Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet in verband met de invoering van een vernieuwd concessiestelsel voor de landelijke publieke omroep (26660)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 2868-2901

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-01-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 37, pagina 2868-2901

18-01-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26660Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet in verband met de invoering van een vernieuwd concessiestelsel voor de landelijke publieke omroep (26660)Pagina 2868-2901
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten omtrent de straf van onbetaalde arbeid ten algemenen nutte (taakstraffen) (26114)Pagina 2851-2868
Vragen van het lid Schimmel aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over de verkoop van de automatiseringsafdeling van GAK Holding aan een beursgenoteerde onderneming (mondelinge vragenuur)Pagina 2848-2849
Presentie en opening (dinsdag 18 januari 2000)Pagina 2843-2843
Vragen van het lid Karimi aan de minister van Buitenlandse Zaken a.i., over een verzoek aan de Britse regering tot openbaarmaking van het medisch dossier van de heer PinochetPagina 2850-2850
Herdenking van voormalig minister van Onderwijs en Wetenschappen Veringa, overleden op 29 december 1999Pagina 2843-2844
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 18 januari 2000)Pagina 2850-2851
Vragen van het lid Van Ardenne-van der Hoeven aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking over de subsidietoekenning aan Foster Parents Plan (het mondelinge vragenuur)Pagina 2845-2848
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 18 januari 2000)Pagina 2901-2907

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 189 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Mediawet in verband met de invoering van een vernieuwd concessiestelsel
voor de landelijke publieke omroep (26660).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Mevrouw de voorzitter! De voorgeschiedenis van het wetsvoorstel dat wij
vandaag behandelen, is bekend. De afgelopen jaren is gezocht naar een nieuwe
balans tussen omroepen als dragers van het bestel en de noodzaak van meer
centrale sturing. De fundamentele keuzes daarin zijn in de vorige kabinetsperiode
gemaakt. Er kwamen een raad van bestuur, netcoördinatoren,
een raad van toezicht en uitzicht op een concessie.Het nu voorliggende wetsvoorstel regelt dat laatste, met dien verstande
dat het kabinet en de Kamer het nodig vonden af te spreken dat de netprofilering
moest worden doorgezet en dat de raad van bestuur moest worden versterkt.Waarom eigenlijk? Omdat het idee leeft dat de publieke omroep met de prachtige
programma's die worden uitgezonden meer kijkers en luisteraars zou kunnen
trekken door de netten helder en meer complementair ten opzichte van elkaar
te programmeren. De netprofilering van net 1 en net 3 bood daarvoor overigens
een uitstekende basis. Probleem was en is vooral net 2.De politiek heeft in het verleden en ook nu niet gekozen voor een radicale
oplossing van de zogenaamde weeffout: het feit dat de culturele achtergronden
van de omroepen op net 2 zó verschillen dat moeilijk van een programmatisch
samenhangend net sprake kan zijn. Wel is tijdens de vorige kabinetsperiode
gekozen voor het verruimen van de mogelijkheid van netoverschrijdend programmeren,
zodat de weeffout langzaam en zonder schokken zou kunnen worden hersteld.
Het idee is dat omroepen weliswaar een thuisnet hebben, maar dat zij ook een
bijdrage kunnen leveren aan het profiel van andere netten zodat het geheel
sterker wordt dan de som der delen.De omroepen leken en lijken hiermee voor het overgrote deel goed te kunnen
werken. Toch is er bij sommige omroepen en programmamakers sprake van onrust
en ontevredenheid. De PvdA vindt het belangrijk dat duidelijk wordt waar deze
gevoelens vandaan komen. Voor een deel zijn zij te verklaren uit een klimaat
in Hilversum waarin een gebrek aan onderling vertrouwen lijkt te heersen.
De reden daarvoor is begrijpelijk. De raad van bestuur is de eerste keer immers
benoemd door het kabinet. Dat wekt ten minste de schijn van overheidsbemoeienis.
Het is belangrijk helder te maken dat vanaf nu de raad van toezicht –
en dus de omroepen – verantwoordelijk is voor benoeming, herbenoeming
en ontslag van de raad van bestuur. Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris
dit kan bevestigen.Op het moment dat de raad van toezicht een volwaardige tegenkracht is
die zelf benoemt, ontstaat een ander en gezonder beeld van de verhoudingen
in Hilversum. Dan zijn immers onderlinge betrokkenheid en vertrouwen vanzelfsprekend.Cruciaal in de onderlinge verhoudingen is de rol van de netcoördinator.
Deze is immers benoemd door de raad van bestuur en in dit geval dus indirect
door het kabinet, bron van onrust en wantrouwen. Voor alle duidelijkheid,
in de praktijk wordt de netcoördinator op voordracht van het netbestuur
en met instemming van het netbestuur door de raad van bestuur benoemd. Zo
staat het ook in de wet.Het probleem zit ook niet bij de programmatische onafhankelijkheid. Die
is immers stevig in de wet verankerd. Wel constateren wij dat in de praktijk
problemen ontstaan die volgens ons niemand heeft gewild. Dat betreft vooral
het feit dat omroepen zich weggedrukt voelen. Zij hebben het gevoel dat zij
hun missie niet meer voldoende naar voren kunnen brengen, of dat programma's
die kenmerkend zijn voor de omroepen niet goed tot hun recht komen. Bovendien
ontbreekt het wijgevoel tussen de netten en de netcoördinator. De PvdA
wil in dit kader drie ideeën bij de staatssecretaris neerleggen. Ten
eerste is dat de gedachte van een netstatuut als uitwerking van het coördinatiereglement.
Daarin zou de werkverhouding tussen de netcoördinator en de netredactie
dan wel de netbespelers kunnen worden vastgelegd, zodat onrust over te sterke
inhoudelijke bemoeienis van de raad van bestuur kan worden weggenomen. Aangezien
het hier gaat om het wegnemen van onrust, overweegt de PvdA om het netbestuur
bij de vaststelling van een dergelijk netstatuut een rol te geven. In het
verlengde hiervan zou de PvdA graag zien dat de netredactie, meer dan in het
wetsvoorstel het geval is, invloed krijgt op de zendtijdindeling, zodat de
omroepen – zij zijn immers de dragers van het bestel – daar meer
zeggenschap over krijgen.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Ik kom nog even terug op het netstatuut. Wij hebben de kranten
goed gevolgd. Daarin heb ik mevrouw Van ZuijlenVan Zuijlen wel eens horen
voorstellen om een redactiestatuut in te stellen. Nu kennen wij een netbestuur
en een netredactie. Waarop richt zich nu dat netstatuut van mevrouw Van Zuijlen?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dat netstatuut regelt de dagelijkse samenwerking tussen de netcoördinator
en de netredactie. Wij geven hier ter overweging om het netbestuur
daar een rol in te geven, omdat in het licht van de ontstane onzekerheid over
de programmatische autonomie ook de bestuurlijke verantwoordelijkheid een
rol speelt.De heer Bakker (D66):Dat betekent dat u niet voorstelt om tot een redactiestatuut te komen
dat zich met name richt op de rol, de plaats en de betekenis van de netredactie,
dus de programmamakers. U zegt nu dat ook het netbestuur daar een rol in te
spelen heeft en dat de positie van die bobo's van omroepland beter verankerd
moet worden in het netwerkstatuut. Heb ik dat goed begrepen?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Neen, het gaat om beide. Wij vinden het belangrijk dat de professionele
lijn helder is in de dagelijkse praktijk van de samenwerking tussen de netcoördinator
en de netredactie. Het netbestuur zou evenwel goedkeuring kunnen verlenen
aan of instemming kunnen betuigen met zo'n netstatuut, opdat op dat punt de
onrust voor een aantal jaren kan worden weggenomen.De heer Bakker (D66):Dit is buitengewoon lastig. Volgens mij regel je de programmatische journalistieke
onafhankelijkheid. Dan heb je het over de professionals, de mensen die de
programma's maken. Ik ken dat onder de naam "redactiestatuut". Ik ben hier
wat aarzelend over, omdat u het over een netstatuut hebt. Ik begrijp dat het
de bedoeling is om daarnaast de netbesturen, dus de besturen van alle omroepverenigingen,
daar een zware of althans goedkeurende rol in te geven.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik kan nu wel pleiten voor een redactiestatuut, maar dan zou ik dat voor
de bühne doen. In de artikelen 48 en 64 is de journalistieke onafhankelijkheid
volstrekt helder geregeld. Je moet echter constateren dat de programmamakers,
met name op het derde net, klagen over de meer dan gewenste bemoeienis van
de netcoördinator. Die praktische inhoudelijke bemoeienis kan kennelijk
niet worden opgelost met de formele regeling in de wet van de programmatische
onafhankelijkheid. Ik meen dat wij dat probleem daar moeten tackelen waar
het wordt geconstateerd, namelijk bij de dagelijkse samenwerking tussen de
netredactie en de netcoördinator.De heer Bakker (D66):Maar dan heb je het netbestuur toch niet nodig?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dat zou je kunnen zeggen. Het doel van zo'n netstatuut is evenwel om de
onrust in de organisatie als geheel weg te nemen. Om alles in juiste proporties
te zien, merk ik trouwens op dat de netredactie in dienst is van de omroep.
Op het moment dat de omroepen aangeven dat zij met zo'n netstatuut kunnen
werken, kunnen zij het ook loslaten.De heer Atsma (CDA):Voorzitter! Ik haak even in op het laatste. Mevrouw Van Zuijlen spreekt
terecht over de verhouding tussen de redactie en de omroeporganisaties. Hoe
ver moet de invloed van het netbestuur op het netstatuut volgens haar gaan?
Als je dat echt helder wilt maken, als je het echt transparant wilt houden,
dan zou het goed zijn als het netbestuur het statuut vaststelt.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Voorzitter! Dat heb ik inderdaad in het midden gelaten. Ik heb gesuggereerd –
dat ligt het meest voor de hand – het netstatuut tot stand te laten
komen door de directe partijen, namelijk de netcoördinator en de netredactie,
en dit goed te laten keuren door het netbestuur. Het netbestuur kan ermee
instemmen, zodat het bestuur een en ander vanaf dat moment over kan laten
aan de bespelers. De onrust is dan weggenomen. Het vertrouwen kan terugkeren.De heer Atsma (CDA):Mevrouw Van Zuijlen geeft kennelijk een verschillende uitleg aan de termen
"goedkeuring" en "instemming". Ik ben benieuwd naar dat verschil. Ervan uitgaand
dat er een netstatuut komt, vindt mevrouw Van Zuijlen niet dat dit door het
netbestuur moet worden opgesteld en vastgesteld. Dat zou echter het meest
helder zijn, ook gelet op de redeneertrant van mevrouw Van Zuijlen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dat ben ik niet met de heer Atsma eens. Het zou raar zijn als het netbestuur
het netstatuut opstelt en goedkeurt, met voorbijgaan van de direct betrokkenen.
Ik vind het zuiverder het statuut op te laten stellen door de netredactie
en de netcoördinator en dat te laten goedkeuren – het daarmee instemmen
is hetzelfde – door het netbestuur. In de praktijk gaat het anders.
Dat zie je ook bij de publieke omroepen. De raad van bestuur stelt misschien
wel dingen vast, maar als de raad van toezicht daar steeds "neen" tegen zegt,
dan krijgt de raad van bestuur nooit zijn zin. De raad van bestuur zal dus
wel rekening moeten houden met wat de raad van toezicht wil. Dat zie je ook
op het niveau van het net.De heer Atsma (CDA):Dan zit je bij de kern, want het gaat natuurlijk om de vraag wie de "baas"
van het net is. Is dat de redactie, de raad van bestuur, de coördinator
of uiteindelijk het netbestuur?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Wij hebben met zijn allen gekozen voor een hybride organisatie van de
publieke omroep. De een wil de balans wellicht laten doorslaan naar de omroepverenigingen,
terwijl de ander – een voorstander daarvan staat nu achter de microfoon –
de balans volledig wil laten doorslaan naar het centrale bestuur. De fractie
van de PvdA kiest wat dat betreft voor een balans daarin.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Ik ben het niet met mevrouw Van Zuijlen eens dat een redactiestatuut
voor de bühne is. Een redactiestatuut regelt toch de journalistieke rechten
en plichten van werknemers tegenover de werkgever? Mevrouw Van Zuijlen kiest
niet voor een redactiestatuut. Ik kan mij niet voorstellen dat zij de journalistieke
rechten en plichten van de werknemer en de werkgever tegelijkertijd in een
hybride netstatuut – ik leen dat woord maar even – wil regelen.
Dat geeft volgens mij onnodige verwarring.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Het gestelde over de werkgever is een reden temeer het netbestuur daarbij
te betrekken. De omroepen in het netbestuur zijn namelijk de werkgevers van
de programmamakers. Ik zie niet in wat daar fout aan is. Ik vind eerder dat
dit mijn redenering bevestigt. Ik ervaar dit meer als een ondersteuning van
mijn opmerkingen.Mevrouw Halsema (Groen Links):Dan moet mevrouw Van Zuijlen mij uitleggen wat dit betekent.
Wij stellen een redactiestatuut voor. Dat is heel helder. Mevrouw Van Zuijlen
heeft dat amendement gezien. Dat bindt de coördinator, dat bindt de raad
van bestuur, dat bindt alle hoger geplaatsten of, zoals de heer Bakker het
noemt, de bobo's. Vanzelfsprekend. Maar het ziet vooral toe op het regelen
van de journalistieke vrijheden van de werknemers. Ik vraag mij dus af hoe
een in principe tegengesteld belang toch in één statuut kan
worden geregeld.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Er is geen tegengesteld belang! Wij lopen wellicht uiteen op dit punt.
Ik zie weliswaar een hybride organisatie, maar toch ook één
belang.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Mevrouw Van Zuijlen stelt in de schriftelijke inbreng voor
de netbesturen af te schaffen. Als ik haar nu goed beluister, dan versterkt
zij de positie van de netbesturen. Ik zou graag willen weten waarom u deze
keuze maakt. Ik vind namelijk dat u in uw schriftelijke inbreng heldere argumenten
had voor het afschaffen van de netbesturen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Deze vraag had ik uiteraard verwacht. Het is volkomen terecht dat u die
stelt. Het is ook de reden waarom ik met zoveel zorgvuldigheid dit onderdeel
naar voren heb gebracht. Niet alleen in de schriftelijke inbreng maar ook
daarvoor tijdens de algemene overleggen heeft de PvdA samen overigens met
GroenLinks en zelfs met het CDA kritische vragen gesteld over de extra bestuurslaag
die onzes inziens werd geïntroduceerd in de publieke omroep op een moment
dat de raad van toezicht sterkere bevoegdheden werden gegeven waar de publieke
omroep en de omroepverenigingen ook deel van uitmaken. Dan moet je oppassen
dat je de raad van bestuur niet sandwichet en dat je de raad van bestuur niet
confronteert met een dubbel vetorecht. Zo'n dubbel vetorecht introduceer ik
ook niet in het netstatuut. Echter, wanneer wij met z'n allen constateren
dat er onrust en zelfs ontevredenheid is bij de omroepverenigingen en programmamakers,
moeten wij als politiek, ondanks alle standpunten die wij hebben ingenomen,
heel goed nadenken over wat je kunt doen om aan die situatie tegemoet te komen,
in de zin dat wij dan moeten proberen het vertrouwen en de rust terug te brengen.
Dat is de afweging die ik heb gemaakt.De heer Nicolaï (VVD):U geeft aan waarom u tot een koerswijziging van 180 graden bent gekomen.
Eerst netbesturen afschaffen en nu netbesturen versterken, hetgeen in mijn
ogen absoluut een achteruitgang is, om dezelfde reden die mevrouw Van Zuijlen
en haar fractie in het schriftelijk verslag, in algemene overleggen en bij
andere gelegenheden hebben aangegeven. Begrijp ik nu goed dat u in feite zegt
dat u er inhoudelijk nog wel hetzelfde over denkt, maar dat u vanwege de gesignaleerde
onrust er alsnog aan tegemoet wil komen?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ja, dat klopt, maar ik begrijp uw opmerking over die draai van 180 graden
niet. Mijn fractie zou haar standpunt 180 graden wijzigen op het moment dat
wij de netbesturen volledig gaan oppoetsen, wij de macht van de raad van bestuur
gaan inperken en wij voortaan alles op netniveau geregeld willen zien. Dat
is echter niet het geval. Uit uitspraken die ik in de krant heb gelezen heb
ik overigens begrepen dat het u niet kan schelen dat er onrust en wantrouwen
in de publieke omroep heerst. Dat kan mij echter wel schelen. Binnen de kaders
van het regeerakkoord, binnen de kaders van de huidige wet en binnen de kaders
van het belang van de publieke omroep als geheel, hebben wij dan ook gedaan
wat ons verstandig lijkt.De heer Nicolaï (VVD):Of dat 180 graden is, laat ik aan anderen over, maar uw standpunt staat
wel diametraal tegenover uw eerdere stellingname. Dat is mijns inziens ook
een halve cirkel. Eerst zegt u dat de netbesturen moeten worden afgeschaft
en vervolgens pleit u voor het juist versterken ervan. U motiveert dat niet
op inhoudelijke gronden maar op basis van de nu ontstane onrust. Die heeft
u weer gemotiveerd op grond van de tijdelijke situatie van de te veel vanuit
de politiek benoemde raad van bestuur die weer netcoördinatoren benoemt,
zodat er een politiek geurtje aan laatstgenoemden zou kleven, waardoor er
onrust is ontstaan. Is het nu niet een vreselijk slecht idee om deze onrust
die door genoemde tijdelijke situatie is ontstaan – straks wordt de
raad van bestuur benoemd door de raad van toezicht – te ondervangen
door een structurele wetswijziging?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Het is kennelijk in uw belang om een essentieel deel van mijn betoog over
te slaan. Ik wijs erop dat 100 programmamakers zich voor het eerst op net
3 hebben georganiseerd en zich tot de politiek hebben gericht. Wij krijgen
ook signalen van omroepen dat het in de praktijk lijkt dat de netcoördinatoren
hun mandaat overschrijden. Daar wil ik wat aan doen en daar wil ik helderheid
in scheppen. Dat is dus op geen enkele manier 180 graden draaien. Laten wij
wel wezen, mijnheer Nicolaï, wij weten samen dat pas op dit moment in
de publieke omroep het proces op gang is gekomen waarin de omroepen samen
met de netcoördinatoren bezig zijn om invulling te geven aan de schema's.
Juist op dit moment komen de problemen naar voren. Het is dus ook logisch
dat op dit moment de politiek daarop reageert. Ik doe dat niet alleen, want
ik heb gezien dat er nu al zo'n veertig amendementen liggen.De heer Nicolaï (VVD):Als de onrust bij de publieke omroep is weggenomen, bent u bereid om een
voorstel van de VVD te steunen om de wet op dit punt weer in oude staat te
herstellen?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik kan mij haast niet voorstellen dat de VVD principiële bezwaren
zou hebben tegen een uiterst redelijk amendement als een netstatuut, dat de
onderling verhoudingen op het net regelt.De heer Nicolaï (VVD):Wij kiezen voor een netredactie en niet voor een netbestuur, maar dat
zal ik in mijn termijn uitleggen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Daar moet ik toch even op reageren. Ik zou het jammer vinden als mijn
woorden op die manier verdraaid worden. Wij kiezen voor een gezonde regeling
tussen netcoördinator en netredactie en aangezien daar bestuurlijk ook
een verantwoordelijkheid ligt, kiezen wij voor een goedkeuring van die regeling
door het netbestuur. Na deze goedkeuring kan het netbestuur
de onderlinge verhouding op het net loslaten.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Mevrouw Van Zuijlen heeft in haar betoog het woord weeffout
gebruikt. Ik denk dat er inderdaad sprake is van een weeffout. Ik vat haar
inbreng op als een poging om in ieder geval het hart van de publieke omroep
te versterken. Mevrouw Van Zuijlen heeft er veel woorden voor nodig, dus ik
denk dat zij dit belangrijk vindt. Moet ik de bijdrage van mevrouw Van Zuijlen
zo opvatten dat dit punt, wat de PvdA-fractie betreft, een kernpunt is dat
uit het verleden komt, en dat, als wij er op grond van haar amendement niets
mee gaan doen, er wat haar betreft een probleem is met deze wet?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik heb helemaal niet zoveel woorden nodig. Ik heb pas een paar minuten
gesproken. Maar dit is inderdaad een belangrijk punt voor de PvdA.De heer Van Bommel (SP):Mijn vervolgvraag was of het voor mevrouw Van Zuijlen zo belangrijk is,
dat zij vasthoudt aan een wetswijziging op dit punt. Het is niet een nieuwigheidje
uit deze concessiewet, maar iets uit het verleden en daarmee zegt zij impliciet
dat het in het verleden slecht geregeld is.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik begreep u al niet goed. Hoe komt u erbij dat het iets uit het verleden
is en dat het niets met deze wet te maken heeft? Dat snap ik niet zo goed?De heer Van Bommel (SP):De huidige positie van de netcoördinator is in het verleden geregeld
en daartegen ageert u.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Wij moeten nu even de puntjes op de i zetten. Wij spreken over de Concessiewet.
De netcoördinator wordt op voordracht van het netbestuur benoemd door
de raad van bestuur met instemming van het netbestuur. Dat is zo geregeld
in de Concessiewet en ik heb daar geen problemen mee. Dus ik wijzig mijn standpunt
wat dat betreft niet.De heer Van Bommel (SP):U praat over de huidige situatie en de onvrede die nu bestaat bij de publieke
omroep. Die onvrede komt toch voort uit de wijze waarop wij de publieke omroep
in het verleden via wetswijziging georganiseerd hebben? Dan moet ik vaststellen
dat u eigenlijk ontevreden bent met de ontstane situatie.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik weet niet of dat zo is. Mijns inziens is er eerder sprake van een overgangsproblematiek.
Omroepverenigingen, netcoördinatoren, de raad van toezicht en de raad
van bestuur moeten wennen aan een nieuwe situatie. Eigenlijk is het jammer
dat de raad van toezicht niet zelf de raad van bestuur heeft benoemd, want
daardoor zijn nu een aantal problemen ontstaan. Ik heb het gevoel dat men
moet wennen aan de nieuwe situatie en dat de raad van toezicht dan meer gebruik
zal maken van de bevoegdheden die deze raad nu al heeft. Een van de problemen
is dat een aantal omroepen het kennelijk niet eens is geweest met de afspraken
die zij op 17 september zelf hebben gemaakt. Met de wet in de hand had de
raad van toezicht gewoon kunnen zeggen: wij zijn het hier niet mee eens, raad
van bestuur, doe maar een ander voorstel. Ik hoop dus dat de raad van toezicht
zich bewust wordt van de macht die hij in de concessiewet heeft gekregen.
Zoals gezegd, zie ik dit meer als een overgangsprobleem dan als een fundamentele
fout die in de vorige periode is gemaakt. Ik sta nog steeds achter de huidige
wet. Wel is er sprake van een samenloop van omstandigheden, omdat de onderhandelingen
binnen de publieke omroepen nu lopen en tegelijkertijd deze concessiewet wordt
behandeld. Dat geeft extra spanning, waardoor verhoudingen die intern geregeld
moeten worden en ruzies die intern uitgevochten moeten worden, terechtkomen
op het bordje van de Kamer.Mijn derde voorstel houdt in een aanscherping van de toepassing van het
programmaversterkingsbudget, gericht op meer samenwerking tussen verschillende
omroepen. Op alle drie de voorstellen willen wij graag een reactie van de
staatssecretaris.Niet alleen binnen Hilversum is sprake van wantrouwen, ook tussen Hilversum
en Den Haag...Mevrouw Halsema (GroenLinks):Kunt u uw derde voorstel toelichten?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):In de wet is een aantal overwegingen opgenomen ten aanzien van de inzet
van het programmaversterkingsbudget. Ik denk dat de raad van bestuur wettelijk
verplicht kan worden om dit budget meer in te zetten voor samenwerkingsprojecten.
Dit is ook een verzoek van de programmamakers van het derde net. Bij een omroep
zoals de VARA leeft de angst dat de omroepen uit elkaar gespeeld zullen worden.
Het is positief om via het programmaversterkingsbudget een premie te zetten
op samenwerking.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij hebben op dit punt ook een voorstel gedaan, dat overigens uw voorstel
niet uitsluit, namelijk om het programmaversterkingsbudget gelijkelijk over
alle zenders en netten te verdelen. Daarmee wordt vermeden dat het naar de
meest bekeken en beluisterde programma's gaat.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Nee, daar ben ik niet voor. Ik vind het belangrijk om de raad van bestuur
vertrouwen te geven. In de wet zijn zo'n zes eisen opgenomen ten aanzien van
het gebruik van het programmaversterkingsbudget. Ik wil niet uitsluiten dat
het ook wordt gebruikt ten behoeve van populaire programma's. Het is echter
duidelijk dat het is bedoeld als versterking van de zenderprofilering en is
gericht op versterking van de samenwerking. De raad van bestuur moet de vrijheid
worden gegeven om zelf te bepalen waar ze het in zet. Het kan zijn dat het
ene net beter functioneert en sterker is dan het andere.De heer Bakker (D66):Het programmaversterkingsbudget bestaat uit maximaal 25% van de omroepmiddelen.
Voorstellen hebben gecirculeerd om dit omlaag te brengen naar 15 of 10%. Ik
stel vast dat u dit niet voorstelt en u het dus op 25% houdt.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ja, als maximum. De raad van bestuur heeft zelf duidelijk aangegeven er
terughoudend gebruik van te zullen maken. Dat is tot nu toe ook het geval
geweest. De raad van bestuur kan gevraagd worden, het budget creatief
in te zetten gericht op het stimuleren van samenwerking.De heer Stellingwerf (RPF):Geldt hetgeen u nu voorstelt als aanvulling op de zes reeds in de wet
opgenomen criteria?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik denk het wel. Ik heb vooralsnog geen reden kritisch te zijn ten aanzien
van die eisen.De heer Stellingwerf (RPF):Daar ben ik het mee eens, maar ik vroeg het voor de duidelijkheid.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Niet alleen binnen Hilversum is er sprake van wantrouwen, ook tussen Hilversum
en Den Haag zijn de verhoudingen wel eens beter geweest. Degenen die spreken
van een staatsomroep slaan wat mij betreft de plank mis. Het is duidelijk
dat deze wet, op algemene uitgangspunten na, de programmatische en organisatorische
verantwoordelijkheid volledig in Hilversum laat liggen. Toch kunnen op een
enkele plek degenen die de zaak toch al niet vertrouwen aanleiding vinden
voor hun klacht over overheidsbemoeienis. Ik denk dat de Kamer zich dat moet
aantrekken. Met name op één punt is onrust, te weten de mogelijkheid
om bij algemene maatregel van bestuur het percentage netoverschrijdend programmeren
te vergroten. Het ziet er niet naar uit dat hieraan behoefte is. Dus wat mij
betreft, kan de wet in dit opzicht worden aangepast. Wat vindt de staatssecretaris
daarvan?In het kader van de relatie tussen Den Haag en Hilversum moet mij van
het hart dat soms ook van onterechte veronderstellingen wordt uitgegaan. In
de gesprekken die ik heb gevoerd, werd meer dan eens de zorg geuit dat de
politiek bij een marktaandeel van minder dan 40% de geldkraan zal dichtdraaien.
Dat is wat de PvdA betreft, onzin. De politiek legt geen percentages vast,
maar laat dat aan Hilversum over. De zorg gaat eerder uit naar het verdwijnen
van bijvoorbeeld de lange documentaire omdat die niet meer in een bepaald
"time slot" past dan naar het behalen van de heilige 40%. In dit kader vind
ik het belangrijk om op te merken dat bij de Partij van de Arbeid het aantal
kanalen van de publieke omroep niet ter discussie staat. Sterker nog, ik verwacht
dat de publieke omroep in de nabije toekomst over meer dan het huidige aantal
kanalen kan uitzenden. Nog steeds word ik regelmatig geconfronteerd met onzekerheid
vanuit Hilversum hieromtrent. Daarom wil ik hierover nogmaals duidelijkheid
geven. Ik ga er daarbij van uit dat voor de tienjarige concessieverlening
aan de NOS wordt uitgegaan van drie tv-kanalen en vijf radiokanalen. Misschien
kan de staatssecretaris dat bevestigen.Als dat zo is, is het volgende punt minder relevant. Ik wil het toch naar
voren brengen omdat de raad van bestuur het ook als een suggestie naar voren
heeft gebracht. Het gaat om de verlenging van de termijn van de erkenningen
van de omroepverenigingen. Hiertegen is veel in te brengen. Ten eerste moet
het publieke bestel niet voor tien jaar op slot gaan. Ten tweede moeten de
omroepen geprikkeld blijven om actief hun leden op te zoeken en ten derde
gaan de technologische ontwikkelingen zo snel dat een status quo voor tien
jaar erg lang is. Daarover zal iedereen het met mij eens zijn. Toch is het
belangrijk dat de omroepen zich stevig committeren aan het bestel. Zou het
een goed idee zijn om weliswaar erkenningen te verlenen voor tien jaar, maar
toch een volledige evaluatie zoals die nu in de wet staat, na vijf jaar te
doen plaatsvinden? Daarmee spreekt de politiek vertrouwen uit zonder blind
te zijn voor de nadelen van een dergelijke lange periode. Graag verneem ik
een reactie van de staatssecretaris.De heer Atsma (CDA):Ik ben het met mevrouw Van Zuijlen eens dat het heel goed is om na vijf
jaar een tussentijdse evaluatie te doen plaatsvinden door middel van een visitatiecommissie.
Vindt mevrouw Van Zuijlen dat je aan die erkenning van tien jaar financiële
zekerheden zou moeten koppelen? Anders is het wellicht toch een lege huls.
Wij weten immers niet wat er over drie of vier jaar in dit huis gebeurt. Als
het gaat om een echte zekerheid, zou je je daar nu over moeten kunnen uitspreken.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dat is voor mij geen enkel probleem. De Partij van de Arbeid vindt het
zeker nodig om de komende tien jaar een substantieel bedrag uit te trekken
voor publieke kwaliteitstelevisie. Ik denk daarbij in ieder geval aan het
bedrag dat nu in de wet staat. Ik verwacht binnen nu en tien jaar niet zo'n
radicale verandering van het aanbod dat een breed kwalitatief aanbod in de
commerciële sfeer wordt gebracht. Ik vind het geen enkel probleem om
dat nu hier te zeggen.De heer Atsma (CDA):Dan vinden wij elkaar op dit punt.De heer Nicolaï (VVD):Mevrouw Van Zuijlen vraagt de staatssecretaris wat hij vindt van de gedachte
dat de omroepverenigingen niet voor vijf maar voor tien jaar een concessie
zouden moeten krijgen. Ik ben erg benieuwd of mevrouw Van Zuijlen daar ook
iets van vindt.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik breng dat met de nodige aarzelingen; dat moge duidelijk zijn. Aan de
ene kant meen ik dat de combinatie financiële zekerheid en zekerheid
over het aantal kanalen genoeg kan zijn. Aan de andere kant is er mij wel
wat aan gelegen dat de omroepverenigingen hun onzekerheid kwijtraken. Ik behandel
dit dossier zes jaar en al zes jaar word ik geconfronteerd met onzekerheid
en wantrouwen vanuit omroepverenigingen, die voortdurend denken dat Den Haag
bezig is a. via de fiscalisering de financiële bijdrage stiekem te verminderen,
b. via het verminderen van het aantal kanalen de publieke omroepen de nek
om te draaien en c. via wetgeving de publieke omroepen de nek om te draaien.
Het is allemaal niet waar. Dat weet ik. Ik herhaal dat ook steeds. Als in
dit kader het geven van een zekerheid, zowel financieel als via de kanalen,
rust kan geven, zou mij dat wel wat waard zijn.De heer Nicolaï (VVD):Suggereert mevrouw Van Zuijlen dan niet eigenlijk voor de tweede keer
een structurele wetswijziging met het oog op een misplaatste onzekerheid bij
de omroep?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Misplaatste onzekerheid: wie zijn wij om daarover te oordelen? Ik moet
constateren dat dit voorstel niet door de omroepvereniging is gedaan. Niemand
van de omroepvereniging heeft dit bij mij neergelegd. Het is een idee van
de raad van bestuur en dat zou de heer Nicolaï ook aan
het denken moeten zetten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil nog even ingaan op de laatste concessie van mevrouw
Van Zuijlen. Dat was een tienjarige concessie aan de omroepverenigingen, maar
dan zou er wel na vijf jaar een evaluatie moeten plaatsvinden. Waarover moet
die evaluatie dan gaan als die niet over de omroepverenigingen gaat?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Die evaluatie kan wel over de omroepverenigingen gaan. Het is heel helder.
Er komt een volledige evaluatie na vijf jaar. Dat kan ook niet anders.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Maar dan wilt u de wet dus ook niet wijzigen?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dat is nu precies de vraag aan de staatssecretaris: wat is de ruimte binnen
de wet of binnen het wijzigen van de wet, maar binnen zijn interpretatie van
het regeerakkoord, om hier wat aan te doen? Het is wat dat betreft eerder
een intentieverklaring van de politiek dan dat het een concrete handreiking
is. Immers, wij kunnen niet zeggen: jongens voor tien jaar, alles gaat op
slot en er gebeurt verder niets meer. De omroepen zijn ook de laatsten die
dat willen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Maar u kunt hier wel heel simpel een amendement indienen waarin de concessie
voor de omroepverenigingen voor tien jaar wordt geregeld.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Dat zal ik niet doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nee, dat zult u niet doen. Dus u houdt de wet staande zoals die is?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Voorzover het de evaluatie betreft wel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):En dat betekent dus dat de omroepverenigingen over vijf jaar geëvalueerd
worden. Dat betekent dus ook dat zij wel degelijk buiten het bestel terecht
kunnen komen als zij niet voldoen aan de ledeneis of aan de kwaliteitseisen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Maar er is toch een essentieel verschil tussen een erkenning voor vijf
jaar en vervolgens een evaluatie of een erkenning voor tien jaar met een tussentijdse
evaluatie. Ik vind dat daar sprake is van een essentieel verschil. Misschien
is het eerder gevoelsmatig, maar als ik met dat gevoelsmatige verschil kan
overbrengen dat de Partij van de Arbeid rust op de langere termijn voor de
publieke omroep als geheel gewenst acht, ben ik tevreden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zou toch geneigd zijn om te denken dat het hier bijna een semantisch
verschil is. Ik vraag mij ook werkelijk af of u hiermee de rust die u zo graag
wilt bewerkstelligen, op de juiste manier bereikt. Dan denk ik toch dat er
harde garanties moeten zijn.De voorzitter:Ik denk dat ik nu even moeten ingrijpen. Dit is dus opinie, mevrouw Halsema,
dat weet u zelf ook heel goed. Dat mag u in uw eigen termijn doen. Interrupties
bevatten vragen of opmerkingen aan het adres van degene die op dit moment
het woord voert. Ik schijn dit altijd een keer tijdens een debat te moeten
zeggen. Dat heb ik bij dezen dus gezegd. U weet het nu allemaal weer.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Het woord "semantisch" vind ik tekortdoen aan het voorstel. Het woord
"symbolisch" mag je er wel aan verbinden. Ik zie dat mevrouw Halsema daarom
moet lachen. Maar ook zij weet precies hoe in de onderlinge verhoudingen tussen
Den Haag en Hilversum symbolen een rol spelen. Wij weten allemaal als politici
hoe belangrijk symbolen zijn en hoe belangrijk management by speech is. Ik
hoor mevrouw Halsema altijd zeggen dat ook de moraal in de politiek een rol
mag spelen. Dus graag!De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik waardeer het constructieve denken van mevrouw Van Zuijlen.
Als ik het goed begrijp, wil zij in ieder geval ook niet dat de toelating
van eventuele nieuwe omroepen tussentijds op slot gaat. Dat blijft dus open?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Precies. Ik kan alle kritiekpunten op een tienjarige concessie inmiddels
dromen. Daar sta ik ook achter. Ik ben ook begonnen met het noemen van de
nadelen ervan, met het aangeven wat wij tegen zo'n concessie hebben. Ertegen
is dat omroepen niet op hun lauweren moeten gaan rusten en denken dat zij
niets meer hoeven te doen voor hun leden. Wij hebben immers gekozen voor omroepverenigingen
die actief met hun leden werken. Ertegen is dat het omroepbestel dynamisch
moet blijven. Ertegen is dat er technologische ontwikkelingen zijn. Ertegen
is ook dat er in het regeerakkoord een afspraak over is gemaakt. Dus daarom
vind ik het ook belangrijk dat de staatssecretaris daar zijn interpretatie
aan geeft.De heer Stellingwerf (RPF):Ik vroeg eigenlijk of u ervoor bent dat nieuwe omroepen kunnen blijven
toetreden.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ja.De heer Stellingwerf (RPF):Ik vroeg dus waar u voor was.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Omdat de door mij opgenoemde punten allemaal bezwaren zijn, vind ik ook
dat aan die bezwaren tegemoet moet kunnen worden gekomen voordat wij iets
regelen.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Ik kom in de verleiding om ook over semantiek, symboliek en
moraal te beginnen, maar dat wilde ik eigenlijk niet doen. Ik hoor mevrouw
Van Zuijlen tot twee keer toe zeggen dat zij de staatssecretaris vraagt naar
zijn interpretatie van het regeerakkoord. Ik wil echter met alle waardering
voor de staatssecretaris opmerken dat het regeerakkoord een akkoord tussen
de drie fracties is. Dan speelt dus te meer de vraag wat mevrouw Van Zuijlen
eigenlijk zelf vindt? Gaat zij nu het voorstel doen of zegt zij: nou ja, als
het binnen de interpretatie van het kabinet valt, dan mag het wel? Wat is
haar interpretatie?Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik zou dit voorstel natuurlijk niet hebben gedaan, als ik niet had gedacht
dat het binnen het regeerakkoord valt. Het is overduidelijk dat het regeerakkoord
uitgangspunt is bij het debat dat wij hier hebben. Dat neemt niet weg dat
ik serieus de argumentatie van de staatssecretaris donderdag
hierover zal aanhoren en trouwens ook uw argumentatie. Eerlijk gezegd, heb
ik in een krant gelezen dat ook u enige ruimte op dit punt heeft gecreëerd.
De ruimte die ik voor mijzelf heb genomen om dit als een open punt neer te
leggen, is eerlijk gezegd mede gebaseerd op het feit dat u op dit punt ruimte
heeft gegeven.De heer Bakker (D66):Voor alle helderheid, ik heb gezegd: het is voor mij niet het hoofdpunt.
Maar daar kom ik wel op terug...De voorzitter:Dat mag u in uw eigen termijn doen.Ik word nu echt streng anders komen wij vanavond niet heen door de behandeling
in eerste termijn van de kant van de Kamer. Kennelijk is het niet mogelijk
dat u, leden, zichzelf beperkt. Dus ben ik aangesteld om u te beperken.Ik stel voor dat mevrouw Van Zuijlen haar betoog vervolgt.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Voorzitter! De fractie van de Partij van de Arbeid is teleurgesteld over
de stringente eisen die het kabinet heeft gesteld aan het ontwikkelen van
nevenactiviteiten door de omroepen. Voor ons staan de boodschap en de programma's
voorop. Hoe die worden verspreid, is niet relevant. Of er eventueel geld mee
wordt verdiend ook niet. Daarom stellen wij voor om de zogenaamde om-nietbepaling
uit de wet te schrappen. Wat is er mis mee dat omroepen met hun nevenactiviteiten
geld verdienen als dat geld vervolgens ten goede komt aan de programma's?
Het zou natuurlijk kunnen dat op dit terrein regelgeving uit Brussel roet
in het eten gaat gooien, maar vooralsnog zie ik geen reden om daarop vooruit
te lopen. Ook ten aanzien van de definitie van het karakter van de nevenactiviteiten
(doorgeefluik van bestaand programmamateriaal) is meer soepelheid nodig. Nu
zouden zelfs de concertzender en het vierde net er niet onder vallen. Dat
kan de bedoeling niet zijn. Graag een reactie van de staatssecretaris.Bij de genootschappen op geestelijke grondslag is onrust ontstaan over
de vraag of zij nevenactiviteiten mogen ontwikkelen. De wet lijkt die mogelijkheid
te bieden, maar in de praktijk zijn er problemen. Kan de staatssecretaris
hierover uitleg geven?Voorzitter! De motivatie die de staatssecretaris geeft om het Fonds voor
Nederlandse culturele omroepproducties open te stellen voor regionale omroepen
is merkwaardig. Wij zijn voor openstelling, maar vinden de argumentatie raar.
Er wordt gesteld dat het krappe financiële kader dat bestaat voor het
verzorgen van regionale omroep een reden is om het fonds open te stellen.
Dat kán geen reden zijn. Als het kabinet van mening is, dat dit kader
te krap is, dan moet het meer geld uittrekken. Kan de staatssecretaris ook
hierover uitleg geven?Ten aanzien van de lokale omroepen wordt in het wetsvoorstel en passant
geregeld dat degenen die een vergunning hebben voor kabeltelevisie of -radio
die kwijtraken. De reden daarvoor is onduidelijk en de gevolgen zijn groot.
Is het de bedoeling dat Salto uit Amsterdam ophoudt te bestaan? En hoe moet
het verder met minderheidsinitiatieven? Het lijkt mij verstandig dat de staatssecretaris
deze voorstellen uitstelt tot na het debat over de kabel. De notitie over
de toekomst van de kabel zou overigens al voor het kerstreces bij de Kamer
zijn. Wanneer kunnen wij haar verwachten?Voorzitter! Ten slotte heb ik een enkele vraag over BNN. In de nota naar
aanleiding van het verslag is aangegeven dat de eis van 150.000 leden is verlaagd
naar 120.000. BNN is er in anderhalf jaar tijd in geslaagd om 100.000 leden
aan zich te binden. Vergeleken met de andere omroepverenigingen zijn dat er
veel, zeker gezien de beperkte middelen die daarvoor ter beschikking staan.
Wat is ertegen om naar analogie van de aanpassing voor de A-omroepen van 450.000
naar 300.000 leden, voor BNN het aantal van 100.000 leden aan te houden? Dat
is dus ook een bijstelling met eenderde.De heer Stellingwerf (RPF):Dan zou ik u willen vragen wat ertegen is om de oorspronkelijke grens
van 150.000 leden te handhaven. Immers, men zit bijna twee jaar in het bestel
en zal dus moeten voldoen aan de eisen die destijds zijn gesteld. Als je de
nieuwe en de oude wet goed met elkaar vergelijkt en kijkt naar de positie
van BNN daarin, dan kun je constateren dat BNN in de nieuwe wet een paar voordelen
krijgt. BNN krijgt namelijk twee jaar langer de tijd om op die 300.000 leden
te komen. Dat moeten alle nieuwe aspirant-omroepen uiteindelijk toch ook.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Het ligt misschien aan de invalshoek die je kiest. Ik heb er geen belang
bij BNN wat dat betreft heel strak de maat te nemen. Ik denk dat je op het
moment dat je voor de A-omroepen en voor de introductie van nieuwe omroepen
de eis verlaagt, in dit geval even soepel moet zijn.De heer Stellingwerf (RPF):In het voorstel is het al verlaagd met 30.000 en dan gaat u dus nog verder.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ja, met eenderde en dat vind ik ook consequent. Wij kunnen er wel een
groot politiek punt van maken, maar eerlijk gezegd vind ik dat wij het gewoon
maar moeten regelen.De heer Stellingwerf (RPF):Ik denk dat wij ook hierin consequent moeten zijn. Als wij voor die groep
een verlaging gaan toepassen, kunnen alle aspirant-omroepen straks hetzelfde
verlangen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik ben dat niet met u eens. Je bent consequent en je zegt "eenderde minder
voor BNN want ook voor de A-omroepen geldt eenderde minder"! Het is maar van
welke kant uit je consequent bent.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Laat ik beginnen te zeggen dat ik verheugd ben
dat wij vandaag over de Mediawet spreken. Wetsbehandeling door deze Kamer
gaat maar zelden gepaard met een zo hevig debat als zich de afgelopen tijd
in de media heeft afgespeeld. Bijna elke zichzelf respecterende krant en weekblad
heeft pagina's gewijd aan de toekomst van het publieke bestel, columnisten
hebben er kolommen aan gewijd. Ik mag het natuurlijk niet zeggen, maar stiekem
heb ik mij wel eens afgevraagd of die aandacht nog wel in verhouding stond.
Ik zou het belang van de wet geenszins willen bagatelliseren, maar een kleine
relativering lijkt mij op zijn plaats.Veel meer heb ik mij de afgelopen weken verbaasd over de richting die dat debat nam en over de woordvoerders. Het was mij soms onduidelijk
wie er aan het woord was: presentatoren, bestuurders, ex-bestuurders, politici,
ex-politici of bijvoorbeeld onafhankelijke kroonleden van de raad van toezicht.
Het liep nogal door elkaar, om het maar eens zacht uit te drukken. Vanmorgen
werd ik nog eens getrakteerd op het rode hart van onafhankelijk kroonlid van
de raad van toezicht, Wim Meijer, die zijn zorg uitsprak over het mogelijke
vertrek van de VARA, overigens nadat hij in september expliciet heeft ingestemd
met de voorgestelde herziening van de wet en de voorstellen die vervolgens
zijn gedaan door de raad van bestuur. Ik kan u wel vertellen dat een dergelijke
verstrengeling van belangen mijn groenrode hart sneller doet kloppen. Ik zou
ook eigenlijk wel eens een officiële reactie willen van de staatssecretaris.
Wat vindt hij er nu van dat de voorzitter van de raad van toezicht, want daar
hebben wij het hier over, zich zo identificeert met één deelnemer
aan het publieke bestel dat hij zelfs spreekt van "onze omroep"? Bij alle
telkens hoger oplopende emoties zou men ook wel eens kunnen vergeten wat de
centrale kwestie is vandaag, althans wat volgens GroenLinks de centrale kwestie
zou moeten zijn, namelijk hoe het goede van het Nederlandse publieke bestel
te behouden.De heer Bakker (D66):Wie had het over "onze omroep"?Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Wim Meijer!De heer Bakker (D66):Het onafhankelijke kroonlid/voorzitter van de raad van toezicht?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik dacht dat ik toch niet mis te verstaan was.Want het is een goed bestel, waarin nog altijd een grote verscheidenheid
in smaken en meningen wordt verbonden aan heel behoorlijke journalistieke
kwaliteit voor een, naar Europese maatstaven gemeten bescheiden budget. Dus
hoe het goede te behouden, en het tegelijkertijd gereed te maken voor de grote
technologische en commerciële verschuivingen die ook het Nederlandse
medialandschap beïnvloeden? Voor GroenLinks is dit vooral een kwestie
van het opnieuw in evenwicht brengen van de machtsverhoudingen binnen het
bestel en niet, zoals vaak wordt gesuggereerd, het opnieuw definiëren
van het wezen van de publieke omroep. In het gekrakeel over de herziening
van de Mediawet wordt deze wat ons betreft noodzakelijke organisatorische
verandering te vaak versimpeld tot het kiezen voor netprofilering versus omroepverenigingprofilering.
Ofwel, handhaven we het traditioneel verzuilde bestel, waarin een aantal private
organisaties elkaar beconcurreert op zendtijd, of kiezen we voor één
centraal aangestuurd maar, zeg ik met nadruk, coöperatief bestel met
een aantal duidelijk geprofileerde netten? De fractie van GroenLinks beschouwt
dit debat, zoals ik het net weergaf, eigenlijk als het voeren van de vorige
oorlog. De keuze voor netprofilering ten koste van omroepverenigingprofilering
is jaren geleden gemaakt toen is besloten tot het instellen van een raad van
bestuur voor de gehele publieke omroep met drie geprofileerde televisienetten
en vijf geprofileerde radiozenders, waarop de verschillende omroepverenigingen
in hoge mate dienen samen te werken.Bij deze wetsherziening borduurt de staatssecretaris voort op deze keuze.
Voor GroenLinks doet hij dat goed en niet goed.GroenLinks is voorstander van een sterke en brede publieke omroep; landelijk,
maar ook regionaal en lokaal. In een samenleving waarin de informatie-uitwisseling
steeds belangrijker wordt en de commercialisering verder oprukt, beschouwen
wij de rol van een publieke omroep, met waarborgen voor een onafhankelijke
nieuwsgaring, van eminent belang voor het welslagen van de democratie. Een
moderne publieke omroep kenmerkt zich door journalistieke onafhankelijkheid,
professionele kwaliteit en representatie van veelzijdigheid en publieke voorkeuren
in de samenleving.GroenLinks vindt het terecht dat het publieke bestel geleidelijk wordt
hervormd van een verzuild systeem van omroepverenigingen tot geprofileerde,
op verschillende doelgroepen gerichte publieke netten. De verzuiling is voorbij
en televisiekijkers voelen over het algemeen geen sterke band meer met omroepverenigingen
met een specifieke levensbeschouwelijke of maatschappelijke signatuur. Daarnaast
heeft de kijker op dit moment de keuze uit ongeveer 30 televisiezenders en
deHalsema luisteraar uit tientallen radiostations, waarvan het merendeel commercieel
is. De commerciële concurrentie stelt nieuwe eisen aan het publieke bestel.
Voor de zappende kijker is het net inmiddels de facto de onderschei dende
eenheid geworden. Deze ontwikkeling zal alleen maar sterker worden als over
enige tijd digitale televisie zijn intrede zal doen, met de bijbehorende komst
van decoders, abonnee-tv op grote schaal en indexering van programma's. Tegen
die tijd zal de publieke omroep vooral kunnen worden herkend aan de kwaliteit
van zijn onderscheidende netprogrammering. Herkenbare publieke en openbare
netten, vóór de decoder, zijn dan een harde voorwaarde om voldoende
herkenbaar en aantrekkelijk te blijven.Zoals gezegd, GroenLinks vindt de voorstellen goed en niet goed. Laat
ik beginnen met wat wij goed vinden: 1. het verlenen van één
concessie aan de gezamenlijke publieke omroep en het feit dat het beheer en
bestuur van de publieke omroep in handen van de raad van bestuur van de NOS
wordt gelegd. De raad wordt gecontroleerd door een raad van toezicht, die
bestaat uit onafhankelijke leden – hopelijk zijn die werkelijk onafhankelijk –
en uit leden die door de omroepverenigingen en -stichtingen worden benoemd.
Wij beschouwen dit als een helder en efficiënt bestuursmodel;2. de keuze voor één, in de wet omschreven, taakopdracht aan
de publieke omroep, waarin onder andere de veelzijdigheid van het bestel vastligt;3. de keuze voor scherpe netprofielen;4. de vaststelling
van de programmavoorschriften, dus het percentage educatie, cultuur, informatie
en amusement, voor het gehele bestel en niet meer per omroepvereniging;5. de inhoudelijke toetsing door het Commissariaat voor de media en de
Raad voor cultuur aan de programmavoorschriften en aan de taakstelling voor
de publieke omroep, eens per vijf jaar bij de verlenging van de deelconcessies;6. de verdere aanscherping van de sponsorregels voor de publieke
omroep, waardoor commercialisering kan worden tegengegaan;7. de versoepeling
van de getalsmatige toelatingseis voor nieuwe aspirant-omroepen tot 50.000
leden.Tot zover wat wij goed vinden aan de herziening van de wet. Maar wij hebben
ook fundamentele bezwaren tegen het voorstel dat wij vandaag bespreken. Deze
concentreren zich op drie hoofdpunten. De wet schiet volgens ons tekort in: 1. het faciliëren van moderne vormen van publieke legitimatie;2. het uitwerken van heldere netprofielen en het daarbij garanderen van
de redactionele onafhankelijkheid per net;3. het creëren van
een nieuw en democratisch machtsevenwicht tussen overheid en publieke omroep.Ik bespreek deze bezwaren achtereenvolgens en licht daarbij de alternatieve
voorstellen van GroenLinks toe. Deze hebt u inmiddels als amendement aangetroffen.Allereerst de publieke legitimatie. Grofweg kent het huidige bestel twee
vormen van publieke legitimatie: het lidmaatschap van een omroepvereniging
en de kijkcijfers. De ledeneis is door de staatssecretaris omlaag gebracht
van 450.000 naar 300.000. Dat is een verbetering ten opzichte van de bestaande
situatie, maar naar onze mening onvoldoende. Omroepverenigingen kennen, evenals
politieke partijen, een natuurlijk verloop. Een natuurlijke aanwas lijkt mij
zonder intensieve werfcampagnes geen realistische verwachting. Als binnenkort
de programmagegevens worden vrijgegeven, dan verliezen de omroepverenigingen
waarschijnlijk een belangrijk deel van hun leden. Ook bij de eis van 300.000
leden zal dat betekenen dat de omroepverenigingen zich sterk moeten gaan profileren
om over vijf jaar opnieuw te kunnen voldoen aan de door de staatssecretaris
gestelde eis. Dit staat haaks op de door de staatssecretaris geformuleerde
wensen die wij steunen om het eigen profiel enigszins te verminderen ten gunste
van samenwerking op het net en het netprofiel.De heer Nicolaï (VVD):Hoorde ik mevrouw Halsema zeggen dat legitimiteit van de omroep in de
kijkcijfers en het ledenaantal ligt?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik beschrijf waar de publieke legitimatie moet liggen. Ik kom daarover
nog te spreken. Ik doe nog een reeks van voorstellen. Ik beschrijf wat naar
mijn mening op dit moment de werkelijkheid is. De publieke legitimatie van
het bestel bestaat grofweg uit enerzijds kijkcijfers en anderzijds leden van
omroepverenigingen.De heer Nicolaï (VVD):De legitimatie van het publieke bestel ligt toch primair in de onderscheidenheid
van de programmering, zoals u ook aangaf?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat ben ik volstrekt met u eens. Ik heb het over de publieke legitimatie,
de manier waarop kijkers uitdrukking kunnen geven aan hun waardering voor
het publieke bestel. Daarvoor worden op dit moment kijkcijfers en ledenaantallen
gehanteerd. Wij willen nagaan of nieuwe vormen van publieke legitimatie van
het bestel kunnen worden gevonden, naast de kwaliteit van de programmering.De heer Nicolaï (VVD):Blijkbaar is mijn vraag niet duidelijk. De primaire legitimatie van publieke
omroep ligt toch in de bijzondere programmering?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik zou er geen hiërarchie in willen aanbrengen. De publieke omroep
is een massamedium. Ik vind dat een publiek bestel in staat moet zijn om met
grote mate van onafhankelijkheid kwalitatief goede programma' te maken. Ik
vind dat een belangrijke eis die gesteld mag worden aan het publiek bestel.
Het is iets waaraan in het algemeen goed wordt voldaan. Complementair is dat
er publiek moet zijn voor die programma's. Het publieke bestel is geen culturele
instelling. Het is ook een massamedium. Hoe definieer je wat publiek en wat
voldoende publiek is? Ik wil er vanaf dat publiek altijd kwantitatief wordt
vastgesteld. Ik vind dat het veel meer een kwalitatief criterium moet zijn.
Ik meen dat er ruimte voor programma's moet zijn die eigenlijk weinig publiek
trekken, althans gemeten naar de kijkcijfers, maar waarvan wel vastgesteld
kan worden, dat een specifieke groep er interesse voor heeft. Ik denk dat
je daarbij naar nieuwe vormen moet zoeken om dat vast te kunnen stellen. Ik
vind dat heel belangrijk.Voorzitter! De wens van de staatssecretaris die door GroenLinks wordt
gedeeld om het eigen profiel te verminderen ten gunste van het netprofiel
staat haaks op de ledeneis van 300.000. Daarom zijn wij gekomen met het drastisch
verlagen van de ledeneis tot 50.000. Wij hebben daarvoor een amendement ingediend.
Dit betekent echter geenszins dat wij de mening van sommigen hier delen dat
de verenigingen net zo goed kunnen worden afgeschaft. Wij vinden
het verenigingswezen in Nederland een groot goed en een belangrijke organisatievorm
voor burgers. Wat wij echter niet terecht vinden is de door de overheid geformuleerde
eis aan de oude en de nieuwe nog te vormen verenigingen dat ze pas omroepvereniging
zijn voor de wet op het moment dat ze hebben voldaan aan de eis van 300.000.
Officiële erkenning volgt pas na het voldoen aan die eis. Dit ontkent
naar ons idee dat de samenleving inmiddels in hoge mate is geïndividualiseerd
en gefragmentariseerd. Als burgers zich organiseren, doen ze dat vaak in een
kleinschalig verband. Wij verlagen de ledeneis drastisch omdat wij ook de
oneigenlijke concurrentie tussen de omroepverenigingen willen uitbannen. Met
de Concessiewet wordt een taakstelling gecreëerd voor de gehele publieke
omroep waarbij de deelnemers worden beoordeeld op de kwaliteit van de programma's
en de bijdrage aan de netprofilering. Deze criteria dienen zeer belangrijk
te zijn.De heer Nicolaï (VVD):Mevrouw Halsema noemt het gaan van 300.000 naar 50.000 zelf al twee keer
"drastisch". Op zichzelf begrijp ik wel iets van de redenering dat de ledenaantallen
een wat geringere rol zouden moeten spelen, als je de samenwerking en dergelijke
wilt bevorderen. Als je het aantal zo sterk verlaagt, is de drempel voor nieuwe
omroepen om in het bestel te komen ook vreselijk laag. Wat gebeurt er dan
bij een volgende ronde? Wij hebben een open bestel en dus kan dan iedereen
met 50.000 leden onderdeel worden van die omroep. Wordt het dan niet heel
sterk een duiventil?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het wordt in onze plannen voor nieuwe omroepen helemaal niet gemakkelijker
om het bestel binnen te treden. De toegang voor aspirant-leden is gesteld
op 50.000. Daar wijzigen wij niets aan. De aspirant-omroepen hebben vijf jaar
experimenteertijd. De komende vijf jaren kunnen aspirant-omroepen en de bestaande
verenigingen hun programma's maken en zich concentreren op kwaliteit. Over
vijf jaar zal iedereen moeten voldoen aan de ledeneis van 50.000. Daarnaast
zullen ze beoordeeld moeten worden op de kwaliteit van hun programma's. Hier
komt nog een punt bij. Ik vind dat er nogal luchtig wordt geredeneerd over
het verzamelen van 50.000 leden. De heer Nicolaï en ik en alle andere
Kamerleden die hier aanwezig zijn, weten hoeveel moeite het kost om het ledenaantal
van je politieke partij te verhogen. Wij doen heel sterk ons best –
laat ik maar eerlijk zijn – om ons ledental te verhogen van 12.000 naar
13.000. Publieke omroepverenigingen en politieke partijen zijn natuurlijk
niet helemaal te vergelijken, maar ze zijn in zoverre wel te vergelijken dat
het allebei stromingen zijn met een vrij brede maatschappelijke of levensbeschouwelijke
oriëntatie. En wat blijkt nou? Als mensen zich verbinden aan een of andere
vereniging, dan gaat het vaak om verenigingen met één duidelijk
omschreven doel. De eventuele entree van de Nieuwe Omroep bewijst mijn gelijk.
Wat wil die Nieuwe Omroep? De Nieuwe Omroep kan niet op de zelfstandige grondslag
van het zijn van omroep leden verzamelen. Hij moet daarvoor eigenlijk leden
gaan lenen van allerlei maatschappelijke bewegingen die één
duidelijk omschreven doel kennen.De heer Stellingwerf (RPF):Of dat waar is, is nog maar de vraag. U maakt het ervan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ga ervan uit dat ik de sociologie hier ook aan mijn kant heb.De heer Stellingwerf (RPF):Dat merken wij wel als het initiatief ingediend wordt. U zegt dat de concurrentie
tussen de omroepen weg moet. De staatssecretaris heeft het niveau van de ledenaantallen
al met 200.000 verlaagd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Met 150.000.De heer Stellingwerf (RPF):Ja, met 150.000, maar wel met dezelfde redenering. Dat probleem zal wel
zijn opgelost, neem ik aan. Dan hoeven wij toch zeker niet terug naar 50.000?Mevrouw Halsema (GroenLinks):U heeft waarschijnlijk een deel van mijn betoog gemist. De staatssecretaris
verlaagt het aantal van 450.000 naar 300.000. Dat betekent dat de omroepverenigingen
over vijf jaar moeten voldoen aan de eis van 300.000. Er is een zeer grote
kans dat in de tussentijd de omroepgegevens worden vrijgegeven. Ik ben er
niet erg optimistisch over dat de omroepverenigingen dan in staat zullen zijn,
het grootste deel van hun leden te behouden. Als de omroepgegevens worden
vrijgegeven, zullen naar mijn mening de omroepverenigingen genoodzaakt zijn
om allerlei wervingscampagnes te organiseren en om met elkaar te strijd aan
te binden om te voldoen aan de eis van 300.000 leden.De heer Stellingwerf (RPF):Dat heb ik allemaal wel gehoord. Ik denk echter dat u veel te veel de
angst laat regeren. Van hetgeen u zegt, is nog weinig zeker. Ik zou zeggen:
laat die ontwikkeling eerst maar eens plaatsvinden. Over vijf jaar hebben
wij een evaluatie. Dat is een veel betere manier.De voorzitter:Dat is een interruptie die nu niet gehoeven had.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit is wel cruciaal. Ik vind het zeer belangrijk dat je hierin niet reactief
bent. Als je hierin reactief bent, betekent het dat je vijf jaar lang te maken
hebt met netprofielen die waarschijnlijk niet zo goed van de grond komen,
omdat de daarin aanwezige omroepverenigingen door de wetgever gedwongen worden,
sterk met elkaar te concurreren om over vijf jaar te kunnen voldoen aan de
eis die de heer Stellingwerf wil blijven stellen.De heer Van Bommel (SP):Ik deel de zorgen van mevrouw Halsema. De meeste maatschappelijke bewegingen,
een enkele uitgezonderd, weten inderdaad geen leden meer te winnen. Maar waarom
legt mevrouw Halsema zich zo vast op de 50.000? Dat is toch ook een willekeurig
aantal?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben het direct met u eens dat elke grens arbitrair is. Deze grens is
het ook. Wij hebben de bestaande grens van 50.000 gehandhaafd. Wij hebben
een tijdje overwogen, de ledeneis helemaal af te schaffen. Dat had betekend
dat de bestaande omroepen, analoog aan de woningcorporaties in de volkshuisvesting –
het is even een stapje opzij – zouden functioneren als toegelaten instellingen in het bestel. Daarmee is het geen eis meer, maar is
het zijn van een vereniging een voorrecht geworden. Het grote nadeel van het
helemaal afschaffen van de ledeneis is, dat mensen die zich willen melden –
nieuwe omroepen – eigenlijk alleen nog maar toegang zouden kunnen krijgen
op basis van bewezen kwaliteit. Dat betekent dat je het bestel eigenlijk sluit
voor alle nieuwkomers die graag een maatschappelijk belang of een bepaalde
oriëntatie een plaats zouden willen geven op dat net en dat zouden wij
niet willen.De heer Van Bommel (SP):Is het getal van 50.000 voor u onderhandelbaar, mevrouw Halsema?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wilt u het verder naar beneden hebben?De heer Van Bommel (SP):Misschien is 50.000 wel te laag zoals ook blijkt uit de argumenten van
anderen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U doelt waarschijnlijk op mevrouw Van Zuijlen die zojuist sprak over 100.000.
Wat mij betreft is alles bespreekbaar, maar ik vind 50.000 een mooi aantal.
Dat schept voor de komende jaren de nodige duidelijkheid. Voor de komende
vijf jaar is het verschil tussen bestaande omroep en aspirant-omroep toch
al weggevallen in de wet. Het lijkt mij heel goed als je je over vijf jaar
met de eis van 50.000 verder kunt concentreren op de kwaliteitseisen.De heer Bakker (D66):Mevrouw Halsema zegt eigenlijk dat zij een aantal van 50.000 voorstelt
om de rust een beetje te bevorderen, want anders gaat men jarenlang campagnes
houden en komt die samenwerking niet van de grond.U bent niet gebonden aan het regeerakkoord, mevrouw Halsema. Zou je dan
eigenlijk niet moeten voorstellen om die erkenningen te verlengen, zoals mevrouw
Van Zuijlen min of meer deed?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Eerlijk gezegd vind ik dat geen fraaie oplossing. Soms is het inderdaad
uitermate prettig om niet gebonden te zijn aan een regeerakkoord. Dat bewijst
zich nu maar weer eens! Ik vind toetsing door onafhankelijke instanties van
de programmering van de verschillende omroepen eens per vijf jaar realistisch,
zeker in het licht van de grote technologische veranderingen, de grote commerciële
wijzigingen en de snelle wijziging van onze samenleving. Ik weet niet of er
over vijf jaar behoefte bestaat aan dezelfde programma's als die op dit moment
gemaakt worden. Ik vind het uitermate legitiem dat bij wet de mogelijkheid
wordt opgenomen om na vijf jaar te toetsen.Een tweede vorm van publieke legitimatie die dominant is – en steeds
dominanter lijkt te worden – wordt gevormd door de kijkcijfers. De strijd
met de commerciële omroepen wordt steeds vaker aangebonden door in termen
van marktaandelen nogal rigide aantallen kijkers vast te stellen. Dit klinkt
naar onze smaak ook teveel door in de concrete plannen van de raad van bestuur
voor de drie netprofielen, met vastgestelde marktaandelen die per se gehaald
moeten worden. Kijkcijfers zijn, wat GroenLinks betreft, richtlijnen voor
publieke waardering, niet meer en niet minder! Het zijn geen scores die koste
wat kost moeten worden gehaald. Graag hoor ik hierop een reactie van de staatssecretaris.
Is hij het met ons eens dat kijkcijferterreur dodelijk kan zijn voor de experimentele
ruimte die het publieke bestel moet bieden?Voor ons is het van groot belang dat nieuwe vormen van publieke legitimatie
zich gaan richten op de programmering op de respectievelijke netten, op de
ontwikkeling van de netprofielen en de publieke omroep in zijn geheel. Voor
ons is het ook van belang dat in plaats van op kijkcijfers het accent komt
te liggen op een kwalitatieve legitimatie, omdat uit onderzoek zou blijken
dat in een bepaald programma een specifieke groep geïnteresseerd is.
Dit soort onderzoeken zijn de publieke omroep niet vreemd. In Engeland hanteert
de BBC deze al vele jaren en dit soort onderzoeken lijkt me ook verplaatsbaar
naar Nederland.Daarnaast zou GroenLinks graag zien dat de publieke en democratische legitimatie
worden vergroot door op de eerste plaats een ombudsman voor het gehele publieke
bestel én op de tweede plaats een programmaraad per net te installeren.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik vind het allemaal hele interessante ideeën, maar ik neem aan dat
u deze vragen niet tot de staatssecretaris richt, mevrouw Halsema. Want waarom
zou de politiek zich daarmee bemoeien? Het lijkt mij typisch iets wat de publieke
omroep zelf kan regelen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daarover gaat mijn volgende punt. Misschien kunt u mij mijn betoog laten
vervolgen? Oorspronkelijk hadden wij op dit punt een amendement in gedachten.
Wij hebben ons evenwel gerealiseerd dat wettelijke vastlegging uiteindelijk
niet de geëigende weg is. Indachtig artikel 10 van het EVRM dat de journalistieke
vrijheden regelt, vinden wij dat dit bij voorkeur door zelfregulering in het
bestel tot stand zou moeten komen. Wel vinden wij dat het in de lagere regelgeving
een handje geholpen zou mogen worden. Ingevolge artikel 30a van de niet geamendeerde
wet – dat is belangrijk, omdat wij dit onderdeel van artikel 30a naar
artikel 30b willen verplaatsen – kan de staatssecretaris aan de concessie
voorwaarden verbinden voor publieke legitimatie. GroenLinks wil graag de toezegging
hebben dat in deze voorwaarden wordt opgenomen het doen van kijkersonderzoek
en het instellen van een ombudsman en programmaraden. Als ons amendement terzake
wordt aangenomen, zou publieke legitimatie een onderdeel worden van het beleidsconcessieplan
dat wordt opgesteld door de raad van bestuur, en zouden deze punten worden
opgenomen in de voorwaarden die de staatssecretaris kan stellen aan wat in
het beleidsconcessieplan moet staan. Precieze invulling van een en ander kan
aan de publieke omroep worden overgelaten, in overleg met het Commissariaat
voor de media.Ons tweede hoofdbezwaar betreft heldere netprofielen en redactionele onafhankelijkheid.
Volgens GroenLinks wordt in de wet te veel inhoudelijke macht gegeven aan
de raad van bestuur van de NOS. In beginsel moet de inhoudelijke profilering
van de netten door de thuisspelers van die netten worden bepaald. Het zijn
met name de programmamakers van de samenwerkende omroepverenigingen die op
hun net samen met de netredactie en de netcoördinator voor een
aantrekkelijk profiel moeten zorgen. Als de raad van bestuur op grote schaal
netoverschrijdend kan gaan programmeren zonder overleg met alle betrokkenen,
dan doorkruist dat de opbouw van het netprofiel van de gezamenlijke bespelers
van het net. Dit kan naar ons idee zo demotiverend werken dat het ontstaan
van kwalitatief goede netprofielen daardoor bedreigd kan worden. Om tot heldere
netprofielen te kunnen komen, achten wij het dan ook van belang dat de vaste
bespelers hun net als thuisnet kunnen blijven beschouwen. Verder vinden wij
dat de raad van bestuur alleen netoverschrijdend mag programmeren, als alle
betrokken netredacties hiermee instemmen. Nu verplicht de wet de raad van
bestuur enkel tot overleg met het net waar een programma op terecht moet gaan
komen. Wij vinden dit een te grote inbreuk op de journalistiek onafhankelijke
ontwikkeling van het net. Daarnaast wensen wij dat de netprofilering van onderaf
door programmamakers en journalisten gedragen wordt. Netoverschrijdend programmeren
dient, wat ons betreft, alleen plaats te vinden na instemming van alle betrokken
netredacties. Het amendement op stuk nr. 39 ziet hierop toe.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Zegt mevrouw Halsema daarmee eigenlijk niet dat zij niet netoverschrijdend
wil programmeren? Dit is immers een soort vetorecht.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Neen, dat zeg ik niet. Ik vind het ook eigenlijk helemaal niet aan ons
om te zeggen dat wij wel of geen netoverschrijdende programmering willen.
Het is wel aan ons om te zeggen dat, als er netoverschrijdend geprogrammeerd
gaat worden, de betrokkenen dan ook daarin gekend moeten worden. En dat vind
ik heel belangrijk. Ik wil er wel bij vertellen dat ik het netoverschrijdend
programmeren, zoals het wordt voorgesteld in het wetsvoorstel, niet echt een
mooie oplossing vind voor de weeffout op het tweede net. Het was natuurlijk
veel simpeler en ook veel mooier geweest, als de EO naar het eerste net was
gegaan en de AVRO naar het tweede net. Dat wil ik hier wel even helder gesteld
hebben. Dat is evenwel niet gebeurd. Bovendien kan er behoefte bestaan aan
netoverschrijdend programmeren. Ik kan mij zelfs voorstellen dat de programmamakers
van de verschillende netten daar op termijn zelf behoefte aan krijgen. Het
is dan absoluut niet aan mij om te zeggen dat zij dat niet mogen doen. Ik
vind echter dat het alleen mag met instemming van de betrokkenen.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Toch begrijp ik iets niet helemaal. Mevrouw Halsema zegt dat
zij wel voor de netprofilering is, omdat zij dit in het belang van de publieke
omroep acht en dit helderheid schept over het karakter, de identiteit enzovoort.
Als je dat tot stand wilt brengen, maar je weet dat de omroepen absoluut niet
zitten te springen om eventueel programma's op een net te zetten waar zij
beter thuishoren dan op het thuisnet, dan moet je toch ergens een bevoegdheid
leggen om een keer een knoop te kunnen doorhakken. Wat mevrouw Halsema nu
doet, is een vetorecht neerleggen om het tegen te houden. En dat gaat wel
heel ver. Dat is evenwel wat zij wil en doet. Zij moet dan echter niet zeggen
dat zij een goede netprofilering wil.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb nog een aantal voorstellen. De heer Bakker had die, in de vorm
van amendementen, al kunnen lezen. Deze versterken onder andere de positie
van de netredacties. Wij denken dat wij daarmee een aantal waarborgen scheppen
voor betere samenwerking, onder andere als het gaat om het drastisch verlagen
van de ledeneis. Wij vinden het belangrijk dat programmamakers zich kunnen
identificeren met het net waarop zij overwegend uitzenden. Anders krijg je
de rare situatie dat programmamakers een programma maken met in gedachten
het derde net waarop zij dat willen uitzenden om vervolgens te worden geconfronteerd
met de mededeling dat het programma op het tweede of een ander net wordt uitgezonden.
Dat is net alsof je je in dienst stelt van de Volkskrant, maar vervolgens
meegedeeld krijgt dat je bericht wordt geplaatst in De Telegraaf.De heer Bakker (D66):Dat argument horen wij allemaal als wij in Hilversum zijn. Dat heeft mevrouw
Halsema heel goed onthouden. Het gaat erom of je voor duidelijke identiteiten
per net bent. Je kunt wel zeggen dat je wilt samenwerken, maar mevrouw Halsema
geeft een vetorecht. Dat is zo ongeveer de beste garantie tegen samenwerking.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar trekt de heer Bakker wel een heel snelle conclusie. Een vetorecht
geven, is de beste garantie tegen samenwerking?De heer Bakker (D66):Dat is ook mijn conclusie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is geen logische conclusie. Dat is een politieke conclusie.De heer Bakker (D66):Neen, het is een heel logische conclusie. Stel dat iemand zegt: als ik
niet wil, dan hoef ik niet. Dan zal hij niets doen als hij niets wil. Dat
betekent dat je met het introduceren van het vetorecht voor de netbespelers
zo ongeveer zeker weet dat die netoverschrijdende programmering er nooit zal
komen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik weet niet of de heer Bakker de huidige wet goed kent. De netredactie
heeft momenteel al een vetorecht als het gaat om het net dat gaat ontvangen,
zoals de heer Bakker dat noemt. Wij voegen eraan toe dat de netredactie waar
het programma zou vertrekken daarmee moet instemmen.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Bij netprofielen hoort netoverschrijdende programmering. Daar
gaat het om. In de wet zijn op allerlei manieren checks en balances ingebouwd
om dat te voorkomen. Daar heeft mevrouw Halsema gelijk in.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daarover verschillen wij van mening.De heer Bakker (D66):Je kunt een en ander ten aanzien van de positie van de programmamakers
nog willen versterken, maar als je een vetorecht per net inbouwt op het netoverschrijdend
programmeren dan weet je zeker dat het er niet van zal komen. Dan kun je niet
volhouden dat je tegelijkertijd voor netprofilering bent.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat vind ik veel te gemakkelijk geconcludeerd. Ik vind het ontwikkelen
van sterke netprofielen uitermate belangrijk. Ik vind het even
belangrijk dat dit van onderop wordt gedragen. De heer Bakker neigt ertoe
dit op een bestuurlijk bureaucratische manier van bovenaf af te dwingen. Daar
geloof ik niet in. Ik geloof niet dat je op die manier de netprofielen krijgt
die de heer Bakker wil. Wij willen ze inderdaad graag. Dat betekent dat je
een verleidingstactiek zult moeten hanteren. Je moet ervoor zorgen dat de
programmamakers in de gelegenheid worden gesteld zich in de loop van de tijd
te identificeren met het net waarop ze uitzenden. Dat betekent dus dat je
ze invloed en medezeggenschap moet geven op het net.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Volgens mij moeten programmamakers en omroepverenigingen zich
identificeren met de publieke omroep in totaliteit. Daar hebben wij het over.
Je moet dus niet overal vetorechten neerleggen. Je moet gaan voor de belangen
van het geheel. Daar staat de raad van bestuur voor. Daar is de operatie voor
bedoeld.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! Dit is een politieke conclusie die ik niet deel. Ik vind dat
er een coöperatief bestel moet komen. Ik vind dat dit centraal moet worden
aangestuurd. Ik vind dat de raad van bestuur verantwoordelijkheid draagt voor
het gehele bestel. Ik vind dat de identificatie met dat bestel allereerst
via de netten moet gaan lopen. Dat vind ik zeer belangrijk. Ik vind niet dat
je op dit moment een tegengestelde eis mag stellen aan de bespelers op die
netten. Eigenlijk doe je nu precies hetzelfde als altijd is gedaan. Men moet
zich identificeren met de omroepverenigingen en met het net. Dat is een spagaat.
Nu doe je bij wet eigenlijk hetzelfde. Je dwingt ze om zich met het net te
identificeren en tegelijkertijd met het publieke bestel. Dat is iets te veel
gevraagd.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Het is toch helder dat de omroepverenigingen, georganiseerd in de raad
van toezicht, als tegenkracht voor de raad van bestuur, daar zitten om het
belang van de publieke omroep als geheel te dienen? Dat vindt mevrouw Halsema
toch ook?Mevrouw Halsema (GroenLinks):U heeft mij toch ook niets horen zeggen over de raad van toezicht? Identificatie
met het publieke bestel moet verlopen via het net. Ik vind dat het publieke
bestel bestuurlijk enigszins topzwaar is. De scheiding zou zodanig moeten
zijn, dat bestuurders van de omroepverenigingen etc. zich concentreren op
de toekomst van het gehele publieke bestel en dat de programmamakers en anderen
zich concentreren op de profilering van de verschillende netten.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Voor mij is dat te rigide. Ik denk bijvoorbeeld aan de EO die zowel op
2 als op 1 en wellicht zelfs wel op 3 haar boodschap kwijt zou willen en kunnen.
Wat is daarop tegen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Neen, nu zegt u het heel goed, daar is niets op tegen als ze dat zou willen.
Als dat met instemming van alle betrokken partijen gebeurt, is daar niets
op tegen.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Maar daar zit de crux. De EO klaagt juist dat ze in een vijandige omgeving
komt, omdat het netbestuur zich verschanst op net 1, terwijl versterking van
net 1 voor de kijkers goed zou zijn maar dit bestuurlijk wordt tegengehouden.
In dat opzicht verschillen u en ik van mening.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is heel interessant, want nu komen wij op een ander heikel punt, te
weten de rol van het netbestuur. Ik ben het met u eens dat het schandalig
is zoals het netbestuur zich daar verschanst, maar daar hebben wij een geheel
andere maar uitermate praktische oplossing voor.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Die praktische oplossing is dat u het netbestuur de naam geeft van netredactie
met even veel bevoegdheden. Dat is voor mij erg semantisch.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Eerlijk gezegd, gaat u nu wel heel erg snel. Ik begrijp overigens dat
u het woord semantisch nog een keer wilde gebruiken in mijn richting.Voorzitter! De journalistieke onafhankelijkheid is nu alleen geregeld
in de statuten van de verschillende omroepverenigingen. Nu de netten, en daarmee
de netredacties, centraal worden gesteld, dient op dit niveau de journalistieke
onafhankelijkheid te worden geregeld. Ook om inhoudelijke bemoeienis van de
raad van bestuur tegen te gaan, maar ook om de werknemers te beschermen tegen
hun werkgevers, zoals terecht maandagavond werd opgemerkt door Van den Brink
van de VPRO, dient per net verplicht een redactiestatuut te worden ontwikkeld
dat bindend is voor de netredactie, de netcoördinator én de raad
van bestuur. Hierover handelt het amendement op stuk nr. 36. Let wel: dit
is een redactiestatuut en geen netstatuut.In het wetsvoorstel worden de netbesturen die zijn samengesteld uit de
vertegenwoordigers van de omroepverenigingen, gehandhaafd. Het netbestuur
adviseert de netredacties, waarin de bespelers van het net een plaats hebben.
Wij beschouwen het netbestuur als een overbodige bestuurslaag die geen recht
doet aan de gedachte dat de publieke omroep een geheel behoort te zijn. De
omroepverenigingen zijn bovendien vertegenwoordigd in de raad van toezicht
van de NOS die het beleid voor de gehele publieke omroep, zoals uitgevoerd
door de raad van bestuur, controleert. Bovendien staan de netbesturen de ontwikkeling
van volwaardige netredacties, die GroenLinks wenselijk vindt, in de praktijk
in de weg. In het amendement op stuk nr. 38 worden de netbesturen dan ook
afgeschaft, zoals in een grijs verleden ook door de PvdA is voorgesteld.Voor GroenLinks is het, zoals gezegd, van groot belang dat de positie
en de zeggenschap van de netredacties wordt versterkt. In het amendement op
stuk nr. 41 wordt een aantal taken dat voorheen was gedelegeerd aan de netcoördinator,
overgedragen aan de netredactie. In die gevallen wordt de netcoördinator
ook lid van de netredactie. Het gaat hier met name om het opstellen van de
beleidsplannen voor het net, die ter goedkeuring moeten worden voorgelegd
aan de raad van bestuur.GroenLinks steunt de staatssecretaris in zijn wens om een apart budget,
maximaal 25% van de programmagelden, te reserveren voor de versterking van
de programmering en de netprofilering. Wij vinden wel dat alle radio- en televisienetten
hiervan gelijkelijk dienen te kunnen profiteren en niet enkel
de meest beluisterde of bekeken netten. Er is een aantal voorwaarden aan verbonden.
Ik heb ze naast elkaar gelegd en heb vervolgens gekeken of die uitsluiten
dat het gehele programmaversterkingsbudget naar de sportrechten zou gaan.
Dat blijkt niet het geval te zijn. Wij doen het voorstel, in het amendement
op stuk nr. 37, dat dit budget door de raad van bestuur evenredig over de
netten en over de verschillende zenders wordt verdeeld.Staatssecretaris Van der Ploeg:Voorzitter! Wat is daarvoor de argumentatie? Vormen alleen de sportrechten
die argumentatie?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nee. Ik noemde de sportrechten als voorbeeld. Het gaat erom dat wij willen
vaststellen dat het programmaversterkingsbudget niet onevenredig ten goede
zal komen aan veel bekeken en veel beluisterde programma's. Wij willen dat
op de een of andere manier beter regelen en wij doen dat door in de wet vast
te leggen dat de raad van bestuur het programmaversterkingsbudget evenredig
over de netten en de zenders heeft te verdelen.Ons derde hoofdbezwaar richt zich op het ontbreken van een zorgvuldig
machtsevenwicht tussen de publieke omroep en Den Haag. In dit wetsvoorstel
geeft de overheid zichzelf namelijk het recht gedurende concessieperiodes
via aanwijzingen en voorschriften in beperkte mate inhoudelijk te kunnen sturen
in de programmering. Dit recht verhoudt zich, naar ons idee, niet goed tot
de onafhankelijkheid van het publieke bestel en de uitdrukkelijke wens van
GroenLinks dat de overheid op afstand blijft. Deze bevoegdheid dient, wat
ons betreft, dan ook uit de wet te verdwijnen en het amendement op stuk nr.
42 ziet daarop toe.De omgang met de commercie bevindt zich enigszins buiten het bereik van
de herziening van deze wet, zowel op het publieke net als bij de commerciële
zenders. Het indammen van commercie is van groot belang voor de herkenbaarheid
en pluriformiteit van publieke televisie in de toekomst. Daarom zou ik afsluitend
een reactie van de staatssecretaris wensen op twee aanvullende voorstellen,
die het volgens GroenLinks in ieder geval verdienen om zeer spoedig te worden
gerealiseerd. Ten eerste ontstaan op de commerciële zenders geleidelijk
nieuwe machtsblokken. Het concern van Murdoch heeft, zoals bekend, inmiddels
de zenders Fox en Sky Radio in bezit. De Amerikaanse kabelmaatschappij UCP
is in zeer korte tijd uitgegroeid tot één van de grootste exploitanten
in Europa, die niet alleen kabelnetten bezit, maar ook themakanalen aanbiedt.
In navolging van de gedrukte media zouden wij graag zien – en wij weten
ons hierin gesteund door het commissariaat voor de media – dat er een
regeling inzake media cross-ownership wordt opgesteld, die bepaalt dat een
concern, dat bijvoorbeeld een marktaandeel heeft van een kwart op de kabel,
niet meer dan één derde van de aandelen mag bezitten in een
commerciële omroep.De heer Bakker (D66):Ik vind het heel interessant. Mevrouw Halsema houdt een vurig pleidooi
voor de overheid op afstand. Eindelijk! Dat is hartstikke goed. Maar nu wil
zij weer van alles en nog wat regelen, zowel met betrekking tot de omroepen
als bij dit soort zaken. Dat kan zij toch niet menen! Op deze manier wil zij
zowel het één als het ander.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Deze reactie verbaast mij. Het gaat hier om een gat in de wet. Er bestaan
regelingen voor de gedrukte media – ik heb nog nooit een initiatief
van uw hand gezien om die af te schaffen – en het enige wat mijn fractie
wenst is dat diezelfde regelingen er komen voor de ordening in het commerciële
gebied van de media. U haalt twee dingen door elkaar. Ik vind ten principale
dat de overheid afstand moet bewaren tot de journalistieke onafhankelijkheid
in het publieke bestel. Dat is iets heel anders dan het afstand bewaren tot
de markt. Zoals u weet, verschillen D66 en GroenLinks daarover zeer principieel
van mening.De heer Bakker (D66):Ik ben het met u eens dat de overheid op afstand gehouden moet worden,
juist als het gaat om programmatische en journalistieke onafhankelijkheid,
maar dan moet u niet allerlei regels stellen aan het programmaversterkingsbudget.
Dat is dan ook een kwestie van de raad van bestuur.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is de vraag of ik zoveel regels stel aan het programmaversterkingsbudget.De heer Bakker (D66):Extra regels.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als je dan consequent bent, ben je helemaal niet voor een programmaversterkingsbudget.
Misschien kunt u een voorstel doen om het af te schaffen. Dan moet het bestel
dat verder zelf maar regelen. Kijk, dan bent u consequent. Maar het houdt
wel in dat u drie kwart van deze wet zou moeten amenderen. Het enige wat wij
wensen, is dat het programmaversterkingsbudget op zodanige wijze wordt ingezet
als de intentie van de wetgever is. Wij hebben het noodzakelijk gevonden om
daarvoor een aanvulling in de wet op te nemen. Tevens wensen wij dat er een
beter machtsevenwicht ontstaat. Tegelijkertijd scheppen wij nieuwe waarborgen –
en daarover heb ik van uw hand nog geen amendementen gezien – die het
de wetgever moeilijk maken om in concessieperiodes zich inhoudelijk te bemoeien
met de programmering.Bij een voorstel voor een regeling voor een media cross-ownership hoort
de vraag waar nu eindelijk het kabinetsstandpunt blijft ten aanzien van de
commissie-Jesserun. Ik leefde namelijk in de veronderstelling – de staatssecretaris
heeft dit ook toegezegd – dat wij dit bij de behandeling van de Concessiewet
konden behandelen. Wanneer kunnen wij dit standpunt verwachten? Is de staatssecretaris
bereid om in dit standpunt een voorstel voor een regeling inzake media cross-ownership
op te nemen?Het is een oude wens van GroenLinks om in ieder geval één
van de drie publieke netten reclamevrij te maken. Wij beschouwen dit ook als
goed mogelijk, als het budget voor de publieke omroep wordt verhoogd met het
bedrag aan reclame-inkomsten dat netto wegvalt voor de publieke omroep. Voor
ons wint dit voorstel dagelijks aan actualiteit omdat in een – om een
modern woord te gebruiken – virtuele wereld van toenemende commercialisering
er in ieder geval wat ons betreft één vrijplaats zou moeten
zijn.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! "Een afronding van het reorganisatieproces
van de publieke omroep, zoals dat in verschillende voorstellen tot wijziging
van de organisatie van het publieke bestel in de afgelopen jaren vorm heeft
gekregen." De staatssecretaris zal zich dit citaat herinneren, want zo typeert
hij het wetsvoorstel waarover wij nu met elkaar de degens kruisen. Het is
een typering die, als je niet beter wist, de indruk wekt dat de aan de orde
zijnde plannen van de staatssecretaris onschuldig en onomstreden zijn, slechts
een afronding van iets wat al een hele tijd in opbouw is.Het tegendeel is, als je om je heen kijkt, waar! Wie alleen al let op
de discussies in en rond Hilversum en Den Haag en de actuele, onzekere stand
van zaken met betrekking tot de VARA – de gemoederen in bijvoorbeeld
de PvdA zijn daardoor licht in beroering gebracht – moet vaststellen
dat de door de staatssecretaris gegeven typering geen recht doet aan de werkelijke
inhoud van de voorstellen, althans als je let op wat die voorstellen hebben
losgemaakt in omroepland. Onmiddellijk geef ik toe dat de plannen die nu behandeld
worden niet uit de lucht komen vallen en in lijn liggen met eerdere, reeds
door de Kamer aanvaarde en ook ten uitvoer gebrachte voorstellen. Dat neemt
niet weg dat kennelijk voor ten minste één omroepvereniging
geldt dat er een bepaalde grens is bereikt, zo niet overschreden. De flirt
van de VARA met de commercie is immers niet los te zien van het vernieuwde
concessiestelsel.Over de doelstelling van het wetsvoorstel zullen wij het hier snel eens
zijn: de versterking van de publieke omroep, en dat met name tegen de achtergrond
van de concurrentieslag die geleverd moet worden met "de commerciëlen".
Met alle reserves die de SGP-fractie heeft en de kanttekeningen die zij plaatst
bij een sterke publieke omroep, kan zij die doelstelling in zijn algemeenheid
wel onderschrijven. De aarzelingen die men uit mijn woorden proeft, hangen
samen met de bezwaren die wij hebben tegen nogal wat zaken die via de omroepen
over de kijkers en luisteraars worden uitgestort. Kort en goed, het gaat om
zaken die de toets van Gods Woord waar het gaat over taalgebruik, zeden en
omgangsvormen lang niet altijd kunnen doorstaan. In het wetsvoorstel staat
dat de publieke omroep tot taak heeft, een programma-aanbod te verzorgen dat
veelzijdig en kwalitatief hoogstaand is. Ik onderstreep daarbij het woord
"hoogstaand", maar verder weid ik daar nu niet over uit. Om een in dit verband
toepasselijke uitdrukking te gebruiken: een goede verstaander, zeg maar luisteraar,
heeft nauwelijks een half woord nodig.Vooraf wil ik nog een opmerking maken. De taak van de overheid met betrekking
tot de omroep heeft volgens mijn fractie twee kanten. Enerzijds – en
dat sluit aan op wat ik zo-even zei – dient zij er naar onze overtuiging
zorg voor te dragen dat hetgeen wordt uitgezonden niet in strijd is met fundamentele
en universele Bijbelse waarden en normen en burgerlijke wet- en regelgeving.
Daarbij doel ik met name op het geldende strafrechtelijke kader, waaraan onzes
inziens best een heleboel te doen valt. De tweede rechtvaardiging van overheidsoptreden
met betrekking tot de omroepen ligt voor de SGP in het garanderen van een
onafhankelijke en objectieve informatievoorziening naar de burgers. Ook daar
ligt een stukje overheidsverantwoordelijkheid. Betrouwbare informatie is nu
eenmaal essentieel voor een samenleving. Het waarborgen en verzorgen daarvan
mag en kan niet overgelaten worden aan "de markt".De centrale vraag in dit debat is: hoe maken we de publieke omroep zo
aantrekkelijk mogelijk? Ik wil erop wijzen dat deze vraag eigenlijk een beetje
paradoxaal is. Het bestaan en in stand houden van de publieke omroep wordt
immers gemotiveerd vanuit de gedachte en wens dat er ruimte moet zijn voor
een omroep die programma's uitzendt die, naar op voorhand kan worden verwacht,
minder hoge kijkcijfers scoren en die voor de commerciëlen dus niet interessant
zijn. Ik constateer dit maar, omdat dit element medebepalend is voor onze
kijk op de voorliggende voorstellen waarin de kijkcijfers onzes inziens veel
te veel gewicht in de schaal leggen.Het antwoord op de vraag hoe de publieke omroep het best concurrerend
te maken is, kan niet zomaar uit de lucht worden geplukt. Dat is in de achterliggende
tijd ook wel gebleken. Een zoektocht, niet waar? Het bestaande, historisch
gegroeide en wettelijk verankerde bestel is uitgangspunt, hetgeen duidelijk
beperkingen oplegt aan onder meer de toekomstige organisatie en uitwerkingsmogelijkheden.
Dat levert bovendien spanning op als je die beperkende randvoorwaarden legt
naast wat wenselijk wordt geacht. Het nu voorliggende wetsvoorstel is daarvan
het beste bewijs. Overal in het voorstel klinkt de spanning door tussen eenheid
en verscheidenheid, centralisatie en decentralisatie, tussen afhankelijkheid
en zelfstandigheid.De spanning waarover het meest te doen is en die in Hilversum als het
meest knellend wordt ervaren, is die tussen de zelfstandigheid van de omroepverenigingen
en de wens – volgens sommigen de noodzaak – om meer als een eenheid
naar buiten te treden. Daarvoor zijn slagvaardigheid en een meer professioneel
optreden noodzakelijk, aldus de regering. Kernbegrip, toverwoord is: samenwerking.
Om daartoe te komen, doet de staatssecretaris een aantal voorstellen. Op enkele
van die ga ik nu nader in.Allereerst sta ik stil bij de concessieverlening. De concessie zal vanaf
nu worden verleend aan de NOS als "gezamenlijkheidsorgaan", en wel voor de
duur van tien jaar. Het moge helder zijn dat deze ene concessieverlening de
wens om tot meer samenwerking te komen nog eens helder onderstreept. Het mogelijke
pijnpunt zit hem natuurlijk niet zozeer in de tijdsduur van de concessie.
Tien jaar is, ook in de ogen van de SGP-fractie, alleszins acceptabel. De
zekerheid op de langere termijn is ermee gediend. Nee, de pijn zit hem vooral
in de wettelijke taakopdracht en voorwaarden en in de aanwijzingen die aan
de concessie kunnen worden verbonden. Die strekken zich uit tot de hele publieke
omroep: landelijk, regionaal en lokaal. Veel van de bezwaren die tegen de
voorgestelde wet zijn aangedragen, richten zich op de gevaren die hier op
de loer liggen. We spreken hier over niets meer of minder dan de onafhankelijkheid
van de publieke omroep. Omdat er gekozen is voor een niet-limitatieve opsomming,
kunnen er aan de reeds geformuleerde aanwijzingen nog andere worden toegevoegd.
In dat verband heb ik nog een vraag over artikel 30a, waarin gesproken wordt
over de voorschriften en aanwijzingen. Het komt ons voor dat het in dit artikel
niet botert tussen de leden 3 en 4. Dat komt door de niet- limitatieve
opsomming van de voorschriften. Als ik de tekst goed lees, dekt het cruciale
lid 4 niet wat mogelijk nog bij 3 zou kunnen worden aangevuld na onderdeel
f. Omdat het hier gaat om het principiële punt van de overheidsinvloed
op de inhoud van de programma's, zou ik graag zien dat de regering nog eens
expliciet ingaat op dit punt. Met name wil ik weten hoe de regering een eventuele
uitbreiding van artikel 30a, lid 3, ziet. Ik hoor graag een heldere reactie
van de staatssecretaris op dit punt.Ik wil de staatssecretaris in dit verband ook vragen hoe hij de huidige
voorstellen ziet in het licht van de toekomstige ontwikkelingen. Daarover
zijn lange verhalen te houden, maar wij weten allemaal waar het over gaat.
Mevrouw Halsema heeft daar zojuist nog enkele voorbeelden van genoemd. Ik
doel op een revolutie die zich aftekent in media- en technologieland. De technologische
ontwikkelingen gaan echt razendsnel, met als gevolg dat concepten als die
waarover wij nu spreken, wellicht binnen enkele jaren en in ieder geval –
uiteraard voorzover wij mensen vooruit kunnen kijken – binnen de concessietermijn
verouderd zullen blijken te zijn. Kan de regering aangeven in hoeverre er
binnen het model en bestel dat nu in stand wordt gehouden, ruimte is om in
te spelen op de mogelijkheden van de toekomst? En voor wie zijn die mogelijkheden
er dan binnen het bestel? Zo vragen bijvoorbeeld de 39f-zendgemachtigden toegang
tot die mogelijkheden via de zogenaamde neventaken als internet en dergelijke.
Dat moet dan worden bekostigd uit omroepmiddelen. Ik hoor graag een reactie
op dit punt. Het amendement van collega Atsma op stuk nr. 28 beoogt overigens
ook om hieraan tegemoet te komen. Dat zal onze steun dus krijgen.Voorzitter! Zoals gezegd, is een van de centrale vragen van dit moment
hoe moet worden omgegaan met de spanning tussen de zelfstandigheid van de
omroepverenigingen en de samenwerkingsopdracht, die volgens de regering nodig
is om de publieke omroep oog en oor te geven. Al bij de schriftelijke voorbereiding
heeft de SGP-fractie kenbaar gemaakt dat de balans in het wetsvoorstel nogal
is doorgeslagen in de richting van het centraal gezag, zeg maar de centrale
sturing. Dat is duidelijk ten koste gegaan van de zeggenschap van de omroepverenigingen,
die toch de belangrijkste dragers zijn van het bestaande bestel. Ik zei het
zojuist al: de manoeuvres die de VARA nu uitvoert – of moet ik zeggen:
opvoert – zijn hier niet los van te zien. Dat zegt zij ook zelf.Ik zal hier nu niet ingaan op alle organisatorische ins en outs van dit
omroepcomplex, dus op de posities en de bevoegdheden van netbesturen, netredacties
en netcoördinatoren, raden van bestuur en toezicht en ga zo nog maar
even door. Van de SGP-fractie mag de regering weten dat zij de vrees en de
bezwaren van de omroepverenigingen behoorlijk deelt. En dan zeg ik: als het
zo is dat de belangrijkste dragers en uitvoerders van de publieke omroep zelf
grote moeite hebben om te werken met de gekozen opzet, kun je op je vingers
toch narekenen dat de publieke omroep het alleen maar moeilijker gaat krijgen
in de slag met de commercie. Anders gezegd: het wetsvoorstel heeft het risico
in zich dat tot het tegendeel wordt gekomen van wat ermee wordt beoogd. Scherper
gezegd: als het een amendement betrof, zou je zeggen: het moet door de voorzitter
verboden worden, want het is destructief. Diverse amendementen die zijn ingediend
door de heren Atsma en Stellingwerf, beogen de zelfstandigheid van de omroepverenigingen
in de nieuwe wet te ondersteunen en meer balans aan te brengen in het spanningsveld
dat ik zojuist heb omschreven. Het gaat inderdaad om een subtiel evenwicht.
Met belangstelling hebben wij enkele van de zojuist bedoelde amendementen
bekeken.Voorzitter! In het verlengde hiervan wil ik een paar opmerkingen maken
over de concessiedeelnemers, de omroepverenigingen dus. Eenmaal erkend, zal
om de vijf jaar worden getoetst hoe de omroep als geheel alsmede de samenstellende
delen zich hebben gedragen. Afhankelijk van het rapportcijfer wordt toestemming –
erkenning – verleend om opnieuw vijf jaar mee te draaien in het publieke
bestel. Een centrale rol in dit geheel krijgt de zogenaamde visitatiecommissie.
De SGP-fractie heeft bij de samenstelling van die commissie een kanttekening.
Terecht legt de regering er de nadruk op dat die commissie breed samengesteld
moet zijn. Zij moet representatief zijn voor het kijk- en luisterpubliek.
Als je dat op je laat inwerken, is onze vraag simpelweg: is een aantal van
vijf leden dan niet aan de lage kant?Voorzitter! Over de programmavoorschriften is in zowel in verleden als
het heden heel wat te doen (geweest) in Den Haag en Hilversum. De SGP-fractie
zal, gezien de functie van de publieke omroep, het principe van de programmavoorschriften
niet ter discussie stellen. Ik denk dat die, gegeven de omstandigheden, onontkoombaar
zijn. U zult me ook niet – in negatieve zin dan – horen over een
deel van de uitwerking en invulling van die voorschriften. De verhoging van
de minimumpercentages voor informatie en educatie (van 30 naar 35%) en voor
cultuur (van 20 naar 25%) is in mijn ogen alles overziend, te verdedigen.
Eveneens instemming heeft de impuls in de richting van Nederlands- en Friestalige
producties. De norm wordt 60%. De verankering van de ondertiteling voor doven
en slechthorenden kan uiteraard eveneens onze goedkeuring wegdragen. Wel wil
ik de vraag stellen in hoeverre deze ophoging realistisch is. Anders gezegd,
om de publieke omroep te doen onderscheiden van de niet-publieke omroep zijn
deze voorschriften alleszins te verdedigen, maar als ik daarnaast zet de streefcijfers
wat betreft het kijkersbereik van de publieke omroep, heb ik toch zo mijn
twijfels. Kan de regering nog eens ingaan op dit dilemma? Hoe denkt zij zowel
het één als het ander tegelijk dichterbij te brengen? In dat
opzicht is mijn fractie bepaald sceptisch.Voorzitter! Een punt waar de SGP-fractie bijzondere aandacht voor vraagt,
is de reclame. Het is een publiek geheim dat de SGP het verschijnsel van de
reclame om diverse redenen uitermate kritisch bekijkt (en beluistert). Wat
de SGP betreft, verdwijnt de reclame van de publieke netten en zenders. De
meerwaarde van de publieke omroep zou 'm nu juist moeten zitten in de afwezigheid
van de reclame. Eigenlijk zijn reclame en publieke omroep elkaar uitsluitende
grootheden. Natuurlijk beseft mijn fractie best dat dit, gelet op de financiële
stroom die via de STER-inkomsten richting publieke omroep vloeit, niet meteen
haalbaar is, maar ik zou er wel een of meer zenders of netten voor over hebben om de andere te verschonen van reclame-uitingen.Een verbijzondering van deze opmerkingen wil ik maken ten aanzien van
de reclame rond kinderprogramma's. De SGP pleit ervoor die reclame gewoon
te verbieden. De staatssecretaris stelt dat de effectiviteit van zo'n verbod
in Nederland beperkt zal zijn. Op pagina 24 van de memorie van toelichting
somt hij de argumenten daarvoor op. De feiten die hij daarbij noemt, zijn
op zichzelf genomen juist, maar die hoeven geen reden te zijn, en zijn dat
ook voor de SGP-fractie niet, om ervan af te zien. Wat betreft de financiën
(derving van 20 mln. aan inkomsten), is er met de SGP te spreken over een
beperking van de uitgaven elders in omroepland. En als het gaat om de beperkte
effectiviteit kan ik alleen maar zeggen: beter weinig effectiviteit dan helemáál
geen effectiviteit, beter iets dan niets.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw de Voorzitter! Als je alleen op de krantenkoppen van de afgelopen
weken af zou moeten gaan, dan zou je denken dat er in dit land maar twee omroepen
zijn: de VARA en de Nieuwe Omroep. Gelukkig is dat niet zo. Naast deze omroepen
zijn er vele kleine en grote zendgemachtigden bij de publieke omroep die samen
zorgen voor een uniek bestel met een even unieke geschiedenis en, als het
aan de SP ligt, een mooie toekomst. Dat het publieke bestel springlevend is,
wordt dagelijks bewezen. In 1999 was het ondanks de snelle opmars van de commerciële
concurrent goed voor ruim 3 miljoen leden en een marktaandeel van ruim 35%.
Er worden goede programma's gemaakt. Dat wordt ook in deze zaal volgens mij
door niemand tegengesproken. En nieuwe omroepen staan te trappelen om te mogen
beginnen. De Nieuwe Omroep is er slechts één van. Er zijn daarnaast
bijvoorbeeld initiatieven voor een omroep voor ouderen, een omroep voor mensen
van Turkse afkomst en voor andere omroepen.Onder die omstandigheden bespreken wij vandaag een wetsvoorstel dat de
toekomst van de publieke omroep moet regelen. Gezien de aantrekkingskracht
van de commerciële omroep zou je verwachten dat ervoor wordt gekozen
de publieke omroep te versterken en de herkenbaarheid van de omroepverenigingen
te vergroten. Als wij het wetsvoorstel daar echter op beoordelen, moeten wij
vaststellen dat de publieke omroep er niet sterker uit naar voren komt en
dat de herkenbaarheid van de omroepverenigingen eerder kleiner dan groter
wordt. Al met al ga je je afvragen of dit wetsvoorstel wel bedoeld is om de
toekomst van de publieke omroep veilig te stellen. Het heeft er alle schijn
van – de vorige spreker verwees daar ook al naar – dat met dit
voorstel slechts wordt aangestuurd op een werkbare laatste fase van een bestel
dat volgens sommigen zijn langste tijd sowieso al heeft gehad. Deze Concessiewet,
bedoeld om voor een langere periode zekerheid te geven, wordt dan ook wel
opgevat als een sterfhuis. De staatssecretaris kan toch niet volhouden dat
de ontwikkeling die de publieke omroep met deze Concessiewet zal doormaken,
er een is die de publieke omroep sterker maakt?De publieke omroepen zijn ooit ontstaan als spreekbuis van verschillende
groepen in onze samenleving. De pluriformiteit die hieruit voortkwam, is nergens
ter wereld geëvenaard. Nagenoeg alle groepen in de Nederlandse samenleving
worden op de een of andere manier via de publieke omroep bediend. Omroepen
kunnen hun programma's nu nog grotendeels op dezelfde zender kwijt; alle soorten
programma's, of het nu gaat om informatie, amusement of educatie, op een en
dezelfde zender kan men ze bekijken. Via de sandwichformule komt een deel
van de kijkers in aanraking met programma's die men anders mogelijk niet zou
zien. Kijkers naar het spelletje Lingo, het meest genoemde voorbeeld, blijven
voor 30% naar B&W-café kijken. En ook andere omroepen wisselen
hun programmering op het thuisnet af, zodat de kijker een gevarieerde televisieavond
op hetzelfde net kan hebben. De publieke omroep die de kijker amuseert, informeert,
maar soms ook confronteert, ja zelfs de grenzen verlegt, precies zoals deze
staatssecretaris dat volgens mij ook wenst. De stelling dat de sandwichformule
door de komst van de afstandsbediening niet meer werkt, is het ontkennen van
de werkelijkheid. Die afstandsbediening is vooral handig om aan de reclame
te ontkomen. Het zou de publieke omroep ten goede komen als wij de kijkers
juist op dat punt tegemoet zouden komen. Weg met de reclame, weg met de sponsoring,
houdt de publieke omroep vrij van commerciële invloed en weg van het
kijkcijferfetisjisme. Het gaat niet alleen of op de eerste plaats om kijkcijfer
of marktaandeel. Bij de publieke omroep gaat het om veel meer dan dat. Kijkcijfer
en marktaandeel zeggen immers veel over kwantiteit maar weinig over kwaliteit.De Concessiewet dwingt omroepen om meer programma's buiten het thuisnet
aan te bieden. Daarmee wordt het toepassen van de sandwichformule onnodig
bemoeilijkt en, belangrijker, krijgen omroepverenigingen minder de kans zich
te profileren. Dat is allebei geen verbetering. De sandwichformule is kenmerkend
voor de publieke omroep en wij zouden er veel voor over moeten hebben om die
in stand te houden of zelfs te versterken. Hetzelfde kan worden gezegd over
de herkenbaarheid van de omroepverenigingen. Zonder duidelijk thuisnet ontstaat
er minder herkenbaarheid en zal een omroepvereniging de achterban minder gemakkelijk
kunnen aanspreken en dat terwijl de verenigingen dragers van het publieke
bestel zijn. Nu weet ik wel dat er ook in deze Kamer mensen zijn die menen
dat het bestel best zonder de VARA kan, maar ik denk daar anders over. Ik
denk dat belangrijke bespelers van wezenlijk belang zijn voor het voortbestaan
van de publieke omroep. Wij moeten dan ook alles in het werk stellen om ervoor
te zorgen dat het bestel ook in de toekomst aantrekkelijk blijft voor omroepverenigingen
om daarin te werken.Als het uiteindelijke resultaat van de ontwikkeling die de publieke omroep
nu doormaakt, is dat die publieke omroep straks niet meer bestaat, of slechts
in afgeslankte vorm, dan zullen wij het over een andere boeg moeten gooien.
Voor de herkenbaarheid is het goed als omroepen niet minder maar juist meer
op hun thuisnet gaan spelen. Daarnaast is het wenselijk dat omroepen meer
invloed krijgen op de programmering. De huidige positie van de netcoördinator
is ten opzichte van de omroepen wel heel erg sterk. Waarom kan de net coördinator geen deel uitmaken van de netredactie zodat er
meer eenheid ontstaat? Ook suggesties om te komen tot een redactiestatuut
zijn het steunen waard. Dat zou tegelijkertijd de samenwerking tussen de omroepen
alsook de kans tot profilering van die omroepverenigingen, kunnen vergroten.
Het zou in ieder geval meer rust geven aan het omroepfront en wellicht een
basis vormen voor meer vertrouwen in de toekomst. Dat laatste is hoog nodig.
Als er ergens een gebrek aan lijkt te zijn, dan is het wel aan vertrouwen.
De afstand tussen Den Haag en Hilversum of als u wilt tussen het mediapark
en de overkant, is in medialand vele malen groter dan in de werkelijkheid.Als het aan de staatssecretaris ligt, moeten niet de omroepen maar de
netten zich profileren. Kijkers moeten zich in de toekomst met het profiel
van een bepaald net identificeren. Het thuisnet, ooit van de omroep, moet
nu het thuisnet van de kijker worden. Lukt dat, dan zullen kijkers bij wijze
van spreken liever lid worden van een net dan van een omroep. De zuilen van
toen worden de netten van nu. Kijkers zijn straks in te delen naar het net
dat ze het meest bezoeken. Neem bijvoorbeeld het Kamerlid Nicolaï: volgens
mij is dat een typische net 3-kijker. Bakker, dat is meer een net 2'er en
Atsma zit vermoedelijk aan net 1 gekluisterd. Dat is natuurlijk allemaal hypothetisch,
want zelfs de pleitbezorgers van deze wet zullen in koor roepen dat dit niet
de bedoeling is. Maar wat te doen als dit wel het gevolg is? Heeft de komst
van themazenders bij de radio er niet tevens toe geleid dat er helemaal niet
meer wordt afgestemd op sommige van die stations? Heeft Nieuwsradio 1 niet
minder luisteraars dan eerder alle actualiteitenrubrieken op de radio tezamen?
Dan kunnen we bij de televisie toch ook verwachten dat mensen helemaal niet
meer zullen afstemmen op net 3 of net 1?Omroepen die zich niet goed meer kunnen profileren, zullen nog meer leden
verliezen. Om die reden is de wens van de VARA om het bestel te verlaten,
begrijpelijk. Als je binnen de publieke omroep je ei niet meer kwijt kunt,
dan is het logisch dat je je oriënteert op andere mogelijkheden. Als
de financiering rond is, dan heb je bovendien geen betalende leden en geen
medefinancierende overheid meer nodig om goede programma's te maken. Tel daarbij
de dreiging op die uitgaat van het mogelijk vrijgeven van de programmagegevens
en de toekomst van het bestel komt nog meer op losse schroeven te staan. Ook
hier geldt: als dat niet de bedoeling is, dan moeten we voorkomen dat het
zover komt. Deelt de staatssecretaris de mening dat met het vrijgeven van
de programmagegevens, de programmabladen van de omroepverenigingen een stuk
minder aantrekkelijk worden en dat daardoor een belangrijke stimulans tot
het lidmaatschap komt te vervallen? En wat gaat hij doen om ervoor te zorgen
dat de televisiegids een belangrijke rol kan blijven spelen in de relatie
tussen de omroepverenigingen en hun leden?De heer Bakker (D66):Voorzitter! De heer Van Bommel zei dat er 3 miljoen leden zijn, maar volgens
mij zijn dat 3 miljoen lezers van televisiegidsen. Hij zegt dat hij een bestel
wil dat is gebaseerd op het lidmaatschap van verenigingen. Dan zijn gidsen
toch helemaal niet nodig? Dan zijn er toch alleen maar bewuste AVRO-, EO-
en VPRO-leden? In die gidsen zouden alleen maar publieke gegevens staan, waarvoor
wij allemaal hebben betaald en die daarom ten dienste van iedereen zouden
moeten staan.De heer Van Bommel (SP):Misschien hebt u gelijk met het scenario dat u schetst, maar ik denk het
niet. Bovendien ben ik niet bereid om het te gaan uitproberen. Als wij namelijk
zover zullen zijn dat de programmagegevens zijn vrijgekomen en de vrije val
in ledenaantal bij de omroepen gestalte zal hebben gekregen, dan is het te
laat. Voor velen zou daarmee een belangrijke reden vervallen om de publieke
omroep, zoals wij die nu kennen, in stand te houden.De heer Bakker (D66):Dan vervalt er nog iets, namelijk uw redenering in het begin: dat de verenigingen
met hun 3 miljoen leden springlevend zijn. Voor sommige verenigingen gaat
dat wellicht op, maar leden zijn voor het grootste gedeelte gidsenlezers.De heer Van Bommel (SP):Dat mag zo zijn, maar het gaat mij om de versterking van de publieke omroep.
Ik denk dat het programmablad en dus ook de programmagegevens daarbij een
factor kunnen zijn. Middelen die programmabladen een sterkere rol laten spelen,
Van Bommelof die ervoor zorgen dat zij hun rol behouden, wil ik met beide
handen aangrijpen. Ik nodig de staatssecretaris uit om zijn visie op dit vraagstuk
te geven. Voorzitter! Mocht het zover komen dat de programmagegevens inderdaad voor
andere media beschikbaar komen, dan zal dit vermoedelijk grote gevolgen hebben
voor de ledenaantallen en voor de belangstelling voor de omroepverenigingen.
Omroepen hebben nu al moeite met het vinden van nieuwe leden, vooral onder
jongeren. BNN lijkt hierop een gunstige uitzondering: deze relatieve nieuweling
is erin geslaagd om tegen de stroom in meer dan 100.000 leden in te schrijven.
Dat is een bijzondere prestatie in een tijd waarin sprake is van een algemene
teruggang in de betrokkenheid bij organisaties die hun oorsprong vinden in
de verzuiling. BNN, en straks mogelijk de Nieuwe Omroep en andere initiatieven,
tonen aan dat de televisiekijker van nu niet alleen wil kijken, maar ook dat
hij zich verbonden voelt met een omroep. Als de relatie tussen de omroep en
de leden verandert, dan moet dit gevolgen hebben voor de ledenaantallen die
horen bij de uitzendconcessie. Deelt de staatssecretaris die opvatting?Voorzitter! Als er iets is wat het wetsvoorstel uitstraalt, dan is het
wel wantrouwen: het wantrouwen dat de omroepen niet de programma's maken en
aanbieden die aanstaan. Hoe moet anders het voorstel worden uitgelegd om tot
niet minder dan een kwart van het budget voor programmaversterking in handen
te geven van de raad van bestuur? Welke zwaarwegende motieven heeft de staatssecretaris
voor de verhoging van het budget voor programmaversterking van 10 naar 25%?
Natuurlijk is het lovend om publieke televisie aantrekkelijker te maken voor
jongeren en minderheden. Daar ben ik ook voor. Maar er ligt toch in de eerste
plaats een taak voor de omroepen zelf. Het is naar de mening van de SP niet
redelijk om omroepen voor zo'n groot gedeelte van het budget in onzekerheid
te laten. Om die verhoging heeft de raad van bestuur van de NOS, die de middelen
mag uitgeven, zelf in ieder geval niet gevraagd. Als het aan de SP ligt wordt
dat maximumbudget voor programmaversterking dan ook niet verhoogd.Wantrouwen spreekt ook uit het voorstel om te komen tot een strafkorting
van niet minder dan 15%. Die verhoging komt voort uit de wens om de strafkorting
flexibel in te zetten: dan weer iets hoger, dan weer iets lager. Op geen enkele
manier wordt aannemelijk gemaakt, dat die verhoging ook daadwerkelijk nodig
is. Hoe vaak wordt er nu een strafkorting opgelegd? Waaruit blijkt dat dit
instrument zo tekortschiet? Wat gebeurt er met een omroep wanneer die ineens
15% minder inkomsten heeft? Gaat de televisie dan op zwart? Ik denk het niet.
Wordt een deel van de programma's niet gemaakt? Laten wij hopen van niet.
Wordt het personeel ontslagen? Dat lijkt mij heel moeilijk. Hoe ziet de staatssecretaris
de toepassing en de mogelijke gevolgen van de strafkorting voor zich?Omdat deze Concessiewet de kern van het omroepbestel raakt, is vandaag
ook een goed moment om het over reclame en sponsoring te hebben. Ook op dit
terrein moeten wij het onderscheid tussen publieke en de commerciële
omroep koesteren en waar mogelijk versterken. De staatssecretaris heeft eerder
duidelijk aangegeven dat hij sponsoring veel meer aan banden wil leggen. Daarin
kan de SP zich goed vinden. Echter, nu zich de kans voordoet om sponsoring
en reclame te weren of te beperken geeft de staatssecretaris niet thuis. Zelfs
de aanduiding dat een programma gesponsord wordt, vergelijkbaar met het tandenborsteltje
bij de snoepreclame, is komen te vervallen. Als het aan de SP ligt wordt sponsoring
van televisieprogramma's bij de publieke omroep geheel verboden. Sponsoring
verhoudt zich slecht tot de onafhankelijkheid van de publieke omroep. Elk
ander compromis brengt ons op een hellend vlak, omdat programmacategorieën
niet altijd goed te onderscheiden zijn en omdat controle op sponsoring niet
gemakkelijk is. Een verbod op sponsoring is de meeste eenvoudige maar vooral
ook de meest duidelijke oplossing. Waarom is de staatssecretaris daar niet
toe bereid?Een groot onderscheid tussen de reclame op de publieke omroep en die bij
de commerciële is dat de laatste ook de programma's onderbreekt voor
reclame. Door dat verschil is de commerciële omroep een veel aantrekkelijker
advertentiemedium dan de publiek netten. De teruggang in reclame-inkomsten
via het publieke net is dan ook fors en nog is de rek er niet uit. Ook op
dit punt staan we voor de principiële vraag hoe we verder moeten. Gaan
we met de commerciële concurrent de strijd om de adverteerder aan of
kiezen we voor een andere route? Wat de SP betreft, kiezen we voor het laatste
en gaan we nu al studeren op de mogelijkheid van een volledig reclamevrije
publieke omroep. Hoe ziet de staatssecretaris deze ontwikkelingen?Eén vorm van reclame wil ik nu al aan de orde stellen: de reclame
gericht op kinderen. Deze reclame neemt vooral in de maand december zorgelijke
indringende vormen aan. Waarom kunnen we kinderen niet meer dan nu het geval
is vrijwaren van commercie op de publieke omroep? In Zweden en Noorwegen is
een algemeen verbod op reclame gericht op kinderen onder de 12 jaar. In Griekenland
is speelgoedreclame niet toegestaan. Daar heeft men met succes gezocht naar
middelen om reclame gericht op kinderen te beperken. Het argument dat kinderen
via de commerciële omroep toch wel met reclame in aanraking komen, snijdt
geen hout. De publieke omroep is onder de huidige omstandigheden het alternatief
voor de commerciële omroep. Dan ligt het toch voor de hand dat wij de
zaken daar goed regelen.Voordat ik afrond nog iets over de Wereldomroep. Het wetsvoorstel zou
de Wereldomroep in haar ontwikkeling beperken omdat het omroepen verbiedt
om via abonneetelevisie de kijker te bedienen. Gezien de organisatie en de
werkwijze van de Wereldomroep kan dat echter niet anders. Ik denk dat hier
sprake is van een onbedoelde onvolkomenheid in de wet. Mogen wij erop rekenen
dat dit probleem, voorzover het die naam werkelijk verdient, door de staatssecretaris
wordt opgelost? In laatste instantie is er altijd nog het amendement van het
CDA dat mogelijk uitkomst kan bieden.Al met al geeft dit wetsvoorstel geen vertrouwen in een levensvatbare
toekomst van de publieke omroep. Ik ben het eens met Felix Rottenberg die
vandaag in de Volkskrant zegt: "óf je zegt: het is afgelopen met die
omroepverenigingen en we kiezen voor een nationale omroep, of niet. Dit bureaucratische
model kiest nergens voor en vormt alsnog de opmaat tot een nationale omroep."
En misschien ligt daarin ook wel een verklaring voor de steun die sommigen
aan dit wetsvoorstel geven. Het VVD-verkiezingspro gramma uit
1998 gaat bijvoorbeeld uit van slechts één publieke zender.
Het zou mij dan ook niet verbazen als de liberalen aan het einde van de komende
concessieperiode op hun wenken worden bediend. Immers, wanneer de VARA vertrekt,
zal de politieke druk om het aantal netten terug te brengen en de rol van
de omroepen te beperken zeker toenemen.De heer Bakker (D66):Wie zegt dat? Van wie dan?De voorzitter:De heer Van Bommel stelt geen vraag. Hij maakt alleen maar enkele opmerkingen.De heer Bakker (D66):Maar ik mag toch wel een vraag stellen?De voorzitter:U bent hierna aan de beurt. U mag natuurlijk wel een vraag stellen. Maar
dat is iets heel anders.De heer Bakker (D66):Ik wilde een vraag stellen.De voorzitter:Dat zou ik ook zeggen als ik u was.De heer Bakker (D66):Daar hebt u een punt. Ik wilde vragen... Nu ben ik even van mijn apropos.De heer Van Bommel (SP):U wilde vragen: wie zegt dat?De heer Bakker (D66):Heel goed. Wie zegt dat? Je hoort het argument dat er druk komt en dat
het allemaal minder wordt als de VARA er uitstapt. Wie zegt dat eigenlijk?
Ik ben het ermee eens dat je die geluiden bij de VVD nog wel eens hoort. Dus
de politieke druk komt van u?De heer Van Bommel (SP):Nee, het is een observatie. Ik heb het zojuist gezegd. Mijn vermoeden
is – ik heb daar aanwijzingen voor – dat, op het moment dat belangrijke
omroepen het publieke bestel verlaten, de druk op de politiek zal toenemen
om minder geld aan de publieke omroep te besteden en om dat bijvoorbeeld te
doen door minder netten.De heer Bakker (D66):Maar uw enige aanwijzing daarvoor is het programma van de VVD. Daar blijft
het ook bij, want andere aanwijzingen heeft u niet.De voorzitter:Ik grijp toch even in. De heer Van Bommel geeft zijn mening, net zoals
u straks in uw betoog uw mening geeft. Of de mening van uw fractie, mag ik
hopen. Ik zie dat de heer Nicolaï nog een vraag wil stellen aan de heer
Van Bommel.De heer Nicolaï (VVD):Ik had eerst een correctie willen aanbrengen, maar opeens heb ik ook een
vraag. Heeft de heer Van Bommel het vorige VVD-verkiezingsprogramma over het
mediabeleid gelezen? Daar staat namelijk in dat in principe twee zenders genoeg
zijn, althans kijkend naar het programma-aanbod, waarvan in de orde van grootte
van één derde te zeer op concurrentie met de commercie gericht
is en niet zozeer op een publieke taak.De heer Van Bommel (SP):Hieruit maak ik in ieder geval op dat het altijd minder dan drie blijft,
of het er nu één of twee zijn, en dat de politieke druk van
een belangrijke fractie binnen de coalitie er de facto dus al is. Wij hebben
daarmee dus rekening te houden. Als dat de achtergrond van het denken van
fracties in deze Kamer is, houd ik mijn hart vast. Als immers het marktaandeel
van de publieke omroep – dat aandeel is al gedaald door de opkomst van
de commerciële omroepen – nog verder daalt, komt vanzelf de vraag
aan de orde hoeveel wij willen besteden aan het publieke bestel. Dat is overigens
een legitieme vraag, ook wat mij betreft.De heer Nicolaï (VVD):Weet de heer Van Bommel ook dat een regeerakkoord in onze verhoudingen
boven een verkiezingsprogramma gaat?De heer Van Bommel (SP):Dat klopt. En de concessieperiode overstijgt deze regeerperiode, misschien
zelfs wel twee maal. Wat dat betreft is er met mijn observatie helemaal niks
mis, denk ik. Wij praten over de toekomst van het huidige bestel.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Is er in deze Kamer een andere fractie waarin de SP aanleiding vindt voor
haar observaties?De heer Van Bommel (SP):Ik heb één belangrijke fractie genoemd. Dat is voor mij
voldoende aanleiding, vooral omdat het een fractie is die in de coalitie zit
en die kennelijk heel andere vergezichten heeft dan bijvoorbeeld de PvdA-fractie,
als het gaat om de publieke omroep.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Is het niet zo dat de PvdA al jaren met de VVD in deze coalitie zit en
dat het overduidelijk is dat de VVD geen enkele ruimte heeft gekregen voor
haar opvatting en ook niet zal krijgen?De heer Van Bommel (SP):Dat wekt bij mij geen enkel vertrouwen. Het moge zo zijn onder de huidige
verkiezingsuitslagen en de huidige polls, maar men moet mij geloven dat het
bij mij geen enkel vertrouwen wekt. Ik heb wel vaker een PvdA meegemaakt die
een VVD-verkiezingsprogramma uitvoerde, bijvoorbeeld als het ging om bezuinigingen.
Ik ben er daarom absoluut niet gerust op dat wij het daarmee geregeld hebben.Voorzitter! Zoals gezegd, de SP ziet de publieke omroep anders. De publieke
omroep moet rots in de branding zijn en blijven. En dat de commerciële
omroep zich richt op massavermaak en lichte informatie is prima. Maar dan
ter aanvulling op de publieke omroep.Voorzitter! Dit wetsvoorstel zal ingrijpend moeten worden gewijzigd om
de toekomst van de publieke omroep veilig te stellen. Naar verwachting zullen
er deze week tientallen wijzigingsvoorstellen aan de orde komen. Elk voorstel
dat de levensvatbaarheid van het bestel vergroot, zal mijn fractie steunen.
Dat geldt ook voor het versterken van de positie van de netredactie, de komst
van een redactiestatuut en het verlengen van de concessie- of erkenningsperiode
naar tien jaar. Stuk voor stuk zijn dat maatregelen die rust in de tent kunnen
brengen; maatregelen die kunnen leiden tot een betere samenwerking tussen
de omroepen; kortom, maatregelen die de publieke omroep beter in staat stellen
om dat te doen waar men goed in is: aantrekkelijke programma's maken!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als ik het goed begrijp, zegt u: wij kiezen voor omroepverenigingen, niet
voor netten; wij kiezen voor sandwichen. Speelt in uw perspectief de afstandsbediening
een rol, of de komst van 30 commerciële zenders, of de technologische
veranderingen die ons op zeer korte termijn te wachten staan?
Uw verhaal doet mij namelijk heel sterk denken aan wat ik noemde "het voeren
van de vorige oorlog".De heer Van Bommel (SP):Alle aspecten die u noemt, of het nu gaat om de afstandsbediening, de
nieuwe technologieën of welke ontwikkelingen dan ook, heb ik in ogenschouw
genomen bij de behandeling van dit wetsvoorstel. Niemand kan in de toekomst
kijken. Maar u zult mij niet kwalijk nemen dat ik de mogelijkheden die dit
medium ons straks gaat bieden en waarvan wij nu nog geen kennis hebben en
dus ook nog geen wetsvoorstel op kunnen inrichten, hierbij niet heb inbegrepen.
Ik denk dat met de voorstellen die deels door u en deels door ons zijn gedaan
de publieke omroep aanzienlijk versterkt kan worden in plaats van verzwakt
zoals dat gebeurt door het onderhavige wetsvoorstel. Als dit wetsvoorstel
niet gewijzigd wordt, zal het mijn steun dan ook niet krijgen.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Bakker (D66):Mevrouw de voorzitter! Ik moet de heer Van Bommel even uit de droom helpen:
ik kijk nooit naar net 2, maar naar net 5. Dat is namelijk het enige net waarvan
ik zeker weet dat ik er geen Lingo tegenkom, althans nog niet.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! Als de heer Bakker zijn zin krijgt, wordt net 2 misschien
wel als net 5.De heer Bakker (D66):Ja, daar zit ook wat in. U wilt evenwel zeggen dat je Lingo dan overal
kunt tegenkomen.Voorzitter! Het debat van vandaag gaat, al zou je dat soms niet zeggen,
over het belang van de publieke omroep in zijn geheel. Het gaat niet over
het afzonderlijke belang van de delen, of het nu de omroepverenigingen, de
raad van bestuur, de programmamakers of wie dan ook zijn. De hoofdvraag is
immers hoe de publieke omroep met zijn karakteristiek Nederlandse wordingsgeschiedenis
ook in de toekomst een belangrijke rol kan blijven spelen. Moet dat dan? Ja,
dat moet. Er zijn tal van verwachtingen over de groei van het aantal netten
en kanalen – en dus niet de afname daarvan– over televisie à
la carte, dus individueel je programma samenstellen, over de convergentie
tussen internettechnologie, telecommunicatie en de omroepfunctie en ga zo
maar door. Hoe die ontwikkelingen echter ook uitpakken, het publieke domein
blijft hoe dan ook belangrijk. De productie van een publiek kwalitatief goed
programma-aanbod is straks minstens evenzeer nodig als nu. Degenen die menen
dat de veranderingen in Hilversum als gevolg van dit wetsvoorstel en meer
nog als gevolg van de vorige wetswijziging – gehoord de kritiek, gaat
het daar in veel gevallen om – de bijl aan de wortel van het bestel
zijn, hebben dan ook ongelijk. Modernisering van het bestel is echter wel
hard nodig.Er wordt wel gezegd dat de omroepverenigingen ten dode zijn opgeschreven
door de optelsom van secularisatie en ontzuiling, door de gematigde, maar
toch zekere centralisatie van een aantal bevoegdheden, door de dreigende afname
van het ledental als vroeger of later het monopolie op programmagegevens vervalt,
en door individualisering van het tv-aanbod. Wat die centralisatie betreft,
vind ik dat echt onzin. Die bestaat namelijk niet waar het gaat om de programma's,
maar louter waar het gaat om de profielen van de drie netten. En dat moet
ook. Die andere ontwikkelingen zijn echter wel gaande. Daar staat wel een
belangrijk punt tegenover. In ons publieke omroepbestel is de maatschappelijke
en sociale pluriformiteit in onze samenleving van oudsher vormgegeven via
de omroepverenigingen. En ik weet geen beter model dan deze externe legitimering
van de pluriformiteit. Wie in de landen om ons heen kijkt, ziet al gauw dat
de politiek zich niet kan beheersen om invloed te willen uitoefenen op de
publieke omroep, dan wel dat er allerlei gekunstelde constructies worden bedacht
om pluriformiteit binnen het bestel te brengen. Ik denk hierbij bijvoorbeeld
aan het handboek voor de producenten van de BBC. Wij hebben dat op reis gezien,
maar het is ook op internet te vinden. In dat handboek staat op 400 bladzijden
gedetailleerd beschreven waar je je als programmamaker aan te houden hebt
en wat je vooral niet mag doen. Ook staat erin hoeveel ouderen er in je show
moeten zitten, welke grappen je wel en niet mag maken en ga zo maar doen.
Zo'n grondwet van politieke correctheid moeten wij niet hebben.In Nederland gaat dit min of meer automatisch via de omroepverenigingen.
Dat is een buitengewoon grote waarde in ons bestel die we niet los mogen laten.
En gelukkig is het ook zo dat we juist de laatste jaren, na een dip in de
jaren tachtig en aan het begin van de jaren negentig, kunnen constateren dat
zich allerlei nieuwe gegadigden melden. Eerst kwam BNN en daarna kwamen er
nog verschillende andere omroepen. Ik noem de Turks-Nederlandse omroep, net
4.nl, alhoewel die het weer net iets anders wil, lmone en als laatste de Nieuwe
Omroep. Naar mijn gevoel bewijst dit dat de gedachte van de publieke omroep
via die verenigingen springlevend is. Dat zijn niet meer in alle gevallen
de oude verenigingen. Die oude verenigingen zitten inderdaad niet meer zo
comfortabel aan alle knoppen als in het verleden misschien het geval is geweest.
De kwalificaties van de wetgeving en van de gang van zaken in Hilversum die
ik de laatste weken in de kranten heb mogen tegenkomen, waren echter in veel
gevallen beneden peil. Met zulke vrienden heb je haast geen vijanden meer
nodig. Misschien zijn het evenwel de laatste stuiptrekkingen uit de jaren
twintig van de 20ste eeuw.Wij moeten ook vaststellen dat er pas sinds de vorige wetswijziging, van
1998, en sinds de instelling van de raad van bestuur iets wezenlijks aan het
veranderen is. Er komt meer samenhang in het bestel, althans in de programmering.
Dat is in deze tijd onontkoombaar, herkenbare netten van hoge kwaliteit, zonder
dat dit overigens alleen maar hele smalle netten zouden moeten zijn. Die kritiek
hoor je ook wel.D66 vindt dat de publieke omroep als ambitie moet hebben grote groepen
Nederlanders te bereiken. Maar dat is wat anders dan sturen op marktaandeel.
Ik moet eerlijk zeggen dat ik er op dat punt de afgelopen weken niet vrolijker
op ben geworden. Het meest wijze woord op dit punt kwam eigenlijk van KRO-voorzitter
Slangen, die als eerste van de "grote" omroepen twijfelde aan de houdbaarheid
van het nu geambieerde marktaandeel van 40% voor de publieke omroep. Wat mij
betreft is het marktaandeel hooguit een uitkomst, het resultaat
van een goede programmering; hoog van niveau, onderscheidend van karakter,
vooral vanuit de publieke en pluriforme opdracht van de publieke omroep. Als
dan iemand op televisie vraagt, namens zijn kinderen, wanneer Oppassen weer
komt, dan zou mijn antwoord zijn: bij RTL4, net als Lingo en Love letters.
Want dat is zo ongeveer de meest verkeerde vraag die je in dit debat kunt
stellen, met respect overigens voor de desbetreffende kinderen. Meer in het
algemeen: de wijze waarop het marktaandeel voor de verschillende timeslots
nu wordt vastgesteld, vooraf, waarna het programma erbij wordt gezocht, is
niet de werkwijze zoals die naar mijn inzicht moet worden gevolgd. De vrees
die vaak wordt geuit – de heer Van Bommel gaf daar zojuist nog een voorbeeld
van – dat, als wij die 40% niet halen, er wel iemand zal zijn die zal
zeggen dat wij naar twee netten moeten gaan, of dat het budget omlaag moet,
is volstrekt misplaatst. Wellicht met uitzondering van de VVD zegt niemand
dat hier. Zelfs de VVD zegt dat, geloof ik, niet meer, maar de heer Nicolaï
zal voor zichzelf spreken. Sterker, het aantal netten neemt alleen maar toe.
Over tien jaar spreken wij naar mijn gevoel helemaal niet meer over netten,
al zal het avondje AVRO dan misschien ook nog wel een begrip zijn.Ik concludeer dat men bij de publieke omroep niet moet sturen op marktaandeel
en dat men dat marktaandeel al helemaal niet als bepalend moet gebruiken voor
het aanbod van programma's op vooral prime time. Anders leggen vooral nieuwe
programma's op voorhand het loodje, tenzij er meteen al grote namen aan zijn
verbonden. Bestaande, bewezen programma's met een hoog kijkcijfer blijven
misschien wel te lang op het succes voortborduren, omdat die nu eenmaal een
hoog kijkcijfer hebben. Vernieuwing, creativiteit, onafhankelijkheid in programma's
en in journalistieke activiteiten en een uitdagende en ook onconventionele
aanpak, dat zijn de kernwaarden van de publieke omroep.In dat licht en gelet op die ontwikkelingen kom ik ook tot de conclusie
dat de positie van de programmamakers moet worden versterkt, met name via
de positie van de netredactie. Ik heb overwogen een voorstel in te dienen
voor een sterk redactiestatuut, dus niet een netstatuut. Ik deed dat echter
niet, omdat ik dacht dat de PvdA-fractie met dat voorstel zou komen. Mevrouw
Van Zuijlen had dat in de kranten ook aangegeven. Van die kant kwam nu een
heel ander voorstel. Ik ben, eerlijk gezegd, nog steeds van plan om dat redactiestatuut
alsnog in een voorstel te gieten. Ik weet overigens dat er al andere voorstellen
liggen. Ik zal die netjes naast elkaar leggen. Dat heb ik nog niet tot in
alle detail kunnen doen. Het gaat mij om een redactiestatuut dat de onafhankelijkheid
van programmamakers sterker moet waarborgen dan nu het geval lijkt te zijn,
tegenover iedereen, de omroepverenigingen, de raad van bestuur en Den Haag;
trouwens ook tegenover de netcoördinatoren. In aanvulling daarop zou
de belangrijkste invloed op de benoeming van de netcoördinator met name
bij de netredactie en niet zozeer bij het netbestuur moeten liggen. Het laatste
ligt echter in het voorstel besloten. Ook op dat punt overweeg ik een amendement
in te dienen. De lijn daarbij is: meer ruimte voor de programmamakers en minder
voor de bobo's. Dat voorstel kan men van mij verwachten. Ik zeg erbij dat
dan ook moet worden geregeld hoe de netredacties zijn samengesteld. Daar staat
nu niets over. Er staat alleen maar: eentje per omroep. Er moet worden gegarandeerd
dat er programmamakers in zitten, of mensen namens die programmamakers en
minder de bestuurlijk verantwoordelijken. Voorzover het marktaandeel, het
kijkcijfer, bepalend zou moeten zijn voor wat er te zien is, denk ik veel
eerder aan een begrip als "bereik" – hoeveel mensen bereik je op een
dag of binnen een week? – dan aan het heilig verklaren van het marktaandeel
of het kijkcijfer. Het onderscheidende van de publieke omroep is juist dat
men daar niet van afhankelijk is of wil zijn. Men heeft namelijk publieke
en gegarandeerde financiering.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil nog even terugkomen op de netredactie. In dat verband zou ik graag
de aandacht willen vestigen op een amendement dat ik heb ingediend en dat
er toe strekt een deel van de taken van de netcoördinator over te dragen
aan de redactie en deze netcoördinator wat betreft die taken lid te maken
van de redactie.De heer Bakker (D66):Ik denk dat het consistenter zou zijn ten opzichte van het wetsvoorstel
als je hem dan voorzitter zou maken van de netredactie. Eerlijk gezegd weet
ik echter niet of programmamakers die op zoek zijn naar versterking van hun
positie, daarop zitten te wachten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Maar het een sluit het ander niet uit.De heer Bakker (D66):Ik vind wel dat er ergens een doorslaggevende bevoegdheid moet zijn als
het gaat om de coördinatie tussen en op de netten. Er is dus de netcoördinator
die uiteindelijk door de raad van bestuur benoemd wordt en daaraan verantwoording
moet afleggen. Tegelijkertijd zou je zowel bij de benoeming van de netcoördinator
als bij het overige verkeer op het net, de netredactie – die zie ik
dan als een vertegenwoordiging van de programmamakers en zeker niet van de
verenigingen – een grotere stem in het kapittel moeten geven.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is dan toch erg jammer dat u mijn amendement nog niet heeft gezien.
De netcoördinator heeft vijf taken, zoals vastgesteld in de wet. Bij
twee van die vijf taken voert hij rechtstreeks de opdracht uit van de raad
van bestuur. Dat behelst onder andere de coördinatie tussen de netten.
Die taken houdt hij zelfstandig. De drie andere taken worden overgeheveld.
Dus ook als je hem voorzitter wilt maken, zal hij eerst lid moeten zijn van
de redactie.De heer Bakker (D66):Dat is juist. Als je hem lid zou willen maken, zou je hem voorzitter moeten
maken. De vraag is echter of je daarmee bereikt wat u ook beoogt. Daar wil
ik dus nog wel over nadenken. Wat betreft de bevoegdheden is het gelet op
de balans van het geheel belangrijk om de netcoördinator niet op voorhand
ernstig te verzwakken. Binnen die balans moet je de programmamakers een zwaardere
stem geven, ook bij de benoeming, maar ik voel er eerlijk gezegd niet voor
om de bevoegdheden op voorhand uit te hollen, al ben ik graag bereid de vijf
taken waarop u doelt, nog eens langs te lopen. Een aantal amendementen van
mij liggen overigens nog niet voor, omdat ik vind dat er nog
bepaalde zaken te wisselen zijn met het kabinet.De heer Nicolaï (VVD):De heer Bakker spreekt vrij gloedvol over een verschuiving van de bobo's
naar de programmakers als het gaat om de macht, hetgeen mij erg aanspreekt.
De vraag is wel of dan niet de logische consequentie is dat gekozen wordt
voor een netredactie waarbij je de netbesturen überhaupt niet meer nodig
hebt.De heer Bakker (D66):Dat is de ultieme consequentie. Ik voel daar per saldo ook wel voor. De
vraag is alleen of, wanneer je de netredactie een zwaardere stem in het kapittel
geeft, de positie en de rol van het netbestuur geleidelijk aan minder van
betekenis zullen worden en het zich als het ware zelf opheft. Maar misschien
ga ik wel met u zover door te zeggen: laten wij dat nu dan ook maar niet introduceren.De heer Atsma (CDA):De heer Bakker begon met een lofzang op de verenigingen en op het unieke
van het bestel. Hij heeft onder meer gezegd dat daardoor op z'n minst 400
pagina's regels en voorschriften worden bespaard, aangezien het nu kan worden
omschreven in een dikke 80 pagina's. Kan hij mij dan wel uitleggen waar in
zijn visie de rol van de verenigingen blijft op het moment dat de netbestuurder
er uit wordt gefietst en vervolgens ook ten aanzien van de netcoördinator
de verenigingen geen enkele rol wordt toebedeeld?De heer Bakker (D66):Mij dunkt dat de verenigingen ook in het voorstel van het kabinet uiteindelijk
de zendtijd krijgen en daarin voor een belangrijk deel autonoom zijn. Veder
wijs ik erop dat de programmamakers die over het algemeen in dienst zijn van
de omroepverenigingen een belangrijke stem wordt gegeven. Bovendien hebben
die verenigingen een belangrijke rol in de raad van toezicht. Mijns inziens
zijn die verenigingen dus essentieel onderdeel van het bestel. Alleen, u wilt
zover gaan dat ze aan alle knoppen zitten met uitsluiting van ieder ander.
Welnu, zover ga ik niet, want dat zou de bijl aan de wortel leggen van de
wet zoals wij die hebben en die ik goed vind.De heer Atsma (CDA):Kunt u mij dan uitleggen hoe u de rol van de programmamakers ziet, enerzijds
richting de verenigingen – u zegt terecht dat zij in dienst van de verenigingen
zijn – en anderzijds binnen de context van het redactiestatuut, dat
het net zou moeten hebben?De heer Bakker (D66):Degenen die in dienst zijn van de vereniging – die trouwens nog
een aantal andere taken heeft, omdat zij zendtijd heeft en in de raad van
toezicht zit – en degenen die voor het overgrote deel programma's maken,
moeten een belangrijke stem in het kapittel hebben. Daartegenover staat inderdaad
dat de bestuurlijke laag een wat minder zwaar karakter krijgt in mijn visie.De heer Atsma (CDA):Vindt u dan dat je ook mag bepalen wat je met die zendtijd doet, als je
die eenmaal hebt?De heer Bakker (D66):Ja, maar wel binnen de programmatische en journalistieke onafhankelijkheid
die programmamakers behoren te hebben. Daarom is er het redactiestatuut. Bij
de programmamakers ligt namelijk de creativiteit en de onafhankelijkheid.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik heb de toelichting gehoord en zal die maar laten voor wat
het is. Maar zet de heer Bakker hier niet te zeer een karikatuur neer en creëert
hij geen tegenstelling tussen de bobo's – ik vind dat eigenlijk geen
passende benaming – en de programmamakers? Ik denk dat het sterke punt
van de publieke omroep tot nog toe is geweest dat er samenhang bestond. Hij
probeert die twee groepen uit elkaar te trekken, terwijl ik juist wil proberen
om hen gezamenlijk tot een oplossing te brengen en niet op de manier zoals
de heer Bakker dat wil doen.De heer Bakker (D66):Ik begrijp dat de heer Stellingwerf en de heer Atsma willen dat de omroepverenigingen
een zwaardere rol in het geheel krijgen. Ik wil dat niet. Het gaat mij niet
om de verenigingen. Het gaat mij om de mensen die het werk doen. Om het in
de termen van de heer Atsma te zeggen: wie echt kan fietsen, moet bepalen
waar gefietst wordt.De heer Stellingwerf (RPF):Ik zeg niet dat het moet gaan om een sterkere rol van de omroepverenigingen.
Ik vind dat die omroepverenigingen eigenlijk een sterkere rol moeten behouden,
een rol die zij tot nog toe ook hadden. Ik denk dat u nu de zaak omkeert.De heer Bakker (D66):Het is duidelijk dat u dat vindt. De kern van de publieke omroep is dat
de programmatische en journalistieke onafhankelijkheid gewaarborgd is. Mensen
moeten bepalen wat er te zien is. Het gaat mij uiteindelijk niet om de VPRO,
maar wel om Wim T. Schippers.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb een vraag aan de heer Bakker over de netbesturen. Is hij ervan
op de hoogte dat het de afgelopen jaren voor de netredacties vaak niet mogelijk
was goed tot bloei te komen door de dominantie van de netbesturen?De heer Bakker (D66):Daarom ben ik voor een versterking van de netredacties en ik vind de manier
waarop die redacties zijn samengesteld van groot belang. Daar moeten dan ook
de mensen die kunnen fietsen deel van uitmaken. Moeten wij nu zover gaan om
de netbesturen af te schaffen of moeten wij afwachten of die netbesturen de
komende jaren een belangrijke rol kunnen spelen in het redelijke evenwicht
dat ook in Hilversum nu tussen de verschillende spelers bestaat? Daar ben
ik nog niet helemaal uit en ik vind het belangrijk om het debat daarover te
voeren. Maar dat ik die netbesturen zeker geen zwaardere rol wil geven, mag
wel duidelijk zijn.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Ik heb op dit punt behoefte aan een nadere precisering. Er wordt hier
een dramatisch beeld geschetst van de journalistieke onafhankelijkheid. Nu
heb ik er de wet eens op nagelezen en in de artikelen 48 en 64 staat overduidelijk
dat de journalistieke onafhankelijkheid geregeld moet worden in een statuut
en dat er programmatische onafhankelijkheid moet zijn. Dus waarom is dit eigenlijk
allemaal nodig?De heer Bakker (D66):Zoals u zegt, het staat netjes in de wet. Dus dat is het probleem niet.
Maar ik constateer wel, met een aantal anderen, dat die onafhankelijkheid
in de praktijk wordt bedreigd. In de praktijk gaan de programmamakers en de
mensen die programma's moeten selecteren en aankopen gebukt onder de terreur
van het marktaandeel. Met mijn pleidooi voor meer ruimte en een positie voor
programmamakers heb ik het belangrijkste gezegd over het bestuurlijk bestel.
Het is de moeite waard om in dit debat een serieuze poging te doen om ook
in de raad van toezicht een evenwichtiger verhouding tot stand te brengen
tussen de onafhankelijke elementen daarin en de positie van de omroepen, geleid
door een onafhankelijke voorzitter. In deze benadering kunnen niet alle –
ik gebruik het woord nog één keer en daarna zal ik dat nooit
meer doen – bobo's min of meer een vetorecht uitoefenen. Dat is namelijk
geen verstandige bestuurlijke verhouding. Ik wil dus een stap verder gaan,
waardoor de raad van bestuur minder wordt "gesandwicht".Voorzitter! De wet doornemend, vraagt "Den Haag" of, liever gezegd, "Zoetermeer"
ook nog wel de nodige invloed waarvan ik mij afvraag of dat nodig is. In de
nota van wijziging is een belangrijk element uit artikel 13 geschrapt, waarin
wel heel gedetailleerd werd vastgelegd aan welke politieke correctheidsnormen
de tv-programma's moesten voldoen. Dat deed wel heel erg denken aan het cultuurbeleid.
Ik herinner mij de strafkorting die werd opgelegd aan cultuurgezelschappen
als zij niet genoeg deden aan het allochtonenbeleid. Een dergelijke inhoudelijke
invloed – of het nu cultuur of televisie betreft – behoort Den
Haag niet na te streven. Als wij dat toch willen doen, moeten wij desnoods
extra middelen ter beschikking stellen of het debat aanjagen. Wij moeten echter
niet gedetailleerd bij wet regelen hoe men zich dient op te stellen en waar
men zich aan moet houden.Ik heb een aantal amendementen voorbereid – ook daarvoor geldt dat
ik graag eerst het debat met het kabinet aanga – waarin nog een aantal
andere overreguleringen wordt geschrapt. Ik loop deze even langs.In artikel 40 wordt de opdracht voor de radio heel precies neergelegd.
Bijna tot in detail wordt geregeld naar welke popconcerten de programmamakers
met hun recorder moeten gaan, zodat deze beluisterd kunnen worden via de publieke
omroep. Dat geldt ook voor klassieke concerten. Inmiddels hebben de jazzliefhebbers
al bij ons geprotesteerd dat jazz niet wordt genoemd. Daar moeten wij dan
ook niet aan beginnen. Dat element kan naar mijn mening dus worden geschrapt.In artikel 30a worden de voorwaarden opgesomd die onder meer bij de concessie
kunnen worden gesteld. "Onder meer" houdt in dat alle andere voorwaarden ook
nog kunnen worden gesteld. Wat mij betreft, kan "onder meer" geschrapt worden.
Echter, ook in de onderdelen b t/m f van artikel 30, maar met name in 30b,
staat dat er nogal wat aanwijzingen kunnen worden gegeven over de inhoud van
programma's, de uitgangspunten van de programmering, de concessieplannen,
de doelgroepen enzovoorts. Ik ben van mening dat een afslanking van het totale
artikel 30 moet worden nagestreefd. Ik zeg niet dat deze staatssecretaris
alles wat daarin staat ook allemaal van plan is, maar ik ben daar ook niet
geheel gerust op. Er is sprake van te veel potentiële betutteling. Afslanking
van dit artikel is dan ook nodig.Vervolgens wijs ik op de tussentijdse wijziging van concessieverplichtingen,
die mij nergens voor nodig lijkt. Als je een concessie verleent, stel je vooraf
voorwaarden en verplichten en daarmee is het klaar. Eventueel kan daarop na
afloop worden teruggekomen.De heer Nicolaï (VVD):Ik begrijp uw redenering inzake de tussentijdse concessiebemoeienis, maar
een termijn van tien jaar is wel erg lang. Naar mijn mening moeten wij van
een vijfjaarlijkse toets uitgaan.De heer Bakker (D66):Ik zal nog expliciet ingaan op de termijn van vijf en van tien jaar, in
samenhang met een aantal andere elementen die de openheid van het bestel aangaan.Er moet elke drie maanden een rapportage worden uitgebracht. Dat mag wat
mij betreft na elke zes of twaalf maanden. Ik vind het goed dat de publieke
omroep zich verantwoordt, nog meer ten opzichte van de samenleving dan van
de politiek, maar wij moeten er geen overbodige bureaucratie van maken. Papierproductie
kunnen wij in dit huis ook wel missen. Ook op dat punt stel ik dus een afslanking
voor.Ten slotte heb ik aarzelingen over de strafkorting die zal worden toegepast
als men zich onvoldoende aan de opdracht houdt. Ik begrijp wel dat dit een
ultimum remedium of een sanctie-instrument is, maar naar mijn gevoel heeft
de raad van bestuur ook de bevoegdheid om een kwart van het omroepbudget aan
te wenden voor programmaversterking wanneer men constateert dat er op het
gebied van publieke programmering en publieke vernieuwing te weinig gebeurt.
Men heeft in wezen al een belangrijke mogelijkheid om, indien door de publieke
omroep een opdracht uit het oog verloren zou worden, in te grijpen.De heer Van Bommel (SP):De opmerking van de heer Bakker is duidelijk, maar wat wil hij nu? Wil
hij van het een of het ander af? Hij zegt in feite dat beide instrumenten
hetzelfde doel dienen. Zegt hij daarmee niet impliciet dat wij helemaal van
die strafkorting af moeten stappen? Of wil hij een verlaging daarvan?De heer Bakker (D66):Ik ben geneigd om die strafkortingen ofwel fors te verminderen, ofwel
hier niet in te laten staan omdat wij dat andere element hebben. Zoals dat
voor elk amendement geldt: ook daarover wil ik eerst de reactie van het kabinet
afwachten. Dan zal duidelijk worden welke amendementen op dit punt worden
ingediend.Ik kom op een aantal kleinere punten. Anderen hebben al gesproken over
de neventaken. Het is niet de bedoeling dat de publieke omroep met behulp
van publieke middelen andere aanbieders, ook commerciële, uit de markt
drukt. Ik heb het dan niet eens zozeer over de omroep die wij nu kennen, maar
wel over allerlei nieuwe media. Dat soort concurrentievervalsing willen we
niet. Daarom staat hier ook in eerste instantie dat het allemaal om niet,
dus gratis, moet gebeuren. Ik meen dat je dat niet kunt volhouden, of het
nou gaat om het aanbieden van themakanalen of om de abonneevorm bij de wereldomroep
in Amerika en Canada. Die dingen moeten toch mogelijk blijven. Naar mijn mening
kan de zinsnede waarin staat dat de neventaken om niet moeten worden aangeboden,
worden geschrapt. Nu wordt de invulling van die neventaken ook nog getoetst. Die toetsing
lijkt mij te uitgebreid. Een deel van die toetselementen – het zijn
er meen ik drie – ligt in feite al besloten in het begrip neventaak,
dat naast hoofdtaak wordt gebruikt. Die neventaak moet dus ook echt aan die
hoofdtaak zijn gekoppeld. De concurrentievervalsing vind ik wel een essentieel
element. Ik wil dan ook voorstellen om de concurrentievervalsing als toetscriterium
te handhaven.De heer Nicolaï (VVD):Ik begrijp de motivering bij de vorige opmerking van de heer Bakker niet.
Hij zegt dat je "om niet" niet kunt volhouden. De programma's worden echter
principieel om niet aangeboden omdat de kijker daarvoor al via de fiscus heeft
betaald. Waarom zou die kijker bij een andersoortig aanbod dan wel opeens
dubbel moeten betalen?De heer Bakker (D66):Hiervoor is een mooi voorbeeld te geven, maar het is ook een voorbeeld
dat je dezer dagen al in het circuit kunt opvangen. De heer Nicolaï heeft
het vast al gehoord.Het voorbeeld. Op een goed moment gaat de publieke omroep themakanalen
aanbieden. Die mogelijkheid bestaat. Dat valt ook onder de neventaken. Dat
is veelal een bewerking van bestaand materiaal. Daarbij kun je je afvragen
of je de gemiddelde burger daarvoor extra moet laten betalen. Het verhaal
heeft echter ook een andere kant. Stel men biedt een themakanaal aan en een
van de grote kabelaars, bijvoorbeeld UBC, wil dat in het pluspakket hebben.
Daar wordt dan een fikse prijs voor gevraagd. Dan zou het natuurlijk wel heel
gek zijn als UBC winst mag maken met het themakanaal van de publieke omroep,
terwijl van die winst geen deel terugvloeit in de programmabudgetten van de
publieke omroep. Ik ben tegen concurrentievervalsing. Men moet dus niet andere
aanbieders de markt uit willen drukken. Daarom is er ook de toets. Dat is
ook de kern van het probleem. Voor het overige vind ik het overdreven rigide
als je stelt dat er in geen geval een prijs voor mag worden gevraagd.De heer Nicolaï (VVD):Vindt de heer Bakker dat het mogelijk moet zijn dat de publieke omroep
een themakanaal, bijvoorbeeld voor voetbal of sport, in het leven roept en
daarvoor geld gaat vragen aan de kijker? Dat zou toch idioot zijn.De heer Bakker (D66):Stel nou eens even dat de publieke omroep dat aanbiedt. De heer Nicolaï
is er ook niet voor om alle themakanalen die worden aangeboden straks op het
open net, in de "must carry" of in het basispakket aan te bieden. Dat gaat
wel heel ver; daar is de heer Nicolaï ook niet voor. Dat kanaal is er
straks en de mensen willen dat ontvangen. Dat kan bijvoorbeeld in zo'n pluspakket
terechtkomen. Nou zal UBC dat pluspakket kunnen verkopen voor een leuke prijs.
Want als mensen daarin geïnteresseerd zijn, willen zij daarvoor ook betalen.
Dan is het de vraag of je de UBC winst moet laten maken met publieke programma's,
terwijl daarvan niet een deel mag terugvloeien naar de omroepmiddelen. Dat
vind ik onzin. Dat vind ik overdreven. Er zijn andere situaties denkbaar waarin
je zegt: hier gaan wij met publieke middelen andere aanbieders, concurrerende
aanbieders, de markt uitdrukken. Dat moet je niet willen. Dus vandaar dat
die toets op concurrentievervalsing naar mijn gevoel ook essentieel is. Maar
het beginsel dat het altijd om niet moet, is te rigide en kan leiden tot ongewilde
constructies.Wij hebben het hier nu over de neventaken, maar er is nog een ander punt.
Daarover hebben de zendgemachtigde kerkgenootschappen en andere organisaties
die op geestelijke grondslag zijn georganiseerd, zich tot ons gewend. Zij
hebben gezegd: is het niet een omissie dat wij voor de activiteiten in dat
gebied van de neventaken niet voor financiering in aanmerking kunnen komen?
Je zou de wet immers op dit moment zo kunnen lezen. Ook op dat punt heb ik
een amendement voorbereid. Immers, voorzover het gaat om hun omroepactiviteiten,
vind ik dat het wel degelijk moet kunnen.Voorzitter! Ik kom te spreken over het punt van de openheid van het bestel.
Wij hadden het over een concessie voor tien jaar, maar een erkenning voor
vijf jaar. Het verhaal van die tien jaar is hier al gevallen. Ik heb al gezegd
dat dit van mij niet hoeft. Ik zeg dat niet omdat het in het regeerakkoord
staat, hoewel de heer Nicolaï en mevrouw Van Zuijlen op dat punt volstrekt
gelijk hebben. Het staat in het regeerakkoord, dus het is niet zo dat dat
nu een dode letter is. Ik heb echter al gezegd dat het van mij niet van vijf
naar tien jaar hoeft. Maar vind ik het een hoofdpunt? Nee, ik vind het ook
geen hoofdpunt.Wat is nu wel het hoofdpunt? Dat is het open bestel. Daarom wil ik dus
ook mijn opvatting daarover uiteindelijk in samenhang zien met een aantal
andere voorstellen. Zelfs als wij al zouden overgaan tot een erkenning voor
tien jaar – dat dus niet mijn voorkeur heeft – dan moet je in
ieder geval wel die grondige evaluatie doen. Dan moet je de visitatiecommissies
inschakelen en na die vijf jaar in ieder geval het ledental als absoluut criterium
hanteren. Je kunt een afbrokkelende club natuurlijk niet nog tien jaar overeind
houden, omdat je die nu eenmaal een erkenning hebt gegeven. Wat mij betreft,
moet dat dan gebeuren in combinatie met een zekere vergroting van de openheid
op andere terreinen. Ik denk dat met name aan snellere ingroeimogelijkheden
van nieuwe omroepen. Immers, anders kun je de situatie hebben dat een omroep
na het bereiken van de grens van 50.000 leden in beginsel nog vijf jaar moet
wachten voordat hij meer zendtijd toegewezen krijgt. Het ledental van een
omroep kan immers fors groeien. Een voorbeeld is de Nieuwe Omroep. Het is
mogelijk dat die erin slaagt om op 1 april 50.000 leden te hebben. Dat moeten
wij maar afwachten. Wij moeten ook afwachten of de Nieuwe Omroep aan alle
andere voorwaarden voldoet. Als die omroep dan een jaar later 250.000 leden
zou hebben, dan moet hij toch nog vijf jaar wachten voordat hij eventueel
meer zendtijd krijgt. Ik vind dat eigenlijk een ongewenste consequentie. Ik
overweeg derhalve ook op dit punt een wijzigingsvoorstel in te dienen. Omroepen
zouden wat stapsgewijzer en naar analogie van het groeiende ledental moeten
kunnen ingroeien.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil nog even een vraag stellen over het al dan niet verlengen van de
concessies. Begrijp ik goed dat de heer Bakker hetzelfde symbolische voorstel
doet als mevrouw Van Zuijlen heeft gedaan?De heer Bakker (D66):Nee, ik heb gezegd: van mij hoeft het niet. Ik zal het
voorstel niet doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dus als ik het goed begrijp, doet u een symbolisch voorstel dat u vervolgens
niet doet?De heer Bakker (D66):Dan heeft u mij niet goed begrepen. Het zal wel aan mij liggen. Laat ik
het dan nog eens verhelderen. In het regeerakkoord wordt de periode van vijf
jaar genoemd. Dus als wij daar al vanaf willen, dan doen wij dat alleen maar
gedrieën. Zo zit dat nu eenmaal met regeerakkoorden. Daar was u niet
aan gebonden, dus daar heb ik u nog over geïnterrumpeerd. Zo ligt het
dus. Moet je dat nu ook doen? Ik constateer dat er in sommige kringen wel
behoefte aan bestaat. Dat is dus tegen het regeerakkoord. Ben ik er dan om
die reden tegen? Nee, want voor mij is dat geen hoofdpunt uit het regeerakkoord.
Het hoofdpunt is de openheid van het bestel. Dat heeft z'n vertaling gekregen
in het cijfertje 5, in vijf jaar. Maar dat is niet de kern van de zaak. De
kern van de zaak is de openheid van het bestel. Van mij hoeft het dus niet
van vijf naar tien jaar. Maar in combinatie met een aantal andere voorstellen
om de openheid van het bestel te vergroten, in combinatie met de evaluatie,
de visitatie en noem maar op na die vijf jaar en in combinatie met de absolute
eis van het ledental, denk ik: nou, dan is er ook niet zoveel mis mee. Dan
is het ook geen doorslaggevend punt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik sta hier niet om met u de discussie te voeren over de waarde van het
regeerakkoord. Het gaat mij om het volgende. U opent aan de ene kant de mogelijkheid
om de concessie van vijf naar tien jaar te verlengen en verlangt aan de andere
kant tegelijkertijd dat er een grondige evaluatie plaatsvindt op basis van
kijkersaantallen, ledenaantallen en kwaliteit. Mevrouw Van Zuijlen erkende
dat dat enkel symbolisch was. Dan laat je toch gewoon de toets bestaan na
vijf jaar? Dan verleng je toch helemaal niet de concessie naar tien jaar?De heer Bakker (D66):Ik draai het gewoon om. Daarom zeg ik: als je maar aan al die voorwaarden
voldoet, hecht ik niet uiteindelijk niet zozeer aan die vijf of tien jaar.
Dat vind ik dan geen essentieel principieel punt. Dan gaat een aantal andere
overwegingen meespelen, bijvoorbeeld wat een van de coalitiegenoten graag
wil. Dat moet dan wel onder de conditie dat het in het totaal moet kloppen.
Ik ga niet meewerken aan een situatie waarin wij om deze of gene in omroepland
te helpen, de wet een beetje oprekken of terugdraaien. Daar ben ik niet voor.
Ik ben er wel voor een en ander gewoon op z'n merites te bezien. En die merites
zijn te vinden in de openheid en niet in die termijn van vijf of tien jaar.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ga er steeds minder van begrijpen. U wilt de concessie van vijf naar
tien jaar verlengen...De heer Bakker (D66):Nee.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Althans, u zegt: het maakt mij niet zoveel uit. Volgens mij houdt u wel
staande dat er na vijf jaar een toetsing moet plaatsvinden. Dat kan maar twee
dingen betekenen. Ofwel de toetsing stelt niets voor en ze mogen sowieso blijven.
Ofwel er wordt nú een valse belofte gedaan over langer mogen blijven.De heer Bakker (D66):Wat je doet, is een serieuze evaluatie uitvoeren na vijf jaar. Nogmaals,
ik heb gezegd dat het voorstel niet van mij zal komen. Ik heb er niet zo'n
behoefte aan, maar ik vind het ook geen doorslaggevend hoofdpunt om te zeggen
dat het nooit mag. Ik vind het niet essentieel. Ik vind het wel essentieel
dat de openheid van het bestel wordt gehandhaafd. Ik vind het secundair of
er vijf of tien jaar van wordt gemaakt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Een laatste korte vraag. Acht u het mogelijk dat na vijf jaar, als er
getoetst wordt op ledental etc., omroepverenigingen worden gedwongen het publieke
bestel te verlaten?De heer Bakker (D66):Laat ik daar ook een genuanceerd antwoord op geven, maar ook duidelijk.
Als het gaat om ledental, zeg ik: ja. Als men op een gegeven moment aan dat
vereiste niet meer voldoet, dan moet men het publieke bestel zeker verlaten.
Immers, in het ledental zit een belangrijk deel van de legitimatie. Het is
natuurlijk wat anders als de hele zaak in ledental achteruit kachelt, bijvoorbeeld
vanwege de gidsen. In dat geval is er reden om het nog eens ten principale
ter discussie te stellen. Voor het overige denk ik dat je na vijf jaar moet
zeggen: laten we eens kijken hoe het bestel, zoals wij dat nu aan het opzetten
zijn, werkt en of het nodig is om bij te sturen. Als het puur om de publieke
performance van omroepen gaat, want dat is dan in wezen wat wij toetsen, zal
ik niet meteen zeggen dat de een of ander eruit moet.Voorzitter! Een ander punt van openheid betreft BNN, maar ook daarover
is al gesproken. Ook mijn fractie staat het verlagen van de drempel voor BNN
voor. Het ligt voor de hand om hiervoor analoog aan de verlaging van 450.000
naar 300.000 leden, te gaan van 150.000 naar 100.000 leden. Ook daarvoor hebben
wij een amendement in voorbereiding, maar ook op dat punt zullen wij de discussie
afwachten.De heer Stellingwerf (RPF):U vergelijkt nu appels met peren. De grote omroepen gaan namelijk in ledental
terug, terwijl BNN in ledental vooruit zal moeten. Bij de bestaande grote
omroepen maakt het niets uit, omdat zij die leden, afgezet tegen de norm van
300.000, in overmaat hebben. Ik denk dat u dingen met elkaar vergelijkt, die
je niet met elkaar kunt vergelijken.De heer Bakker (D66):BNN moest met de 60.000 nog voldoen aan de oudere grens. De oude grens
hier was 150.000. Dan zou BNN in de oude terminologie C-omroep zijn geworden
als ik het goed heb. Wij hebben voor de andere omroepen om allerlei redenen
gezegd dat wij de grens van 450.000 met een derde gaan verlagen. Ik vind het
dan logisch om op het moment van de toetsing (1 april) ook de grens voor de
nieuwkomer in het bestel, die er overigens al in zit, analoog te verlagen.
Er is wel iets van een overgangsregeling beoogd met die 120.000, maar ik vind
het niet onredelijk om analoog te handelen, overigens ook vanuit de gedachte
dat BNN binnen dat bestel zo ongeveer de enige omroep is die het weet klaar
te spelen om een groot deel van de jongeren te bereiken. Dat is iets wat ik
liever doe via zo'n omroep dan via de regels van de staatssecretaris.Voorzitter! Ik vind dat wij nu echt eens af moeten van het wat mij betreft
allang achterhaalde monopolie op de programmagegevens. Daarover wordt al een
jarenlange strijd gevoerd. Er is een rechterlijke uitspraak over geweest en
het ligt nu bij NMA. Binnenkort komt die met een uitspraak, maar daartegen
kan men bezwaar aantekenen en in beroep gaan, men kan vervolgens naar de bestuursrechter,
het Europese Hof van Justitie en dan zitten wij zo langzamerhand in 2010 en
staan wij hier weer! Hier bestaat toch de vrij brede overtuiging dat het monopolie
achterhaald is en het bovendien principieel onjuist is om programmagegevens
die met behulp van publieke gelden, of het nu de omroepbijdrage is of belastinggeld,
bijeen zijn gebracht als een monopolie te beschouwen van particuliere verenigingen,
zij het dan gebundeld in de NOS. Ook om duidelijkheid te bieden – men
wil er nog wel eens een schijnzekerheid aan ontlenen – zou ik vinden
dat wij bij wet het monopolie op programmagegevens moeten afschaffen. Het
blijven hangen aan die gegevens biedt, zoals al gezegd, een schijnzekerheid.
Ook op dat punt heb ik een amendement klaar liggen.Ik heb nog een opmerking over de sponsoring. Ik ben het ermee eens dat
die niet thuishoort bij een publieke omroep. Al heel lang geleden hebben wij
op de publieke omroep reclame toegelaten en zijn dat ook gaan beschouwen als
een belangrijke financieringsbron. Ik praat dus niet over reclame, maar sponsoring
vind ik juist bij de publieke omroep niet thuis horen. Daar zit toch iets
oneigenlijks in, het is niet duidelijk. Ik heb geconstateerd dat er op dat
punt een amendement ligt en ik verneem graag van de staatssecretaris wat nu
precies gevolgen zullen zijn van zo'n volledig verbod op sponsoring. Naar
mijn gevoel zijn die ook in financiële zin buitengewoon overzichtelijk.
Ik ben er dus redelijk voor te porren.Het Stimuleringsfonds culturele omroepproducties wordt opengesteld voor
de regionale omroepen. Op zichzelf vind ik dat heel goed en wat mij betreft
zou het ook open mogen worden gesteld voor de lokale omroepen, maar de redengeving
is dat het moet gebeuren vanwege de financiële problemen van de regionale
omroepen, dus om die bij te spijkeren. Dat vind ik geen goede reden, zeker
niet als dat ten koste gaat van de ruimte die men in Hilversum met dat fonds
krijgt, want het budget gaat immers niet omhoog. Of de financiële problemen
van de regionale omroepen moeten op een andere wijze worden opgelost, of via
dat fonds, maar dan hoort er ook geld bij, want anders vallen ergens de klappen
en in dit geval is dat dan in Hilversum. Dat willen wij niet, want dat fonds
is nu juist een heel succesvol element om het niveau, de kwaliteit, te stimuleren
en ook om de drempel te verlagen om hoogwaardige programma's ook financieel
te kunnen maken.Ik kom nog even terug op de netcoördinator. Zijn bevoegdheid om in
het geval van onverwachte calamiteiten het net schoon te kunnen vegen, is
niet in de wet geregeld. De afgelopen jaren zijn er verschillende momenten
geweest waarop er in de wereld om ons heen zich plotselinge gebeurtenissen
voordeden, waarvan het overigens niet aan ons is om te bepalen hoe belangrijk
of zwaarwegend die waren. Wel moet je vaststellen dat ook als het heel zwaarwegende
zaken werden gevonden niemand in staat was om de programmering te doorbreken.
Als je naar de publieke omroep keek, moest je nog heel lang naar de komedies
kijken, en kon je pas laat op de avond, als al het overleg tot enige uitkomst
hadden geleid, ook eens zien wat er precies aan de hand was. Het is een beetje
overdreven geschetst, maar het lijkt mij toch goed om in de wet de bevoegdheid
van de netcoördinator vast te leggen om bij onverwachte calamiteiten
het net schoon te kunnen vegen en dat niet via al het mogelijke overleg te
moeten doen, waarbij overigens nog wel moet worden uitgemaakt op welk net
dat primair zou moeten gebeuren.Wij hebben ons de afgelopen weken nog gerealiseerd dat wij in de Omroepwet
eigenlijk geen goede regeling hebben voor de uittreding van een omroep. Wij
hebben het over een open bestel en dan gaan wij ervan uit dat er alleen maar
mensen toetreden, maar in het verleden is Veronica er toch uitgegaan en toen
zijn er ad-hocafspraken gemaakt. Ik heb altijd het gevoel gehad dat het om
een autonoom proces gaat en dat hetgeen wij met deze wet doen er weinig toe
doet, maar als de VARA besluit om uit het bestel te stappen, dan zal zij zich
met succes kunnen beroepen op de met Veronica gemaakte afspraken. De vraag
kan gesteld worden of dat toen niet te veel op een koopje is gedaan. Hoe dan
ook, een goede regeling bij uittreding lijkt mij voor de toekomst gewenst.
Ik verzoek de staatssecretaris om hierover na te denken; een open bestel moet
immers niet alleen in ingang hebben, maar ook een uitgang.In het Mediabesluit is geregeld dat Hilversum aan parlementaire verslaggeving
moet doen. Dat is althans een van de opdrachten: niet hoe het wordt gedaan,
maar dat het wordt gedaan. Dit gebeurt nu via Den Haag Vandaag en dat gaat
prima, maar een dergelijke opdracht lijkt mij ook te gelden voor het Europees
Parlement. Nu zien wij het Europees Parlement alleen op televisie als er sprake
is van fraude of als er met tasjes wordt gezwaaid, maar niet als daar voor
de Nederlandse burger essentiële zaken worden geregeld. Ik stel voor
om het Mediabesluit op dit punt aan te vullen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Vindt u dit niet een beetje betuttelend? Je zou toch zeggen dat de Kamer
niet over de journalistieke prioriteiten van Hilversum moet gaan!De heer Bakker (D66):U hebt gelijk, dit is erg betuttelend, net zoals het feit dat wij regelen
dat over de gang van zaken in deze Kamer verslag moet worden gedaan. Ik vind
dit niet zo'n gekke opdracht en zoiets zou ook voor Brussel moeten gelden.
Maar iedereen heeft recht op zijn eigen betutteling, zou ik willen zeggen.Nog een paar korte punten. Wat is de stand van zaken rond de minderhedenprogrammering?
Laatst heeft de staatssecretaris in de discussie daarover allerlei toezeggingen
gedaan. Daarvan is echter nog weinig te zien, met name van de financiële
onderbouwing van de voortzetting van het project Meer kleur in de media; het
budget hiervoor blijft volgens mij ook nog gelijk. Een volgende vraag betreft
de positie van de lokale omroep, in het bijzonder met betrekking tot de vennootschapsbelasting.
Ook dit is een zaak die nog niet is geregeld, maar waaraan
al heel lang wordt getrokken. Verder vraag ook ik de staatssecretaris waar
de Kabelnotitie blijft. Het wordt hoog tijd dat wij die eens zien verschijnen.
Hetzelfde geldt voor het kabinetsstandpunt over het rapport van de commissie-Jesserun,
ofwel over het cross-ownership, dat al voor kerstmis zou verschijnen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Hoor ik u pleiten voor een cross-ownershipregeling voor de media?De heer Bakker (D66):Nee, ik wil het standpunt van het kabinet over het rapport van de commissie-Jesserun.
U juicht helaas te vroeg.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Inderdaad, ik dacht even dat u mijn standpunt overnam. Maar wellicht lijdt
u aan voortschrijdend inzicht.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik spreek mede namens de fractie van het GPV.Stelt u zich eens voor dat wij vandaag een wetsvoorstel zouden behandelen
dat ertoe leidt dat het huidige politieke parlementaire systeem zou worden
vervangen door een ander systeem, en wel het volgende. De minister-president
stelt voor om de politieke partijen die er nu zijn, gelijk te schakelen, ondanks
grote verschillen in zetelaantallen. Alle bestaande partijen die meer dan
300.000 stemmen hebben gekregen, krijgen voortaan tien zetels voor een periode
van vijf jaar. De partijen die de kiesdrempel van 60.000 stemmen hebben gehaald,
krijgen één zetel, maar moeten bij de komende verkiezingen wel
minimaal hetzelfde aantal stemmen krijgen, anders vervalt hun ene zetel. Zo
kunnen we politiek geharrewar en politieke haarkloverijen eindelijk een halt
toeroepen. Omdat de verwachting gerechtvaardigd is dat veel partijen in ieder
geval als aspirant-partij een kans willen wagen en omdat een stem via een
gratis internetabonnement snel is verworven, zullen er veel politieke partijen
op het toneel verschijnen. Om chaos en versplintering te voorkomen, is het
noodzakelijk dat één partij extra sturende bevoegdheden krijgt:
dé Politieke Partij. De Politieke Partij zal zelf de uitvoering ter
hand nemen van een door alle partijen op te stellen gezamenlijk politiek program
en zij zal verder aangeven welke inhoudelijke en financiële speelruimte
er voor de verschillende andere partijen overblijft om de eigen achterban
te bedienen. Wat zou de reactie van Den Haag zijn bij zo'n aanpak?De voorzitter:Mijn reactie zou zijn dat de minister-president dan ook maar zelf de Kamer
voor moet zitten.De heer Stellingwerf (RPF):Daar heb je het gegooi in de glazen al. De wereld zou te klein zijn, en
terecht. Natuurlijk gaat elke vergelijking mank met de gecompliceerde werkelijkheid,
maar het maakt toch wel een beetje inzichtelijk waar wij het hebben over de
consequenties die de onderhavige en vorige wijziging van de Mediawet voor
Hilversum hebben. De ABC-statussen worden afgeschaft, de toetredingsdrempel
voor aspirant-omroepen wordt verlaagd tot 50.000 en het ledental voor de volledige
erkenning als omroep wordt verlaagd naar 300.000. De raad van bestuur wordt
een soort nieuwe big brother en het marktaandeel in de vorm van de kijkcijfers
dreigt de nieuwe afgod te worden waaraan alles ondergeschikt wordt gemaakt.Al met al lijkt het voorspelbaar waar een dergelijk aangepast systeem
op uitdraait. Door verlaging van de toetredingsgrens voor aspirant-leden zullen
er veel aspirant-omroepen in het publieke bestel komen. Vijf jaar lang mag
men dan 100 uur tv en een groot aantal uren radio uitzenden. Deze uren moeten
worden ingeleverd door de huidige omroepverenigingen. Het gevolg is versnippering
van het bestel en grote onduidelijkheid voor de kijkers of luisteraars wat
in wezen het samenbindende en onderscheidende is bij het publieke bestel als
geheel en bij de diverse netten in het bijzonder. De staatssecretaris kan
op basis van zijn in deze wet opgenomen grotere bevoegdheden in de toekomst
nog meer macht naar de raad van bestuur schuiven, waardoor de omroepen uiteindelijk
verworden tot een soort televisieproductiemaatschappijen. Kortom, de weg naar
het door velen zo geroemde en bejubelde BBC-model ligt open. Natuurlijk moeten
wij dit genuanceerd zien, zal de staatssecretaris zeggen, maar feit is wel
dat wij de laatste jaren steeds meer in de richting gaan van een dergelijk
stelsel, niet in een keer, stap voor stap, wetswijziging voor wetswijziging.Het unieke Nederlandse omroepbestel dat tot nu toe resulteerde in een
breed en gevarieerd programma-aanbod vanuit verschillende maatschappelijke
en levensbeschouwelijke invalshoeken zal dan vervangen zijn door een direct
of indirect door de overheid geregisseerd bestel, waarbij de basis niet meer
gezocht en gevonden wordt in pluriforme omroepverenigingen, maar in een zogenaamde
neutrale nationale omroep. Dat is het perspectief van waaruit wij het nu voorliggende
wetsvoorstel beoordelen. De pluriformiteit van de onderscheiden omroepverenigingen
lijkt er steeds minder toe te doen. Onze fracties beoordelen dat als een enorme
verschraling. Het is tekenend dat het begrip pluriformiteit niet meer terug
is te vinden in de nieuwe formulering van de taak van de publieke omroep als
geheel. De spreiding van pluriformiteit en culturele diversiteit in Nederland
vormt in het wetsvoorstel immers een inhoudelijke opdracht voor alle programma's
en slaat niet meer op de omroep als organisator van het aanbod. Wij hebben
daarom een amendement ingediend waarmee het begrip pluriformiteit weer in
de wet wordt opgenomen. Dat begrip geeft mede dankzij in de loop der jaren
ontwikkelde jurisprudentie naar onze menig veel beter weer waar het in het
publieke bestel om moet gaan dan het in het wetsvoorstel gehanteerde begrip
veelzijdigheid. Pluriformiteit beoogt de in de samenleving naast elkaar voorkomende
levensbeschouwelijke verscheidenheid te respecteren en organisatorisch een
plaats te geven.De centrale vraag bij het onderhavige wetsvoorstel is welk doel de staatssecretaris
eigenlijk wil bereiken en daaraan gekoppeld de vraag of de ingezette middelen
wel in verhouding staan tot het beoogde doel. Als het grote doel is dat wij
met z'n allen ook voor de toekomst een vitaal publiek omroepbestel in de benen
moeten houden, dan zijn wij het op dat punt met elkaar eens. Door middel van
eerdere wetswijzigingen zijn belangrijke structurele voorwaarden geschapen
op grond waarvan de noodzakelijke samenwerking – waardoor het publieke
bestel meer als eenheid zou kunnen functioneren – mogelijk geworden
is en ook daadwerkelijk tot stand is gebracht. Er zijn door
de publieke omroepen de afgelopen jaren ook forse verbeteringen tot stand
gebracht wanneer wij het hebben over het programma-aanbod. Wij vinden dat
een compliment waard. Dat mag ook wel eens gezegd worden. Het heeft er soms
veel van weg dat het in Hilversum alleen maar kommer en kwel is, dat Hilversum
de vergelijking met het omroepbestel in andere landen zowel structureel, financieel
als inhoudelijk nooit goed kan doorstaan. Ik denk dat wij daarmee het Nederlandse
publieke omroepbestel en zijn unieke historische ontwikkeling zwaar tekortdoen
en dat het gevaar groot is dat wij te lichtvaardig vergaande wijzigingen aanbrengen
in een systeem dat zich in de kern bewezen heeft ook voor de toekomst bruikbaar
is. Ik denk dat het Nederlandse bestel zich inclusief zijn omroepverenigingen
zowel inhoudelijk als financieel voluit kan meten met de publieke omroep in
welk ander land dan ook. De voor Nederland zo unieke omroepverenigingen, met
hun miljoenen leden, hebben zichzelf niet overleefd. Ze kunnen ook in de toekomst
een cruciale rol vervullen. Die rol zou de politiek ze ook moeten willen geven.
Daarvoor moet de Mediawet dan wel de voorwaarden blijven scheppen. In plaats
van de positie van de omroepverenigingen te verzwakken en in te perken, zouden
wij de omroepverenigingen juist moeten koesteren en moeten stimuleren om ook
in de verdere toekomst klaar te zijn voor de aanwezige uitdagingen.Daar zit ook het probleem met het voorliggende wetsvoorstel. Wij hebben
het gevoel dat binnen het nu geldende wettelijke kader een evenwichtig stelsel
mogelijk is, met een verantwoorde verdeling van verantwoordelijkheden tussen
de centrale organisatie en de samenstellende verenigingen. Het voorliggende
wetsvoorstel slaat naar ons gevoel door en het verstoort de gevoelige verhouding
tussen het geheel en de delen. Daarbij is met de taakopdracht van de publieke
omroep op zichzelf niet veel mis. Het probleem zit veel meer in de verdeling
van de verschillende taken en verantwoordelijkheden over de omroepverenigingen,
de raad van bestuur, de raad van toezicht, de netbesturen, de netcoördinatoren
en, niet te vergeten, de staatssecretaris.Daarnaast speelt een belangrijke rol op welke manier de verschillende
spelers hun bevoegdheden en verantwoordelijkheden interpreteren en benutten.
Voor de VARA is de dreigende beknotting en regelzucht zelfs aanleiding geworden,
te overwegen uit het publieke bestel te stappen. Als zelfs de VARA, toch een
icoon van het publieke bestel, inschat dat het beter is om uit het publieke
bestel te stappen, moet er echt iets aan de hand zijn, zou ik denken. Nu is
het voor onze fracties echt niet allemaal goud dat er bij de VARA blinkt,
maar dit is toch wel een heel serieus signaal dat het wetsvoorstel zijn doel
blijkbaar voorbijschiet. Hoe kon het zo gebeuren dat met name de PvdA tijdens
de onderhandelingen over het regeerakkoord dit probleem heeft onderschat?
Is er te weinig overleg geweest tussen de PvdA en de VARA of is de VARA zelf
zo van standpunt veranderd? Ik vind het in ieder geval een nogal bizarre situatie.
Daar moeten wij het misschien maar bij laten.De heer Bakker (D66):De heer Stellingwerf maakt geen regeerakkoord. Maar overlegt hij constant
met de EO over zijn inbreng hier? De Partij van de Arbeid staat toch los van
de VARA? De PvdA zou toch volstrekt gegijzelde worden van de VARA als zij
aan Vera Keur moest vragen of er iets in het regeerakkoord zou mogen worden
afgesproken? Ik wil dat niet aanbevelen en ik wil dat ook niet als normaal
betitelen. De heer Stellingwerf gaat er kennelijk echter van uit dat het zo
loopt.De heer Stellingwerf (RPF):Ik denk dat de heer Bakker het systeem wel kent. Het is heel goed dat
er regelmatig met elkaar wordt gesproken.De heer Bakker (D66):Alle commotie van de afgelopen weken, inclusief alle PvdA-bobo's die zich
hiermee hebben bemoeid, toont aan dat de fractie van de Partij van de Arbeid
in dit opzicht gewoon haar eigen lijn heeft getrokken. En zo hoort het ook,
want hier liggen de politieke verantwoordelijkheden. En daar liggen de omroepverantwoordelijkheden.
Je mag overleg voeren met elkaar, maar je moet elkaar niet in de houdgreep
houden.De heer Stellingwerf (RPF):Ook ik vind dat je je eigen lijn moet trekken. Uw suggestie met wie ik
allemaal zou praten, is ver bezijden de waarheid. Ik heb gewoon geconstateerd
dat één omroep in het bestel blijkbaar een groot probleem heeft.
Daar heb ik het bij gelaten. Ik heb verder geen andere omroep genoemd.Maar goed, ik heb in ieder geval de vragen gesteld die ik wilde stellen.
Ik heb geconstateerd dat ik het een bizarre situatie vind. Die situatie raakt
ook de kritiek van de Raad van State, namelijk dat het ontbreekt aan een analyse
en aan argumenten om te pleiten voor deze ingrijpende wetswijziging. Ook na
lezing van de nota naar aanleiding van het verslag zijn wij het nog steeds
eens met de Raad van State. Ik denk dat die kritiek niet wezenlijk weerlegd
is in de nota naar aanleiding van het verslag.Een van de fundamentele wijzigingen in het wetsvoorstel betreft de vergroting
van het speelveld van de raad van bestuur, inclusief de netcoördinator
en de daarmee samenhangende verkleining van dat veld voor de omroepen. Ondanks
het feit dat de omroepen de onderlinge samenwerking zien zitten en ondanks
het feit dat zij overeenstemming hebben bereikt over de netprofilering, blijft
het optreden van de overheid en daarachter van de raad van bestuur dirigistisch
van aard. Ook de kroonleden uit de raad van toezicht hebben hierbij de vinger
gelegd in een brief aan de staatssecretaris en de NOS. Deze kroonleden pleiten
voor een meer dienstbare rol van de raad van bestuur. Wat is de reactie van
de staatssecretaris op de brief van de kroonleden? Het gaat hier in ieder
geval om een opvallende en ongebruikelijke stap van deze door de staatssecretaris
benoemde leden. De staatssecretaris blijft in de nota naar aanleiding van
het verslag luchthartig wanneer hij stelt: "De broadcastingfunctie van de
omroepvereniging wordt door het wetsvoorstel onverlet gelaten dan wel in zeer
beperkte mate geraakt." Kun je dat met alle wijzigingen en na alle gebeurtenissen
nog met droge ogen blijven volhouden? Laten wij in ieder geval een paar wijzigingen
langslopen. Uiteraard hebben anderen deze gedeeltelijk ook al genoemd. Ik
zal ze wel een beetje in mijn licht plaatsen. In de eerste plaats ontstaat er één taakopdracht voor de
publieke omroep, waaraan de doelstellingen van de omroepverenigingen ondergeschikt
worden gemaakt. Daarbinnen krijgt de raad van bestuur een sturende taak, bijvoorbeeld
inzake het toezicht op de programmatische verplichtingen van de omroepen.
Er kan zelfs sprake zijn van een bindende opdracht van de raad van bestuur.
Hoe verhoudt zich dat met de programma-autonomie van de omroepen en met het
beginsel dat slechts achteraf toezicht en eventueel sanctionering op programma's
plaatsvindt?Op de tweede plaats komt er een grotere invloed van de raad van bestuur
op de programmatische uitgangspunten van de programmering. Volgens artikel
30a kan de minister voorschriften en algemene aanwijzingen verbinden aan de
verlening van een concessie. Verder hebben de sturende bepalingen in artikel
50 en in artikel 51 ook betrekking op vorm, soort, lengte, uitzendfrequentie
en tijdstip. Op al die gevoelige punten kan het gevaar dreigen van een te
grote politieke sturing.Op de derde plaats krijgt de raad van bestuur meer zeggenschap op de programmering
dankzij de verhoging van het programmaversterkingsbudget van 10% naar 25%
van het totale omroepbudget. Deze verhoging staat op gespannen voet met de
continuïteit en zekerheid van de bedrijfsvoering van de omroepverenigingen.
Deze moeten daardoor immers per programma een budgetgoedkeuring aanvragen
bij de raad van bestuur. Verhoging van het programmaversterkingsbudget zou
nodig zijn om de netprofielen te vervolmaken, zo stelt de staatssecretaris
in de nota naar aanleiding van het verslag.Op de vierde plaats stelt de raad van bestuur de netprofielen vast. Weliswaar
is daarvoor instemming van de raad van toezicht nodig, maar de raad van bestuur
bepaalt samen met de netcoördinatoren de plaats en het tijdstip van uitzending
van de door de omroepen aangeboden programma's.Zoals gezegd, voorzitter, zijn ook onze fracties ervan overtuigd dat goede
afstemming en samenwerking tussen de omroepverenigingen noodzakelijk zijn
om ervoor te zorgen dat het publieke bestel ook in de toekomst een onderscheiden
en duidelijke rol kan spelen tussen al het commerciële mediageweld. Onze
fracties putten in ieder geval nog hoop uit de opmerking van de staatssecretaris,
dat hij het wenselijk vindt dat het wetsvoorstel met zo breed mogelijke steun
door de Kamer komt. Wij zijn dan ook benieuwd tot welke concessies –
om in het jargon van dit wetsvoorstel te blijven – hij in het gemeen
overleg met de Kamer bereid is.Op basis van het voorgaande zullen wat ons betreft op een aantal punten
aanpassingen moeten worden doorgevoerd. Ik wil ook dat puntsgewijs aangeven.In de eerste plaats stellen onze fracties vast dat vanwege de constructie
van de netoverschrijdende programmering het gevaar dreigt dat de spelers die
op een ander dan het thuisnet uitzenden, in de knel kunnen komen doordat hun
programma's naar de randen van de nacht worden gedirigeerd. Hoe denkt de staatssecretaris
dat probleem te voorkomen? Welke beroepsmogelijkheid heeft een omroep als
men het niet eens is met de netprogrammering, zeker wanneer het programma's
betreft die samenhangen met wat die omroeporganisatie als de kern van haar
missie ziet?Mevrouw Halsema (GroenLinks):U zei het belangrijk te vinden dat de omroepverenigingen meer gaan samenwerken
en dat de netprofielen worden versterkt. Ik heb echter nog een enkel voorstel
van u gehoord dat ten dienste zou kunnen staan aan verdere samenwerking. Hoe
stelt u zich dat eigenlijk voor? Alle voorstellen die u doet, maken volgens
mij samenwerking alleen maar moeilijker.De heer Stellingwerf (RPF):Misschien dat u dat zo beluistert, maar ik heb juist in het begin van
mijn betoog al gezegd dat naar mijn opvatting binnen het huidige en het twee
jaar geleden gewijzigde bestel er heel wel tot samenwerking kan worden gekomen.
De afgelopen jaren hebben daarvan goede voorbeelden laten zien op de verschillende
netten. Dat het de laatste weken ogenschijnlijk wat mis lijkt te lopen op
met name net 3, is een situatie die naar mijn mening mede wordt veroorzaakt
door de behandeling in deze Kamer. Dat laat echter onverlet dat de structuur
zoals die tot noch toe is ontwikkeld, de mogelijkheid in zich heeft om tot
een hele goede aanpak en samenwerking te komen. Naar mijn mening hebben de
omroepen de afgelopen jaren laten zien dat het op een verantwoorde manier
kan gebeuren binnen de huidige regels.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dus u beschouwt hetgeen nu gebeurt op net 2 tussen EO en TROS als een
soort samenwerking die u graag versterkt wilt zien?De heer Stellingwerf (RPF):U zult ook begrepen hebben dat ik veel meer vanuit de omroepverenigingen
redeneer. De situatie op net 2 is natuurlijk niet optimaal. Dat is een probleem
dat in het verleden is gecreëerd. De spelers op net 2 hebben daar evenwel
vorm en inhoud aan gegeven en hebben zich in die zin ook neergelegd bij de
situatie, zoals die is gegroeid. Ik denk dat zij daar op een acceptabele manier
vorm aan geven. Uiteraard doen zij dat vanuit de eigen verantwoordelijkheid
en de eigen visie van de omroeporganisatie.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als ik u was, zou ik wat moeite hebben om te leven met de samenwerkingsvorm,
zoals die nu bestaat. Ik denk trouwens dat u rechtstreeks afgaat op een patstelling.
U wilt namelijk de samenwerking vergroten en eigenlijk ook wel verbeteren,
maar u wilt daar helemaal geen voorwaarden voor scheppen. Volgens mij brengt
u de omroepverenigingen die u lief zijn, in een onmogelijke situatie.De heer Stellingwerf (RPF):Daar geloof ik niets van. Ik heb geconstateerd dat er binnen de huidige
wettelijke kaders goede vormen van samenwerking mogelijk zijn. Ik ben ook
niet een voorstander van samenwerking tot in het oneindige, zoals u dat voorstaat,
waardoor er uiteindelijk sprake is van één organisatie van waaruit
dat allemaal gestuurd wordt. Dat is niet mijn wens.Mevrouw Halsema (GroenLinks):En niet de mijne. Als u dat denkt, dan hebt u niet goed geluisterd naar
mijn betoog.Mevrouw Van Zuijlen (PvdA):Het is natuurlijk heel interessant om te horen dat de omroepverenigingen
op net 2 zich hebben neergelegd bij de situatie en het heel
gezellig hebben met elkaar. Volgens mij gaat het evenwel om het belang van
de kijker. Wij waren het er toch over eens dat de kijker gediend is met helder
geprofileerde netten? Kan de heer Stellingwerf daar zijn visie op geven?De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik verval in herhalingen, maar ik heb gezegd dat ons uitgangspunt
is gelegen in de positie van de omroepvereniging en dat volgens ons de individuele
omroepverenigingen hun taak en missie waar moeten kunnen maken op het net
waarop zij zijn geplaatst. Mij dunkt dat het misschien niet ideaal is om op
Nederland 2 zulke tegengestelde omroepen bijeen te hebben. Gezien de historisch
gegroeide situatie, denk ik echter wel dat het mogelijk is dat zowel de TROS
als de EO en andere omroepen daar voldoende een eigen invulling aan geven.
Dat is blijkbaar niet het ideaal dat mevrouw Van Zuijlen voorstaat. Ik vind
het in die zin ook niet ideaal, maar een discussie over een mogelijke verplaatsing
van bijvoorbeeld de EO naar net 1 is volgens mij een gepasseerd station. Zo'n
discussie staat nog verder van de realiteit.Voorzitter! Zowel de journalistieke onafhankelijkheid van programmamakers
als de missie van de omroepinstelling behoeven bescherming tegen te vergaande
bevoegdheden van de raad van bestuur. Ik heb op dat punt dan ook een amendement
ingediend. De staatssecretaris beweert dat de raad van toezicht de leden van
de visitatiecommissie zal benoemen, maar dit kan alleen gebeuren op voordracht
van de raad van bestuur. Het blijft voor onze fracties dan ook de vraag hoe
gegarandeerd kan worden dat de visitatiecommissie een juiste afspiegeling
zal vormen van de in de samenleving aanwezige stromingen. Wanneer een andere
omroep op zijn functioneren beoordeeld moet worden, is het volgens mij van
belang dat er in de visitatiecommissie sprake is van een brede afspiegeling.De staatssecretaris kan in een aantal gevallen voorschriften en algemene
aanwijzingen verbinden aan het verlenen van concessies. In artikel 30 is sprake
van een niet-limitatieve opsomming op dit punt. Dit betekent dat dus op nog
meer punten voorwaarden kunnen worden gesteld. Eveneens kan de staatssecretaris
voorwaarden tussentijds wijzigen. Kortom, de spelregels kunnen tijdens het
spel gewijzigd worden. De vraag dringt zich dan ook op of er in het nieuwe
wetsvoorstel wel sprake is van voldoende rechtszekerheid voor de omroepverenigingen?De staatssecretaris neemt zichzelf en met hem de omroepen in een wurggreep,
als hij zegt te streven naar enerzijds een groot marktaandeel van de publieke
netten en anderzijds hoge kwaliteit. Niet het marktaandeel, lees de kijkcijfers,
dienen in het publieke bestel bepalend te zijn, maar vooral de kwaliteit van
de programma's. Er zou een formule moeten worden gevonden waarbij de competitie
met de commerciële omroepen niet op basis van de kijkcijfers wordt gevoerd,
maar op basis van kwaliteitscijfers. Uiteraard moet je proberen om die goede
programma's bij een zo groot mogelijk publiek in de huiskamer te krijgen.
Dat lijkt mij ook een natuurlijk streven van elke goede publieke omroep, maar
de kijkcijfers mogen bij de publieke omroep niet het centrale element vormen.
Die slag met de commerciële omroepen verlies je op voorhand, omdat degene
die het hoogste gehalte genots- en vermaakcultuur biedt, zich op voorhand
verzekert van de hoogste kijkcijfers. Een te grote gerichtheid van het publieke
bestel op de kijkcijfers bergt het gevaar in zich dat ook de publieke omroepen
hun programma's steeds meer op de verkeerde leest gaan schoeien. Dat laat
onverlet dat de publieke omroepen een breed programma-aanbod moeten aanbieden,
waarbinnen ook verstrooiende en ontspannende programma's, verantwoorde dus,
zeg maar sport en spel, een rol spelen. Is de staatssecretaris bereid het
begrip "waardering" te laten meewegen in de beoordeling van de programma's
van de netten en omroepen, zodat de kijkcijfers het beoordelingskader minder
nadrukkelijk gaan domineren?Mijn vijfde punt. De erkenningstermijn voor de publieke omroepen dient
wat ons betreft gelijk te worden geschakeld met de concessietermijn van de
publieke omroep als geheel, tien jaar. Op die manier krijgen de omroepen meer
continuïteit en bedrijfszekerheid geboden, zodat zij hun aandacht niet
vooral hoeven te richten op het overleven binnen het bestel, maar op de wezenlijke
doelstellingen van het publieke bestel.Dan iets over de versnippering. Binnen de huidige wettelijke kaders is
een stelsel ontstaan van publieke omroepen die een kwalitatief goed programma-aanbod
kunnen realiseren. Het publieke bestel zal onder de nieuwe wet worden bedreigd
door een vergaande versnippering van uitzendtijden en programma's. Dat wordt
veroorzaakt door een steeds groter wordend aantal omroepen dat niet meer zozeer
is gebaseerd op een bepaalde levensovertuiging of levensbeschouwing, maar
op een bepaalde doelgroep of misschien zelfs wel belangengroep. Dat die dreiging
reëel is, blijkt wel uit het grote aantal initiatieven van de laatste
weken. Wij hebben kunnen lezen over een Turkse omroep, een multimediaomroep,
de Nieuwe Omroep en de ouderenomroep. Waarschijnlijk zijn er nog wel een paar
te bedenken. Dergelijke bewegingen zullen volgens ons worden gestimuleerd
door het drastisch verlagen van de ledenaantallen. Voor de erkenningseis zijn
nu nog 300.000 leden voldoende, maar om vijf jaar aspirant-omroep te worden,
heb je straks nog maar 50.000 leden nodig. Let wel: wij hebben helemaal niets
tegen nieuw toetredende of uitstappende omroeporganisaties, maar er moet wel
een wezenlijke inspanning worden geleverd om toe te mogen treden. Voorts moet
er worden voldaan aan alle eisen van de Mediawet, waaronder het vertegenwoordigen
van een levensbeschouwelijke of maatschappelijke stroming en het bieden van
een breed totaalprogramma.De heer Atsma (CDA):Voorzitter! De heer Stellingwerf geeft aan dat aan een aantal randvoorwaarden
moet worden voldaan, ook ten aanzien van het programma-aanbod en het aantal
leden. Waarom spreekt hij in het kader van nieuwe toetreders dan over een
dreiging of bedreiging?De heer Stellingwerf (RPF):Wanneer de verplichte aantallen inderdaad zodanig worden verlaagd zoals
nu is voorgenomen, dan wordt het aantal initiatieven zodanig groot dat dit
gevolgen heeft voor de bestaande omroepen. Dat lijkt mij logisch.
Dat betekent dat, als het aantal aspirant-omroepen maar groot genoeg is, de
grote omroepen zullen moeten inleveren. Vinden die aspirant-omroepen uiteindelijk
ook erkenning, dan zullen er nog meer uren en geld moeten worden ingeleverd.
Hoe je het ook wendt of keert, meer varkens maken de spoeling dun.De heer Atsma (CDA):Als het gaat om initiatieven vanuit de samenleving die voorzien in een
behoefte, die voldoen aan de gestelde voorwaarden, dan is daar toch niets
mis mee?De heer Stellingwerf (RPF):Neen, dat heb ik niet gezegd. Als die omroepen voldoen aan de eis van
de ledentallen en aan de eisen die in de Mediawet zijn neergelegd, dan heb
ik daar absoluut geen probleem mee. Ik constateer echter dat er een enorme
tendens gaande is, waarbij aan de voorwaarden wordt gesleuteld, in die zin
dat ze behoorlijk versoepeld worden. Het voorstel van de fractie van GroenLinks
gaat wat dat betreft het verst. Wanneer alle omroepen maar 50.000 leden hoeven
vast te houden, dan heeft dat vergaande consequenties voor de bestaande omroepen.
Dat is op zichzelf niet erg, maar het is wel erg als dat gebeurt, doordat
de regels op een zo rigoureuze manier worden aangepast. Daar heb ik grote
problemen mee.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! De heer Stellingwerf zegt dat ons voorstel over het verlagen
van de ledeneis naar 50.000 vergaande gevolgen heeft voor de omroepen. Dat
denk ik ook. Mijn inschatting is dat, als de programmagegevens worden vrijgegeven,
de omroepverenigingen die de heer Stellingwerf dierbaar zijn, in nood komen
als het erom gaat te blijven voldoen aan de eis van 300.000 leden; behalve
wellicht de EO en de VPRO. Als je de omroepverenigingen dus wilt beschermen,
dan zou je mijn amendement juist moeten volgen.De heer Stellingwerf (RPF):Ik heb zojuist al per interruptie aangegeven dat ik het gevoel heb dat
mevrouw Halsema vanuit die angst te veel een soort preventief beleid gaat
voeren. Daar ben ik niet voor. Mevrouw Halsema zal mijn wel verwijten dat
ik achter de feiten aanloop, maar ik vind van niet. De huidige situatie is
helder. Het feit dat de omroepbladen straks vrij verkrijgbaar zijn, wil nog
niet op voorhand zeggen dat er honderdduizenden leden gaan weglopen bij de
omroeporganisaties. Ik denk dat dit heel sterk van de omroeporganisaties zelf
zal afhangen. Uw benadering zal de omroepen er toe brengen om te zeggen: het
maakt allemaal niet zoveel uit, als de ledentallen naar beneden gaan, behoeven
wij ons toch niet zo in te zetten. Ik zou ze juist willen oppeppen om in dezen
actief te blijven. De worteling in de samenleving is het grootste goed waar
ze zich op kunnen baseren en die zouden ze op een zo hoog mogelijk niveau
moeten handhaven.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Handhaaf het op een zo hoog mogelijk niveau en doe er wat aan als omroeporganisatie.
Dat betekent dat u eigenlijk wilt dat er de komende jaren weer intensieve
wervingscampagnes gevoerd gaan worden voor nieuwe leden. Hoe verhoudt zich
dat dan tot uw wens dat er meer samengewerkt zal worden per net? U wil toch
ook dat ze onderling sterk in concurrentie met elkaar komen te staan?De heer Stellingwerf (RPF):Ik denk dat ze moeten blijven werken aan hun basis in de samenleving.
Dat betekent dus dat ze voldoende ledenaantallen moeten hebben. Ik reageerde
op uw suggestie om het aantal op 50.000 te bepalen. Dat is voor mij een volstrekt
onbegaanbare weg. Dat er enige verlaging plaatsvindt, daar zou ik best mee
kunnen leven, maar naar mijn mening moeten wij het de omroepverenigingen niet
te gemakkelijk maken door ze met de handen over elkaar te laten zitten. Ik
zou ze juist willen stimuleren om hun ledental zo hoog mogelijk te houden.
Dat is in het belang van henzelf en van het gehele publieke bestel.Over BNN heb ik al een paar keer iets gezegd. Ik heb daarover een amendement
ingediend, omdat ik meen dat BNN mijns inziens gewoon zal moeten voldoen aan
de eisen die ze twee jaar geleden heeft geaccepteerd en die wij ook voor haar
hebben ingesteld bij wet. BNN is twee jaar geleden met fluwelen handschoenen
het bestel ingeloodst. Bovendien worden nu 30.000 minder leden geëist,
terwijl er bewegingen zijn om nog 20.000 minder te vragen. En dan heeft ze
straks twee jaar langer de tijd om naar de 300.000 leden te gaan dan de nieuwe
aspirant-omroepen. Ik zie al die bevoordelingsbewegingen niet zo zitten.Dan de legitimering van de omroepen. Het voorstel om de A-, B-, en C-status
van de omroepen te laten vervallen om zodoende de concurrentie tussen de omroepen
te verminderen, klinkt sympathiek, maar tot op heden was altijd het argument
van Den Haag dat de omroepen hun bestaansgrond juist moesten bewijzen door
hoge ledenaantallen. De staatssecretaris beweert dat dit geen invloed heeft
op de uitzenduren en financiering, maar dit lijkt ons nogal moeilijk verdedigbaar.
Immers, wanneer veel nieuwe aspirant-omroepen tot het bestel toetreden, zal
dat tot gevolg hebben dat de spoeling dun wordt en dat de bestaande omroepen
massief zullen moeten inleveren op geld en zendtijd.Het programmaversterkingsbudget dat 25% beslaat van de totale begroting
van de publieke omroep, waarover de raad van bestuur zeggenschap zou krijgen,
dient wat ons betreft te worden teruggebracht tot de huidige 10%. Waarom moet
het percentage eigenlijk worden opgehoogd? Is uit bijvoorbeeld een evaluatie
gebleken dat de raad van bestuur op dit moment te weinig invloed kan uitoefenen
op het netprofiel? Betreft het hier uiteindelijk een politiek gemotiveerde
keus tot verdere centralisatie van de zeggenschap over de publieke omroep?
Wij zullen elk initiatief steunen dat tot verlaging van dat percentage leidt.Voorzitter! Ik kom nog tot een aantal losse punten. Ten aanzien van de
sponsoring en de reclame sluit ik mij aan bij wat anderen voor mij hierover
al gezegd hebben. Geprobeerd zou moeten worden om kinderprogramma's reclamevrij
te maken. Wat ons betreft zou een terugkeer naar reclamevrije zondagen een
goede tussenoplossing zijn voor het betere ideaal, namelijk een reclamevrij
publiek bestel.Wanneer we het over het omroepbeleid hebben, gaat het meestal over de
publieke omroep. Een minder opvallend maar daarom niet minder belangrijk onderdeel
van de omroep betreft de educatieve omroep. In deze sector
worden toch programma's gemaakt die van wezenlijk belang kunnen zijn voor
onze opgroeiende generaties. Eigenlijk is het merkwaardig dat wij het daar
bijna nooit over hebben. Het zou niet zo gek zijn om daar een apart algemeen
overleg aan te wijden. In het licht van de huidige voorstellen is het merkwaardig
te noemen dat bij de publieke omroepen de deuren wagenwijd worden opengezet
voor nieuwkomers, terwijl de koepel van de educatieve omroep, Educom, de indruk
wekt een onneembaar fort te zijn. Dat is naar onze mening een onwenselijke
situatie, omdat juist bij dergelijke vormende activiteiten de pluriformiteit
hoog in het vaandel zou moeten staan. Het oorspronkelijke wetsvoorstel voorzag
in de mogelijkheid van toetreding van representatieve organisaties op het
gebied van scholing en vorming, die een programmering beoogden die het programma-aanbod
van de educatieve omroep zou aanvullen. Maar de nota van wijziging maakt deze
mogelijkheid weer ongedaan. Als doekje voor het bloeden biedt die nota van
wijziging nog de mogelijkheid voor eventuele belanghebbenden om een zetel
in de raad van toezicht van Educom te mogen bezetten. Wij vinden dat, kijkend
naar de ontwikkelingen binnen de publieke omroep, onvoorstelbaar en stellen
voor de oorspronkelijke tekst te doen herleven. Wij overwegen op dat punt
een amendement in te dienen.Wat de neventaken betreft sluit ik mij aan bij de opmerkingen die anderen
hebben gemaakt.Ik moet constateren dat de genootschappen op geestelijke grondslag de
brede belangstelling genieten van de gehele Kamer. De heer Bakker heeft zelfs
een amendement in voorbereiding.De heer Bakker (D66):Namens de heer Atsma deel ik mede dat hij al een amendement op dit punt
heeft ingediend.De heer Stellingwerf (RPF):Dat wacht ik dan af.Voorzitter! Ten slotte kom ik bij de kabelkranten. Ons hebben berichten
bereikt dat op het terrein van de lokale en regionale publieke omroepen sprake
is van problemen met betrekking tot oneigenlijke concurrentie ten opzichte
van de commerciële kabelkrantaanbieders. De lokale en regionale teletekstvoorzieningen
blijken, in tegenstelling tot de teletekst van de landelijke publieke omroep,
nogal wat inkomsten te genereren uit reclame. Zelfs zoveel, dat de commerciële
kabelkranten hierdoor zodanig worden benadeeld dat zij de pijp aan Maarten
moeten geven. Dit lijkt ons een ongewenste situatie. Kent de staatssecretaris
dit probleem en is hij van plan daar iets aan te doen?De voorzitter:Gelet op de resterende spreektijd zal het over het middernachtelijk uur
heenschieten als wij de eerste termijn van de Kamer afronden. Het lijkt mij
dan ook beter om de vergadering nu te sluiten en de beraadslaging over dit
onderwerp morgenmiddag om 13.00 uur te hervatten. Dan zullen allereerst de
twee laatste sprekers hun inbreng in eerste termijn leveren.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 22.45 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-2868-2901.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl