ECLI:NL:GHAMS:2022:3011, Gerechtshof Amsterdam, 01-11-2022, 200.305.499/01 NOT
Gerechtshof Amsterdam — Uitspraak 
Datum: 2022-11-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Civiel recht

Samenvatting: Klacht tegen notaris. Speculatie warme grond. Grondhandel. Informatieplicht notaris. Zorgplicht notaris. Vervaltermijn artikel 99 lid 21 Wet op het notarisambt. Eenjaarstermijn artikel 99 lid 21 Wna. Klacht niet-ontvankelijk.

beslissing   
    ___________________________________________________________________ _ _
    
    
      
        GERECHTSHOF AMSTERDAM
      
    
    
    
      afdeling civiel recht en belastingrecht
    
    
    
      zaaknummer	: 200.305.499/01 NOT
    
    
    
      nummer eerste aanleg	: 698858/NT 21-20
    
    
    
      
        beslissing van de notaris- en gerechtsdeurwaarderskamer van 1 november 2022 
      
    
    
    
      inzake
    
    
    
    
      
        
          [appellante] B.V.,
      
      gevestigd te [vestigingsplaats 1] ,
      appellante,
      gemachtigde: mr. B. van Mieghem, advocaat te Rotterdam,
    
    
    
      tegen
    
    
    
      
        mr. [geïntimeerde] , 
      
      notaris te [vestigingsplaats 2] ,
      geïntimeerde,
      gemachtigde: mr. V.J.N. van Oijen, advocaat te Amsterdam.
    
    
    
      Partijen worden hierna klaagster en de notaris genoemd.
    
    
    
  
  
    
      1De zaak in het kort
    
    
      Klaagster heeft in de jaren 2011 en 2012 vier percelen landbouwgrond gekocht van een grondhandelaar. De notaris heeft destijds de leveringsakten opgesteld en gepasseerd. Klaagster verwijt de notaris dat hij onvoldoende invulling heeft gegeven aan zijn zorg- en informatieplicht. De notaris heeft volgens klaagster onvoldoende onderzocht of klaagster het speculatieve karakter van de transacties en de daaruit voortvloeiende risico’s voldoende overzag. De kamer heeft geoordeeld dat de klacht te laat is ingediend. 
    
    
  
  
    
      2Het geding in hoger beroep
    
    
      2.1.
      Klaagster heeft op 3 januari 2022 een beroepschrift met een productie bij het hof ingediend tegen de beslissing van de kamer voor het notariaat in het ressort Amsterdam (hierna: de kamer) van 7 december 2021 (ECLI:NL:TNORAMS:2021:25). 
    
    
      2.2.
      De notaris heeft op 4 maart 2022 een verweerschrift met producties bij het hof ingediend.
      
    
    
      2.3.
      Het hof heeft van de kamer de stukken van de eerste aanleg ontvangen.
      
    
    
      2.4.
      De zaak is behandeld ter openbare terechtzitting van het hof van 7 juli 2022. Namens klaagster is verschenen de heer [naam 1] (hierna: [naam 1] ), bestuurder van klaagster, vergezeld van zijn gemachtigde. De notaris, vergezeld van zijn gemachtigde, is eveneens verschenen. Allen hebben het woord gevoerd; de gemachtigden aan de hand van aan het hof overgelegde pleitnota’s.
      
      
    
  
  
    
      3Feiten
    
    
      Het hof verwijst voor de feiten naar hetgeen de kamer in de bestreden beslissing heeft vastgesteld. Partijen hebben tegen de vaststelling van de feiten door de kamer geen bezwaar gemaakt, zodat ook het hof van die feiten uitgaat.
    
    
    
      Samengevat komen de feiten neer op het volgende.
    
    
    
      3.1.
      Klaagster is de personal holding van [naam 1] . Klaagster heeft in de jaren 2011 en 2012 percelen landbouwgrond gekocht van ARMA Projecten B.V. (hierna: ARMA). De notaris is niet betrokken geweest bij het opstellen van de koopovereenkomsten.
    
    
      3.2.
      De notaris, respectievelijk kandidaat-notaris mr. [naam 2] als waarnemer voor de notaris, hebben de volgende akten van levering gepasseerd:
      a. op 18 mei 2011: een perceel te [plaats 1] , groot 09,95 are, voor € 34.825;
      b. op 19 juli 2011: een perceel te [plaats 2] , groot 05,00 are voor € 11.250; 
      c. op 17 januari 2012: twee percelen te [plaats 3] samen groot 10,00 are, voor 
      € 22.500;
      d. op 7 november 2012: een perceel te [plaats 4] , groot 20,15 are, voor € 50.000.
      
    
    
      3.3.
      Steeds na de aankoop van de percelen en voorafgaand aan het passeren heeft klaagster, ter attentie van [naam 1] , van een notarieel medewerker van het notariskantoor brieven ontvangen.In de eerste brief, met bevestiging van de ontvangst van de koopovereenkomst, werd [naam 1] verzocht mee te delen of hij in persoon de akte zou komen tekenen of dat hij bij volmacht wilde tekenen. Ook is in die brief vermeld: “Zoals u weet heeft het perceel thans een agrarische bestemming; veranderingen van gebruikersmogelijkheden zijn uiteraard alleen mogelijk na een bestemmingswijziging.”In de tweede brief, met onder meer de conceptakte van levering als bijlage, is daaraan toegevoegd: “Bij een bestemmingswijziging is er voorts een contractuele aanbiedings-plicht in de akte opgenomen ten behoeve van ARMA Projecten B.V. U bent als koper derhalve verplicht het bij deze gekochte perceel weer terug aan te bieden aan ARMA Projecten B.V., of een door haar aan te wijzen derde na een bestemmingswijziging. In de koopovereenkomst is verder een clausule opgenomen dat de door u gekochte grond pachtvrij is en dat u zelf verantwoordelijk bent voor het beheer van de grond, hetgeen betekent dat u zelf voor onderhoud en verpachting van de grond dient zorg te dragen. Tevens zij vermeld dat de aanbieder van de grond niet vergunningsplichtig is ingevolge de Wet Financieel Toezicht (Wft) en derhalve niet onder toezicht staat van de AFM. Verder wordt eveneens gewezen op de risico’s van investeren in strategisch gelegen percelen grond met (vooralsnog) een agrarische bestemming. Het zal u duidelijk zijn dat de verkoper of tussenpersoon geen garantie geeft op een mogelijke bestemmings-wijziging (met bijbehorende mogelijke meerwaarde) in de toekomst.(..)”
      
    
  
  
    
      4De klacht 
    
    
      De notaris heeft onvoldoende invulling gegeven aan zijn zorgplicht met betrekking tot de wilscontroleplicht en de informatieplicht. De taakopvatting van de notaris lijkt bij de onderhavige transacties beperkt te zijn gebleven tot ‘de dingen op papier zetten’. De akten zijn bij volmacht gepasseerd.
      De notaris kon en moest begrijpen dat hier geen sprake was van een grondaankoop zoals die voor particulieren gebruikelijk is, maar van speculatieve transacties en risicovolle investeringen. Het had op de weg van de notaris gelegen om (de vertegenwoordiger van) klaagster (die hij niet kende en nimmer heeft ontmoet) in een persoonlijk gesprek te wijzen op de aan de aankopen verbonden juridische en financiële risico's en/of om de door hem opgemaakte notariële akten niet te verlijden totdat hij zich er zelf van had vergewist dat (de vertegenwoordiger van) klaagster zich van al deze risico’s bewust was. 
    
    
    
  
  
    
      5Beoordeling
    
    
      5.1.
      De kamer heeft in de bestreden beslissing de klacht van klaagster tegen de notaris niet-ontvankelijk verklaard wegens het verstrijken van de (nadere) vervaltermijn van een jaar na de datum waarop de gevolgen redelijkerwijs als bekend zijn aan te merken (artikel 99 lid 21 Wet op het notarisambt (hierna: Wna), laatste zin). 
      
      
        
          Vervaltermijn
        
      
      
    
    
      5.2.
      
        Ingevolge artikel 99 lid 21 Wna kan een klacht slechts worden ingediend binnen drie jaar na de dag waarop de tot klacht gerechtigde persoon kennis heeft genomen van het handelen of nalaten dat tot tuchtrechtelijke maatregelen jegens de notaris aanleiding kan geven. Indien de klacht wordt ingediend na verloop van drie jaar na de dag waarop de klager heeft kennisgenomen of redelijkerwijs kennis heeft kunnen nemen van het handelen of nalaten van de notaris waarop de klacht betrekking heeft, wordt de klacht niet-ontvankelijk verklaard. Niet is vereist dat klager ook bekend is met de juridische of tuchtrechtelijke beoordeling van dat handelen of nalaten.
        De beslissing tot niet-ontvankelijkverklaring blijft achterwege indien de gevolgen van het handelen of nalaten redelijkerwijs pas later bekend zijn geworden. In dat geval verloopt de termijn voor het indienen van een klacht een jaar na de datum waarop de gevolgen redelijkerwijs als bekend geworden zijn aan te merken.
        Het motief voor het opnemen van de driejaarstermijn is in de wetsgeschiedenis als volgt verwoord:
        
          “Ook ik acht het gewenst dat de periode gedurende welke klachten tegen notarissen kunnen worden ingediend, beperkt wordt. De reden daarvoor is met name gelegen in het feit dat na verloop van een bepaalde termijn ervan uit moet kunnen worden gegaan dat de betrokkene geen reden ziet om een klacht tegen de notaris in te dienen. Gezien het karakter van de procedure, waarbij elke klager zelf de procedure zonder vormvoor-schriften in gang kan zetten, acht ik een dergelijke termijn alleszins aanvaardbaar. De notaris moet ook niet in lengte van jaren kunnen worden achtervolgd met klachten waarvan de feiten door het verstrijken van een te lange termijn nog zeer moeilijk naar behoren zijn vast te stellen.” (Kamerstukken II, 1996-1997, 23 706, nr. 12, p. 46-47).
      
      
    
    
      5.3.
      
        De klacht van klaagster komt erop neer dat de notaris heeft nagelaten klaagster behoorlijk voor te lichten en te waarschuwen. Zij had geen wetenschap over dat nalaten en kon dat ook niet hebben. Zij had geen reden te veronderstellen dat er iets mis zou zijn met de kavels of met de diensten van de notaris. Er was namelijk voorspeld dat er de eerste jaren niets met de grond zou gebeuren, waardoor zij stil heeft gezeten. Bovendien zouden de fouten van de notaris ook niet ontdekt kunnen worden door bijvoorbeeld de akte nogmaals te lezen, aldus klaagster.
        Het verwijt van klaagster heeft betrekking op het nalaten van adequate voorlichting en waarschuwing bij de akten van respectievelijk 18 mei 2011, 19 juli 2011, 17 januari 2012 en 7 november 2012. Klaagster heeft dus op die data kennisgenomen, althans redelijkerwijs kennis kunnen nemen van hetgeen zij de notaris nu verwijt.
        Klaagster heeft immers toen kennisgenomen, althans redelijkerwijs kennis kunnen nemen van de in de correspondentie en de in de akten opgenomen – volgens klaagster gebrekkige – voorlichting over en waarschuwing voor aan grondspeculatie verbonden risico’s. Dat volgens klaagster zij zich niet heeft gerealiseerd dat de notaris op die data zijn zorg-, wilscontrole- en/of informatieplicht niet is nagekomen, is niet van belang. Zoals hiervoor is overwogen is voor het gaan lopen van de vervaltermijn van drie jaar niet vereist dat klaagster ook bekend is met de juridische of tuchtrechtelijke beoordeling van dat handelen of nalaten. Nu de driejaarstermijn laatstelijk is geëindigd op
        8 november 2015 is het hof van oordeel dat de in maart 2021 ingediende klacht te laat is ingediend, wat in beginsel leidt tot niet-ontvankelijkverklaring van de klacht (vgl. gerechtshof Amsterdam 14 december 2021, ECLI:NL:GHAMS:2021:3957).
      
      
    
    
      5.4.
      Klaagster betoogt dat als gevolg van recente publicaties in de landelijke media, meer in het bijzonder een artikel in het Financieele Dagblad (hierna: FD) van 8 februari 2021 getiteld “ Notarissen voor rechter om rol bij grondhandel”, haar op dat moment pas de gevolgen van het (veronderstelde) nalaten zijn gebleken. Het hof begrijpt dit betoog zo dat pas na deze publicaties tot klaagster doordrong dat mogelijk nimmer een bestemmingswijziging zou plaatsvinden en dat de daarmee gepaard gaande stijging van de grondprijs illusoir was geworden. Dit betoog, waarbij klaagster het oog heeft op de nadere vervaltermijn van een jaar als bedoeld in artikel 99 lid 21 Wna, kan haar niet baten. Klaagster was ten tijde van de eerste leveringsakte (18 mei 2011) al ervan op de hoogte dat zij van verkoper een perceel grond geleverd had gekregen zonder enige garantie op een bestemmingswijziging. De notaris heeft klaagster op dat moment – zo blijkt uit de onder 3.3 genoemde brieven – erop gewezen a) dat het perceel grond een agrarische bestemming had, b) dat een verandering van gebruikersmogelijkheden alleen mogelijk is na een bestemmingswijziging en c) dat verkoper iedere garantie op een bestemmingswijziging had uitgesloten. In de akten van levering, die voorafgaand aan het passeren aan klaagster zijn  toegezonden, stonden de percelen omschreven als grasland. Direct daarna stond onder andere het volgende vermeld: “Verkoper geeft geen enkele garantie of zelfs indicatie, dat het verkochte in aanmerking komt voor een eventuele toekomstige bestemmingswijziging”. Deze omstandigheden en de daaraan verbonden gevolgen zijn dus niet pas na het verstrijken van de driejaarstermijn bij klaagster bekend geworden, zodat niet is komen vast te staan dat er sprake is van gevolgen van enig nalaten van de notaris die pas na afloop van die termijn redelijkerwijs bekend zijn geworden bij klaagster. Daarmee is niet voldaan aan de voorwaarde voor het achterwege blijven van de niet-ontvankelijkverklaring als gevolg van de éénjaarstermijn. Klaagster heeft besloten om niet op de uitnodiging van de notaris in te gaan om zelf, vertegenwoordigd door [naam 1] , de akte(n) op het kantoor van de notaris te komen tekenen en kennelijk genoegen genomen met de aan haar door de notaris verstrekte schriftelijke toelichting. Dit komt voor haar rekening en risico. Er is dus geen reden de beslissing tot niet-ontvankelijkverklaring achterwege te laten op grond van de nadere vervaltermijn van een jaar.
      
    
    
      5.5.
      Uit het voorgaande volgt dat de klacht te laat is ingediend en dat de klacht daarom niet-ontvankelijk is. 
      
    
    
      5.6.
      Hetgeen partijen verder nog naar voren hebben gebracht, kan buiten beschouwing blijven omdat het niet van belang is voor de beslissing in deze zaak.
      
    
    
      5.7.
      Het hiervoor overwogene leidt tot de volgende beslissing.
      
      
    
  
  
    
      6Beslissing
    
    
      Het hof:
    
    
    
      - bevestigt de bestreden beslissing.
    
    
    
    
      Deze beslissing is gegeven door mrs. C.H.M. van Altena, J.W.M. Tromp en 
      S.V. Viveen en in het openbaar uitgesproken op 1 november 2022 door de rolraadsheer.