Behandeling van de brief van de minister van Justitie inzake heenzendingen (24587, nr. 82)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 376-405

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

07-10-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 7, pagina 376-405

01-10-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24587Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de brief van de minister van Justitie inzake heenzendingen (24587, nr. 82)Pagina 376-405
Vragen van het lid Dittrich aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de quota aan te behandelen zaken die sommige politiekorpsen opgelegd hebben gekregen (mondelinge vragenuur)Pagina 363-365
Presentie en opening (dinsdag 1 oktober 2002)Pagina 359-359
Behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen met betrekking tot het toezicht op collectieve beheersorganisaties voor auteurs- en naburige rechten (Wet toezicht collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige rechten) (27775)Pagina 405-412
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 1 oktober 2002)Pagina 412-413
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek in strafzaken in verband met het vaststellen van uiterlijk waarneembare persoonskenmerken uit celmateriaal (28072), over: de motie-Halsema/Albayrak over DNA-onderzoek naar het ras (28072, nr. 10)Pagina 375-375
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 22 juni 2000 te Cotonou totstandgekomen Partnerschapsovereenkomst tussen de Staten van Afrika, het Caribisch Gebied en de Stille Oceaan en de Europese Gemeenschap en haar lidstaten (27672)Pagina 375-375
Vragen van het lid De Ruiter aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over zijn uitspraken inzake de WAO in het programma Buitenhof (mondelinge vragenuur)Pagina 365-368
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over geneesmiddelenreclame, te weten: de motie-Kant c.s. over de kerntaken van de inspectie (28617, nr. 1)Pagina 376-376
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 1 oktober 2002)Pagina 372-375
Vragen van het lid Van der Ham aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de uitspraak van de burgemeester van Amsterdam dat experimenten met heroïneverstrekking aan zwaar verslaafden moeten worden voortgezet en uitgebreid (mondelinge vragenuur)Pagina 368-369
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over Israël en Irak, te weten: - de motie-Rosenmöller over naleving van Veiligheidsraadresoluties door Israël (28618, nr. 1); - de motie-Rosenmöller over doorvoer van strategische goederen (28618, nr. 2); - de motie-Koenders/Th.C. de Graaf over het uitoefenen van druk op Israël en de Palestijnse Autoriteit (28618, nr. 4)Pagina 376-376
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over het hoger onderwijs, te weten: de motie-Lambrechts/Tichelaar over uitstel van tussentijdse aanpassingen in de voorschriften voor bekostiging (28248, nr. 21)Pagina 375-375
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Aanpassing van de Tabakswet aan richtlijn nr. 2001/37/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 5 juni 2001 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten (PbEG L 194) (28401)Pagina 376-376
Vragen van het lid Vendrik aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over de vermogenspositie van de Nederlandse pensioenfondsen (mondelinge vragenuur)Pagina 359-363
Vragen van het lid Tonkens aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de minister van Justitie over de tewerkstelling van artsen uit Zuid-Afrika in Nederland (mondelinge vragenuur)Pagina 369-372

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 165 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van de brief van de minister
van Justitie inzake heenzendingen (24587, nr. 82).De beraadslaging wordt geopend.De heer Rietkerk (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie acht het ernstig en zorgelijk als verdachten
aan de voordeur worden heengezonden zonder voor de rechter te verschijnen.
Vorig jaar heb ik het laatste spoeddebat over heenzenden aangevraagd. Slachtoffers
vragen hoe het er nu mee staat; het is voor hen stuitend als verdachten aan
de voordeur worden heengezonden. Verder is het strijdig met
de beginselen van onze rechtsstaat. Ook het toegenomen aantal vervroegde ontslagen,
IVO's, strafonderbrekingen, SOB's, en heenzendingen van vreemdelingen is ernstig
en te beschouwen als een verkeerde ontwikkeling. Het wezenlijke knelpunt bij
IVO's, SOB's en heenzendingen is de te beperkte celcapaciteit.Ik kom op de brieven van de minister van Justitie. Met die brieven wordt
de Kamer inzicht verschaft in een ernstige ontwikkeling. Er is volstrekt te
weinig celcapaciteit. Als gevolg daarvan vinden heenzendingen onder voorwaarden
plaats. Helaas krijgt de fractie van het CDA het gelijk aan haar zijde wat
het protest tegen de bezuinigingen van Paars II op het gevangeniswezen betreft.
Ook het protest tegen het schrappen van buffercapaciteit was toentertijd aan
dovemansoren gericht. In 1998 waren er nog meer dan 1000 cellen over maar
de cijfers van 2002 zijn ernstig: 4822 IVO's en SOB's onder oud-minister Korthals
en 1904 onder minister Donner. Het gaat in 2002 om 30 heenzendingen aan de
voordeur waarvan 23 in de periode van oud-minister Korthals en 7 in de periode
van minister Donner. De CDA-fractie verlangt duidelijke en daadkrachtige maatregelen
van het kabinet.Hoewel het bij de heenzendingen van verdachten om lichte misdrijven gaat
en de meeste verdachten zijn veroordeeld en de rest snel volgt, dringt de
CDA-fractie naast de maatregelen die de minister voorstelt ten aanzien van
informatie door het college van PG's over IVO's en SOB's en heenzendingen
van vreemdelingen ook aan op een periodieke informatieverstrekking aan de
Kamer. Kan de minister daarop ingaan?Het creëren van extra celcapaciteit is noodzakelijk. De CDA-fractie
is van mening dat de sanctiecapaciteit moet toenemen. In de afgelopen vier
jaar is er te weinig bijgebouwd; in een van de bijlagen staat dat er slechts
1500 of 1600 cellen zijn bijgebouwd in plaats van 2000. Kan de minister aangeven
wat daarvan de reden is? In de brief van 17 juni jongstleden stelt minister
Korthals voor om eind 2003 1000 cellen te realiseren. In de brief van 2 juli
wordt echter duidelijk dat het bouwen daarvan niet financieel gedekt is. Ik
verzoek de minister om een toelichting. Extra celcapaciteit kan gevonden worden
in een meervoudig celgebruik op korte termijn, een soberder gevangenisregime
voor kortgestraften, drugskoeriers en illegalen, het intensiveren van elektronisch
toezicht en het uitbreiden van de noodwet naar kortgestraften, vreemdelingen
en illegalen. Wat is de reactie van de minister in dezen? Is hij het ermee
eens dat het op termijn openhouden van de Blokhuispoort kan helpen om de celcapaciteit
beter op orde te brengen?De CDA-fractie vraagt de minister, de maatregelen te betrekken bij het
veiligheidsplan en duidelijk aan te geven of er voldoende middelen zijn om
IVO's, SOB's en heenzendingen van vreemdelingen te voorkomen. Ik overweeg
om daarover in tweede termijn een motie in te dienen. Mijn fractie toonde
zich vorig jaar reeds voorstander van onorthodoxe maatregelen om cellentekort
te voorkomen. Met de motie van 21 december 2001 wordt aangegeven dat de CDA-fractie
meer op één cel, elektronisch toezicht en meer gebruik van politiecellen
en noodvoorzieningen nodig acht. De fractie van de VVD was toen tegenstander
daarvan, evenals de fracties van de PvdA, D66 en GroenLinks. Er tekende zich
geen meerderheid af voor het aannemen van die motie. Als de VVD-fractie en
andere nu wel steun geven, dien ik de motie graag opnieuw in. Het in het geheel
niet aanhouden van verdachten of het heenzenden zonder vervolging is erger
dan het heenzenden na aanhouding met dagvaarding. De eerste twee situaties
vonden plaats onder de verantwoordelijkheid van oud-minister Korthals, zoals
bij de bolletjesslikkers die harddrugs smokkelden. Hiermee wordt de bijl aan
de wortel van de rechtsstaat gelegd. Dat heb ik toen gezegd en dat houd ik
nu vol. De CDA-fractie is vanwege het cellentekort en vanwege de kosten schoorvoetend
voorstander van het terugsturen van bolletjesslikkers met dagvaarding naar
land van herkomst. Maar dan wel met vervolging, dat wil ik graag onderstrepen.
Daarbij worden aanvullende maatregelen voorgesteld zoals het intrekken van
het paspoort en een ongewenstverklaring van bolletjesslikkers.VVD-fractievoorzitter Zalm is de weg een beetje kwijt nu hij in De Telegraaf
van 25 september jongstleden een onjuiste voorstelling van zaken geeft en
stelt dat het CDA én de LPF opeens voor heenzenden zonder straf van
bolletjesslikkers zijn. Nee dus. Overigens heeft de VVD-fractie, net als alle
andere fracties in deze Kamer, op 3 juli ingestemd met het heenzenden onder
voorwaarden. Er is toen een spoedoverleg geweest waar Kamer en minister om
vroegen. Donderdag wordt dit debat overigens voortgezet. Dat de bolletjesslikkers
te maken hebben met het cellentekort en dus met het heenzenden, blijkt uit
de berichten dat bolletjesslikkers ook in de gewone gevangenis zitten. Hierdoor
treedt nu al verdringing op. Ik hoor graag een reactie van de minister op
de vraag of de 1400 beloofde noodcellen zijn gefinancierd en gerealiseerd.De CDA-fractie was en is nog steeds voorstander van de noodwetgeving.
Zij wilde zelfs kortgestrafte vreemdelingen en illegalen onder de noodwet
laten vallen en de wet niet voor één jaar laten gelden, maar
langer. Het is een onjuiste voorstelling van zaken dat de CDA-fractie van
de noodwet zou willen afwijken, zoals collega Cornielje in de Volkskrant van
23 september beweerde. Hij geeft in deze krant een volstrekt verkeerde weergave
van de werkelijkheid over de CDA-fractie.De heer De Wit (SP):Nu de heer Rietkerk zelf het verband met de bolletjesslikkers heeft gelegd,
wil ik hem toch vragen hoe het ook al weer zat in de vorige kabinetsperiode.
Was het niet de CDA-fractie die erop stond en in feite de minister heeft aangejaagd
...De voorzitter:Mijnheer De Wit, ik moet u even onderbreken. Zoals de heer Rietkerk al
zei, is er aanstaande donderdag een algemeen overleg over de bolletjesslikkers.
Als u nu zegt dat er verband is, begrijp ik dat uiteraard, maar concentreert
u zich alstublieft op de brief die nu op de agenda staat. Anders halen wij
van alles door elkaar.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Ook in deze brief wordt een relatie gelegd met de bolletjesslikkers.
De heer Rietkerk legt dat verband zelf. In de vorige kabinetsperiode heeft
de CDA-fractie de minister als het ware gedwongen om met noodwetgeving te
komen. Hij moest de bolletjesslikkers per se vervolgen en opsluiten. Is het
nu niet zo dat de CDA-fractie wordt geconfronteerd met de gevolgen
van het toen door haar afgedwongen beleid?De heer Rietkerk (CDA):De minister van Justitie heeft destijds duidelijk aangegeven dat het probleem
met één jaar noodwetgeving kon worden opgelost. De peildatum
daarvan was 1 januari. Op basis van de feiten die wij toen kregen, in januari
of februari van dit jaar, kon je zeggen dat wij dat spoor moesten volgen.
De CDA-fractie heeft toen samen met andere fracties in de Kamer die noodwetgeving
vastgesteld als onderdeel van het plan van aanpak van februari.De heer De Wit (SP):Maar nu hebben wij te maken met heenzendingen. De CDA-fractie heeft daarmee,
terecht denk ik, problemen. Mijn vraag was of de CDA-fractie afstand neemt
van haar grote aandrang op de vorige ministers om met name de bolletjesslikkers
keihard aan te pakken, op te sluiten en te berechten.De heer Rietkerk (CDA):Ik wil het tweesporenbeleid aanhalen dat wij op 3 juli hebben besproken
in een overleg waarbij de heer De Wit helaas niet aanwezig kon zijn. Uit nieuwe
cijfers van april, mei en juni bleek toen dat duizenden bolletjesslikkers
worden tegengehouden op de Antillen, maar dat er hier desondanks honderden
binnenkomen. Daarnaast kwam er informatie van Nyfer dat wij de komende jaren
5000 tot 7000 cellen nodig hebben. Naar aanleiding van deze informatie hebben
wij met open ogen gekeken naar de brief van de minister van 21 juni 2002.
In die brief gaf hij aan dat hij niet alleen het ene spoor van de noodwetgeving
kon volgen, maar dat aanvullende maatregelen nodig waren waaronder het met
dagvaarding heenzenden van niet-Nederlandse bolletjesslikkers die tot een
bepaald aantal gram in hun bezit hadden en het schorsen van een rechterlijk
vonnis. Op dat moment is het tweede spoor ingezet. De gehele Kamer heeft dit
geaccepteerd, want er is geen vervolg op dat debat gekomen. In juli hebben
wij terecht debat gevoerd over de vraag of dit niet betekent dat je twee sporen
gaat volgen. De CDA-fractie heeft toen gezegd dat het tweede spoor kennelijk
nodig is, omdat het niet gaat om tientallen bolletjesslikkers per week en
omdat het probleem niet kan worden opgelost met de noodwetgeving die in de
Kamer is vastgesteld. Dit betekent dat je de ogen niet mag sluiten voor de
verdringingseffecten op de rechterlijke macht en de cellencapaciteit. Schoorvoetend
is geaccepteerd dat die maatregelen zijn ingevoerd. Minister Donner heeft,
maar daarover spreken wij donderdag verder, aanscherpende maatregelen voorgesteld
om dat probleem op te lossen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Rietkerk zegt dat, wat hem betreft, de noodwet ook betrekking
zal hebben op illegalen. Ik neem aan dat hij doelt op criminele illegalen.
Of grijpt hij hiermee vooruit op eventuele strafbaarstelling van illegaal
verblijf?De heer Rietkerk (CDA):De noodwet moet ook betrekking hebben op kortgestrafte criminele illegalen.
Bij het nog te voeren debat over strafbaarstelling van illegalen kan dit punt
daarbij worden betrokken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Maar niet daarop vooruitlopend.De heer Rietkerk (CDA):Nee.De heer Rouvoet (ChristenUnie):U wekt de suggestie dat de noodwet ook zal gelden voor illegalen, maar
dat kan op dit moment niet. Bent u het daarmee eens?De heer Rietkerk (CDA):Daar ben ik het mee eens.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Rietkerk kan akkoord gaan onder de voorwaarde dat bolletjesslikkers
alsnog op de Antillen worden bestraft.De heer Rietkerk (CDA):Dat heb ik niet gezegd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Vervolgd.De heer Rietkerk (CDA):Ik heb gezegd: hier vervolgd. Maar stelt u uw vraag.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan moet u het beter uitleggen, want dan vervalt mijn vraag. Wij spreken
over heenzendingen met een dagvaarding. U wilt dat die mensen teruggaan naar
de Antillen en daar alsnog vervolgd worden.De heer Rietkerk (CDA):Ja.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat is precies de vraag die ik heb gesteld.De heer Rietkerk (CDA):Niet daar vervolgd worden, maar vervolging is noodzakelijk: dat heb ik
gezegd. Met vervolging, dus. Heenzenden met een dagvaarding is in feite al
een eerste stap en dan met vervolging.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Goed, dan hebben wij het over hetzelfde. Dat misverstand is opgelost.
Dat betekent toch niets anders dan heenzending met een dagvaarding?De heer Rietkerk (CDA):Ik wil dat debat donderdag voeren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U start het hier zelf! U begeeft zich buiten het onderwerp van het debat,
u krijgt daar de ruimte voor, dan wordt u ook geïnterrumpeerd en dan
mag ik een antwoord hebben. Ik vind u uitermate onduidelijk. U doet alsof
mensen wel vervolgd worden, maar u gaat eigenlijk terug naar de methode-Korthals
die u scherp hebt bekritiseerd, namelijk heenzending met een dagvaarding.De heer Rietkerk (CDA):Dat is niet waar. De maatregelen die voorgesteld worden in de brief die
wij donderdag gaan bespreken, zijn nadrukkelijk inclusief vervolging. Bovendien
wordt de gang van zaken bekeken rondom het intrekken van het paspoort en er
wordt een termijn van tien jaar gebonden aan de ongewenstverklaring. Er zijn
dus aanvullende maatregelen voorgesteld om het effectiever te maken. Deze
maatregelen lagen niet voor in januari en februari. Er is dus sprake van een
aanscherping vergeleken bij vorig jaar.De heer Dittrich (D66):Ik heb twee vragen op dit punt. Het CDA geeft iemand een dagvaarding mee
en stuurt hem of haar terug naar bijvoorbeeld de Antillen. Kan de rechtszaak
dan in de visie van het CDA in Nederland plaatsvinden? Moet iemand dan terugkeren
met de dagvaarding in de hand naar de Nederlandse rechtszaal
om hier terecht te staan?De heer Rietkerk (CDA):Nee, want je kunt ook bij verstek vonnissen bijvoorbeeld.De heer Dittrich (D66):Dan gaat u het aantal verstekzaken enorm verhogen. U zet mensen met een
dagvaarding het land uit, terug naar de Antillen, en tijdens hun afwezigheid
krijgen zij hier een vonnis aan de broek.De heer Rietkerk (CDA):Ik heb begrepen dat er vorige week overleg is geweest tussen de regering
en de Antilliaanse minister van justitie Ribeiro. Ik heb via de tv gehoord
dat ook minister Donner met dit thema bezig is en dat nadrukkelijk wordt gekeken
hoe dit sluitend kan worden gemaakt. Het CDA hecht eraan dat er vervolging
plaatsvindt. Het debat over de technische uitwerking daarvan wil ik donderdag
voeren, ook in relatie tot de brief die er dan ligt over de uitkomsten van
het overleg tussen minister Donner en de minister van justitie van de Antillen.De heer Dittrich (D66):U hebt hier zelf het debat ingezet. U kunt het niet afdoen als een soort
technische uitwerking als u hier namens de grootste regeringspartij staat
te propageren dat het aantal verstekzaken enorm moet toenemen.De heer Rietkerk (CDA):Dat zou kunnen.De heer Dittrich (D66):Ik vind het te gek voor woorden, maar mijn eigenlijke vraag betrof de
illegalen. Ik weet namelijk nog heel goed dat u in het debat indertijd over
de heenzendingen en de noodwetgeving gezegd hebt dat deze alleen van toepassing
moesten zijn op mensen die vanwege een drugsdelict in aanraking zijn gekomen
met politie en justitie. Nu wilt u dat en passant uitbreiden naar mensen die
illegaal in Nederland verblijven?De heer Rietkerk (CDA):Leest u de Handelingen. Ik zal in mijn tweede termijn de pagina noemen,
waarop u kunt lezen dat ik heb gepleit voor uitbreiding naar kortgestrafte
en criminele illegalen. De correctie van collega Rouvoet was op dat punt ook
juist.De heer Dittrich (D66):Mijnheer de voorzitter. Helaas is het weer zover dat er heenzendingen
hebben plaatsgevonden en dat wij er in de Kamer over staan te praten. Het
zijn heenzendingen zowel aan de voordeur als aan de achterdeur. Als de onafhankelijke
rechter bepaalt dat iemand in afwachting van zijn proces in voorlopige hechtenis
moet blijven, vindt de fractie van D66 het onverteerbaar als een verdachte
wordt weggestuurd, omdat de Staat celruimte tekort komt. Door tegen de beslissing
van de rechter in te gaan wordt diens gezag immers aangetast. Wij vinden dat
dit slecht is voor de rechtsstaat.Wij gaan er, gelet op de brieven die de minister de Kamer heeft gestuurd
en de beantwoording van de kamervragen, van uit dat er geen heenzendingen
aan de voordeur meer zullen plaatsvinden en dat dit ook zal blijken uit het
plan dat op 11 oktober door de regering zal worden gepresenteerd. Ik stel
dit, maar ik vraag tevens aan de minister om daarop te reageren. Dus voortaan
geen heenzendingen aan de voordeur meer.Ook de heenzendingen aan de achterdeur, de zogenaamde incidenteel versnelde
ontslagen (IVO's), zijn onwenselijk, maar de fractie van D66 vindt ze wat
minder funest voor de geloofwaardigheid van de rechtsstaat. Hiermee wil ik
echter niet zeggen dat wij er enthousiaste voorstanders van zijn. De fractie
van D66 vindt dat dit soort heenzendingen ook zoveel mogelijk moet worden
voorkomen. Helaas is het schering en inslag geworden dat mensen, soms tot
maximaal zestig dagen, eerder naar huis worden gestuurd dan de gevangenisstraf
eigenlijk had moeten duren. Ik ben gisteren nog in Haarlem geweest, waar ik
met allerlei mensen uit de keten heb gesproken. Ik ben enorm geschrokken van
wat mij daar is verteld. De mensen die daar aan de achterdeur worden heengezonden,
komen vaak onvoorbereid met een plastic tas met wat kleren op straat te staan.
Zij staan dan zonder geld, zonder uitkering en zonder onderdak aan de poort
van de gevangenis. Wij hebben hier vaak debatten over recidive, maar ik weet
er wel een van de oorzaken van. Voor geestelijk verzorgers in de gevangenissen
die met gedetineerden praten om hen te resocialiseren, zodat zij op een goede
manier terug kunnen keren in de samenleving, is het buitengewoon frustrerend
als hun werk wordt doorkruist met een onvoorbereide heenzending aan de achterdeur.Is het waar dat de gevangenisdirecteuren onlangs een voorstel hebben gepresenteerd
aan de DJI, waarin 120 cellen specifiek worden bestemd voor gedetineerden
die kort voor hun terugkeer in de samenleving staan? Is het waar dat daarop
nog niet is gereageerd? Wat vindt de minister zelf van dit plan? In de praktijk
is men er zelf heel enthousiast over.Ik heb onlangs schriftelijke vragen gesteld, die de vorige week zijn beantwoord.
Het waren vragen over leegstaande politiecellen in Noord-Nederland. Er staan
namelijk structureel politiecellen leeg in Veendam, in een complex dat is
gerenoveerd. Het gaat om zeven politiecellen. Ik heb gevraagd hoe het mogelijk
is dat heenzendingen plaatsvinden in het noorden van Nederland, terwijl daar
cellen leegstaan. Het antwoord van de regering was dat dit is, omdat, naar
men hoopt, in 2004 een nieuw complex in Groningen zal worden geopend. Dan
zijn de cellen in Veendam niet meer nodig. De regering gaf toe dat de cellen
inderdaad leegstaan, maar dit zou zijn omdat het te duur is om daar gevangenisbewakers
of politiebewakers bij te leveren. Nu heb ik vanuit Noord-Nederland, vanuit
de praktijk, weer gehoord dat het complex in Groningen hoogstwaarschijnlijk
niet doorgaat. Het antwoord van de regering klopt dus niet. Als wij vandaag
spreken over het wegsturen van mensen omdat er te weinig plaats is, wil ik
toch het naadje van de kous weten. Ik vraag de minister van Justitie om hierop
specifiek in te gaan. Hoe zit het met de leegstaande cellen in het politiebureau
in Veendam?Uit de beantwoording is ook gebleken dat er nogal eens wat mensen heengezonden
worden uit vreemdelingenbewaring. Ik heb uit Amsterdam begrepen dat een van
de Al Qaeda-verdachten in vreemdelingenbewaring was genomen en zonder enige
vorm van beveiliging en nadere toelichting bij de rechtbank gepresenteerd
is in het kader van de vreemdelingenbewaring. Bij die zitting zijn ook mensen
heengezonden omdat er te weinig plaats was; niet deze Al Qaeda-verdachte,
maar ik maak mij daarover grote zorgen. Ik heb begrepen dat het strafrechtelijk
onderzoek naar deze vreemdeling gewoon doorgaat terwijl hij in vreemdelingbewaring
is genomen. Het kan toch niet zo zijn dat vanwege het tekort aan capaciteit
bij de vreemdelingenbewaring mensen worden heengezonden die in het strafrechtelijk
circuit van ernstige zaken verdacht worden?Mevrouw Halsema (GroenLinks):De zaak waarover u nu spreekt, mijnheer Dittrich, is toch de zaak waarover
wij vorig jaar hebben gedebatteerd met de minister? Of is dit een nieuwe zaak?De heer Dittrich (D66):Dit is een nieuwe zaak, vandaar dat ik mij extra zorgen maak.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Als er onvoldoende celcapaciteit is en iemand kan wel in vreemdelingenbewaring
worden gehouden, wat is er dan op tegen dat voor die oplossing wordt gekozen?
Ik zie dat eigenlijk niet.De heer Dittrich (D66):Wij hebben daarop niets tegen zolang zo iemand in vreemdelingenbewaring
blijft. Wij hebben er niets op tegen dat het strafrechtelijk onderzoek blijft
doorlopen. Wij zijn er echter wel op tegen als iemand die in vreemdelingenbewaring
is genomen, bij de vreemdelingenkamer komt zonder dat de vreemdelingenkamer
daarop is voorbereid. Die kent het strafdossier niet. Mevrouw Halsema zal
zich de discussie herinneren die wij hier vorig jaar daarover gevoerd hebben.
Dat houdt dus in dat in de rij van vreemdelingen die volgens de huidige Vreemdelingenwet
na tien dagen gepresenteerd worden bij de vreemdelingkamer en die de vreemdelingen
gewoon toetst aan de criteria die daar gelden ...De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Dat begrijp ik, ik ken die wet ook, die hoeft u mij niet uit te leggen.
Wat is erop tegen dat iemand in vreemdelingenbewaring gaat als er geen celcapaciteit
is? Als er op enig moment bijvoorbeeld na een week wél celcapaciteit
is, herleeft die voorlopige hechtenis en gaat zo iemand gewoon weer in de
voorlopige hechtenis.De heer Dittrich (D66):In dit geval was het gevaar groot dat de vreemdeling die in vreemdelingenbewaring
werd genomen vanwege te weinig celcapaciteit, zou kunnen worden heengezonden
terwijl het ging om een Al Qaeda-verdachte. Dat heb ik op deze gang van zaken
tegen.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):U noemt het wel, maar het is helemaal niet gebeurd zoals u het schetst,
mijnheer Dittrich, het is dus een hypothese.De heer Dittrich (D66):Het gevaar was groot dat het wel zo zou zijn gebeurd. Ik vraag de minister,
daarop te reageren.Alles heeft natuurlijk te maken met de druk op de strafrechtketen, met
de oproep van de president van de Amsterdamse rechtbank aan de politiek om
nog eens kritisch te kijken naar wat er allemaal binnen het strafrecht gehaald
en gehouden wordt. Ik vind dit een interessante gedachte zonder te zeggen
dat ik het daarmee eens ben. Ik vind dat wij daarover op een goede manier
moeten praten en zou de minister dan ook willen vragen, dat gestructureerd
aan de Kamer voor te leggen, zodat er op basis van een standpunt van de regering
verder gesproken kan worden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U vindt dus de opvatting van de heer Gisolf dat drugsdelicten uit het
strafrecht zouden moeten worden gehaald, een goede opvatting?De heer Dittrich (D66):Nee, want ik heb zojuist gezegd dat ik mij nu nog niet wil uitspreken
vóór iets. Ik vind het echter wel goed dat hij de discussie
aanzwengelt. Hij heeft het ook over fraudezaken gehad. Ik denk dan bijvoorbeeld
aan bijstandsfraude. Tal van mensen moeten op zittingen verschijnen omdat
zij voor een gering bedrag gefraudeerd hebben. De president van de rechtbank
vindt dat je dit eigenlijk buiten de strafrechtssfeer moet kunnen halen, waardoor
er veel meer ruimte ontstaat voor behandeling van andere strafzaken. Ik wil
dat debat graag aangaan zonder dat ik mij nu wil vastleggen op de uitkomst
daarvan. Ik zie bijvoorbeeld geen mogelijkheid om de afdoening van zaken met
betrekking tot harddrugs buiten de sfeer van het strafrecht af te doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind het wel vrij opvallend dat u dit zegt. Zoals u de heer Nawijn
recent hebt voorgehouden, ga je alleen maar een debat aan als je iets wilt
bereiken. U geeft dus een signaal af.Uw inbreng nu verbaast mij dus. Hoe verhoudt uw interesse in de opvattingen
van de heer Gisolf zich tot uw opvattingen van begin vorig jaar? Begin vorig
jaar stemde u namelijk in met vrijwel alle rigide voorstellen van het kabinet,
zoals die met betrekking tot het inzetten van het leger, de groepsdetentie
voor bolletjesslikkers en de maatregelen voor lichte drugsdelicten. Waarom
komt u met een gewijzigd standpunt?De heer Dittrich (D66):U spreekt over een gewijzigd standpunt, maar ik heb net gezegd dat ik
nog geen eindoordeel heb en de discussie wil aangaan. Dat is punt één.
Dan punt twee.Wij hebben in de Kamer twee voorstellen voor een noodwet behandeld. De
fractie van D66 heeft tegen het tweede wetsvoorstel gestemd. Wij vonden dat
dat wetsvoorstel, het wetsvoorstel over de meervoudige kamers, de rechtsstaat
te veel zou aantasten. De fractie heeft voor het eerste voorstel gestemd,
maar mevrouw Halsema zal zich herinneren welke stemverklaring ik heb gegeven.
Daarin hebben wij gezegd dat wij ons voor het blok geplaatst voelden en dat
we tegen heug en meug voor het wetsvoorstel stemden. Dat hebben wij gedaan
onder de voorwaarden dat de draconische maatregelen van dat wetsvoorstel binnen
één jaar effect zouden sorteren. Wij konden ook instemmen met
de wetgeving, omdat zij slechts voor één jaar zou gelden. Tegen
de heer Rietkerk zeg ik nu dat wij helemaal niet zitten te wachten op verlenging
van die noodwetgeving. Daarover willen wij eerst een grondig debat. Het een
past dus wel degelijk bij het ander.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Toch kan ik het een heel moeilijk bij het ander laten passen. Hoe kijkt
de heer Dittrich eigenlijk terug op zijn gedrag van het afgelopen jaar? Ik
zou dat, gelet op het feit dat hij akkoord is gegaan met groepsdetentie, moeilijk
te verdedigen vinden. De heer Dittrich heeft inderdaad tegen
het wetsvoorstel inzake de meervoudige kamers gestemd, maar dat was niet het
belangrijkste wetsvoorstel. Het gaat mij erom dat hij met een aantal rigide
noodmaatregelen heeft ingestemd. Die maatregelen betekenen een zwaarder detentieregime
voor lichte drugsdelicten. Nu lijkt het er echter op dat hij een andere richting
wil inslaan en dat hij die delicten geleidelijk buiten het strafrecht wil
plaatsen.De heer Dittrich (D66):U vraagt mij hoe ik op mijn gedrag terugkijk. Mijn antwoord is heel simpel:
helaas moeten wij constateren dat de maatregelen niet helpen. Er komen ontzettend
veel drugskoeriers naar Nederland. Wij verkeerden in de veronderstelling dat
de draconische maatregelen een afname van het aantal drugskoeriers tot gevolg
zouden hebben. Kijkt u de Handelingen er maar op na. Dat was voor ons de reden
om uiteindelijk voor het wetsvoorstel te stemmen. Helaas is niet gebeurd wat
wij veronderstelden. Dan moet je je afvragen of je deze maatregelen nog langer
voor je rekening wilt nemen of dat je andere discussiepunten aan de orde moet
stellen. Ik vind datgene wat president Gisolf aandraagt interessant. Daarover
wil ik doorpraten.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter. De heer Dittrich wekt op zijn minst de indruk dat met hem
is te praten over het buiten het strafrecht laten vallen van harddrugs.De heer Dittrich (D66):Ik heb tot tweemaal toe gezegd: nee.De heer Cornielje (VVD):Maar u wilt het debat aangaan. Mogen wij ervan uitgaan dat de fractie
van D66 zolang zij geen ander standpunt heeft ingenomen alle consequenties
blijft verbinden aan het feit dat harddrugs nog onder het strafrecht vallen?De heer Dittrich (D66):Absoluut, maar ik zeg er meteen bij dat de heer Gisolf het niet alleen
over harddrugs had, maar ook over softdrugs en fraudezaken. Ik vind de inbreng
van iemand met veel ervaring zo interessant dat ik de daarover de discussie
wil aangaan.De heer Cornielje (VVD):Mijn vraag betrof de harddrugs.De heer Dittrich (D66):Die heb ik al een paar keer beantwoord: wat D66 betreft blijft de vervolging
en berechting in verband met de handel in harddrugs binnen het raamwerk van
het strafrecht.De heer Cornielje (VVD):Dat wilde ik graag horen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Het voortdurende gedoe rondom celcapaciteit, heenzendingen,
bolletjesslikkers en ad-hocmaatregelen ben ik een beetje beu en vind ik ergerniswekkend.
Ik denk dat ik hierin niet alleen sta. Iedereen roept wat, ongeacht of hij
erover gaat en ongeacht wat hij of zij er in het verleden over heeft geroepen.
De communicatie binnen Justitie maakt een onsamenhangende indruk. Bezorgde
vragen vanuit de samenleving, maar ook vanuit de Kamer worden beantwoord met:
heb geduld, in oktober komt er een brief. Intussen gebeurt er van alles, wordt
van alles voorgesteld en lijkt het erop dat er niemand is die met gezag de
lijnen uitzet. Dat bevalt mij niet.Voorzitter. Er is, ook via de media, al het een en ander gezegd over de
eerder gesignaleerde rolverwisseling die lijkt te hebben plaatsgevonden tussen
de fracties van het CDA en de VVD. Ik stel in dit debat vast dat de heer Rietkerk
in het verleden in het debat met de vorige minister van Justitie altijd de
stelling betrok dat drugssmokkelaars hun terechte straf niet mochten ontlopen.
Hij neemt nu genoegen met vervolging, terwijl hij weet dat het zal gaan om
een pro-formavervolging en een veroordeling bij verstek. Dat is echt een andere
positie dan in het verleden.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter. De heer Rouvoet spreekt over een rolwisseling. De VVD-fractie
is consequent en consistent qua standpunt gebleven ondanks de wisseling van
het kabinet.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik incasseer deze correctie. Het ging mij over de mate en de felheid van
kritiek op het gevoerde beleid. Laat ik het anders formuleren. De heer Rietkerk
heeft een andere rol aangenomen. Daardoor is uw rol in een ander licht komen
te staan.De heer Cornielje (VVD):Die lezing deel ik.De heer Rietkerk (CDA):Ik heb een vraag aan de heer Rouvoet. Is het laten lopen van bolletjesslikkers,
waar het eind vorig jaar om ging, niet iets anders is dan het heen- of terugzenden
van bolletjesslikkers?De heer Rouvoet (ChristenUnie):U hebt zelf gezegd: laten we dit debat donderdag voeren. Ik zal er daarom
hier niet veel over zeggen. Ik constateer alleen dat u in het verleden de
stelling betrok dat drugssmokkelaars hun straf moeten krijgen. Daarom hebben
wij de noodwet aangenomen. Ik constateer, sprekend over de erfenis van Paars
waar minister Donner nu een oplossing voor moet zien te vinden, dat u inmiddels
genoegen neemt met een vervolging pro forma. Want dat is het de facto. Mensen
worden wel vervolgd, maar zullen eventueel bij verstek veroordeeld moeten
worden. Dat is een andere positie dan u in het verleden innam. Ik stel daarbij
vast dat uw toonzetting gewijzigd is, niet alleen op dit terrein.De heer Rietkerk (CDA):Voorzitter. Ik wil toch nog een vraag aan de heer Rouvoet stellen. Heeft
hij het debat op 3 juli meegemaakt? Er waren toen nieuwe cijfers van minister
Korthals. Er werd toen weergegeven dat er sprake was van duizenden bolletjesslikkers
in plaats van tientallen. Er werd toen aangegeven dat men binnen de rechterlijke
macht en de celcapaciteit volstrekt vastliep. Ik heb toen aangegeven dat wij
blijven vinden dat drugssmokkelaars gestraft moeten worden en dat we op twee
sporen moeten gaan zitten. Heeft hij dat debat meegemaakt?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Dat sluit aan bij mijn observatie dat de koerswisseling en
toonwijziging ban de heer Rietkerk is ingezet bij het demissionair worden
van het vorige kabinet en de komst van het nieuwe kabinet.De heer Rietkerk (CDA):Ziet de heer Rouvoet niet dat de situatie van het afgelopen jaar, toen
bolletjesslikkers gewoon werden doorgelaten en niet aangehouden, volstrekt
anders was dan de situatie en de cijfers van juni/juli van dit jaar? Oud-minister
Korthals heeft toen een aantal maatregelen voorgesteld, die nu worden aangescherpt.
Er wordt wel gedagvaard en gevonnist, maar je laat de mensen op de Antillen
hun straf uitzitten. Wij zullen daar donderdag met de minister over praten,
maar ik wil dat element hier wel genoemd hebben.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Wij zullen daar donderdag verder over praten. Ik wil echter vaststellen
dat er wel degelijk sprake is van een kwantitatieve ontwikkeling. U kunt niet
serieus volhouden dat er in die maanden een zodanige kwalitatieve wijziging
is opgetreden, dat uw omslag in houding daardoor volledig te rechtvaardigen
is. U kunt dat niet staande houden. De noodwet is aangenomen. Van dag tot
dag bleven de aantallen stijgen. Dat verontrustte ons allen zeer. Er is en
wordt gesproken over een verlenging van de noodwet. Daarnaast zie ik een kentering,
waarbij de positie van de CDA-fractie mij op zijn minst is opgevallen.De heer Rietkerk (CDA):Als het effect is dat honderden bolletjesslikkers voor verdringing gaan
zorgen in de reguliere celcapaciteit, waardoor een crimineel in Amsterdam
of Rotterdam niet in de cel kan zitten, hoe kijkt u daar dan tegenaan? Dat
is namelijk de situatie die aan de orde is.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dringt u mij nu niet uw dilemma op. Ik kom nog te spreken over een totaalbenadering
van de capaciteit. Laten we het er op dat moment over hebben. Ik stel voorlopig
vast dat u een wijziging van toonhoogte en insteek hebt gekozen. Dat is uw
goed recht. Ik stel dat vast. Dat is mijn goed recht. Ik ben vervolgens zeer
voor een totaalbenadering. Deze blijft mij al te lang uit. Dat was de strekking
van mijn eerste opmerking in de richting van de minister van Justitie. Wie
neemt nu binnen het gezag de leiding? Wie zet de lijnen uit? Terwijl dit soort
maatregelen over elkaar heen buitelt en er voortdurend wordt gezegd dat het
alternatief wellicht nog slechter is, wil ik niet alleen horen: er komt in
oktober een brief. We spreken al heel lang over de capaciteitsraming in dit
huis. U bent daar zelf voortdurend bij betrokken geweest, mijnheer Rietkerk.
Ik pas er zo langzamerhand voor om, als zich in verscherpte mate een probleem
aandient als dat van de bolletjesslikkers, weer een andere lijn uit te zetten.
Er is behoefte aan leiderschap, het uitzetten van duidelijke lijnen en een
scherpe vooruitziende blik op het gebied van de raming van de capaciteitsbehoefte.
We hoeven dan niet meer achter de feiten aan te hollen. Ik kom straks nog
met een suggestie in uw richting en die van het kabinet om de problemen niet
nog groter te maken dan ze zijn. U bent daar hard mee bezig. Ik kom daar zo
nog op terug. Ik houd de spanning er nog even in, voorzitter.Voorzitter. Ik had willen volstaan met één opmerking over
de rolwisseling en de verschuiving: iedereen gaat primair zelf over zijn eigen
geloofwaardigheid.Bij eerdere gelegenheden heb ik opmerkingen gemaakt over de versluierende,
eufemistisch uitwerkende terminologie: IVO'tjes, SOB'tjes en heenzendingen
aan de voordeur. Ik heb daar een grondige hekel aan. Het gaat erom dat mensen
ten onrechte vervroegd op vrije voeten komen. Zij krijgen korting op hun straf
of lijken zelfs hun straf te kunnen ontlopen. Dat dekken wij niet af door
te spreken over een IVO'tje meer of minder. Laten wij de dingen alsjeblieft
bij hun naam noemen en niet onder het tapijt moffelen.Ik heb een aantal vragen over de brief van 27 september. Ik betrek daar
de antwoorden van minister op een aantal schriftelijke vragen bij. In de brief
staat dat er 30 heenzendingen aan de voordeur zijn geweest, maar dat dit toch
nog tot 17 veroordelingen heeft geresulteerd. Zijn dat 17 veroordelingen bij
verstek geweest? Er is één keer sprake geweest van heenzending
van een verdachte van handel in harddrugs waarbij de opmerking wordt gemaakt:
om in de eigen behoefte te voorzien. Waarom is dat een relevante opmerking
als het gaat om dit opiummisdrijf? Het is toch geen relativering van het delict
handel in harddrugs, namelijk bedoeld om in de eigen behoefte te voorzien?
Wij kennen het onderscheid wel bij softdrugs. Bij handel in harddrugs lijkt
mij dit geen gewenste relativering.Ik ben geschrokken van de mededeling in de brief dat de hoofdofficieren
van justitie de opdracht om over heenzendingen te rapporteren, die zowel schriftelijk
als mondeling was gegeven, domweg aan hun laars hebben gelapt. De minister
schrijft dat er geen gevolg aan is gegeven. Verder staat er dat het college
dit betreurt en stappen zal ondernemen om dit voortaan te voorkomen. Toen
ik het las dacht ik: hoe hebben wij het nu? Hoe zit het met die organisatie?
Hoe zit het met de eenheid binnen het openbaar ministerie? Hoe
zit het met het gezag van het college? Wat moet ik met de opmerking dat het
college het betreurt dat de hoofdofficieren een opdracht aan hun laars lappen?
Welke stappen worden ondernomen om de hoofdofficieren tot medewerking te bewegen?
Ik krijg graag een toelichting van de minister op dit punt. Dit soort mededelingen
baart mij zorgen na alles wat wij de afgelopen jaren met het openbaar ministerie
en het college van PG's hebben meegemaakt en in gang hebben gezet. Wij dachten
dat het openbaar ministerie nu op orde is en dat er een duidelijke lijn zit
in de handelwijze van het openbaar ministerie. Dat lijkt nu niet het geval.
Welke stappen worden gezet om hieraan een einde te maken?Mijn volgende punt is de merkwaardige rol die de staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken speelt. Zijn uitspraken en opvattingen over heenzendingen,
de wegzendofficier en het beleid voor de toekomst waren zeer uitgesproken.
Deze uitspraken worden nu door de minister van Justitie geherinterpreteerd
als het aangeven van de visie van de staatssecretaris op het ambitieniveau
van het veiligheidsplan dat in oktober zal verschijnen. Het wordt een gewoonte
dat bewindslieden van dit kabinet in de weer zijn met het polijsten en het
herinterpreteren van uitspraken van hun collega's. In de mededeling van minister
Donner dat noch de minister noch de staatssecretaris van BZK in dezen een
verantwoordelijkheid heeft, klinkt onmiskenbaar de nodige irritatie. Ik versta
hem zo: er is maar één minister van Justitie, en dat ben ik.
Ik ben geneigd om dan te zeggen: zo is dat. Ik ga ervan uit dat hij dat staatssecretaris
Hessing ook duidelijk te verstaan heeft gegeven.Om kort te gaan: ik verwacht van deze minister een samenhangende aanpak
van de capaciteitsproblemen waarbij wat mijn fractie betreft niet eerst en
vooral aan meervoudig celgebruik moet worden gedacht, maar vooral aan een
gedegen langetermijnplanning waarin op een meer doordachte wijze ook wordt
omgegaan – ik heb indertijd aan minister Korthals gevraagd om dit punt
te betrekken bij de studie van het instituut Nyfer, waarmee de heer Bomhoff
zich nog bezig heeft mogen houden – met de bestemmingswijzigingen van
bestaande capaciteit, waardoor tekorten voortdurend opschuiven en problemen
voortdurend worden doorgeschoven. Hoe zit het met de capaciteitsraming? Zijn
kazernes echt niet geschikt te maken? Wat is waar van de berichten die mij
ter ore kwamen dat twee lokaties gesloten worden, namelijk naast de gevangeniscapaciteit
in Leeuwarden ook die in Hoorn? Vorige week hoorde ik nog van de Amsterdamse
politie over het eindeloos gepalaver rond de actie tegen de Bulgaarse en Roemeense
illegalen die verdacht werden van criminele activiteiten. Daar was simpelweg
geen plaats voor. Ons werd gemeld dat er eindelijk op de dag van de actie
zelf, die maandag, toestemming afkwam van de minister van Justitie om gebruik
te maken van de tijdelijke noodvoorziening, zij het dat op diezelfde dag nog
enkele aanpassingen moesten worden aangebracht. Hoe is dat mogelijk? Graag
meer opheldering op dit punt. Biedt genoemde oplossing ook mogelijkheden in
de toekomst?Ik heb de heer Rietkerk beloofd een suggestie te doen om de problemen
niet groter te maken. Zoals ik al zei, was ik vrijdag bij de vreemdelingenpolitie
in Amsterdam, in het kader van de parlementaire Amsterdamdag. In mijn naïviteit
stelde ik de volgende vraag, in aanwezigheid van een aantal collega's van
CDA en VVD, dus ik hoop dat zij goed geluisterd en meegeschreven hebben. Ik
heb gevraagd wat het voornemen van het kabinet om illegaal verblijf in dit
land strafbaar te stellen voor haar werk zou betekenen. Ons werd duidelijk
gemaakt dat dit zou leiden tot grote druk op het apparaat. Het zou waarschijnlijk
nadrukkelijk moeten worden meegewogen in de prioriteitstelling.Wij proefden wel dat niet het tegengaan van illegaal verblijf zonder dat
er sprake is van criminaliteit, maar veiligheid vooropstaat bij de politie.
Als er gerichte acties tegen niet-criminele illegalen komen, bijvoorbeeld
door een weekend lang op oorlogssterkte de binnenstad van Amsterdam in te
gaan, zou dat zonder meer leiden tot duizenden heenzendingen op maandag. Ik
vraag de minister of dit aspect wordt betrokken bij eventuele voorstellen
voor strafbaarstelling van illegaal verblijf.Geen misverstand, ook de fractie van de ChristenUnie vindt dat illegaliteit
niet zou mogen voorkomen en dat uitgeprocedeerde asielzoekers het land dienen
te verlaten, maar aan symboolwetgeving, en dat is strafbaarstelling natuurlijk,
heb ik geen behoefte. Het is het kiezen voor de weg van de minste weerstand
en de facto een erkenning van het falen van het terugkeerbeleid. Laten wij
de problemen met heenzendingen niet groter maken dan zij al zijn.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):De heer Rouvoet draait het een beetje om. Hij zegt dat strafbaarstelling
van illegaliteit symboolwetgeving is en dat de politie daar geen prioriteit
aan geeft. Is hij niet met mij van mening dat de politiecapaciteit al jaren
volstrekt onvoldoende is en dat dit is getolereerd door de Kamer, waar zijn
partij in zat? Dan moet je niet zeggen dat zij er geen prioriteit aan geeft,
als het strafbaar wordt gesteld. Er zijn een heleboel dingen in de maatschappij
strafbaar, omdat het in het Wetboek van Strafrecht staat, en dat heeft allemaal
prioriteit, maar het een wat meer dan het ander. Je moet niet zeggen dat wij
er niets aan doen, omdat de politie onvoldoende capaciteit heeft. Zo is het
toch, of niet?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik gun de heer Teeven zijn opvatting, maar ik heb het punt hier opgevoerd
in verband met de problematiek van de heenzendingen. Het signaal van de vreemdelingenpolitie
in Amsterdam was uitermate duidelijk. Als dat strafbaar wordt en zij de oekaze
krijgt om in de binnenstad van Amsterdam in het weekend een gerichte actie
te houden onder 35.000 illegalen, komt zij met een grote hoeveelheid mensen
terug en maandag heb je duizenden heenzendingen. Dat moeten wij niet willen.Daarbij speelt voor mij het meer principiële punt dat ik strafbaarstelling
van illegaal verblijf als zodanig symboolwetgeving vind waar ik niet voor
ben, dat heb ik nooit onder stoelen of banken gestoken. De heer Teeven zou
het net als ik de politie zeer kwalijk nemen, als alles wat strafbaar wordt
gesteld, automatisch tot topprioriteit wordt verheven. De gemiddelde diender
gaat al met zeventien topprioriteiten de straat op. Ik kan mij goed voorstellen
dat de politie daarbinnen prioriteit geeft aan datgene wat de veiligheid direct bedreigt. Mijn inschatting is dat louter illegaal verblijf geen belangrijke
veiligheidsfactor is, maar voor criminele illegalen geldt een ander verhaal.
De lijn van de Kamer is daarbij altijd glashelder geweest: aanpakken en uitzetten.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Mijn opmerking is dat de rol van de wetgever, als de maatschappij het
belangrijk vindt om iets strafbaar te stellen, niet vermengd moet worden met
de capaciteitsproblemen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat is waar, maar laten wij dan met elkaar bespreken of de samenleving
het zo belangrijk vindt dat het strafbaar gesteld moet worden. Mijn fractie
is daar geen voorstander van, maar dat is niet nieuw.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Daarover verschillen wij van opvatting, dat is bekend, maar dat is heel
wat anders dan capaciteitsproblemen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ja, het is iets anders, maar ik vind het niet gek dat het bij elkaar wordt
gebracht. Ik wil nog iets zeggen wat niet direct betrekking heeft op dit wetsvoorstel,
waar ik toevallig tegen ben. Wij als wetgever moeten wel goed weten wat wij
doen, als wij voortdurend tegen de politie zeggen: dit heeft ook topprioriteit
en wilt u dit nu allemaal gaan doen. Politieke keuzes moeten vooral hier gemaakt
worden en niet op de politiebureaus.De heer De Wit (SP):Voorzitter. In december, bijna een jaar geleden, vond in de Kamer een
interpellatie plaats over de heenzendingen. Ook toen al werd er, zeker door
de minister, een verband gelegd met de bolletjesslikkers. Vandaag is er weer
een spoeddebat over de heenzendingen. Uit de brieven die de minister aan de
Kamer heeft gestuurd over de heenzendingen, blijkt in ieder geval heel duidelijk
dat er een relatie is met de bolletjesslikkers. Door de grote toevloed van
bolletjesslikkers is het hele systeem van politie en justitie in grote delen
van het land verzand. Bij de behandeling van de nootwetten heeft mijn fractie
destijds het standpunt ingenomen dat de harde aanpak en de inbreuk die toen
mogelijk werd op een aantal fundamentele principes van de rechtsstaat betreffende
de positie van de verdachte en de gedetineerde, niet werden gerechtvaardigd
door de ernst en de omvang van het feit waarover wij spraken, te weten de
import van cocaïne door mensen. Het gaat om 0,3% van de cocaïne-invoer
in ons land. Destijds is door de fracties van CDA en VVD grote druk uitgeoefend
op de minister en op de Kamer om die noodwetten erdoorheen te krijgen. Dit
heeft ertoe geleid dat gepoogd is, de harde aanpak in de praktijk te realiseren.
Wij zien nu dat alles vastloopt.De vraag is wat nu de beste oplossingen zijn. Uit de brieven van de minister
blijkt dat het gevolg in ieder geval een enorm aantal vervroegde invrijheidstellingen
is geweest. Ik vat deze ook maar gemakshalve zo samen. Het gaat om de IVO's
en de SOB's, waarover de heer Rouvoet ook al een opmerking heeft gemaakt.
Ik heb ze geteld en ik kom alleen al voor het jaar 2002 tot een aantal van
6463 heenzendingen. Ik heb het dan nog niet over de heenzendingen aan de voordeur,
die inderdaad wat zijn afgenomen en voor zover bekend dit jaar tot op heden
30 bedragen. Over de heenzendingen, zowel die aan de achter- als aan de voordeur,
vraag ik de minister: is er enig zicht op wie er in vrijheid worden gesteld?
Wie worden door deze maatregel als het ware bevoordeeld? Zitten daar bijvoorbeeld
de bolletjesslikkers zelf bij? Heeft de minister zicht op de aantallen mensen
en op de delicten? Om wat voor strafbare feiten gaat het?Onmiddellijk nadat de minister de cijfers over die heenzendingen heeft
gegeven, staat in de brief dat het beleid inmiddels is gewijzigd. Er wordt
gesproken van een recente beleidswijziging met betrekking tot de drugskoeriers.
Is het beleid inderdaad gewijzigd? Zo ja, waaruit bestaat die beleidswijziging?
Zo nee, kan de minister dan uitleggen wat op pagina 2 van de brief wordt bedoeld
met de recente beleidswijziging die in gang is gezet?Wat de meer algemene benadering betreft, stel ik dezelfde problemen aan
de orde als de heer Rouvoet heeft gedaan. Wij praten nu over heenzendingen.
Het verband met de bolletjesslikkers is heel erg duidelijk. Daarover praten
wij komende donderdag. Ik vind dat wij daar eigenlijk pas goed over kunnen
praten wanneer wij de brief van de minister hebben ontvangen die hij voor
half oktober in het vooruitzicht heeft gesteld. Het is inderdaad een opgeknipte
behandeling, die het nadeel heeft van weinig samenhang en weinig perspectiefLaat geen onduidelijkheid bestaan over wat mijn fractie voor ogen heeft
als het gaat om de heenzendingen! Ook mijn fractie is van mening dat heenzendingen
niet de juiste oplossing zijn. Heenzendingen aan de voordeur zijn zij zelfs
een verkeerd signaal ten aanzien van de opsporing. Daar wijst de minister
ook terecht op. Als je het hebt over het verzanden, over het vastlopen van
de keten – waar wij hier mee te maken hebben – zullen er andere
oplossingen bedacht moeten worden. Die oplossingen werden in feite ook door
de voorganger van de huidige minister al in de praktijk gebracht, maar die
werden toen door de Kamer afgebroken, omdat er hard moest worden opgetreden,
mensen moesten worden opgesloten en mensen moesten worden onderworpen aan
een aanzienlijk slechter regime dan de gemiddelde gevangenisbewoner. Ik sprak
destijds in dat verband al over een tweedeling.Voorzitter. De suggesties die nu door de CDA-fractie worden gedaan, zijn
in feite meer van hetzelfde. Zij liggen in het verlengde van het debat en
hebben ook dezelfde kwalijke uitwerking. Ik noem nog meer mensen op een cel
en een verdere uitbreiding van het sobere regime. Ik denk dat dat precies
de verkeerde oplossingen zijn. Wij zullen toe moeten naar methoden die voorkomen
dat de keten vastloopt. Wij moeten dat niet doen ten koste van de rechten
van de gedetineerden. Dat was ook de opstelling van de SP-fractie tijdens
het debat in februari.De voorzitter:Volgens mij wijkt het laatste deel van de inbreng een beetje af van de
inhoud van de brief die wij vandaag bespreken. De vragen zijn echter gesteld.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Voorzitter. Ik heb twee inleidende opmerkingen. Ik vind het teleurstellend
dat een van de grootste regeringsfracties hier niet aanwezig
is om over dit belangrijke veiligheidsonderwerp te praten. Ik wil dat wel
in de Handelingen opgenomen zien. Ik heb er begrip voor dat zij problemen
hebben, maar een van de 26 fractieleden kan er toch best bij zijn?De voorzitter:Nu u het zegt, moet ik mijn verzuim goedmaken om de heer Schonewille,
die zich had willen inschrijven, te verontschuldigen. Hij heeft mij gevraagd
het te doen, maar ik heb het nagelaten. Het is mijns inziens correct dat ik
in ieder geval die verontschuldiging in de Handelingen laat opnemen.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Ik maak deze inleidende opmerking ook omdat twee nieuwe partijen in de
Kamer grote bezwaren hebben tegen de opstelling aangaande heenzending van
de acht partijen die tot de verkiezingen waren vertegenwoordigd in de Kamer.De minister heeft terecht aangegeven, ook bij de algemene beschouwingen,
dat er een plan van aanpak komt. De goede lezer heeft in de brief van de minister
en in de begroting van Justitie kunnen zien dat de minister gaat werken aan
de uitbreiding van de transactiebevoegdheid van het openbaar ministerie. Daar
is onze fractie een groot voorstander van. Als een oplossing kan bijdragen
aan het verminderen van het aantal heenzendingen en het verminderen van de
druk op de keten, van de zittende magistratuur tot de Dienst justitiële
inrichtingen, is het wel uitbreiding van de transactiebevoegdheid. Het is
nog niet zo lang geleden, zo heb ik in een andere functie meegemaakt, dat
de Kamer mordicus tegen een uitbreiding van de transactiebevoegdheid van het
openbaar ministerie was, voor kleine en grote transacties. Ik zeg dit ook
tegen mevrouw Halsema.Mijn kleine fractie doet daarom het volgende voorstel. Het zou goed zijn
om met zijn allen na te denken over de mogelijkheid van een tabel voor een
aantal veel voorkomende en relatief lichte of middelzware misdrijven. In de
sfeer van bekennende verdachten kan vervolgens gekomen worden tot een soort
strafmaatsysteem, waarbij een verdachte die bekent van tevoren weet wat daarvoor
het tarief is aan minimale en maximale straffen. Het openbaar ministerie kan
dan met de raadsman en de verdachte afspraken maken over de te ondergane straf.
Het zou mooi zijn als dergelijke afspraken gemaakt kunnen worden. De druk
op alles wat daarna komt in de strafrechtketen kan daarmee aanzienlijk verminderd
worden. Ik deel daarbij overigens de verontrusting van de VVD en het CDA.Ik stop even met praten. Ik zie dat mevrouw Halsema zich naar de interruptiemicrofoon
heeft gespoed.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het gaat dan ook om een klassiek geval van uitlokking door de heer Teeven.De voorzitter:Stelt u nog prijs op aanwezigheid van de voorzitter? Misschien moeten
wij het maar eens zonder proberen?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nee. Er moet altijd een voorzitter zijn.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Ik moet het nog leren, voorzitter.De voorzitter:Nee. Na het zomerreces houden wij op met leren, zo zeg ik ook tegen anderen
in dit huis. Het woord is aan mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Teeven maakte een paar provocerende opmerkingen over de schikkingen.
Het is jammer dat hij de stukken van vorig jaar niet goed heeft gelezen. Het
ging om schikkingen op een aantal zware delicten waarbij rechtspersonen in
het geding waren en waarbij ook een aantal criteria in het geding waren, zoals
bijvoorbeeld gevaar voor de volksgezondheid. Mijn fractie heeft geen enkel
bezwaar op dit vlak. Als de heer Teeven hierbij initiatieven neemt, steunen
wij hem. Als de heer Teeven geen initiatieven neemt om de transactiemogelijkheden
op de zeer lichte delicten uit te breiden, zullen wij het doen. Dat is een
volstrekt andere kwestie dan de transactieproblemen van vorig jaar naar aanleiding
van de tunnelfraude.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Mijn vraag naar aanleiding van de opmerking van mevrouw Halsema is waarom
zij daarmee niet begonnen is tijdens Paars II. Zij heeft vier jaar de tijd
gehad om met initiatieven te komen. Ik heb daar in de dagelijkse praktijk
in het verleden nooit wat van mogen merken. Over de transactiebevoegdheid
worden volgens ons in de Kamer toch wel enige krokodillentranen gehuild.De minister is vrij duidelijk geweest over de heenzendingen aan de voor-
en achterdeur. Ik heb echter nog een aantal vragen over zijn brief. Hij schrijft
dat er in de huidige kabinetsperiode zeven heenzendingen hebben plaatsgevonden:
één in Amsterdam en zes in Zutphen. Daarvan valt in ieder geval
op dat één parket bovenmatig uitsteekt boven de rest van Nederland.
Heeft dat wellicht te maken met de geringe detentiecapaciteit die er op dit
moment is voor vrouwelijke verdachten? Dit al langer bestaande probleem zou
de oorzaak kunnen zijn van een aantal heenzendingen. Als dit het geval is,
betekent dit dat er wellicht spoedig extra detentiecapaciteit voor vrouwen
moet worden gerealiseerd.Ik wil verder graag van de minister weten wanneer aan het college opdracht
is gegeven dat de hoofdofficieren moesten rapporteren over heenzendingen.
Overigens is dit al zijdelings aan de orde gesteld door de heer Rouvoet. In
de brief van de minister staat weliswaar dat deze opdracht is gegeven, maar
niet of dit is gebeurd door de vorige of de huidige minister van Justitie.
De minister schrijft ook dat aan deze opdracht geen gevolg is gegeven. Is
het nu werkelijk zo dat parketten heenzendingen niet opgeven? Je moet zaken
nooit door elkaar halen, maar ik weet wel dat heenzendingen aan de voordeur,
ook vorig jaar, een zeer heikel punt waren bij de parketten en dat elke officier
van justitie in Nederland zich er terdege van bewust was dat dit eigenlijk
niet kon; dat was echt wel doorgedrongen in het apparaat. Ik deel de mening
van de heer Rouvoet daarom niet dat het apparaat dit niet wist, maar ik ben
het wel met hem eens dat de communicatie naar de minister blijkbaar nog niet
helemaal in orde is.De minister schrijft in zijn brief over heenzendingen van verdachten van
relatief lichte misdrijven. Als voorbeeld noemt hij poging tot diefstal, maar
ook gekwalificeerde vormen als braak. Ik zou dat niet in alle gevallen "relatief
lichte misdrijven" willen noemen. Je zal als bejaarde maar voor de derde keer slachtoffer zijn geworden van woninginbraak. Inbraak is weliswaar
een relatief licht misdrijf, maar het maakt op de slachtoffers grote indruk.
Als dat het criterium is voor heenzending aan de voordeur, maak ik mij ook
op dit moment nog buitengewoon veel zorgen.Onze fractie heeft net als de minister nagedacht en wij zijn dan ook buitengewoon
geïnteresseerd in het voor half oktober aangekondigde plan van aanpak.
Ik ben het van harte eens met de heren Rietkerk en Cornielje dat een uitbreiding
van de noodwetvoorziening soelaas zou kunnen bieden. Mij is bekend dat Kamp
Zeist een voorziening is met 280 plaatsen en dat deze capaciteit niet meer
volledig wordt benut. Wellicht kunnen deze plaatsen worden gebruikt voor de
opvang van bolletjesslikkers. Er valt in ieder geval nog iets te schuiven
met detentievoorziening.De fractie van Leefbaar Nederland wacht de plannen af van de minister
om meerdere gevangenen in één cel te plaatsen. Ik ben net als
de heer Rouvoet op de open dag in Amsterdam geweest, alleen heb ik met de
heer Luchtenveld de Havenstraat bezocht om te vragen wat de problemen zijn
van detentie-inrichtingen, personeel en directie met meerdere personen op
één cel. Mij werd toen gezegd dat het vloeroppervlakte en het
aantal personeelsleden een probleem vormt. Het kan dus niet heel snel worden
ingevoerd, want er moet ook veel meer personeel zijn. Verder werd mij gezegd
dat het beter was om drie of vier dan twee mensen in één cel
te zetten. Bij twee mensen in één cel ontstaat snel een kongsie,
maar bij drie of vier kortgestraften in één cel is de sociale
controle groter. Ik geef de minister dan ook in overweging om in het plan
van aanpak nieuwbouw van celcapaciteit voor kortgestraften, bijvoorbeeld tot
maximaal drie maanden, nadrukkelijk te kijken naar cellen voor méér
verdachten, waarbij ik niet denk aan twee, maar aan vier kortgestraften. Het
personeel van huizen van bewaring en de directies wijzen dat niet af.Het openhouden van andere detentie-inrichtingen, zoals voorgesteld door
collega Rietkerk, is natuurlijk altijd goed, hoewel de Blokhuispoort na een
maand of negen wel wat afgezaagd wordt. Maar goed, het is in ieder geval een
oplossing.Onze fractie erkent dat het heenzenden aan de achterdeur onontkoombaar
is. Dat zal ook altijd het geval blijven, want er zijn altijd wel pieken in
de vraag naar detentiecapaciteit. Misschien kan echter het uitzitten van boetes –
vervangende hechtenis dus – worden opgeschort. Het CIJB zou dan wat
minder ruimte moeten krijgen waar het het bezetten van detentieplaatsen betreft.
Ik heb begrepen dat het nog steeds voorkomt dat cellen in gebruik zijn voor
vervangende hechtenis, terwijl er heen wordt gezonden aan de voordeur en aan
de achterdeur. Die prioriteitsafweging lijkt mij nog niet helemaal de goede,
maar het heeft te maken met het direct na gevangenisstraffen uitzitten van
vervangende hechtenis.Voorzitter. Tot slot, ook al is het bezijden de orde: als de enkelvoudige
kamers meer strafzaken zouden kunnen afdoen in de keten, dan zou dat kunnen
betekenen dat er een verlichting komt in het aantal heenzendingen, omdat mensen
sneller berecht zullen kunnen worden en minder lang in voorlopige hechtenis
zullen zitten. In ieder geval kan dit dus voor het aantal heenzendingen aan
de voordeur een verlichting betekenen.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter. De brief over de heenzendingen van 24 september jongstleden
is niet los te zien van de vierde voortgangsrapportage over het plan van aanpak
omtrent de drugssmokkel door Schiphol. Deze voortgangsrapportage zal aanstaande
donderdag in den brede worden besproken, maar vandaag lichten wij er één
aspect uit. De minister van Justitie kondigt in de vierde voortgangsrapportage
aan dat hij het beleid ten aanzien van de instroom in de justitiële keten
fundamenteel wil wijzigen. Daar zijn argumenten voor, maar ook tegen. Door
de enorme toetstroom van bolletjesslikkers dreigt de justitiële keten
verstopt te raken: er zijn meer marechaussees, meer rechters en officieren
van justitie en meer cellen en bewaarders nodig om de groeiende stroom bolletjesslikkers
en andere drugskoeriers op te pakken, te berechten en te straffen. Dat is
een gigantische organisatorische klus. Bovendien rijzen de kosten de pan uit.
Ik weet dat de vorige minister van Financiën zijn ambtsgenoot van Justitie
heeft gevraagd om te onderzoeken of er ook andere, goedkopere methoden zijn
om dit probleem te tackelen. Daar staat tegenover dat sinds december 2001
regering en Tweede Kamer zich met kracht hebben uitgesproken voor de harde
aanpak van bolletjesslikkers en drugskoeriers. Het plan van aanpak gaat uit
van de versterking van de gehele keten en heeft de instemming van bijna de
gehele Tweede Kamer. Naast uitbreiding in de personele sfeer heeft de noodwetgeving
meer ruimte geschapen voor extra celcapaciteit, inclusief het plaatsen van
meer gedetineerden in één cel of zaal. De VVD-fractie heeft
deze lijn altijd gesteund.In de derde voortgangsrapportage van deze zomer deelde de minister van
Justitie mee: "Het is daarom van groot belang de maatregelen uit het plan
van aanpak onverkort en systematisch uit te voeren en waar nodig en mogelijk
te intensiveren." Op 3 juli was er in de Tweede Kamer veel steun voor het
vasthouden aan deze ingezette koers, waarbij er wel begrip voor werd getoond
dat ook een minister niet tot het onmogelijke gehouden is. Met andere woorden:
indien de minister als gevolg van een enorme stijging van het aantal bolletjesslikkers
en drugskoeriers, meer individueel versneld ontslag, dan wel meer strafonderbreking
moest verlenen, dan kon de Kamer daarvoor begrip opbrengen. Maar de algemene
beleidslijn bleef: het plan van aanpak onverkort en systematisch uitvoeren
en waar nodig en mogelijk dat intensiveren.Uit de cijfers van 24 september jongstleden blijkt een toename van 350,
in 2001, tot 3400, in 2002, vormen van individueel versneld ontslag, evenals
van 96, in 2001, tot ruim 3000, in 2002, vormen van strafonderbreking. Terecht
bezint de minister zich op onorthodoxe maatregelen. Van de maatregelen die
de minister van Justitie nu voorstelt, gaat naar onze opvatting een verkeerd
signaal uit. Want waarom geen poging gewaagd om Nederland binnen te komen
met enkele bolletjes in je maag? In het ergste geval word je namelijk betrapt,
moet je je rommel afstaan en krijg je een retourtje Antillen. In het andere
geval is het: kassa! Overdracht van strafvervolging, op de Antillen dus, heeft
volgens de vorige minister van Justitie praktische bezwaren.
Hij wees op de rechtsongelijkheid, de plaats waar je betrapt bent, dus hier
of op de Antillen, maar hij wees ook op de extra kosten die zouden samenhangen
met de vervolging, omdat marechaussees bijvoorbeeld moeten worden overgevlogen.
Ik vraag de minister of aan deze bezwaren inmiddels tegemoet is gekomen. Uit
de reactie van de Antilliaanse regering maak ik op dat het, gelet op de capaciteitsproblemen
op de Antillen – ook cellen, rechters, enz. – lang niet zeker
is dat het aldaar ook daadwerkelijk tot een vervolging komt. Kan de minister
die garantie inmiddels wel geven? Zullen alle bolletjesslikkers daar berecht
worden en na veroordeling worden afgestraft met vergelijkbare straffen als
in Nederland?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Begrijp ik uit de woorden van de heer Cornielje dat hij de Antilliaanse
justitie vervolgingsplicht wil opleggen en de Antilliaanse rechter in zijn
straftoemetingsvrijheid wil beperken door hem Nederlandse straffen te laten
opleggen?De heer Cornielje (VVD):Het antwoord daarop is nee. Bij het overdragen van strafvervolging aan
de Antillen moet echter sprake zijn van een indicatie dat mensen daadwerkelijk
berecht worden en een vergelijkbare straf krijgen als zij in Nederland hadden
gehad. Mijn fractie betwijfelt of dat zal gebeuren en om die reden vraag ik
de minister of hij in overleg met zijn ambtsgenoot van Justitie tot een vergelijkbare
opvatting is gekomen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U bent het met mij eens dat overdracht altijd gepaard zal gaan met behoud
van autonomie van de Antilliaanse justitie?De heer Cornielje (VVD):Om die reden is mijn fractie geen voorstander van overdracht.Gelet op de onzekerheden wenst de VVD-fractie vast te houden aan de ingezette
koers van versterking van de gehele justitiële keten. In dit verband
breng ik overwegingen in herinnering die met grote stelligheid in het debat
over heenzendingen in dit huis zijn betrokken. Ik noem er vijf: het heenzenden
van verdachten is de bijl aan de wortel van een goed functionerende rechtsstaat,
rechtshandhaving door de overheid en normbesef bij burgers zijn van cruciaal
belang voor een veiliger samenleving, het vertrouwen in de overheid wordt
door heenzendingen geschaad – hoezo hersteld vertrouwen? – bij
rechtshandhavers ontstaat frustratie als gevolg van heenzendingen en het negatieve
drugsimago dat Nederland in het buitenland heeft, wordt bevestigd. Bij het
verleggen van de koers van tegen-heenzendingen naar voor-heenzendingen moet
aannemelijk worden gemaakt dat voornoemde overwegingen hun geldingskracht
hebben verloren. Ik heb daarvoor in de brief van de minister noch in dit debat
overtuigende argumenten gehoord.De heer Rietkerk (CDA):Als de heer Cornielje mij citeert, moet hij volledigheid betrachten. Ik
heb gezegd dat het doorlaten van bolletjesslikkers, dus niet het aanhouden,
terugzenden of heenzenden, de bijl legt aan de wortel van de rechtsstaat.
Is de heer Cornielje het daarmee eens?De heer Cornielje (VVD):Ik heb de Handelingen van de debatten van 12 december 2001 en 23 januari
2002 en van de behandeling van de noodwetgeving en de uitbreiding van politiecellen
zeer aandachtig gelezen. Ik ben het met collega Rouvoet eens dat in die debatten
een behoorlijk hoge toon is aangeslagen door de CDA-fractie.De heer Rietkerk (CDA):Geeft u eens antwoord op mijn vraag.De heer Cornielje (VVD):Van de vijf overwegingen met betrekking tot heenzendingen, die op zich
valide zijn, kan niet zomaar even afstand worden genomen. Ook ik ben van mening
dat met het heenzenden van verdachten de bijl wordt gelegd aan de wortel van
een goed functionerende rechtsstaat. Het antwoord op de vraag van de heer
Rietkerk is dus ja, die mening is de VVD-fractie nog steeds toegedaan.De heer Rietkerk (CDA):De CDA-fractie is die mening ook nog steeds toegedaan. Wij zijn het op
dit punt dus eens. Ik kreeg de indruk dat de heer Cornielje de overweging
noemde omdat hij het daarmee niet eens was. Overigens heeft zijn collega Nicolaï
in het overleg van 3 juli nadrukkelijk aangegeven dat het heenzenden wat hem
betreft geen probleem was, maar dat aan de dagvaarding risico's verbonden
waren. Het betrof daarbij een voorstel van oud-minister Korthals. Dat element,
naast het schorsen van de rechterlijke uitspraak, hetgeen noodzakelijk was
vanwege nieuwe inzichten ...De voorzitter:U houdt nu een betoog. U dient uw vragen kort te houden.De heer Rietkerk (CDA):Mijn vraag is of de heer Cornielje daarvan op de hoogte is en of de VVD-fractie
nog steeds achter het standpunt staat dat de heer Nicolaï heeft uitgedragen?De heer Cornielje (VVD):De heer Rietkerk heeft niet geluisterd naar hetgeen ik zo-even gezegd
heb. In het algemeen overleg van 3 juli stond de derde voortgangsrapportage
van minister Korthals ter discussie. De kern van die rapportage was dat het
plan van aanpak onverkort en systematisch uitgevoerd diende te worden en waar
nodig geïntensiveerd diende te worden. De minister heeft gezegd dat hij
daarmee wil doorgaan. De VVD-fractie heeft hem daarin ondersteund. Hij heeft
ook gezegd, misschien gelet op de debatten die hij in december en januari
met de Kamer heeft gevoerd, dat niemand aan het onmogelijke is gehouden. Ik
wil minister Korthals, maar ook deze minister, niet aan het onmogelijke houden,
want niemand is aan het onmogelijke gehouden. Meerdere fracties hebben dat
in dat debat gezegd. Ik heb het verslag van het algemeen overleg binnen handbereik.
Collega Nicolaï heeft verklaard dat de Tweede Kamer nagenoeg unaniem
tegen heenzendingen was en is, maar dat er als nood wet breekt heel duidelijke
randvoorwaarden moeten worden gecreëerd waaronder het opschorten van
voorlopige hechtenis mogelijk wordt. Dat is iets anders dan hetgeen de CDA-fractie
zojuist stelde in haar bijdrage, maar ook in het persbericht dat zij heeft
gemeend te moeten uitbrengen, dat de VVD-fractie voorstander is van het heenzenden
van bolletjesslikkers. Iemand die dat opschrijft, heeft denk ik een draai
te maskeren.De heer Rietkerk (CDA):Staat de heer Cornielje nog achter het standpunt van de
heer Nicolaï, die letterlijk heeft gezegd dat voor de VVD-fractie het
heenzenden op zich niet het probleem is?De heer Cornielje (VVD):Het antwoord is de beleidslijn van het plan van aanpak onverkort en systematisch
uitvoeren en waar nodig en mogelijk intensiveren. Dat betekent dus het versterken
van de gehele justitiële keten: meer politie en marechaussee meer rechters,
meer officieren van justitie en meer gevangenissen. Dat zou de beleidsinzet
van deze minister moeten zijn. Als de toestroom dan nog groter is en er ontstaan
capaciteitsproblemen, breekt nood wet. Dat is iets anders dan de beleidslijn
die deze minister in het vierde voortgangsbericht neerzet. Hij capituleert
als het ware voor die enorme stijging en zegt dat het heenzenden tot beleid
wordt gemaakt. Dat is naar de mening van de VVD-fractie een fundamenteel verkeerde
weg. Wij willen die veiligheidsketen echt in den brede versterken. Daarin
moet worden geïnvesteerd. Ik hoop dat deze minister dat als inzet neemt
in het kabinet.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Cornielje zegt: dan breekt nood wet. Is voor hem ook denkbaar:
dan breekt nood de noodwet?De heer Cornielje (VVD):Nee.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Want dat is natuurlijk een ander verhaal. Wij hebben een noodwet die kan
worden verlengd. Is het denkbaar dat er een noodwet is waarmee een groot deel
van de Kamer ziende de bezwaren tegen heug en meug heeft ingestemd, en dat
wij dan toch tot heenzendingen komen?De heer Cornielje (VVD):Mijn fractie is voorstander van het verlengen van de noodwet en ook van
uitbreiding van de doelstellingen van die noodwet. Dat is ontzettend belangrijk,
want je kunt aan de mensen niet verkopen dat andere criminelen worden weggestuurd
omdat er geen capaciteit zou zijn. Dan moet je die noodwet verbreden zodat
alle mensen die delicten plegen worden opgevangen. Meer in één
cel mag, wat de VVD-fractie betreft.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De consequentie daarvan is dat zolang wij de noodwet hebben, er geen sprake
kan zijn van ook maar één heenzending.De heer Cornielje (VVD):Dat begrijp ik niet helemaal.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Cornielje zegt dat nood wet breekt, maar dat nood niet de noodwet
kan breken. Er is nu een noodwet die kan worden verlengd. Over uitbreiding
of verruiming zullen wij het moeten hebben. Daarover kunnen wij van mening
verschillen. Zolang wij een noodwet hebben, is dat de route en kan er dus
geen sprake zijn van heenzenden. Dat is de consequentie van het standpunt
van de heer Cornielje.De heer Cornielje (VVD):Dat klopt, maar de noodwet heeft op dit moment betrekking op bolletjesslikkers
en drugskoeriers. Wat de VVD-fractie betreft, wordt dat verbreed zodat ook
andere delicten eronder vallen. De lichtgestraften kunnen ook met meer in
één cel. Daarmee heeft de VVD-fractie geen problemen, omdat
dit moet worden afgewogen tegen de bescherming van de bevolking en het veiligheidsgevoel
van de bevolking. Het wordt dan niet óf bolletjesslikkers, óf
een ander. Het wordt dan én-én. De VVD-fractie wil alle mensen
die zijn veroordeeld, afstraffen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Kan de heer Cornielje mij uitleggen op welke manier de veiligheid van
de bevolking in het geding is door bolletjesslikkers?De heer Cornielje (VVD):De meeste criminaliteit in de grote steden is drugsgerelateerd. Wij moeten
die rommel uit onze steden proberen te krijgen. Je kunt daarover geringschattend
spreken: het zijn maar kleine hoeveelheden. Maar als die niet effectief worden
aangepakt, worden dat grote hoeveelheden. Je moet daar dus mee beginnen. De
VVD-fractie wil de drugsgerelateerde criminaliteit bestrijden. Dus moeten
mensen die drugs smokkelen hard worden aangepakt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik moet u dan wijzen op een inconsequentie in uw redenering. Een hardere
aanpak van de drugshandel leidt tot een stijging van de drugsprijzen op straat
en dit leidt weer tot meer verwervingscriminaliteit. Uw aanpak leidt dus tot
een toename van dit soort criminaliteit. Verder staat uw aanpak haaks op de
bescherming van de bevolking.De voorzitter:De heer Cornielje rondt hierna zonder interrupties zijn betoog af.De heer Cornielje (VVD):Dit is een curieuze redenering. De afgelopen jaren zijn veel harddrugs,
bijvoorbeeld via Rotterdam, Nederland binnen gekomen. De controles werden
verscherpt en het werd dus moeilijker om harddrugs via Rotterdam binnen te
smokkelen. De georganiseerde misdaad zoekt dan naar nieuwe methoden. Een nieuwe
methode is dat arme sloebers worden misbruikt door ze bolletjes te laten slikken
en ze daarmee naar Nederland te sturen. Daarna wordt de boel hier verhandeld.
Wij moeten hieraan een halt toeroepen. Wij hebben dat gedaan met een plan
van aanpak en een noodwetgeving, maar dit lijkt niet voldoende. Het antwoord
van de VVD-fractie is dan dat daarin niet mag worden berust en dat hier een
krachtiger antwoord tegenover moet worden gezet. Het signaal voor het buitenland
moet zijn dat dit hier niet wordt getolereerd. Dit betekent dat alle schakels
van de veiligheidsketen versterkt moeten worden tot en met meer mensen in
een cel.Ik verzoek de regering om de justitiële keten verder te versterken,
inclusief het geschikt maken van oude kazernes voor groepsdetentie, voor bolletjesslikkers
en andere drugskoeriers. Hiermee wordt het signaal afgegeven dat criminele
activiteiten, zoals het smokkelen van harddrugs, hier niet gedoogd worden.
Ik vraag de minister dit verzoek ter bespreking mee te nemen naar het kabinet
ter voorbereiding van het veiligheidsplan dat medio oktober wordt gepresenteerd.
Wij hopen dat daar betere maatregelen in staan dan in de vierde voortgangsrapportage.Voorzitter: RehwinkelMevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Heenzendingen zijn altijd ernstig. Wij delen de algemene opvatting
die daarover in de Kamer heerst. Ook in het verleden hebben wij
onze zorgen geuit over een toenemend aantal heenzendingen waarbij met name
heenzendingen aan de voordeur, zoals dat in het jargon heet, onze zorg hebben.
Het gaat daarbij om heenzendingen waar het recht waarschijnlijk zijn loop
niet meer kan krijgen. Mensen die verdacht zijn van delicten zouden niet berecht
of veroordeeld worden.Wij waren in de veronderstelling dat geen heenzendingen meer plaatsvonden,
in ieder geval geen heenzendingen meer aan de voordeur totdat de heer Hessing,
onze staatssecretaris van veiligheid, zich in het programma Buitenhof versprak.
Op basis daarvan heb ik verleden week, nadat ik de minister om een brief had
gevraagd, een spoeddebat aangevraagd. De minister heeft na een eerste brief,
waaruit bleek dat er 30 heenzendingen hadden plaatsgevonden, in het weekend
de Kamer nog een brief gezonden. Die brief vonden wij in hoge mate bevredigend.
Het bleek te gaan om zeer lichte delicten. De overgrote meerderheid van de
vervroegd heengezondenen bleek inmiddels te zijn veroordeeld en de minister
legde uit wat de reden was voor het ontbreken van adequate informatie. Ik
moet de heer Rouvoet gelijk geven: voor zover de brief onbevredigende passages
bevatte, betroffen deze met name de vraag hoe het kan dat bijvoorbeeld hoofdofficieren
geen gevolg hebben gegeven aan een opdracht van het college om te rapporteren
over heenzendingen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik ben blij dat mevrouw Halsema mij bijvalt. Ik neem aan dat zij mij ook
bijvalt als ik signaleer dat het niet alleen om zeer lichte misdrijven gaat,
maar ook om handel in harddrugs. Of wil zij dat als een zeer licht misdrijf
terzijde schuiven?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Volgens mij was de toevoeging erbij "handel in harddrugs voor eigen gebruik".
Ik ben met u van mening dat dit een misdrijf is, maar ik kwalificeer het niet
als een zeer zwaar misdrijf. Dat is een verschil in appreciatie en wij weten
dat u en ik daarover van mening verschillen.Om een lang verhaal kort te maken: mij ontviel de grond voor een spoeddebat.
Het had voor mij dus ook geen doorgang behoeven te vinden, ware het niet dat
de CDA-fractie grote behoefte bleek te hebben aan het alsnog voeren van een
spoeddebat. Ik was zeer benieuwd waarover dat zou gaan. Ik moet zeggen dat
tot op heden het spoedeisende karakter van de inbreng van de CDA-fractie mij
niet echt duidelijk is geworden, omdat het eigenlijk toch een vrij lang exposé
is om duidelijk te maken dat de CDA-fractie volledig achter de eigen minister
staat.Wat overblijft in de brief, is de geweldige toename van het aantal heenzendingen
aan de achterdeur. Bij het individuele versnelde ontslag is sprake –
het is een grove berekening – van een vertienvoudiging ten opzichte
van verleden jaar en bij strafonderbreking van een verdertigvoudiging ten
opzichte van verleden jaar. En het jaar is nog niet voorbij! Dat is toch heel
ernstig.Behalve dat dit soort heenzendingen in strijd zijn met het rechtvaardigheidsgevoel
en het gevoel van gerechtigheid, baart mij ook zorgen dat dit opnieuw leidt
tot een geweldige roep om nieuwe draconische maatregelen. Ik zit nu vier jaar
in de Kamer. Daarin had de heer Teeven gelijk. Ik zie eindeloos hoe de Tweede
Kamer en de minister draconische maatregel op draconische maatregel stapelen.
Ik ben bang dat dit zal doorgaan tot de wal het schip keert, omdat dit ook
leidt tot het steeds meer oppakken van mensen en zwaarder bestraffen onder
slechtere regimes. Dat leidt tot nieuwe nood, tot nieuwe capaciteitsnood en
tot nieuwe maatregelen. Het is een vicieuze neerwaartse spiraal, waarover
ik mij zorgen maak.Het baart mij ook zorgen dat daarbij de alternatieve maatregelen steeds
verder uit het zicht verdwijnen. Misschien is het voor deze minister aardig
om eens de woorden van zijn voorganger Hirsch Ballin over de omgang met lichte
delicten in herinnering te roepen. Hij vond dat lichte delicten eigenlijk
altijd alternatief bestraft moesten worden en dat het klassieke strafrecht
en de celstraffen gereserveerd moesten zijn voor de zware delicten. Wil deze
minister ingaan op de mogelijkheden om te transigeren bij lichte delicten
en op de mogelijkheden om dit uit te breiden.Wat het uitbreiden van de mogelijkheden voor taakstraffen betreft heeft
mijn fractie grote bezwaren tegen het feit dat deze Kamer van de taakstraf
een gelijkwaardige hoofdstraf heeft gemaakt. Tegelijkertijd laat men geen
enkele mogelijkheid onbenut om de taakstraf in diskrediet te brengen en te
stellen – de CDA-woordvoerder is daarvan een heel goed voorbeeld –
dat de taakstraf eigenlijk geen straf is. Ik verzet mij daartegen. Ik vind
dat de taakstraf een wat positievere reclame moet krijgen en dat de regering
zich hard zou moeten maken voor wat zij als één van de hoofdstraffen
ziet.De heer Rietkerk (CDA):De CDA-woordvoerder wordt in de mond gelegd dat taakstraffen geen straffen
zijn. Dat is absolute nonsens. Taakstraffen hebben een prima functie bij kleine
vergrijpen etc. Wij hebben alleen gezegd dat wij op het punt van ernstige
gewelds- en zedendelicten ter discussie stellen dat daarvoor geen taakstraffen
nodig zijn. Dat is volstrekt iets anders dat de interpretatie door mevrouw
Halsema van een wat langer debat over de radio.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb daar moeten reageren op uitspraken die de heer Rietkerk als woordvoerder
namens het CDA heeft gedaan. Dat waren opmerkingen waarmee de taakstraf toch
licht werd gediskwalificeerd. En buiten dat, ook zijn opmerking dat de taakstraf
zich nooit zou lenen voor geweldsdelicten en andere zware delicten, is een
diskwalificatie van de taakstraf als hoofdstraf. Ik verzet mij daartegen.Een ander punt dat veel te weinig aandacht krijgt en dat ik opnieuw onder
de aandacht van de minister breng, is het uitbreiden en verbeteren van de
penitentiaire programma's. Eén van de oorzaken van de eindeloze capaciteitstekorten
in de gevangenissen is de stagnatie van de penitentiaire programma's. Zouden
die goed functioneren en zouden die uitgebreid worden, dan zouden mensen stapsgewijs
de gevangenis wellicht in een eerder stadium verlaten en gevolgd worden in
het leven erbuiten, waardoor ruimte ontstaat. Het niet goed functioneren van
de penitentiaire programma's, terwijl daarop wel is geanticipeerd bij de ramingen,
leidt ook tot verstoppingen.Verder zijn er nog de mogelijkheden voor mediation. Ik gun ook de heer
Dittrich het genot dat ik hier nog eens het grievengerecht noem. Het
zou aardig zijn als de minister daar nog eens naar kijkt.De eenzijdige preoccupatie met celstraf en het steeds zwaarder straffen
creëert dus permanent een schaarsteprobleem. Dit speelt met name en vooral
bij de bolletjesslikkers.Eind vorig jaar hebben wij evenals anderen onze verontwaardiging geuit
over de heenzendingen. Wij hebben daarbij ook het hysterische maatschappelijke
en politieke klimaat gehekeld dat was ontstaan rondom het delict van het bolletjes
slikken, alsof het de zwaarste criminelen waren, alsof dit het grootste maatschappelijke
probleem was. Wat was er aan de hand? Medio 2001 zijn de politiecontroles
op Schiphol geïntensiveerd en daarop was door de vorige minister van
Justitie onvoldoende geanticipeerd bij het creëren van de benodigde celruimte.
Die justitiële en politiecontroles zijn steeds verder geïntensiveerd.
Als het adagium eigenlijk wordt "er komt geen bolletjesslikker meer in", dan
is er sprake van een permanente celnood, ongeacht noodmaatregelen en allerlei
andere idiote maatregelen die het afgelopen jaar genomen zijn. Wij hebben
in januari al gewaarschuwd dat dit zou gaan gebeuren. Ik ben uitermate verrast
dat de CDA-woordvoerder verbaasd is over het effect van zijn eigen maatregelen.
Die zijn gewoon zeer succesvol geweest, dat was te verwachten, zo succesvol
dat men het niet meer aankan en nu schrikt hij daar een beetje van. Ik zou
graag een reactie van de minister willen op de vraag, of het klopt dat wij
ten onder gaan aan het zelf gecreëerde beleidsprobleem. De bolletjesslikkers
hebben gewoon veel te veel politieke prioriteit gekregen.Ik wil tot slot nog drie korte opmerkingen maken.De voorzitter:Die moeten werkelijk heel kort zijn, want voor iemand die eigenlijk geen
behoefte had aan dit spoeddebat, bent u toch weer behoorlijk lang aan het
woord, mevrouw Halsema!Mevrouw Halsema (GroenLinks):U heeft gelijk, voorzitter, maar de behoefte ontstond geleidelijk, met
name toen ik de woordvoerder van het CDA hier een wat onduidelijk verhaal
hoorde houden.De heer Hessing beloofde in het programma Buitenhof dat er per 1 januari
2003 geen heenzendingen meer zouden plaatsvinden. Op welke titel heeft hij
dat gezegd? Is dit een prestatieafspraak die binnen de regering geldt? Is
het een uitspraak van de hele regering en kan deze minister daarop afgerekend
worden?Ik heb van verschillende kanten gehoord dat er leegstand blijkt te zijn
in de justitiële jeugdinrichtingen, terwijl er bij mijn weten nog steeds
jongeren wachten op plaatsing. Zou de minister daarop kunnen ingaan?Tot slot zou ik de fractie van de VVD willen complimenteren met haar consequente
en duale inbreng in dit debat. Ik ben overigens wel benieuwd of die inbreng
ook staande gehouden wordt als de definitieve plannen van dit kabinet voorliggen
en de VDD waarschijnlijk alleen staat in het kabinet.De heer Van der Staaij (SGP):Mijnheer de voorzitter. Het is weer raak, opnieuw een debat over heenzendingen
op de agenda, nu naar aanleiding van een explosieve stijging van het aantal
heenzendingen aan de achterdeur en een groot aantal heenzendingen aan de voordeur.Observaties over veranderende rolpatronen en zich wijzigende toonhoogtes
van de woordvoerders laat ik graag aan andere collega's over. Als je echter
de debatten van de afgelopen jaren over heenzendingen nog eens naleest, valt
het wel op dat daarin een bepaald patroon terugkomt: Er is steeds sprake van
breed gedeelde verontwaardiging in de Kamer en door de diverse partijen wordt
aan de verantwoordelijke bewindspersonen gevraagd, hoe dit gebeuren kan en
hoe het kan worden voorkomen. Het antwoord van de desbetreffende minister
bevat dan gewoonlijk de erkenning dat het inderdaad niet zou mogen c.q. moeten
gebeuren en – een ander steeds terugkerend element in de beantwoording –
dat ook de informatievoorziening over heenzendingen wat te wensen overlaat.
Het debat ontaardt daardoor nogal eens in een gegoochel met cijfers.Een vast element in het debat is ook een wat verhullend en vervreemdend
jargon, doorspekt met afkortingen zoals IVO's en SOB's, die moeten aangegeven
dat er verschillende categorieën te onderscheiden zijn en dat de ene
toch echt iets anders is dan de andere. Zijn SOB's nu echte onderbrekingen
in de zin dat daarna de detentie weer gewoon verdergaat, of is dat niet zo
in alle gevallen?De eerdere debatten over de heenzendingen eindigen dan in de bezwering
van de kant van de minister dat alles op alles zou worden gezet om heenzendingen
te voorkomen, maar dat niet kan worden gegarandeerd dat die helemaal te voorkomen
zijn en dat de Kamer tijdig zal worden geïnformeerd. Nogmaals, dat patroon
heeft zich de afgelopen jaren herhaald, zij het dat er nu andere elementen
zijn. Nieuw is natuurlijk het verband met de bolletjesslikkers, die toch voor
een belangrijk deel verantwoordelijk zijn voor de toegenomen verstopping.
Een nieuw element is ook de ontstane verwarring over de verantwoordelijke
bewindspersoon. Staatssecretaris Hessing heeft over deze kwestie uitlatingen
gedaan, maar blijkens de beantwoording van de vragen moet hij niet als de
bevoegde bewindspersoon worden gezien. Hij heeft persoonlijke ambities naar
voren gebracht. Dat is inderdaad verwarrend en niet bedoeld met het nieuwe
programma Samen werken aan veiligheid. Ik ga ervan uit dat de minister zich
in het contact met de staatssecretaris ervan heeft vergewist dat dit soort
verwarring niet meer zal ontstaan.Als je de gevoerde debatten op je laat inwerken, de kwestie van de bolletjesslikkers
buiten beschouwing laat, een onderwerp dat apart naar voren komt, en het algemene
beleidspunt waarover hier al veel is gesproken in aanmerking neemt, zou je
tot de conclusie moeten komen dat alles op alles moet worden gezet om heenzendingen
echt tot het verleden te laten behoren. De verontwaardiging hierover is en
blijft namelijk oprecht en terecht. Of de heenzending nu aan de voor- of achterdeur
plaatsvindt, het blijft een aanfluiting als mensen die hun straf zouden moeten
uitzitten op vrije voeten komen omdat er niet genoeg cellen zijn. Het blijft
ook een aanfluiting als mensen die in preventieve hechtenis zouden moeten
worden genomen uiteindelijk vrij kunnen blijven rondlopen en zich daardoor
soms kunnen onttrekken aan een veroordeling.Hier komt bij dat soms de informatievoorziening ontoereikend is. Hoe kan
het dat al vele jaren bekend is dat het hier om een gevoelige
materie gaat, gegevens over heenzendingen toch niet zijn verstrekt? In de
richtlijnen voor heenzendingen van 1998 is de hoofdofficieren expliciet gevraagd
de gegevens over de heenzendingen aan de voordeur te melden. Toch is dat niet
gebeurd. Welke stappen worden door het college van procureurs-generaal genomen
om er zeker van te zijn dat de informatievoorziening echt op orde zal komen?Over de achtergronden van dit telkens weer oplaaiende debat is al heel
veel gesproken. Eén element wil ik weer noemen, dat is het element
van de buffercapaciteit. Al in het begin van de vorige kabinetsperiode was
dit punt aan de orde. Toen is de buffercapaciteit van beschikbare cellen teruggeschroefd
van 6,8% naar 3,8%. Daardoor is er maar weinig nodig om de emmer te laten
overlopen. In vergelijking met andere landen is de buffercapaciteit aan cellen
hier volstrekt onvoldoende. Daardoor is er een extra piekgevoeligheid. Wat
is in dit verband de inzet van de minister in de komende periode?Juist als veel debatten over een onderwerp als dit worden gehouden, bestaat
het gevaar dat gemakkelijk wordt aanvaard dat heenzendingen onvermijdelijk
zijn. De nooduitgang wordt dan steeds verder opengezet. De normen voor het
heenzenden aan de achterdeur zijn gaandeweg verder opgerekt. Daarom wil ik
horen wat de ambitie van de minister is. Wil hij nu echt een keerpunt? Welke
les trekt hij uit het feit dat het resultaat van de inspanningsverplichtingen
in het verleden om heenzendingen zoveel mogelijk te voorkomen, telkens tegenvielen?
Nogmaals, graag hoor ik wat het ambitieniveau van deze regering is.Tot slot: uit de brief die in oktober zal verschijnen zullen wij vernemen
welke maatregelen de regering concreet in het vooruitzicht zal stellen om
heenzendingen te voorkomen. Die brief wachten wij met bijzondere belangstelling
af. Ik sluit mij aan bij de vragen over de reeds bestaande leegstand in inrichtingen.
Onze fractie heeft al eerder aangegeven dat creatieve benutting van de huidige
celcapaciteit, meer personen op één cel, een bepreekbaar alternatief
is. Wij hebben al gezegd dat wij ons kunnen vinden in de observatie van de
heer Teeven die ook door sociaal-wetenschappelijk onderzoek wordt ondersteund:
juist meer dan twee personen op een cel kan voordelen bieden boven twee personen
op een cel. Naar ik hoop wordt dit element in de overwegingen betrokken.De heer Wolfsen (PvdA):Voorzitter. U heeft mij niets horen zeggen over de bolletjesproblematiek,
want daarover gaan wij donderdag uitvoerig spreken. Ik heb hierover geen interrupties
gepleegd, niet om de voorzitter te plezieren, maar omdat de discussie hierover
is gereserveerd voor donderdag. Dat wil niet zeggen, zeg ik tegen de heer
Rietkerk, dat ik zijn krachtige citaten van het overleg van begin dit jaar
niet heb gelezen, de citaten over de bijl aan de wortel van de rechtsstaat.
Daar spreken wij echter donderdag over.In het kader van de voorbereidingen van dit debat las ik ook een boekje
dat ik ter kennismaking van DJI, de Directie justitiële inrichtingen,
kreeg. Ik citeer een zinsnede van een medewerker: elke dag is anders, je weet
nooit wat je te wachten staat. Ik heb het idee dat dit ook geldt voor een
kamerlid. Vandaag is toch wel sprake van een ware dijkdoorbraak die heeft
plaatsgevonden met betrekking tot de heenzendingen, want daarvan mogen wij
toch wel spreken. Ik inventariseer. Het gaat om heenzendingen via de voordeur,
heenzendingen via de achterdeur, heenzendingen via de zijdeur, zo noem ik
de strafonderbrekingen maar even, want betrokkenen worden tijdelijk buiten
gelaten en moeten zich later opnieuw melden. Het beeld komt op dat de enkeling
die wel in de gevangenis blijft – ik citeer uit de krant van 22 augustus –
met het grootste gemak via het dak de inrichting verlaat. Het is natuurlijk
niet zo ernstig als ik hier schets, maar wel worden grote hoeveelheden mensen
heengezonden. Wij hebben ongeveer 13.000 cellen. In de eerste helft van dit
jaar zijn er al 6500 mensen heengezonden. Als dat zo doorgaat, hebben wij
aan het eind van dit jaar evenveel heenzendingen als cellen. Dat is toch dramatisch.
Om die reden noem ik het een echte dijkdoorbraak.Op zich is dat verbazingwekkend. Staatssecretaris Hessing zei in Buitenhof:
per 1 januari schaffen wij de heenzendofficier af. Wat blijkt nu uit het antwoord
op vragen? Die wegzendofficier is allang afgeschaft. Het cynische is wel dat
wij er inmiddels een wegzendminister voor hebben teruggekregen, zo lijkt het.
Wordt die nu ook per 1 januari afgeschaft of moeten wij dat aan de heer Hessing
vragen?Het verbaast mij zeer dat dit onder dit kabinet gebeurt, een kabinet dat
veiligheid als topprioriteit heeft. Bij veiligheidsbeleid hoort natuurlijk
preventie, maar ook het adequaat straffen van criminelen. Een straf is pas
effectief als deze prompt, volledig en humaan ten uitvoer wordt gelegd. Gebeurt
dat niet, dan is dat slecht voor de verdachte, slecht voor de veroordeelde,
slecht voor de slachtoffers en slecht voor het veiligheidsgevoel in de samenleving.
Kortom, heenzendingen en alles wat daarmee verband houdt, is slechtheid in
het kwadraat.Dat verbaast enigszins, omdat de heer Korthals ongeveer een jaar geleden
in deze Kamer heeft gezegd dat binnen een jaar de gehele heenzendproblematiek
echt zou zijn opgelost. Toen ik dat las, verbaasde mij weer de toch wat laconieke
reactie van de minister in de brief. Het enige wat hij zegt, is eigenlijk:
in oktober krijgt u een brief, dan ga ik u informeren. Wij horen nog steeds
berichten over sluiting van gevangenissen, onder andere de Blokhuispoort in
Leeuwarden. Wij worden geïnformeerd over een soort opening van de veiligheidsenveloppe
in oktober. Er gebeurt eigenlijk heel weinig. Ik las ook in de brief dat sprake
is van een nogal gebrekkige informatievoorziening aan de minister. Ik lees
niet dat de minister daar krachtig op zal reageren. Hoeveel politiecellen
zijn er eigenlijk beschikbaar? Hoeveel cellen staan er op dit moment leeg?
Dat verbaast mij allemaal zeer.Kan de minister ingaan op het volgende? Het verbaast mij ook dat het lijkt
alsof er gebrek is aan een over-all-regie. Vanmiddag bleek daar ook een fraai
staaltje van. Iemand stelt quota voor de politie, maar bespreekt dat niet
met de politiemensen zelf. Hier worden eindeloos straffen opgelegd, maar of
de gestraften allemaal geplaatst kunnen worden, is zeer de vraag. Ik vraag
mij af of iemand de over-all-regie heeft in het kader van straffen, heenzenden,
opsporen en berechten.De heer Rietkerk (CDA):Cellenbouw heeft ook te maken met meerjarenplanning. Kunt
u aangeven wat de effecten zijn van de 115 mln bezuinigingen op de bouwprogramma's
van de afgelopen jaren, die, wellicht noodgedwongen, ook door de CDA-fractie
zijn gesteund? Welke effecten heeft dat op de problematiek van het huidige
cellentekort?De heer Wolfsen (PvdA):Dat moet u de minister vragen. Ik controleer de regering en ben geen minister.De heer Rietkerk (CDA):Bent u zich ervan bewust dat een bezuiniging van 115 mln honderden cellen
heeft gekost en de buffer daarmee weg is en dit ook effect heeft op de cellencapaciteit
vanaf 2002 en verder?De heer Wolfsen (PvdA):Die bezuinigingen zullen zeker effect hebben gehad, maar ik heb werkelijk
geen idee van de omvang daarvan. Daar ga ik niet over.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik denk wel dat u ook de consistentie van de Partij van de Arbeid controleert.
De grootste toename van de heenzendingen heeft plaatsgevonden onder de vorige
regering. Hoe beoordeelt u dat?De heer Wolfsen (PvdA):Daarom ben ik zo verbaasd over een citaat van Korthals dat ik heb opgezocht.
Korthals heeft in deze Kamer plechtig beloofd: binnen een jaar zijn er geen
heenzendingen meer. Ik denk dat wij de minister toch mogen geloven op zijn
woord.Mevrouw Halsema (GroenLinks):In de eerste maanden van dit jaar, toen Korthals niet in zijn eentje de
regering vormde, maar regeerde met instemming van de Partij van de Arbeid,
terwijl Klaas de Vries ook enige zeggenschap over de openbare orde had, is
het aantal heenzendingen toegenomen. U beoordeelt nu alleen deze regering,
maar het lijkt mij dat u ook enige verantwoordelijkheid van de Partij van
de Arbeid moet nemen.De heer Wolfsen (PvdA):Als deze informatie voor het reces bekend was geweest, hadden wij de vorige
regering vanzelfsprekend even kritisch benaderd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U wenst krachtiger optreden van deze minister. Ik wil graag weten aan
welke krachtigere maatregelen de fractie van de Partij van de Arbeid denkt.De heer Wolfsen (PvdA):Ik heb werkelijk geen idee. Wij controleren de regering. Ik wil graag
weten van de minister hoe hij op dit probleem reageert en dan moeten wij die
plannen van de minister toetsen. Dat lijkt mij de juiste volgorde.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan vergeet u toch dat wij ook medewetgever zijn, dat wij ook zelf het
initiatief kunnen nemen en suggesties kunnen aanreiken, waar een regering
ook haar voordeel mee kan doen. Er is inmiddels via de pers een scala aan
maatregelen tot ons gekomen, zoals twee op een cel, en noem maar op. Ik wil
graag weten hoe de fractie van de Partij van de Arbeid daarover denkt en of
zij een alternatief heeft, als zij die niet goed vindt.De heer Wolfsen (PvdA):Wij zullen goed luisteren naar het antwoord van de minister. Als de minister
komt met onvoldoende maatregelen, zullen wij hem vanzelfsprekend goede suggesties
aan de hand doen.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):De geachte afgevaardigde spreekt over een humaan detentieregime. Geldt
voor de Partij van de Arbeid dat groepsdetentie van drie of vier op een cel,
bij relatief kort gestraften voor lichte misdrijven ook humaan kan zijn?De heer Wolfsen (PvdA):Dat gebeurt volgens mij allang. Als dat humaan gebeurt, heb ik geen enkel
bezwaar.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Uit de reactie van de heer Wolfsen leid ik af dat er geen voor de PvdA
onbespreekbare voorstellen zijn bij de mogelijkheden die zijn genoemd om het
capaciteitstekort te dempen.De heer Wolfsen (PvdA):Dat vind ik een te korte conclusie. Ik wacht eerst op het antwoord van
de minister. Als hij met onvoldoende suggesties komt, zullen wij suggesties
doen. Wat wilt u concreet van mij weten?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Er zijn een heleboel suggesties gedaan. U wilt er zo weinig over zeggen
dat ik eruit afleid dat geen van de suggesties die tot dusver zijn gedaan,
voor u onbespreekbaar is.De heer Wolfsen (PvdA):Kunt u wellicht iets meer precies zijn?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Met name het punt van meer personen op één cel.De heer Wolfsen (PvdA):Daar hebben wij in beginsel geen bezwaar tegen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Er zijn geen andere dingen genoemd die voor u onbespreekbaar zijn, dus
alles is bespreekbaar wat tot dusver is genoemd?De heer Wolfsen (PvdA):U moet iets meer precies zijn. Welke suggesties nog meer?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Er is gesproken over versobering van het regime, daar kan ik mij iets
bij voorstellen en u misschien ook. Ik probeer mij te verplaatsen in de gedachtegang
van een fractie die door de jaren heen een vrij kritisch geluid heeft laten
horen. Ik begrijp dat meerdere mensen op één cel voor u niet
onbespreekbaar is. Dat is wel een wijziging ten opzichte van de voorgaande
periode, als ik mij goed herinner.De heer Wolfsen (PvdA):Nee, wij hebben ons nooit principieel verzet tegen meer mensen op een
cel. Sterker nog, dat gebeurt volgens mij al regelmatig. Waar wij ons wel
tegen verzetten, is dat het onder inhumane omstandigheden gebeurt.De heer Dittrich (D66):Een van de suggesties van de regering is om de noodwetgeving te verlengen
die voor een jaar zou gelden. Mag ik uit uw antwoord aan collega's afleiden
dat de fractie van de Partij van de Arbeid daar geen bezwaar tegen heeft?
Dat zou in tegenspraak zijn met wat in deze zaal door de Partij van de Arbeid
is gezegd.De heer Wolfsen (PvdA):De noodwetgeving heeft te maken met de bolletjesproblematiek. Wij hebben
geïnitieerd dat er aanstaande donderdag een rondetafelgesprek komt om
eerst eens van iedereen te horen hoe het in de praktijk werkt.
Pas daarna zult u van mij horen of wij de noodwetgeving willen verlengen.
Dat lijkt mij de goede volgorde, om eerst feitenonderzoek te doen. Mocht er
weinig veranderen, dan zijn wij er in beginsel niet zo'n grote voorstander
van, zeg ik nu alvast.De heer Dittrich (D66):Sterker nog, u was er zelfs een tegenstander van. Toen de noodwetgeving
werd behandeld, is duidelijk gezegd door de Partij van de Arbeid dat deze
na een jaar moest expireren. Nu hoor ik u echter praten over een rondetafelgesprek,
nu zegt u: als wij tijdens dat gesprek bepaalde dingen horen, zullen wij wellicht
toch voor een verlenging kunnen zijn. Het is dus nu al een verandering van
standpunt. De Partij van de Arbeid was er immers tegen toen de wetgeving behandeld
werd.De heer Wolfsen (PvdA):Nee, in beginsel is die noodwetgeving van vorig jaar er gekomen onder
de conditie dat die cellenproblematiek, aldus Korthals, zou zijn opgelost.
Wij zijn in beginsel niet voor verlenging van die noodwetgeving.De heer Cornielje (VVD):Nu ben ik in verwarring gebracht. De heer Wolfsen sprak in het begin van
zijn betoog over heenzendingen aan de voor-, de zij- en de achterdeur. Dat
vond hij allemaal onwenselijk. Wij zijn dat met hem eens. Een van de oplossingen
is de noodwetgeving en nu verklaart hij dat hij niet voor verlenging van die
noodwetgeving zou zijn, op grond waarvan ook groepsdetentie mogelijk is.De heer Wolfsen (PvdA):Die noodwetgeving is niet nodig voor groepsdetentie! Wat is dat nu voor
een misverstand, wat is dat nu voor een onzin!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Hè!De heer Wolfsen (PvdA):Die noodwetgeving is toch niet nodig voor het toestaan van groepsdetentie.
Dat is onder de huidige wetgeving toch ook al toegestaan!De heer Cornielje (VVD):Ik hoop dat de minister duidelijk zal aangeven dat hij deze noodwetgeving
wel nodig heeft. Als dat zo is, dan is de Partij van de Arbeid ook ervoor
om die noodwetgeving te verlengen.De heer Wolfsen (PvdA):Dat zult u aanstaande donderdag van mij horen.De vergadering wordt van 17.55 uur tot 18.05 uur geschorst.Minister Donner:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor dit debat. De berichten van vorige week
over heenzenden, over beperking bij het aanbrengen van zaken en over de aanpassing
van het beleid inzake drugskoeriers, hebben mogelijk geleid tot zorg en onrust
in het land. Het debat van vandaag biedt mij de gelegenheid om die onrust
of "dat gedoe", zoals de heer Rouvoet het noemt, weg te nemen waar dat niet
gerechtvaardigd is. Waar die onrust wel gerechtvaardigd is, zal ik uiteenzetten
welke stappen ik voorbereid om een oplossing te vinden. Vandaar mijn dank
voor dit debat. Ik besef daarbij overigens dat debatten over heenzenden in
de laatste jaren een vorm van ontgroening zijn geworden voor nieuwe ministers
van Justitie.Ik wil vanaf het begin duidelijk zijn. Er is reden tot bezorgdheid. Ik
deel die zorg. Er moet veel gebeuren. Het moet ook snel gebeuren. Vandaar
ook dat ik na een eerste kennisname, bij mijn aantreden, van de situatie in
het gevangeniswezen onverwijld begonnen ben met het voorbereiden van maatregelen
die een begin van een antwoord kunnen of moeten bieden, zowel voor de korte
termijn als structureel. In antwoord op de vragen van de Kamer heb ik aangegeven
dat het de bedoeling is om de Kamer daarover binnen twee weken te berichten.
Natuurlijk kan men zeggen dat het beleid met de eerste dag van het nieuwe
kabinet had kunnen beginnen, zoals de heer Wolfsen suggereerde. De minister
die er iets aan doet, wordt daarmee een wegzendminister. Het is nu juist dat
ik een wegzendbeleid heb geërfd en daarin probeer wijzigingen aan te
brengen. Ik zie niet veel kans om dat veel eerder te doen dan op de termijnen
waarop het nu gebeurt.Vandaar ook dat het mijn hoop was dat dit debat iets later zou plaatsvinden.
Het had dan gevoerd kunnen worden op basis van de aangekondigde brief over
de problematiek en de maatregelen die in het licht daarvan nodig zijn. Die
hadden in onderlinge samenhang besproken kunnen worden en in samenhang met
de brief op het terrein van het veiligheidsprogramma. Daarom zal ik vandaag
iets meer van de tijd van de Kamer nemen om de problematiek en de mogelijke
oplossingen zo goed mogelijk in onderling verband te plaatsen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De minister zegt te betreuren dat het debat vooraf gaat aan de bekendmaking
van de maatregelen. Betekent dit dat de minister ook betreurt dat de heer
Hessing in Buitenhof prematuur uitspraken heeft gedaan over het kabinetsbeleid?
Of is het geen kabinetsbeleid?Minister Donner:De uitspraken van de heer Hessing vormen de directe aanleiding voor dit
debat. Hij heeft geschetst wat zijn ambitie is bij het veiligheidsprogramma.
Ik kom daarop terug. De heer Hessing spreekt immers van heenzenden. Ik moet
echter constateren dat er op dat punt in de afgelopen tijd enige slagen zijn
gemaakt. De zaak is door zijn uitspraken in discussie gekomen. Ik weet niet
of ministers en staatssecretarissen met ingang van hun ambt onmiddellijk een
verkokerde vrijheid van meningsuiting aangemeten krijgen, namelijk alleen
op het eigen beleidsterrein. De heer Hessing is betrokken bij het opstellen
van het veiligheidsprogramma. Hij geeft aan wat zijn inzet is op dat punt.
Ik kan dan wel zeggen dat het jammer is dat dit nu al aan de orde komt, maar
aan de andere kant wordt er over het veiligheidsprogramma gesproken en dan
is het toch wel logisch dat hij daar een antwoord op geeft.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Ik waardeer het dat u de staatssecretaris van BZK enigszins in bescherming
neemt, maar in navolging van mevrouw Halsema heb ik er toch nog wel een concrete
vraag over. In de Telegraaf lees je de opmerking van de heer Hessing dat de
wegzendofficier wordt afgeschaft, maar u en wij hier in de Kamer weten dat
er al jaren geen wegzendofficieren meer bestaan op de parketten. In zo'n geval
kan ik mij voorstellen dat u zich verstaat met de staatssecretaris
en zegt dat hij zich toch wat zou moeten beperken tot zijn eigen winkeltje.Minister Donner:De laatste tijd heb ik op dat terrein meer met collega's gesproken.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Dat begrijp ik. Ik begrijp het antwoord ook, maar het wordt voor de Kamer
zo onhelder als er iedere keer allerlei uitspraken over gevoelige justitieterreinen
komen van bewindslieden die niets of alleen een beetje met justitie te maken
hebben.Minister Donner:Nee, dat zou ik toch willen bestrijden. De Kamer weet hoe de verdeling
van bevoegdheden is. Het is mogelijk dat er in het land verwarring ontstaat,
maar in de Kámer kan er geen verwarring ontstaan, want zij weet dat
er maar één minister van Justitie is. Dat ben ik en niet de
staatssecretaris van BZK.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Dan weten wij ook dat wij die staatssecretaris niet al te vaak hier moeten
laten komen.Minister Donner:Als de Kamer de ene minister wil hebben en de andere vraagt, zoals ik
in het vragenuur van vanmiddag ontdekte, krijg je natuurlijk een zekere verwarring.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het is nu heel duidelijk gezegd tegen de Kamer, de samenleving en alle
collega's: er is maar één minister van Justitie en die staat
nu hier. Betekent dit ook dat, wanneer andere bewindslieden uitspraken doen
op het terrein van deze minister, wij op voorhand moeten aannemen dat die
uitspraken niet van toepassing zijn en geen kabinetsbeleid zijn? Is ook dat
gewisseld met de collega's? Dit is toch wel verwarrend voor de Kamer: er worden
uitspraken gedaan en bewindslieden doen uitspraken namens het gehele kabinet.
Ik wil ervan af dat wij uitspraken krijgen waarvan u naderhand moet zeggen:
nee, maar hij heeft dat anders bedoeld. Zoiets hoor ik graag van de betrokken
bewindspersoon zelf.Minister Donner:Nu maakt u toch een gedachtesprong, om het zo te noemen. De Kamer weet
dat de minister van Justitie degene is die het justitiebeleid uitdraagt, tenzij
het kabinetsbeleid is, want dan kunnen ook de andere ministers daarover spreken.
Anderzijds is niet alles dat een minister of een staatssecretaris zegt, daarmee
ook kabinetsbeleid. De staatssecretaris van BZK heeft aangegeven wat zijn
persoonlijke ambitie is ten aanzien van wat het beleid zou moeten zijn. Het
is net als met de paus, al spreekt u dat misschien wat minder aan: hij kan
gewoon spreken of hij kan ex cathedra spreken. Als hij niet ex cathedra spreekt,
is het niet onfeilbaar.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Misschien is het probleem wel dat wij te veel mensen hebben die denken
dat ze paus zijn en dat ze ex cathedra spreken.Minister Donner:Dat klopt. Daar zitten de gevangenissen ook vol mee.Kortom: ik wil hier wat langer bij stilgestaan, gezien de vraag van de
heer Rouvoet wat de richtlijnen en de oriëntaties zijn. Zoals gezegd
komt dat nader in de brief aan de orde, maar ik wil in ieder geval proberen
er nu iets meer over te zeggen.Het is absoluut noodzakelijk om de problematiek en de maatregelen die
dat vergt, in onderlinge samenhang te bespreken. Daar is het vaak mis gegaan.
Heenzendingen, het vervolgingsbeleid, de aanpak van drugskoeriers, het versterken
van de veiligheid: het zijn vaak evenzovele afzonderlijke onderwerpen die
ieder op eigen tijd aan de orde komen. Door de verbrokkeling van het debat
verliest men greep op het probleem. Als het over veiligheid ging, ging het
over meer blauw op straat en over de capaciteit van de politieopleiding. Daar
is in het verleden veel geld in gestoken, maar de capaciteit van de strafrechtelijke
keten en van het gevangeniswezen werden niet navenant versterkt. Dat was weer
een ander debat. Pas in het laatste deel van de vorige kabinetsperiode kwamen
die andere onderdelen aan de orde, ieder weer afzonderlijk, los van elkaar
en op een moment dat er vaak geen geld meer was. Het gevolg was dat het vorige
kabinet in zijn nadagen de bouwprogramma's voor zowel de noodvoorziening voor
drugskoeriers als de uitbreiding van de normale detentiecapaciteit heeft stilgelegd.
Evenzo zijn er voor de rechtspraak gelden uitgetrokken terwijl de economische
seinen op negatief stonden. Desondanks dreigt de discussie in Nederland over
veiligheid zich vaak opnieuw primair te richten op meer blauw op straat en
de opleidingscapaciteit van de politie.De heer Rietkerk (CDA):Ik vroeg in mijn eerste termijn niet alleen naar de 1400 cellen en de
bouwprogramma's daarvoor, maar ook naar de bouwprogramma's van de reguliere
capaciteit.Minister Donner:Die zijn alle twee stilgelegd: zowel het programma van de 1400 cellen
voor drugskoeriers als het bouwprogramma voor de cellen in de reguliere sector.De heer Rietkerk (CDA):Wat is daarvoor de belangrijkste reden?Minister Donner:Het waren ongedekte plannen. Let wel: ik beklaag me niet en probeer me
ook niet te verontschuldigen. Ik draag thans immers de verantwoordelijkheid,
ook voor de resultaten van het beleid van de afgelopen jaren. Dat houdt niet
in dat ik dat beleid billijk – want dan hadden we geen verkiezingen
meer nodig – maar wel dat ik thans verantwoordelijk ben voor de wijze
waarop dit kabinet met de situatie omgaat. Die verantwoordelijkheid houdt
met name in dat de problematiek in onderlinge samenhang wordt bezien en besproken;
anders krijgen we er geen greep meer op. Vandaar het streven om de veiligheidsproblematiek
samenhangend in het aangekondigde veiligheidsprogramma te presenteren en om
de daarmee samenhangende detentieproblematiek ook in haar geheel te presenteren.Voor die onderlinge samenhang wordt doorgaans het beeld gebruikt van de
strafrechtelijke keten. Het bedoelt aan te geven dat de onderdelen zelfstandig
zijn, maar voor hun functioneren op elkaar zijn aangewezen. Dat is een adequaat
beeld voor de organisatorische en juridische werkelijkheid, maar doet geen
recht aan de dynamische werkelijkheid van rechtshandhaving en rechtspleging.
Die komt beter tot haar recht in een beeld van een pijpleiding van afzonderlijke
buisstukken. In de juridische keten is er geen centrale regie of centraal management, want er zitten zelfstandige onderdelen in. De capaciteit
van de gehele leiding wordt bepaald door de capaciteit van het kleinste buisstuk
en van het reservoir aan het einde van de buis. Bij een gegeven capaciteit
kan men wel meer water aan het begin aanbieden, maar dat leidt alleen maar
tot overstroming, of een breuk tussen twee buisstukken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Bij de ambitie van de minister kan ik mij voorstellen dat
hij zowel het preventieve veiligheidsbeleid, de politie- als de strafrechtsketen
in onderling verband beziet en in één plan wil presenteren.
Dit neemt niet weg dat er verschillende competenties zijn bij verschillende
ministers.Minister Donner:Dat klopt, en dat is net de reden waarom het veiligheidsprogramma in volstrekte
samenwerking tussen Binnenlandse Zaken en Justitie wordt opgesteld. Vandaar
ook dat ik de staatssecretaris niet al te zwaar kon vallen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit betekent dat u het ook tot de competentie van de staatssecretaris
rekent om over de strafrechtelijke keten uitspraken te doen, omdat u eigenlijk
allemaal één bent?Minister Donner:Nee, niet tot de competentie, wel tot de betrokkenen. Dat heb ik uitgelegd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ken deze ambitie wel uit het verleden: ook onder Paars werd dit geventileerd,
maar dat kon het ontstaan van competentieconflicten niet verhinderen. De heer
Hessing doet met zijn uitspraken vermoeden dat ook in de toekomst competentieconflicten
zullen ontstaan. Kunt u de Kamer toezeggen dat dit soort competentieconflicten,
die desastreus zijn voor de strafrechtelijke keten, tot het verleden zullen
behoren?Minister Donner:Ik moet u eerlijk zeggen dat ik op dat punt tot op heden niets heb ervaren.
Ik kan niet toezeggen dat ze nooit zullen voorkomen. Dat zou ik namelijk alleen
maar kunnen waarmaken door altijd toe te geven aan eventuele ambities van
anderen. Dat weiger is ook.De heer Wolfsen (PvdA):Voorzitter. Begrijp ik de minister goed dat hij eigenlijk zegt dat het
allemaal afzonderlijke afdelingen zijn en dat hij in de keten geen centrale
regisseur ziet?Minister Donner:Laat mij even terugkomen op dat punt. Bij het idee van de keten gaat het
om afzonderlijke schakels. Dat is de juridisch organisatorische werkelijkheid.
Bij de dynamische werkelijkheid is veel meer sprake van een pijpleiding met
afzonderlijke buisstukken. Tot op zekere hoogte wordt het geheel geregisseerd.
De regie ligt primair bij het openbaar ministerie. Die regievorming komt onder
meer tot uitdrukking in zaken die op lokaal niveau worden besproken, zoals
fietsendiefstallen of verkeersovertredingen. Men beklaagt zich over het punt
van de regievoering.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Ik blijf bij het punt van de dynamiek. De minister spreekt over verschillende
buisstukken die één pijpleiding maken. Ik ben het daarmee eens.
Het kenmerk van een pijpleiding is echter het inpassen van t-stukken op lasnaden
zodat niet alles naar het eindreservoir leidt. Daarmee wordt de capaciteit
van de pijpleiding niet alleen bepaald door het eindreservoir maar ook door
de t-stukken op de lasnaden. Het kenmerk van het debat van vandaag is de aanwezigheid
van die t-stukken zodat niet alles terechtkomt in het eindreservoir ofwel
bij de detentiecapaciteit.Minister Donner:Ik ben het helemaal met u eens. De discussie over de sanctie- en detentieproblematiek
spitst zich toe op het voorstellen van nieuwe t-stukken.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Daar horen wij direct dan meer van. Wie in het kabinet heeft de regie
over die dynamische pijplijn? U geeft aan dat de regie bij de feitelijke uitvoering
bij het OM ligt. Ik hoop dat de regie in het kabinet bij u ligt.Minister Donner:In beginsel wel. Ik ben verantwoordelijk voor het OM en in die zin ligt
de regie indirect bij mij.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Eigenlijk over die hele pijpleiding?Minister Donner:Vanaf de aanlevering door de politie tot en met het gevangeniswezen, behoudens
de eventuele t-stukken, heb ik de regie. Ik ben er althans verantwoordelijk
voor dat die regie gevoerd wordt.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Dat begrijp ik. U hoeft niet overal een aanwijzing voor te geven; dat
vindt het OM helemaal niet prettig. U geeft later nog aan waar die t-stukken
zitten?Minister Donner:Ik zal die vandaag indicatief aangeven. Deze komen later aan de orde.
Met dat beeld is het ook eenvoudiger om de problematiek van de detentiecapaciteit
uit te leggen. De detentiecapaciteit bepaalt niet alleen de capaciteit van
het reservoir aan het einde, maar ook de capaciteit van het eerste buiselement,
de voorlopige hechtenis. De capaciteit van detentie is niet alleen bepalend
voor de sanctiecapaciteit aan het einde, maar ook voor de bewaringscapaciteit
aan het begin. Cellen worden op beide punten ingezet en daarom moeten de verschillende
problemen rond de detentiecapaciteit in samenhang bezien worden. Het is als
bij een ballon: iedere bobbel kan apart worden weggewerkt, maar zolang niets
wordt gedaan aan de capaciteit van het geheel ontstaan er bobbels elders.
De bobbel die de directe aanleiding is voor het debat van vandaag heet "heenzenden".
Het betreft het heenzenden van verdachten in voorlopige hechtenis bij gebrek
aan beschikbare celcapaciteit.Het verschijnsel is in de afgelopen jaren bij herhaling in de Kamer aan
de orde geweest. Directe aanleiding vormen dit keer de opmerkingen van de
staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Hij sprak
als wens uit dat heenzenden en heenzendofficieren tot het verleden behoren.
Ik hoop dat uit de cijfers duidelijk is geworden dat die wens praktisch gerealiseerd
was voordat hij werd uitgesproken. De heenzendofficieren bestaan al sinds
1998 niet meer. In het overleg van januari jongstleden met de Kamer is als
uitgangspunt aanvaard dat heenzenden alleen in bijzondere gevallen nog voorkomt.
Uit de informatie die ik aan de Kamer heb verstrekt blijkt dat sindsdien in
nog slechts 18 gevallen op een totaal van 25.000 inbewaringstellingen per
jaar heenzendingen hebben plaatsgevonden in de zin van onderbrekingen
van voorlopige hechtenis. De twaalf minderjarigen die ik voor de volledigheid
heb meegegeven, kunnen daarbij niet zonder meer worden opgeteld. Het gaat
daar om een ander aantal; bovendien geldt er een andere systematiek. Het gaat
om wachtlijsten voor inrichtingen. Het kan dus niet zonder meer worden gezegd
dat het om 30 gaat op 25.000. In werkelijkheid heb ik begrepen dat het zelfs
26.000 is. Daar hebben wij het dus over als wij het hebben over heenzending
aan de voordeur. Dat was het heenzenden in de klassieke zin.De heer Wolfsen (PvdA):De minister maakt het probleem nu wel heel klein. Hij beperkt zich vandaag
tot de voordeur, begrijp ik.Minister Donner:Nee, ik kom straks nog te spreken over de rest. Ik geef aan dat het om
heenzending in de klassieke zin ging toen werd gezegd dat er geen heenzendingen
meer mochten zijn. Dat is nu dus gereduceerd, niet alleen door deze minister,
maar ook door de vorige minister. Sinds het debat in januari, februari is
dat nog maar in achttien gevallen voorgekomen. Gebrek aan plaats in het huis
van bewaring was in alle gevallen de reden. Daarnaast heb ik gesproken over
de twaalf minderjarigen. Bovendien blijkt uit de cijfers dat betrokkenen nadien
gewoon worden vervolgd en gestraft. Zij zullen dus hun straf ondergaan. Het
is niet zo dat dit bij-verstek-veroordelingen zijn. Nee, de betrokkene wordt
alleen niet in voorlopige hechtenis genomen. Hij verschijnt al dan niet bij
zijn veroordeling en wordt vervolgens eventueel opgeroepen en zonodig opgepakt
om zijn straf te ondergaan. Heenzenden betekent dus niet dat de straf of de
vervolging wordt afgebroken. Het gaat alleen om het afbreken van de voorlopige
hechtenis. De vervolging loopt gewoon door.De heer Van der Staaij (SGP):De minister zei zojuist dat hij nog terugkomt op het heenzenden aan de
achterdeur. Hij erkent toch dat de commotie in de afgelopen jaren wel degelijk
ook ging over die heenzendingen aan de achterdeur, die overigens juist zijn
toegenomen?Minister Donner:Ik ben het wat dat betreft niet helemaal met de heer Van der Staaij eens.
Het resultaat van het overleg van de afgelopen jaren was nu juist dat het
heenzenden aan de achterdeur aanvaardbaar werd geacht als alternatief voor
het heenzenden aan de voordeur. Ik kom er in die zin op terug dat ik zeg dat
ik volstrekt de zorg van de Kamer deel over de aantallen waarom het gaat.
Ik wil dat niet goedpraten, maar ik wil wel preciseren dat de commotie over
de heenzendingen ging over het heenzenden bij de voordeur.De heer Van der Staaij (SGP):Ik herinner mij juist debatten in de afgelopen twee jaar over de vraag
of de nooduitgang van de heenzendingen aan de achterdeur niet te gemakkelijk
werd gebruikt en of dat niet tot bijzondere gevallen moest worden beperkt.Minister Donner:Het kan niet én aan de voordeur én aan de achterdeur, dan
klapt de hele zaak. Er staan nu geen gevangenissen leeg omdat wij iedereen
naar huis sturen. Bovendien moet een onderscheid worden gemaakt. Vrij zorgeloos
wordt de strafonderbreking opgeteld bij het vervroegd naar huis sturen. De
strafonderbreking wordt wel degelijk na verloop van tijd voortgezet. De straf
wordt dus alleen tijdelijk opgeschort. De enige bekorting zit in het versneld
ontslag.De heer Dittrich (D66):Ik kan het betoog van de minister in hoge mate volgen. De enige vraag
die ik heb is of de minister de Kamer kan toezeggen dat het heenzenden bij
de voordeur gewoon niet meer zal gebeuren. Dat moeten wij weten voordat wij
over de achterdeur gaan praten.Minister Donner:Ik kom daar in mijn betoog nog op terug. Ik wil dat de Kamer niet toezeggen.De heer Wolfsen (PvdA):Wat voor mij nieuw is, zijn de heenzendingen aan de zijdeur ofwel de strafonderbreking.
Het is voor mij nieuw dat dit in zulke grote aantallen plaatsvindt. Is informatie
op dit gebied mij wellicht ontgaan?Minister Donner:Dat komt vermoedelijk omdat er een naam voor is gevonden. Ook vroeger
zat er al een zeker tijdsverloop tussen het overbrengen van het huis van bewaring
en de eventuele executie van de straf, maar dat heette toen niet SOB.De heer Wolfsen (PvdA):Door er een nieuwe naam aan te geven, los je het probleem niet op.Minister Donner:Dat ben ik met u eens. Ik ga echter nog op de cijfers en
de problemen in. Daarom heb ik de brief aangekondigd, evenals de maatregelen
die nodig zijn. Wij moeten ons er namelijk niet bij neerleggen. Daarmee ben
ik het helemaal eens.Conform de conclusies in het overleg met de Kamer in februari wordt bij
een acuut cellentekort bij voorrang gekozen voor incidenteel versneld ontslag
en strafonderbreking bij arrestanten. Uit de cijfers die ik heb overgelegd,
blijkt dat die uitlaatkleppen geleidelijk aan een grote vlucht hebben genomen.
Dit jaar is sprake van 3395 gevallen van IVO en 3068 gevallen van SOB. Ik
bestrijd wel de vergelijking die is gemaakt tussen de optelsom van die twee,
ruim 6000 gevallen, en 13.000 cellen. Nogmaals, bij het versneld ontslag gaat
het om een paar dagen en maximaal 60 dagen. Als u goed kijkt, staat dat ongeveer
gelijk aan het beslag van 400 bolletjesslikkers op het reguliere cellentekort.
Men moet niet een heel jaar cel vergelijken met een paar dagen versneld ontslag.De heer Wolfsen (PvdA):De minister zegt eigenlijk dat je kunt zien welk effect de bolletjesslikkers
hebben op de reguliere celcapaciteit, als je dit terugrekent.Minister Donner:Nee. Ik zeg niet dat dit het effect is. Ik geef alleen maar aan dat je
het equivalent moet zien.Het hangt met verschillende situaties samen. Er is geen gestage instroom.
Op een gegeven moment zijn er pieken. Er zijn onderbrekingen, vooral als het
heenzenden aan het begin van de deur is. Nu is het beleid dat bij voorrang
wordt gekeken of iemand versneld kan worden ontslagen. De ene maand is er
misschien een piek en moet men een aantal mensen naar huis sturen, maar de
andere maand kan er een tekort zijn. Via de strafonderbreking probeer ik dat
te overbruggen.De heer Wolfsen (PvdA):De heer Korthals, die kennelijk wel vaker iets in deze Kamer heeft gezegd,
heeft steeds gezegd dat de bolletjesslikkers in het geheel niet ten koste
gaan van de reguliere capaciteit.Minister Donner:Dat klopt en dat was ook de bedoeling. Dat is nu net waarover ik afgelopen
donderdag de brief heb geschreven. De praktijk bewijst gewoon dat ze sneller
binnenstromen dan de Staat kan bijbouwen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als ik uw rekensom volg, veroorzaken 400 bolletjesslikkers 3500 keer versneld
ontslag.Minister Donner:Nee, nu legt u mij weer woorden in de mond. Ik heb aangegeven dat u van
die 3300 gevallen versneld ontslag niet moet zeggen dat het 3300 jaar cel
is. Het is een paar dagen cel. Als ik het deel door 60, kom ik al in de buurt
van het aantal bolletjesslikkers. Dan kom ik op 2400 celjaren. Ik zeg niet
dat het naar huis sturen wordt veroorzaakt door de bolletjesslikkers. Ik geef
ter bepaling van de gedachten de equivalentie ertussen aan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik begrijp de rekensom toch wel goed. De minister zegt eigenlijk dat je
400, het aantal bolletjesslikkers, moet vermenigvuldigen met 60, de maximumtermijn.
Dan zit je op 2400 keer versneld ontslag. Dus 400 bolletjesslikkers zorgen
ervoor dat het afgelopen jaar 2400 keer versneld ontslag moest worden gegeven.Minister Donner:Nu maakt u een rekenfout, mevrouw Halsema, want dan zet u die 2400 weer
om naar een versneld ontslag van één dag. Als u het 60 dagen
vervroegt, zou het maar gaan om 400 keer een IVO. Het kan niet minder zijn
vanwege het maximum wat aan de IVO gesteld is.De voorzitter:Ik wijs de leden erop dat er veel wordt geïnterrumpeerd en dat de
kans dat er een tweede termijn kan worden gehouden, eigenlijk al tot nul is
geslonken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik kan heel weinig met dit soort rekensommetjes van 600 IVO's maal 40
bolletjesslikkers. Wij lopen het gevaar dat wij de problematiek van heenzendingen
aan de achterdeur gaan relativeren. Dat stoort mij. Ik contrasteer dit ook
een beetje met de discussie over niet met een automatisme vervroegd in vrijheid
stellen. Wat is de betekenis van die discussie als gezegd wordt dat het niet
zo heel erg is omdat je er al heel gauw aanzit als je er een rekensom op loslaat?Minister Donner:Versta mij wel, ik ben het helemaal met u eens, mijnheer Rouvoet. Ik heb
alleen maar een foute vergelijking aangegeven van 3000 cellen met 6000 gevallen
van strafonderbreking en IVO. Ik probeer het niet te relativeren, maar om
het in de greep te houden, moet je wel even kijken waarover je het hebt.Er werd gezegd dat de Kamer eerder had kunnen ingrijpen als zij het eerder
had geweten. Ik moet u erop wijzen dat de Kamer eerder is geïnformeerd
over deze aantallen en over de grootte van de aantallen. Nogmaals, ik acht
die ontwikkeling uiterst bedenkelijk en zorgelijk, ook al wordt getracht het
effect op de sanctie te beperken. Dat wil zeggen dat de SOB doorgaans plaatsvindt
op het moment van overbrenging van het politiebureau naar een inrichting van
het gevangeniswezen. De straf moet dan alsnog op een later moment volledig
worden ondergaan.Bij vervroegd ontslag gaat het om veroordeelden die nog een kort strafrestant
hebben dat zij niet hoeven te ondergaan. Aanvankelijk werd daarbij als criterium
gehanteerd dat 90% van de straf moest zijn uitgezeten, maar de aanhoudende
druk heeft ertoe geleid dat men soms zakt tot 70% als uiterste ondergrens,
maar nogmaals, nooit meer dan 60 dagen.De heer Wolfsen (PvdA):De minister zegt dat er niet meer dan 60 dagen te vroeg wordt heengezonden.
Zit er ook een ondergrens in de lengte van de periode die men wél zit?Minister Donner:Dat is die 70%, dat was aanvankelijk 90% maar nu moet er ten minste 70%
van de straf uitgezeten zijn.Naar mijn mening verhoudt het doorlopend en op grote schaal toepassen
van de mogelijkheid van versneld ontslag en de strafonderbreking om de capaciteitsdruk
te beheersen zich minder goed met een effectieve strafrechtspleging. In die
zin ben ik het eens met wat de heer Rouvoet heeft gezegd. Deze ontwikkeling
is naar mijn mening de meest verontrustende, ook al blijft het heenzenden
in die achttien gevallen betreurenswaardig.Naar aanleiding van de rapportage zal ik mij met een enkel arrondissement
verstaan, in het bijzonder met dat van Zutphen. Wel wijs ik erop dat de ontwikkeling
in Zutphen het gevolg was van een experiment waarbij ook politiecellen
werden gebruikt om heenzendingen te voorkomen. Alleen, als op een gegeven
moment een aantal arrestanten binnenkomt, moet gekozen worden. Dan is het
probleem niet opgelost. De kwestie deed zich echter voor bij het voortdurend
proberen het aantal heenzendingen terug te dringen. Ik meen evenwel dat de
aantallen en de nadere gegevens erop wijzen dat het verschijnsel conform de
afspraken is teruggedrongen tot uitzonderlijke situaties. Het gaat nu om de
veiligheidsklep bij een acuut gebrek aan celcapaciteit. De instructies die
door het college van PG's zijn gegeven, verzekeren zulks ook.Er is enig misverstand ontstaan over deze instructies. De instructies
zijn onmiddellijk mondeling gegeven. In april zijn zij op schrift gesteld
en abusievelijk pas in juni naar de hoofdofficier gezonden. Registratie vindt
voortdurend plaats. Daarom kan ik nu de gewenste gegevens verstrekken en is
het mogelijk te overzien in welke situaties wordt heengezonden. Door het college
van PG's is nogmaals aangedrongen op het doen van de meldingen. Er was in
dit verband geen sprake van onwil. Bij een groot aantal arrondissementsparketten
was men verbaasd. Zij zeiden: waarom heb je het over heenzenden, wij dachten
dat het niet meer mocht. Derhalve is niets gemeld. Het is dus niet zo dat
men niet op de hoogte was van de regels, men dacht zelfs dat zij veel verder
gingen. De meldingen zullen dus worden gedaan. In het maandelijks overleg
met de PG's zal ik daarvan een overzicht overleggen. Verder zal ik desgewenst
periodiek – per kwartaal: dan heb ik ook de andere gegevens –
de Kamer inlichten. Echter, nog verder gaan en zeggen "heenzenden nooit meer"
zou betekenen dat de veiligheidsklep wordt dichtgebonden. Dat is naar mijn
mening onverantwoord, zeker op een moment waarop de inspanningen bij de opsporing
en vervolging bij een aantal gemeenten wordt opgevoerd. Het gevolg kan zijn:
minder druk elders, het minder in bewaring nemen van verdachten of het weer
eerder wegsturen van gestraften. Als je deze mogelijkheid dus weg wilt nemen,
is het moment nabij waarop het systeem uit elkaar klapt. Veiligheidskleppen
moet je niet dichtbinden.De heer Dittrich (D66):Zegt u dat met het heenzenden van de achttien volwassenen aan de voordeur,
een juiste keuze is gemaakt? Was het beter deze mensen aan de voordeur heen
te zenden dan anderen aan de achterdeur?Minister Donner:Ik meen dat, gelet op de cijfers, het in dit geval een verantwoorde keus
was. Ook aan de hand van de rapportages kan ik achteraf niet nagaan welke
omstandigheden golden. De procedures liggen vast. Bekend is nu wat er gedaan
moet worden. Er zal contact zijn met de manager voor de penitentiaire capaciteit.
Dat contact is er nu in voorkomende gevallen ook, maar wij willen dat meer
systematisch wordt gehandeld. Ik ga er echter van uit dat een heenzending
verantwoord wordt gedaan. Als ik meer informatie zou vragen om hierover een
oordeel te kunnen vellen, vrees ik dat wij het moment naderen dat mensen worden
afgehouden van het doen van nuttiger werk.De heer Dittrich (D66):In de toekomst zal in een enkel geval aan de voordeur worden heengezonden.
Hoe kan de Kamer controleren dat een juiste keuze is gemaakt? Ik begrijp dat
u die gegevens niet op wilt vragen omdat daardoor mensen worden gedwongen,
zich met minder nuttig werk bezig te houden.Minister Donner:De Kamer kan individuele gevallen niet beoordelen. Ik kan dat ook niet.
Meestal komen er 's avonds of tegen het eind van de dag alsnog urgentere gevallen
binnen waarvoor de officier een cel moet zoeken. Ik kan een en ander wel controleren
door het patroon te bekijken. Vandaar dat ik zeg dat de periodieke informatie
van belang is. Daaruit kan bijvoorbeeld blijken dat men in Zutphen een afwijkend
beleid heeft en dan kan ik dat onderzoeken. Ik vrees dat ik een individueel
geval moeilijk kan beoordelen. Als dat voor mij al moeilijk is, is het voor
de Kamer onmogelijk.De heer Dittrich (D66):Ook de Kamer wil op hoofdlijnen controleren. Als uit de periodieke controle
blijkt dat 10 of 20 mensen aan de voordeur zijn heengezonden, zal de Kamer
vragen of in die gevallen sprake is geweest van een juiste afweging. U zegt
nu dat u die gegevens niet kunt verstrekken. De Kamer kan dus nooit controleren
of de hoofdregel dat in beginsel nooit meer aan de voordeur wordt heengezonden,
adequaat wordt toegepast. Dat is mijn zorg.Minister Donner:Om dat te kunnen controleren, moet ik de verantwoordelijke functionarissen
vragen om vast te leggen wat er gebeurt en om daarover te rapporteren. Dat
wordt een heel systeem – tegenwoordig heet dat bureaucratie –
dat niet verantwoord is gelet op de werkdruk en de andere problemen die er
zijn.De Kamer kan controleren aan de hand van de richtlijnen en aan de hand
van de patronen die uit de periodieke rapportages blijken. In een enkel geval
kan naar de precieze reden worden geïnformeerd, maar ik kan niet vragen
om over ieder geval te rapporteren. Dat is namelijk nodig als de Kamer achteraf
wil kunnen controleren of in een individueel geval juist gehandeld is. Hier
komt u aan de grenzen van de controlemogelijkheden.De heer Van der Staaij (SGP):Ik ben het ermee eens dat een veiligheidsklep niet afgesloten mag worden.
De vraag is echter of er niet te veel druk op de ketel staat. Is de marge
in de cellencapaciteit niet te smal om pieken te kunnen opvangen?Minister Donner:Daarom zeg ik ook: je moet de veiligheidskleppen niet dichtbinden zolang
het echte probleem niet is opgelost. Zolang dat het geval is, is het betere
de vijand van het goede.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Ik kan goed begrijpen dat de minister de individuele heenzendingen aan
de voordeur niet wil toetsen. Het beleid ten opzichte van de parketten is:
geen wegzendingen aan de voordeur. Kunnen er adequate kaders worden aangeboden
aan de hoofdofficier, zodat bepaalde mensen nooit aan de voordeur worden weggezonden?
Desnoods moeten er 's avonds iemand aan de achterdeur worden heengezonden.Minister Donner:Het beleid is al dat niet wordt weggezonden. In urgente gevallen wordt
iemand gezocht die vervroegd weggestuurd kan worden. Soms is er niemand aan
de achterkant te vinden en moet men, gelet op de reden voor
voorlopige hechtenis, tot de conclusie komen dat heenzending aan de voordeur
de enige oplossing is. Ik kan alleen procedurele waarborgen bieden. Het is
bekend waar men in ieder geval gezocht moet hebben en met wie men contact
opgenomen moet hebben. Zo nodig, kan ik de Kamer melden welke waarborgen er
zijn. De instructie aan de parketten is echter: niet heenzenden. Als het gaat
om 18 gevallen op 26.000 bewaringen, dan benader ik dat. Iedere verdere inspanning
om ook die 18 te reduceren, is dan disproportioneel.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Ik ben het met de minister eens dat 18 op de 26.000 een nagenoeg te verwaarlozen
aantal is. Maar ik neem aan dat hij het met de Kamer eens is dat het belangrijk
is dat het signaal naar de parketten blijft: nooit doen, tenzij uiterste noodzaak.Minister Donner:Ik heb dat ook aangegeven. Ik benadruk daarom dat ik iedere maand in het
overleg met de PG's wil weten wat de ontwikkelingen in de cijfers zijn.Wij hebben het hier over veiligheidskleppen, zolang het echte probleem
niet is opgelost. Het echte probleem is het knellend en nijpend tekort aan
detentiecapaciteit. Er is sinds 2001 sprake van een fors toenemende druk op
het gevangeniswezen. De aantallen te detineren personen zijn groter dan werd
voorzien, onder andere door een naar verhouding sterkere toename van het aantal
te detineren vrouwen. De heer Teeven vroeg hiernaar. Oorzaken hiervan zijn
onder andere een intensivering van de strafrechtelijke handhaving, ook ten
aanzien van kleinere delicten en de toegenomen stroom drugskoeriers. De signalen
over tekorten werden sinds medio 2001 steeds sterker. Zij werden bevestigd
met de prognoses van 2002. Deze onderstrepen dat de ontwikkeling zich vermoedelijk
in de komende jaren zal doorzetten. Mijn voorganger heeft de Kamer hierover
meermalen geïnformeerd en daarbij gewezen op de consequenties van de
toenemende capaciteitstekorten.Mede in verband daarmee is eerder dit jaar besloten tot het onderbrengen
van drugskoeriers in speciale detentiecentra – de noodwet – teneinde
de capaciteit van het reguliere gevangeniswezen te ontlasten. Dat is desondanks
onvoldoende gelukt. Ik heb al aangegeven dat de groei sterker is dan ertegen
opgebouwd kan worden. De realisatie van de noodcapaciteit kon eenvoudig geen
gelijke tred houden met de instroom van aangehouden drugskoeriers. Een groot
aantal koeriers is daarom in de reguliere capaciteit terechtgekomen. Bovendien
blijkt de gemiddeld opgelegde straf in de praktijk hoger dan verwacht. Tegen
die achtergrond heb ik in de vierde voortgangsrapportage "Plan van aanpak
drugssmokkel Schiphol" een nieuwe aanpak van de drugskoeriers aangekondigd.
Er is door de discrepantie in de tijd gesproken over het nieuwe beleid. Dat
is het nieuwe beleid zoals dat vandaag 1 oktober had zullen ingaan. Vanwege
het overleg is dat beleid opgeschort tot na het overleg met de Kamer. Daarom
is het gerealiseerde nieuwe beleid nog niet gerealiseerd. Dit ter verduidelijking.Het moge ook duidelijk zijn dat er verschillende problemen achter het
tekort in detentiecapaciteit schuilen. In de eerste plaats is er sprake van
een algemeen tekort om te voldoen aan de behoefte aan bewaring onderscheidenlijk
penitentiaire straffen. Dat tekort wordt enerzijds gecompliceerd door het
gebrek aan capaciteit bij de bewaring van drugskoeriers en anderzijds door
het gebrek aan plaatsen voor de vreemdelingenbewaring. Er zijn dus in wezen
drie problemen. We hebben het centrale probleem van het tekort in het gevangeniswezen,
gecompliceerd door de twee andere.De druk op de detentiecapaciteit zal nog verder toenemen door het beleid
dat het kabinet voornemens is te voeren op het punt van criminaliteitsbestrijding
en vreemdelingenbeleid. Voor een effectieve en geloofwaardige strafrechtspleging
is voldoende detentiecapaciteit voor bewaring en sancties een onmisbare voorwaarde
en sluitstuk. De veiligheid in de samenleving is daarom in het geding bij
een tekort. De situatie, zoals ik die heb aangetroffen, is daarmee naar mijn
mening niet verenigbaar. De detentiecapaciteit ten behoeve van zowel bewaring
als penitentiaire sancties moet worden uitgebreid. De budgettaire situatie
waarmee het kabinet is geconfronteerd, brengt met zich mee dat de benodigde
celcapaciteit niet alleen door het simpelweg bijbouwen van cellen bereikt
kan worden. Het beleid zal op meer fundamentele wijze moeten worden gewijzigd.
Daarbij moet niet uitsluitend gedacht worden in termen van uitbreiding van
de detentiecapaciteit maar ook in die van uitbreiding van de bewarings- en
sanctiecapaciteit. Ik doel daarmee ook op mogelijkheden van elektronisch toezicht
en het introduceren van alternatieven voor detentie. Elektronisch toezicht
is zowel een middel van bewaring als een mogelijkheid van vrijheidsstraf voor
kortgestraften. Ik noem verder de introductie van alternatieven voor de huidige
wijze van detentie in de vorm van aparte bewaringsfaciliteiten voor vreemdelingen
en voor bepaalde categorieën gevangenen en verdachten, waarbij met een
vereenvoudigd regime kan worden volstaan, de veelbesproken kazernes. Alleen
kazernes, zo hebben wij al ontdekt, zijn er niet meer. Daar moeten wij iets
anders voor vinden. Ik noem ook verruiming van de bestaande faciliteiten door
meervoudig gebruik van cellen. In dat verband heeft de heer Teeven erop gewezen
dat er eventueel meer dan twee gedetineerden in één cel geplaatst
kunnen worden. Ook die mogelijkheid wordt betrokken bij de aangekondigde maatregelen.De heer Cornielje (VVD):U doet het voorkomen alsof de oude kazernes die nu in gebruik zijn of
zijn geweest voor de opvang van asielzoekers onvoldoende mogelijkheden bieden
om bijvoorbeeld bolletjesslikkers in op te vangen. Mij is bericht dat het
COA kazernes die voor dit doel gebruikt worden, wil afstoten. Bent u met de
VVD van mening dat zij niet moeten worden afgestoten, maar dat zij bij voorrang
geschikt gemaakt moeten worden om bolletjesslikkers in groepsdetentie te nemen?Minister Donner:Nogmaals, het is een kwestie van financiën. Het gaat om de keuze
voor goedkopere middelen, om besparingen. Ik kan niet nu zeggen dat die gebouwen
zonder meer niet afgestoten moeten worden. Het kan wel zijn dat het gebruik
ervan in wezen zeer kostbaar is. Ik ben het echter met u eens dat wij de bestaande
mogelijkheden niet moeten afstoten, waarna vastgesteld moet worden dat er
een tekort is. In de korte tijd dat ik aan de debatten in deze Kamer deelneem,
zijn de kazernes echter al wel drie keer bestemd: zowel voor
de vreemdelingenbewaring, als voor de gewone gevangenisproblematiek als voor
de bolletjesslikkers. Dat is een probleem.De heer Cornielje (VVD):Zeker, maar u spreekt dus uit dat geen kazernes zullen worden verkocht
die op dit moment worden gebruikt voor de opvang van asielzoekers en dat zij
bij voorrang geschikt gemaakt zullen worden voor detentie van bolletjesslikkers
en drugskoeriers. Voor de korte termijn biedt dat de mogelijkheid om die mensen
af te straffen. Dan hoef je ook niet over te gaan tot de draconische maatregel
van het schorsen van de voorlopige hechtenis, want het wegsturen van deze
lieden aan de voordeur is heel slecht.Minister Donner:U gaat te snel. Ik geef aan dat zij niet afgestoten zullen worden voordat
wij hebben onderzocht of wij deze kunnen gebruiken als celcapaciteit. Het
kan namelijk zijn dat andere maatregelen beter en goedkoper zijn. Ik zal voor
het gebruik van kazernes voor celcapaciteit, dan wel vreemdelingenbewaring
dan wel het gewone gevangeniswezen dan wel bolletjesslikkers, moeten onderzoeken
of ik daar ook de middelen voor heb. Dan nog kun je niet zeggen: dan heb ik
deze voor de bolletjesslikkers beschikbaar. Ik geef juist aan dat de problematiek
breder is. Als ik de kazernes heb, is het nog niet zo dat ik derhalve de drugskoeriers
niet naar huis moet sturen.De heer Cornielje (VVD):In de vierde voortgangsrapportage kiest de minister voor heenzending van
bolletjesslikkers aan de voordeur. Dat is een verkeerde keuze. Hij heeft capaciteit
of kan die krijgen om deze mensen wel af te straffen. Ik vraag hem om prioriteit
te geven aan het afstraffen van deze groep en om dus alles op alles te zetten,
met het kabinet en met de minister van Financiën, om die zaken wel te
regelen.Minister Donner:U zegt dat wij de bolletjesslikkers vast kunnen houden als wij de kazernes
hebben. Ik geef juist aan dat dit niet een op een zo is, omdat de kazernes
ook voor andere zaken worden gebruikt, zoals vreemdelingenbewaring. Het lijkt
mij daarnaast goed om hierover te discussiëren in het kader van de bolletjesslikkers.
Ik geef nu aan dat het probleem meer omvat dan alleen de bolletjesslikkers.
Als wij de maatregelen doorvoeren die in het vierde voortgangsrapport zijn
opgenomen, stel ik niet dat wij de andere maatregelen niet hoeven te nemen.
Het probleem is groot. De discussie of het verstandig is wat ik nu doe bij
de bolletjesslikkers, of dat wij andere maatregelen moeten treffen, wordt
donderdag gevoerd. Ik zeg nu dat de tekorten zodanig zijn dat er keuzen gemaakt
moeten worden. Zij kunnen niet opgelost worden door de capaciteit uit te breiden.
Bij de maatregelen voor de opvang van asielzoekers is een grote bezuiniging
gerealiseerd door het personeel af te schaffen, en het houden van dat personeel
als bewakers zou niet eens voldoende zijn.De heer Cornielje (VVD):In de afgelopen jaren zijn wij in Nederland geconfronteerd met een toestroom
van vele tienduizenden asielzoekers. Toen is het mogelijk gebleken om die
mensen wel op te vangen. Daar zijn in overleg met de minister van Financiën
voorzieningen voor getroffen. Nu spreken wij over gelukkig veel kleinere aantallen
bolletjesslikkers en drugskoeriers. Ik vraag deze minister om in overleg met
het kabinet en de minister van Financiën een voorziening te treffen,
zodat wij die mensen ook weer kunnen oppakken en afstraffen. Die inzet vragen
wij van de minister, en niet om die mensen heen te sturen.Minister Donner:Ik begrijp de vraag, maar ik probeer duidelijk te maken dat bolletjesslikkers
niet ons enige probleem zijn. Als de bolletjes wel opgelost zijn, zijn de
problemen niet weg. Ik probeer te schetsen dat de problemen groter en chronischer
zijn. In dat kader zeg ik dat keuzes nodig zijn. Dan kan de Kamer zeggen dat
bolletjesslikkers in alle gevallen vastgezet moeten worden. Dan wijs ik er
wel op dat het heenzenden in andere vormen en tot andere grenzen onvermijdelijk
omhoog gaat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is misschien goed voor de heer Cornielje om eens een asielzoekerscentrum
te bezoeken. De capaciteitstekorten in het gevangeniswezen worden volgens
mij in belangrijke mate veroorzaakt door een tekort aan personeel en niet
een tekort aan gebouwen. Een tekort aan personeel is volgens mij veel hardnekkiger
dan een tekort aan gebouwen. Betekent dit niet dat de minister er vanwege
een tekort aan personeel de komende jaren niet in zal slagen om het aantal
heenzendingen aanzienlijk te verminderen?Minister Donner:Nee, er is geen tekort aan gebouwen, aan personeel of wat anders, maar
gewoon een tekort aan geld. Wij zijn bezig met het verdelen van de veiligheidsenvelop.
Als de Kamer erop staat, zal ik zeker proberen om er binnen het kabinet aandacht
voor te krijgen. Nogmaals, de budgettaire situatie is niet zo dat je kunt
zeggen: dat moeten wij zeker doen, maar die discussie wordt gevoerd.Als je een bepaalde hoeveelheid geld hebt, moet je kijken wat gemiddeld
de goedkoopste plaats is die je erbij kunt creëren. Dat kan meervoudig
gebruik zijn van dezelfde cellen. Dan heb ik de vier muren al, maar dan heb
ik op den duur minder personeel nodig. Het kan ook zijn dat wij figuren herintroduceren
zoals de oude rijkswerkinrichtingen voor bepaalde gevallen. Deze zijn goedkoper.
Het is in ieder geval niet zo dat ik eenvoudig met de hoeveelheid personeel
die in de oude asielzoekerscentra was, eenzelfde hoeveelheid mensen gevangen
zou kunnen zetten, maar dat zal ook niemand beweren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik weet hoe weinig personeel er de afgelopen jaren in asielzoekerscentra
was. Kan de minister in het veiligheidsplan dat op 12 oktober wordt gepresenteerd –
dat was althans de datum die tijdens de algemene beschouwingen werd genoemd –
aangeven welke financiële tekorten er zijn als hij wil vermijden dat
er heengezonden wordt?Minister Donner:Het is ook een kwestie van het faseren van de verschillende maatregelen.
Als wij hier en nu onmiddellijk het hele veiligheidsplan zouden willen realiseren,
dan is er hier en nu een tekort. Maar ook die maatregelen kunnen niet allemaal
tegelijk worden ingevoerd. Het is dus ook een kwestie van een verdeling in
de tijd.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Ik wil u alleen maar wijzen op mijn probleem. Wij praten over
de heenzendingen, maar de minister gaat, met name daartoe uitgenodigd door
de heer Cornielje, erg ver in op plannen die hij voornemens is te presenteren.
Dan is het voor mij de vraag of ik mij in die discussies over de kazernes
en de asielzoekerscentra mengen. Ik zou daar graag aan meedoen, maar ik vind
dat wij ons op dit moment moeten beperken tot de heenzendingen. Anders zie
ik mij ook genoodzaakt om in tweede termijn in te gaan op al die dingen die
hier gezegd zijn. Die zou ik namelijk niet onweersproken willen laten.De voorzitter:U heeft gezien dat ik het betoog van de heer Cornielje op een gegeven
moment heb afgekapt. Dat vond hij niet leuk, is mij inmiddels gebleken. Dat
was ook precies om de reden zoals u die net aangaf.Het woord is aan de heer Teeven.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Mijn vraag gaat echt over de heenzendingen. Is het toch niet én-én?
Ik heb in eerste termijn over Kamp Zeist gesproken. Het moet voor een kabinet
dat veiligheid hoog op de agenda plaatst, dan toch mogelijk zijn om die paar
miljoen te vinden voor het ombouwen van die detentie-inrichtingen.Minister Donner:Het gaat nu over Kamp Zeist, de volgende keer gaat het over kazernes en
ik moet ook opvangfaciliteiten voor veelplegers hebben. Kortom, je zit met
een heel scala aan mogelijkheden. Ik wil erop wijzen dat het niet zo is, ook
niet bij de CDA-minister, zoals het was ten tijde van Genesis, dat een enkele
zegge "het zij zo", ook tot gevolg heeft dat het zo is. Het vergt tijd, het
vergt middelen om het te introduceren. Dat maakt een keuze onvermijdelijk
in dit dossier, ook wat betreft het heenzenden, ook wat betreft de vraag:
waar moet ik de tekorten tijdelijk neerleggen? Het is niet zo dat je met één
pennenstreek in 2002 kunt zeggen: nieuw kabinet, geen probleem meer aanwezig.
Dat zou ik willen omschrijven als "het beleid voeren volgens het Australisch
model". Dan loopt het veiligheidsbeleid binnen de kortste keren vast en wordt
het strafrechtelijk beleid nog slechts bepaald door knelpunten, waar en naar
de mate dat zij zich voordoen. Daar wijs ik op. Je moet niet alleen over heenzendingen
praten, maar je moet over het hele probleem praten. Om dezelfde reden ben
ik het eens met de heer Cornielje dat de strafrechtelijke keten of pijplijn
moet worden versterkt. Die keten moest eerst versterkt worden, want als wij
nu geen keuze maken en haar pas later versterken, dan is de hele zaak vastgelopen
en hebben wij de greep op het geheel verloren. Met Australisch model bedoelde
ik: hoofd in het zand en doen alsof het probleem weg is.De voorzitter:Ik vraag de minister, hoe ver hij is gevorderd met zijn betoog. Ik begrijp
dat hij bepaald nog niet het einde daarvan is genaderd. Ik wil ook hem vragen,
rekening te houden met het feit dat er donderdag een algemeen overleg plaatsvindt.
Tegen de collega's zeg ik dat er alleen maar een tweede termijn kan zijn voor
het indienen van moties en dat zij er steeds meer rekening mee moeten houden
dat die tweede termijn eventueel pas na de dinerpauze zal plaatsvinden. Als
zij dat willen voorkomen, zullen zij dus zeer terughoudend moeten zijn met
het interrumperen.De minister kan zijn betoog vervolgen.Minister Donner:Ik was al gekomen tot een afronding van mijn betoog, met mijn excuus dat
ik wat meer tijd heb genomen om de problematiek en mijn visie daarop uiteen
te zetten. Ik hoop dat ik daarmee de onrust die niet gerechtvaardigd is, heb
kunnen wegnemen en dat ik in ieder geval heb kunnen laten zien dat er gestreefd
wordt naar het zo snel mogelijk nemen van maatregelen die de problematiek
beperken en op termijn kunnen oplossen. Ik hoop in ieder geval dat ik op dat
punt duidelijk ben geweest. Wat betreft het heenzenden, meen ik dat door de
met de voorzitter van het college gemaakte afspraken zekerheden zijn ingebouwd
om onverhoopte heenzendingen aan de voordeur zoveel mogelijk te beperken.
Het gaat erom in ieder geval uit te gaan en op de hoogte te zijn van het uitgangspunt
dat er niet wordt heengezonden. Voor het overige meen ik dat met de aangekondigde
beleidswijziging inzake de bolletjesslikkers en de maatregelen in de aangekondigde
brief over de detentie nieuwe oplossingsruimte gecreëerd kan worden voor
het echte probleem. Zoals gezegd, de Kamer kan de brief nog deze maand tegemoet
zien. Ik hoop dat men de brief over twee weken heeft. Ik kan niet toezeggen
dat met die maatregelen alle knelpunten zullen zijn opgeheven. Met het opheffen
van de bestaande knelpunten ontstaat nieuwe vraag naar detentiecapaciteit.
Het blijft voorlopig hozen aan een lekke boot. Ik hoop op korte termijn wat
betere hoosblikjes te kunnen verschaffen, om vervolgens de lekken beter op
te kunnen sporen en te kunnen dichten.Er zijn een aantal afzonderlijke vragen gesteld. Of meent men dat alle
vragen in het algemene betoog beantwoord zijn?De voorzitter:Misschien wilt u bezien in hoeverre de beantwoording van die vragen tijdens
het algemeen overleg aan de orde kan komen. Verder is het de bedoeling dat
vragen van kamerleden worden beantwoord. Misschien dat u het kort kunt houden.
De leden zullen daarbij terughoudend zijn bij het doen van interrupties.De heer Dittrich (D66):Ik heb een vraag aan u. U stelt dat in de tweede termijn alleen moties
ingediend kunnen worden. Er zijn wat vragen gesteld die niets met het algemeen
overleg van donderdag te maken hebben. De minister mag die vragen ook schriftelijk
beantwoorden, als dat het een en ander bespoedigt.De voorzitter:De minister kan dit bij zijn schifting betrekken.Minister Donner:Er is een aantal vragen gesteld over de uitbreiding van de tijdelijke
noodwet inzake een maatregel. Daarop hoop ik in te gaan in de brief van 11
oktober.Er is een vraag waarop moeilijk schriftelijk ingegaan kan worden. Ik doel
op de Al Qaeda-verdachte. Ik vermoed dat het gaat om de heer Krekar. De man
kwam hier aan de grens en werd de toegang geweigerd om reden van openbare
orde. Hij kwam daarmee in vreemdelingenbewaring ter fine van doorleiding via
een vliegtuig naar zijn uiteindelijke land van bestemming. Hangende de vreemdelingenbewaring
werd er een verzoek om uitlevering ingediend. Daarmee ging hij over in het
normale gevangenisregime en is hij niet meer in bewaringsregime gekomen.
Het is niet zo dat wij de heer Krekar in het kader van strafrechtelijke vervolging
in vreemdelingenbewaring genomen hebben. Wij hadden op dat moment geen andere
basis dan vreemdelingenbewaring om de heer Krekar vast te zetten, in afwachting
van een vliegtuig waarmee hij doorgeleid kon worden.De heer Dittrich (D66):Het gaat over een andere verdachte. Ik stel voor dat ik hierover schriftelijke
vragen stel. Wij hoeven het dan hier niet te bespreken.Minister Donner:Ik laat de suggesties over softdrugs van de heer Gisolf liggen. Op de
gevangenisdirecteur kom ik schriftelijk terug. Het punt van Veendam zal ik
ook schriftelijk beantwoorden.In antwoord op een vraag van de heer Rouvoet geef ik het volgende antwoord
ter precisering. Ik heb aangegeven dat het om een relatief geringe overtreding
ging. Dat blijkt ook uit de straffen. Vaak ging het om een straf van drie
of vier maanden. Daarmee wil ik niets afdoen aan het element dat het gaat
om behoorlijke misdrijven waarvoor een straf wordt gegeven. Hetzelfde geldt
bij de vraag naar het handelen voor eigen gebruik. In die zin wordt dat als
een iets minder vergrijp gezien.Er is een aantal gevangenisinrichtingen: Oostereiland, Hoorn en de Blokhuispoort.
De geschiedenis daarvan zal ik op schrift stellen en aan de Kamer doen toekomen.De heer De Wit is ingegaan op de vraag, of wij de problemen van de strafrechtelijke
keten nu wellicht over de ruggen van gevangenen aan het oplossen zijn. Ik
wil duidelijk aangeven dat men wel degelijk tot andere afwegingen kan komen.
Die komen ook, als dat wetswijziging vergt, in de Kamer aan de orde. Verder
wil ik bevestigen dat ik hier niet sta om alleen de problemen van de samenleving
op te lossen. Ik ben medeverantwoordelijk voor zowel het personeel als voor
de gevangenen die op deze wijze aan de verantwoordelijkheid van de overheid
zijn toevertrouwd. Er zijn hier dus drie soorten belangen in het geding.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Moet ik uit het feit dat de minister inmiddels bij de heer De Wit is aangekomen,
afleiden dat hij niet van plan is om iets te zeggen over het effect van strafbaarstelling
van illegaal verblijf op de problematiek van heenzendingen?Minister Donner:Daar wil ik in dit verband minder op ingaan, want dat is mede een kwestie
van het veiligheidsbeleid. Ik kan wel zeggen dat dit inderdaad een aspect
is dat wordt afgewogen bij de overweging op welk moment ik tot het strafbaar
stellen van illegaal verblijf moet overgaan. U ging alleen in die zin uit
van een verkeerde veronderstelling dat op het moment dat ik het illegaal verblijf
strafbaar heb gesteld, die illegale vreemdeling een crimineel is.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Daar hebt u een punt, maar mijn vraag was of het meegewogen wordt en daar
hebt u nu bevestigend op geantwoord.Minister Donner:Ja, het wordt meegewogen. Daar kom ik dus nog op terug.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb twee vragen die nog niet beantwoord zijn. Dat hoeft misschien ook
niet nu, maar dan wel graag schriftelijk. De eerste vraag is in hoeverre de
stagnatie van de penitentiaire programma's zorgt voor capaciteitstekorten;
de afgelopen jaren was dat steeds een probleem. Verder noemde u tussen neus
en lippen door dat u de uitspraken van de heer Gisolf maar even liet liggen.
Daar krijg ik toch graag een schriftelijke reactie op.De voorzitter:Wij mogen ervan uitgaan dat alle vragen die nu nog niet beantwoord zijn,
alsnog schriftelijk worden beantwoord.Minister Donner:Bedoelt u met de penitentiaire programma's de bouwprogramma's of de behandelprogramma's?Mevrouw Halsema (GroenLinks):De behandelprogramma's.Minister Donner:Het onderbreken daarvan is eigen aan het vervroegd ontslag. De consequentie
daarvan is dat iemand die nog in het programma zit, er op dat moment uitgezet
wordt. Overigens hebben de penitentiaire programma's betrekking op mensen
die al in penitentiaire inrichtingen zitten. Hierbij speelt dus niet de kwestie
van het heenzenden. Anderzijds lijkt het mij niet goed om te stellen dat ik
maar zou moeten afzien van versneld ontslag omdat iemand nu onderdak heeft
in de gevangenis. Dan zou het immers een hotel worden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het is net andersom. Penitentiaire programma's kennen een extramuraal
gedeelte. Dat vereist wel begeleiding en dus personeel en dat stagneerde de
afgelopen jaren. Omdat dit stagneerde, bleven mensen in de gevangenis en daardoor
ontstonden capaciteitstekorten.Minister Donner:Daar zal ik dan schriftelijk op ingaan.Ik meen, voorzitter, dat ik hiermee ben ingegaan op de hoofdzaken van
hetgeen naar voren is gebracht.De heer Rietkerk (CDA):Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn duidelijke en volledige antwoord.
De ontgroening, zoals hij het zelf noemde, is volgens mij succesvol verlopen.
Kern van het probleem blijft volgens onze fractie toch de celcapaciteit. Ik
ben dan ook geschrokken van het stopzetten van bouwprogramma's in de vorige
periode, vanwege gebrek aan geld. Dat is nieuw voor mij. Daarom stel ik een
motie voor.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat inverzekeringgestelden wegens capaciteitsgebrek voortijdig
worden heengezonden;voorts constaterende dat het aantal gevallen van incidenteel vervroegd
ontslag, strafonderbreking en heengezonden vreemdelingen te hoog is;verzoekt de regering, aan te geven bij het veiligheidsplan dat 11 oktober
a.s. gepresenteerd wordt, welke onorthodoxe maatregelen noodzakelijk zijn
om heenzendingen te voorkomen en welke maatregelen om extra financiering vragen, en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Rietkerk. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 84(24587).Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Misschien heb ik even niet opgelet toen de minister aan het
woord was, maar naar mijn idee gaat het veiligheidsplan van 11 oktober nu
juist over maatregelen die heenzendingen kunnen voorkomen. De motie lijkt
me dus volstrekt overbodig.De heer Rietkerk (CDA):Ik wil een volledig beeld van de extra financiering, los van het antwoord
op uw vraag aan de minister over het veiligheidsplan en de opdracht die de
Kamer heeft gegeven in het Strategisch akkoord en als motie bij de algemene
beschouwingen; die is geconditioneerd in die 830 mln.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U trekt uw verzoek om de onorthodoxe maatregelen dus alweer in. En verder
heb ik de minister al een vraag gesteld over de extra financiering. De minister
heeft die al beantwoord, namelijk met de mededeling dat het voor te stellen
veiligheidsplan daarom fases kent.De heer Rietkerk (CDA):Voor mij heeft hij dan het beeld van de extra financiering niet exact
geschetst. En ik trek mijn verzoek om onorthodoxe maatregelen niet terug.
Juist omdat hierover kennelijk een misverstand bestaat, dien ik mijn motie
in.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Iedereen mag een motie indienen en bij de vraag om ondersteuning
van zojuist heb ik ook mijn hand opgestoken. Maar met permissie, als de minister
straks zegt dat hij in het veiligheidsplan zal aangeven wat het gaat kosten,
dan zal de heer Rietkerk zijn motie toch gewoon intrekken? Hij kan toch niet
verwachten dat de minister allerlei plannen aankondigt zonder te zeggen wat
ze gaan kosten?De heer Rietkerk (CDA):Ik wacht de reactie van de minister af.De heer Wolfsen (PvdA):Ik snap er nu ook niets meer van. Het is een vraag naar de bekende weg.
De logica van de motie ontgaat mij.De heer Rietkerk (CDA):Ik heb de motie ingediend omdat in het debat nadrukkelijk bleek dat bouwprogramma's
van het gevangeniswezen een kern van het probleem zijn. Voor mij betekent
dit dat ik niet alleen de onorthodoxe maatregelen, maar ook de extra financiering
in beeld wil krijgen, zodat het heenzenden uiteindelijk zal worden voorkomen.De heer Wolfsen (PvdA):Misschien mag ik mijn vraag negatief formuleren: welk punt denkt u dat
de minister laat liggen als u uw motie niet indient?De heer Rietkerk (CDA):Ik denk dat de motie duidelijk is. Ik wacht gewoon de reactie van de minister
af. In het debat bleek het van belang om de extra financieringsmogelijkheden
in beeld te krijgen. Dat staat duidelijk in de motie. Dat geldt ook voor de
onorthodoxe maatregelen, waarover de PvdA altijd duidelijk sceptisch was:
ze was ertegen in december, in januari en februari stemde collega Duijkers
tegen meer gevangenen in één cel en alleen de heer Van Heemst
had de moed om alleen in de fractie te staan. Dus als u hierover duidelijkheid
kunt geven, wellicht vanwege deze motie, dan is dat ook weer opgehelderd.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Voorzitter. Als er zoveel misverstand is, dan zal ik de motie die ik van
plan was in te dienen, niet indienen. De minister heeft immers in eerste termijn
toegezegd dat hij zal onderzoeken of met nieuw- en verbouw rekening kan worden
gehouden met drie of vier man in één cel. Voor mijn fractie
is dat op dit moment voldoende.Minister Donner:Voor alle duidelijkheid: het veiligheidsplan gaat over de maatregelen
die het kabinet nodig acht om verbetering aan te brengen in de veiligheid.
Daarnaast krijgt de Kamer een brief over de detentieproblematiek en de maatregelen
die in dat kader nodig zijn, zoals meervoudig gebruik van cellen en de eventuele
uitbreiding van de noodwet – over dat laatste doe ik overigens geen
toezegging. Op dit moment ligt de verlenging van de noodwet voor advies bij
de Raad van State; die is dus onderweg naar de Kamer. Daar wilde ik niet ook
de verbreding in doen, omdat de verlenging dan vermengd dreigt te worden met
de verbreding en de verlenging wellicht struikelt, zodat ik helemaal niets
meer heb. Ik geef dus alleen aan wat in de brief aan de orde
zal komen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U geeft aan dat u de verlenging van de noodwet niet wilt vervuilen met
de verbreding. Mag ik daaruit afleiden dat u het aannemen van een amendement
met die strekking, een verbreding, zult ontraden?Minister Donner:Een dergelijk amendement moet ik bezien in het licht daarvan. Bovendien
is daarbij de vraag of de wet opnieuw naar de Raad van State moet voor advies
aan de orde. Ik wilde de onderwerpen echter niet in een brief vermengen. Het
veiligheidsplan zal niet vanaf dag een in zijn geheel, inclusief detentiecapaciteit,
kunnen worden uitgevoerd. Het gaat vooral om extra financiering om bepaalde
maatregelen ten aanzien van de detentiecapaciteit eerder te nemen dan mogelijk
zou zijn geweest met de gangbare envelop. Dat zijn de kosten van het naar
voren halen van bepaalde maatregelen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U maakt uit de motie die door de CDA-fractie is ingediend op dat het niet
gaat om extra financiering maar om het naar voren halen van reeds toegezegde
financiering? Misschien heeft u de motie reeds voor aanvang van dit debat
gezien, maar ik had deze anders begrepen.Minister Donner:Ik krijg de motie nu pas onder ogen maar ik heb haar wel op schrift. Misschien
heb ik in die zin een voorsprong. Het is de bedoeling van het kabinet om in
het veiligheidsplan aan te geven wat nodig is. Als gevolg van budgettaire
beperkingen zal een en ander echter gefaseerd moeten plaatsvinden, los van
kwesties van wetgeving die daarmee samenhangen. Om een maatregel uit te voeren,
moet detentiecapaciteit aanwezig zijn. Als vanwege gebrekkige detentiecapaciteit
bepaalde maatregelen niet kunnen worden uitgevoerd, dan komen deze ook niet
voor in het veiligheidsplan. Wellicht moet ik constateren dat ik op het terrein
van de veiligheid niet kan doen wat wellicht mogelijk is door een gebrek aan
middelen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als ik het goed begrijp, voert u de motie uit?Minister Donner:Ik zal eerst met het kabinet moeten overleggen voordat ik kan aangeven
dat ik haar op deze manier zal uitvoeren.De heer Cornielje (VVD):Ik hoor graag het oordeel van de minister over de passage in de motie
"om heenzendingen te voorkomen". Is de minister het met mij eens dat daaronder
verstaan mag worden "het niet meer heenzenden van bolletjesslikkers"?Minister Donner:Ik denk het wel. Er zal althans extra financiering beschikbaar gesteld
moeten worden om dat te voorkomen.De heer Cornielje (VVD):Dat is een duidelijk antwoord.Minister Donner:Donderdag weet ik dat nog niet.De heer Rietkerk (CDA):Ik heb in eerste termijn gewezen op het aantal van 1000 cellen dat volgens
minister Korthals gerealiseerd kon worden. Een brief later bleek dat die cellen
niet gefinancierd waren. Ik hoor graag van de minister wat er naast het beschikbare
bedrag van 830 mln euro nodig is om zaken te versnellen.De heer Wolfsen (PvdA):Schat de heer Rietkerk de minister zo timide in dat hij dat niet spontaan
zelf al zou doen?De voorzitter:Wij gaan nu niet onderling in discussie. Er kunnen alleen nog vragen aan
de minister worden gesteld.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De minister zegt dat hij niet kan beloven dat hij de motie op deze wijze
uitvoert, maar dat hij wil kijken naar de strekking. Wat is nu het politieke
oordeel van de minister over deze motie? Dat is voor het stemgedrag van fracties
ook van belang.Minister Donner:In de motie wordt gevraagd om alle onorthodoxe maatregelen om heenzendingen
te voorkomen en om de extra financiering die dat vereist. Dat is vrij absoluut.
Het kabinet kan zeggen dat ik bepaalde heenzendingen moet accepteren, zoals
bij de bolletjesslikkers. Deze motie dwingt mij om alle financiering zonder
meer aan te geven, ook de financiering die nodig is om de bolletjesslikkers
niet heen te zenden. Dat lees ik erin. Ik kan dus puur registratief analyseren
welke maatregelen nodig zijn om te voorkomen dat bolletjesslikkers worden
weggestuurd en om te voorkomen dat er niet meer versneld ontslag plaatsvindt
en welke financiering daarvoor is vereist. Dat is een intellectuele exercitie
van kostenberekening. In die zin kan ik de motie altijd uitvoeren. Dat betekent
nog niet dat in het kabinetsbeleid vastligt dat dit allemaal kan worden voorkomen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Als de minister zegt dat hij dit puur registratief zal doen, is de motie
overbodig. Als hij zegt dat de in de motie voorgestelde maatregelen verder
gaan dan hij voor zijn rekening kan nemen, zal hij de aanvaarding van de motie
toch moeten ontraden.Minister Donner:Daarom wilde ik de motie nog even in beraad houden en met het kabinet
bespreken.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij moeten wel vóór de stemmingen uitsluitsel krijgen over
de vraag of de aanname van deze motie wordt ontraden of niet.Voorzitter. Ik wilde u een vraag stellen, als dat mag.De voorzitter:Misschien is het goed om aan te geven dat de minister instemmend knikte
tijdens het eerste punt van mevrouw Halsema. Dan mag zij mij nu een vraag
stellen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik interpreteer deze motie als een zuiver verzoek om informatie. Er wordt
een intellectuele exercitie gevraagd en niet bijvoorbeeld een politieke beleidswijziging.
Ik verkeer in de veronderstelling dat de Kamer überhaupt een informatierecht
heeft en dat dit niet in moties hoeft te worden vastgelegd. Klopt dat?De voorzitter:Ik kan bevestigen dat de Kamer een informatierecht heeft. Dat staat in
artikel 68 van de Grondwet. Vervolgens is het aan de Kamer om op basis daarvan
te beoordelen wat zij met deze motie doet.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een nader te bepalen tijdstip over de ingediende
motie te stemmen.Aldus wordt besloten.De vergadering wordt van 19.35 uur tot 21.00 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-376-405.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl