Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn voor de vervolging van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen van de regeling van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling van de strafverjaringstermijn (opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten) (28495)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 2917-2929

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-02-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 45, pagina 2917-2929

02-02-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28495Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 2 februari 2005)Pagina 2882-2883
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn voor de vervolging van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen van de regeling van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling van de strafverjaringstermijn (opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten) (28495)Pagina 2917-2929
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 2 februari 2005)Pagina 2929-2930
Debat over het rapport Inventarisatie milieucriminaliteitPagina 2883-2917
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn voor de vervolging van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen van de regeling van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling van de strafverjaringstermijn (opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten) (28495)Pagina 2873-2882
Presentie en opening (woensdag 2 februari 2005)Pagina 2873-2873

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 132 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het voorstel van wet van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging
van het Wetboek van Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn
voor de vervolging van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen
van de regeling van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling
van de strafverjaringstermijn (opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige
delicten) (28495).De algemene beraadslaging wordt hervat.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Voordat ik inhoudelijk op de zaken inga, stel ik de voor sommigen
onbekenden voor die vandaag achter de tafel zitten: de heer Philip Tijsma,
mijn medewerker, en de heer Bob van Beers, medewerker van collega Van Haersma
Buma.Wij bedanken de leden van de Kamer die aan het debat hebben meegedaan
voor hun inbreng. Zij hebben serieus naar de kwestie gekeken die wij in ons
initiatiefwetsvoorstel hebben opgenomen. Het is goed om te horen dat de problematiek
van verjaring bij alle fracties die aan het debat hebben deelgenomen leeft.
Het klopt dat er een aantal lastige vragen zijn gesteld. Die gaan mijn collega
Van Haersma Buma en ik zo dadelijk beantwoorden. Ik houd eerst een korte inleiding
en zal vervolgens wat van die vragen beantwoorden. Collega Van Haersma Buma
gaat met name in op de onderwerpen stuiting van de verjaring, het overgangsrecht,
minderjarigenstrafrecht en de niet-aanpassing van sommige termen zoals het
in de eerste drie leden van artikel 70 staat.Allereerst de vraag waarom dit initiatiefwetsvoorstel ingediend is. De
heer Rouvoet raakte aan die vraag in zijn inbreng. De regering wilde uiteindelijk
niet wat onze voormalige collega Theo Rietkerk en ik wilden. Wij waren namelijk
ontevreden met de opstelling van minister Korthals van het tweede paarse kabinet.
Die vond dat de verjaringstermijnen wel verlengd konden worden. Hij wilde
die niet afschaffen bij zeer ernstige delicten. Wij wilden dat wel. Zo hebben
wij toen besloten om het er niet bij te laten zitten en een initiatiefwetsvoorstel
te schrijven. Vervolgens kwam minister Donner aan het hoofd van het ministerie
van Justitie te staan. Hij heeft het regeringsstandpunt gewijzigd. Hij heeft
gezegd dat die voorstander is van opheffing van de verjaringstermijn. Hij
heeft het voorstel van de regering op dat punt aangepast. Toen lagen er twee
voorstellen die vrijwel gelijkluidend waren. De Raad van State heeft toen
gezegd dat het goed zou zijn om die in elkaar te schuiven. Die suggestie is
opgevolgd en beide wetsvoorstellen zijn in elkaar geschoven. Inmiddels is
de heer Rietkerk opgevolgd door collega Van Haersma Buma. Ik weet dat die
de materie zeer goed kent. Hij was in een eerder leven de medewerker van de
heer Rietkerk en was bij het wetsvoorstel betrokken. Na overleg met de regering
is het voorliggende wetsvoorstel tot stand gekomen.Waarom dit wetsvoorstel? Een aantal jaren geleden heb ik een aantal gesprekken
gevoerd met nabestaanden die hun zuster en dochter verloren hadden. Die was
op 1 januari, nu ongeveer tweeëntwintig jaar geleden, vermoord.
Allerlei verdachten zijn in die zaak in beeld geweest. Het heeft niet geleid
tot een concrete veroordeling. Die familieleden stelden mij de vraag waarom
er een verjaringstermijn bestaat in de wet. Zij dachten bovendien te weten
wie het gedaan had. Zij vonden het bijzonder onrechtvaardig dat een moordenaar
na achttien jaar vrijuit gaat. Zij zeiden nog elke dag aan hun zus en dochter
te denken. Zij gaven aan dat het nog steeds ontzettend veel
pijn deed, zeker in de wetenschap dat de moordenaar vrijuit gaat. Ik ben toen
in de zaak gedoken. Ik heb er Kamervragen over gesteld. Ik zag toen in andere
zaken dezelfde problematiek opdoemen. Ik noem de zaak van Corina Bolhaar,
die in Amsterdam met haar twee kinderen vermoord is. Dat is nu ongeveer twintig
jaar geleden. Een baby'tje bleef in leven. Die heeft als enige de slachtpartij
overleefd. Die is inmiddels twintig jaar en denkt nog dagelijks aan wat er
toen is gebeurd. Peter R. de Vries heeft de zaak op zich genomen en kwam uiteindelijk
vlak voordat de verjaringstermijn verstreek met nieuwe gegevens, waardoor
de zaak werd heropend en de verdachte uiteindelijk is veroordeeld tot een
zeer lange gevangenisstraf. Dit geeft wel aan hoe belangrijk het is dat ook
aan oude zaken gewerkt blijft worden en dat de gesel van die verjaringstermijn
bij dit soort zaken verdwijnt.Er vinden per jaar ongeveer 300 moorden plaats. De minister van Justitie
zal straks wel aangeven hoeveel daarvan wel of niet worden opgelost, hoe moeilijk
dat ook precies is aan te geven. In de richting van mevrouw Griffith wil ik
in ieder geval zeggen dat het geen symboolwetgeving is. Daarom noemde ik ook
die twee zaken. Er zijn nabestaanden die dag in dag uit met deze problemen
worstelen, er dagelijks mee geconfronteerd worden. Daarom zijn wij ook aan
de slag gegaan.In het verleden zijn er inderdaad drie hoofdargumenten gevoerd voor invoering
van de verjaring, zoals die in de 19de eeuw in het wetboek is opgenomen. In
de eerste plaats was dat de bewijsbaarheid. Het ging toen altijd om getuigenbewijs.
Op grond daarvan kon iemand worden veroordeeld. Men kende toen nog geen vingerafdruk,
men had toen nog geen film- of videomateriaal, laat staan DNA. Het tweede
argument was dat de dader meestal naar het buitenland uitweek en daar onderdook.
Als na verloop van tijd de zaak heropend zou worden, zou dat de rust in het
gezin van de dader verstoren. Dat was in de 19de eeuw een argument voor de
stelling dat er na 18 jaar niet meer kon worden vervolgd. Het derde was de
strafbehoefte in de samenleving die na zo'n lange tijd veel minder zou zijn.
Die argumentatie vinden de initiatiefnemers in ieder geval niet overtuigend.
Het is juist dat getuigenverklaringen na zoveel jaar in het algemeen niet
altijd meer betrouwbaar zijn, maar er zijn nu wel allerlei nieuwe technieken
die ingang hebben gevonden, waarbij specifiek natuurlijk aan DNA moet worden
gedacht, iets dat van de laatste jaren is. Tegen de heer Rouvoet die op dit
moment niet aanwezig is, wil ik toch nog zeggen dat dit natuurlijk niet het
enige argument is voor dit wetsvoorstel. Wellicht hebben wij dat indertijd
in dat persbericht wel wat benadrukt omdat wij juist in die periode in de
Kamer over allerlei wetsvoorstellen spraken die over DNA gingen. In die periode
kwamen de toenmalige coalitiepartners met het voorstel om DNA gelijk te stellen
aan de vingerafdruk en de juridische afwikkeling daarvan, maar minister Korthals
wilde daar niet aan. Op basis van verzoeken van de Kamer is dat wetsvoorstel
uiteindelijk toch aangepast. In die periode is dat persbericht ook uitgebracht
en dat richtte zich dus meer op dat DNA-materiaal. Uiteraard zijn er meer
redenen om met dit initiatiefvoorstel te komen.Als je overigens DNA-materiaal op de plaats van het delict vindt, is dat
per definitie nog niet het materiaal van de dader. Het is hooguit een begin
van bewijs, er zijn andere bewijzen nodig om aan te tonen dat degene van wie
het materiaal afkomstig is ook daadwerkelijk de dader is. Het argument dat
de dader na 18 jaar al genoeg gestraft zou zijn en rust in zijn gezin moet
hebben, vinden wij in ieder geval onvoldoende overtuigend. Ik heb al gesproken
over het leed dat de nabestaanden is aangedaan. Wij vinden het zo onrechtvaardig
als een mensenleven is genomen, dat wij niet na 18 jaar daar een streep onder
willen zetten. Dit gevoegd bij al die andere argumenten vonden wij voldoende
aanleiding voor de medewetgever om in te grijpen.Op zich is dat niet uniek, want in de ons omringende landen is de medewetgever
al op die gedachte gekomen. In de stukken zult u hebben gelezen dat bijvoorbeeld
Denemarken, Oostenrijk, Duitsland hun wetgeving hebben aangepast aan de eisen
van deze tijd. Zoals mevrouw Van der Laan en de heer Rouvoet terecht zeiden,
het gaat erom het rechtsgevoel dat je hebt en de rechtsnorm die er is bij
elkaar te brengen, zodat ze weer met elkaar in overeenstemming komen.Mevrouw Griffith heeft gevraagd waarom adviesorganen zoals de Orde van
Advocaten en de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak zich niet inhoudelijk
in de discussie hebben willen mengen. De reactie van de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak was dat een rechtspolitieke keuze gemaakt is met het beschouwen
van de grens van 18 jaar als onrechtvaardig; die organisatie wil daar niet
in treden. De Orde van Advocaten meende dat er te weinig raakvlakken zijn
tussen het voorstel en het beroep en de praktijk van advocaten om inhoudelijk
te adviseren. Het echte antwoord op de vraag waarom die organen niet inhoudelijk
geadviseerd hebben, kunnen wij niet geven. Die vraag moet eigenlijk aan die
organisaties gesteld worden. Wij gaan er vanuit dat als die organisaties elementen
hadden gezien in het voorstel die de rechtsstaat of de beroepsgroep aantasten,
zij wel degelijk inhoudelijk hadden gereageerd. Zij hebben dat niet gedaan
en hebben hun beurt voorbij laten gaan.In de memorie van toelichting en in het verslag is met name door de fracties
van GroenLinks en de SP, die niet bij de mondelinge behandeling aanwezig zijn,
ingegaan op het argument van prof. Peter van Koppen dat het voor een verdachte
die zich na achttien, twintig of vijfentwintig jaar moet verantwoorden voor
de rechter, moeilijk is om zich te verantwoorden. Dat is bijvoorbeeld het
geval als hij zich had willen beroepen op noodweer en hij de omstandigheden
waaronder hij het feit begaan heeft niet meer kan aangeven. Het argument van
Peter van Koppen weerhoudt ons er niet van om ons wetsvoorstel door te zetten
omdat uiteindelijk het openbaar ministerie de zaak voorlegt aan de rechter.
De rechter moet alle argumenten bekijken. Wij signaleren dat ook de Raad van
State geen onoverkomelijke problemen heeft gezien op dit punt.De heer Rouvoet heeft gevraagd naar de verschillen met het oorspronkelijke
wetsvoorstel en de oorspronkelijke memorie van toelichting.De voorzitter:De heer Rouvoet laat zich verontschuldigen.De heer Dittrich (D66):Fijn dat u dat opmerkt. Ik ga toch inhoudelijk op zijn
vragen in want ik kan mij voorstellen dat hij het belangrijk vindt om in de
Handelingen terug te lezen hoe de initiatiefnemers op zijn vragen hebben geantwoord.
Hij vroeg naar het materiële verschil tussen het oorspronkelijke wetsvoorstel
en de oorspronkelijke memorie van toelichting en het wetsvoorstel en de memorie
van toelichting die nu voorlicht. Oorspronkelijk waren wij uitgegaan van het
resultaat van het misdrijf: iemand is door geweld gedood, dat is vreselijk
en daarom moeten wij van de verjaringstermijn af. Wij gingen van het resultaat
uit, ongeacht of het ging om moord, doodslag, mishandeling de dood ten gevolge
hebbend of dood door schuld. Ik kom straks te spreken over de vraag van mevrouw
Van der Laan en de heer Van Fessem naar het omgaan met de situatie waarin
een lijk wordt gevonden dat ogenschijnlijk door geweld om het leven is gekomen.
De Raad van State heeft het oorspronkelijke wetsvoorstel bekeken en gezegd
dat het daarin gehanteerde uitgangspunt lastig is omdat sommige misdrijven
wel maar andere niet daaronder vallen. De grens is daarmee onduidelijk. De
Raad van State heeft geadviseerd om te richten op de misdrijven waarop levenslange
gevangenisstraf staat. Dat uitgangspunt past ook bij het rechtsgevoel dat
alleen de allerergste delicten onder het wetsvoorstel vallen. Ik gaf al aan
dat collega Van Haersma Buma daar specifiek op zal ingaan, ook in relatie
tot de amendementen die op dat punt zijn ingediend. Daarom hebben wij dus
het wetsvoorstel en de memorie van toelichting aangepast. Zoals de heer Wolfsen
het in zijn bijdrage formuleerde: wie levenslang gestraft kan worden, moet
ook levenslang kunnen worden vervolgd. Wij zijn ook blij met de steun die
mevrouw Griffith expliciet heeft uitgesproken voor deze wijziging in ons wetsvoorstel.De misdrijven waarvoor een levenslange gevangenisstraf staat, zijn tamelijk
talrijk. Het gaat niet alleen om moord maar ook om brandstichting waardoor
gevaar voor mensenlevens is te duchten en die de dood ten gevolge heeft gehad.
Er is een hele lijst met meer dan twintig misdrijven waarop een levenslange
gevangenisstraf staat. Ik zal er heel kort een paar noemen; mijn opsomming
is absoluut niet uitputtend. Een aanslag tegen de Koning of tegen de ministerraad;
een aanslag op een bevriend staatshoofd met de dood als gevolg; het leidinggeven
aan een organisatie met een terroristisch oogmerk. Het gaat bijvoorbeeld ook
om gijzeling met de dood tot gevolg, of gijzeling met een terroristisch oogmerk.
Ook gekwalificeerde doodslag en doodslag met een terroristisch oogmerk vallen
eronder, evenals vliegtuigkaping met de dood ten gevolge hebbend en nog een
aantal andere misdrijven.Mevrouw Van der Laan en de heer Van Fessem hebben ons gevraagd: wat is
de situatie als een lichaam wordt gevonden dat ogenschijnlijk door van buitenaf
komend geweld om het leven is gekomen? In dat geval is onduidelijk of het
gaat om moord of doodslag. Hoe zit het dan met de verjaringstermijn? De tenlastelegging,
de dagvaarding van de officier van justitie, is daarin doorslaggevend. Indien
hij moord ten laste legt en uit het onderzoek ter terechtzitting blijkt dat
het geen moord was, dan zal er een vrijspraak volgen. Als de officier van
justitie subsidiair doodslag ten laste heeft gelegd, kan het inderdaad zo
zijn dat een rechter na twintig jaar zal moeten zeggen: het feit is wel bewezen
maar er kan geen straf worden opgelegd. Het openbaar ministerie is dan namelijk
niet ontvankelijk omdat de verjaringstermijn is verstreken. Dit is de consequentie
van het feit dat voor enkelvoudige doodslag – dat geldt niet voor gekwalificeerde
doodslag – geen levenslange gevangenisstraf in de wet is opgenomen.Vervolgens betoogde de heer Van Fessem dat het op zich goed is dat op
zo'n zitting – waar primair moord en subsidiair doodslag ten laste waren
gelegd – de waarheid naar boven komt. Voor de nabestaanden die in rechtszaal
zitten en wellicht van hun spreekrecht gebruik hebben gemaakt, zou het volgens
hem echter wel eens heel teleurstellend kunnen aflopen. Hij vroeg ons: hebt
u daarvoor een oplossing? Wij weten uit gesprekken met nabestaanden dat rouwverwerking
kan worden gestimuleerd door het kennen van de waarheid. Het kan voor mensen
echter een forse domper zijn als wel bekend wordt wie het slachtoffer heeft
gedood maar er geen straf kan worden opgelegd door de verjaringstermijn bij
doodslag. Daar hebben wij in het kader van het strafrecht geen oplossing voor.
Ik sluit echter niet uit dat de nabestaanden een civielrechtelijke actie kunnen
ondernemen tegen de persoon van wie bekend is dat hij heeft gedood. Dat zal
nooit het verdriet over de dood van het slachtoffer, het familielid of degene
uit de omgeving, wegnemen, maar kan wel bijdragen aan het verwerkingsproces.De heer Eerdmans en de heer Rouvoet hebben in hun bijdragen gesproken
over het opportuniteitsbeginsel. Het openbaar ministerie zal natuurlijk afwegingen
moeten maken. Zeker als een moord heel langgeleden heeft plaatsgehad, zal
het zich moeten afvragen: zijn er redenen om toch tot vervolging over te gaan?
Met name als het OM besluit om niet tot vervolging over te gaan, is het van
belang dat dit expliciet wordt gemotiveerd. De conclusie kan zijn dat het
te lang geleden is om over te gaan tot vervolging. Als nabestaanden het daar
niet mee eens zijn, kunnen zij natuurlijk altijd artikel 12 van het Wetboek
van Strafvordering inroepen en daarover bij het gerechtshof een klacht indienen.
Zij kunnen het gerechtshof vragen de officier van justitie opdracht te geven
om toch tot vervolging over te gaan. Het gebeurt regelmatig dat een gerechtshof
een officier van justitie opdracht geeft om tot vervolging over te gaan.Tot slot wil ik specifiek een vraag van mevrouw Griffith beantwoorden
over de misdrijven van agressie en artikel 29 van het Statuut van Rome. In
dat artikel staat dat genoemde misdrijven waarover het Internationaal Strafhof
in Den Haag gaat, niet verjaren. Het strafhof gaat blijkens het statuut over
misdrijven tegen de menselijkheid, oorlogsmisdrijven en daden van agressie
in de sfeer van het oorlogsrecht. Bij de discussies over het statuut, waar
ik voor een deel bij ben geweest, werden de daden van agressie gespecificeerd.
Deze discussies vonden eind jaren negentig plaats, toen de verschrikkingen
in Oost-Congo, Rwanda en Burundi nog niet zo lang daarvoor hadden plaatsgehad.
In dat kader werden daden van agressie genoemd. Dat is altijd in de sfeer
van het oorlogsstrafrecht. Onze Wet internationale misdrijven legt die koppeling
met het statuut in artikel 13.Dit was mijn bijdrage. Mijn collega zal ingaan op een aantal specifieke
punten.De heer Van Haersma Buma (CDA):Voorzitter. De heer Dittrich heeft al gezegd dat ik op een aantal specifieke
punten zal ingaan. Dit zijn achtereenvolgens de overgangstermijnen waarmee
wij rekening houden met dit wetsvoorstel, de stuiting van de verjaring en
de positie van jeugdigen en verjaring. Tot slot zal ik namens ons beiden het
Salomonsoordeel moeten vellen over de amendementen.Allereerst kom ik te spreken over de overgangstermijn. De heer Van Fessem
vroeg terecht naar een onduidelijkheid in de toelichting en de nota naar aanleiding
van het verslag. Uiteindelijk is de bepaling in de wet natuurlijk geldend.
In artikel III van het wetsvoorstel wordt geregeld dat feiten die op het tijdstip
van inwerkingtreding van deze wet al zijn verjaard, niet opnieuw vervolgbaar
worden. Dat houdt tegelijkertijd in dat feiten die op het moment van inwerkingtreding
van deze wet nog niet zijn verjaard, wél vervolgbaar blijven. Dat betekent
dat, wanneer deze wet bijvoorbeeld 1 januari 2006 in werking zou treden,
feiten die zijn gepleegd vanaf 1 januari 1988 vervolgbaar blijven. Het
betreft dan de ernstige delicten waarover de heer Dittrich al sprak. Zo kunnen
ernstige zaken, zoals de geruchtmakende moord op Marianne Vaatstra, altijd
vervolgbaar blijven door de aanneming van dit wetsvoorstel.Mevrouw Van der Laan deed de suggestie om toch door te gaan met een herleving
van het recht tot vervolging in die gevallen waarin de verdachte niet bekend
is. Zij stelt dus voor een scheiding aan te brengen tussen zaken waarin de
verdachte wel bekend zou zijn en die waarin de verdachte niet bekend zou zijn.
Als indieners zouden wij niet mee willen gaan met dat voorstel voor een andere
overgangstermijn. De suggestie om toch meer zaken vervolgbaar te maken, komt
ons op zichzelf wenselijk voor. De elementaire beginselen van rechtszekerheid
eisen echter dat verdachten die door een wettelijke bepaling – of wij
daar nu blij mee zijn of niet – voor de rest van hun leven gevrijwaard
waren van vervolging, niet door een latere wet ineens weer binnen het bereik
van justitie kunnen komen. Wat dat betreft geldt: eens buiten de arm van justitie,
altijd buiten de arm van justitie. Of de verdachte nu bekend is of niet, speelt
in dat hele samenstel van verjaringsregels in de huidige wet ook geen rol.
Dat onderscheid tussen bekende en onbekende verdachten speelt alleen een rol
in het geval van de stuiting van de verjaring.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik denk dat aan een deel van mijn bezwaren tegemoet wordt gekomen. In
oude memorie van toelichting, die van het originele wetsvoorstel, stond een
ander overgangsrecht. De heer Dittrich heeft daar niet aan gerefereerd toen
hij net sprak over de vraag wat het materiële verschil is. Dit is wel
een punt van verschil. Waarom hebben de indieners hun standpunt veranderd?
Ik lees namelijk in de oude memorie van toelichting: "Dat zou betekenen dat
een onopgeloste moord die na achttien jaar is verjaard niet opnieuw opgepakt
kan worden en tot een vervolging kan leiden nadat het initiatiefwetsvoorstel
in werking is getreden. Dit achten de initiatiefnemers bezwaarlijk in de situatie
dat er geen verdachte bekend was tijdens de loop van de verjaringstermijn
van achttien jaar." Dat is volgens mij waar wij het nu over hebben. Waarom
zijn de indieners van mening veranderd? Komt dat door het advies van de Raad
van State of zijn er nieuwe argumenten?De heer Van Haersma Buma (CDA):Dit is het verschil tussen wat wij wenselijk zouden vinden en wat gelet
op de rechtszekerheid juist is. In dit geval heeft de Raad van State geoordeeld
dat het systeem niet zo moet zijn dat een onbekende verdachte anders wordt
behandeld dan een bekende. Wij hebben de Raad van State gevolgd. Daardoor
is het wetsvoorstel in tweede instantie gewijzigd en geldt de overgangstermijn
zoals ik die net heb genoemd. De wijziging is dus het gevolg van het volgen
van het advies van de Raad van State.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik kan begrijpen dat er niet opnieuw wordt begonnen als een zaak eenmaal
is verjaard. Als straks die wet ingaat, geldt deze volgens conform de huidige
formulering voor nieuwe moorden, om het even simpel te formuleren, die vanaf
dat moment zijn gepleegd?De heer Van Haersma Buma (CDA):Nee.Mevrouw Van der Laan (D66):Verjaren alle zaken die nog niet zijn verjaard, dus de
moorden van de afgelopen achttien jaar, niet meer?De heer Van Haersma Buma (CDA):Ja. Dat is een grote verandering die ontstaat door dit wetsvoorstel. Door
de wet die deze week in werking is getreden over DNA-afname bij veroordeelden
kunnen wellicht heel veel zaken aan het licht komen die zijn gepleegd tussen
achttien jaar geleden en nu. Die kunnen dan nog worden opgelost. Dit is geen
symboolwetgeving. Het gaat misschien niet om honderden zaken, want in Nederland
worden gelukkig veel moorden opgelost. Het gaat echter wel om zaken die nog
heel erg in het geheugen van mensen zitten.Mevrouw Van der Laan (D66):Al is het er maar één, dan vind ik het al belangrijk genoeg.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik durf toch wel de stelling aan dat het er meer zullen worden.Mevrouw Griffith (VVD):Het antwoord dat u gaf aan de heer Van Fessem over 1988 komt tegemoet
aan de vraag van mevrouw Van der Laan.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ja, dat klopt. Er is geen sprake van terugwerkende kracht, maar de wet
gaat ook niet pas gelden voor delicten die vanaf de inwerkingtreding worden
gepleegd. Wij nemen de afgelopen achttien jaar mee.Mevrouw Griffith (VVD):De wet is dus ook van toepassing op delicten die niet zijn verjaard als
de wet op 1 januari 2006 in werking treedt. De wet geldt dan dus ook
voor delicten die op dat moment tien of twaalf jaar oud zijn. Een delict dat
is gepleegd in januari 1998 behoudt dus niet de normale termijn?De heer Van Haersma Buma (CDA):Ja. De periode na 1988 is overigens de periode waarin het DNA heel erg
is opgekomen en sporen zijn bewaard. Het is dus een periode waaruit nog veel
zaken kunnen worden opgelost. De grens is dus 1 januari 1988, uitgaande
van invoering van de wet op 1 januari 2006. Misdrijven van voor die datum
verjaren nog wel, die van daarna niet meer. Een deel van het probleem dat
mevrouw Van der Laan terecht schetst is volgens mij opgelost omdat wij toch
achttien jaar terug in de tijd kunnen.Een ander punt is de stuiting van de verjaring. Verschillende leden hebben
daarover gesproken. De heer Wolfsen heeft een aantal belangrijke opmerkingen
gemaakt. Hij heeft vraagtekens geplaatst bij de zakelijke werking zoals wij
die voorstellen in het wetsvoorstel. Hij vraagt zich af of het juist is om
vervolgingshandelingen te beginnen wanneer de verdachte nog niet bekend is
om daarmee in wezen de verjaring te stuiten. Dat is de huidige regeling. Verjaring
kan door het openbaar ministerie worden gestuit door het verrichten van opsporingshandelingen,
mits die handelingen de verdachte bekend zijn of betekend kunnen worden. De
praktijk heeft nu juist laten zien dat deze regeling onwenselijke situaties
met zich mee kan brengen.Ik wil de herinnering oproepen aan een vraagstuk dat recent een rol speelde
bij een ernstig misdrijf, namelijk de dreigende verjaring in mei vorig jaar
van de moord op en het seksueel misbruik van een elfjarige jongen in de buurt
van Utrecht. Die moord was gepleegd in mei 1986 en die zou in mei 2004 verjaren.
Er waren op het lichaam van die jongen DNA-sporen gevonden. Die sporen kwamen
overeen met de sporen die gevonden waren bij zes andere jongens die misbruikt
waren. Zodra iemand gevonden zou worden van wie het DNA zou matchen met het
DNA dat gevonden is op de uiteindelijk zeven slachtoffers, zouden er wellicht
in één klap zeven misdrijven opgelost kunnen worden. Er was
echter nog geen bekende verdachte; er was alleen het DNA-spoor. Er was dus
niemand aan wie een bericht van verdere vervolging uitgereikt zou kunnen worden.
Die zaak is dan ook inderdaad verjaard.Het openbaar ministerie heeft nog geprobeerd om de verjaring te stuiten
door min of meer de truc te gebruiken dat werd uitgegaan van het specifieke
DNA. Er werd gezegd dat er toch wel gesproken kon worden van een bepaalde
verdachte. De rechter-commissaris kon dat echter niet accepteren, omdat zoiets
binnen de huidige wet niet mocht. In eerste instantie is die zaak dus verjaard
in mei 2004. De rechter-commissaris heeft dat bekrachtigd. Daartegen is beroep
ingesteld. Dat heeft in september gespeeld. Weer moest de rechter echter oordelen
dat die zaak inderdaad verjaard was.Het gaat ons ook om de zaken waarin er geen verdachte bekend is, maar
waarin het starten van een opsporingshandeling wel degelijk zou kunnen hebben
geleid tot de oplossing van het misdrijf, als er iemand zou zijn gevonden
van wie het DNA zou matchen.Ik voeg er direct aan toe dat dit typisch een zaak is waarbij wij de verjaring
geheel willen schrappen.Mevrouw Griffith (VVD):Ik heb nog een vraag over de stuiting van de verjaring. Uit de stukken
maak ik op dat u het standpunt inneemt dat wel vervolgingshandelingen, maar
geen uitvoeringshandelingen de verjaring kunnen stuiten. Wat is daarvan de
motivatie? U hebt gezegd dat in Tekst en Commentaar staat dat uitvoeringshandelingen,
zoals een verhoor, niet als stuiting gelden. Het komt mij voor dat wat u zojuist
beschrijft, ook een opsporingshandeling is. Ik begrijp dan ook het verschil
niet meer tussen vervolgingshandeling, opsporingshandeling en uitvoeringshandeling.
Kunt u mij dat uitleggen?De heer Van Haersma Buma (CDA):Het is niet onze bedoeling om met het wetsvoorstel een andere uitleg te
geven aan de vraag wat vervolgingshandelingen zijn. Daarom heb ik in de stukken
uitgelegd wat op het ogenblik de interpretatie is van "vervolgingshandeling".
Daaronder vallen zaken wel of niet, al naar gelang de uitleg door de rechter.
In een bepaald geval kan dat worden uitgelegd. Wij geven daar geen andere
interpretatie aan dan tot nu toe door de rechter wordt gehanteerd. De gevallen
zijn beschreven in onder andere Tekst en Commentaar en de handboeken van het
strafrecht. In principe zijn er een aantal zaken die in de praktijk als vervolgingshandeling
erkend worden. Dat zijn niet altijd feitelijke handelingen, maar wel bijvoorbeeld
het daadwerkelijk starten van een opsporingsonderzoek.De heer Wolfsen (PvdA):Het wordt nu wel een beetje onoverzichtelijk. Het is van tweeën een:
er is een verdachte bekend of niet. Er is toch een dader. Als de verdachte
bekend is, kun je de verjaring stuiten. Immers, je kunt een vervolgingshandeling betekenen aan de verdachte. Als de verdachte niet bekend
is, kan iedereen het hebben gedaan. Er is altijd wel iets van een spoor dat
aan iemand te koppelen is. Door "vervolgde" uit het artikel te halen en door
dat een soort zakelijke werking te geven, maakt men er in feite een algemene
regeling van. Als ik uw redenering goed begrijp, kun je, als er een bekende
verdachte is, altijd een vervolgingshandeling betekenen en daarmee de verjaring
stuiten. Als de verdachte niet bekend is, kun je altijd wel een vervolgingshandeling
betekenen op enige griffie in enige gemeente. Je stuit dus de verjaring altijd
en in alle gevallen, of de verdachte nu al dan niet bekend is. Ik herhaal
dat het zo een algemene regeling wordt.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik wil niet spreken van een algemene regeling, maar inderdaad trekken
wij dat punt met ons wetsvoorstel veel breder. Dat doen wij met name met het
oog op het feit dat bepaalde zaken wel heel concreet met één
persoon gematcht kunnen worden. Ik noemde het voorbeeld met het DNA-spoor,
terwijl de dader niet bekend is. Ik draai het nu om: het is heel raar, wanneer
de zaak verjaart, terwijl het enige probleem is dat je niet weet wie de verdachte
precies is. Het DNA is wél bekend. Het grote verschil is dat de vervolgingshandeling
niet is het versturen van een brief. Overigens kan het iemand betreffen zonder
bekende woon- of verblijfplaats. In dit geval is de verdachte bekend, maar
zal die brief de verdachte nooit bereiken. In principe zou je echter zelfs
per advertentie kunnen laten weten dat je tegen een bepaalde persoon een onderzoek
instelt of in het algemeen dat je weer een gerechtelijk vooronderzoek instelt.
Ik zie de onwenselijkheid daarvan absoluut niet in, integendeel. Ik denk dat
daarmee grote winst kan worden gehaald, ware het niet dat op zichzelf wij
de verjaring van juist dit soort zware misdrijven opheffen.De heer Wolfsen (PvdA):Dat kan ontzettend oneerlijk en willekeurig uitpakken. Waarom zou je niet
zeggen dat je in elke zaak van doodslag een vervolgingshandeling uitvoert?
Ik heb het zelf een juridisch schot hagel genoemd. Je betekent iets aan iemand,
maar je weet niet wie dat is. Je kent de dader niet. Volgens de regeling van
het voorstel kan dan in alle gevallen de verjaring worden gestuit. Als je
dat niet doet, leidt dat tot een geweldige willekeur. Ik zou het ook heel
oneerlijk vinden.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik zie niet goed ten aanzien van wie dat oneerlijk zou zijn, hoogstens
ten aanzien van degene die vrij rondloopt maar de dader is. Daar heb ik dan
niet zoveel moeite mee. Het is niet zo dat in het wilde weg iedereen als verdachte
wordt aangemerkt, want dan zou het een probleem zijn. Het enige probleem is
hier dat wij weten dat er een dader is, maar dat wij die niet kunnen traceren.
Het is bijvoorbeeld een zedendelinquent, maar wij weten niet wie. De heer
Eerdmans noemde de verkrachtingszaken in Utrecht. Wij weten niet wie het is,
maar wij hebben een heel concrete aanleiding om te denken dat het maar één
persoon kan zijn. Die kun je niet betekenen, maar je wilt wel voorkomen dat
de verjaring doorgaat. Anders kun je helemaal niets meer. Daar willen wij
ons niet bij neerleggen.De heer Wolfsen (PvdA):Het is heel oneerlijk in de zaken waarin je dat niet doet. Als de verdachte
bekend is, is er geen probleem. De niet bekende verdachten kun je in de redenering
van de heer Van Haersma Buma indelen in twee groepen, namelijk van zaken die
je wel kunt oppakken, bijvoorbeeld omdat er een DNA-spoor is, en van zaken
die je eventueel niet oppakt. Hoe wil de heer Van Haersma Buma daar onderscheid
in maken?De heer Van Haersma Buma (CDA):Dat heeft niets te maken met de vraag of de verdachte bekend is of niet.
Het heeft alles te maken met de verjaring of bijvoorbeeld cold case squads.
De heer Dittrich is een aantal jaren geleden al begonnen er heel hard aan
te trekken. Let op verjaringstermijnen! Zorg dat je oude zaken oppakt! Dat
is een keuze. Je kunt vaststellen dat bepaalde zaken tot een oplossing kunnen
leiden en zeer ernstig zijn. Die kunnen weer eens uit de kast worden gepakt.
In wezen zit daar willekeur in. Het gaat echter om zware zaken. Ik vind dan
niet dat de willekeur inhoudt dat de verdachte wel of niet bekend is. Er is
altijd een opsporingsbelang bij een bepaalde zaak. Een bepaalde zaak zal vers
in het geheugen liggen. De zaak-Nienke Kleiss is onlangs weer opgepakt. Dat
is een heel ernstige zaak, waarin de verjaringstermijn dreigde te verlopen.
Ik vind niet dat dit met willekeur te maken heeft.De heer Wolfsen (PvdA):Hoe denkt de minister met die bevoegdheid om te gaan? In sommige gevallen
wordt er wel een cold case team op gezet en in andere gevallen niet. Als je
er geen cold case team op zet, doe je de nabestaanden in de zaak geweldig
onrecht. Theoretisch is elke zaak op te lossen.De heer Van Haersma Buma (CDA):Mag ik de vraag voor de minister beantwoorden?De voorzitter:Ik stel voor dat de minister straks op de vraag terugkomt.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik wil er nog iets over zeggen. Je gaat iets doen dat belangrijk is, namelijk
een cold case squad, een eenheid voor een oude zaak, instellen. Je moet echter
kiezen in welke gevallen je dat wel doet en in welke niet. De minister mag
het antwoord geven, maar mij gaat het erom dat belangrijke zaken worden hernomen.
In zaken – er zullen er waarschijnlijk niet veel zijn – die ernstig
zijn en de verjaringstermijn raken kun je kiezen welke zaken kansen opleveren.De heer Wolfsen (PvdA):Ik vind elke doodslag een belangrijke zaak, altijd. Je zult dus al die
zaken altijd moeten oppakken. Is het dan niet veel eerlijker om in doodslagzaken
altijd de termijn te verdubbelen. In feite wil de heer Van Haersma Buma dat
ook.De heer Van Haersma Buma (CDA):Dat doen wij in wezen toch?De heer Wolfsen (PvdA):Nee, in sommige gevallen wilt u dat het wel kan en in sommige gevallen
niet.De heer Van Haersma Buma (CDA):Wij maken het mogelijk dat de verjaringstermijn opnieuw begint te lopen
als de vervolgingshandeling is gestart.De heer Wolfsen (PvdA):Dus een week voor het sluiten van een verjaringstermijn
van twintig jaar beteken je iets, ergens bij een griffie.De heer Van Haersma Buma (CDA):Dat is nu toch ook zo?De heer Wolfsen (PvdA):Nee, dat is nu alleen zo als de verdachte bekend is.De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik vind het buitengewoon wenselijk. Het enige dat je er tegenover kunt
stellen is: helemaal geen verjaring. Daarom hebben wij naar mijn gevoel juist
een regeling gemaakt voor de ernstigste delicten.Ik kom op een volgend punt, te weten het jeugdstrafrecht, waarnaar de
heer Eerdmans met name heeft gevraagd. Hij vindt het niet juist dat bijvoorbeeld
een moord die gepleegd is door een minderjarige na twintig jaar verjaart,
omdat dit feit ook zeer ernstig kan zijn en grote gevolgen heeft, bijvoorbeeld
ook voor de nabestaanden. Daarmee moeten wij rekening houden. Kijk naar de
geruchtmakende moord op de heer Van Wieren door Murat D. Dit is een zaak waarbij
je je kunt afvragen of het nu uitmaakt of Murat D. minderjarig was of meerderjarig.Laat ik vooropstellen dat door dit wetsvoorstel de verjaringstermijn voor
de zwaarste delicten, te weten moord en andere zware delicten, gepleegd door
minderjarigen, juist wordt verlengd van negen jaar – de helft van de
huidige achttien jaar – tot twintig jaar. Er vindt dus al méér
dan een verdubbeling plaats van de verjaringstermijn. Daarbij komt de vereenvoudigde
stuitingsregeling, waarover de heer Wolfsen zojuist een aantal kritische opmerkingen
maakte, maar waardoor wel de verjaring kan worden verlengd tot zelfs 40 jaar.In wezen komt het pleidooi van de heer Eerdmans neer op een pleidooi voor
een wijziging of zelfs afschaffing van de bijzondere regeling die wij hebben
ten aanzien van minderjarige verdachten op dit punt. Het is de vraag of wij
dat in het kader van dit wetsvoorstel zouden moeten willen en of wij inderdaad
zouden moeten zeggen: als het gaat om minderjarige verdachten, moeten wij
de verjaringstermijn voor moord afschaffen. Daarover kun je van mening verschillen,
maar het is ons idee dat het niet juist is om in het verband van dit wetsvoorstel
ook aan het jeugdstrafrecht te komen. Er is bijvoorbeeld bij de begrotingsbehandeling
een motie van mevrouw Griffith aangenomen over de wijze waarop wij moeten
omgaan met het jeugdstrafrecht. De CDA-fractie heeft daar, als enige verstandige
fractie in de Kamer, tegen gestemd...De heer Dittrich (D66):Niet namens de indieners!De heer Van Haersma Buma (CDA):Dat is een moeilijk punt!Desalniettemin komt dat onderzoek er en wellicht is dat nu ineens een
mogelijkheid om dit nog te bespreken. Ik zeg er wel bij dat het aparte jeugdstrafrecht
er niet voor niets is. Aangezien de verjaring is gerelateerd, ook in ons nieuwe
voorstel, aan de zwaarte van de straf, vind ik het niet zo gek dat wij, daar
waar wij bij minderjarigen niet levenslang opleggen, bij minderjarigen niet
de verjaringstermijn afschaffen. Wij willen juist bij jongeren, bij wie het
straffen heel duidelijk gericht is op verbetering van die jongeren, snel straffen
en niet twintig jaar wachten om alsnog een straf op te leggen.De heer Eerdmans (LPF):Juist jeugdige moordenaars hebben baat bij een verjaringstermijn. Dat
lijkt mij duidelijk. Als je op je zeventiende iemand vermoordt, kun je alsnog
op je 57ste, met de stuitingstermijn erbij, vrijuit gaan. Ik zou dan ook het
volgende willen vragen, ook omdat wij zien dat steeds meer jeugdigen volgens
het volwassenenrecht worden behandeld – Murat D. is daar het voorbeeld
van – en de delicten dus steeds ernstiger zijn; dat zien wij ook aan
de rechterlijke uitspraken. Welnu, is het dan niet veel verstandiger om te
zeggen: met name jeugdigen die zulke ernstige delicten plegen, zoals in het
wetsvoorstel aan de orde, zouden wij niet meer onder de verjaring moeten laten
vallen?De heer Van Haersma Buma (CDA):Als u zegt dat de jeugdigen niet meer onder de verjaring moeten vallen
en dus ook niet meer onder de bijzondere verjaringsregeling die al meer dan
een verdubbeling is, dan vind ik dat u ten principale de vraag aan de orde
moet stellen of je jongeren onder de achttien jaar anders moet behandelen
dan volwassenen. Ik vind in principe dat dit laatste moet, maar er kunnen
omstandigheden zijn, zoals bij een Murat D., waarin de rechter bij de oplegging
van de straf zegt: dit is iemand die volgens het volwassenenstrafrecht moet
worden behandeld. Wanneer wij twintig jaar wachten met het veroordelen van
zo'n jongere, kun je na twintig jaar immers niet meer bepalen of iemand twintig
jaar eerder eigenlijk als volwassene het delict pleegde en als volwassene
gestraft zou moeten worden. Dit ligt derhalve heel moeilijk.De heer Eerdmans (LPF):Wat gebeurt er met iemand die inderdaad als jeugdige wordt gestraft volgens
het volwassenenstrafrecht, zoals Murat D? Valt die buiten of binnen de verjaringstermijn?De heer Van Haersma Buma (CDA):De verjaringstermijn is niet een verjaringstermijn voor volwassenen omdat
later wellicht de rechter iemand volgens het volwassenenstrafrecht gaat berechten.
Het gaat hier om de verjaring voor jeugdigen, om de verjaring van straffen
voor personen van bijvoorbeeld 17 jaar. Ik vraag mij dan in gemoede af of
het zinvol is om die personen op hun 57ste nog een jeugdstraf van maximaal
2 jaar te geven. Zojuist heb ik al gezegd dat een straf van levenslang onlogisch
is, omdat 40 of 20 jaar later de rechter niet meer kan beoordelen of de persoon
destijds als volwassene had moeten worden gestraft.Voorzitter. Met name het amendement op stuk nr. 12 van de heer Eerdmans
gaat over de vraag of dit wetsvoorstel niet juist alle verjaringstermijnen
zou moeten afschaffen. Alvorens daarop in te gaan wil ik de vraag van mevrouw
Griffith bespreken. Min of meer heeft zij ook over die afschaffing gesproken.
Zij vroeg waarom de leden 1, 2 en 3 van artikel 70 niet worden veranderd.
De laatste leden van dat artikel worden immers wel veranderd. Om de reden
hiervoor toe te lichten, wil ik de achtergrond van het wetsvoorstel heel even
schetsen. Het gaat erom dat het Nederlandse rechtsbestel met zich brengt dat
na lange tijd personen die zeer ernstige misdrijven hebben gepleegd niet meer
vervolgd kunnen worden vanwege de verjaring. Dat vinden wij onwenselijk, want
wij vinden dat bij zeer ernstige delicten na lange tijd de persoon alsnog
moet worden vervolgd.Het is op zichzelf niet zo gek dat in het geval van lichtere delicten
het openbaar ministerie overgaat tot vervolging. Vanochtend is bijvoorbeeld
de kindermoord genoemd. Daarbij gaat het om een ernstig delict waarvoor een
gevangenisstraf van maximaal 9 jaar geldt. Ik wijs er wel op, dat deze moord
niet hetzelfde is als moord op een kind. Deze moord vindt plaats in een specifieke
situatie. Een moeder vermoordt bijvoorbeeld direct na de geboorte haar kind,
maar deze moeder verkeert in een vreselijke psychische toestand. Dit zijn
echter typisch die delicten waarvan de dader altijd bekend is. Ik kan mij
niet voorstellen dat het openbaar ministerie dan eerst zes jaar niets doet
alvorens over te gaan tot vervolging. Ik vind daarom de vraag of je bij die
lichtere delicten de verjaringstermijn zou moeten verlengen niet zo relevant,
omdat het daarbij in het algemeen gaat om zodanige delicten dat wij ervan
uit kunnen gaan dat er snel vervolging zal zijn. Verder geldt dat bij die
delicten na een lange periode de reden voor vervolging veel kleiner is dan
bij andere moordzaken. Over het specifieke punt van zedendelicten kom ik apart
te spreken.Mevrouw Griffith (VVD):Voorzitter. De basisgedachte voor de indiening van dit initiatiefwetsvoorstel
was nu juist dat de belevingswereld van de verdachte kan veranderen. Op een
gegeven moment moet hij de draad van zijn leven kunnen oppakken.De heer Van Haersma Buma (CDA):Een normaal leven kunnen leiden.Mevrouw Griffith (VVD):Dat was in het verleden het argument.De heer Van Haersma Buma (CDA):Maar dat argument zouden wij niet meer gebruiken.Mevrouw Griffith (VVD):Nu zegt u: het denken is veranderd. Het belang van het slachtoffer staat
nu veel meer centraal. Waarom blijft u niet bij die redenering als het gaat
om de leden 1, 2 en 3? Daarvoor hanteert u ineens een ander uitgangspunt.
Als u zo begaan bent met de slachtoffers en de nabestaanden, zou het er niet
toe moeten doen om welke zaak het gaat. U zou dan moeten zeggen: ook bij andere
zaken vinden wij het belangrijker het zwaartepunt te verleggen en het belang
van het slachtoffer en de nabestaanden meer centraal te stellen. Dat mis ik
echter bij uw redenering. U verlaat uw uitgangspunt.De heer Van Haersma Buma (CDA):Zeer terecht spreekt u over slachtoffers en nabestaanden. Nabestaanden
zijn er slechts als zeer ernstige misdrijven worden gepleegd. Dit wetsvoorstel
betreft onder andere de positie van slachtoffers en nabestaanden. Daarom vinden
wij dat je die delicten in aanmerking moet nemen waarbij de positie van de
slachtoffers en de nabestaanden in het geding zijn. Die delicten betreffen
zware geweldsmisdrijven. Voor die misdrijven wordt de verjaring verlengd.
Verder betreffen die misdrijven ernstige zedendelicten. Daarvoor wordt de
verjaring eveneens verlengd. Verder gaat het hierbij om delicten die de dood
van een persoon tot gevolg hebben. Voor die delicten wordt de verjaring afgeschaft.
Ik zeg niet dat je niet over de hele linie op dezelfde manier zou kunnen handelen.
Ik draai wel de redenering om en stel de vraag: wat was de reden voor het
initiatief? De heren Dittrich en Rietkerk vonden destijds dat het niet moest
kunnen dat de dader uiteindelijk vrij man werd.Misschien is het goed dat ik nu in reactie op het amendement op stuk nr.
12 van de heer Eerdmans een opmerking maak. De heer Eerdmans komt met een
radicaal standpunt en stelt de vraag: heb je bij misdrijven wel een verjaringstermijn
nodig?De heer Eerdmans noemde het vanochtend een principiële kwestie dat
er geen verjaringstermijnen voor misdrijven zouden moeten bestaan. Die principes
zijn dan wel te paard gekomen, want dit voorstel heeft ons vanochtend bereikt.
Het principe was gisteren blijkbaar toch nog iets minder sterk, maar dat ter
zijde.De heer Dittrich is al uitgebreid ingegaan op het waarom van de verjaringstermijnen.
Ik wil dan ook in eerste instantie naar zijn bijdrage verwijzen voor de argumentatie
om het amendement van de heer Eerdmans af te wijzen, maar daar wil ik het
niet bij laten. Met het afschaffen van de verjaring van alle misdrijven geven
wij als wetgever aan dat wij het blijkbaar wenselijk vinden dat het openbaar
ministerie na lange termijn de vervolging herneemt. Je maakt vervolging mogelijk,
omdat er gebruik van zou moeten worden gemaakt. Het niet gebruiken zou niet
de regel mogen zijn. Tegelijkertijd krijg je het hele circuit van artikel
12 Strafvordering: ook een belanghebbende mag na lange tijd vragen om vervolging
van iemand voor relatief lichte delicten. Het gaat dan over alle misdrijven.
Hoe kijkt de heer Eerdmans er tegenaan als hij als 80-jarige in zijn aanleunwoning
ineens een dagvaarding in de bus krijgt, omdat hij eind 20ste eeuw tijdens
zijn studententijd naast iemand heeft gezeten van wie hij redelijkerwijs had
moeten vermoeden dat hij met drank op achter het stuur zat? Het is mogelijk.
De wetgever moet het regelen als wij dat niet willen en het in dergelijke
gevallen niet meer aan het toeval overlaten.Ik geef een ander voorbeeld. Is het nu werkelijk reëel om in 2050
nog iemand te vervolgen, omdat hij een naar de maatstaven van 2004 nog heel
redelijke cartoon van de minister van Justitie heeft gemaakt die in 2050 ineens
niet meer wordt geaccepteerd en onder de belediging valt? Dergelijke artikelen
verjaren niet meer. Er komt wel degelijk een moment dat ook het openbaar ministerie
moet ophouden met vervolgen. Dat geldt bij de lichtere delicten, waarvoor
er een verjaringstermijn is. Daarom is die verjaringstermijn ook verschillend.Wat mij betreft moet de schaarse capaciteit om zaken op te lossen gelden
voor de ernstigste zaken. Wie levenslange gevangenisstraf boven het hoofd
hangt, moet levenslang vervolgd kunnen worden. Wie een lange gevangenisstraf
boven het hoofd hangt, moet lang vervolgd kunnen worden. Wie een kortere straf
riskeert, moet dus korter vervolgd kunnen worden.De heer Eerdmans (LPF):Dat levenslang met levenslang vergelden klinkt veel door in de muziek
die u voortbrengt.De heer Van Haersma Buma (CDA):Het gaat niet om vergelden. Het gaat erom dat je hen moet kunnen vervolgen.De heer Eerdmans (LPF):Dat klinkt als het enige argument waarom het logisch is, maar ik begrijp
de argumenten nog steeds niet. Alles staat of valt met het opportuniteitsbeginsel.
Als u dat ook meteen door het toilet spoelt, zijn wij op hetzelfde
punt beland als in Duitsland. Wij kunnen toch altijd zeggen dat de spotprent
van de heer Donner het OM over tien jaar niet meer zal boeien?De heer Van Haersma Buma (CDA):U draait het om. Uiteindelijk vind ik het niet wenselijk dat in een heel
andere context vanwege een gewijzigde invulling van een bepaald artikel decennia
later tot vervolging wordt overgegaan van lichte delicten. Bij zware delicten
ligt dat anders. Dan moet je cold cases starten. Wij moeten echter geen cold
case belediging starten. Wij willen een wijziging in de wet aanbrengen die
het mogelijk maakt om ernstige zaken niet te laten verjaren. Je kunt de vraag
ook omdraaien: waarom de rest niet? Ik vind dat een ongelukkige vraag, omdat
ik dan heel veel overhoop haal. Neem het voorbeeld van het dronken rijden.
Als het OM het niet interessant genoeg vond om die zaak in twee of zes jaar
te vervolgen, moet men niet het recht krijgen om 30 jaar later iets anders
te vinden. Dan moet men dat aan het begin doen. Dat heeft te maken met de
overheid die haar verplichtingen moet nakomen en die voorspelbaar is.De heer Eerdmans (LPF):Het gaat om misdrijven en niet om overtredingen. Ik ben het eens met de
indiener dat er misdrijven zijn waarvan wij niet wakker hoeven te liggen en
waarover wij niet ingewikkeld hoeven te doen. Er zijn echter andersoortige
zaken. Wij hebben het hier over verkrachting gehad, over doodslag, over ernstige
mishandeling de dood tot gevolg hebbend. De heer Dittrich is daar ooit over
begonnen, maar is er door de Raad van State met goede gronden van afgebracht.
Er zijn legio misdrijven met zware gevolgen die wij weggooien als dit niet
wordt toegelaten. Ik maak net als de indiener een keuze. Ik maak het hele
Boek 2 onderdeel van het schrappen van de verjaring. Er zitten gevallen bij
waar wij niet moeilijk over doen, maar dat is dan inclusief. Mensen die een
verkrachting hebben meegemaakt of die mishandeld zijn, hebben dan nog altijd
uitzicht op gerechte straf.De heer Van Haersma Buma (CDA):Verkrachting en mishandeling zijn zaken die nu na 20 jaar verjaren. Dat
is iets anders dan de relatief lichte delicten die na 2 jaar verjaren en waar
misschien een paar maanden op staan. Er zijn veel artikelen die wij niet na
50 jaar nog eens uit de kast zouden moeten willen halen omdat er op dat moment
een Tweede Kamer is die alles wil vervolgen wat nog in de kast ligt.De heer Eerdmans (LPF):Het hóéft niet vervolgd te worden.De heer Van Haersma Buma (CDA):Als de mogelijkheid er is, vind je het wenselijk dat er vervolgd wordt
tenzij er redenen zijn van capaciteit of opportuniteit. De heer Eerdmans vindt
het niet nodig, maar wil de mogelijkheid behouden. Ik vind dat niet goed.
Laat het openbaar ministerie tijdig opsporen, tenzij het niet anders kan,
bijvoorbeeld omdat de dader niet gevonden wordt. De heer Eerdmans maakt de
uitzonderingen tot regel. Ik vind dat niet goed. De overheid moet doorpakken
bij het aanpakken van zaken en de vervolging niet tien jaar op zich laten
wachten. Het geeft geen pas dat de overheid bepaalde delicten eerst tien jaar
niet gaat vervolgen, maar daarna alsnog aan de slag gaat.Wij kunnen geen amendementen ontraden, want wij kunnen niet aftreden.
Wij kunnen evenmin terug naar de ministerraad. Hoogstens kunnen wij de Kamer
in ernstige overweging geven om het amendement op stuk nr. 12 niet aan te
nemen. De heer Dittrich suggereert dat de minister kan aftreden als het amendement
aanvaard wordt, maar dat is ook niet in mijn belang.Het amendement op stuk nr. 10 betreft het lidmaatschap van een terroristische
organisatie. Het amendement op stuk nr. 11 gaat over verkrachting. Beide amendementen
zijn beperkt van opzet. Heeft een delict als verkrachting, ondanks het feit
dat er geen levenslange gevangenisstraf op staat, niet zo'n impact op het
slachtoffer dat het levenslang vervolgd zou moeten kunnen worden? De heer
Van Fessem noemde nog het delict van zware mishandeling invaliditeit tot gevolg
hebbend. Dit brengt mij ertoe om te zeggen dat het niet goed is om er één
ding uit te pakken en daarvan de verjaring af te schaffen. Ik kan het mij
voorstellen dat de Kamer daarover voor de toekomst wil nadenken. Hoe moeten
wij omgaan met dergelijke zware delicten? Het is ook aan de orde in de brief
die vandaag formeel ook op de agenda staat naar aanleiding van het pamflet
van de stichting "Vuist tegen seksueel misbruik". De Kamer moet erover praten,
maar het is niet iets waar wij als indieners nu iets aan moeten doen. Wij
volgen het advies van de Raad van State: ga uit van de ernst die de wetgever
aan de delicten heeft toegekend, dus van de lengte van de gevangenisstraf.
Wij vinden dat het meest zuiver. Dat zijn de laatste amendementen die ik moest
bespreken. Het is ons oordeel om de Kamer te adviseren er niet in mee te gaan.De voorzitter:Er zijn nog enkele vragen gesteld aan de adviseur van de heren Dittrich
en Van Haersma Buma, namelijk de minister van Justitie. Ik geef hem nu de
gelegenheid die vragen te beantwoorden.Minister Donner:Voorzitter. Ik weet niet of mijn positie die van adviseur is. Ik ben hier
namelijk ook als minister. De heer Dittrich heeft de voorgeschiedenis van
het wetsontwerp al geschetst. Dat geeft al aan dat mijn positie zelfs nog
iets anders is dan bij een initiatiefwetsvoorstel zoals over spreekrecht van
slachtoffers, vanwege het samenvloeien van een ontwerpwetsvoorstel dat ik
zelf ook al aan het voorbereiden was, met dit initiatiefwetsvoorstel. Het
gaat hier om een voorstel dat in lijn ligt met door de regering te ontwikkelen
voorstellen; in ieder geval had ik de voorstellen die er al lagen in die lijn
willen amenderen. Ik denk dat daarom het impliciete verwijt van de heer Rouvoet
dat het terecht is dat hier een initiatiefwetsvoorstel ligt als de regering
in verzuim is, niet juist is. De regering was in dit geval niet in verzuim.
Dat zou onrecht doen aan het vele ambtelijke voorwerk dat is verzet voor zowel
het ontwerp dat er al lag als het uitgewerkte ontwerp waarmee wij nu bezig
zijn.De heer Van Fessem heeft gezegd dat het parlement in feite de wetgever
is. Dan moet ik hem er toch op wijzen dat het Nederlandse staatsrecht zo niet
in elkaar zit. De trias politica is altijd al een theoretisch model geweest
dat in de praktijk nergens elders voorkomt ter wereld. Het Nederlandse staatsrecht gaat ervan uit dat de wetgever is, de Kroon in gemeenschappelijk
overleg met het parlement. Dat maakt ook dat mijn positie ten aanzien van
amendementen in die zin ook een andere is dan bij initiatiefontwerpen, omdat
dit mij ertoe kan brengen om aan het kabinet voor te leggen dat eventueel
een wetsontwerp om die reden niet bekrachtigd zou moeten worden, ook als het
als initiatief tot stand komt. In ons bestel is ook bij een initiatiefwetsvoorstel
de wetgeving product van de Kroon en de Staten-Generaal.De heer Van Fessem (CDA):Wat is volgens de minister dan de ultieme consequentie als de regering
zou aangeven dat zij dit voorstel niet zal invoeren en de Kamer blijft bij
haar standpunt?Minister Donner:Dat kan leiden tot een kabinetscrisis. Dan moet er volgens de procedures
een kabinet komen dat eventueel het wetsvoorstel van de Staten-Generaal voor
zijn rekening wil nemen.Mevrouw Griffith (VVD):Als de minister spreekt over de trias politica als een theoretisch model
dat in de praktijk nergens anders voorkomt, wil hij daarmee dan zeggen dat
wij als Kamer ook invloed kunnen uitoefenen op de uitvoerende macht en dat
die scheiding der machten helemaal niets voorstelt? Bedoelt hij dan dat wij
als Kamer van alles mogen zeggen over rechterlijke uitspraken en het werk
van het openbaar ministerie?Minister Donner:Ik moet allereerst met treurnis vaststellen dat dit al regelmatig voorkomt.
Als de Kamer geen invloed op de uitvoerende macht zou willen uitoefenen, zou
ik aanzienlijk meer vrije tijd hebben. Waar ik heb gezegd dat het een theoretisch
model is dat nergens anders in de wereld voorkomt, mag u dat niet zo verdraaien
dat het nergens helemaal niet voorkomt. Het gaat ook om functies die onderscheiden
moeten worden en niet om organen. Het gaat om de functie van wetgeving, de
functie van uitvoering en de functie van rechtspraak. In ieder bestel zijn
er combinaties. Bij ons is er bij de rechtspraak een sterk gescheiden lijn.
In Frankrijk komt de rechtspraak samen met de uitvoering. Bij ons komt die
in het administratief recht bij de Raad van State weer samen. In Engeland
is het parlement de hoogste rechter. Kortom, het puur theoretische model komt
nergens voor.De motie van de heer Eerdmans raakt aan de kern van de vraag: waarom en
waartoe verjaring? In ons strafrecht is de verjaring op grond van duidelijke
uitgangspunten ingevoerd. Het recht tot strafvervolging houdt op enig moment
op. Strafbare feiten verjaren. Alleen bij de allerernstigste misdrijven gebeurt
dit niet, zoals bij oorlogsmisdrijven. De duur van de verjaring is gerelateerd
aan de mate van strafwaardigheid van de gepleegde feiten. Een en ander is
neergelegd in artikel 70. Er geldt twee jaar voor overtredingen en zes jaar
voor feiten waar drie jaar of minder op staat. In wezen is hier sprake van
een verdubbeling. Voor misdrijven waar meer dan drie jaar op staat, geldt
een termijn van twaalf en voor misdrijven waar meer dan tien jaar op staat,
geldt een termijn van vijftien jaar. Dit berust op de gedachte dat er een
zekere evenredigheid moet bestaan tussen de maximale duur van de straf en
de verjaringstermijn. Eén van de redenen daarvoor was dat degene die
zich door vlucht aan de hand van justitie onttrekt, langer uit de Nederlandse
samenleving verwijderd moet blijven dan de gestrafte. Daarom is de termijn
van de verjaring veel langer dan de maximale strafduur.De termijnen staan, met uitzondering van het vierde onderdeel, al lang
in het wetboek. In 1935 is de termijn voor de overtredingen verhoogd tot twee
jaar. In 1989 is het vierde onderdeel – vijftien jaar voor misdrijven
waarop meer dan tien jaar staat – toegevoegd, waardoor het geheel evenwichtiger
is opgebouwd.In het aan de orde zijnde wetsvoorstel wordt de categorie van de ernstigste
misdrijven waarvoor geen verjaring geldt, uitgebreid. De rechtspolitieke motieven
hiervoor zijn naar mijn mening het zuiverst. Het argument dat de opsporingsmethoden
verbeteren, geldt naar mijn mening minder. Daardoor wordt hooguit het aantal
gevallen uitgebreid waarin dat voor kan komen. Op grond daarvan zou je ook
kunnen redeneren dat de verjaringstermijnen korter moeten zijn, omdat bij
betere opsporingsmethoden de overheid eerder moet handelen. Het argument om
de verjaring in dit soort gevallen uit te breiden, is de geschoktheid van
de samenleving bij ernstige misdrijven. Dan mag het niet voorkomen, dat men
na een bepaalde periode weer in de openbaarheid kan treden. Dat is een van
de belangrijkste winstpunten van de afschaffing van de verjaring in die gevallen.
In de gevallen dat het OM geen bewijs kan leveren – dat komt toch betrekkelijk
vaak voor – zou een betrokkene er na een zekere periode prat op kunnen
gaan, het toch gedaan te hebben. Om dat te voorkomen, moet ik de mogelijkheid
hebben om eventueel te kunnen ingrijpen.Wellicht verschillen de heer Eerdmans en ik van mening over de essentie
en de functie van het strafrecht. Het gaat niet zuiver om wraak en vergelding.
In die logica duurt het eeuwig voort. Het in Nederland en in West-Europa ingestelde
strafrecht stelt dat de straf ook zin moet hebben ten aanzien van de dader.
Het moet zin hebben voor de mogelijke hervorming van de dader, zodat die weer
kan leven in de samenleving. Dat brengt met zich dat op een goed moment het
recht van het openbaar ministerie om te vervolgen moet verlopen. Dat moment
is er als daad en vervolging zover uiteen liggen dat de straf geen zin meer
heeft.Het is geen kwestie van opportuniteit, zoals de heer Eerdmans stelt. Als
de wetgever op dit punt de verjaring afschaft voor alle misdrijven, is het
openbaar ministerie in beginsel gehouden om in alle gevallen te vervolgen
tenzij redenen van opportuniteit anders uitwijzen. Opportuniteit is echter
geen beleidsbeslissing. Bij de redenen van strafvervolging kan eventueel de
vraag naar opportuniteit voorkomen. De wetgever geeft in dat geval aan het
gerechtvaardigd te achten dat wie ooit dronken achter het stuur zat, tot in
lengte van dagen daarvoor vervolgd kan worden. Wie de huidige verjaring wegdenkt,
zal het amendement over terroristische organisaties wellicht anders bekijken.
Het houdt immers in dat als nu betrokkenheid van iemand blijkt bij de kaping
in Wijster, niet zijnde moord of gewelddadig gedrag, wij alsnog tot vervolging
overgaan. Ook dan moet de vraag gesteld worden of de essentie van het recht
in een samenleving niet is dat wij zaken achter ons moeten laten. De rechtsvrede moet hersteld worden. Dat soort zaken moet niet opnieuw
geopend worden. Anders blijft de samenleving vastzitten in wat ooit gebeurd
is. Dat is de uiteindelijk rechtspolitieke filosofie achter de notie van verjaring.
Die kan het rechtvaardigen om het voor de zeer ernstige misdrijven af te schaffen.
Die maakt het echter ook onlogisch om het voor alle misdrijven te doen. Dat
is ook de logica om bij een voorstel om de verjaring af te schaffen niet ook
de termijnen op te rekken. De logica berust niet op een verschuiving van onderliggende
veronderstellingen. Het berust op het fundamentele gegeven in het strafrecht
dat straffen zin moeten hebben. De samenleving moet verder. Daarvoor is het
strafrecht. Bij bepaalde zaken moet het op een goed moment afgerond zijn.In diezelfde redenering ligt besloten dat het wat betreft de amendementen
op de stukken nrs. 10 en 11, over deelneming aan een terroristische organisatie
en verkrachting, onlogisch is om delicten die door de wetgever qua strafbaarheid
gelijkgesteld worden met andere delicten, anders te behandelen qua verjaring.
De heer Van Fessem stelde aan de orde dat er wellicht een andere methode denkbaar
is. De meest voor de hand liggende is eventuele opvoering van de strafwaardigheid
van de delicten, zodat die binnen de termen vallen van langere termijnen of
eventueel levenslang. In het systeem van het strafrecht kan de strafwaardigheid
van twee zaken niet gelijk geacht worden als die tegelijkertijd voor de verjaring
verschillend worden behandeld. Daar wijst ook de Raad van State op in zijn
advies. Als daar behoefte aan bestaat, ben ik gaarne bereid om de Kamer een
brief te schrijven ter bespreking van dit punt. Dat moet het wetsvoorstel
niet ophouden.De heer Van Fessem (CDA):Ik had al een motie voorbereid om de minister uit te nodigen daarover
toch met een notitie te komen. Daar is geen haast bij en er kan dus goed over
worden nagedacht. Wellicht wordt in de maatschappij ook nog wel gedebatteerd
over de wenselijkheid. Ik denk inderdaad aan lichamelijke integriteit, bijvoorbeeld
invaliditeit als gevolg van een mishandeling. Daar zit men ook een leven lang
aan vast, niet alleen als naaste, maar ook als slachtoffer. Als de minister
dit toezegt, zijn velen daar wel gelukkig mee.Minister Donner:Dan zeg ik het nogmaals graag toe.Mevrouw Griffith vroeg om aantallen. De heer Dittrich was zo welwillend
om die vraag naar mij te schuiven. U zult er niet veel aan hebben om de aantallen
niet opgeloste zaken van de laatste jaren te horen, want die vallen potentieel
onder deze wet, zeker als ze minder dan 18 jaar geleden hebben plaatsgevonden.
Een volledig overzicht van alle gevallen waar zich problemen met de verjaring
hebben voorgedaan, heb ik niet onmiddellijk voorhanden, maar ik kan wel zeggen
dat het vaker voorkomt dan de heer Dittrich meende. Zo hebben wij onder andere
een moord gehad op een zekere mijnheer Rupke in Amsterdam, waarvan de dader
niet meer vervolgd kon worden. Hij was in eerste instantie vrijgesproken –
dat laat ik nu maar even terzijde – maar later bleek hij het wel te
hebben gedaan. Natuurlijk blijft dan het probleem van de vrijspraak, maar
door de enkele verjaring kon hij niet meer worden vervolgd. Ook hebben wij
een zaak gehad van iemand waarvan gedacht werd dat hij verdronken was. Na
ommekomst van de verjaringstermijn deelde een van zijn toenmalige vriendjes
mee dat hij hem onder water had gehouden en hem zo had laten verdrinken. De
paskamermoord in Zaanstad is een ander voorbeeld van een bijna verjaring.
Er is ook nog de moord op mevrouw Van der Boom geweest. De verdachte daarvan
is wel vervolgd, maar door de verjaring kon het DNA-spoor niet meer ten volle
worden benut.Het komt helaas dus vaker voor dat het recht ook in de praktijk verloren
gaat. Dat is een van de argumenten, want het gaat inderdaad ook om de stuitingsregeling.
Neem nu een zaak als die van Nienke Kleiss. Stel dat dit op de rand van de
verjaring had gezeten, dan had men moeten constateren dat degene die veroordeeld
was zou moeten worden vrijgesproken, maar zou degene die het wel had gedaan
niet meer kunnen worden vervolgd vanwege de verjaringstermijn. Ik realiseer
mij dat dit met dit wetsvoorstel in die gevallen niet meer zou voorkomen,
maar de praktijk van de stuiting van de verjaring is toch dat als de overheid
inzet op de vervolging, het niet logisch is dat door het enkele verloop van
de tijd de zaak is afgedaan. Bij een vervolging concentreren OM en de politie
zich op de verdachte die men op dat moment op het oog heeft, waardoor anderen
buiten beeld blijven of raken. Ik noemde u al een aantal voorbeelden daarvan.
Het is dan niet logisch als door die inspanningen de zaak wel gestuit zou
zijn tegen degenen die op dat moment verdacht wordt en niet tegen degene die
op dat moment nog buiten beeld is maar juist door de vervolgingshandelingen
weer binnen beeld zou kunnen komen.De situatie die u noemde, wordt volgens mij gedekt door de Utrechtse zaak
Ghurahoo waar een gerechtelijk vooronderzoek werd geopend zonder naam. De
rechter heeft daarvan vastgesteld dat dit in strijd zou zijn met de geest
van de verjaringstermijnen. Voor die misdrijven waarvoor een verjaringstermijn
blijft gelden, zal die uitspraak vermoedelijk ook wel overeind blijven staan,
zij het dat dit nog tot in hoogste instantie kan worden uitgevochten. Ik wijs
er wel op dat de huidige raadsheer van de Hoge Raad de heer Van Dorst in zijn
proefschrift ook is ingegaan op de huidige stuitingsregeling en heeft gezegd
dat die toch moeilijk te plaatsen valt binnen het strafbestel. Het is dus
een punt van discussie, tot in de Hoge Raad aan toe, althans in de tijd dat
daar nog proefschriften werden geschreven.Hiermee ben ik aan het einde gekomen van mijn betoog.De heer Eerdmans (LPF):Ik dank de minister voor zijn reactie op mijn amendementen. Ik houd evenwel
een onrustig gevoel. De ernst van het delict is eigenlijk het motief van het
wetsvoorstel. De ernst van het delict, de levenslange gevangenisstraf, geeft
de doorslag. Een groot deel van de Kamer stelt dat sommige delicten zo gruwelijk
zijn en maatschappelijk tot zoveel beroering kunnen leiden, dat daarmee wat
gedaan moet worden. Verkrachting is bijvoorbeeld een delict waarvan de verjaring
mensen kan beroeren. Kunnen wij hiervoor een oplossing verzinnen? Ik vraag
de minister om hier wat mee te doen. Ik vrees dat wij er last van krijgen
als wij dat punt nu niet regelen. Ik vrees dat wij in de toekomst vragen over
de reden dat een dergelijk gruwelijk delict toch verjaard is,
niet naar eer en geweten kunnen beantwoorden.Minister Donner:Ik heb aangegeven, ook in antwoord op de heer Van Fessem dat ik bij dit
punt met name oog heb voor het leed aan de andere kant. Ik vermoed evenwel
dat bij verkrachting evenveel voorbeelden te geven zijn van betrokkenen die
de zaak niet opnieuw aan de orde willen stellen omdat daarmee alles weer terugkomt.
Ik wil ten aanzien van dit onderwerp graag doordenken over hetgeen daaraan
binnen het rechtssysteem gedaan kan worden. De meest logische oplossing is
het verhogen van de strafwaardigheid van die delicten. Op advies van de Raad
van State hebben de indieners zelf gemeend om niet in dit wetsvoorstel tot
een oplossing te komen. Het is geen onderwerp om even snel ertussendoor te
ritselen. Het betreft een vrij fundamentele keuze in het strafbestel. Ik denk
daar graag over, hetgeen op termijn kan inhouden dat voor dit soort delicten
de verjaring aan de orde wordt gesteld. Wij moeten dat nu niet op een holletje
willen doen. Ik kreeg de indruk uit de woorden van de heer Van Fessem dat
hij daarover wilde doorpraten omdat het een punt betreft dat in de samenleving
kan leven, maar dat hij het niet bij deze gelegenheid wilde regelen.De heer Eerdmans (LPF):Het is niet op een holletje, maar netjes bij amendement. Dat kan al dan
niet worden aangenomen. Ook slachtoffers van moordzaken kunnen vragen om de
zaak niet op te rakelen omdat zij niet willen nadenken over hetgeen hen 20
jaar geleden overkomen is. Dat argument gaat dus ook op bij het onderhavige
wetsvoorstel.Minister Donner:Niet de slachtoffers zelf, maar de nabestaanden kunnen inderdaad nog gevoelens
hebben daarover. Er kunnen echter ook rechtspolitieke overwegingen een rol
spelen, waarbij men er prat op gaat dat actie is ondernomen. Uit een algemeen
maatschappelijk oogpunt is het geldig om te stellen dat een en ander onafhankelijk
wordt gedaan van de wensen van nabestaanden. De motivering voor de categorie
die u noemt, is veel meer gelegen in de positie en de gevoelens van het slachtoffer
dan in de algemene rechtspolitieke overweging. Dat zou dan namelijk tot uitdrukking
moeten komen in de strafwaardigheid.De heer Eerdmans (LPF):Of in de impact die iets heeft. Het blijft een politieke keuze; dat lijkt
mij de conclusie.Minister Donner:Dat klopt. De initiatiefnemers konden geen oordeel geven over de amendementen
maar ik wel. Ik heb aangegeven dat ik vrij fundamentele overwegingen heb bij
het amendement op stuk nr. 12. Als de bekrachtiging van het wetsvoorstel aan
de orde is en dit amendement wordt aanvaard, zal dat een punt van discussie
in het kabinet moeten zijn.De heer Wolfsen (PvdA):Voorzitter, dank u zeer. Ik gebruik mijn tweede termijn ook even om namens
alle aanwezige collega's de indieners en hun medewerkers te danken voor de
algemene toelichting en de gegeven antwoorden. Ook de minister dank ik voor
het reageren op de inhoud van het wetsvoorstel.Een punt wil ik nog even behandelen, namelijk de stuiting. Iedereen is
het verder eens over de kern van het wetsvoorstel. De minister gaf naar mijn
beleving een nogal algemeen en vaag antwoord op de vragen die daarover zijn
gesteld. Voor mij is niet helemaal duidelijk wat wij als wetgever daarmee
willen. Ik zal een heel concreet voorbeeld noemen, hoewel dat altijd wat luguber
is. Stel er is een verkrachting met een DNA-spoor. Als er binnen twintig jaar
een dader wordt gevonden, zelfs een maand binnen die twintig jaar, kan de
verjaring gewoon worden gestuit. Stel echter dat er geen dader wordt gevonden
en er dreigt verjaring. Wat is in dat geval de bedoeling van de indieners?
Hoe interpreteert de minister deze regeling? Is het dan zo dat er altijd een
dagvaarding of iets wat erop lijkt – bijvoorbeeld de opening van een
gerechtelijk vooronderzoek – kan worden bekendgemaakt waarmee de verjaring
wordt gestuit? Zo nee, dan is het mij duidelijk. Zo ja, dan zou ik werkelijk
niet weten waarom er niet in alle verkrachtingszaken bekend wordt gemaakt
dat het feit zo ernstig is dat er alsnog tot vervolging wordt overgegaan zodra
de dader wordt gevonden. De minister zei dat de Utrechtse zaak er niet onder
zou vallen. Wij maken nu echter een regel die niet goed duidelijk is, althans
niet voor mij. Als er een algemene gelding aan wordt gegeven, is het onnodig
om iets te betekenen. In dat geval kan er beter aansluiting worden gezocht
bij de Algemene wet bestuursrecht: publiceer in algemene zin dat dit ernstige
feiten zijn, dat er een daderspoor is, dat je er nog geen dader bij hebt maar
dat je nog wel van plan bent om hem voor de rechter te brengen zodra hij bekend
wordt. De regeling is in mijn beleving nu onduidelijk.De heer Van Haersma Buma (CDA):Voorzitter. Ik hoop dat wij de heer Wolfsen de gevraagde duidelijkheid
kunnen geven. Ik probeer mij af te vragen waar zijn probleem precies zit.
Het is niet zo dat de vervolging met een druk op de knop kan worden ingesteld;
het moet wel serieus zijn.De heer Wolfsen (PvdA):Wat is "serieus"?De heer Van Haersma Buma (CDA):Daarvan heb ik in de stukken voorbeelden gegeven. Die hebben wij niet
zelf verzonnen, ze komen uit de rechtspraak. Het kan gaan om een dagvaarding.
In dat geval is het wellicht een probleem dat het gaat om een onbekende verdacht,
maar het is mogelijk. Een andere mogelijkheid is het instellen van een gerechtelijk
vooronderzoek; dat is niet niks. Bewaring is ook een voorbeeld, maar in dit
geval speelt dat geen rol. Ook de rechter kan een handeling verrichten, zoals
het aanzeggen van een nieuw tijdstip van de behandeling na schorsing; ook
die mogelijkheid valt echter weg als de verdachte niet bekend is. De start
van een gerechtelijk vooronderzoek is waarschijnlijk de beste mogelijkheid:
wij gaan weer aan de slag dus wij zoeken getuigen. Het hoeft dus niet altijd
te gaan om de verdachte; er kan bijvoorbeeld een nieuwe getuige naar voren
komen. Dat zijn allemaal mogelijkheden om een nieuw gerechtelijk vooronderzoek
te starten. Dat wij niet precies weten wie de verdachte is, maar hem misschien
wel kunnen identificeren aan de hand van DNA, vind ik geen
reden om te zeggen: wij laten die zaak verder lopen.De heer Wolfsen (PvdA):Waarom kan voor alle verkrachtingszaken niet als beleid worden gekozen
dat altijd in het laatste van die twintig jaar nog één keer
een gerechtelijk vooronderzoek wordt geopend? Op die manier kan nog eens worden
bekeken of je toch iets kunt vinden om die zaak tot een oplossing te brengen.
Waarom zou je dat niet doen?De heer Van Haersma Buma (CDA):Dat is een vraag aan de minister.De heer Wolfsen (PvdA):In uw regeling zou het kunnen. Is het uw bedoeling dat het kan?De heer Van Haersma Buma (CDA):Ik denk dat de rechter dat nooit accepteert. Hij krijgt twintig zaken
en vraagt vervolgens: in welke van deze zaken ben je echt aan het vervolgen
en ga je echt getuigen horen? Terugkomend op de zaak die wij noemden, vind
ik het buitengewoon ongelukkig om van zaken waarin je wel DNA, maar geen verdachte
hebt, te zeggen dat je niet kunt stuiten om de enkele reden dat wij wel weten
dat het maar één persoon kan zijn, maar die logischerwijs niet
kennen. De kans dat deze zaken worden opgelost is heel groot, maar het lukt
niet binnen die periode. Stel dat er op dat moment een getuige komt die het
heeft gezien en zegt "je moet eens naar iemand met dat signalement kijken",
dan vind ik dat een reden om door te zoeken. Ik vind dus niet dat dit direct
leidt tot handelingen die bijna misbruik van procesrecht zouden zijn.De heer Wolfsen (PvdA):Als dat uw bedoeling is en wij de regeling zo moeten interpreteren, dan
blijft mijn vraag staan. In verkrachtingszaken heb je bijna altijd wel iets
dat naar een verdachte zou kunnen leiden. Waarom zou je dan niet als beleid
kunnen hanteren dat je in dat soort gevallen altijd een gerechtelijk vooronderzoek
opent als een laatste middel? In die zaken kun je dan altijd de verjaring
stuiten. In uw redenering kan dat, maar ik ben het met u eens dat wij het
aan de minister moeten vragen.De heer Van Haersma Buma (CDA):Het gaat over het beleid van de minister, dus wellicht kan de minister
deze vraag beantwoorden.De heer Van Fessem (CDA):Ik kom de initiatiefnemers tegemoet door tegen de heer Wolfsen te zeggen
dat de rechter zo'n beleidslijn nooit zou accepteren. Het OM kan vragen om
het openen van een gerechtelijk vooronderzoek, maar de rechter hoeft dat niet
te accepteren. Dat weet de heer Wolfsen toch ook? Het zou niet de eerste keer
zijn dat de rechter zegt dat hij er niet in mee gaat omdat hij het bewijs
te dun vindt, als de officier een gerechtelijk vooronderzoek opent. Ik zie
het probleem niet.Minister Donner:Ik denk dat de indieners het antwoord op deze vragen ook al hebben gegeven
in de gewijzigde memorie van toelichting onder stuk nr. 7. Het punt is dat
de eis met betrekking tot betekening nu niet op de juiste plaats staat. Dit
betekent niet dat eisen die in de wet worden gesteld inzake betekening ten
aanzien van de daden van vervolging loos worden. De rechter heeft al vastgesteld
dat opening van een gerechtelijk vooronderzoek in strijd is met de aard van
de verjaring. De eis dat er een serieuze vervolging moet zijn, zal de rechter
stellen. Daar waar men de procedure heeft ingezet, moet men niet zeggen dat
het alleen is toegestaan met betrekking tot degene die men op dat moment op
het oog heeft. Dan moeten ook potentiële anderen in die zaak die eventueel
bij het verdere onderzoek in het zicht komen, kunnen worden meegenomen. Het
is minder logisch om de precieze verjaring afhankelijk te stellen van de vraag
of er is betekend dan wel of de verdachte die wordt genoemd bekend is met
de daad van vervolging.De heer Wolfsen (PvdA):Het wordt nu niet toegestaan omdat het nu aan de vervolgde bekend moet
worden gemaakt. In de casus die ik beschreef, is die er niet en wordt het
dus nu niet toegestaan. Het persoonlijke element "vervolgde" wordt juist door
de indieners geschrapt. Dat zou tot gevolg hebben dat uw redenering niet opgaat
en dat het nu wel zou kunnen.Minister Donner:De wet stelt elders de eis van betekening met betrekking tot daden van
vervolging. Die eisen blijven gelden. Daar zijn zij logisch ten aanzien van
de vervolging op dat punt. Dan moet die eis niet nog eens worden gedupliceerd
met een regeling die specifiek alleen maar voor de verjaring geldt. Dat is
onlogisch vanuit de optiek van de verjaring. Daarom is het logisch om die
eis hier te schrappen en deze te laten staan waar de wet elders de eis stelt.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik dank de indieners voor hun initiatief. Ik ga ervan uit dat wij volgende
week donderdag zullen stemmen over de amendementen.Sluiting 20.16 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-2917-2929.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl