ECLI:NL:RBMAA:2001:AB0754, Rechtbank Maastricht, 22-03-2001, AWB  01/321  VEROR  VV  KLR
Rechtbank Maastricht — Uitspraak 
Datum: 2001-03-22 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht

Samenvatting: Demonstratieverbod in casu ten onrechte uitgevaardigd. 
      
      
        Verbod tot het houden van een demonstratie. Sprake is van een betoging ex art. 9.1 Grondwet. Het bepaalde in de artt. 9.1 en 9.2 en in art. 2 juncto art. 5 Wom brengt met zich dat een betoging slechts in dwingende situaties preventief mag worden verboden: de in art. 9.2 Grondwet genoemde belangen moeten dat vorderen, dat wil zeggen dat het belang in kwestie in de gegeven situatie preponderant moet zijn en de situatie van dien aard is dat niet met een lichtere maatregel (zoals het stellen van voorschriften/beperkingen ex art. 5 Wom) kan worden volstaan. Er dienen derhalve zwaarwegende omstandigheden in geding te zijn voor een beperking van het recht te demonstreren. 
        Een dergelijke beperking kan in beginsel niet gelegen zijn in de overweging dat onwettige gedragingen van derden tegenover de deelnemers aan een betoging de verstoring van de openbare orde ten gevolg zal hebben: ervan uitgaande dat die betoging zelf met inachtneming van de voorschriften zal verlopen, behoort de burgemeester haar de nodige politiebescherming te bieden ten einde haar doorgang te doen vinden. Dit uitgangspunt lijdt eerst dan uitzondering indien er een bestuurlijke overmachtssituatie dreigt te ontstaan: wanneer een betoging naar redelijke verwachting gepaard zal gaan met wanordelijkheden op zodanige schaal dat er niet voldoende politie ingezet kan worden om daaraan het hoofd te bieden, kan een betoging worden verboden. 
        Verweerder heeft zijn besluit tot het verbieden van de litigieuze demonstratie de facto uitsluitend gegrond op het bestaan van vrees voor het ontstaan van wanordelijkheden die niet met de beschikbare politie-inzet kunnen worden voorkomen. Deze vrees is met name gegrond op de aangekondigde (doch door verweerder ook verboden) tegendemonstraties, alsook op de omstandigheid dat de van het organiserende comité deel uitmakende X recentelijk betrokken is geweest bij een vijftal demonstraties in Duitsland waarbij zich, ondanks een politie-inzet van circa 2000 manschappen ongeregeldheden hebben voorgedaan en strafbare feiten zijn gepleegd "door een kring van deelnemers die bij X als bekend verondersteld worden". Dienaangaande overweegt de president dat de vrees voor wanordelijkheden door verweerder op geen enkele wijze nader is onderbouwd.  Verweerder heeft de president er niet van kunnen overtuigen dat in casu de inzet van de normaliter beschikbare manschappen, eventueel vermeerderd met hetgeen wordt ingezet bij risico-wedstrijden in het Parkstad Limburg-stadion, ontoereikend zou zijn. 
        Voorts is op geen enkele wijze inzichtelijk gemaakt waarom in casu lichtere maatregelen dan een verbod van de demonstratie geen uitkomst kunnen bieden. De verwachting dat als gevolg van de demonstratie wellicht strafbare feiten zullen voorvallen kan evenmin grond vormen voor een verbod. 
      
      
      
        Alleen de ernst van de te verwachten wanordelijkheden en de bestaande mogelijkheden deze te bestrijden, kunnen een rol spelen bij de beslissing een demonstratie te verbieden. 
        Schorst het bestreden besluit.  
      
      
      
      
        De burgemeester van de gemeente Kerkrade, verweerder.
        mr. J.N.F. Sleddens (president)

ARRONDISSEMENTSRECHTBANK TE MAASTRICHT
      Reg.nr:  AWB  01/321  VEROR  VV  KLR
    
    
    
    UITSPRAAK van de president van de arrondissementsrechtbank te Maastricht inzake het verzoek om toepassing van artikel 8:81 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) in het geschil tussen:
    
    [verzoeker], wonende te [woonplaats], verzoeker,
    
    en
    
    de burgemeester van de gemeente Kerkrade, verweerder.
    
    
    
      Toepassing van artikel 8:81 van de Awb wordt verzocht ten aanzien van het besluit van verweerder van 9 maart 2001.
      Kenmerk: LO/JVR-014.000415.
    
    
    Behandeling ter zitting: 21 maart 2001.
    
    
    I. Procesverloop.
    
    Bij het in de aanhef van deze uitspraak genoemde besluit van 9 maart 2001 (ook op deze datum bekendgemaakt) heeft verweerder een door verzoeker namens het Comité [verzoeker]/[medeorganisator] voor 24 maart 2001 aangekondigde, in Kerkrade te houden betoging verboden. 
    
    Tegen dit besluit is namens verzoeker bij schrijven van 12 maart 2001 een bezwaarschrift ingevolge de Algemene wet bestuursrecht (Awb) ingediend bij verweerder. Bij schrijven van gelijke datum heeft de gemachtigde van verzoeker zich tevens gewend tot de president van deze rechtbank met het verzoek ter zake een voorlopige voorziening, als bedoeld in artikel 8:81 van de Awb, te treffen. 
    
    De door verweerder ter uitvoering van artikel 8:83 van de Awb ingezonden stukken zijn aan de gemachtigde van verzoeker gezonden.
    
    De inhoud van de gedingstukken wordt als hier herhaald en ingelast beschouwd.
    
    
      Het verzoek is behandeld ter zitting van de president van de rechtbank op 21 maart 2001, alwaar verzoeker in persoon is verschenen, bijgestaan door zijn gemachtigde, mr. B.J. Schadd, advocaat te Arnhem. 
      Verweerder is eveneens in persoon verschenen, bijgestaan door W.J.A. Lurken en J.J. Vreuls, ambtenaren der gemeente, en met medebrenging van J. Rijk, hoofd-inspecteur bij de regiopolitie Limburg-Zuid, district Kerkrade, als deskundige. 
    
    
    
    II. Overwegingen.
    
    In artikel 8:81 van de Awb is bepaald dat indien tegen een besluit, voorafgaand aan een mogelijk beroep bij de rechtbank, bezwaar is gemaakt, de president van de rechtbank die bevoegd kan worden in de hoofdzaak, op verzoek een voorlopige voorziening kan treffen indien onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, dat vereist. 
    
    
      Voorzover de toetsing aan het in dit artikel neergelegde criterium mee brengt dat een beoordeling van het geschil in de hoofdzaak wordt gegeven, heeft het oordeel van de president uitdrukkelijk een voorlopig karakter en is dat niet bindend in die procedure.
      De president ziet geen beletselen verzoeker in zijn verzoek ex artikel 8:81 van de Awb te ontvangen. Voorts acht de president ook de onverwijlde spoed in genoegzame mate aangetoond.
    
    
    Tot het treffen van een voorlopige voorziening zal in het algemeen slechts aanleiding bestaan indien op grond van de beschikbare gegevens moet worden geoordeeld dat zonder die voorziening het voor verzoeker uit het bestreden besluit voortkomend nadeel onevenredig is in verhouding tot het met dat besluit te dienen belang. Nu de president aan de zijde van verzoeker een bepaald spoedeisend belang aanwezig acht en derhalve niet reeds op voorhand kan worden geconcludeerd dat hij zonder enig nadeel de beslissing op bezwaar kan afwachten, is het antwoord op de vraag of sprake is van enig nadeel dat behoort te worden voorkomen door het treffen van een voorlopige voorziening in belangrijke mate mede afhankelijk van een voorlopig oordeel omtrent de vraag of het bestreden besluit in een eventuele hoofdzaak zou kunnen worden gehandhaafd.
    
    Dienaangaande wordt overwogen als volgt. 
    
    Verzoeker heeft verweerder op 5 maart 2001 door middel van een door verweerder(s gemeente) verstrekt aanvraagformulier in kennis gesteld van het voornemen van het comité [verzoeker]/[medeorganisator] om op 24 maart 2001 in de gemeente Kerkrade een demonstratie te houden. Bij schrijven 6 maart 2001 heeft verzoeker nadere informatie over de te houden demonstratie verschaft. Verzoeker heeft daarbij -onder meer- aangegeven dat deze demonstratie, voorzover deze in Kerkrade plaatsvindt, een voortzetting casu quo onderdeel is van een demonstratie waarvan het begin- en eindpunt zijn gelegen in de (Duitse) buurgemeente Herzogenrath. Voorts heeft verzoeker aangegeven dat het aantal demonstranten 300 à 400 personen zal bedragen. 
    
    Verweerder heeft verzoeker op 8 maart 2001 telefonisch in kennis doen stellen van zijn voornemen de aangekondigde demonstratie te verbieden; verzoeker is daarbij in de gelegenheid gesteld zijn ziens-wijze omtrent dit voornemen naar voren te brengen. Verzoeker heeft (telefonisch en schriftelijk) van deze gelegenheid gebruik gemaakt. 
    
    Vervolgens heeft verweerder het thans bestreden besluit genomen waarbij de aangekondigde demonstratie is verboden. Aan dit besluit heeft verweerder onder meer de overweging ten grondslag gelegd 
    
    dat, naar redelijkerwijze aangenomen mag worden, de voorgenomen betoging van het Comité [verzoeker]/[medeorganisator] en de daaraan bestede publiciteit heeft geleid tot kennisgevingen van (tegen-) betogingen op 24 maart 2001 (…), waarbij 500 deelnemers respectievelijk enkele honderden deelnemers worden verwacht;
    
    dat geconstateerd is dat als reactie op de kennisgeving van de voorgenomen betoging van het Comité [verzoeker]/[medeorganisator] via diverse kanalen en media opgeroepen is om deel te nemen aan demonstraties die beoogd worden gelijktijdig gehouden te worden in Kerkrade;
    
    dat er naar verwachting sprake zal zijn van een massale demonstratie-deelname die de bij de kennisgevingen aangegeven te verwachten aantallen in veelvouden zal overtreffen;
    
    dat gelet op de samenhang in demonstratie-doelen er een zeer ernstig risico aanwezig zal zijn voor niet-controleerbare confronterende samenballing van een grote massa demonstranten;
    
    dat in het centrum van Kerkrade en de directe omgeving in verband met de winkelfuncties op reguliere zaterdagen zeer veel mensen aanwezig zullen zijn;
    
    dat op zaterdag 24 maart 2001 als gevolg van reeds geplande activiteiten en evenementen bovendien het centrum van Kerkrade bezocht zal worden door een extra groot aantal mensen (…);
    
    
      dat onder de hier voren aangegeven feiten en/of omstandigheden in redelijkheid aangenomen mag worden dat er een directe vrees is voor ernstige ongeregeldheden en wanordelijkheden met groot gevaar voor verstoring van de openbare orde;
      dat bovendien moet worden geconcludeerd dat dit groot gevaar niet of nauwelijks weggenomen kan worden door het stellen van beperkingen dan wel blijkens politie-rapportages beschikbare politiebescherming;
    
    
    dat hij derhalve niet in staat zal zijn om de betogingen en in relatie daarmee de openbare orde in Kerkrade de nodige politie-bescherming te bieden (…). 
    
    Verzoeker heeft zich met dit besluit niet kunnen verenigen en heeft hiertegen bij verweerder een bezwaarschrift doen indienen, alsook de president van de rechtbank doen verzoeken ter zake een voorlopige voorziening te treffen. Verzocht is een zodanige voorziening te treffen dat de aangekondige demonstratie alsnog kan plaatsvinden. 
    
    
      Bij de beoordeling van dit verzoek stelt de president voorop dat niet in geding is dat de door verzoeker aangekondigde demonstratie als een betoging in de zin van artikel 9, eerste lid, van de Grondwet is aan te merken. Dit artikel erkent het recht tot vergadering en betoging, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. In artikel 9, tweede lid, van de Grondwet is bepaald dat de wet regels kan stellen ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden. Regels als vorenbedoeld zijn met name opgenomen in de Wet openbare manifestaties (Wom). 
      Ingevolge artikel 2 juncto artikel 5 van de Wom, voorzover in dezen van belang, kan de burgemeester naar aanleiding van een kennisgeving van een demonstratie voorschriften en beperkingen stellen of een verbod geven; bevoegdheden tot beperking van het recht tot betoging kunnen slechts worden aangewend ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden. 
    
    
    Vorenstaande bepalingen, in hun onderlinge samenhang bezien, brengen met zich dat een betoging slechts in dwingende situaties preventief verboden mag worden: één van de hiervoor genoemde belangen moet dat vorderen, dat wil zeggen dat het belang in kwestie in de gegeven situatie preponderant moet zijn en de situatie van dien aard is dat niet met een lichtere maatregel (zoals het stellen van voorschriften en/of beperkingen als bedoeld in artikel 5 van de Wom) kan worden volstaan. Er dienen derhalve zwaarwegende omstandigheden in geding te zijn voor een beperking van het recht te demonstreren. Een dergelijke beperking kan in beginsel niet gelegen zijn in de overweging dat onwettige gedragingen van derden tegenover de deelnemers aan een betoging de verstoring van de openbare orde ten gevolg zal hebben: ervan uitgaande dat die betoging zelf met inachtneming van de voorschriften zal verlopen, behoort de burgemeester haar de nodige politiebescherming te bieden teneinde haar doorgang te doen vinden. Dit uitgangspunt lijdt eerst dan uitzondering indien er een bestuurlijke overmachtssituatie dreigt te ontstaan: wanneer een betoging naar redelijke verwachting gepaard zal gaan met wanordelijkheden op zodanige schaal dat er niet voldoende politie ingezet kan worden om daaraan het hoofd te bieden, kan een betoging worden verboden.
    
    
      Verweerder heeft zijn besluit tot het verbieden van de litigieuze demonstratie de facto uitsluitend gegrond op het bestaan van vrees voor het ontstaan van wanordelijkheden die niet met de beschikbare politie-inzet kunnen worden voorkomen. Ter zitting heeft verweerder, desgevraagd, expliciet aangegeven dat de overige in het bestreden besluit genoemde overwegingen die tot het verbod hebben geleid feitelijk niet van invloed zijn geweest, in die zin dat zijn besluit niet anders zou hebben geluid indien deze omstandigheden zich niet zouden voordoen (casu quo zich zouden hebben voorgedaan). 
      De vrees voor het ontstaan van wanordelijkheden is blijkens het verhandelde ter zitting met name gegrond op de aangekondigde (doch door verweerder ook verboden) tegendemonstraties, alsook op de omstandigheid dat de van het organiserende comité [verzoeker]/[medeorganisator] deel uitmakende [medeorganisator] recentelijk betrokken is geweest bij een vijftal demonstraties in Duitsland waarbij zich, ondanks een politie-inzet van circa 2000 manschappen ongeregeldheden hebben voorgedaan en strafbare feiten zijn gepleegd “door een kring van deelnemers die bij [medeorganisator] als bekend verondersteld worden”.
    
    
    
      Dienaangaande overweegt de president dat de vrees voor wanordelijkheden door verweerder op geen enkele wijze nader is onderbouwd. Verweerder heeft weliswaar gewezen op het bestaan van een politie-rapportage, doch heeft nagelaten deze rapportage te overleggen. 
      Met verweerder moet worden ingestemd dat indien voor het (ongestoord) doorgang kunnen laten vinden van de litigieuze demonstratie inderdaad, zoals ter zitting aan de zijde van verweerder is gesteld, een inzet van ongeveer 2000 manschappen nodig zou zijn, in redelijkheid niet van verweerder gevergd kan worden de demonstratie doorgang te doen vinden, nu een zodanige politie-inzet als buitenproportioneel aangemerkt dient te worden. Verweerder heeft de president er echter niet van kunnen overtuigen dat in het onderhavige geval de inzet van de normaliter beschikbare manschappen, eventueel vermeerderd met hetgeen wordt ingezet bij risico-wedstrijden in het Parkstad Limburg-stadion, ontoereikend zou zijn, waarbij nog wordt opgemerkt dat het aan verweerder is aan te tonen dat de inzet van extra manschappen, om welke reden dan ook, niet mogelijk is. 
      Voorts is door verweerder op geen enkele wijze inzichtelijk gemaakt waarom in het onderhavige geval lichtere maatregelen dan een verbod van de demonstratie geen uitkomst kunnen bieden. De president heeft zich dan ook niet aan de indruk kunnen onttrekken dat verweerder zich niet bovenmatig heeft ingespannen bij de uitvoering van de op hem rustende verplichting te onderzoeken of door het treffen van passende maatregelen, dan wel het stellen van voorschriften en/of beperkingen een vreedzaam verloop van de aangekondigde demonstratie mogelijk zou zijn.
      Voorzover door verweerder nog is verwezen naar het gedrag van [medeorganisator] casu quo hem bekende personen bij de demonstraties in Duitsland, merkt de president nog op -wat er verder van deze andermaal niet onderbouwde stelling ook zij- dat de verwachting dat als gevolg van de demonstratie wellicht strafbare feiten zullen voorvallen evenmin grond kan vormen voor een verbod. Alleen de ernst van de te verwachten wanordelijkheden en de bestaande mogelijkheden deze te bestrijden, kunnen een rol spelen bij de beslissing een demonstratie te verbieden. 
    
    
    Het vorenstaande leidt de president tot het oordeel dat het bestreden besluit is genomen in strijd met het bepaalde in de artikelen 3:2, 3:4 en 3:46 van de Awb, weshalve het onaannemelijk is dat dit besluit als zodanig in een eventuele hoofdzaak de rechterlijke toets zou kunnen doorstaan. Gelet met name op het belang van verzoeker bij het kunnen uitoefenen van een hem toekomend grondrecht, ligt het onderhavige  verzoek om een voorlopige voorziening derhalve voor toewijzing gereed. De president ziet er daarbij niet aan voorbij dat zijn oordeel de facto neerkomt op een beslechting van het geschil tussen verzoeker en verweerder. Immers, te verwachten valt dat aan het bezwaar van verzoeker na 24 maart 2001 het procesbelang zal zijn ontvallen. Waar verweerder er evenwel niet in is geslaagd aan te tonen dat een beperking van het verzoeker toekomende grondrecht noodzakelijk is, dient het belang van verzoeker te prevaleren. Gelet op de omstandigheid dat verweerder ter zitting heeft aangegeven het niet nodig te achten dat de president bij een eventuele toewijzing van het onderhavige verzoek bij wijze van voorlopige voorziening voorschriften en/of beperkingen zou stellen, zal de president volstaan met schorsing van het bestreden besluit.
    
    De president acht voorts termen aanwezig om verweerder overeenkomstig het bepaalde in artikel 8:75 van de Awb, welk artikel in artikel 8:84, vierde lid, van die wet van overeenkomstige toepassing is verklaard, te veroordelen in de door verzoeker in verband met dit verzoek redelijkerwijs gemaakte proceskosten. Deze kosten zijn op de voet van de normen van het Besluit proceskosten bestuursrecht (Bpb) vastgesteld op het in rubriek III vermelde bedrag, waarbij voor de in aanmerking te brengen proceshandelingen van de gemachtigde van verzoeker twee punten zijn toegekend (voor het indienen van het verzoekschrift en het verschijnen ter zitting) en het gewicht van de zaak is bepaald op gemiddeld (wegingsfactor 1,0). Van andere ingevolge het Bpb voor vergoeding in aanmerking komende kosten is, gelet ook op het ontbreken van een opgave door verzoeker, niet kunnen blijken. 
    
    Mitsdien wordt, mede gelet op artikel 8:84 van de Awb, beslist als aangegeven in rubriek III.
    
    
    III. Beslissing.
    
    De president van de arrondissementsrechtbank te Maastricht:
    
    wijst het verzoek om een voorlopige voorziening toe, in dier voege dat het bestreden besluit wordt geschorst;
    
    veroordeelt verweerder tot vergoeding van de kosten van de onderhavige procedure, aan de zijde van verzoeker begroot op ¦ 1420,00 (zijnde kosten van rechtsbijstand), te vergoeden door de gemeente Kerkrade aan verzoeker;
    
    bepaalt dat voormelde rechtspersoon aan verzoeker het door hem voor de onderhavige procedure gestorte griffierecht (ad ¦ 225,00) volledig vergoedt.
    
    
    Aldus gedaan door mr. J.N.F. Sleddens in tegenwoordigheid van mr. R.M.M. Kleijkers als griffier en in het openbaar uitgesproken op 22 maart 2001 door mr. Sleddens voornoemd in tegenwoordigheid van voornoemde griffier.
    
    
    	w.g. R. Kleijkers 	w.g. J. Sleddens 
    
    
    
    
      	Voor eensluidend afschrift:
      	de wnd. griffier:
    
    
    
    verzonden op: 27 maart 2001.
    
    
    Tegen deze uitspraak staat geen rechtsmiddel open.