ECLI:NL:GHARL:2022:8428, Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, 27-09-2022, 200.281.144/01
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden — Uitspraak 
Datum: 2022-09-27 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Civiel recht

Samenvatting: Immateriële schade na gaswinning. Vervolg op ECLI:NL:GHARL:2019:10717. In dat tussenarrest is overwogen dat aanspraak op smartengeld vanwege een aantasting in de persoon op andere wijze bestaat indien sprake is geweest van de vaststelling van (minimaal) tweemaal materiële schade door de aardgaswinning (zogenaamde A- of B-schade). In deze zaak verschillen NAM en een bewoner over de vraag of in deze zin of anderszins sprake is van een persoonsaantasting als bedoeld in artikel 6:106 lid 1 aanhef en onder b BW. Overwegingen over stelplicht en bewijslast (het hof vindt dat het bewijsvermoeden van 6:177a BW hier niet van toepassing is) en de ingangsdatum van de wettelijke rente (het hof kiest voor de datum van het tussenarrest).

GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN 
      
    
    
    
      locatie Leeuwarden
    
    
    
      afdeling civiel recht, handel
    
    
    
      zaaknummer gerechtshof 200.281.144/01
      (zaaknummer rechtbank Noord-Nederland C/19/109028)
    
    
    
    
      
        arrest van 27 september 2022 
      
    
    
    
    
      in de zaak van
    
    
    
    
      
        Nederlandse Aardolie Maatschappij B.V.,
      gevestigd te 's-Gravenhage,
      appellante in het principaal hoger beroep,
      geïntimeerde in het incidenteel hoger beroep,
      bij de rechtbank: gedaagde,
      hierna: NAM,
      advocaat: mr. R. van Tricht, die kantoor houdt te Amsterdam,
    
    
    
    
      tegen
    
    
    
    
      
        
          [geïntimeerde]
        ,
      wonende te [woonplaats1] ,
      geïntimeerde in het principaal hoger beroep,
      appellante in het incidenteel hoger beroep,
      bij de rechtbank: eiser,
      hierna: [geïntimeerde],
      advocaat: mr. P.W. Huitema, die kantoor houdt te Groningen.
    
    
    
  
  
    
      1De verdere procedure bij het hof
    
    
      1.1
      Het hof neemt de inhoud van het tussenarrest van 4 augustus 2020 hier over.
      
    
    
      1.2
      In dat tussenarrest is de procedure tussen partijen afgesplitst van de procedure tussen NAM en een aantal andere geïntimeerden.
      
    
    
      1.3
      Vervolgens zijn de volgende stukken gewisseld:
      - een akte na tussenarrest (met producties) van [geïntimeerde] ;
      - een antwoordakte na tussenarrest (met producties) van NAM;
      - een akte uitlating van [geïntimeerde] .
    
    
      1.4
      Op 21 juni 2022 heeft een meervoudige mondelinge behandeling plaatsgevonden, die (met toestemming van partijen enkelvoudig) is voortgezet op 27 juni 2022. De processen-verbaal van de mondelinge behandeling en de voortzetting ervan bevinden zich bij de processtukken.
      
    
    
      1.5
      
        In de laatstgenoemde akte heeft [geïntimeerde] zijn vordering betreffende het smartengeld gespecificeerd in die zin dat hij € 3.750,- aan smartengeld vordert. Tot dat moment had hij schadevergoeding op te maken bij staat gevorderd.
        Na de mondelinge behandeling heeft hij bij akte ook wettelijke rente over het smartengeld gevorderd. Beide partijen hebben vervolgens nog een akte genomen, waarbij zij zich hebben uitgelaten over de wettelijke rente. Dat was bij gelegenheid van het eerste deel van de mondelinge behandeling met partijen afgesproken.
      
      
    
    
      1.6
      NAM heeft geen bezwaar gemaakt tegen deze specificatie van het smartengeld en (de ingangsdatum van) de wettelijke rente, die neerkomen op een wijziging van eis. Zij is inhoudelijk op de gewijzigde eis ingegaan. Het hof heeft daarover ook afspraken gemaakt met partijen. Voor zover daarmee al geen sprake is van een uitzondering op de ‘in beginsel strakke regel’ dat partijen in de procedure bij het hof in hun eerste inhoudelijke processtuk al hun grieven tegen het vonnis (de vonnissen) van de rechtbank dienen te vermelden, geldt dat het hof indien het in staat is de schade te begroten de schade moet begroten ook indien schadevergoeding op te maken bij staat is gevorderd (vgl. artikel 612 Rv).
      
    
    
      1.7
      Ten slotte heeft het hof een datum vastgesteld waarop arrest zal worden gewezen.
      
      
    
  
  
    
      2Waar gaat het in deze zaak om?
    
    
      2.1
      
        [geïntimeerde] heeft samen met een aantal andere eigenaren en/of bewoners van een woning in (de omgeving van) het gebied waar aardgas wordt gewonnen een procedure aanhangig gemaakt tegen NAM. In deze procedure vorderden zij dat wordt vastgesteld dat zij recht hebben op vermogensschade vanwege gemis aan een ongestoord woongenot en dat zij recht hebben op vergoeding van smartengeld (immateriële schade), onder meer vanwege die inbreuk op hun woongenot.
      
    
    
      2.2
      In het tussenarrest van 17 december 2019 heeft het hof bepaald dat onder andere [geïntimeerde] zijn vordering tot vergoeding van immateriële schade nog verder dient te onderbouwen. De Hoge Raad heeft op 15 oktober 2021 het cassatieberoep tegen dat arrest verworpen.
      
    
    
      2.3
      Nadat [geïntimeerde] en andere eisers hadden aangegeven hun vordering tot vergoeding van immateriële schade verder te willen onderbouwen, heeft het hof in een tussenarrest van 4 augustus 2020 de procedure gesplitst, in die zin dat de vorderingen van ieder van deze eisers (of indien twee eisers een gezamenlijke woning hadden van deze beide eisers tezamen) verder zouden worden behandeld in een afzonderlijke procedure.
      
    
    
      2.4
      In het tussenarrest had het hof al bepaald dat de vordering van [geïntimeerde] tot vergoeding van vermogensschade vanwege gederfd woongenot toewijsbaar is. Het hof komt tot de conclusie dat [geïntimeerde] heeft aangetoond dat hij immateriële schade heeft geleden, zodat ook zijn vordering tot vergoeding van immateriële schade toewijsbaar is.
      
    
    
      2.5
      Het hof zal deze beslissing hierna toelichten.
      
      
    
  
  
    
      3De verdere beoordeling van de grieven en de vordering
    
    
      
        het tussenarrest van 17 december 2019
        3.1	Het hof heeft in het tussenarrest van 17 december 2019 (hierna: het tussenarrest) eisen gesteld aan de toewijsbaarheid van de vorderingen van (onder meer) [geïntimeerde] . Die eisen komen erop neer dat een vordering tot vergoeding van vermogensschade vanwege gemist woongenot toewijsbaar is indien aan de woning van eisers minimaal eenmaal fysieke schade veroorzaakt of verergerd door aardbevingen (zogenaamde A-schade of B-schade) is vastgesteld. Voor de toewijsbaarheid van de vordering tot vergoeding van immateriële schade is vereist dat tenminste tweemaal A- of B-schade is vastgesteld.
    
    
    
      3.2
      Over de wijze van begroting van de vermogensschade vanwege gederfd woongenot overwoog het hof in het tussenarrest:‘De vermogensschade vanwege gemist woongenot moet worden begroot volgens de door de Hoge Raad in de uitspraak van 19 juli 2019 gegeven maatstaf (…). Die komt erop neer dat de huurwaarde van een woning in een situatie zonder bodembewegingen (op basis van een marktconforme huur) moet worden vergeleken met de huurwaarde van dezelfde woning maar dan in de situatie met bodembewegingen. Het verschil tussen beide waardes is de schade. Die schade is verschuldigd in de periode dat het woongenot is gemist. Vanwege het verband tussen fysieke schade aan een woning en het ontstaan van het recht op schadevergoeding wegens gemist woongenot is het uitgangspunt dat deze periode begint op de eerste dag van de maand volgend op de maand waarin de vastgestelde A- of B-schade is ontstaan. Voor de keuze van het eindpunt van de periode geldt als uitgangspunt de laatste dag van de maand waarin de schade is hersteld en geheel financieel is afgewikkeld.’
      
    
    
      3.3
      
        Over de vraag wanneer aanspraak bestaat op een vergoeding vanwege immateriële schade en wat de hoogte van deze vergoeding moet zijn, overwoog het hof in het tussenarrest:‘Uit wat in het vorige punt is vermeld, volgt dat in een situatie waarin een woning meer dan eenmaal schade (het gaat ook hier om vastgestelde A- schade of B-schade) heeft opgelopen kan worden aangenomen dat de bewoners van die woning op andere wijze in hun persoon zijn aangetast en om die reden aanspraak hebben op immateriële schade. In die situatie brengen de aard (concrete en potentieel beangstigende aantasting van de persoonlijke levenssfeer) en de ernst (geen incident maar een herhaling) van de gebeurtenis mee dat de nadelige gevolgen daarvan voldoende voor de hand liggen. Buiten deze situatie dient van geval tot geval te worden afgewogen of sprake is van een aantasting in de persoon op andere wijze. De Hoge Raad geeft de rechter de mogelijkheid om wanneer hij een aantasting in de persoon op andere wijze aanneemt voor een bepaalde categorie, voor die categorie ook aannemelijk te achten dat de schade tenminste een bepaald bedrag is. De Hoge Raad noemt zelf geen bedrag. Over de hoogte van zo'n bedrag kan heel verschillend worden gedacht. De situatie in Groningen is in de Nederlandse rechtspraktijk uniek, zodat geen aanknopingspunt kan worden gevonden in vergelijkbare situaties. In zijn algemeenheid geldt dat in situaties waarin geen sprake is van lichamelijk of geestelijk letsel het smartengeld in Nederland beperkt is. Al met al is naar het oordeel van het hof in dit geval een minimumbedrag van € 2.500,- redelijk. In individuele gevallen kan het bedrag worden verhoogd, bijvoorbeeld wanneer meer dan tweemaal A- of B-schade is vastgesteld (uitgangspunt is dat per extra schadegeval aanspraak bestaat op € 1.250,-), of ten gevolge van de aardbevingen ernstige (psychische) gezondheidsklachten zijn ontstaan of de woning onbewoonbaar is verklaard of langdurig niet bewoond kon worden.’
        
          de uitgangspunten
        
      
    
    
      3.4
      Het hof zal bij de beoordeling van de vorderingen van [geïntimeerde] deze overwegingen uit het tussenarrest tot uitgangspunt nemen.
      
    
    
      3.5
      Uit deze overwegingen volgt dat volgens het tussenarrest het aantal malen dat een woning schade heeft opgelopen door bodembeweging ten gevolge van de aardgaswinning maatgevend is voor het recht op en de hoogte van een vergoeding voor immateriële schade, waarbij geldt dat de bewoner van een woning die tweemaal schade heeft opgelopen aanspraak heeft op een vergoeding voor immateriële schade. 
      
    
    
      3.6
      
        [geïntimeerde] heeft betoogd dat door de grens te leggen bij tweemaal schade een groot deel van de gedupeerden tekort wordt gedaan. Hij bepleit dat ook bewoners met één schademelding in aanmerking komen voor een vergoeding voor immateriële schade. Die vergoeding zou € 1.000,- moeten bedragen. Daarnaast zouden indien aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan bewoners van woningen in het aardbevingsgebied ook zonder schademelding aanspraak moeten hebben op vergoeding van immateriële schade, waarbij hij een bedrag van € 750,- noemt. 
      
    
    
      3.7
      Het betoog van [geïntimeerde] komt erop neer dat hij het hof vraagt terug te komen op het in het tussenarrest uitgewerkte systeem. In het tussenarrest heeft het hof uitvoerig onderbouwd waarom er pas bij twee schademeldingen zonder onderzoek naar de individuele omstandigheden van de bewoner vanuit kan worden gegaan dat sprake is van een situatie dat de bewoner op andere wijze in zijn persoon is aangetast. Dat oordeel, en de daarop gebaseerde beslissingen, zijn door de Hoge Raad in stand gelaten. In de door [geïntimeerde] aangevoerde argumenten ziet het hof geen reden om op dit oordeel terug te komen. Het hof wijst erop dat in situaties waarin geen sprake is van (minimaal) twee schades de bewoner toch in aanmerking kan komen voor een vergoeding van immateriële schade indien sprake is van geestelijk letsel ten gevolge van - kort gezegd - de (gevolgen van de) aardbevingen of de aard en de ernst van de normschending en de gevolgen daarvan voor de bewoner zodanig zijn dat toch sprake is van een aantasting in de persoon op andere wijze. 
      
    
    
      3.8
      Gezien het voorgaande blijft het aantal schades dus relevant voor de beoordeling van een vordering tot vergoeding van immateriële schade. Van een schade die meetelt is in elk geval sprake indien NAM een uitkering heeft gedaan op basis van een rapport van een door haar ingeschakelde deskundige waarin is vastgesteld dat sprake is van A- of B-schade, ook indien NAM bij nader inzien twijfelt of een door haar erkende A- of B-schade wel aardbevingsschade is (zie 9.2 van het tussenarrest).
      
    
    
      3.9
      
        Wanneer bij een schademelding niet alle schades zijn gemeld of meegenomen en 
        kort daarna voor die niet gemelde of meegenomen schades een aanvullende melding is gedaan, telt zo’n nieuwe melding (een ‘nabrander’) niet als een afzonderlijke schade, ook niet wanneer deze als A- of B-schade is erkend (zie 9.3 van het tussenarrest). Soms is duidelijk dat het in feite om een aanvullende melding gaat, soms is dat moeilijker te beoordelen. Bij het antwoord op de vraag of sprake is van een nieuwe melding of van een ‘nabrander’ houdt het hof onder meer rekening met de aard en ernst van de later gemelde schade, de tijd die is verstreken tussen de meldingen en de vraag of tussen de meldingen een aardbeving heeft plaatsgevonden die nieuwe schade heeft kunnen veroorzaken en/of openbaren.
      
      
    
    
      3.10
      Uiteraard zijn alleen schades die het gevolg zijn van (bodembeweging door) de gaswinning relevant. Er dient dan ook sprake te zijn van causaal verband tussen de gaswinning en de schade. Volgens [geïntimeerde] is het bewijsvermoeden van artikel 6:177a BW ook van toepassing in een situatie waarin partijen van mening verschillen over de oorzaak van een gemelde schade. NAM bestrijdt dat. Het hof is het op dit punt met NAM eens. Uit de tekst van artikel 6:177a BW zelf volgt al dat het bewijsvermoeden ziet op fysieke schade aan gebouwen. Uit de wetsgeschiedenis volgt ook dat het de bedoeling van de wetgever was om het bewijsvermoeden te beperken tot ‘uitsluitend’ fysieke schade aan gebouwen. Indien het bewijsvermoeden ook in het kader van een geschil over de vergoeding van immateriële schade zou worden toegepast bij een geschil tussen een bewoner en NAM over het aantal schades aan de woning van de bewoner zou het bewijsvermoeden de facto ook van toepassing zijn op immateriële schade. Dat heeft de wetgever juist niet gewild. Bovendien is het uitgangspunt dat degene die stelt dat sprake is van een aantasting in de persoon op andere wijze die aantasting met concrete gegevens dient te onderbouwen. 
      
    
    
      3.11
      Stelplicht en bewijslast van het aantal schades en van het verband tussen die schades en (bodembeweging ten gevolge van) de aardgaswinning rusten dan ook op [geïntimeerde] . 
      
    
    
      3.12
      In een aantal gevallen hebben woningeigenaren een uitkering ontvangen op grond van de zogenaamde Stuwmeerregeling die werd toegepast door de TCMG (de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen). De regeling was ingevoerd om openstaande schademeldingen snel en efficiënt te kunnen afhandelen. Op grond van deze regeling konden eigenaren van woningen in het aardbevingsgebied die vóór 13 juni 2019 een fysieke schade hadden ingediend bij de TCMG kiezen voor toepassing van deze regeling. In dat geval keerde de TCMG een vergoeding uit van € 4.000,- voor fysieke schade en een vaste forfaitaire vergoeding van € 1.000,- voor ‘overige schade’ (art. 3.1 Stuwmeerregeling). Eigenaren die vóór 1 januari 2019 een aanvraag tot vergoeding van fysieke schade hadden ingediend konden aanspraak maken op een eenmalige variabele vergoeding voor de kosten van herstel van maximaal € 10.000,-, uit te betalen aan de hand van in de dienen facturen, en op een vaste forfaitaire vergoeding van € 1.000,- (artikel 3.2 Stuwmeerregeling).  Naar het oordeel van het hof is met het enkele feit dat een uitkering op basis van de Stuwmeerregeling is ontvangen voor een gedane schademelding nog onvoldoende onderbouwd dat sprake is van schade ten gevolge van de aardgaswinning. Het hof neemt daarbij in aanmerking dat de beslissingen van het TCMG waarin een uitkering op basis van de Stuwmeerregeling worden toegekend summier zijn. Er blijkt niet uit wat de aard en omvang van de schade is en wanneer die is ontstaan. Bovendien ligt aan de toekenning geen onderzoek ten grondslag naar het verband tussen de gemelde schade aan de woning en de aardbevingen. Voldoende is dat de woning gelegen is binnen 6 kilometer van het Groningenveld of de gasopslag Norg, of waar als gevolg met een epicentrum in het Groningenveld of de gasopslag Norg een trillingssterkte van 2 mm/s met een overschrijdingskans van 1% is opgetreden (art. 5 lid 3 Stuwmeerregeling). Het causaal verband wordt dus op grond van enkel de ligging van de woning aangenomen, zonder dat onderzoek plaatsvindt naar de aard en ernst van de schade in relatie tot de beweging van de bodem ten gevolge van de aardgaswinning.   
      
    
    
      3.13
      De TCMG heeft ook inhoudelijk beslist op schademeldingen van woningeigenaren, waaronder [geïntimeerde] . Deze meldingen zijn niet op basis van de Stuwmeerregeling afgedaan. Aan dergelijke beslissingen ligt wel een onderzoek ten grondslag naar het bestaan, de aard en de omvang van de schade en naar het verband met de aardbevingen. Dat onderzoek is steeds gedaan door een deskundige die door de TCMG is ingeschakeld en heeft geresulteerd in een (doorgaans uitvoerig) rapport waarin de deskundige zijn bevindingen heeft vastgelegd. Uit de meeste van deze rapporten blijkt dat de deskundigen bij de beoordeling van het causaal verband weliswaar het bewijsvermoeden van artikel 6:177a BW tot uitgangspunt hebben genomen, maar ook per besproken schade hebben beoordeeld of ‘overbelasting door trillingen in de ondergrond veroorzaakt door mijnbouw’ invloed gehad kan hebben op de schade. Er kan, anders dan NAM betoogt, dan ook niet van worden uitgegaan dat de vaststelling van het causaal verband door de deskundige alleen op een (ook nog eens onjuiste) toepassing van het bewijsvermoeden is gebaseerd en al helemaal niet dat indien het bewijsvermoeden niet zou zijn toegepast het causaal verband niet door de deskundige zou zijn vastgesteld.    
    
    
      3.14
      Of het causaal verband met een op een dergelijk rapport gebaseerde beslissing van de TCMG om een uitkering toe te kennen voldoende onderbouwd is, hangt af van de inhoud van het rapport en van de weerspreking van het rapport door NAM. 
      
    
    
      3.15
      Partijen verschillen ook van mening over de ingangsdatum van de wettelijke rente. Volgens [geïntimeerde] en de andere bewoners moet 16 augustus 2012, de datum van de zware aardbeving bij Huizinge, als ingangsdatum voor de wettelijke rente worden gekozen, althans de datum van de eerste schademelding, dan wel de datum van aanzegging dan wel de datum van het tussenarrest. NAM meent dat aangesloten moet worden bij de datum van dit arrest, dan wel bij de datum van het tussenarrest, dan wel de datum van elke opvolgende schademelding die heeft geleid tot toekenning van smartengeld. 
      
    
    
      3.16
      Wettelijke rente is verschuldigd vanaf het moment dat de schuldenaar in verzuim is. Bij een verplichting tot schadevergoeding op grond van onrechtmatige daad treedt het verzuim in op het moment waarop de verbintenis niet terstond wordt nagekomen nadat zij opeisbaar is geworden (artikel 6:83 aanhef en onder b BW). De schadevergoedingsverbintenis is volgens de parlementaire geschiedenis opeisbaar op het moment waarop de schade ‘geacht moet worden te zijn geleden’. Dat moment is nog niet zo gemakkelijk vast te stellen.In de door het hof gekozen systematiek is (pas) bij de tweede schade een situatie ontstaan waarin de aard en de ernst van de normschending meebrengen dat de relevante nadelige gevolgen daarvan voor de benadeelde zo voor de hand liggen dat een aantasting in de persoon kan worden aangenomen. Tenzij sprake is van, door de benadeelde aan te tonen bijzondere omstandigheden, is daarvan eerder nog geen sprake en kan eerder dan ook nog geen immateriële schade geacht te zijn geleden. Maar op het moment van de tweede schade is nog niet ‘alle leed geleden’, dat loopt vaak tot ver na dat moment door. Dat pleit er tegen om voor de ingangsdatum van de wettelijke rente aan te sluiten bij het ontstaan (of de vaststelling) van de tweede (en elke daaropvolgende) schade.
      
    
    
      3.17
      Belangrijker is dat het hof in het tussenarrest heeft gezocht naar een mogelijkheid om de procedure - die begonnen is met 127 eisers, met nog enkele duizenden eisers ‘op het vinkentouw’- hanteerbaar te houden. Om te voorkomen dat voor al die eisers een individueel onderzoek dient plaats te vinden naar hun specifieke persoonlijke situatie ter beantwoording van de vraag of zij aanspraak hebben op smartengeld, is aansluiting gezocht bij een relatief eenvoudig vast te stellen vereiste, te weten dat tweemaal fysieke schade door de gaswinning is vastgesteld. Vervolgens is de hoogte van het smartengeld voor alle eisers, ongeacht hun individuele situatie, gerelateerd aan het aantal malen dat fysieke schade is vastgesteld. Bij de hoogte van dit bedrag speelt geen rol wanneer voor de tweede maal fysieke schade is vastgesteld, of dat bijvoorbeeld al in 2014 was, of pas in 2018 en of die tweede schade snel is hersteld, dan wel of daar een gecompliceerd schadeafwikkelingsproces aan vooraf is gegaan. De door het hof in het tussenarrest vastgestelde bedragen waren gebaseerd op de maatstaven voor de begroting van smartengeld die golden ten tijde van het tussenarrest. De wijze waarop wordt vastgesteld of een bewoner aanspraak heeft op smartengeld en de wijze van begroting van dat smartengeld, waarbij geabstraheerd wordt van allerlei persoonlijke omstandigheden en de omvang van het smartengeld is gebaseerd op de maatstaven ten tijde van het tussenarrest, pleiten ervoor om ook voor de ingangsdatum van de wettelijke rente aan te sluiten bij de datum van het tussenarrest. Het hof merkt in dit verband op dat de betrokkenen op die datum in veel gevallen nog steeds op andere wijze in hun persoon waren aangetast. 
      
    
    
      3.18
      
        Het hof kiest er dus voor om in alle gevallen waarin de in het tussenarrest vastgestelde smartengeldbedragen worden toegekend 17 december 2019, de datum van het tussenarrest, als ingangsdatum voor de wettelijke rente te hanteren. Voor zover [geïntimeerde] heeft betoogd dat op grond van de redelijkheid en billijkheid een andere ingangsdatum gekozen moet worden, heeft hij dat beroep onvoldoende onderbouwd. Overigens heeft [geïntimeerde] zich (meer subsidiair) op het standpunt gesteld dat moet worden aangesloten bij de datum van het tussenarrest.  
        
          de situatie van [geïntimeerde]
        
      
    
    
      3.19
       woont sinds 1996 met zijn echtgenote aan de [adres] te [woonplaats1] . [geïntimeerde] heeft de volle eigendom van de woning.
      
    
    
      3.20
      
        Vast staat dat [geïntimeerde] in ieder geval drie schademeldingen heeft gedaan die tot een uitkering hebben geleid. In februari 2013 heeft [geïntimeerde] voor het eerst schade gemeld bij NAM (schademelding I). Deze melding is geregistreerd onder nummer [nummer1] en heeft geresulteerd een deskundigenrapport van Dekra van 13 oktober 2013. Volgens dit rapport bedraagt het schadebedrag € 8.319,19, waarmee [geïntimeerde] zich blijkens de antwoordstrook van 27 oktober 2013 akkoord heeft verklaard. In januari 2014 heeft [geïntimeerde] opnieuw schade gemeld onder nummer [nummer1] (schademelding II). Naar aanleiding hiervan heeft Dekra op 11 juli 2014 een aanvullend deskundigenrapport opgesteld, dat heeft geleid tot een schadevaststelling van € 15.622,08. Ook daarmee is [geïntimeerde] volgens de antwoordstrook van 4 augustus 2014 akkoord gegaan. Vervolgens heeft [geïntimeerde] op 2 mei 2018 schade gemeld bij de TCMG, die is geregistreerd onder nummer [nummer2] (schademelding III). NIVRE heeft deze schade onderzocht en op 9 juli 2019 gerapporteerd. Bij besluit van 
        30 augustus 2019 van de TCMG heeft [geïntimeerde] hiervoor een vergoeding ontvangen van 
        € 15.474,25 voor de schade, € 945,- voor bijkomende kosten en € 420,19 voor wettelijke rente.
        
          de vordering van [geïntimeerde] en het verweer van NAM
        
      
    
    
      3.21
      
        [geïntimeerde] vordert, naast de al in het tussenarrest toewijsbaar geoordeelde vermogensschade vanwege gemist woongenot, € 3.750,- immateriële schadevergoeding. Ter zitting heeft [geïntimeerde] zijn eis vermeerderd tot € 5.000,-. Volgens hem is viermaal schade aan de woning vastgesteld, die veroorzaakt en/of verergerd is door bodembeweging vanwege de aardgaswinning. 
      
    
    
      3.22
      NAM maakt op processuele gronden bezwaar tegen die laatste eiswijziging van [geïntimeerde] . Daarnaast heeft zij aangevoerd dat moet worden uitgegaan van drie schades, waarvan de laatste (door TCMG) vastgestelde schade niet meetelt.
      
      
        
          de beoordeling
        
      
    
    
      3.23
      De processuele vraag of [geïntimeerde] zijn eis ter zitting nog heeft mogen vermeerderen tot € 5.000,- laat het hof in het midden. Het hof gaat namelijk op inhoudelijke gronden niet mee in de stelling van [geïntimeerde] dat sprake is geweest van vier schadevaststellingen, waarop [geïntimeerde] zijn gewijzigde eis baseert. Daartoe overweegt het hof als volgt.
      
      
        
          het aantal schades
        
      
    
    
      3.24
      
        [geïntimeerde] stelt dat sprake is geweest van een vierde schade, die heeft geresulteerd in een uitkering van € 8.858,54 maar dat is niet voldoende onderbouwd.
      
    
    
      3.25
      Allereerst heeft [geïntimeerde] ter zake van deze uitkering geen akkoordverklaring of toekenningsbesluit overgelegd. Ook anderszins is geen bewijs van betaling in het geding gebracht. 
      
    
    
      3.26
      
        
          [geïntimeerde] wijst ter onderbouwing op productie 2 bij akte na tussenarrest, waarbij een brief van NAM van 22 oktober 2013 en een begroting van 14 augustus 2013 van Kremer & Zonen B.V. (met een totaalbedrag van € 8.858,54) is overgelegd. Deze stukken bieden echter ook geen steun voor de het standpunt van [geïntimeerde] dat sprake is geweest van een vierde schade die hoort mee te tellen.
        In de aanhef van de brief en de begroting staan nummers die afwijken van het nummer waarmee de hiervoor genoemde schades zijn afgedaan. Maar waar in onderliggende deskundigenrapporten, antwoordstroken en toekenningsbesluiten claim- en zaaknummers zijn vermeld, staan in de brief en de begroting een referentienummer resp. dossiernummer. Dat met deze aanduidingen hetzelfde wordt bedoeld als een claim- of zaaknummer is niet gebleken. Het referentienummer in de brief kan evengoed slaan op het nummer dat aan uitgaande correspondentie wordt gegeven en het dossiernummer in de begroting op het nummer dat Kremer & Zonen aan haar dossier heeft gegeven (en dus niet een met de claim of de zaak corresponderend nummer).
        Verder verwijst de brief naar een bijgevoegde antwoordstrook. Dit past chronologisch gezien in het schadeafwikkelingstraject dat plaatsvond naar aanleiding van de beving in februari 2013 en dat op basis van het deskundigenrapport van Dekra van 13 oktober 2013 resulteerde in een met de antwoordstrook van 27 oktober 2013 geaccepteerde uitkering van € 8.319,19 (schademelding I).
        Het hof wil nog wel aannemen dat de begroting van Kremer & Zonen als bijlage bij de brief van 22 oktober 2013 is meegestuurd, maar dat enkele feit rechtvaardigt niet de conclusie dat rondom die begroting sprake was van een vierde schademelding. Uit bladzijde 2 van het deskundigenrapport van Dekra van 13 oktober 2013 blijkt dat bij de schadevaststelling gebruik is gemaakt van Kremer & Zonen. Net als NAM acht het hof het aannemelijk dat Kremer & Zonen naar aanleiding van de schademelding in februari 2013 in augustus 2013 een begroting hebben gemaakt, vervolgens hebben gecorrespondeerd met DEKRA, en dat het in het deskundigenrapport van Dekra genoemde bedrag van € 8.319,19 de uiteindelijke slotsom is. Voor een andersluidend oordeel, meer in het bijzonder dat in dezelfde periode als waarin schademelding I is afgewikkeld sprake is geweest van een andere schadevaststelling in de zin van het tussenarrest, biedt het overgelegde dossier geen aanknopingspunt.
      
      
      
        
          schadevaststelling door TCMG 
        
      
    
    
      3.27
      De volgende vraag is of de schadevaststelling van de TCMG meetelt. Het gaat om schademelding III die heeft geleid tot toekenning van een vergoeding door de TCMG op basis van het rapport van NIVRE van 9 juli 2019. 
      
    
    
      3.28
      Volgens de inleiding op dit rapport heeft de deskundige van NIVRE de door [geïntimeerde] gemelde schades opgenomen en beoordeeld en is in het rapport aangegeven of de schades zijn veroorzaakt of verergerd door mijnbouw en zijn alleen die schades gecalculeerd. Vervolgens is per schade een beschrijving gegeven en vastgesteld of trillingen of veranderingen in de ondergrond veroorzaakt door mijnbouw daarop van invloed kunnen zijn geweest. Naar het oordeel van het hof heeft [geïntimeerde] met het rapport voldoende onderbouwd dat schade is ontstaan door bodembeweging ten gevolge van de aardgaswinning. Het ligt dan op de weg van NAM om gemotiveerd te weerspreken dat de schade waardoor de TCMG een vergoeding heeft toegekend, geen schade is die het gevolg is van bodembeweging vanwege de aardgaswinning. Het hof stelt vast dat NAM dat niet heeft gedaan. NAM heeft slechts aangevoerd dat in het kader van de aanspraak op vergoeding van immateriële schade het bewijsvermoeden van artikel 6:177a BW niet van toepassing is en dat de TCMG dat vermoeden ook nog structureel onjuist toepaste, door - in het voordeel van de bewoners - te strenge eisen te stellen aan het weerleggen ervan. Maar NAM is niet concreet ingegaan op het rapport van NIVRE, bijvoorbeeld door aan te geven waarom in dit geval geen sprake is van schade ten gevolge van bodembeweging vanwege de gaswinning. NAM had dat wel kunnen, en ook behoren, te doen. Het rapport van NIVRE bevat voldoende informatie voor NAM om concreet verweer te voeren, ook al is NAM zelf niet bij de afwikkeling van de schade betrokken geweest. In het licht hiervan heeft NAM haar betwisting onvoldoende onderbouwd. Dit betekent dat het hof ervan uitgaat dat sprake is van schade door aardbevingen vanwege gaswinning en dat deze derde schade dus meetelt.
      
      
        
          slotsom immateriële schadevergoeding
        
      
    
    
      3.29
      Uit wat hiervoor is overwogen, volgt dat [geïntimeerde] aanspraak heeft op een vergoeding voor immateriële schade van € 3.750,-. Over dit bedrag is NAM wettelijke rente verschuldigd vanaf 17 december 2019.
      
      
        
          de conclusie
        
      
    
    
      3.30
      De vorderingen van [geïntimeerde] betreffende het gederfd woongenot zijn toewijsbaar. Dat geldt ook voor de gevorderde verklaring voor recht betreffende de immateriële schade. De (gewijzigde) vordering om NAM te veroordelen tot betaling van € 3.750,- smartengeld is toewijsbaar, vermeerderd met wettelijke rente.
      
    
    
      3.31
      In het tussenarrest heeft het hof het vonnis van de rechtbank al vernietigd. Dat hoeft dus niet meer te gebeuren. Ook heeft het hof al beslist op de proceskosten tot dat moment. Het hof zal NAM, als grotendeels in het ongelijk gestelde partij, wel veroordelen in de proceskosten van [geïntimeerde] vanaf de splitsing (geliquideerd salaris van de advocaat: 2 punten, tarief II).
      
    
  
  
    
      4De beslissing
    
    
      Het hof, recht doende in hoger beroep:
    
    
    
      verklaart voor recht dat NAM onrechtmatig heeft gehandeld jegens [geïntimeerde] en aansprakelijk is op grond van artikel 6:162 BW en 6:177 BW voor:
    
    - zijn vermogensschade wegens gemist woongenot;
    - zijn immateriële schade;
    
    
      veroordeelt NAM tot vergoeding van de vermogensschade wegens gemist woongenot, op te maken bij staat en te vereffenen volgens de wet;
    
    
    
      veroordeelt NAM om aan [geïntimeerde] te betalen € 3.750,- wegens vergoeding van immateriële schade, te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 17 december 2019;
    
    
    
      veroordeelt NAM in de proceskosten van [geïntimeerde] die gemaakt zijn na de splitsing van de procedure en bepaalt deze kosten op € 313,- voor verschotten en € 2.228,- voor geliquideerd salaris van de advocaat;
    
    
    
      verklaart deze veroordelingen uitvoerbaar bij voorraad;
    
    
    
      wijst de andere vorderingen af.
    
    
    
      Dit arrest is gewezen door mrs. M. Willemse, H. de Hek en R.E. Weening en is in het openbaar uitgesproken op 27 september 2022 door de rolraadsheer, in aanwezigheid van de griffier.
    
    
  
  
     ECLI:NL:GHARL:2019:10717.
  
  
     ECL:NL:HR:2021:1534.
  
  
     Kamerstukken II 2015/2016, 34 390, 3 p. 4.
  
  
     HR15 maart 2019, ECLI:NL:HR:2019:376.
  
  
     Regeling van de Minister van Economische Zaken en Klimaat van 3 juli 2019, nr. WJZ/19151179, Strct. 2019, 38034).
  
  
     MvA II, PG Bk 6, p. 475.