ECLI:NL:RBLIM:2022:5828, Rechtbank Limburg, 29-07-2022, 03/720608-17
Rechtbank Limburg — Uitspraak 
Datum: 2022-07-29 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Strafrecht

Samenvatting: Vrijspraak voor moord dan wel doodslag. Een Maastrichtse huisarts werd ervan verdacht zijn 76-jarige schoonmoeder van het leven te hebben beroofd door toediening van sederende medicatie. De rechtbank ziet geen bewijs voor de stelling dat medicatie in combinatie met een gebrek aan vocht of voeding, de oorzaak van het overlijden is geweest. Evenmin is er bewijs voor de verdenking dat de huisarts de vrouw in een hulpeloze toestand heeft gebracht. Ook is niet komen vast te staan dat de vrouw aan een niet-natuurlijke doodsoorzaak is overleden en dat de door de verdachte opgestelde akte van overlijden valselijk is opgemaakt.

RECHTBANK LIMBURG
    
    
      Zittingsplaats Roermond
    
    
    
      Strafrecht
    
    
    
      Parketnummer: 03/720608-17
    
    
    
      Tegenspraak 
    
    
    
      
        Vonnis van de meervoudige kamer d.d. 29 juli 2022
      
    
    
    
      in de strafzaak tegen
    
    
    
      
        
          [verdachte] ,
      
      geboren te [geboorteplaats] op [geboortedag] 1960,
      wonende te [adres] .
    
    
    
      De verdachte wordt bijgestaan door mr. K.B.H. Welvaart, advocaat, kantoorhoudende te Maastricht.
    
    
  
  
    
      1Onderzoek van de zaak
    De zaak is inhoudelijk behandeld op de zittingen van 5, 7, 10, 11, 12, 14, 21 en 27 januari, 16 en 23 mei en 8 en 9 juni 2022. Op 15 juli 2022 is het onderzoek ter terechtzitting gesloten. De verdachte en zijn raadsman zijn tijdens de inhoudelijke behandeling telkens ter terechtzitting verschenen. De officieren van justitie en de verdediging hebben hun standpunten kenbaar gemaakt.
    
  
  
    
      2De tenlastelegging
    
      De tenlastelegging is als bijlage aan dit vonnis gehecht. 
      De verdenking komt er, kort en feitelijk weergegeven en na wijziging van de tenlastelegging, op neer dat de verdachte:
      
        Feit 1: in zijn hoedanigheid van behandelend arts in de periode van 20 juli 2016 tot en met 29 juli 2016 opzettelijk en met voorbedachten rade [slachtoffer] van het leven heeft beroofd door toediening van sederende medicatie en het niet meer (laten) toedienen van voedsel en vocht en/of in diezelfde periode opzettelijk [slachtoffer] in een hulpeloze toestand heeft gebracht of gelaten door te besluiten over te gaan tot continue of palliatieve sedatie zonder dat is voldaan aan de voorwaarden hiervoor zoals gesteld in de KNMG-richtlijn, door bij de uitvoering van de sedatie af te wijken van in die richtlijn geadviseerde doseringen en door bij de sedatie onvoldoende maatregelen te nemen om het risico op dehydratie te voorkomen, terwijl dit feit de dood van [slachtoffer] ten gevolge heeft gehad;
      
        Feit 2: in de periode van 9 november 2015 tot en met 19 juli 2016 in zijn hoedanigheid als behandelend arts en in strijd met het goed hulpverlenerschap opzettelijk [slachtoffer] in een hulpeloze toestand heeft gebracht of gelaten;
      
        Feit 3: op 29 juli 2016 een verklaring van overlijden van [slachtoffer] opzettelijk valselijk heeft opgemaakt.
    
    
  
  
    
      3De inleiding
    Op 2 september 2016 ontving de toenmalige Inspectie voor de Gezondheidszorg (tegenwoordig de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, hierna: de Inspectie) een melding over misstanden binnen Martha Flora, een verpleeghuis voor dementerende ouderen. Deze melding was afkomstig van een voormalig medewerkster van Martha Flora. Het betrof een voorval met een voormalig bewoonster van dit verpleeghuis, mevrouw [slachtoffer] . De huisarts van de instelling zou deze mevrouw hebben opgesloten op haar kamer en hij zou vervolgens haar kamer met een opengekrabd gezicht hebben verlaten. De huisarts zou deze mevrouw een dubbele dosis medicatie, waaronder morfine, hebben gegeven en deze dosis steeds hebben verhoogd tot zij overleed. Op 23 september 2016 werd opnieuw een melding gedaan bij de Inspectie, ditmaal anoniem. Deze melding had eveneens betrekking op mevrouw [slachtoffer] en luidde dat de huisarts van de instelling had besloten om mevrouw [slachtoffer] vanwege moeilijk gedrag te sederen waarna zij binnen een week was overleden. Naar aanleiding van deze meldingen stelde de Inspectie een onderzoek in en nam contact op met het Openbaar Ministerie (hierna: OM).
    
    
      Het OM ontving van de Inspectie bericht over de gemelde misstanden binnen Martha Flora en dat de hiervoor genoemde huisarts verantwoordelijk zou kunnen zijn voor de dood van een bewoonster. Het zou gaan om huisarts [verdachte] uit Maastricht, zijnde de verdachte. De verdachte was niet alleen de behandelend huisarts van deze bewoonster geweest, maar ook haar (aanstaande) schoonzoon. Naar aanleiding van dit bericht en de door de Inspectie aangeleverde informatie besloot het OM een strafrechtelijk onderzoek in te stellen. De politie verrichtte vervolgens nader onderzoek en hoorde meerdere 
      (oud-)medewerkers van Martha Flora als getuige. Daarnaast werden twee medisch deskundigen benaderd om hun visie op de zaak en de tot dan toe beschikbare informatie te geven. 
    
    
    
      Op enig moment is het OM overgegaan tot de aanhouding van de verdachte en de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden. De politie bezocht Martha Flora en nam daar medicijnlijsten en het zorgdossier van mevrouw [slachtoffer] in beslag. Daarnaast werden zowel de woning als de huisartsenpraktijk van de verdachte doorzocht. Hier werden het huisartsendossier van mevrouw [slachtoffer] alsmede andere documenten in beslag genomen. Deze doorzoekingen waren in het bijzonder gericht op het veiligstellen van medische documentatie aangaande mevrouw [slachtoffer] . 
    
    
    
      Tijdens de doorzoeking van de woning van de verdachte werden ook niet medische stukken aangetroffen en in beslag genomen, zoals een testament, levenstestament en algehele volmacht op naam van mevrouw [slachtoffer] . In dit testament wees mevrouw [slachtoffer] haar dochter [naam 1] , zijnde de partner van de verdachte, als enig erfgenaam aan. Dit testament was kort voor haar overlijden opgesteld. Ook werden documenten aangetroffen waaruit bleek dat de dochter tot bewindvoerder en mentor van mevrouw [slachtoffer] was benoemd en dat de verdachte in zijn hoedanigheid als huisarts van mevrouw [slachtoffer] correspondentie aan de rechtbank had gericht ter onderbouwing van deze benoemingen van zijn partner.  
    
    
    
      Dat het aantreffen van deze documenten in combinatie met de dan voorhanden zijnde onderzoeksresultaten bij het OM op dat moment in tijd een redelijk vermoeden van schuld opleverde aan een strafrechtelijk verwijtbare gedraging aan de zijde van de verdachte, bevreemdt niet. Dat beeld werd daarenboven versterkt door omstandigheden en gedragingen waarin de verdachte zelf de hand had gehad. Zo had de verdachte ervoor gekozen als huisarts van zijn (aanstaande) schoonmoeder op te treden en haar actief in haar stervensfase te begeleiden, terwijl hij tegelijkertijd in zijn hoedanigheid van behandelend huisarts met de rechtbank correspondeerde ter onderbouwing van de verzoeken van zijn partner tot benoeming tot bewindvoerder en mentor van mevrouw [slachtoffer] . Daarin omschreef hij mevrouw [slachtoffer] als iemand die geen verklaring meer kon afleggen omdat er sprake was van vergevorderde dementie en dat zij bovendien de Nederlandse taal niet machtig was. Dit, terwijl er enige tijd later ten aanzien van het vermogen van mevrouw [slachtoffer] – in het bijzijn van de verdachte – bij de notaris een laatste wil was opgemaakt waarbij hij (in)direct belanghebbende was. 
    
    
    
      Dergelijk handelen heeft zonder meer een risico doen ontstaan dat de schijn van mogelijke belangenverstrengeling kon worden gewekt, waarbij het ontbreken van een deugdelijke en objectiveerbare administratie aan de zijde van de verdachte de toetsbaarheid van zijn handelen als huisarts (en daarmee de mogelijkheid tot reconstructie en controle van dat handelen) heeft bemoeilijkt.  
    
    
    
      Dat bovengenoemde feiten en omstandigheden in onderling verband bezien tot een verdenking hebben kunnen leiden, laat onverlet dat een van de belangrijkste pijlers van dit strafrechtelijk onderzoek wordt gevormd door een groot aantal getuigenverklaringen van (oud-)medewerkers van Martha Flora en andere (in)direct betrokkenen, waarin dikwijls – zo is de rechtbank gedurende de vele getuigenverhoren ter zitting gebleken – indirecte waarnemingen, verklaringen van horen zeggen, aannames en subjectieve waardering van omstandigheden als redenen van wetenschap werden aangedragen. Daarnaast is de rechtbank gebleken dat voor het vermeende ‘krabincident’, beschreven in de genoemde meldingen bij de Inspectie (en die de aanleiding voor de start van het onderzoek vormden), geen enkel objectief bewijsmiddel voorhanden is.
    
    
    
      De rechtbank stelt voorop dat zij de vragen die artikel 350 Sv op basis van de tenlastelegging stelt, op grond van de door haar vastgestelde objectieve feiten beantwoordt en in haar oordeel dan ook voorbij gaat aan al hetgeen daarvan afwijkt. 
    
    
  
  
    
      4De beoordeling van het bewijs
    
      4.1
      
        
          Het standpunt van de officieren van justitie 
        
        De officieren van justitie hebben zich op het standpunt gesteld dat alle tenlastegelegde feiten wettig en overtuigend kunnen worden bewezen. 
      
      
      
        Ten aanzien van de tenlastegelegde moord onder feit 1 hebben de officieren van justitie naar voren gebracht dat de verdachte in zijn hoedanigheid van aanstaande schoonzoon zijn rol als huisarts heeft gebruikt om mevrouw [slachtoffer] opzettelijk en met voorbedachten rade van het leven te beroven. Dit alles vanuit een financieel motief. Volgens de officieren van justitie heeft de verdachte er bewust voor gekozen om mevrouw [slachtoffer] vanaf 20 juli 2016 in toenemende mate te sederen, met als gevolg dat zij geleidelijk aan haar bewustzijn verloor. Vanaf 26 juli 2016 is de verdachte haar palliatief gaan sederen, waardoor mevrouw [slachtoffer] op 29 juli 2016 overleed. Het overlijden van mevrouw [slachtoffer] is volgens de officieren van justitie een direct gevolg geweest van het handelen en nalaten van de verdachte, waarbij het handelen bestond uit het toedienen van sederende medicatie en het nalaten uit het niet toedienen van voeding en vocht.
      
      
      
        De officieren van justitie hebben verder naar voren gebracht dat onder feit 1 sprake is van een cumulatieve tenlastelegging. Naast de moord wordt de verdachte ook het in een hulpeloze toestand brengen en laten van mevrouw [slachtoffer] verweten, als gevolg waarvan zij is overleden. Ook dit verwijt kan volgens de officieren van justitie wettig en overtuigend worden bewezen. Hoewel bij het eerste verwijt het handelen van de verdachte als aanstaande schoonzoon centraal staat, is dat volgens de officieren van justitie anders bij het tweede verwijt. Bij het tweede verwijt wordt de verdachte in zijn hoedanigheid van huisarts aangesproken en heeft hij in strijd met het goed hulpverlenerschap gehandeld. Alle in dit kader aan de verdachte tenlastegelegde uitvoeringshandelingen kunnen wettig en overtuigend worden bewezen, met uitzondering van het voorschrijven van een hogere dosering midazolam. Van dit onderdeel van de tenlastelegging dient de verdachte te worden vrijgesproken.
      
      
      
        Ten aanzien van het onder feit 2 ten laste gelegde hebben de officieren van justitie naar voren gebracht dat de verdachte tussen 9 november 2015 en 19 juli 2016 mevrouw [slachtoffer] door zijn solistisch handelen in een hulpeloze toestand heeft gebracht en gelaten. Volgens de officieren van justitie heeft de verdachte een zodanig beleid gevoerd dat mevrouw [slachtoffer] steeds verder verzwakte, steeds suffer werd en steeds meer moeite kreeg met het innemen van vocht en voedsel waardoor dehydratie ontstond en zij steeds vaker ten val kwam, waarbij ze dan pijn of letsel opliep. Mevrouw [slachtoffer] was volledig afhankelijk van de verdachte als haar behandelend huisarts. De verdachte heeft haar op een experimentele en solistische wijze behandeld. Op specialist ouderengeneeskunde [naam 2] en psychiater [naam 3] na, heeft de verdachte op geen enkel moment een collega arts of specialist geconsulteerd. De geringe adviezen die de verdachte heeft ingewonnen, heeft hij bovendien grotendeels niet opgevolgd. 
      
      
      
        Gelet op hetgeen de officieren van justitie onder de feiten 1 en 2 naar voren hebben gebracht, komen zij tot de conclusie dat mevrouw [slachtoffer] geen natuurlijke dood is gestorven. De verdachte heeft opzettelijk in strijd met de waarheid een verklaring van overlijden ondertekend met daarin opgenomen dat de dood is ingetreden ten gevolge van een natuurlijke oorzaak. Feit 3 kan volgens de officieren van justitie daarom eveneens wettig en overtuigend worden bewezen.
      
    
    
      4.2
      
        
          Het standpunt van de verdediging
        
        De raadsman heeft zich op het standpunt gesteld dat de verdachte van alle tenlastegelegde feiten dient te worden vrijgesproken. 
      
      
      
        De raadsman heeft aangevoerd dat elk wettig en overtuigend bewijs ontbreekt voor de beschuldiging dat de verdachte mevrouw [slachtoffer] opzettelijk en met voorbedachten rade van het leven heeft beroofd. Dit geldt eveneens voor de beschuldiging dat de verdachte mevrouw [slachtoffer] in een hulpeloze toestand heeft gebracht en gelaten en dat hij vervolgens de akte van overlijden valselijk heeft opgemaakt. 
      
      
      
        De raadsman heeft verder aangevoerd dat de verdachte zich tijdens de behandeling van mevrouw [slachtoffer] op geen enkel moment schuldig heeft gemaakt aan enig strafbaar feit. Er was sprake van regulier medisch handelen, met uiteindelijk een juist uitgevoerde palliatieve sedatie bij een terminale dementerende mevrouw met onder meer ernstige gedragsproblemen. De verdachte kon en mocht in zijn hoedanigheid van huisarts overgaan tot deze palliatieve sedatie. Er waren meerdere refractaire (onbehandelbare) symptomen aanwezig en mevrouw [slachtoffer] is een natuurlijke dood gestorven.
      
      
    
    
      4.3
      
        Het oordeel van de rechtbank
      
      
        4.3.1
        
          Korte inleiding
        
        
        
          Mevrouw [slachtoffer] is in de avond van 29 juli 2016 op 76-jarige leeftijd in verpleeghuis Martha Flora te Maastricht overleden. De verdachte was haar huisarts en tevens aanstaande schoonzoon. De verdachte heeft mevrouw [slachtoffer] vanaf haar aankomst in Martha Flora in november 2015 behandeld en haar medicatie voorgeschreven en toegediend. Vanaf 26 juli 2016 heeft de verdachte mevrouw [slachtoffer] palliatief gesedeerd. Drie dagen later overleed zij. De verdachte heeft daarvan een verklaring van natuurlijk overlijden opgemaakt.
        
      
      
        4.3.2
        
          De feiten
        
        
        
          Mevrouw [slachtoffer] woonde tot eind 2015 in Frankrijk. Daar werd in 2014 de diagnose dementie met geheugenstoornissen gesteld. Ook werd er in die periode een toename van (psychiatrische) gedragsstoornissen bij mevrouw [slachtoffer] waargenomen. In de loop van 2015 werden daarnaast hartproblemen bij haar geconstateerd. Vanwege deze diagnosen gebruikte zij verschillende medicijnen. Het was mede vanwege deze diagnosen in combinatie met haar zeer beperkte sociale netwerk dat zij in Frankrijk onder toezicht was gesteld.
        
        
        
          In het najaar van 2015 gaf de Franse rechter toestemming om mevrouw [slachtoffer] op verzoek van haar dochter [naam 1] naar Nederland te laten verhuizen. Op 9 november 2015 vertrok mevrouw [slachtoffer] samen met haar dochter en de verdachte naar Nederland. De verdachte werd vanaf dat moment haar behandelend huisarts en hij besloot alle medicatie uit Frankrijk meteen af te bouwen. Op 10 november 2015 arriveerde mevrouw [slachtoffer] in Martha Flora te Maastricht, een verpleeghuis gespecialiseerd in dementiezorg.
        
        
        
          In eerste instantie leek mevrouw [slachtoffer] haar draai bij Martha Flora te hebben gevonden. Lichamelijk gezien was mevrouw [slachtoffer] in die periode stabiel. Zij at, dronk en nam deel aan sociale activiteiten.
        
        
        
          Tot maart 2016 was er bij mevrouw [slachtoffer] sprake van lichte gedragsproblematiek in de vorm van ontremming, maar sociale correctie bleef mogelijk. Vanaf begin maart 2016 namen de rapportages in het zorgdossier van Martha Flora die wezen op een gedragsverandering, echter toe. Per dagdeel kon haar gedrag wisselen van meegaand en vriendelijk naar schreeuwerig en boos. In de loop van maart verergerde het probleemgedrag. De medewerkers van Martha Flora typeerden het als ‘storend’. De verdachte noteerde in zijn huisartsenjournaal dat mevrouw [slachtoffer] in deze periode snel agressief en geagiteerd was. Hierop besloot hij een medicamenteuze behandeling te starten. Vanaf 11 maart 2016 schreef de verdachte éénmaal per dag één tablet Diazepam voor. Deze medicatie leek echter geen verbetering te geven, mevrouw [slachtoffer] bleef agressief gedrag vertonen. Op 15 april 2016 besloot de verdachte om met de toediening van deze medicatie te stoppen. In het kader van
          – zoals de verdachte zelf ter terechtzitting heeft verklaard – een zoektocht naar goedwerkende medicatie voor het bestrijden van het probleemgedrag, schreef de verdachte op 22 april 2016 lithium aan mevrouw [slachtoffer] voor. Uit het dossier van Martha Flora blijkt dat deze medicatie vanaf 23 april 2016 daadwerkelijk werd toegediend.
        
        
        
          Ondanks de toediening van lithium was er vanaf medio juni 2016 sprake van een aanzienlijke verslechtering van de gedragsproblematiek. Mevrouw [slachtoffer] was erg onrustig en zocht voortdurend de confrontatie met medebewoners en het zorgpersoneel op. De verdachte noteerde op 30 juni 2016 in zijn huisartsenjournaal dat mevrouw [slachtoffer] onhandelbaar en onrustig was en dat ze gedragsmatig moeilijker te corrigeren was.
        
        
        
          In de zoektocht naar goedwerkende medicatie besloot de verdachte vanaf 4 juli 2016 Rivotril (zijnde een merknaam van clonazepam) in druppelvorm aan mevrouw [slachtoffer] voor te schrijven: één tot zesmaal per dag 10 druppels bij niet te remmen agressie. Dit betrof ‘zo nodig’ medicatie die gegeven diende te worden als de onrust en agressie niet op een andere manier konden worden verholpen, bijvoorbeeld door intensieve persoonlijke aandacht en begeleiding. Volgens het zorgdossier van Martha Flora werd er in de periode van 4 juli tot en met 13 juli 2016 in totaal negentien keer Rivotril aan mevrouw [slachtoffer] toegediend. Soms één keer per dag, soms helemaal niet, soms drie tot vier keer per dag. In diverse rapportages in het zorgdossier van Martha Flora is te lezen dat mevrouw [slachtoffer] weliswaar rustig werd van deze medicatie, maar dat zij deze ook regelmatig weigerde. Ondanks de medicatie trad er onvoldoende verbetering op. Op 8 juli 2016 besloot de verdachte om te starten met de toediening van Risperdal: éénmaal daags 0.5 milligram.
        
        
        
          Op 13 juli 2016 werd er vanuit Martha Flora (opnieuw) om een visite van de verdachte gevraagd in verband met aanhoudende agressie, onrust en valgevaar. De verdachte noteerde die dag in zijn huisartsenjournaal dat mevrouw [slachtoffer] niet onder controle te krijgen was met Rivotril en dat ze onrustig en agressief bleef.
        
        
        
          Op die dag benaderde de verdachte via een contactformulier Lionarons GGZ, een organisatie in de ambulante geestelijke gezondheidszorg die zich richt op de diagnostiek en behandeling van onder anderen ouderen met psychische problemen. De verdachte vroeg deze instelling hem te helpen de ernstige gedragsmoeilijkheden bij mevrouw [slachtoffer] hanteerbaar te maken. Ondertussen gaf het zorgpersoneel van Martha Flora bij de verdachte aan dat er als gevolg van het gedrag van mevrouw [slachtoffer] een onhoudbare situatie ontstond. De verdachte besloot op 15 juli 2016 de dosering van de reeds voorgeschreven Risperdal te verhogen: van éénmaal daags naar tweemaal daags 0.5 milligram.
        
        
        
          Op 19 juli 2016 nam de verdachte per e-mail contact op met [naam 2] , specialist ouderengeneeskunde en werkzaam bij het hiervoor genoemde Lionarons, met het verzoek om de volgende dag contact met hem op te nemen om de situatie van mevrouw [slachtoffer] te bespreken. Aangezien [naam 2] was verhinderd, vond er de volgende dag telefonisch overleg plaats tussen de verdachte en [naam 3] , ouderenpsychiater, waarin zij de casus van mevrouw [slachtoffer] bespraken.  
        
        
        
          In de tussentijd vervolgde de verdachte zijn zoektocht naar goedwerkende medicatie. Zo schreef hij op 20 juli 2016 valproïnezuur in tabletvorm voor, maar stopte hij deze medicatie op aanwijzen van [naam 2] alweer de volgende dag. De situatie bleef onhoudbaar, zo blijkt niet alleen uit de verklaringen van de verdachte zelf, maar ook uit getuigenverklaringen van toenmalige medewerkers van Martha Flora, notities in het zorgdossier van Martha Flora en e-mailberichten die door medewerkers van Martha Flora aan de verdachte werden gestuurd.
        
        
        
          Op 21 juli 2016 bracht [naam 2] het door de verdachte aangevraagde bezoek aan mevrouw [slachtoffer] . Zij concludeerde dat er bij mevrouw [slachtoffer] mogelijk sprake was van dementie met ernstige gedragsstoornissen. Er was volgens [naam 2] sprake van een dementieel beeld met psychiatrische co-morbiditeit. [naam 2] adviseerde om in het geval van een crisissituatie aan een ibs te denken. Van een dergelijke situatie was op die dag nog geen sprake. Volgens [naam 2] was plaatsing en behandeling binnen Martha Flora vooralsnog niet onmogelijk. Na het bezoek aan mevrouw [slachtoffer] bezocht [naam 2] de verdachte, met wie zij haar beeld en bevindingen omtrent de situatie van mevrouw [slachtoffer] besprak. [naam 2] noteerde in haar eigen dossier dat Lionarons het dossier kon aannemen om vervolgens verdere diagnostiek te verrichten.
        
        
        
          Vanaf 21 juli 2016 verhoogde de verdachte de Risperdal: van tweemaal daags naar driemaal daags 0.5 milligram. Vanaf 22 juli 2016 zette de verdachte de druppels Rivotril om naar tabletvorm. Waar de Rivotril eerst ‘zo nodig’ werd gegeven, werd deze vanaf 22 juli 2016 continu gegeven. Volgens de verdachte om mevrouw [slachtoffer] kortdurend te sederen en een time-out te bewerkstelligen. In deze periode bestond de medicamenteuze behandeling van mevrouw [slachtoffer] aldus uit een combinatie van lithium, Risperdal en Rivotril. Uit het zorgdossier van Martha Flora blijkt dat mevrouw [slachtoffer] in deze periode weliswaar suf was, maar nog wel at en dronk. Op 23 juli 2016 at mevrouw [slachtoffer] nog een boterham, maar was er wel sprake van verminderde eetlust en een slechte vochtinname. Op 25 juli 2016 at mevrouw [slachtoffer] nog wat chocolade en dronk zij een groot glas sinaasappelsap.
        
        
        
          In de nacht van 25 op 26 juli 2016 ontstonden er bij mevrouw [slachtoffer] heftige buikpijnklachten, waarvoor de verdachte werd gebeld. Mevrouw [slachtoffer] braakte die nacht en was niet meer in staat zelf tabletten in te nemen en water te drinken. Slikken ging moeizaam. De verdachte noteerde op 25 juli 2016 in zijn huisartsenjournaal dat mevrouw [slachtoffer] een ruige nacht had en dat de waterintake te gering was. Ook noteerde hij dat sprake was van dehydratie. 
        
        
        
          De dag erna, op 26 juli 2016, stuurde de verdachte een aantal berichten naar zijn partner [naam 1] met daarin de volgende inhoud: “Het wordt niet beter met je moeder, voor ieder zichtbaar: akelig lijden.” en “[naam 4] en ik willen gaan sederen 2e helft van de middag.”.
          In de namiddag van 26 juli 2016 besloot de verdachte om mevrouw [slachtoffer] palliatief te sederen. Naar zijn oordeel was mevrouw [slachtoffer] , zeker na de buikpijnklachten in de nacht van 25 juli 2016, in de stervensfase beland. Ten behoeve van het inzetten van de palliatieve sedatie maakte de verdachte een uitvoeringsverzoek, gedateerd 26 juli 2016, met als indicatie voor het palliatieve beleid: ‘terminaal dementie’. Hierbij schreef de verdachte de volgende medicatie voor: 25 milligram Nozinan en 15 milligram midazolam. Op 26 juli 2016 is deze medicatie voor het eerst door de verdachte toegediend. Vanaf 27 juli 2016 werd deze medicatie via een vleugelnaaldje toegediend. Op 28 juli 2016 werd de dosering midazolam op voorschrijven van de verdachte nog iets verhoogd, omdat er toch nog wat onrust bij mevrouw [slachtoffer] werd waargenomen.
        
        
        
          Op 29 juli 2016 om 20.55 uur overleed mevrouw [slachtoffer] op 76-jarige leeftijd. De verdachte maakte op die datum een verklaring van overlijden op, waarin hij verklaarde ervan overtuigd te zijn dat de dood ten gevolge van een natuurlijke oorzaak was ingetreden.
        
      
      
        4.3.3
        
          Vrijspraak – moord en doodslag (feit 1)
        
        
        
          De vraag die de rechtbank moet beantwoorden is of de verdachte mevrouw [slachtoffer] in de periode van 20 juli 2016 tot en met 29 juli 2016 opzettelijk en met voorbedachten rade van het leven heeft beroofd door haar medicatie voor te schrijven waaraan zij – al dan niet in combinatie met het niet meer (laten) toedienen van voedsel en vocht – is overleden.  
        
        
        
          De rechtbank overweegt dat het dossier geen bewijsmiddelen bevat waaruit blijkt dat het overlijden van mevrouw [slachtoffer] is veroorzaakt door de in de tenlastelegging weergegeven toediening van medicijnen, al dan niet in combinatie met het niet meer toedienen van voedsel en/of vocht. 
        
        
        
          Uit het dossier blijkt dat in de tenlastegelegde periode sprake was van een aanzienlijke verslechtering van de gezondheidssituatie van mevrouw [slachtoffer] . Volgens de verdachte bevond mevrouw [slachtoffer] zich vanaf 26 juli 2016 in de stervensfase. De deskundigen weerspreken dit niet. Zowel deskundige [naam 5] als deskundige [naam 7] hebben voorts verklaard dat niet meer is vast te stellen hoe mevrouw [slachtoffer] in deze stervensfase terecht is gekomen. Op basis van het dossier is in ieder geval niet vast te stellen dat mevrouw [slachtoffer] als gevolg van de toediening van niet-medisch geïndiceerde hoeveelheden Rivotril en/of Risperdal – al dan niet in combinatie met het niet meer toedienen van voedsel en vocht – in deze stervensfase terecht is gekomen. Daarbij is mede van belang dat er andere mogelijkheden zijn aan te wijzen die hebben geleid tot deze verslechtering van de gezondheidssituatie. Uit het dossier volgt dat mevrouw [slachtoffer] ook hartpatiënt was, zij leed aan cardiomyopathie. Deze aandoening was bij mevrouw [slachtoffer] dermate ernstig dat zij volgens deskundige [naam 6] een heel beperkte levensverwachting had en haar sterven als gevolg van hartfalen binnen afzienbare termijn moest worden verwacht. [naam 6] heeft er daarbij ook op gewezen dat dit proces aan het uiterlijk van een patiënt niet goed te zien is, in tegenstelling tot bij bijvoorbeeld andere aandoeningen. 
        
        
        
          Ook ten aanzien van de in het kader van de palliatieve sedatie toegediende midazolam en Nozinan is op basis van het dossier niet vast te stellen dat sprake is geweest van niet-medisch geïndiceerde hoeveelheden die tot de dood van mevrouw [slachtoffer] hebben geleid. Daarbij overweegt de rechtbank dat uit het dossier evenmin blijkt dat de verdachte op enig moment vocht of voeding aan mevrouw [slachtoffer] heeft onthouden of hiertoe opdracht heeft gegeven. Uit de aantekeningen van medewerkers van Martha Flora blijkt dat mevrouw [slachtoffer] in de tenlastegelegde periode wel degelijk vocht en voeding heeft ingenomen en dat dit ook aan mevrouw [slachtoffer] werd aangeboden. Uit het dossier blijkt nergens dat de verdachte heeft willen voorkomen dat mevrouw [slachtoffer] vocht of voeding zou innemen. 
        
        
        
          Naar het oordeel van de rechtbank bevat het dossier aldus onvoldoende bewijsmateriaal om te komen tot het bewijs dat de dood van mevrouw [slachtoffer] is veroorzaakt door toediening van de in de tenlastelegging genoemde medicatie, al dan niet in combinatie met het niet meer toedienen van voedsel en vocht. 
        
        
        
          De rechtbank spreekt de verdachte dan ook vrij van de tenlastegelegde moord c.q. doodslag.
        
        
        
          De rechtbank merkt daarbij nog ten overvloede op dat – naast het ontbreken van enig oorzakelijk verband – zij gelet op zowel de verklaring van de verdachte als op de inhoud van de rapportages en verklaringen van de deskundigen, ook niet de overtuiging heeft bekomen dat het op enig moment de bedoeling of intentie van de verdachte is geweest om het leven van mevrouw [slachtoffer] te beëindigen. 
        
        
        
          
            Vrijspraak – in hulpeloze toestand brengen/laten de dood ten gevolge (feit 1)
          
        
        
        
          De vraag die de rechtbank vervolgens moet beantwoorden is of de verdachte mevrouw [slachtoffer] opzettelijk in een hulpeloze toestand heeft gebracht of gelaten, een en ander gespecificeerd in de tenlastelegging, terwijl dit de dood van mevrouw [slachtoffer] ten gevolge heeft gehad.  
        
        
        
          Het eerste verwijt dat de verdachte onder dit feit wordt gemaakt en dat zou hebben geleid tot het in hulpeloze toestand brengen of laten van mevrouw [slachtoffer] en vervolgens tot haar overlijden, is dat de verdachte is overgegaan tot palliatieve sedatie zonder dat is voldaan aan de voorwaarden die hiervoor worden gesteld in de KNMG-richtlijn, namelijk dat het overlijden binnen één tot twee weken wordt verwacht en dat er sprake moet zijn van één of meerdere refractaire symptomen. De rechtbank zal, alvorens zij tot een oordeel komt, eerst uiteenzetten wat volgens de destijds geldende KNMG-richtlijn Palliatieve Sedatie 2009 (hierna: de Richtlijn) onder palliatieve sedatie moet worden verstaan.
        
        
        
          Volgens deze richtlijn is palliatieve sedatie het opzettelijk verlagen van het bewustzijn van een patiënt in de laatste levensfase. Het doel is het verlichten van het lijden van de patiënt. Het verlagen van het bewustzijn is het middel om dat doel te bereiken. Het doel van palliatieve sedatie is niet om het leven te verkorten of te verlengen.
        
        
        
          De indicatie voor palliatieve sedatie wordt gevormd door het bestaan van een of meer onbehandelbare ziekteverschijnselen (zogenaamde refractaire symptomen), die leiden tot ondraaglijk lijden van de patiënt. Een symptoom is of wordt refractair wanneer geen van de conventionele behandelingen (voldoende snel) effectief zijn en/of deze behandelingen gepaard gaan met onaanvaardbare bijwerkingen. Pijn, dyspnoe en delier zijn de meest voorkomende refractaire symptomen die in de praktijk aanleiding geven tot het inzetten van palliatieve sedatie.
        
        
        
          Een voorwaarde voor diepe en continue sedatie (in tegenstelling tot kortdurende of intermitterende sedatie) is dat het overlijden van de patiënt op redelijk korte termijn, dat wil zeggen binnen één tot twee weken, wordt verwacht. De sedatie wordt dan in principe voortgezet tot het overlijden. Bij diep en continu sederen is het kunstmatig toedienen van vocht medisch zinloos handelen dat zelfs het lijden kan verlengen of verergeren.
        
        
        
          Palliatieve sedatie is een medische interventie en daarom berust de verantwoordelijkheid voor indicatiestelling, besluitvorming en uitvoering bij de behandelend arts. Als regel geldt dat de arts bij de aanvang van continue sedatie zelf aanwezig moet zijn. De behandelend arts bezoekt minimaal éénmaal daags de patiënt en hij bespreekt het beloop met de andere betrokken hulpverlener(s).
        
        
        
          De rechtbank overweegt als volgt.
        
        
        
          De verdachte heeft verklaard dat hij bij het aanvangen van de palliatieve sedatie op 26 juli 2016 verwachtte dat mevrouw [slachtoffer] binnen één tot twee weken zou komen te overlijden. Hoewel de specifieke feiten en omstandigheden die de verdachte tot deze verwachting hebben gebracht als gevolg van zijn gebrekkige administratie achteraf moeilijk te reconstrueren en beoordelen zijn, zijn er naar het oordeel van de rechtbank geen feiten of omstandigheden aan te wijzen die deze verwachting weerspreken. Niet kan worden vastgesteld dat het overlijden van mevrouw [slachtoffer] naar objectieve maatstaven niet binnen één tot twee weken kon worden verwacht. De rechtbank verwijst in dit kader bovendien naar de verklaringen van de deskundigen [naam 5] en [naam 6] , inhoudende dat een ervaren en bekwame huisarts in staat moet worden geacht dit te kunnen beoordelen en dat het een huisarts vervolgens is toegestaan zelfstandig de keuze tot het inzetten van palliatieve sedatie te maken. [naam 6] wijst in dat kader bovendien naar het bestaan van een zeer slechte (infauste) prognose (cardiomyopathie), op grond waarvan het overlijden van mevrouw [slachtoffer] naar zijn deskundigenoordeel binnen afzienbare tijd moest worden verwacht. 
        
        
        
          Naast een te verwachten overlijden binnen één tot twee weken, was er volgens de verdachte sprake van meerdere refractaire symptomen bij mevrouw [slachtoffer] . De rechtbank overweegt dat het mogelijk is dat mevrouw [slachtoffer] in toenemende mate is gaan lijden en dat haar ziekteverschijnselen zich als refractair hebben gemanifesteerd. Op basis van het dossier kan het tegendeel in ieder geval niet worden vastgesteld. Niet alleen uit de verklaring van de verdachte, maar ook uit die van medewerkers en de administratie van Martha Flora blijkt dat sprake was van een verslechtering van de gezondheidstoestand van mevrouw [slachtoffer] . De rechtbank verwijst in dit verband ook naar de verklaring van de deskundige [naam 6] , inhoudende dat er volgens hem inderdaad een aantal refractaire symptomen bij mevrouw [slachtoffer] aanwezig waren.
        
        
        
          De rechtbank is aldus van oordeel dat niet kan worden vastgesteld dat de verdachte is overgegaan tot palliatieve sedatie zonder dat is voldaan aan de voorwaarden zoals die in de Richtlijn worden gesteld en dat mevrouw [slachtoffer] daardoor in een hulpeloze toestand is gelaten of gebracht ten gevolge waarvan zij is overleden.
        
        
        
          Het tweede verwijt dat de verdachte in dit kader wordt gemaakt en dat zou hebben geleid tot het in hulpeloze toestand brengen, laten en overlijden van mevrouw [slachtoffer] is dat hij vanaf 
          23 juli 2016 onvoldoende maatregelen heeft genomen om dehydratie te voorkomen.
        
        
        
          De rechtbank overweegt als volgt.
        
        
        
          Uit het dossier blijkt niet dat de verdachte geen, althans onvoldoende, maatregelen heeft genomen om dehydratie bij mevrouw [slachtoffer] te voorkomen. Uit de administratie van Martha Flora blijkt dat aan mevrouw [slachtoffer] in de tenlastegelegde periode wel degelijk telkens vocht is aangeboden. Zo heeft zij op 25 juli 2016 nog een glas sinaasappelsap gedronken. Daarnaast verwijst de rechtbank hierbij opnieuw naar de Richtlijn, waarin is opgenomen dat bij continue sederen het kunstmatig toedienen van vocht als zinloos medisch handelen moet worden bestempeld. 
        
        
        
          De rechtbank is dan ook van oordeel dat niet kan worden vastgesteld dat de verdachte vanaf 23 juli 2016 geen of onvoldoende maatregelen heeft genomen om het risico op dehydratie te voorkomen en dat mevrouw [slachtoffer] daardoor in een hulpeloze toestand is gelaten of gebracht ten gevolge waarvan zij is overleden.
        
        
        
          Het derde verwijt dat de verdachte in dit kader wordt gemaakt en dat zou hebben geleid tot het in hulpeloze toestand brengen, laten en overlijden van mevrouw [slachtoffer] is dat hij zonder goede onderbouwing of noodzaak of overleg heeft afgeweken van de door de Richtlijn geadviseerde wijze van uitvoeren door een hogere dosering midazolam voor te schrijven en dit middel meteen te combineren met Nozinan.
        
        
        
          De rechtbank overweegt als volgt.
        
        
        
          Voor de uitvoering van de palliatieve sedatie heeft de verdachte 25 milligram Nozinan in combinatie met 15 milligram midazolam voorgeschreven. Uit de verklaringen van de deskundigen [naam 7] , [naam 5] en [naam 6] volgt dat de dosering van deze medicatie op zich passend is geweest. Voor wat betreft de snelle combinatie van deze medicatie overweegt de rechtbank als volgt. Uit de inhoud van de Richtlijn volgt dat bij het inzetten van palliatieve sedatie meestal gebruik wordt gemaakt van een stapsgewijze benadering. De Richtlijn biedt een schema met middelen en startdoseringen die kunnen worden gebruikt bij palliatieve sedatie. Uit zowel de inhoud van de Richtlijn alsmede uit de verklaring van [naam 6] blijkt dat de Richtlijn is gebaseerd op de ‘gemiddelde’ patiënt en dat de arts zich moet laten leiden door het effect van de medicatie. Deskundige [naam 6] , een van de auteurs van de Richtlijn, heeft verklaard dat bij patiënten met psychiatrische stoornissen maatwerk moet worden toegepast. Om die reden moet volgens hem bij patiënten die antipsychotica slikken, zoals mevrouw [slachtoffer] , stap 1 uit de Richtlijn (het toedienen van midazolam) meteen gecombineerd worden met stap 2 uit de Richtlijn (het toedienen van Nozinan). De Richtlijn schrijft in dergelijke situaties dus juist voor dat van het opgenomen schema wordt afgeweken, aldus [naam 6] . Gelet op het voorstaande kan naar het oordeel van de rechtbank niet worden vastgesteld dat de verdachte bij het uitvoeren van de palliatieve sedatie is afgeweken van de in de Richtlijn geadviseerde wijze van uitvoeren en dat mevrouw [slachtoffer] daardoor in een hulpeloze toestand is gelaten of gebracht ten gevolge waarvan zij is overleden.
        
        
        
          Gelet op het bovenstaande is de rechtbank van oordeel dat niet kan worden bewezen dat de verdachte in zijn hoedanigheid van behandelend arts en in strijd met goed hulpverlenerschap mevrouw [slachtoffer] in een hulpeloze toestand heeft gebracht of gelaten ten gevolge waarvan zij is overleden. 
        
        
        
          De rechtbank spreekt de verdachte dan ook integraal vrij van het onder feit 1 ten laste gelegde. 
        
      
      
        4.3.4
        
          Vrijspraak – in hulpeloze toestand brengen of laten (feit 2)
        
        
        
          De vraag die de rechtbank onder feit 2 moet beantwoorden is of de verdachte mevrouw [slachtoffer] in de periode van 9 november 2015 tot en met 19 juli 2016 in een hulpeloze toestand heeft gebracht of gelaten, een en ander zoals gespecifieerd in de tenlastelegging.
        
        
        
          Op basis van de inhoud van het dossier stelt de rechtbank vast dat mevrouw [slachtoffer] vanaf 
          10 november 2015 bij Martha Flora verbleef. Tot maart 2016 verliep dit verblijf goed en zonder noemenswaardige incidenten. Vanaf maart 2016 veranderde het gedrag van mevrouw [slachtoffer] en vanaf medio juni 2016 nam deze  gedragsproblematiek aanzienlijk toe. De verdachte ving naar aanleiding van deze gedragsveranderingen in maart 2016 aan met een medicamenteuze behandeling en ook zocht hij contact met Lionarons GGZ, met als gevolg dat mevrouw [slachtoffer] door [naam 2] , specialist ouderengeneeskunde, werd bezocht. 
        
        
        
          Voor de beantwoording van de vraag of de verdachte mevrouw [slachtoffer] in de tenlastegelegde periode in een hulpeloze toestand heeft gebracht of gelaten, heeft de rechtbank acht geslagen op de verklaring van de verdachte, de (weliswaar gebrekkige) verslaglegging van de verdachte in zijn huisartsendossier, de aantekeningen die in de administratie van Martha Flora door de medewerkers zijn gemaakt en de verklaringen van getuigen. 
        
        
        
          Naar het oordeel van de rechtbank blijkt uit het dossier niet dat mevrouw [slachtoffer] zich in de tenlastegelegde periode in een hulpeloze toestand bevond, noch dat zij door de verdachte in een hulpeloze toestand is gebracht of daarin is gelaten. Mevrouw [slachtoffer] kwam vanuit Frankrijk in Nederland bij Martha Flora terecht, zijnde een particuliere zorginstelling die gespecialiseerd is in de zorg voor dementerende ouderen. Tot aan haar overlijden verbleef zij in Martha Flora. Uit de mutaties in de administratie van Martha Flora en de verklaringen van (oud-)medewerkers blijkt dat mevrouw [slachtoffer] na haar komst zichtbaar opleefde en dat zij tijdens haar verblijf at, dronk en meedeed aan (sociale) activiteiten binnen Martha Flora. Eventuele gezondheidsproblemen, bijvoorbeeld op het gebied van mondverzorging, werden behandeld en verholpen. Hoewel er vanaf maart 2016 een gedragsverandering bij mevrouw [slachtoffer] zichtbaar was en de problematiek vanaf medio juni 2016 aanzienlijk verslechterde, kan ook niet worden gezegd dat zij zich vanaf toen in een hulpeloze toestand bevond. Ook voor deze gezondheidsproblematiek werd mevrouw [slachtoffer] immers behandeld. Uit het feit dat er naar het oordeel van [naam 2] op 21 juli 2016 geen sprake was van een crisissituatie en dat behandeling binnen Martha Flora vooralsnog niet onmogelijk was, leidt de rechtbank af dat mevrouw [slachtoffer] zich in ieder geval op dat moment in tijd niet in een hulpeloze toestand bevond.
        
        
        
          De rechtbank spreekt de verdachte dan ook vrij van het onder feit 2 ten laste gelegde. 
        
      
      
        4.3.5
        
          Vrijspraak – opmaken valse overlijdensakte (feit 3)
        
        
        
          Gelet op het oordeel van de rechtbank ten aanzien van de feiten 1 en 2 zal de verdachte ook van dit feit worden vrijgesproken, nu niet is gebleken dat mevrouw [slachtoffer] aan een 
          niet-natuurlijke doodsoorzaak is overleden. Dit maakt dat niet bewezen kan worden verklaard dat de akte van overlijden valselijk door de verdachte is opgemaakt.
        
      
      
        4.3.6
        
          Overwegingen ten overvloede 
        
        
        
          De rechtbank is van oordeel dat wettig en overtuigend bewijsmateriaal voor het bewijs van strafrechtelijk verwijtbare betrokkenheid van de verdachte bij het overlijden van mevrouw [slachtoffer] ontbreekt en spreekt verdachte vrij van alle tenlastegelegde feiten. Dit betekent dat de verdenking die aanvankelijk gerechtvaardigd leek, na onderzoek geen stand heeft gehouden.  
        
        
        
          De vragen of de verdachte heeft gehandeld zoals een behoorlijk huisarts betaamt en of er sprake is van handelen of nalaten door de huisarts in strijd met de zorg die hij in zijn professionele hoedanigheid had moeten verlenen, vallen buiten het strafrechtelijke kader dat de rechtbank in onderhavig vonnis toetst. Beantwoording van die vragen is voorbehouden aan de tuchtrechter en/of de civiele rechter. De rechtbank treedt in onderhavig vonnis dan ook niet in de beoordeling van dergelijke tuchtrechtelijke of civiele vraagstukken. 
        
        
        
          De aard en ernst van de zaak nopen de rechtbank tot enkele aanvullende overwegingen ten aanzien van de intensiteit en omvang van de impact die de zaak op de verdachte en zijn directe omgeving heeft gehad. Bijna vijf jaar lang hing deze strafzaak als het zwaard van Damocles boven het hoofd van de verdachte. Jaren van onzekerheid waarin hij niet wist of een veroordeling en daarmee een lange gevangenisstraf zou volgen. De rechtbank is van oordeel dat het strafproces onredelijk lang heeft geduurd, vooral omdat de verdachte in zijn hoedanigheid van huisarts voor een overlijden verantwoordelijk werd gehouden. Daarmee was niet enkel het belang van de verdachte als praktiserend huisarts in geding, maar ook de belangen van zijn huisartsenpraktijk en zijn patiënten. Gelet hierop had de verdachte een voortvarender onderzoek en een daarop volgend strafproces mogen verwachten. 
        
        
        
          Vanaf het begin van het onderzoek is er bovendien veel media-aandacht geweest voor deze strafzaak en stond de verdachte ongewild bekend als de “van moord op zijn schoonmoeder verdachte huisarts”. De verdachte zag zich gedurende de gehele duur van de strafzaak telkens opnieuw geconfronteerd met nieuwsartikelen omtrent verdenkingen die afbreuk deden aan hem als persoon en zijn functioneren in hoedanigheid van huisarts. Het is evident dat alle media-aandacht een zware wissel heeft getrokken op de verdachte, zijn privéleven en de uitoefening van zijn praktijk.
        
        
        
          Hoewel – zoals in de inleiding reeds uiteengezet – de door het OM vergaarde onderzoeksresultaten in combinatie met het handelen van de huisarts een verdenking op enig moment in tijd rechtvaardigden, is het onderzoek niet met een gepaste voortvarendheid afgerond. Hoewel dat zeer wel de prijs kan zijn voor de zorgvuldigheid die in acht is genomen – waarvoor veel begrip is op te brengen – neemt dat niet weg dat de verdachte als persoon en huisarts jarenlang een verdenking heeft moeten dragen waarvan de rechtbank hem vandaag integraal vrijspreekt. Tegen die achtergrond heeft de rechtbank met enige verbazing kennis genomen van onderdelen in de tijdens het requisitoir door de officieren van justitie getoonde visualisaties en de in het requisitoir verwerkte uitspraken van de verdachte. Uitspraken die de verdachte jaren geleden in een hele andere context, te weten ten aanzien van het onderwerp euthanasie en niet ten aanzien van palliatieve sedatie waar het in deze zaak om draait, heeft gedaan. De rechtbank kan zich dan ook voorstellen dat deze onderdelen van het requisitoir door de verdachte en andere betrokkenen als suggestief en kwetsend zijn ervaren. 
        
      
    
  
  
    
      5De beslissing
    
    
      De rechtbank: 
      
        Vrijspraak
      
    
    - spreekt de verdachte vrij van de onder 1, 2 en 3 tenlastegelegde feiten;
    
    
      
        Voorlopige hechtenis
      
    
    - heft het geschorste bevel tot voorlopige hechtenis op.
    
    
      Dit vonnis is gewezen door mr. L. Feuth, voorzitter, mr. V.P. van Deventer en 
      mr. R.J.M.G. Rulkens, rechters, in tegenwoordigheid van mr. K.J.M. Feron-Voncken en 
      mr. A.F. Stuurman, griffiers, en uitgesproken ter openbare zitting van 29 juli 2022.
    
    
    
    
    
    
    
    
      BIJLAGE I: De tenlastelegging
    
    
    
      Aan de verdachte is – na wijziging van de tenlastelegging – ten laste gelegd dat
    
    
    1. 
    
      hij in of omstreeks de periode van 20 juli 2016 tot en met 29 juli 2016 in de 
      gemeente Maastricht, in elk geval in Nederland,
    
    
    
      opzettelijk en met voorbedachten rade [slachtoffer] van het leven heeft beroofd, 
      door (telkens), 
    
    
    
      in zijn hoedanigheid als behandelend arts, en in strijd met het goed 
      hulpverlenerschap (zoals bedoeld in artikel 7:453 BW)
    
    
    
      (de opdracht te geven om) die [slachtoffer] continu en/of blijvend en/of tot aan 
      haar overlijden te sederen en/of haar bewustzijn te verlagen, te weten door 
      aan die [slachtoffer] een of meerdere (hoge) niet medisch geïndiceerde 
      hoeveelhe(i)d(en) sederende of bewustzijn verlagende medicatie (clonazepam 
      (merknaam: Rivotril) en/of risperdal en/of midazolam en/of levomepromazine) voor te schrijven en/of toe te (laten) dienen
    
    
    
      en/of het (vervolgens) niet meer (laten) toedienen van voedsel en/of vocht,
    
    
    
      tengevolge waarvan die [slachtoffer] is overleden;
    
    
    
      en/of
    
    
    
      hij in of omstreeks de periode van 20 juli 2016 tot en met 29 juli 2016 in de 
      gemeente Maastricht, in elk geval in Nederland,
    
    
    
      opzettelijk [slachtoffer] , tot wiens onderhoud, verpleging of verzorging hij 
      krachtens wet of overeenkomst verplicht was, in een hulpeloze toestand heeft 
      gebracht of gelaten, 
    
    
    
      door in zijn hoedanigheid als behandelend arts en in strijd met het goed 
      hulpverlenerschap (zoals bedoeld in artikel 7:453 BW):
    
    
    - te besluiten over te gaan tot continue of palliatieve sedatie van/bij die
    
      
        [slachtoffer] zonder dat voldaan is aan de voorwaarden hiervoor zoals deze gesteld
      zijn in de KNMG-Richtlijn Palliatieve Sedatie 2009, te weten dat het overlijden 
      binnen één tot twee weken werd verwacht en dat sprake was van één of meerdere refractair(e) sympto(o)m(en)
    
    
    
      en/of
    
    
    - bij de sedatie vanaf 23 juli 2016 geen althans onvoldoende maatregelen te
    nemen om het risico op dehydratie te voorkomen
    
    
      en/of
    
    
    - bij het uitvoeren van de continue of palliatieve sedatie zonder goede onderbouwing of
    
      noodzaak of overleg af te wijken van de geadviseerde wijze van uitvoeren door
      een hogere dosering midazolam voor te schrijven dan de in de KNMG-Richtlijn Palliatieve Sedatie 2009 voorgeschreven dosering en dit middel meteen te combineren
      met levomepromazine,
    
    
    
      terwijl dit feit de dood van die [slachtoffer] ten gevolge heeft gehad;
    
    
    
      2.
      hij in of omstreeks de periode van 9 november 2015 tot en met 19 juli 2016 in
      de gemeente Maastricht, in elk geval in Nederland,
    
    
    
      opzettelijk [slachtoffer] , tot wiens onderhoud, verpleging of verzorging hij
      krachtens wet of overeenkomst verplicht was, in een hulpeloze toestand heeft
      gebracht of gelaten,
    
    
    
      door in zijn hoedanigheid als behandelend arts en in strijd met het goed
      hulpverlenerschap (zoals bedoeld in artikel 7:453 BW):
    
    
    - geen of onvoldoende inspanningen te verrichten om een informed consent van
    
      patiënt of diens wettelijk vertegenwoordiger (neergelegd in artikel 7:448 BW
      jo. 7:450 BW) te verkrijgen
    
    
    
      en/of
    
    
    - bij het stellen van de (werk)diagnose of bij gebleken (ernstige)
    
      gedragsverandering geen of onvoldoende overleg te voeren met (een)
      specialist(en) over de diagnose, het behandelbeleid of de uit te voeren
      (lichamelijke) onderzoeken of de voor te schrijven medicatie
    
    
    
      en/of
    
    
    - het niet en/of onvoldoende verrichten van diagnostiek
    
    
      en/of
    
    
    - zonder gebleken motivering of overleg af te wijken van het
    
      Farmacotherapeutisch Kompas door aan die [slachtoffer] lithium voor te schrijven zonder
      de vereiste voorgaande lichamelijke controles en/of na dat voorschrijven na te
      laten regelmatig lichamelijke controles uit te voeren
    
    
    
      en/of
    
    
    - zonder gebleken motivering of overleg toen de gedragsproblematiek verergerde
    
      niet althans onvoldoende te overwegen om de lithium te verminderen dan wel te
      stoppen
    
    
    
      en/ of
    
    
    - zonder gebleken motivering of overleg af te wijken van het Farmacotherapeutisch Kompas rond het voorschrijven van valproïnezuur 
    
    
      en/ of
    
    
    - zonder gebleken motivering of overleg af te wijken van het Farmacotherapeutisch Kompas door aan die [slachtoffer] een of meerdere (hoge) hoeveelhe(i)d(en) clonazepam (merknaam: Rivotril) (zijnde benziodiapine, een anti-epilepticum, maar eveneens gebruikt als rustgevende medicatie) voor te schrijven en/of toe te (laten) dienen
    
    
      en/ of
    
    
    - te verzuimen om tijdig een consult aan de GGZ te vragen teneinde de
    gedragsproblematiek te beoordelen en/of te adviseren over de behandeling
    
    
      en/ of
    
    
    - zonder gebleken motivering of overleg het advies van de GGZ tot een IBS te
    negeren
    
    
      en/ of
    
    
    - niet en/of onvoldoende te trachten om in een gestructureerde setting met een
    ervaren multidisciplinair team proberen het gedrag te beïnvloeden
    
    
      en/ of
    
    
    - niet of onvoldoende zorg te dragen voor een juiste en/of volledige
    
      verslaglegging in het medisch dossier, te weten geen en/of onvoldoende en/of
      onjuiste verslaglegging over
    
    - de diagnostische overwegingen en/of
    - de overwegingen, beloop, overleg met de patiënt of vertegenwoordiger en/of
    - de gegeven behandelingen en/of
    - het niet opvolgen van geadviseerde voorzorgsmaatregelen en/of
    - het niet innemen van medicatie;
    
    
      3.
      hij op of omstreeks 29 juli 2016 te Maastricht
    
    
    
      een schriftelijke geneeskundige verklaring nopens een oorzaak van overlijden,
      te weten een Verklaring van overlijden (art. 7 lid 1 Wet op de lijkbezorging)
      van [slachtoffer] , geboren op 31 mei 1940 te Berlijn en overleden op
      29 juli 2016
    
    
    
      opzettelijk, 
    
    
    
      valselijk heeft opgemaakt,
    
    
    
      bestaande die valshe(i)d(en) en/of vervalsing(en) daaruit
    
    
    
      dat hij, verdachte, in voormelde verklaring in strijd met de waarheid heeft
      vermeld dat mevrouw [slachtoffer] was overleden tengevolge van een natuurlijke oorzaak.
    
    
    
    
  
  
     Farmacotherapeutisch kompas: Diazepam is een geneesmiddel behorend tot de groep van de benzodiazepinen. Het wordt onder meer gebruikt bij pathologische angst en spanning, die het normale functioneren verstoort of waaronder ernstig geleden wordt. 
  
  
     Farmacotherapeutisch Kompas: Lithium is een geneesmiddel behorend tot de groep van de lithiumzouten. Het wordt onder meer gebruikt bij de manische fase van een bipolaire stoornis, preventie van manische en depressieve fases bij een bipolaire stoornis en preventie van recidiverende unipolaire depressie episoden. 
  
  
     Farmacotherapeutisch Kompas: Clonazepam is een geneesmiddel behorend tot de groep van de anti-epileptica. Bijwerkingen op zenuwstelsel en vermoeidheid komen relatief frequent voor. Ook kan het zorgen voor verminderde concentratie en slaperigheid. 
  
  
     Farmacotherapeutisch Kompas: Risperdal is een merknaam van Risperidon. Risperidon behoort tot de atypische antipsychotica. Het wordt onder meer gebruikt bij schizofrenie, matig tot ernstige manische episodes bij bipolaire stoornissen en voor een kortdurende behandeling van aanhoudende agressie bij matige tot ernstige ziekte van Alzheimer.
  
  
     Farmacotherapeutisch Kompas: Depakine is een merknaam van valproïnezuur. Valproïnezuur wordt onder meer gebruikt bij een manische episode bij een bipolaire depressie. 
  
  
     Ibs is een afkorting voor inbewaringstelling. Inbewaringstelling op grond van de Wet zorg en dwang is een verplichte opname in een spoedsituatie.
  
  
     Farmacotherapeutisch Kompas: Nozinan, of levomepromazine, wordt onder meer gebruikt bij matige tot hevige pijn, bij misselijkheid en/of braken bij patiënten in de palliatieve fase en bij palliatieve sedatie.
  
  
     Farmacotherapeutisch Kompas: midazolam wordt onder meer gebruikt bij sedatie en palliatieve sedatie.
  
  
     [naam 5] is oud-internist-oncoloog en hospice-arts. Daarnaast is hij betrokken geweest bij het tot stand komen van de KNMG-richtlijn palliatieve sedatie.  
  
  
    
      [naam 7] is specialist ouderengeneeskunde en zelfstandig medisch en juridisch adviseur onder de noemer ‘ [naam 7] – juridisch en medisch advies’. 
  
  
     [naam 6] is anesthesioloog, pijnspecialist en betrokken geweest bij het tot stand komen van de KNMG-richtlijn palliatieve sedatie.