Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Ziektewet, de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering en enkele andere wetten in verband met de beperking van het exporteren van uitkeringen (Wet beperking export uitkeringen) (25757)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 803-817

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-03-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 21, pagina 803-817

02-03-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25757Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Ziektewet, de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering en enkele andere wetten in verband met de beperking van het exporteren van uitkeringen (Wet beperking export uitkeringen) (25757)Pagina 803-817
Behandeling van de brief van de staatssecretaris van Financiën (gedrukt stuk Eerste Kamer, 1998-1999, nr. VIII)Pagina 803-803
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van bepalingen van de Mediawet in verband met de privatisering van het Nederlands Omroepproduktie Bedrijf N.V. (25312)Pagina 817-820
Behandeling van de volgende voorstellen van de commissie voor de Verzoekschriften: - adres van A.P. Sabee te Maarssen betreffende kwijtschelding van een aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen dan wel een langlopende betalingsregeling voor die aanslag (gedrukt stuk Eerste Kamer, 1998-1999, nr. IX); - adres van W.P.F. Schuurs te Berkel-Enschot betreffende toepassing van de hardheidsclausule inzake een aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen wegens afkoop van kapitaalverzekeringen met lijfrenteclausule (gedrukt stuk Eerste Kamer, 1998-1999, nr. X); - adres van D.M.A. Jadir te Maarssen betreffende belastingheffing over een ontslaguitkering (gedrukt stuk Eerste Kamer, 1998-1999, nr. XI); - adres van M.C.D.E. Bibo-Vlug te Soest betreffende invordering van een Belgische belastingschuld (gedrukt stuk Eerste Kamer, 1998-1999, nr. XII)Pagina 803-803
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting van het ministerie van Justitie, te weten de motie-Ruers over de uurvergoeding voor gefinancierde rechtshulp (26200 VI, nr. 89a)Pagina 820-820
Lijst van besluiten (dinsdag 2 maart 1999)Pagina 869-869
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 1999 (26200 XII); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Infrastructuurfonds voor het jaar 1999 (26200 A)Pagina 831-869
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 2 maart 1999)Pagina 869-870
Presentie en opening (dinsdag 2 maart 1999)Pagina 803-803
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Ziektewet, de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering en enkele andere wetten in verband met de beperking van het exporteren van uitkeringen (Wet beperking export uitkeringen) (25757)Pagina 820-831

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 77 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Ziektewet, de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering en enkele
andere wetten in verband met de beperking van het exporteren van uitkeringen
(Wet beperking export uitkeringen) (25757).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Zelden is de CDA-fractie met zo weinig vreugde
aan de plenaire behandeling van een wetsontwerp begonnen. Immers, in feite
is het wetsontwerp nog niet rijp voor openbare behandeling, gelet op de wijze van beantwoording van de diverse vragen. De commissie heeft
dan ook over de kwaliteit en de volledigheid van de reacties van de staatssecretaris
terecht haar teleurstelling en onvrede uitgesproken.Dit is temeer teleurstellend nu in het regeerakkoord ook is uitgesproken
dat de juridisering van het openbaar bestuur moet worden teruggedrongen. Essentieel,
zo wordt gesteld, is het evenwicht in ons staatsbestel tussen het democratisch
gekozen bestuur, dat verantwoordelijk is voor de besluitvorming, en de rechter
die in concrete gevallen de rechtmatigheid toetst. Bij de uitwerking komt
dan zowel de positie van het bestuur, de rechter, als die van de wetgever
in het vizier.Het gaat erom meer te investeren in de kwaliteit van de wetgeving. Welnu,
het is dan zeker noodzakelijk ervoor te zorgen dat de rechter zo min mogelijk
aanleiding wordt gegeven om te moeten ingrijpen. Waarschuwingen over procesrisico's
dienen dan ook serieus te worden genomen. Dat deze niet als zodanig door het
kabinet worden ervaren – punt uit – is dan een volstrekt ontoereikend
antwoord.De CDA-fractie verwacht dat de staatssecretaris zich tijdens deze behandeling
tot het uiterste zal inspannen om aan de diverse geuite bezwaren en gemaakte
opmerkingen tegemoet te komen. De CDA-fractie is zich er terdege van bewust
dat dit geen gemakkelijk opgave is voor de wetgever in casu de staatssecretaris,
gelet op de soms wel zeer vergaande jurisprudentie die het vooral bij grensoverschrijdende
wetten moeilijk maakt om tot een afgewogen beleid te komen. Bovendien speelt
hierbij een rol, dat de verhouding tussen rechter en wetgever bij toepassing
van internationale normen nu eenmaal een andere is dan bij de toepassing van
de nationale normen.In dat kader kunnen we ook niet heen om de uitspraak van het Europese
Hof voor de rechten van de mens (EHRM) inzake de werkloosheidsbijstand voor
de Turk, Gaygusuz geheten. Dat arrest is van uitermate groot belang voor het
leerstuk van het discriminatieverbod in de sociale zekerheid, niet alleen
vanwege de toetsing aan het discriminatieverbod op zich, maar ook vanuit het
perspectief van het "institutionele kader" waarbinnen de toetsing aan het
discriminatieverbod kan plaatsvinden. De CDA-fractie vraagt zich af of de
staatssecretaris dit ook zo ervaart.Van even groot belang is de uitspraak al zodanig. De kwalificatie van
de Oostenrijkse werkloosheidsbijstand is dan "eigendom" in de zin van het
eerste protocol. Het Hof had zich tot 16 september 1996 nog niet eerder in
deze zin uitgesproken, dat wil zeggen over de toepassing van het eerste protocol
op het terrein van de sociale zekerheid. En wie zich heeft verdiept in de
ontwikkelingen binnen de jurisprudentie, kan het ook niet zijn ontgaan dat
zich wel gaandeweg een evolutie heeft voltrokken. Het is de vraag wat dit
op termijn bijvoorbeeld zal betekenen voor de volksverzekeringen. Heeft het
kabinet zich ook reeds deze vraag gesteld?In het arrest komt ook een passage voor dat zeer zwaarwegende argumenten
naar voren zullen moeten worden gebracht voordat het EHRM een verschil in
behandeling dat uitsluitend is gebaseerd op nationaliteit, in overeenstemming
acht met het verdrag. Natuurlijk gaat het hier om een geval van directe discriminatie
en de vraag is dan uiteraard of dit onverkort zal gelden bij gevallen van
indirecte discriminatie. In het arrest-Gaygusuz toetst het Hof de nationaliteitsvoorwaarde
ook aan het discriminatieverbod in artikel 14 EVRM.Tot voor kort was het gebruikelijk om uit te gaan van het feit dat ongelijkheid
van behandeling op grond van nationaliteit nog steeds is toegestaan als er
geen internationale regeling bestaat waarin een discriminatieverbod in deze
zin is opgenomen. Het Hof kiest naar onze indruk nu voor een andere benadering:
ongelijkheid van behandeling op grond van nationaliteit is in zijn algemeenheid
verboden tenzij er sprake is van een objectieve rechtvaardigingsgrond. Dit
betekent weliswaar geen absoluut verbod op de toepassing van het nationaliteitscriterium,
zoals binnen de EU, maar het roept wel de noodzaak op van een grondige bezinning
op bijvoorbeeld het al dan niet kunnen realiseren van het terugkeerrecht.
Wij komen daar nog op terug.De jurist Pennings, die in SMA van januari 1998 hierover heeft gepubliceerd,
ziet het Gaygusuz-arrest als een nieuwe mogelijkheid om ongelijke behandeling
in de sociale zekerheid te bestrijden. De Staatssecretaris is ervan op de
hoogte dat de CDA-fractie hieraan aandacht zal geven. Uit zijn boeiende artikel
rijzen, behoudens de reeds gemaakte opmerkingen, in ieder geval nog een tweetal
vragen. De eerste vraag betreft de uitwerking van het proportionaliteitsbeginsel.
Kan deze uitwerking werkelijk de toets der kritiek doorstaan of is toch de
Duitse benadering – te weten: hoe langer het uitkeringsrecht, hoe moeilijker
om in te grijpen in bestaande rechten – te prefereren? De tweede vraag
heeft betrekking op de eisen die Nederland in het kader van het handhavingsbeleid
in bilaterale verdragen wil opnemen. Zijn deze inderdaad zwaarder dan de eisen
die gelden met betrekking tot de landen van de EU en EER?Het antwoord op deze vragen hebben wij maar ten dele kunnen vinden in
de gewisselde stukken. Wij dachten dat het er meer om ging, dat ook binnen
de EU-landen het handhavingsbeleid als zodanig nog niet altijd strikt wordt
nagekomen. De suggestie van de heer Pennings dat bij zwaardere eisen wel eens
niet aan de bescherming, zoals artikel 1 verlangt, zou kunnen worden voldaan,
is de moeite van nadere overweging waard en noodzaakt tot bezinning, misschien
wel herbezinning. Hoe beoordeelt de staatssecretaris deze problematiek? In
de memorie van toelichting bij het wetsontwerp wordt op de pagina's 8 en 9
van de zijde van het kabinet ingegaan op het ongestoord genot van het eigendom
in het licht van het Gaygusuz-arrest. De stelling wordt betrokken dat niet
op voorhand en evenmin voor alle regelingen uniform kan worden beantwoord
of uitkeringen krachtens het Nederlandse socialeverzekeringsstelsel onder
het begrip "possession" vallen. De uitleg wordt vooral gebaseerd op het karakter
van de volksverzekeringen en de vraag of het eigendomsrecht ontoelaatbaar
wordt aangetast. Uitzonderingen zijn toelaatbaar mits gerechtvaardigd door
het algemeen belang.Met betrekking tot de beleidsvrijheid om aan het begrip algemeen belang
invulling te geven wordt verwezen naar de aan het wetsontwerp ten grondslag
liggende overweging om de Nederlandse wetgeving op het punt van exportuitkeringen
meer in overeenstemming te brengen met de wetgeving van ons omliggende staten.
Het is dus van het allergrootste belang, duidelijkheid te verkrijgen
over de wetgeving in omliggende staten. En dan bevreemdt het dat in dit opzicht
de uiteenzettingen niet sluitend zijn. Het kabinet ziet namelijk invoering
van het territorialiteitsbeginsel als een vorm van convergentie naar het algemene
beeld. Dat slaat terug op het meer in overeenstemming brengen.Blijkbaar is de staatssecretaris echter niet in staat om deze stellingname
nader te onderbouwen, evenmin als de uitspraak "Buitenlandse socialezekerheidsstelsels,
waaronder die van de lidstaten van de Europese Unie, gaan doorgaans uit van
het territorialiteitsbeginsel". Waarom dan onze vragen dienaangaande, die
beogen meer helderheid te scheppen, onbeantwoord gelaten? Beantwoording was
nodig om zelf ook te kunnen toetsen of de uitgesproken twijfel van de heer
Pennings, namelijk of andere stelsels metterdaad uitgaan van het territorialiteitsbeginsel,
kan worden weerlegd. Er had dan een heel ander wetsontwerp kunnen liggen,
zonder het territorialiteitsbeginsel. Er had dan sprake kunnen zijn van wat
de Eerste Kamer in de gewisselde stukken en wat ook de Tweede Kamer beoogde,
namelijk een beter handhavingsbeleid.Dat de aanbeveling van de Raad van 27 juli 1992 het territorialiteitsbeginsel
niet als convergentiepunt ziet was bekend. De heer Pennings voegt hier aan
toe "Integendeel, verordening 1408/71 doorkruist nu juist in veel gevallen
het territorialiteitsbeginsel (artikel 51 Verdrag)". In het kader van een
Europese sociale politiek is het territorialiteitsbeginsel dus geen nastrevenswaardig
convergentiepunt. Nogmaals, vandaar onze nadere vragen. En wanneer er dan
geen compleet overzicht beschikbaar was, had de staatssecretaris ons in ieder
geval inzicht in de verdragen binnen de EU en EER en buiten de EU kunnen geven,
voorzover de verdragen zijn afgesloten. Het gaat in totaal om 29 landen. De
CDA-fractie verwacht dat dit thans alsnog zal gebeuren en dat daarbij tevens
op de stellingname van de heer Pennings zal worden ingegaan.Misschien kan de staatssecretaris dan de ergernis wegnemen over zijn tijdens
de plenaire behandeling in de Tweede Kamer gedane ongenuanceerde uitspraak
"Met de uitvoering van het territorialiteitsbeginsel verkeren wij in goed
gezelschap van de rest van de wereld, want wij zijn zo'n beetje het enige
land op de wereld dat het personaliteitsbeginsel kent". Wat is zo'n beetje?
Zijn dat er vijf of tien? In het licht van onze beschouwingen tot dusverre
is het meest omstreden voorstel uit het wetsontwerp dat uitkeringsgerechtigden
hun Nederlandse uitkering kunnen verliezen wanneer binnen drie jaar geen handhavingsverdrag
met hun woonland tot stand is gekomen. Zij zijn dan verplicht, voor drie maanden
naar Nederland terug te keren om hun uitkering te doen herleven. Voor velen,
oudere WAO'ers en dergelijke, zal dit bepaald niet eenvoudig zijn. Het zal,
sterker nog, een feitelijke onmogelijkheid zijn. Om nog maar niet te spreken
over de moeilijkheden, die zij ook in Nederland kunnen en ongetwijfeld zullen
ondervinden. Moeilijkheden van allerhande aard: huisvesting, middelen van
bestaan etc. Wel staat vast dat zij bij binnenkomst in Nederland niet zullen
worden geweigerd.Anders is dat voor een bepaalde categorie, die al eerder geen geldige
verblijfstitel in Nederland had. Het is werkelijk opvallend hoe in deze materie
langs elkaar heen wordt gepraat en hoe zeer de staatssecretaris zich in de
stukken voor de Eerste Kamer inzet om een terdege aanwezige samenhang tussen
Koppelingswet, Vreemdelingenwet en deze wet te ontkennen, los van het standpunt
van het kabinet terzake. Overigens is dat in de Tweede Kamer niet op dezelfde
manier gebeurd. Daar heeft de staatssecretaris de relatie aanvaard.De staatssecretaris erkent wel, dat de Koppelingswet het recht op een
uitkering koppelt aan het rechtmatig verblijven in Nederland. Wanneer vaststaat
dat iemand niet over een geldige verblijfstitel beschikt, wordt de betaling
van zijn uitkering opgeschort tot het moment dat hij buitenslands verkeert.
Dat is indertijd bewust vastgelegd in onze sociale wetgeving. Het gaat er
dus in feite om of bij het onverhoopt na drie jaar niet tot stand komen van
een handhavingsverdrag in het land waar hij verkeert, de mogelijkheid tot
terugkeer tot gelding kan worden gemaakt.Uit onze eerder gemaakte opmerkingen is duidelijk geworden dat de CDA-fractie
vooralsnog van mening blijft dat hier sprake is van het vermoeden van indirecte
discriminatie naar nationaliteit. Ook bij het invoeren van het territorialiteitsbeginsel
teneinde een effectief handhavingsbeleid over de grenzen te kunnen bereiken,
kan en mag dit niet het gevolg zijn, zelfs niet een onbedoeld gevolg. En dat
hangt toch samen met de wijze waarop het territorialiteitsbeginsel hier is
geïntroduceerd.De CDA-fractie heeft ook nog gewezen op de uitkeringsgerechtigden, bijvoorbeeld
WAO'ers, die zich moeten instellen op de situatie, waarin het recht op uitkering
wordt verloren. Verwezen wordt naar de uitspraak van de Centrale Raad voor
Beroep van 31 oktober 1990, waarin metterdaad steun wordt gegeven aan de stelling
van de staatssecretaris, dat de voorgestelde overgangstermijn toereikend is.
Edoch, zo wordt aan deze conclusie toegevoegd, de zorgvuldigheid brengt ook
met zich, dat de te stellen eisen met betrekking tot hervatting van het oude
werk of het aangewezen zijn op ander passend werk, kunnen verschillen in Nederland
en in het buitenland. De vraag moet voorts worden gesteld, of er dan ook sprake
is van een feitelijke mogelijkheid – fysiek en financieel – om
drie maanden naar Nederland terug te keren.Verder snijdt het antwoord geen hout, dat er in het omgekeerde geval –
een nieuwkomer krijgt bij een later totstandgekomen verdrag wel rechten –
er sprake is van een verschillende verzekeringspositie. De uitkeringsgerechtigden
hebben allen dezelfde verzekeringspositie, maar die wordt hen in het eerste
geval op oneigenlijke gronden en volstrekt buiten hun schuld – het nog
niet tot stand gekomen zijn van een verdrag – ontnomen.Wij hebben ons afgevraagd waarom zo halsstarrig wordt vastgehouden aan
het niet doen herleven van de uitkeringsrechten na de latere totstandkoming
van het verdrag. Hoe langer hoe meer bekruipt de CDA-fractie de vrees, dat
er toch sprake is van een dubbele bodem. Immers, de staatssecretaris beijvert
zich herhaalde malen om in de gewisselde stukken uiteen te zetten, dat de
doelstelling van dit wetsontwerp uitsluitend een verbetering van de handhaafbaarheid
beoogt en niet een beperking van de export van de uitkeringen op zich. Slechts de principiële stellingname, dat er buiten Nederland geen
recht dient te bestaan op een Nederlandse socialeverzekeringsuitkering, leidt
tot het opnemen in de wet van een uitsluitingsgrond. Deze beperking houdt
echter geen aantasting van de verzekeringspositie van de individuele gerechtigden
in. Wij behoeven hier slechts te verwijzen naar de verschillende KB's terzake.
En dat nu, behoort te worden gegarandeerd. Het minste is dan wel het herleven
van de uitkeringsrechten na afsluiting van de verdragen, al dan niet met terugwerkende
kracht. Voor dat laatste zijn wij geporteerd.De al in de nadere memorie van antwoord gedane toezegging om gesignaleerde
knelpunten weg te nemen, is veel en veel te vaag. Hier kan alleen worden volstaan
met een heldere, wat de heer Van de Zandschulp dan altijd noemt reparatiewetgeving.Wanneer de doelstelling toch is om op termijn een structurele besparing
van 140 mln. te bereiken, laat dat dan eerlijk worden gezegd. Dat zet overigens
de nadrukkelijke toezeggingen over de maximale inzet om met alle landen tot
verdragen te komen wel in een merkwaardig daglicht.Op blz. 3 in de nota naar aanleiding van het verslag aan de Tweede Kamer
ten slotte komt een wonderlijke of zo men wil boeiende passage voor. Het is
maar net van welke kant je het bekijkt. Daar staat: "Aan het beginsel dat
de export aan het einde van de overgangstermijn eindigt indien er nog geen
verdrag tot stand is gekomen, houdt het kabinet vast. Het ligt niet voor de
hand daaraan op voorhand te gaan tornen teneinde de voortgang van de verdragsbesprekingen
niet te belemmeren."Op voorhand. Dat betekent dat het uitzicht op een nadere standpuntbepaling
toch niet wordt dichtgetimmerd! Dus ik heb nog goede hoop voor de afloop van
dit debat.Uiteraard, mijnheer de voorzitter, mag ook een opmerking over de nieuwe
gevallen, die naar een niet-verdragsland vertrekken en onmiddellijk hun uitkering
verliezen, niet ontbreken. De staatssecretaris heeft in de Tweede Kamer gesteld,
dat als bij nieuwe gevallen procesrisico's zouden optreden, de hele wereld
aan de juridische schandpaal zou moeten worden genageld. Alle landen zeggen
namelijk dat voor nieuwe gevallen geen export van uitkeringen mag plaatsvinden.
Ervan uitgaande, dat deze boude uitspraak juist is, rijst bij ons toch de
vraag of er dan ook in geen enkel land sprake is van enigerlei vorm van compensatie.
En moet dat Nederland ervan weerhouden een compensatie te overwegen in de
vorm van premierestitutie of een afkoopsom? Er is in dat opzicht veel te weinig
ingegaan op het commentaar dat de SVB heeft gegeven.Een tweede moeilijk punt is de driemaandstermijn. Van meet af aan stond
vast – en dat is voor de CDA-fractie nog steeds het geval – dat
hier sprake is van een uiterst fraudegevoelig voorstel. Op de diverse vragen
in de Tweede Kamer op het punt van de controle, in casu de handhaafbaarheid,
kwam een uit enkele delen bestaand antwoord.Ten eerste. Het kabinet is zich ervan bewust dat hier een extra inspanning
wordt verlangd van de uitvoeringsinstellingen.Ten tweede. Niet altijd – dat is al heel eufemistisch – zal
de gemeentelijke bevolkingsadministratie adequaat uitsluitsel (kunnen) geven
omtrent de tijdelijke verblijfplaats buitenlands.Ten derde. Er is een regelmatige, c.q. maandelijkse informatieplicht.Ten vierde. Bij het uitblijven van berichten op de daarvoor vastgestelde
tijdstippen rijst het vermoeden van afwezigheid.Ten vijfde. Dit kan leiden tot schorsing van de uitkering, hangende nader
onderzoek.Bij verder doorvragen is zonneklaar gebleken, dat in feite nu alleen nog
wordt, kán worden gekoerst op de informatieplicht van de uitkeringsgerechtigde.
Terecht wordt dit in deze Kamer een té smalle basis gevonden. In feite
wordt toegegeven, dat dit voorstel nauwelijks uitvoerbaar en dus ook niet
handhaafbaar is. Een dergelijk voorstel zou dan ook niet in de wet moeten
worden opgenomen. Dit geldt temeer nu de staatssecretaris, gelet ook op de
in de Tweede Kamer en ook hier aan de orde gestelde alleszins begrijpelijke
overschrijdingen van de driemaandstermijn, een hardheidsclausule heeft afgewezen.
Eerst thans zal een collega-minister de vraag worden voorgelegd of de Wet
gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens kan worden aangepast om
de GBA voor de uitvoering van het onderhavige wetsvoorstel geschikt te maken.
Het ergert de CDA-fractie in hoge mate, dat dit eerst nu na jaren praten over
de materie van de export van uitkeringen zal geschieden. En bovendien wat
kopen wij daarvoor in dit stadium? Dit temeer, daar blijkbaar ook het overleg
met de uitvoeringsorganisaties over de wijze waarop uitvoering kan worden
gegeven aan de driemaandstermijn nog moet worden gevoerd. Wordt hierop dan
ook nog een kosten-batenanalyse losgelaten?De heer Van Staaij van de SGP in de Tweede Kamer heeft in zijn bijdrage
in tweede termijn gevraagd hoe in omringende landen invulling aan de driemaandstermijn
wordt gegeven, gelet op de voorgestane aansluiting met het territorialiteitsbeginsel
bij deze landen. De CDA-fractie kan zich voorstellen dat de staatssecretaris
het antwoord toen niet paraat had. Nu, zoveel maanden later, is dit ongetwijfeld
wel het geval. Is dit een méér voorkomende gedragslijn?Voor Nederland geldt dan tenslotte ook nog de eventuele strijdigheid met
andere bepalingen in de desbetreffende wetten. Wij zijn benieuwd naar de verdergaande
discussie over het als altijd voortreffelijke speurwerk van collega Van der
Zandschulp.Onze conclusie blijft dan ook voorlopig, bij gebrek aan argumenten van
de zijde van de staatssecretaris, dat een niet of nauwelijks uitvoerbaar voorstel
niet kan worden aanvaard.Mijnheer de voorzitter! Er is veel te doen geweest over het tot stand
brengen van de handhavingsverdragen. Weliswaar zal hierop maximaal worden
ingezet, maar bijna drie jaar na de behandeling van de beleidsnota "Handhaving
over de grens bij export van uitkeringen" zijn toch nog maar weinig verdragen
gerealiseerd. Het ontbreekt de CDA-fractie dan ook volstrekt aan voldoende
zicht op de wijze, waarop de uitvoering gestalte zal krijgen. Op z'n minst
zal toch de garantie moeten worden gegeven, dat alle niet-verdragslanden de
eerstkomende twee jaar ambtelijk aan bod kunnen komen om de resterende tijd
voor de inwerkingtreding van de wet te kunnen gebruiken voor de bestuurlijke
overeenstemming. De reactie op onze vragen over de Turkse handhavingsafspraken
is in dat opzicht veelbetekenend, maar evenzeer de passage
in de memorie van toelichting op blz. 6, waar het kabinet stelt te zullen
bezien met welke landen het getalsmatig en beleidsmatig zinvol is besprekingen
over een verdrag aan te gaan. Later gewisselde stukken gaan uit van een wat
royalere opstelling, maar het moet klip en klaar duidelijk zijn – en
dat is het toch niet na de plenaire behandeling in de Tweede Kamer en de met
ons gewisselde stukken – dat een maximale inzet zal worden gepleegd
om met alle landen binnen de overgangstermijn een verdrag af te sluiten.Een dergelijke aanpak vergt veel menskracht en middelen en de CDA-fractie
wil dan ook de duidelijke toezegging, dat in dit opzicht geen enkele reductie
zal worden aangebracht – er lopen weer allerhande financiële besprekingen –
en dat de middelen hiervoor extra ter beschikking zullen worden gesteld. Er
is ook nog zoiets als een noodvoorstelzaak dat er op de uitvoeringskosten
in de sociale zekerheid het een en ander wordt bespaard.Dit brengt ons bij een zekere prioriteitsstelling voor landen die van
belang zijn voor het remigratiebeleid en landen als Indonesië en dergelijke.
Hiermede kan alleen maar worden ingestemd, nogmaals, wanneer de garantie wordt
gegeven dat binnen de overgangstermijn aan alle niet-verdragslanden –
beter: aan de in die landen wonende uitkeringsgerechtigden – ook werkelijk
recht kan worden gedaan. Er zal sprake moeten kunnen zijn van gelijke behandeling.Overigens vraagt de CDA-fractie zich wel af hoe de volgorde van binnenkomst
van de reacties op de uitnodiging een verdrag terzake van de handhaving te
sluiten, als startpunt voor verdragsonderhandelingen zich verhoudt tot een
zekere prioritering. Er is sprake van wisselende informatie – de ene
keer dit en de andere keer dat; daarom moet het vandaag ook duidelijk worden –
of gewoonweg van slordigheden, ik weet het niet. Ik geef één
voorbeeld. Op pagina 1088 van de Handelingen van de Tweede Kamer stelt de
staatssecretaris: "Met Turkije zijn wij ambtelijk rond en in feite politiek
ook." Dat heeft de CDA-fractie in het nadere voorlopig verslag ook zo geduid,
dat het op een oor na gevild was. En wat is het nu in de nadere memorie van
antwoord op onze vragen, terwijl de CDA-fractie daarvan uitging? Daar heet
het "dat het begin 1996 ambtelijk overeengekomen handhavingsprotocol nog immer
geen politieke instemming in Turkije heeft gekregen". Dat is maar één
voorbeeldje, en een nauwkeurige analyse – ik pleeg dat altijd te doen –
geeft vele van dat soort verschillende interpretaties aan. Dat is levensgevaarlijk,
als je bezig bent met internationale verdragen af te sluiten.Voorzitter: Heijne MakkreelMevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Bij de evaluatie, twee jaar na inwerkingtreding
van de wet, zal ook duidelijk moeten worden of de overgangstermijn in alle
opzichten een haalbare zaak is. De CDA-fractie wil graag een helder antwoord
op de vraag of het kabinet bij een tegenvallende uitkomst ook bereid is deze
te vertalen in bijvoorbeeld aanpassing van de wetgeving, of dat de aanvaarding
van het bewuste amendement, inzake die evaluatie na twee jaar, alleen maar
bedoeld is als een doekje voor het bloeden. Immers, er lag een amendement-Bijleveld-Schouten,
waar de staatssecretaris zich sterk tegen heeft verzet – de druk moest
op de ketel blijven – maar dat het wel mogelijk maakte de resultaten
van de inspanningen met betrekking tot het sluiten van verdragen te toetsen
en in aanvullend beleid te vertalen. In dat verband vinden wij dat de waarschuwingen
en voorstellen van de Sociale Verzekeringsbank op pagina 5 van het commentaar
wel erg gemakkelijk worden afgedaan, want die tendeerden allemaal in deze
zelfde richting.Ons probleem blijft overigens ook nog het eventueel ontnemen van rechten
op basis van de bereidheid van de overheid van een land om aan de Nederlandse
handhavingseisen te voldoen. In haar vraagstelling heeft de CDA-fractie erop
gewezen dat zelfs in Nederland het verkrijgen van de uitkering niet afhankelijk
wordt gemaakt van het functioneren van de uitvoeringsorganisatie. Ik heb erop
gewezen dat rechtmatigheidsverklaringen zelfs op dit moment, in ons Nederland,
niet voor de volle 100% kunnen worden gegeven. Wil de staatssecretaris op
dit juridisch kwetsbare aspect nog eens nadrukkelijk ingaan, temeer nu dit
in de schriftelijke stukken, in antwoord op mijn vragen, niet is gebeurd?Mijnheer de voorzitter! De eerste brieven over dit wetsontwerp, van individuele
gerechtigden en anderen, komen reeds binnen. Ik hoop niet dat wij een herhaling
krijgen van het gebeuren bij de Algemene nabestaandenwet. Ditmaal gaat het
zowel over de vrijwillige verzekering, als over de afbouw van de AOW. Voor
gehuwden in niet-verdragslanden vervalt bij de AOW na de overgangstermijn
de eventuele partnertoeslag. Bij de alleenstaanden zal de 70%-uitkering worden
vervangen door 50%, waarbij voor oude gevallen de uitkering, na de overgangstermijn,
nog drie jaar zal doorlopen.De antwoorden op de gestelde vragen houden de CDA-fractie nog steeds bezig,
vooral met betrekking tot de alleenstaanden. De verlaging, aldus de staatssecretaris,
is niet aan te merken als een ongeoorloofde wijziging van de polisvoorwaarden.
Ook wordt nog gesteld dat het dalen van de uitkering voor alleenstaanden samenhangt
met de moeilijkheid om te controleren of de alleenstaande daadwerkelijk als
zodanig "overwintert".Nu leek het uitgangspunt te zijn dat de AOW'ers niet door dit wetsontwerp
zouden worden getroffen. Waarom wordt dit uitgangspunt met deze argumenten
toch geweld aangedaan? Of is hier sprake van een misverstand en behouden de
weduwe van een AOW'er in het buitenland en een alleenstaande voor het leven
toch 70% van de uitkering? Een duidelijk antwoord terzake is gewenst, omdat
wij ook overigens aanvechten dat er in vergelijking tot de EU-landen geen
onrechtvaardig gevoelde situaties zullen ontstaan.Met betrekking tot de vrijwillige verzekering hebben wij één
onderdeel over het hoofd gezien. Er staat namelijk in de memorie van antwoord
aan de Eerste Kamer dat voortzetting van de verzekering op vrijwillige basis
voor uitsluitend de ANW niet wordt overwogen, aangezien die optie het oneigenlijke
gebruik ervan te veel in de hand zou werken. Dit laatste wagen wij een beetje
te betwijfelen. Het is ook in strijd met de tot dusverre bestaande mening
dat AOW en ANW het minst tot oneigenlijk gebruik leiden, ja kunnen leiden.
Moet verder de komende nieuwe aanpak zo worden verstaan dat
de keuzevrijheid voor de oude gevallen niet zal ontstaan, tenzij op straffe
van verlies van de mogelijkheid tot het sluiten van een ANW-verzekering? Stel
dat iemand die een vrijwillige verzekering voor een ouderdomspensioen heeft
afgesloten op grond van de nieuwe bepalingen, deze verzekering niet wil voortzetten.
Omdat de ANW-verzekering niet zelfstandig wordt voortgezet, komt die ook te
vervallen. Zo heb ik het begrepen. Ik hoop van harte dat het anders is.Mijnheer de voorzitter! In zijn slotbeschouwing van zijn bij de aanvaarding
van het ambt van bijzonder hoogleraar sociaal zekerheidsrecht uitgesproken
rede "Overijverige rechter of tekortschietende wetgever" komt prof. Vonk tot
de conclusie dat bij het proces van doorwerking van internationale normen
in de sociale zekerheid de wetgever te kort schiet. Dat lijkt de CDA-fractie –
naast andere bezwaren – ook hier het geval. Het is aan de staatssecretaris,
deze conclusie overtuigend te weerleggen. Voorlopig zijn wij van mening dat
het op deze wijze niet kan en dat deze wet zal moeten worden gerepareerd.De heer Veling (GPV):Mijnheer de voorzitter! Mede namens de fracties van de SGP en de RPF wil
ik de volgende bijdrage leveren. Het voorliggende wetsvoorstel wil het voor
een aantal socialezekerheidsregelingen onmogelijk maken dat mensen hun uitkering
ontvangen in het buitenland, tenzij Nederland met het desbetreffende buitenland
een verdragsrelatie heeft die een goede mogelijkheid tot controle op rechtmatigheid
beoogt. Dit wetsvoorstel beoogt de handhaafbaarheid van uitkeringen buiten
Nederland te verbeteren, zo opent de memorie van toelichting. Een belangrijke
doelstelling. Maar zo'n evident belangrijke doelstelling kan verblindend werken
en een kritische beoordeling belemmeren.Dit wetsvoorstel verdient een kritische beoordeling, naar onze opvatting.
De regeling stuit op bezwaren en onbillijkheden in de uitwerking. Maar erger
nog, het is de vraag of het wetsvoorstel wel te motiveren is vanuit het gestelde
doel. Er is naar mijn opvatting een geweldige mist over dit wetsvoorstel neergedaald.
Eerst ga ik in op de praktische bezwaren en onbillijkheden, maar de spits
van mijn betoog ligt in het vervolg.Is het wel of niet bestaan van een handhaafbaarheidsverdrag voldoende
grond voor het maken van onderscheid? Dat is twijfelachtig op twee manieren.
In de eerste plaats geeft de regering toe dat een verdrag nog niet vanzelfsprekend
garanties geeft voor handhaafbaarheid. In de tweede plaats is het dubieus
dat iemands uitkering afhangt van wat staten onderling wel of niet overeenkomen,
van omstandigheden dus waarop hij geen enkele invloed kan uitoefenen. Ik laat
het bij aanduidingen als deze.Problematisch is dat iemand zijn uitkering kan verliezen door drie maanden
buitenslands te verblijven. Ik zal er niet over uitweiden; anderen hebben
er in de schriftelijke gedachtewisseling al op gewezen. In de eerste plaats
is de uitvoering een probleem, omdat een buitenslands verblijf van drie maanden
niet geregistreerd wordt. De termijn van drie maanden komt niet overeen met
termijnen met een vergelijkbare functie elders in socialeverzekeringswetten.
Een Nederlander in dienst van een Nederlands bedrijf of een ander niet-publiekrechtelijke
rechtspersoon kan zijn uitkering verliezen als hij te lang in een bepaald
buitenland werkt. Een praktijkvoorbeeld is een wegens caissonziekte tot kok
omgeschoolde werknemer van Smit Tak die een gedeeltelijke WAO-uitkering heeft,
van wie je je moet afvragen of hij niet te lang in een niet verdragsgebied
werkt. In bepaalde omstandigheden kan een Nederlander die in het buitenland
ziek wordt, pas naar Nederland terugkeren na een periode van quarantaine,
terwijl de capaciteit daarvoor heel beperkt is. Drie maanden zijn dan gauw
om. Het lijken misschien kleinigheden, maar het zijn voorbeelden waaruit blijkt
dat de regeling niet voldoende doordacht is. Ik wijs nog op het besluit van
iemand om omwille van het behoud van zijn uitkering terug te keren naar Nederland,
waarbij het heel goed denkbaar is dat hij geen verblijfstitel heeft en dus
helemaal niet terug kan.Wat ons betreft is de hamvraag of het voorstel het gestelde doel dient.
Het doel is de handhaafbaarheid van de socialeverzekeringswetten. Een- en
andermaal wordt dat beklemtoond. Weliswaar wordt herhaaldelijk gewezen op
het elders in Europa gangbare territoriumbeginsel, maar die harmonisatie als
zodanig is geen doel. Integendeel, de regering zal alles ondernemen om dat
territoriumbeginsel niet tot gelding te laten komen. Men zal alles in het
werk stellen om verdragen te sluiten. De hele discussie over harmonisatie
vind ik volstrekt schimmig. Zij staat haaks op de herhaaldelijk uitgesproken
doelstellingen van de regering. In de memorie van toelichting staat bijvoorbeeld
dat beperking van de export geen doel op zich is.Hoe gaat de redenering dan?1. Wij maken ons zorgen over de handhaafbaarheid van socialeverzekeringswetten,
omdat in het buitenland niet gemakkelijk is te controleren of uitkeringen
rechtmatig worden verstrekt.2. Wij proberen met landen bindende afspraken te maken over de controle.
Dat is een voor de hand liggende koers, waarvoor overigens geen wetswijziging
nodig is.3. Het gaat niet zo hard met zulke verdragen. Dat baart zorgen. Er moet
iets gebeuren.4. Wij maken een wet die ervoor zorgt dat mensen op termijn hun uitkering
verliezen wanneer er geen verdrag met hun woonland bestaat.Voorzitter! De overgang van stap 3 naar stap 4 is niet logisch. Logisch
zou zijn: wij doen meer ons best voor internationale verdragen. Hoe kan het
intrekken van uitkeringen voor een bepaalde categorie van mensen bijdragen
aan een betere handhaafbaarheid? Als je mensen hun uitkering ontneemt, heb
je inderdaad geen handhaafbaarheidsprobleem meer. Dat is echter te bizar om
hardop te verdedigen. Het lijkt op het tegengaan van het zwartrijden in de
trein door bepaalde spoorlijnen op te heffen. Dan heb je inderdaad het handhaafbaarheidsprobleem
verkleind, maar dat kan geen serieuze motivering zijn voor een dergelijke
maatregel.Bij nadere beschouwing schuilt de verwarring al in het intitulé
van het wetsvoorstel. Dat zegt namelijk dat het met het oog op de handhaafbaarheid
van de socialeverzekeringswetten wenselijk is, het exporteren van uitkeringen
te beperken. De beperking van de export van uitkeringen wordt voorgesteld
als een middel om de handhaafbaarheid van socialeverzekeringswetten te verbeteren. Hoe kan dat? Minder export van uitkeringen kan het gevolg
zijn van betere controle. Wij zien niet in hoe het omgekeerde kan gelden,
namelijk dat beperking van export van uitkeringen een middel is om betere
controle te krijgen. Ik kan mij niet voorstellen dat de staatssecretaris dat
verdedigt. Beperking van de export van uitkeringen werkt op individuen, op
uitkeringsgerechtigden. Verbetering van de handhaafbaarheid moet werken op
degenen die moeten controleren, bijvoorbeeld overheden van andere landen.
Als het de vraag is, of het wetsvoorstel wel klopt met z'n eigen exclusieve
doelstelling – eigenlijk lijkt mij dat dodelijk – wordt de kwetsbaarheid
van de regeling voor bezwaren vanuit het EVRM natuurlijk wel erg groot.Voorzitter! Iemand zijn uitkering ontnemen, betekent volgens het Europese
Hof voor de Rechten van de Mens een inbreuk op artikel 1, eerste protocol
EVRM, aldus een uitspraak van 16 september 1996. "The Court considers that
the right to emergency assistance ... is a pecuniary right for the purposes
of article 1 of protocol No. 1." "That provision is therefore applicable without
it being necessary to rely solely on the link between entitlement to emergency
assistance and the obligation to pay taxes or other contributions." Het verstrekken
van die uitkering behoeft niet altijd alleen gekoppeld te worden aan de verplichting
om belastingen en andere bijdragen te betalen. Het is evident, dat het wonen
in een bepaald buitenland daarom op zichzelf niet voldoende kan zijn om een
uitkering te stoppen. De regering meldt, dat het Hof in een eerder arrest
heeft bepaald, dat inbreuk op het eigendomsrecht volgens het EVRM gerechtvaardigd
kan zijn als die inbreuk berust op een wet die een "public interest" dient.
Daar zit volgens mij de achilleshiel. Immers, als het wetsvoorstel nota bene
zelfs niet de eigen doelstelling kan nastreven, welk algemeen belang kan dan
een motief zijn voor het ontnemen van iemands uitkering? Dat kan dus niet
zijn de verbetering van de handhaafbaarheid van socialezekerheidsregelingen.
Er hangt een volstrekte mist. Ik ben erg nieuwsgierig naar de reactie van
de staatssecretaris op onze constateringen.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Voorzitter! Soms is het geheugen in de politiek niet zo erg lang. Daarom
dacht ik dat het goed was, nog eens even in herinnering te brengen dat, toen
in dit huis verbeteringen in de Algemene nabestaandenwet werden afgedwongen,
dit zou worden gefinancierd met de wet die wij vandaag bespreken. Ik noem
dat, omdat zoals anderen ook al hebben gezegd de indruk wordt gewekt dat deze
wet als hoofddoelstelling – misschien moet ik zeggen: als enige doelstelling –
heeft, te controleren of iemand in het buitenland nog steeds recht heeft op
die uitkering. Maar dat is niet helemaal eerlijk. Er is wel degelijk een bijreden,
namelijk de opbrengst uit deze wet, ter reparatie van de Algemene nabestaandenwet.
Voorzitter! Er zijn, kortom, twee doelstellingen: deze wet moet geld opleveren,
en hij moet controleren of mensen terecht nog een uitkering krijgen. Dit is
mijn eerste constatering.Voorzitter! In mijn fractie heeft zich een duidelijke verschuiving ten
aanzien van deze wet voorgedaan. In eerste instantie dachten wij dat dat terecht
was: natuurlijk moet je, als 1,4 mld. de grens overgaat, controleren of dat
terecht is en of mensen daar nog steeds recht op hebben. Maar nadat ook wij
Gaygusuz gelezen hadden, hebben wij toch de indruk dat de juristen op het
ministerie te makkelijk over bepalingen van het EVRM zijn heengegaan. Die
indruk is de laatste tijd sterker aan het worden. Juristen hebben maar op
te schrijven wat het kabinet wil en dan zien we wel of de wet handhaafbaar
is. Dat lijkt een beetje de sfeer te worden. Ik moet zeggen dat mijn fractie
daar steeds meer problemen mee krijgt. Wij hebben sterk de indruk dat wat
wij lezen over het eigendomsrecht bij Gaygusuz, namelijk dat er objective
and reasonable justification moet zijn – dat spreekt de rechter uit –
bij deze wet niet het geval is. Onder verwijzing naar een brief die wij vandaag
binnenkrijgen, vraag ik mij af of een verdrag met Colombia, waar 12 gerechtigden
wonen, prioriteit zal krijgen. De vraag of dit verdrag de opbrengst heeft
die de inspanning om het verdrag te sluiten, zal leveren, maakt de hele zaak
zeer discutabel. Dat betekent namelijk, ondanks de inspanningen van de staatssecretaris,
dat dit niet mogelijk is. Ik waardeer de goede bedoelingen van de staatssecretaris.
Ik ben ervan overtuigd dat hij echt denkt dat het wel kan, maar ik denk dat
het niet kan. Ik denk dat het niet lukt om een verdrag te sluiten met alle
landen, waarvan onderdanen hier rechten hebben opgebouwd. Dat betekent dat
wij aanlopen tegen de indirecte discriminatie. Mensen die hier rechten hebben
opgebouwd, kunnen er niets aan doen als er geen verdrag tot stand komt. Dat
betekent dat de Colombiaan met zijn recht, vergeleken met de Marokkaan met
diens recht – als er met Marokko wel een verdrag wordt gesloten –
in gelijke situaties, want beide hebben dat eigendomsrecht opgebouwd, ongelijk
wordt behandeld. Het recht van de een wordt namelijk afgenomen, terwijl dat
niet gebeurt met het recht van de ander. Dat kan niet. Ik vind dat wij met
deze wet op een verkeerd spoor zitten. Wij lopen aan tegen internationaal
recht dat dit onmogelijk maakt. Dat is het belangrijkste probleem. Het denken
van mijn fractie op dit punt is verschoven. Bestuderend wat er inmiddels over
dit soort zaken wordt gemeld, hebben wij het gevoel gekregen dat het kabinet
wat dit betreft niet op het juiste spoor zit.Ik zal niet veel zeggen over de driemaandentermijn. Dat heeft mevrouw
Van Leeuwen al gedaan. Willem van de Zandschulp, die na mij spreekt, zal er
ongetwijfeld ook uitgebreid op terugkomen naar aanleiding van zijn speurwerk.
Ik vraag mij wel af waarom geen gebruik wordt gemaakt van een hardheidsclausule.
De voorbeelden zijn al over de tafel gegaan. Ze zijn met vele aan te vullen.
De koppelingswet geeft geen verblijfstitel. Je moet terug om hier te bewijzen
dat je het recht met betrekking tot die drie maanden nog hebt, maar je hebt
geen verblijfstitel! Wat dat betreft sluiten deze twee wetten elkaar uit.
Ik vraag mij af hoe dat kan worden opgelost. Daar laat ik het vooralsnog bij.Ik heb nog wel twee andere zaken. De eerste heeft te maken met een brief
van de Everaert advocaten immigration lawyers, die wij hebben binnengekregen.
Ik neem aan dat de staatssecretaris de inhoud daarvan ook kent, maar als dat
niet het geval is, dan mag mijn brief uiteraard worden gekopieerd. In die
brief wordt gesproken over het probleem van mensen uit het
buitenland die hier op een ambassade werken. Ik heb het niet over de ambassadeur
en de eerste ambassadesecretaris, want die hebben over het algemeen behoorlijke
inkomens. Het gaat mij om de in het algemeen lager gesalarieerden. Tot nu
hoefden zij niet te betalen voor sociale zekerheid, maar per 1 januari, zonder
dat zij dat wisten – ze zijn erdoor overvallen – zijn ze ineens
duurzaam verblijvend in Nederland. Hun advocaat vraagt zich af of dat een
juiste vertaling is van de term "permanent resident". In de brief staat dat
deze mensen geen recht hebben op inschrijving in de gemeentelijke basisadministratie,
maar ook geen plicht daartoe. Dat komt door hun bijzondere status, want volgens
de desbetreffende wet worden ze geacht niet duurzaam in Nederland te verblijven.
Die mensen moeten nu echter wel betalen. Ik noem dat "wel halen, maar niet
betalen". Hoe kan dit in vredesnaam? Hoe kan het dat deze mensen, als zij
uit een land komen, waarmee wij geen verdrag hebben gesloten, met terugwerkende
kracht per 1 januari moeten betalen voor sociale zekerheid? Het is absoluut
niet zeker dat een secretaresse straks rechten krijgt om dat geld mee te nemen
naar het buitenland als de ambassadeur bijvoorbeeld vindt dat hij een andere
secretaresse nodig heeft. Volgens mij is deze wet niet handhaafbaar. Ik ben
zeer benieuwd hoe de staatssecretaris de gerezen problemen op dit punt in
deze Kamer wil oplossen, want anders ben ik bang dat deze wet niet in het
Staatsblad zal komen.De heer Van de Zandschulp (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Het belangrijkste dat met dit wetsvoorstel wordt
beoogd, is een betere toets op de rechtmatigheid van Nederlandse uitkeringen
over de grens. Die doelstelling staat voor ons buiten kijf. Ook het middel –
binding van exporteerbaarheid aan verdragen met een handhavingsclausule –
is voor ons bespreekbaar. Indien het kabinet zich beperkt had tot deze doelstelling
en die consistent had uitgewerkt, had dit wetsvoorstel op minder problemen
in de Eerste Kamer gestuit. Het kabinet heeft er echter gaandeweg op verwarrende
wijze een tweede uitgangspunt aan vastgeplakt en wel een heuse dogmawisseling.
De Nederlandse sociale verzekeringen gaan over van het personaliteitsbeginsel
op het territorialiteitsbeginsel. Die dogmawisseling moet gelukkig met vele
kilo's zout genomen worden. Maar juist als je, verder studerend op de uitwerking
van de handhavingsdoelstelling, die dogmawisseling al weer vergeten bent,
steekt onverwacht het territorialiteitsdogma de kop op en doorkruist een redelijke
en logische uitwerking van de handhavingsdoelstelling. Het duurde lang voordat
ik hier grip op kreeg. De beantwoording in twee schriftelijke rondes deed
de mist slechts toenemen.Voorzitter! Ik maak eerst enkele opmerkingen over de geproclameerde dogmaswitch.
In de memorie van toelichting staat dat met het personaliteitsbeginsel het
Nederlandse stelsel uniek is in Europa en waarschijnlijk in de wereld. In
de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer stelde het kabinet dat Nederland
nu in de Europese pas gaat lopen en dat convergentie op dit punt een doelstelling
is, vastgelegd in een aanbeveling. Voorzover het kabinet bekend, zijn er geen
landen die uitkeringen exporteren zonder dat daarvoor in bi- of multilaterale
verdragen een basis is. Ik trek deze beweringen in twijfel. Zowel in het SVB-advies
over dit wetsvoorstel als in de Belgische dissertatie van Yves Jorens "De
rechtspositie van niet-EU-onderdanen in het Europees sociaal zekerheidsrecht"
kwam ik voorbeelden tegen van Europese staten – Duitsland, Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk – die uitkeringen exporteren, soms met en soms
zonder beperkende voorwaarden. De aanbevelingen van de Europese Raad betreffende
de convergentie van de doelstellingen en het beleid op het gebied van sociale
bescherming bevatten zelfs geen indirecte hint naar het territorialiteitsbeginsel
als ijkpunt voor convergentie.Het Nederlandse socialeverzekeringsstelsel, hoewel iets meer internationalistisch
dan dat van vele andere Europese landen, is toch iets minder uniek en excentriek
dan het kabinet vermoedt. Overigens vind ik deze vraag niet van echt doorslaggevend
belang. De Nederlandse arbeidsongeschiktheidswetgeving is nogal uniek omdat
hierin geen onderscheid wordt gemaakt tussen beroepsrisico en sociaal risico.
Achtereenvolgende kabinetten hebben tot en met het Pemba-debat toe, hier volgehouden
dat zij deze Nederlandse bijzonderheid vooral intact willen laten.Vanuit de socialeverzekeringsgedachte redenerend, pleit alles voor het
personaliteitsbeginsel: de persoon is wettelijk verzekerd, betaalt meestal
premies en heeft een persoonlijk recht indien het verzekerd risico zich voordoet.
Woonplaats en/of woonland zijn in eerste aanleg evenmin relevant als sekse,
burgerlijke staat of nationaliteit. Op basis van het karakter van een specifieke
verzekering en de uitkeringsvoorwaarden daarbij kunnen wel beperkingen ontstaan.
De eis van beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt en de reikwijdte van Nederlandse
werkgelegenheidsbevorderende maatregelen, maken dat het WW-recht territoriaal
gebonden is, behoudens een korte zoekperiode van maximaal drie maanden naar
werk in een andere EU-lidstaat.Bijstand en bijstandsachtige regelingen zijn van een geheel andere orde.
De bijstand is geen sociale verzekering. Bijstand is als het ware van nature
territoriaal gebonden als een uitvloeisel van de statelijke verantwoordelijkheid
voor de eigen burgers en is voorts afgestemd op het sociaal minimum van het
desbetreffende land. De Nederlandse Toeslagenwet is een discutabele tussenvariant.
Enerzijds is zij een aanvulling op sociale verzekeringen, anderzijds een uitkering
uit de openbare kas, afgestemd op het Nederlandse sociale minimum en in die
zin kan men de Toeslagenwet als een bijstandsachtige regeling beschouwen.
Het personaliteitsbeginsel van de socialeverzekeringswetten is dus een juist
beginsel. In het licht van toenemende internationalisering doet de nu als
een deus ex machina geproclameerde wisseling naar het territorialiteitsbeginsel –
een soort eigen-land-eerst-formulering – wel erg archaïsch, zo
niet reactionair aan. Weg ermee!Controle op de rechtmatigheid van uitkeringen is een integraal onderdeel
van de uitkeringsverstrekking. Dat kan beperkingen met zich brengen als het
gaat om de export van uitkeringen, indien in een land de rechtmatigheidstoets
niet mogelijk is. Het gelijkheidsbeginsel impliceert dat de
rechtmatigheidstoets geschiedt zonder aanzien des persoons en ongeacht woonland
of woonplaats.Daarmee beland ik bij de tweede overweging van het kabinet, de handhavingsdoelstelling.
Die ondersteun ik met evenveel hartstocht als waarmee ik het territorialiteitsbeginsel
afwijs. De vraag naar exporteerbaarheid van uitkeringen beantwoorden wij met
"ja, mits". Het kabinet zegt "nee, tenzij", met een beroep op het territorialiteitsdogma.
"Ja, mits" en "nee, tenzij" kunnen soms in de praktische uitwerking samenvallen,
maar helaas is dat hier niet volledig het geval. Het kabinet relativeert het
territorialiteitsbeginsel wel drastisch. Een deel van de AOW is zonder meer
mee te nemen bij emigratie of remigratie naar welk land dan ook en voor het
overige blijven de in het geding zijnde SV-uitkeringen te exporteren naar
alle landen van de Europese Unie of de Europese Economische Ruimte en naar
alle staten die met Nederland een bilateraal verdrag met handhavingsclausules
sluiten. Alle staten worden nadrukkelijk uitgenodigd om op dit Nederlandse
aanbod in te gaan en bij het uitblijven van een tijdige reactie volgt een
rappel.Bij een theoretische optimale uitwerking van dit voorstel blijven alle
socialeverzekeringsuitkeringen exporteerbaar. Alleen de exporteerbaarheid
van de toeslag TW wordt etappegewijs beëindigd, maar dat is geen socialeverzekeringswet.
In hoofdlijnen zie ik dus nauwelijks een echte dogmawisseling, maar vooral
een binding van export aan een verdragsrelatie. Ik concentreer mij nu eerst
op de relevante vraag: is deze binding aan een verdrag een noodzakelijk en
geschikt middel om de rechtmatigheid van Nederlandse uitkeringsverstrekking
over de grens op peil te brengen?Een recent onderzoek van de Sociale Verzekeringsbank in een aantal Turkse
provincies naar kinderbijslagfraude leidde tot een onthutsende uitkomst. Bij
circa eenderde van de onderzochte gezinnen waren er te veel kinderen opgegeven
voor de kinderbijslag. Voorzover ik begrepen heb, heeft de SVB dit onderzoek
kunnen doen met stilzwijgende gedoogsteun van de Turkse autoriteiten. Nederland
heeft wel een verdrag met Turkije, maar dat is niet of nog niet voorzien van
een handhavingsprotocol.Er zijn meer aanwijzingen dat de toets op rechtmatigheid van Nederlandse
uitkeringen over de grens onvoldoende is. Kabinet en Tweede Kamer hebben de
noodzaak tot aanvullend beleid vertaald in een binding van export van uitkeringen
aan een verdragsrelatie waarin ook het andere land zich committeert tot medewerking
aan de controle op rechtmatigheid. Ik kan niet volledig overzien in hoeverre
deze binding een noodzakelijk en geschikt middel is. Ik nodig de staatssecretaris
uit om dat nader toe te lichten. Ik vraag hem ook of andere oplossingsrichtingen
onderzocht zijn en waarom die toch niet voldoende zijn gebleken.Ik erken overigens dat het kabinet een machtsmiddel moet hebben om andere
landen tot medewerking te bewegen. Hoe het ook zij, bij een theoretische nulsituatie
denk ik dat Nederland deze voorwaarde kan stellen op grond van het algemeen
belang. De uitkeringsgerechtigde die emigratie of remigratie overweegt, kan
de consequenties ervan voor het uitkeringsrecht afwegen. Een nadeel is natuurlijk
dat er na inwerkingtreding van de wet veelal eerst een periode van onzekerheid
ontstaat. Met welke landen zullen nieuwe verdragen gesloten worden? Een tweede
nadeel is dat sommigen in Nederland zullen blijven, hoewel zij liever in een
ander land zijn, waar hun naaste verwanten wonen of waar de zon meer schijnt,
en waar zij misschien beter af zijn. Deze mogelijke nadelen moeten afgewogen
worden tegen de noodzaak van een betere controle op rechtmatigheid.Wij starten niet met een blanco situatie, want er worden nu al circa 250.000
uitkeringen naar het buitenland geëxporteerd. De moeilijkste vraag betreft
de vormgeving van het overgangsrecht. Het kabinet kiest voor eerbiedigende
werking van drie jaar na datum inwerkingtreding. Daarna vervalt het recht,
tenzij inmiddels een verdrag met handhavingsclausule tussen Nederland en woonland
tot stand is gekomen. De desbetreffende uitkeringsgerechtigde zit echter niet
aan de onderhandelingstafel. Ik dring er daarom op aan om betrokkenen na eventuele
aanvaarding van dit wetsvoorstel zo spoedig mogelijk te informeren in eigen
taal en – in voorzichtige termen – aan te sporen om invloed uit
te oefenen op de regering van hun woonland.De problematiek van de vormgeving van het overgangsrecht bij wijziging
van socialeverzekeringswetten is weerbarstig. Vier jaar geleden deed de Eerste
Kamer daarover een unanieme uitspraak. De Kamer overwoog dat verzekerden aan
het verzekeringskarakter en het langetermijnperspectief van sociale verzekeringen
gerechtvaardigde verwachtingen ontlenen, en oordeelde dat bij wijziging van
SV-wetten voor degenen bij wie het verzekerd risico al is ingetreden, eerbiedigende
werking uitgangspunt is. Bij een eventuele afwijking van dat uitgangspunt
is een verzwaarde motiveringsplicht van de wetgever vereist.Met deze zeer globale uitgangspunten zijn natuurlijk niet alle concrete
vragen van een antwoord voorzien. Op instigatie van de Raad van State zegde
het kabinet vorig jaar toe hierover een nadere kaderstellende notitie te schrijven.
Streefdatum van aanbieding was ultimo 1998. Ik vraag met nadruk hoe het met
die toezegging staat. Uit de schriftelijke gedachtewisseling over dit wetsvoorstel
heb ik niet bespeurd dat het denken hierover vooruitgang heeft geboekt.De tijd dringt inmiddels wel. Internationale en nationale jurisprudentie
schrijdt voort en tendeert veel meer naar die unanieme Eerste-Kameruitspraak
uit 1995 dan naar het tot dusverre verdedigde standpunt van achtereenvolgende
kabinetten. In 1996 sprak het Europees Hof voor de rechten van de mens uit
dat een bepaalde Oostenrijkse uitkering in het verlengde van de WW valt onder
het ongestoord genot op eigendom van artikel 1, eerste protocol EVRM, gegeven
een relatie met premiebetaling, zij het in dit geval een afgeleide relatie.
Daarmee stond een beroep open op artikel 14 van het EVRM, het discriminatieverbod.Sindsdien heeft ook de Centrale raad van beroep in enkele gevallen aangenomen
dat een socialeverzekeringsuitkering beschouwd kan worden als een eigendomsrecht
in de zin van artikel 1, eerste protocol. De rechtbank in Assen heeft onlangs
aan de hand van dit eerste protocol een onderdeel van het overgangsrecht ANW
als strijdig met het recht geoordeeld.Overigens heeft het Bundesverfassungsgericht al twintig jaar geleden
geoordeeld dat een volledige beëindiging van het uitkeringsrecht bij
vertrek naar het buitenland strijdig is met de grondwettelijke bescherming
van eigendom. Dat heeft ertoe geleid dat zelf opgebouwde rechten op basis
van verzekeringstijdvakken voor de Rentenversicherung exporteerbaar zijn.
Dat geldt overigens niet voor niet zelf opgebouwde gelijkgestelde tijdvakken.
Ook in Duitsland sluit eigendomsbescherming op zich ingrepen in socialeverzekeringswetten
niet uit. Zulke ingrepen mogen slechts geschieden in het algemeen belang en
moeten noodzakelijk en geschikt zijn voor het nagestreefde doel. Zij mogen
betrokkenen niet overmatig belasten. De zwaarte van de wijziging moet evenredig
zijn aan de ingreep in de individuele situatie. Nadat het verzekerd risico
is ingetreden, is een ingreep slechts mogelijk als zeer zwaarwegende algemene
belangen of dominante redenen van verdelende rechtvaardigheid aanwezig zijn.
Er is meer ruimte voor een wijziging naarmate betrokkene verder verwijderd
is van de concrete aanspraak. Ik ontleen deze gegevens over de Duitse rechtsontwikkeling
aan enkele artikelen van mr. Frans Pennings van de Katholieke Universiteit
Brabant. Ik vermeld deze Duitse rechtsontwikkeling van twee decennia, omdat
ik het beschouw als ons waarschijnlijke voorland sinds het Gaygusuz-arrest
van het Europees Hof van de Rechten van de Mens.Vanuit die blik kijk ik nu naar het voorliggende wetsvoorstel, en meer
in het bijzonder naar het overgangsrecht, als een ingreep in het ongestoord
genot van eigendom. Ik zie dan in hoofdzaak drie relevante rechtsvragen. Is
deze ingreep noodzakelijk en geschikt voor het nagestreefde doel? Dat is een
verbeterde controlemogelijkheid op de rechtmatigheid van uitkeringsverstrekking
over de grens. Is het voorgestelde overgangsrecht toereikend en voldoende
genuanceerd? Is er voldoende sprake van evenredigheid tussen doel en middel?
Is het middel niet onevenredig belastend voor betrokkene?Wat de eerste twee vragen betreft, durf ik geen stellige uitspraak te
doen. Indien de Nederlandse Staat kan aantonen dat het om een noodzakelijk
middel gaat en dat hij een uiterste inspanning heeft verricht om tijdig met
alle staten een handhavingsverdrag te sluiten, kunnen deze twee eerste rechtsvragen
wellicht een rechterlijke toets doorstaan. Bij de beantwoording van de derde
vraag, de evenredigheidsvraag, heb ik echter de meest ernstige twijfels. Dat
komt vooral door de vreemde, mijns inziens geheel irrationele aanvullende
voorwaarde van een tijdelijke terugkeerplicht naar Nederland van minimaal
drie maanden en een dag nadat een handhavingsverdrag met het woonland is gesloten.
Zo'n tusseneis is mijns inziens onnodig belastend, dient geen enkel redelijk
doel en roept in de praktische uitwerking een sterk vermoeden van indirecte
discriminatie naar nationaliteit op.In ten minste twee gevallen is er sprake van zo'n terugkeerplicht als
voorwaarde om een verloren gegaan of niet tot stand gekomen uitkeringsrecht
te herstellen nadat een handhavingsverdrag is gesloten. In de eerste plaats
gaat het om lopende gevallen. Een uitkeringsgerechtigde woont nu in het buitenland,
zijn lopend recht wordt nog drie jaar geëerbiedigd, maar vervalt als
in de tussentijd nog geen handhavingsverdrag is geratificeerd. En een half
jaar na die termijn van drie jaar komt alsnog zo'n ratificatie rond. Het tweede
slaat op nieuwe gevallen. Een uitkeringsgerechtigde emigreert of remigreert
na totstandkoming van deze wet naar een land zonder handhavingsverdrag en
een jaar later komt alsnog een handhavingsverdrag met zijn nieuwe woonland
tot stand.Ik vermoed dat er nog een derde categorie tijdelijk terug moet keren.
Dat weet ik niet zeker. Ik doel op de niet-uitkeringsgerechtigde die in een
emigratieland 65 jaar wordt. Moet deze persoon als hij alleenstaand is of
een jongere partner zonder inkomen heeft, ook voor minstens drie maanden en
een dag naar Nederland terugkeren?Ik heb tegen deze tijdelijke terugkeerplicht de volgende overwegende bezwaren.
Ten eerste dient het geen enkel redelijk doel vanuit handhavingsoverwegingen.
Er is immers een handhavingsverdrag gesloten en de enige grond van intrekking
was de afwezigheid van zo'n verdrag. Die grond bestaat dus nu niet meer. Er
bestaat veelal ook geen relatie tussen de persoon die moet terugkeren en het
potentieel denkbare handhavingsprobleem. Zo moet van een ouder echtpaar: hij
AOW-gerechtigd, zij nog niet AOW-gerechtigd, alleen hij terugkeren. Zijn leeftijd
en zijn eigen individuele AOW-recht zijn echter onomstreden. Het theoretisch
denkbare handhavingsprobleem ligt bij het eventuele inkomen van de jongere
partner. Die hoeft echter niet terug te keren.Ook de minderjarige volle wees moet tijdelijk terugkeren. De voogd of
verzorger echter niet. Die wees zwerft dus onbegeleid meer dan drie maanden
in Nederland rond en is niet eens handelingsbekwaam om het verloren gegane
of nog niet tot stand gekomen uitkeringsrecht aan te vragen.Ten tweede is de tijdelijke terugkeerplicht voor betrokkenen onnodig belastend
en vaak prijzig. Er zullen uitkeringsgerechtigden zijn die vanwege hoge leeftijd
of hulpbehoevendheid niet kunnen reizen of alleen met verpleegkundige begeleiding.
Komt daarvoor een hardheidsclausule?Op mijn vraag in het nader verslag in hoeverre dit legioen van tijdelijke
terugkeerders een beroep kan doen op bijstand, woonkostentoeslag en inkomensafhankelijke
regelingen indien zij in Nederland niet beschikken over de middelen om te
voorzien in de noodzakelijke kosten van het bestaan en op de vraag of daarmee
rekening is gehouden in de financiële raming, heb ik geen antwoord ontvangen.Ten derde hoort bij een terugkeerplicht een terugkeerrecht. Voor personen
met de Nederlandse nationaliteit is dat geen probleem. Voor personen met een
andere nationaliteit meestal wel.Ten vierde maakt dit irrationele onderdeel van de voorgestelde wetgeving
dat het wetsvoorstel extreem kwetsbaar is voor procesrisico's. Het eerste
procesrisico ligt bij het beroep op artikel 1 van het eerste protocol van
het EVRM. Een inbreuk op het eigendomsrecht is mogelijk in het algemeen belang
en met inachtneming van algemene rechtsbeginselen. Ik neem nu even aan dat
de rechter accepteert dat de basisregeling van het voorstel, binding van de
export van uitkeringen aan een handhavingsverdrag, in het algemeen belang
is en dat het overgangsrecht voor lopende gevallen op zichzelf toereikend
is. Ik weet dat niet zeker. Met de tijdelijke terugkeerplicht
nadat een handhavingsverdrag tot stand is gekomen, ondermijnt het kabinet
zelf de ernst en betekenis van het handhavingsverdrag.Het tweede procesrisico ligt bij het vermoeden van indirecte discriminatie
naar nationaliteit met een beroep op artikel 14 van het EVRM. Een persoon
met de Nederlandse nationaliteit kan via de U-bochtconstructie van tijdelijke
terugkeer naar Nederland het verloren gegane uitkeringsrecht herstellen. Voor
de persoon met niet-Nederlandse nationaliteit staat de weg in het algemeen
niet open, tenzij wij de vreemdelingenwetgeving zouden wijzigen. Dat is het
kabinet op dit punt niet van plan.Over het vermoeden van indirecte discriminatie bestaat veel jurisprudentie.
Het moet gaan om een objectief gerechtvaardigd onderscheid en het middel moet
geschikt zijn voor het doel, dat niet langs een andere, minder bezwaarlijke
weg te bereiken is. Het kost mijns inziens weinig moeite om aan te tonen dat
bij de tijdelijke terugkeerplicht de relatie tussen doel en middel geheel
zoek is. Dit onderdeel is niet bestand tegen een toets aan het evenredigheidsbeginsel.
En voordat de rechter aan zet is, dient de volksvertegenwoordiging wetsvoorstellen
te toetsen aan de Grondwet en aan internationale ieder verbindende verdragsteksten.Hoe komt het nu dat deze krankzinnige extra eis die niets te maken heeft
met handhavingsoverwegingen, voortvloeit uit de gekozen wetssystematiek? Het
lijkt erop dat die andere overweging, het territorialiteitsdogma, hier de
boventoon voert en het gezond verstand geheel heeft overwoekerd. Alle genoemde
problemen zouden achterwege blijven, indien wij voor een andere wetssystematiek
zouden kiezen waarbij niet het recht zelf vervalt bij wonen in het buitenland,
maar de uitbetaling wordt gebonden aan wonen in Nederland of een verdragsland.
Een vervolgvraag is of er bij de indiening van dit wetsvoorstel welbewust
en weloverwogen is gekozen voor dit dogmatisch uitgangspunt, met alle complicaties
van dien en met alle extra juridische kwetsbaarheden van dien, of dat er veeleer
sprake is van een bedrijfsongeval.In een gesprek met enkele collega's van de overkant bleek mij, dat zij
ervan uitgegaan waren dat de betaling van de uitkering geschorst wordt bij
vertrek naar of wonen in een niet-verdragsland. Zij keken dan ook verbaasd
op toen ik hen confronteerde met die tijdelijke terugkeerplicht naar Nederland
en alle daarbij optredende complicaties.Ik heb vorige week het spoor terug gezocht. Op 20 februari 1996 bood de
toenmalige staatssecretaris van VWS, Linschoten, aan de Tweede Kamer een notitie
aan, getiteld Handhaving over de grens bij export van uitkeringen. Daarin
werd voorgesteld de uitbetaling van het recht – ik herhaal: de uitbetaling
van het recht – te binden aan wonen in Nederland of een verdragsland.
Gesteld werd: "Deze benadering heeft in zijn eenvoud een aantal voordelen
zowel voor de verzekerde als voor de uitvoeringsorganen."Over deze notitie vond een algemeen overleg plaats met de Tweede-Kamercommissie.
In dat overleg stelde staatssecretaris Linschoten blijkens het verslag van
26 september 1996, dat in de Nederlandse wet moet worden vastgelegd dat uitkeringen
alleen worden uitbetaald – ik onderstreep: uitbetaald – in landen
waarmee Nederland zelf een verdrag heeft gesloten. Ik citeer nog een zin uit
dit verslag: "De staatssecretaris benadrukte dat het hem er niet om te doen
is het personaliteitsbeginsel in te ruilen voor het territorialiteitsbeginsel,
maar om een zodanige onderhandelingspositie dat Nederlandse belangen worden
gediend."Nadat aldus over de contouren van een andere regeling (binding van export
aan handhavingsverdragen) consensus was ontstaan tussen het kabinet en een
Tweede-Kamermeerderheid, is het ministerie aan het werk gegaan om die consensus
in een wetstekst te regelen. Om mij niet bekende redenen heeft Sociale Zaken
en Werkgelegenheid toen evenwel gekozen voor een andere wetssystematiek waaruit
die absurde tijdelijke verhuisplicht is voortgevloeid.Voorzitter: Korthals AltesDe heer Van de Zandschulp (PvdA):Het opvallende is dat die andere keuze van systematiek dan eerder werd
gesuggereerd, niet expliciet in de memorie van toelichting wordt vermeld,
laat staan beargumenteerd. Ik veronderstel dat noch de toenmalige staatssecretaris,
Frank de Grave, bij de indiening van het ontwerp, noch de Tweede Kamer voldoende
inzicht had in de gevolgen van de keus voor een andere systematiek dan eerder
werd bepleit. In dat geval is er dus sprake van een bedrijfsongeluk. Ik doe
dus nu een klemmend beroep op het kabinet om terug te keren naar de eenvoud
en praktische zin van Linschoten. Het verrast mij dat ik nu Linschoten als
getuige aanroep, maar ik gun hem graag die eer. Een terugkeer naar de oorspronkelijke
Linschoten-formulering vergt reparatiewetgeving. Reparatiewetgeving is echter
verre te verkiezen boven ondeugdelijke wetgeving of boven de situatie waarin
de minister van landbouw nu terecht is gekomen.Reparatiewetgeving is overigens om wetstechnische redenen sowieso nodig
wegens strijdigheid tussen een nieuw voorgesteld artikellid en de bestaande,
gehandhaafde algemene bepaling in de volksverzekeringen. Ik noem de AOW als
voorbeeld. Dit wetsvoorstel introduceert een nieuwe woonfunctie voor het uitkeringsrecht.
Een verblijf van langer dan drie maanden buiten Nederland wordt gelijkgesteld
met wonen buiten Nederland. Artikel 3, lid 3, van de AOW onder algemene bepalingen
hanteert echter een andere woonfictie: "Hij die Nederland metterwoon heeft
verlaten en binnen een jaar nadien metterwoon terugkeert zonder inmiddels
in de Nederlandse Antillen, Aruba of op het grondgebied van een andere mogendheid
te hebben gewoond, wordt ook voor de duur van zijn afwezigheid geacht in Nederland
te hebben gewoond."Ik werk het even uit. Een vitale, alleenstaande AOW'er maakt een wereldreis
van vijf maanden. Volgens artikel 9a nieuw wordt zijn AOW na drie maanden
teruggebracht van 70% naar 50% minimumloon. Volgens artikel 3, lid 3, is dat
niet het geval. Een echtpaar, de ene 65+ de ander 65-, gaat voor vier maanden
op bezoek bij de kinderen en kleinkinderen in een niet-verdragsland. Volgens
artikel 8a nieuw vervalt na drie maanden de AOW-toeslag en volgens 3, lid
3 is dat niet het geval. Deze strijdigheid moet er in elk geval uitgehaald
worden. Het bestaande artikel 3, lid 3, vind ik iets sympathieker, al kan
ik mij voorstellen dat vanuit handhavingsoverwegingen een jaar
net iets te lang is. Misschien kunnen wij de woonfictie van de volksverzekeringen
gelijktrekken met de termijn die de GBA hanteert voor aangifte van vertrek
uit Nederland.Mijn fractie wacht met belangstelling af tot welke reparaties het kabinet
bereid blijkt.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter! De behandeling van dit wetsvoorstel, de wet BEU, heeft enige
vertraging opgelopen. Nu is vertraging niet per definitie negatief. Dominee
Gremdaat heeft er interessante dingen over gezegd, zoals: "Vertragingstijd
lijkt verloren tijd maar in werkelijkheid is het extra tijd. Immers, de verloren
werktijd haal je wel weer in, maar de extra vertragingstijd is een geschenk
uit de hemel. Je moet er natuurlijk wel voor open staan en de ruimte die je
aangeboden krijgt goed benutten."De nu ontstane ruimte heeft hopelijk positief gewerkt om nog eens zeer
kritisch naar dit wetsvoorstel te kijken want er mankeert nog van alles aan.
Mijn fractie zet grote vraagtekens bij de uitvoering, de handhaafbaarheid
en de rechtszekerheid van dit wetsvoorstel. Hetzelfde geldt voor de inzet
van de regering om zoveel mogelijk verdragen af te sluiten.GroenLinks is niet blij met dit wetsvoorstel. Het verbeteren van de handhaafbaarheid
van uitkeringen in het buitenland en fraudebestrijding zijn goede zaken. Om
hiervoor verdragen af te sluiten met 160 landen is ook prima. Maar als het
afsluiten van een verdrag onverhoopt niet lukt om getalsmatige dan wel beleidsmatige
redenen gaat het mijn fractie te ver om dan vervolgens de geëxporteerde
uitkering stop te zetten. Hierdoor worden individuen, buiten hun schuld, gestraft.
Het gaat om mensen die het besluit hebben genomen naar het buitenland te gaan
op basis van het vooruitzicht en de (bestaans)zekerheid die de sociale wetgeving
hen bij vertrek bood. Zij hebben weinig tot geen mogelijkheden om het woonland
te dwingen een verdrag af te sluiten. Dit zou misschien nog kunnen als het
gaat om grote getallen in een bepaald land door middel van bijvoorbeeld democratische
verkiezingen, als die er zijn. Aannemelijker is om te veronderstellen dat
individuen weinig mogelijkheden hebben om de eigen overheid te stimuleren
een verdrag met Nederland af te sluiten.En dat alles om de fraude te bestrijden – een veronderstelde fraude,
want de staatssecretaris kan niet aangeven hoe groot die fraude is. Met dat
doel, fraudebestrijding, wordt een maatregel ingevoerd die fraudeurs en niet-fraudeurs
zonder onderscheid treft. Mensen die jarenlang aan alle voorwaarden hebben
voldaan, worden afhankelijk van de bereidheid en de mogelijkheden om te komen
tot een verdrag. Nu, daar zou je wel "beu" van worden.De staatssecretaris voelt niets voor het amendement van het lid Bijleveld-Schouten
om het wetsvoorstel pas over drie jaar in werking te laten treden. De exportlanden
zouden geen actueel belang hebben om een handhavingsverdrag met Nederland
af te sluiten. Nu, dat is wel erg gemakkelijk gezegd. De actualiteit om te
komen tot een verdrag is, als het wetsvoorstel na drie jaar in werking treedt,
ook nu aanwezig bij de exportlanden. Het grote voordeel is dat er voldoende
tijd is, van Nederlandse zijde, om die verdragsafspraken te maken. Diplomaten
hebben mij op grond van hun ervaringen verteld, dat drie jaar voor het afsluiten
van een verdrag een krappe termijn is. Het lijkt er meer op dat dit argument,
"geen direct actueel belang", voor Nederland geldt. De Nederlandse regering
heeft de afgelopen twee jaar weinig activiteiten in die richting ontplooid,
want het lijstje met landen is bedroevend klein.De regering stelt dat de Wet BEU, door introductie van het territorialiteitsbeginsel
met betrekking tot het recht op een uitkering, een belangrijke bijdrage levert
aan de rechtmatigheid van de uitvoering. Waarop baseert de regering het grote
vertrouwen dat een rechtmatige uitvoering van de sociale verzekeringen beter
geregeld zou zijn met het sluiten van een verdrag? Welke garanties kan de
staatssecretaris hierover geven en heeft hij er al enige ervaring mee opgedaan?De SVB ziet het allemaal wat somberder. De SVB moet aangeven of de aangedragen
gegevens uit de landen te vertrouwen zijn. Zij hebben nu al aangegeven dat
het ondoenlijk is de gegevens te controleren uit landen als India, Pakistan,
Ghana en de Dominicaanse Republiek. Alle documenten zijn daar volgens de SVB
op straat te koop. Ook heeft de SVB haar zorg uitgesproken over de situatie
in Suriname. Met Suriname is er geen verdrag. Wordt er nu onderhandeld en
kan de staatssecretaris hier wat meer over vertellen? Immers, als er over
drie jaar geen verdrag is, moeten de uitkeringen aan 1800 mensen in Suriname
worden stopgezet. Is dat dan echt de bedoeling?Nu over naar het punt van de herleving van het uitkeringsrecht. Herleving
van het uitkeringsrecht, van iemand die in een niet-verdragsland woont of
in een land waarmee na drie jaar een verdrag tot stand komt, vindt uitsluitend
plaats, als betrokkene terugkeert naar Nederland. Hij of zij moet dan wel
drie maanden in Nederland verblijven om het recht op uitkering te doen herleven.
Waar is dit goed voor? Hier is toch sprake van rechtsongelijkheid, omdat niet
iedereen zomaar even drie maanden naar Nederland kan gaan om het recht op
de uitkering te doen herleven. Een terugkeerrecht is niet gegarandeerd in
het vreemdelingenrecht. Het hangt af van de individuele omstandigheden van
een persoon. Hier is dan sprake van ongelijke behandeling, van indirecte discriminatie;
ook anderen hebben hier al op gewezen.De toegankelijkheid tot herleving van het uitkeringsrecht kan voor elk
individu anders uitpakken. Er kan sprake zijn van gelijke gevallen. Beiden
wonen in eenzelfde land, met eenzelfde uitkering. De een heeft de mogelijkheid
om naar Nederland te gaan en zodoende herleeft z'n recht op een uitkering.
De ander heeft die mogelijkheid niet en verliest z'n uitkering. Het gelijkheidsbeginsel
is hier niet op van toepassing. Hoe kijkt de staatssecretaris tegen deze ongelijkheid
aan? Is zo'n ongelijke behandeling op objectieve en redelijke gronden gerechtvaardigd?
Hoe verhoudt zich dat tot de internationaal rechtelijke bepalingen?Heeft de staatssecretaris trouwens al gesprekken gevoerd met de minister
voor het Grote Steden- en Integratiebeleid om de Gemeentelijke Basis Administratie
aan te passen aan de uitvoerbaarheid van de driemaandstermijn? En als dat
zo is, hoe wordt de GBA aangepast? De uitvoeringsproblemen zijn niet te overzien,
als een verblijf van drie maanden buiten Nederland gelijkgesteld
wordt met "wonen buiten Nederland". Er zullen dan wel heel veel "afwijkende
regels" moeten worden gesteld. Bovenstaande bezwaren onderstrepen het belang
van een grondige tussentijdse evaluatie. Op welke manier neemt de regering
de uitvoeringsproblemen mee in de evaluatie?Er is ook geen sprake van rechtszekerheid in de wet BEU. De staatssecretaris
zegt hierover dat "de keuze om het recht op een lopende socialeverzekeringsuitkering
te beëindigen gerechtvaardigd wordt, nu er geen sprake is van een blijvende
eindiging van het uitkeringsrecht". Hij voegde daaraan toe: "Het onderhavige
wetsvoorstel voorziet immers in de mogelijkheid dat een uitkeringsrecht wordt
heropend of herleeft. Het recht op uitkering wordt betrokkene met deze wet
niet blijvend ontzegd."Hoe verhoudt zich dit tot een niet gegarandeerd terugkeerrecht? Moeten
er geen garanties komen dat een uitkeringsgerechtigde die te maken krijgt
met deze wet, het recht op terugkeer moet hebben of, nog beter, dat bij invoering
van de BEU de huidige uitkeringsgerechtigden buiten schot blijven?Er wordt een zekere prioriteit gegeven in de volgorde van verdragsonderhandelingen
met de 160 landen. Indonesië en Suriname komen het eerst aan de beurt.
Daarna volgen landen waarnaar relatief veel socialeverzekeringsuitkeringen
geëxporteerd worden. Dit zijn, volgens het overzicht op pagina 18 van
Kamerstuk 25757, nr. 6, 11 landen. Met hoeveel van deze landen is al ambtelijke
overeenstemming bereikt? In antwoord op de vraag van mijn fractie naar welke
niet-verdragslanden de 20.000 uitkeringen gaan, verwijst de staatssecretaris
naar bovengenoemd Kamerstuk. Ik tel daar 56 niet-verdragslanden. Waar zijn
de overige 84 niet-verdragslanden? Een en ander betekent dat het aantal uitkeringsgerechtigden
in niet-verdragslanden vrij omvangrijk kan zijn. Hoe groot is dat aantal?
Om hoeveel uitkeringen gaat het in de eerste, tweede en derde groep landen
van het overzicht? Komen daar dan de grote besparingen vandaan die dit wetsvoorstel
moet opleveren?Waarom kan de Nederlandse ambassade geen actieve rol spelen in landen
waar weinig uitkeringsgerechtigden wonen? Het doel van de wet is toch de verbetering
van de handhaafbaarheid van uitkeringen in het buitenland? Het afsluiten van
een verdrag is dan een middel. De afweging moet dan zijn wanneer je een verdrag
afsluit en wanneer je naar alternatieven voor een verdrag gaat kijken. Waar
komt dat grote geloof in verdragen toch vandaan?Niet-Nederlands personeel werkzaam bij een buitenlandse diplomatieke vertegenwoordiging
is dit wetsvoorstel ook beu. Mevrouw Gelderblom sprak er al over. Ik krijg
graag een reactie van de staatssecretaris op de brief van de advocaten over
de geschetste problematiek.Voorzitter! Ik kom bij mijn laatste punt, de financiële effecten.
Ik begrijp nog steeds niet hoe de ingeboekte bezuiniging van 140 mln. op een
bedrag van 153 mln. gelezen moet worden. De besparing die ontstaat ingevolge
de beperkingen van de Toeslagenwet (43 mln.) en de exportbeperking van de
AOW (10 mln.) is mij wel duidelijk. Kan de staatssecretaris mij dit rekensommetje
nogmaals uitleggen? De indruk dat het kabinet er niet veel baat bij heeft
om met zoveel mogelijk landen een verdrag af te sluiten, blijft bij mijn fractie
op deze manier bestaan en wordt eigenlijk alleen maar versterkt door het gegeven
antwoord.Invoering van de wet BEU is op dit moment veel te voorbarig. Er zitten
te veel haken en ogen aan. De wet geeft uitvoeringsproblemen, rechtszekerheid
is niet gewaarborgd en de kans dat de wet haar doelstelling haalt, is uitermate
klein. Vertraging die leidt tot uitstel is hier veel beter op haar plaats.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Voorzitter! Aan de vooravond van de verkiezing van provinciale staten
is de discussie over de taak en positie van de Eerste Kamer weer volop in
beeld. We hebben op radio en televisie uitgebreid kunnen horen wat de taak
van de Eerste Kamer is. Het lijkt heel simpel: wij beoordelen voorliggende
wetsvoorstellen op uitvoerbaarheid, doelmatigheid en rechtmatigheid. Maar
de werkelijkheid is vaak ietwat weerbarstiger, want wij zijn ook nadrukkelijk
politiek verantwoordelijk voor onze beslissingen. Met dit wetsvoorstel is
dat dilemma duidelijk aanwezig.Laat ik beginnen met een aantal positieve opmerkingen over dit wetsvoorstel,
waarmee ik mij zelf vanochtend in een unieke positie manoeuvreer. Ik geef
onmiddellijk aan dat verderop in mijn verhaal een moment komt waarin kritiek
zal doorklinken. Eerst het goede verhaal.Het wetsvoorstel is belangrijk. In de eerste plaats gaat het om totaal
250.000 uitkeringen die in 1996 zijn geëxporteerd voor een bedrag van
ruim 1,7 mld. Heeft de staatssecretaris trouwens al gegevens over 1997? Het
is ook een belangrijk wetsvoorstel omdat het niet langer mogelijk moet zijn
gemakkelijk te frauderen met uitkeringen in het buitenland. Bestaat er overigens
inzicht in de omvang van die fraude? Een wet die tot doel heeft uitkeringen
terecht te laten komen bij diegenen die er recht op hebben, kan altijd op
onze hartelijke steun rekenen.Dit wetsvoorstel beoogt de handhaafbaarheid van de uitkeringen die worden
geëxporteerd, te verbeteren. Naar de mening van mijn fractie is het dringend
noodzakelijk om het frauderen met uitkeringen krachtig te bestrijden en het
aantal fraudegevallen terug te dringen. Eigenlijk had dit wetsvoorstel twintig
jaar geleden ingediend moeten worden. Veel uitkeringsgeld is helaas ten onrechte
geëxporteerd. Treurig is het bijvoorbeeld om in de beantwoording van
de staatssecretaris op vragen van het Tweede-Kamerlid mevrouw Bijleveld te
lezen dat er in Turkije fors gefraudeerd wordt met het aanvragen van kinderbijslag.
18,3% van de opgegeven kinderen bleek niet aangetroffen te zijn.Als dit wetsvoorstel tot wet zal worden verheven, sluit Nederland zich
aan bij alle andere landen die ten aanzien van het exporteren van uitkeringen
het territorialitieitsprincipe hanteren. Dat is positief. Het is natuurlijk
altijd aardig om als land uniek te zijn in de wereld – dat is zo ongeveer
het geval met de huidige wetgeving – maar het lijkt mij beter op dit
terrein in de pas te lopen met de rest van Europa en de wereld.Met de EU-landen hoeven geen aparte verdragen te worden gesloten, maar
de staatssecretaris stelt wel dat ook met Europese landen zo nodig bilaterale
afspraken gemaakt moeten worden en waar nodig het toezicht moet worden versterkt.
Heeft de staatssecretaris het vertrouwen dat die afspraken binnen afzienbare
tijd totstandkomen en dat dat ook zal leiden tot strengere
controles? Heeft de staatssecretaris inzicht waar het nodig is in Europa om
het toezicht te verscherpen?Dan nu het kritische deel van mijn betoog. Is het voorliggende wetsvoorstel
minder fraudegevoelig dan de bepalingen in de huidige wetten? Dat is voor
mijn fractie de grote vraag. In de schriftelijke rondes over dit wetsvoorstel
heeft de VVD-fractie indringend gevraagd of dit wetsvoorstel stevig genoeg
in elkaar zit, zodat fraudeurs geen mogelijkheid meer hebben om door de mazen
heen te slippen. De beantwoording van het kabinet heeft mijn fractie niet
gerustgesteld. Integendeel, mijn fractie was zeer ontevreden over de weinig
concrete beantwoording. Ik wil daarom de zorg van de VVD-fractie over de uitvoerbaarheid
van dit wetsvoorstel nogmaals onder de aandacht van de staatssecretaris brengen.In de eerste plaats staat in het wetsvoorstel dat als een uitkeringsgerechtigde
langer dan drie maanden in een land verblijft waarmee geen verdrag gesloten
is, hij of zij geen uitkering meer ontvangt. Het blijft buitengewoon moeilijk
om vast te stellen hoe lang iemand buiten Nederland woont. Even verder in
het wetsvoorstel staat: perioden van verblijf buiten Nederland worden samengesteld,
indien zij elkaar met een onderbreking van minder dan vier weken opvolgen.Mijn fractie vraagt zich in alle gemoede af hoe dit is te controleren.
Immers, in de gemeentelijke basisadministratie (GBA) is bepaald dat de ingezetene
die naar redelijke verwachting gedurende een jaar twee derde van de tijd buiten
Nederland zal verblijven, verplicht is zich uit te schrijven, dus pas na negen
maanden. Wie o wie is nu in staat om te controleren of iemand regelmatig in
het buitenland verblijft en wie moet dan de weken en maanden bij elkaar gaan
optellen en constateren dat de uitkering moet worden stopgezet. De driemaandentermijn
in dit wetsvoorstel is dus naar de mening van mijn fractie niet te controleren,
tenzij de uitkeringsgerechtigde het zelf meldt. En als degene die in Nederland
een uitkering ontvangt naar een land vertrekt waarmee geen verdrag is afgesloten,
zal die persoon niet gauw geneigd zijn zich "af te melden". De staatssecretaris
antwoordt in de schriftelijke stukken dat hij hierover nog zal spreken met
de uitvoeringsinstellingen, en bovendien geeft de staatssecretaris aan, dat
de GBA misschien gewijzigd kan worden. Mijn fractie vindt het verrassend,
dat met de uitvoeringsinstellingen en met de toenmalige minister van Binnenlandse
Zaken niet van tevoren afspraken zijn gemaakt. Deelt de staatssecretaris de
zorg van de VVD-fractie, dat dit wetsvoorstel op onderdelen gewoon niet uitvoerbaar
is en dus heel fraudegevoelig? Gaarne hoort mijn fractie de visie van de staatssecretaris
hierover. Hoe denkt hij, de "gaten" die in dit wetsvoorstel zitten te dichten?Voorzitter! De staatssecretaris heeft er in december bij ons op aangedrongen,
dat wij dit wetsvoorstel nog voor de Kerstvakantie zouden behandelen, anders
zou er "besparingsverlies" optreden (een bijzonder woord!). Op een vraag van
de VVD-fractie in de schriftelijke stukken naar de financiële gevolgen
van dit wetsvoorstel reageert de staatssecretaris enigszins korzelig, dat
hij dat in de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag
al uitgebreid heeft besproken. Desalniettemin blijft dit financieel onderdeel
mij zorgen baren. Ik betwijfel namelijk of er veel bespaard zal worden. Het
is immers de bedoeling van het kabinet om met alle landen waar uitkeringsgerechtigden
naar toe gaan, verdragen af te sluiten. Dat betekent dat, weliswaar afgeslankt,
uitkeringen naar die landen gewoon doorgaan. Bovendien las ik onlangs in het
Rotterdams Dagblad het volgende: de heer Laan, sociaal attaché bij
de Nederlandse ambassade in Turkije, constateert dat er nu ruim 4000 Turken
zijn die AOW ontvangen, en dat dat er over tien jaar waarschijnlijk 25.000
zullen zijn. Nu is dit wetsvoorstel natuurlijk niet gemaakt als een bezuinigingswet,
maar het zou wel moeten dienen om de financiële problemen van de ANW
op te lossen. Graag hierover de visie van de staatssecretaris.Voorzitter! Met belangstelling heb ik geluisterd naar het betoog van de
heer Van de Zandschulp, die uitgebreid is ingegaan op de terugkeerproblemen.
Ik ben heel erg benieuwd, hoe de staatssecretaris daarop zal antwoorden. Het
moge duidelijk zijn, dat de VVD-fractie positief staat ten opzichte van de
strekking van dit wetsvoorstel, maar dat zij zwaar tilt aan de uitvoerbaarheid.
Mijn fractie is daarover bezorgd. Ik hoop dat de staatssecretaris in staat
is, die zorg weg te nemen.De heer Ruers (SP):Voorzitter! Het uitgangspunt van dit wetsvoorstel is, aldus de regering,
dat uitvoering van de sociale verzekeringen rechtmatig geschiedt. Het zal
duidelijk zijn, dat dat uitgangspunt bij ons geen bezwaren oproept. Maar zoals
andere sprekers al hebben aangegeven, zitten er aan dit wetsvoorstel een heleboel
andere negatieve aspecten, die bij ons wél bezwaren oproepen. Ik heb
met veel waardering en instemming geluisterd naar de bijdragen van de andere
sprekers, en met name de bijdragen van het CDA en de PvdA wil ik volledig
volgen. Ik kan mij daarbij kortheidshalve aansluiten. Toch wil ik van mijn
kant een enkele aanvullende opmerking maken.Voorzitter! Er moet in ieder geval een uitzondering worden gemaakt voor
degenen, die nu reeds jaren in het buitenland wonen, aanspraken hebben en
deze door dit voorstel dreigen te verliezen. Immers, deze groep wordt achteraf
geconfronteerd met een nadelige wijziging, die men niet had kunnen zien aankomen
en waarop men niet had hoeven te rekenen. Ik ga daarbij uit van de situatie,
dat met het desbetreffende land geen verdrag is gesloten, wat binnen drie
jaar ook niet tot stand zal komen. De individuele betrokkene wordt in feite
vermalen tussen de onderhandelingen, al dan niet slagend, van Nederland met
het desbetreffende verdragsland. Ik denk dat je dit de betrokkene uit een
oogpunt van rechtszekerheid niet aan kunt doen. Hij of zij staat erbuiten,
maar krijgt wel de gevolgen van de onderhandelingen, slagen of niet slagen,
op zijn bordje.Heeft betrokkene al geen invloed op het tot stand komen van het verdrag,
er is nog een ander aspect. Een eenmalig gesloten verdrag kan natuurlijk worden
opgezegd. Dat aspect kan op enig moment ook optreden. Dan zou betrokkene,
daar verblijvend en rekenend op het verdrag in de zin van: ik heb een uitkering,
ik zit wel goed, plotseling worden geconfronteerd met het afwezig zijn van
het contract tussen Nederland en het andere land. Dan zou er
ook een gat ontstaan. Die onrechtmatigheid, die lacune in de voorliggende
regeling is volgens mij evenmin voorzien.Dan kom ik op het aspect van de herleving. Indien na drie jaar met het
desbetreffende land geen verdrag is gesloten, aldus het voorstel, vervalt
voor betrokkene, aldaar woonachtig, het recht op een uitkering. Dat recht
herleeft niet, nadat op een later tijdstip met dat land wel een verdrag tot
stand komt. Die consequentie acht onze fractie, samen met andere fracties,
niet redelijk. Wij hebben in dat verband met instemming kennisgenomen van
de opmerkingen en bezwaren van met name de fractie van de PvdA, zoals die
zijn verwoord in het nadere voorlopig verslag. Immers, als bedoeld verdrag
op een later moment tot stand komt, dan is voldaan aan de voorwaarden op het
punt van controle en handhaving die in het voorstel worden genoemd. Dan valt
redelijkerwijs niet in te zien waarom betrokkene, die in dat land woonachtig
is, niet opnieuw in aanmerking kan komen voor de uitkering. Het ging er toch
om de handhaving en controle te verbeteren? Volgens de regering was het uitgangspunt
dat de uitkering met betrekking tot de sociale verzekering rechtmatig geschiedt,
ook in het buitenland. Als aan die voorwaarde is voldaan, dan is het toch
redelijk dat ook het oude recht herleeft?Daarnaast – dat is één van de consequenties van dit
voorstel – is het volgens de SP onredelijk dat van betrokkenen wordt
gevergd dat men zijn woonplaats in het buitenland opgeeft om minimaal drie
maanden en één dag terug te keren teneinde herleving van het
recht op uitkering te bewerkstelligen. Dat staat op papier heel gemakkelijk,
maar in de praktijk is het een enorme ingreep in het leven van betrokkene,
die soms al vele jaren in het buitenland gevestigd en woonachtig is. Zo maar
even terugkeren, is geen sinecure.Verder betekent het intrekken of vervallen van de uitkering voor betrokkene
dat men wel premie of belasting heeft betaald, maar dat men de daartegenover
gestelde uitkering mist. Uit het oogpunt van rechtszekerheid en rechtvaardigheid
vind ik dat niet acceptabel. Het zou wellicht beter zijn om in ieder geval
voor degenen die thans reeds in het buitenland wonen een uitzondering te maken.
Het laatste geldt met name voor de groep AOW'ers, voor wie als het gaat om
de exportbeperking de partnertoeslag vervalt, terwijl de alleenstaandenuitkering
wordt verlaagd van 70% naar 50%. Wij hebben daar ook een duidelijke brief
over gehad. Betrokkenen worden achteraf plots overvallen met een volstrekt
onverwachte verlaging van de uitkering. Een dergelijke inbreuk op de thans
voorgestelde wijze is naar mijn mening niet te rechtvaardigen.Wij hebben met waardering kennisgenomen van het voornemen van de regering
zich in te spannen om binnen de komende periode van drie jaar adequate handhavingsafspraken
te maken met de landen, waarmee deze afspraken thans nog niet zijn gemaakt.
Als ik echter lees wat er in de nadere memorie van antwoord op dat punt ten
aanzien van de rechtszekerheid is gesteld, krijg ik toch grote twijfels. Ik
citeer: "Het kabinet benadrukt nogmaals dat maximaal wordt ingezet op het
binnen de overgangstermijn van drie jaar sluiten van verdragen, waarin de
handhaafbaarheid van socialeverzekeringswetten afdoende is gewaarborgd. Alsdan
bestaat er geen reden voor betrokkene om, met het oog op een uitkeringsrecht,
naar Nederland terug te keren. Mocht uit de evaluatie, waarin het wetsvoorstel
voorziet, niettemin blijken dat in de loop van de overgangstermijn terzake
knelpunten ontstaan, als gevolg van het niet tijdig tot stand komen van verdragen,
dan is het kabinet bereid om voorstellen te doen om deze knelpunten weg te
nemen." Dit betekent in feite dat de regering zegt: "Laten wij maar doen.
Wij zullen ons ondertussen inspannen, maar mocht het achteraf fout lopen,
dan zullen wij wel zien hoe wij alle gaten gaan dichten." Uit een oogpunt
van zorgvuldigheid lijkt mij dit niet de juiste weg. Dat is de omgekeerde
wereld. De regering denkt dat zij er de komende jaren in zal slagen, vele
verdragen af te sluiten. Naar mijn mening moet de regering juist daarmee beginnen.
Eerst moeten de verdragen gesloten worden en dan kan bezien worden of een
dergelijk wetsvoorstel nog nodig is.Voorzitter! Vorige week hebben wij de begroting van Justitie behandeld.
In dat kader hebben wij gesproken over de juridisering en ook over de positie
van degenen die zijn aangewezen op sociale rechtshulp. Ik heb er bij die gelegenheid
op gewezen dat betrokkenen niet naar de rechter gaan omdat zij dit zo leuk
vinden, maar omdat zij hiertoe gedwongen worden door de voorgestelde wetgeving.
Ook in dit geval is hier sprake van. Degenen die met de negatieve effecten
van dit wetsvoorstel worden geconfronteerd, moeten zich wel tot de rechter
wenden omdat zij in hun bestaanszekerheid worden bedreigd. Dit wetsvoorstel
zal leiden tot een verder toenemende juridisering. In dit verband is het extra
sneu dat de toegang tot de rechter om financiële redenen wordt beperkt.
Betrokkenen zitten twee keer in de hoek waar de klappen vallen. Dat moet vermeden
worden.Voorzitter! Wij vinden het wetsvoorstel niet aanvaardbaar.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De staatssecretaris zal vanmiddag na de stemming antwoorden.De vergadering wordt van 11.55 uur tot 13.00 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19981999-803-817.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl