeft op 30 september 1999 een verweerschrift ingediend.
      Het College heeft de zaak onderzocht ter zitting van 24 oktober 2000. Bij die gelegenheid 
      hebben appellante en verweerder bij monde van hun gemachtigden hun standpunten nader 
      toegelicht. Het AMC is, hoewel behoorlijk opgeroepen, niet ter zitting verschenen.
      2.	De grondslag van het geschil
      2.1	Artikel 66 van de Gwwd luidt, voor zover hier van belang, als volgt:
      "	 1.Het is zonder vergunning verboden:
      a. genetisch materiaal van dieren te wijzigen op een wijze die voorbij gaat aan 
      de natuurlijke barriŠres van geslachtelijke voortplanting en van recombinatie;
      b. biotechnologische technieken bij een dier of embryo toe te passen;
      (...)
      2. Op een aanvraag voor een vergunning als bedoeld in het eerste lid beslist 
      Onze Minister, gehoord de Commissie biotechnologie bij dieren, bedoeld in 
      artikel 69.
      3. Een vergunning als bedoeld in het eerste lid wordt slechts verleend indien 
      naar het oordeel van Onze Minister:
      a. de handelingen geen onaanvaardbare gevolgen hebben voor de gezondheid 
      of het welzijn van dieren en
      b. tegen de handelingen geen ethische bezwaren bestaan;
      (...)".
    
    
    
      Artikel 113 van de Gwwd luidt:
      "	Deze wet treedt niet in hetgeen bij of krachtens de Wet op de dierproeven (Stb. 
      1977, 67) is geregeld, met dien verstande dat onverminderd van kracht blijft 
      hetgeen is of wordt bepaald bij of krachtens de artikelen 35, 38, 42, 45 tot en 
      met 54, 55, 66 en 76."
    
    
    
      Bij Koninklijk besluit van 9 december 1996 (Stb 1997,5) is vastgesteld het Besluit 
      biotechnologie bij dieren (hierna: het Besluit). Het Besluit regelt de samenstelling en de 
      werkwijze van de Commissie biotechnologie bij dieren (hierna: de Commissie). In de Nota 
      van toelichting bij het Besluit is onder meer het volgende opgemerkt:
      "	(....) De vergunningplicht van artikel 66 van de wet heeft betrekking op 
      afzonderlijke biotechnologische handelingen en niet op onderzoeksprojecten 
      Het moet echter mogelijk zijn dat een vergunningaanvrager ‚‚n aanvraag 
      indient voor meerdere biotechnologische handelingen die hij in het kader van 
      zijn onderzoek gaat verrichten. Als randvoorwaarde voor een dergelijke 
      clustering geldt dan wel dat de afzonderlijke handelingen een duidelijke 
      samenhang moeten vertonen  en voor wat betreft de wettelijke criteria - 
      gezondheid en welzijn van dieren en ethische aspecten - vergelijkbaar moeten 
      zijn op de volgende essenti‰le punten:
      - de doelstelling;
      - de gebruikte technieken;
      - de te gebruiken diersoorten;
      - de te verwachten effecten op de gezondheid of het welzijn van de dieren;
      - het al dan niet aanwezig zijn van re‰le alternatieven;
      (....)
    
    
    
      De afweging zal zich in belangrijke mate richten op de vraag of het belang van 
      het onderzoek dermate substantieel is dat een ontheffing van het verbod op 
      biotechnologische handelingen in beginsel te rechtvaardigen is. Bij een 
      substantieel belang wordt in de eerste plaats natuurlijk gedacht aan 
      fundamenteel wetenschappelijk en medisch wetenschappelijk onderzoek. 
      Anderzijds moet de maatschappelijke bezorgdheid over de beheersbaarheid van 
      dit type onderzoek serieus genomen worden. Hoewel de maatschappelijke 
      betekenis van dit onderzoek in het algemeen buiten kijf staat, is daarmee nog 
      niet elke biotechnologische handeling met dat doel gerechtvaardigd. Van 
      belang is - naast de in geding zijnde levensbeschouwelijke overwegingen  over 
      met name de grenzen van het menselijk ingrijpen in de natuur - de mate waarin 
      de betrokken dieren in het project schade ondervinden. "Schade" is in dit 
      verband een ruim begrip. In dit kader worden daaronder mede begrepen de 
      aantasting van de integriteit of de eigenwaarde van het dier en de aantasting 
      van de mogelijkheid van het dier om met soortspecifieke middelen normaal te 
      kunnen functioneren. Om welke soort of categorie van dieren het gaat speelt in 
      het kader van deze beoordeling geen rol. Noch op principi‰le of ethische 
      gronden noch vanuit het belang dat met de biotechnologische handeling wordt 
      gediend, is een onderscheid tussen bepaalde soorten of categorie‰n van dieren 
      op voorhand te rechtvaardigen.
      Deze overwegingen hebben ook in het kader van de wijziging van de Wet op 
      de dierproeven geleid tot het laten vervallen van de uitzonderingspositie voor 
      aap, hond, kat en paard (Stb. 1996, 500). Tot slot is voor het oordeel over de 
      gerechtvaardigdheid van de biotechnologische handeling van belang of er re‰le 
      (niet-biotechnologische) alternatieven aanwezig zijn, danwel het uitzicht 
      daarop bestaat, waarmee hetzelfde doel verwezenlijkt kan worden.
    
    
    (...)
    
    
      Voorts is - indien sprake is van een dierproef in de zin van die wet - de Wet op 
      de dierproeven van toepassing. Op grond van artikel 113 van de Gezondheids- 
      en welzijnswet voor dieren zijn beide wetten in dat geval onverkort van 
      toepassing. In het kader van de Wet op de dierproeven wordt getoetst of het 
      belang van de dierproef opweegt tegen de mate van ongerief dat aan het 
      proefdier wordt berokkend. Na inwerkingtreding van de op 12 september 1996 
      vastgestelde wet tot wijziging van deze wet (Stb. 500) is deze toets verplicht 
      voor alle dierproeven.
    
    
    (...)
    
    
      De wetgever is zich blijkens artikel 113 van de Gezondheids- en welzijnswet 
      voor dieren bewust geweest van de raakvlakken tussen de beide wetten en het 
      gevaar van overlap. In beginsel treedt de Gezondheids- en welzijnswet voor 
      dieren niet in hetgeen bij of krachtens de Wet op de dierproeven is bepaald. 
      Uitdrukkelijk wordt hierop echter een uitzondering gemaakt, onder meer voor 
      het verrichten van biotechnologische handelingen. Bewust heeft de wetgever 
      derhalve gekozen voor een dubbele toets - op basis van de Wet op de 
      dierproeven ‚n op basis van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren - van 
      biotechnologische handelingen.
    
    
    (...)
    
    
      Vanuit de gedachte dat biotechnologische handelingen met dieren 
      problematisch zijn, ongeacht of er sprake is van ongerief en ongeacht met welk 
      doel ze worden verricht, is in de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren 
      expliciet een ethische toets voorgeschreven. In de toets wordt de 
      maatschappelijke aanvaardbaarheid van de handeling beoordeeld.
    
    
    (...)"
    
    
      Ten behoeve van de Commissie biotechnologie bij dieren (i.o) is met betrekking tot de 
      inhoud en de context van de ethische toets in september 1996 door een commissie van 
      externe deskundigen een rapport uitgebracht getiteld: "Het toetsen van biotechnologische 
      handelingen bij dieren". In dit rapport is een beoordelingskader in vijf stappen uiteengezet, 
      gevormd door drie inhoudelijk ethische vragen, gevolgd door vragen naar alternatieven en 
      naar de afweging. 
      2.2	Op grond van de stukken en het onderzoek ter zitting zijn in deze zaak de volgende feiten 
      en omstandigheden voor het College komen vast te staan.
      - Bij formulier, ingekomen bij verweerder op 26 oktober 1998 en door hem voorzien 
      van het kenmerk BD 98 203 B 008 heeft het AMC een aanvraag ingediend om 
      vergunning voor het vervaardigen van genetisch gemodificeerde muizen. Als 
      doelstelling van het onderzoek is daarbij aangegeven het maken van genetisch 
      veranderde muizen waarin genen die coderen voor ontstekingen en stollingsfactoren 
      veranderd tot expressie komen in het kader van wetenschappelijke vraagstellingen.
      -	Bij brief van 7 januari 1999 heeft appellante desgevraagd nadere informatie verstrekt.
      -	Op 10 februari 1999 heeft de Commissie omtrent de aanvraag advies uitgebracht. De 
      Commissie adviseerde de gevraagde vergunning te verlenen onder een aantal nader 
      genoemde voorschriften en beperkingen.
      -	Met ingang van 2 maart 1999 heeft verweerder in het kader van de toepassing van de 
      procedure, bedoeld in afdeling 3.5 van de Algemene wet bestuursrecht (hierna: 
      Awb), een ontwerpbesluit, gedateerd 24 februari 1999, tot vergunningverlening ter 
      inzage gelegd.
      -	Op 18 maart 1999 heeft een hoorzitting plaatsgevonden. Tegen het ontwerp-besluit 
      zijn bedenkingen ingebracht.
      -	Op 1 april 1999 heeft de Commissie op de bedenkingen gereageerd. Tevens heeft zij 
      op die datum een herzien advies uitgebracht.
      -	Vervolgens heeft verweerder het bestreden besluit genomen.
    
    
    
      3.	Het bestreden besluit
      Bij het bestreden besluit heeft verweerder als volgt beslist:
      "	1. Een vergunning als bedoeld in artikel 66, eerste lid, onderdelen a en b, van 
      de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren wordt verleend aan het 
      Academisch Medisch Centrum te Amsterdam.
      2. De vergunning wordt verleend voor de werkzaamheden omschreven in 
      beperking 2 en zoals beschreven in de aanvraag van 23 november 1998 en de 
      aanvulling van 7 januari 1999 met inachtneming van de in deze vergunning 
      opgenomen voorschriften en beperkingen.
      3. Geen vergunning wordt verleend voor het verrichten van de 
      biotechnologische handelingen als omschreven in beperking 2, vijf jaar na 
      dagtekening van dit besluit."
    
    
    
      Aan de vergunning zijn beperkingen en voorschriften verbonden.
      4.	Het standpunt van appellanten
      Appellanten hebben ter ondersteuning van het beroep, samengevat weergegeven, het 
      volgende tegen het bestreden besluit aangevoerd.
      1.	Ten onrechte heeft verweerder zich op het standpunt gesteld dat sprake is van een 
      substantieel belang.
    
    
    
      2.	Ten onrechte wordt door de vergunningverlening het wettelijk vastgestelde "nee, tenzij" - 
      beleid opgerekt.
      3.	De verleende vergunning betreft een zodanige verzameling te weinig gespecificeerde 
      handelingen, genen en genconstructen dat aan de bedoeling van de wetgever inzake het 
      clusteren van projecten, zoals die blijkt uit de Nota van toelichting bij het Besluit, niet 
      beantwoord wordt.
      4.	Ten onrechte is in de vergunning niet de voorwaarde opgenomen dat biotechnologisch 
      handelen waarbij extra ongerief is opgetreden, ter toetsing wordt voorgelegd aan de 
      dierexperimentencommissie.
      5.	Ten onrechte is in de vergunning niet een voorschrift opgenomen dat de openheid naar 
      derden belanghebbenden regelt.
      6.	Verweerder heeft onvoldoende getoetst of er re‰le alternatieven zijn. Ten onrechte heeft 
      verweerder het kennelijke standpunt van de Commissie gevolgd dat alternatieven elkaar 
      niet hoeven uit te sluiten. Hierdoor wordt het wettelijk overeengekomen "nee, tenzij" 
      beleid inzake transgenese bij dieren uitgehold tot een "en-en" en "ja, mits" praktijk. 
      Hierdoor zal het proefdiergebruik eerder toe- dan afnemen.
      7.	Ten onrechte heeft verweerder nagelaten in de vergunning een voorschrift voor het 
      ontwikkelen van alternatieven en het beperken van proefdiergebruik op te nemen.
      Ter zitting hebben appellanten benadrukt dat het toetsingskader dat is neergelegd in de 
      Nota van toelichting bij het Besluit, in strijd is met de Gwwd, omdat niet duidelijk is wat 
      de begrippen welzijn en gezondheid kunnen zijn en op welke wijze bepaald kan worden 
      wat ethische bezwaren zijn. Ten onrechte wordt aangegeven dat een substantieel 
      onderzoeksbelang volledig afgewogen zou kunnen worden tegen de mate waarin de 
      betrokken dieren schade ondervinden. De wetgever heeft niet gekozen voor een 
      proportionaliteitsnorm; dan zou in de wet niet het criterium onaanvaardbaar maar 
      onevenredig zijn opgenomen. De wetgever heeft het gezondheids- en welzijnscriterium als 
      ondergrens geformuleerd. Waar die grens ligt, moet aan de hand van ethische bezwaren 
      worden bepaald. In dit geval wordt zij ruimschoots overschreden.
      5.	Het standpunt van verweerder
      In het verweerschrift is met betrekking tot hetgeen door appellanten is aangevoerd onder 
      meer het volgende opgemerkt:
      "	Ad 1.
      (.)
    
    
    
      Het onderzoek biedt als fundamenteel wetenschappelijk onderzoek van hoge 
      kwaliteit goede mogelijkheden voor kennisvermeerdering. Deze kennis heeft 
      onder meer betrekking op de diagnostiek en behandeling van sterk 
      invaliderende aandoeningen. Op grond hiervan acht verweerder een 
      substantieel belang aanwezig.
    
    
    
      Ad 2.
      (.)
    
    
    
      In het "Nee, tenzij" - beleid is dus maatgevend of er een re‰el alternatief 
      beschikbaar is, dan wel of er uitzicht op een dergelijk alternatief bestaat. 
      Wanneer dat niet het geval is, kan een biotechnologische handeling eerder 
      gerechtvaardigd geacht worden. Verweerder is van mening dat de 
      belangenafweging door de Commissie in het onderhavige geval geen blijk 
      geeft van een onredelijke of onjuiste uitleg van het vastgestelde beleid.
      (.)
    
    
    
      Ad 3.
      (.) De Commissie is hier uitvoerig op ingegaan, en verweerder heeft deze 
      reactie van de Commissie overgenomen in het bestreden besluit. De reactie van 
      de Commissie, zoals geformuleerd in de brief van 29-04-99, kenmerk 
      CBD/99.137/RT, zal hier nogmaals worden weergegeven.
    
    
    Ten aanzien van de lijst met genen:
    
    
      "Als gevolg van het feit dat telkens alleen de eerste paar woorden 
      geciteerd worden, zou de indruk kunnen ontstaan dat de aanvrager de 
      genen die gebruikt gaan worden totaal niet nader specificeert. Er 
      wordt, in het advies van de Commissie, wel degelijk een nadere 
      aanduiding gegeven van de genen waar het om gaat:
      a. genen die coderen voor stollingsfactoren of de expressie daarvan 
      reguleren;
      b. genen die coderen voor intracellulaire en extracellulaire 
      signaalmoleculen (cytokinen, chemokinen, cytokine- en chemokine 
      receptoren, signaaltransductie-eiwitten) die betrokken zijn bij 
      ontsteking of de expressie daarvan reguleren;
      c. genen die coderen voor eiwitten die de vatbaarheid voor trombose, 
      bloeding of ontsteking reguleren;
      d. reportergenen die gebruikt kunnen worden om bepaalde populaties 
      van cellen die van belang zijn voor ontsteking te markeren (bijv. 
      lymfocyten met green fluorescent protein).
      De onderzoekers zijn hieraan gebonden en moeten in staat zijn om aan 
      te geven waarom de genen die zijn gebruiken hieronder vallen."
    
    
    Ten aanzien van de vraag of het hier een toetsbare eenheid betreft:
    
    
      "De AVS heeft bezwaar tegen het als toetsbare eenheid aanmerken 
      van:
      1. het genetisch modificeren van eicellen
      2. het laten ontwikkelen van gemodificeerde eicellen en embryonale 
      stamcellen tot genetisch gemodificeerde dieren
      3. het experimenteren met genetisch gemodificeerde dieren.
      De Commissie buigt zich met name over de eerste twee. Die twee 
      liggen echter zo direct in elkaars verlengde dat het naar het oordeel 
      van de Commissie voor de hand ligt ze samen te nemen. De 
      Commissie beoordeelt echter wel, mede op grond van het belang van 
      de voorgenomen experimenten, of het onderzoek in het kader waarvan 
      de biotechnologische handelingen worden uitgevoerd van substantieel 
      belang is".
    
    
    
      Verweerder voegt hier nog aan toe dat de onderhavige vergunning is verleend 
      in het kader van de wettelijke regels omtrent biotechnologische handelingen 
      met dieren. De activiteit sub 3 kan daar niet onder worden gerangschikt; 
      vandaar de nadruk die de Commissie op de eerste twee activiteiten legt.
      Verweerder neemt de reactie van de Commissie over en ziet in het in beroep 
      aangevoerde geen reden om af te wijken van het advies van de Commissie.
    
    
    
      Ad 4.
      In de Wet op de dierproeven (Wet van 12 januari 1977, Stb. 67) is voorzien in 
      de erkenning van dierexperimentencommissies. Deze erkenning en het toezicht 
      op het handelen van deze commissies valt onder de bevoegdheid van de 
      Minister van Volksgezondheid, Welzijn en sport.
      Zoals in de bestreden beslissing (bijlage l, p. 19) is uiteengezet voorziet de Wet 
      op de dierproeven overigens in een voortdurend toezicht op lopende 
      dierproeven door een proefdierdeskundige. Eventueel ernstig lijdende dieren 
      zullen altijd al onder dit toezicht vallen. Bovendien moet elke dierproef voor 
      advies worden voorgelegd aan de dierenexperimentencommissie. Een extra 
      voorwaarde strekkende tot het voorleggen van ernstig ongerief aan de 
      dierenexperimentencommissie voegt naar de mening van verweerder niets toe 
      aan het reeds vigerende stelsel. Het in de Wet op de dierproeven voorziene 
      toezicht acht verweerder voldoende teneinde het lijden van dierproeven zoveel 
      mogelijk te voorkomen.
    
    
    
      Ad 5.
      Ook deze grief is reeds in de openbare voorbereidingsprocedure aan de orde 
      geweest. Verweerder heeft in reactie hierop in het bestreden besluit aangegeven 
      dat het logboek of database zoals voorgeschreven in voorschrift 5 van het 
      bestreden besluit een intern document van de vergunninghouder is. Dit interne 
      document dient uitsluitend, ten behoeve van de naleving van de verleende 
      vergunningen, aan de toezichthoudende ambtenaren ter inzage gegeven te 
      worden. Uit dien hoofde is het niet aan verweerder om inzage in dergelijke 
      gegevens te verschaffen (Bijlage l, p.9).
      Appellante voert nu in beroep aan dat zij als belangenvertegenwoordiger 
      openheid en transparantie verlangt. Zij is van mening dat verweerder op grond 
      van artikel 66, lid 3, 4 en 5 zelf kan beslissen via welke voorschriften hij het 
      Gezondheids- en welzijnsbelang van de transgene dieren wil waarborgen.
      Verweerder vermag niet in te zien dat het verplichten van vergunninghouders 
      om derden inzage te geven in interne documenten een instrument is dat uit de 
      GWWD voortvloeit.
    
    
    
      Toezicht op de naleving van de GWWD
      Toezicht op de naleving is een taak die bij bestuursorganen ligt. In hoofdstuk 5 
      van de Algemene wet bestuursrecht is het toezicht op de naleving geregeld.
      Artikel 5:11 luidt als volgt:
      "Onder toezichthouder wordt verstaan: een persoon, bij of krachtens wettelijk 
      voorschrift belast met het houden van toezicht op de naleving van het bepaalde 
      bij of krachtens enig wettelijk voorschrift."
      Artikel 114 van de GWWD luidt, voor zover van belang, als volgt:
    
    
    
      "1. Met het toezicht op de naleving van het bepaalde bij of krachtens 
      deze wet zijn belast de bij besluit van Onze Minister aangewezen 
      ambtenaren."
    
    
    
      In de Regeling aanwijzing ambtenaren GWWD (Stcrt. 1999,18) van 
      11 december 1998 heeft de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij 
      ambtenaren aangewezen die zijn belast met het toezicht op de naleving van de 
      GWWD en de daarop berustende bepalingen.
    
    
    
      Verweerder concludeert dat binnen het wettelijk stelsel in toezicht op de 
      naleving is voorzien. Een suggestie als zou verweerder op grond van artikel 66 
      van de GWWD dit wettelijk stelsel moeten passeren met een voorschrift dat 
      derden inzage verschaft wijst verweerder af.
    
    
    
      Ad 6.
      Verweerder kan appellante niet volgen in haar interpretatie van het advies van 
      de Commissie. Vooropgesteld zij dat er bij de discussie over de toepassing van 
      het "nee, tenzij" beleid al snel verwarring ontstaat over de vraag wanneer er 
      sprake is van een alternatief dat dierproeven met genetisch gemodificeerde 
      dieren overbodig maakt. De Commissie onderscheidt verschillende 
      onderzoekslijnen. Een aantal onderzoekslijnen kan ieder voor zich uiteindelijk 
      resulteren in een therapie voor een bepaalde aandoening. Appellante stelt zich 
      kennelijk op het standpunt dat met de beschikbaarheid van een andere 
      onderzoekslijn per definitie vergunningverlening voor een aanvraag als de 
      onderhavige achterwege dient te blijven. Verweerder is, in navolging van de 
      Commissie, een andere mening toegedaan. (.)."
    
    
    
      6.	De beoordeling van het geschil
      Het College ziet zich in deze zaak in de eerste plaats gesteld voor de vraag op welke wijze 
      de in de wet gegeven toetsingscriteria dienen te worden uitgelegd en gehanteerd. Daarbij is 
      in het bijzonder aan de orde welke plaats en waardering moet worden toegekend aan zich 
      voordoende ethische bezwaren naast de oordeelsvorming die moet plaatsvinden omtrent de 
      vraag of van onaanvaardbare gevolgen voor de gezondheid of het welzijn van het dier 
      sprake is. 
      Appellanten zijn kennelijk van opvatting dat, indien zich een ethisch bezwaar voordoet, 
      van welk gewicht dan ook, dit niet, anders dan het geval is bij de beoordeling van de 
      aanvaardbaarheid van de  gevolgen van de handeling, kan worden afgezet tegen het belang 
      van het onderzoek, hoe substantieel ook.  Het bestaan van ethische bezwaren, mits coherent 
      en consistent verwoord en in overeenstemming met de doelstelling van het beleid, zo kan 
      het betoog van appellanten worden verstaan, is op zichzelf prohibitief voor het verlenen 
      van de vergunning.  
      Het College deelt die opvatting niet. Naar het oordeel van het College heeft  verweerder, in 
      navolging van de Commissie, terecht het begrip ethische bezwaren als neergelegd in artikel 
      66, derde lid, geduid als: doorslaggevende ethische bezwaren. 
      Te dien aanzien wordt het volgende overwogen. Uit de totstandkomingsgeschiedenis van 
      voormeld artikel 66, derde lid, blijkt dat de wetgever betekenis heeft willen toekennen aan 
      de intrinsieke waarde van het dier. Ook wanneer geen sprake is van onaanvaardbaar lijden, 
      kunnen zich ethische bezwaren voordoen, bijvoorbeeld in de vorm van aantasting van die 
      intrinsieke waarde. Deze bezwaren spelen een rol voor de beoordeling of de voorgenomen 
      biotechnologische handelingen kunnen worden toegestaan. Die rol, zo leidt het College af 
      uit de totstandkomingsgeschiedenis van de in geding zijnde bepaling, gaat niet zover dat zij 
      iedere weging van een ethisch bezwaar uitsluit; gewezen zij in dit verband op de 
      toelichting bij het eerste van de reeks amendementen die aan de bepaling ten grondslag 
      hebben gelegen alsmede bij de wijziging daarvan, onder meer luidende:
      "	Deze amendementen strekken ertoe te voorkomen dat uit ethische 
      overwegingen ongewenste handelingen met dieren of met het genetisch 
      materiaal van dieren toegepast worden. De ontwikkelingen in de 
      biotechnologie gaan zo snel, en zijn zo onvoorspelbaar, dat het niet voldoende 
      is te bepalen dat bij algemene maatregel van bestuur regelen gesteld kunnen 
      worden ten aanzien van deze handelingen. Dat zou ertoe kunnen leiden dat 
      ontwikkelingen teruggedraaid moeten worden die niet meer terug te draaien 
      zijn. Een discussie vooraf over de wenselijkheid van deze technieken is nodig. 
      De betreffende handelingen zullen alleen worden toegestaan als de 
      wenselijkheid hiervan voldoende is aangetoond, en de ethische bezwaren niet 
      doorslaggevend zijn. (.)" (TK1988-1989, 16 447, nrs 23 en 63).
    
    
    
      Uit een en ander trekt het College de conclusie dat bij de beoordeling of sprake is van 
      ethische bezwaren mag worden gelezen: doorslaggevende bezwaren. Te dien aanzien wordt 
      voorts overwogen dat reeds de invoering van ethische bezwaren als toetsings-criterium de 
      mogelijkheid van een weging van die bezwaren lijkt te impliceren. Het ligt in de rede bij 
      die weging het doel van de biotechnologische handelingen waarvoor de vergunning wordt 
      gevraagd, te betrekken. Hiervan is ook uitgegaan in het uit 1996 daterende rapport van 
      externe deskundigen, dat blijkens het verhandelde ter zitting mede als richtsnoer voor de 
      beoordeling van de aanvragen heeft gediend.
      Gezien het vorenstaande heeft de Commissie terecht de toetsing van de aanvraag doen 
      plaatsvinden aan de hand van het gestelde in de Nota van toelichting bij het Besluit, zoals 
      dat hiervoor is weergegeven. Ten aanzien van de vraag of de uitkomst van de toetsing 
      rechtens aanvaardbaar is overweegt het College als volgt. 
      Bij afweging van de in geding zijnde ethische bezwaren tegen het belang dat gelegen is in 
      het kunnen verrichten van het onderzoek heeft verweerder, gelet op het aanzienlijke belang 
      voor de volksgezondheid dat bij dit onderzoek is betrokken, aan laatstvermeld belang in 
      redelijkheid doorslaggevende betekenis kunnen toekennen. 
    
    
    
      Met betrekking tot de vraag of verweerder zich op goede gronden op het standpunt heeft 
      gesteld dat de aanvragen betrekking hebben op "toetsbare eenheden" merkt het College op 
      dat beoordeling van die vraag door de Commissie heeft plaatsgevonden aan de hand van de 
      in de Nota van toelichting bij het Besluit neergelegde grenzen. Het College heeft, ook na 
      kennisneming van de argumenten van appellanten, geen grond kunnen vinden voor het 
      oordeel dat de opvatting van de Commissie dat de hogerbedoelde grenzen - die ook naar 
      het oordeel van het College aanvaardbaar zijn - niet zijn overschreden, onjuist is.
      Met betrekking tot de stelling van appellanten dat in de vergunning een voorschrift had 
      moeten zijn opgenomen met betrekking tot het extra voorleggen aan de dier-
      experimentencommissie van gevallen van ongerief, overweegt het College dat verweerder 
      daarvan terecht heeft afgezien.  Nu de Wet op de dierproeven, die - zoals hiervoor is 
      aangegeven - voor biotechnologische handelingen onverkort van toepassing is naast de 
      Gwwd, de toetsing van de betrokken handelingen door de dierexperimentencommissie 
      uitdrukkelijk voorschrijft, is het opnemen van een voorwaarde van voormelde strekking 
      ook naar het oordeel van het College overbodig. 
      Evenmin volgt het College de opvatting van appellante dat in de vergunning een 
      voorschrift met betrekking tot de openheid naar derden belanghebbenden had moeten zijn 
      opgenomen. Het College kan zich vinden in hetgeen op dit punt is opgemerkt in het 
      verweerschrift.
      Appellante heeft het College niet tot de overtuiging kunnen brengen dat voor het 
      voorgestelde project re‰le alternatieven voorhanden zijn.  Juist de effecten van de 
      genetische modificatie zijn van betekenis voor de inzichten die men beoogt te verwerven. 
      Deze kunnen naar hun aard niet op andere wijze verworven worden. Het College deelt niet 
      de opvatting van appellante dat daarmede het "nee, tenzij" beleid, dat met betrekking tot 
      biotechnologische handelingen is neergelegd in artikel 66, derde lid, van de Gwwd, is 
      verworden tot een "ja, mits"- beleid, aangezien gelet op het hogeroverwogene, ook voor de 
      vraag of re‰le alternatieven voorhanden zijn, de aard en het belang van het onderzoek in de 
      beoordeling behoren te worden betrokken. Met verweerder is het College voorts van 
      oordeel dat het opnemen van een voorschrift in de vergunning met betrekking tot het 
      ontwikkelen van alternatieven niet past in het kader waarbinnen de vergunning verleend 
      wordt. Indien er sprake zou zijn van mogelijke alternatieven of het uitzicht daarop, had de 
      vergunning niet verleend mogen worden. Nu dit niet het geval is, kan bezwaarlijk aan 
      appellante worden opgedragen zodanige alternatieven te ontwikkelen. Dat het 
      proefdiergebruik zo veel mogelijk wordt beperkt, is naar het oordeel van het College 
      voldoende gewaarborgd door de toepasselijkheid van de Wet op de dierproeven.
      Uit het vorenoverwogene volgt dat het beroep niet kan slagen.
      Het College acht geen termen aanwezig voor een proceskostenveroordeling met toepassing 
      van artikel 8:75 van de Algemene wet bestuursrecht.
    
    
    De beslissing
    
    Het College verklaart het beroep ongegrond.
    
    Aldus gewezen door mr C.M. Wolters, mr H.C. Cusell en mr G.A.J. van den Hurk, in tegenwoordigheid van mr M.M. Smorenburg, als griffier, en uitgesproken in het openbaar op 16 januari 2001.
    
    
      w.g. C.M. Wolters					de griffier bevindt zich 
      in de onmogelijkheid
      de uitspraak mede te 
      ondertekenen.