Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Monumentenwet 1988 en enkele andere wetten ten behoeve van de archeologische monumentenzorg mede in verband met de implementatie van het Verdrag van Valletta (Wet op de archeologische monumentenzorg) (29259)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 546-557

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-01-2007

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 14, pagina 546-557

19-12-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29259Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Monumentenwet 1988 en enkele andere wetten ten behoeve van de archeologische monumentenzorg mede in verband met de implementatie van het Verdrag van Valletta (Wet op de archeologische monumentenzorg) (29259)Pagina 546-557
Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal en enkele andere wetten aan de richtlijn 2004/23/EG van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 tot vaststelling van kwaliteits- en veiligheidsnormen voor het doneren, verkrijgen, testen, bewerken, bewaren en distribueren van menselijke weefsels en cellen (PbEU L 102) (30338)Pagina 557-559
Presentie en opening (dinsdag 19 december 2006)Pagina 545-545
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Monumentenwet 1988 en enkele andere wetten ten behoeve van de archeologische monumentenzorg mede in verband met de implementatie van het Verdrag van Valletta (Wet op de archeologische monumentenzorg) (29259)Pagina 575-588
Behandeling van de planologische kernbeslissing Derde Nota Waddenzee (26431, nrs. 93 en 94)Pagina 546-546
Voortzetting van de behandeling van de planologische kernbeslissing Ruimte voor de rivier (30080)Pagina 559-575
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet in verband met additionele bezuinigingen op de rijksomroepbijdrage, verbeteringen in de financiële verslaglegging en de naamswijziging van het Bedrijfsfonds voor de pers (30402)Pagina 545-545
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Woningwet en enkele andere wetten (verbetering naleving, handhaafbaarheid en handhaving bouwregelgeving) (29392)Pagina 545-545
Lijst van besluiten (dinsdag 19 december 2006)Pagina 588-588

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 69 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Monumentenwet 1988 en enkele andere wetten ten behoeve van de archeologische
monumentenzorg mede in verband met de implementatie van het Verdrag van Valletta
(Wet op de archeologische monumentenzorg) (29259).De voorzitter:Ik heet de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van harte welkom
in deze Kamer.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Witteman (PvdA):Voorzitter. Amsterdam, 6 december 2006, een debat over de canon.
De minister van OCW richt zich via haar ambtenaar tot de culturele instellingen: "Cultuur
heeft waarde in zichzelf, pure schoonheid, ontspanning, verbeelding en duiding
van de wereld en onszelf. Uw opdracht is ons te laten zien wat niet vergeten
mag worden, ons te raken met echte, tastbare getuigen uit het verleden. Juist
die intrinsieke waarde is belangrijk voor een samenleving. De bindende werking
van cultuur ligt in die waarde reeds besloten. De canon is een uitgelezen
manier om uw waarden voor de samenleving concreet te tonen. De canon is een
kans."Wij beschikken sinds kort over een historische canon die ons uitzicht
biedt op van waar wij komen, hoe het ons sindsdien is vergaan en hoe wij zo
zijn geworden als wij zijn. Dat is mooi en ook belangrijk, zeker in een samenleving
waarvan steeds meer culturen deel uitmaken. U en ik, wij vragen ons af hoe
het komt dat wij een canon nodig hebben als breekijzer voor gesloten vensters.Hoe komt het toch dat wij onze eigen geschiedenis niet meer kennen? Hoe
komt het dat wij die blijkbaar niet belangrijk vinden? Deze vragen schoten
door mijn hoofd bij de bestudering van het te implementeren Verdrag van Valletta
dat geheel en al draait om de bescherming van ons verleden, het archeologisch
erfgoed. Het is een onmisbare en ook vaak de enige bron over het ontstaan
en de begintijd van ons land en zijn vroegere bewoners. Als wij behalve op
de hunebedden ooit een venster willen openen op Nederland in de vroege middeleeuwen,
moeten wij snel zijn. Er is al ongehoord veel verloren gegaan.Het Europees verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed
heeft een heel lange weg afgelegd van 16 januari 1992, toen het op Malta
tot stand kwam, via de goedkeuringswet in 1998 tot vandaag, 19 december
2006. Al met al zijn er op 27 dagen na vijftien jaren voorbij gegaan. Dat
is lang voor de sporen en scherven in eroderende bodems. Het is natuurlijk
een nogal ingrijpende wetswijziging. Niet alleen de Monumentenwet moet immers
worden aangepast, maar ook de Wet op de ruimtelijke ordening, de Wet milieubeheer
en de Ontgrondingwet omdat het doel van deze wetswijziging is het archeologisch
belang beter te verankeren in alle activiteiten die gevolgen hebben voor verstoring
van de bodem, zoals bouwen, MER-activiteiten en ontgronden. Dat kan echter
de reden toch niet zijn? Wij hebben kort geleden nog mee mogen maken hoe schaamteloos
snel wetten, ook gecompliceerde, door de Tweede en de Eerste Kamer konden
worden gejaagd.De PvdA-fractie zou graag nog enige kwesties aan de orde willen stellen.
Deze betreffen het principe dat de verstoorder betaalt, het bewaren in situ
en vooral de wetenschappelijke kwaliteitsbewaking. Wanneer bij bodemverstoringen
het archeologische belang moet wijken voor andere belangen, komt de financiering
van archeologisch onderzoek voor rekening van de verstoorder van de bodem,
namelijk de gemeente of de projectontwikkelaar. Over artikel 6 van het Verdrag
van Valletta, artikel 11 van de Monumentenwet, is in de loop der jaren ontzettend
veel heibel geweest waarbij noties van eigen verantwoordelijkheid en solidariteit
voortdurend van partij verwisselden."Voor een publiek belang hoef je toch niet te betalen?" "Kunnen
wij niet een wettelijk omslagstelsel bedenken, hoofdelijk omslaan?" "Worden
bouwprojecten niet onnodig uitgesteld zodat 's lands economie in gevaar komt?" "Je
graaft op, dat is toch een goede zaak voor iedereen, en dan moet je ook nog
zelf betalen. De bouwer zou geld toe moeten krijgen." Deze teksten hebben
door de jaren heen geklonken in Kamers met hoofdletters en kamers met kleine
letters. Gelukkig is de regering onverbiddelijk gebleven en wij prijzen haar
daarom. De Handelingen lezen als dramatische teksten, tegengestelde belangen
uitdrukkend die elkaar eigenlijk uitsluiten. Voeg daarbij als derde personage
de regering met wanhopige teksten als: "Dit beginsel vormt het hart van
het verdrag. Passen wij dit niet toe, dan kunnen wij het verdrag niet implementeren
en dat kan niet want het is al in 1988 goedgekeurd." Hieruit rijst het
beeld op van een regering als tragische held, onschuldig schuldig, zich in
alle bochten wringend om het principe maar aan de man te brengen dat, als
er rekening mee wordt gehouden in de begroting, er geen vertraging zal ontstaan,
dat de kosten van een opgraving wel meevallen en dat een projectontwikkelaar
die wel kan betalen, tot de opmerking dat het in ons rechtstelsel niet vanzelfsprekend
is dat uitsluitend de overheid, in casu de belastingbetaler, betaalt voor
zaken die van collectief belang zijn.Vanwaar toch deze vertoning? Het gaat er toch om dat veroorzakers zich
ervan bewust dienen te zijn dat bodemverstorende initiatieven
onder omstandigheden gepaard behoren te gaan met maatregelen ter bescherming
van het bodemarchief? Dat kost geld, net als maatregelen ter bescherming van
milieu en natuur voor de initiatiefnemer tot kosten kunnen leiden. Een slecht
milieu snijdt ons af van ons leven hier en nu. Een vernietigd bodemarchief
snijdt ons af van ons leven vroeger en toen. Zo is het en niet anders. Bij
een canon alleen kan je niet leven.Is het principe dat de verstoorder betaalt wel handhaafbaar en uitvoerbaar?
Die vraag moet worden gesteld, nu ook de Raad van State van oordeel is dat
dit beginsel niet geschikt is voor een evenwichtige toedeling van de kosten.
Mijn fractie denkt dat het mogelijk is, mits aan ten minste twee zaken wordt
voldaan, namelijk dat de verstoorders niet te zeer over de kling worden gejaagd
en de kosten redelijk en proportioneel zijn en dat er voldoende informatie
van goede kwaliteit voorhanden is over het bodemarchief. Punt één:
wanneer zijn kosten onredelijk? In artikel 34A van de wet is opgenomen dat
excessieve kosten worden gecompenseerd. Deze treden op wanneer de verhouding
tussen archeologische kosten en totale investeerderskosten is zoekgeraakt.
Ook toevalskosten vallen hieronder. Mijn fractie vindt dat een goed besluit.
Wie gaat dat alleen betalen? Hoewel provincie en gemeente mogen beoordelen
of de opgravingskosten al dan niet excessief zijn en zij zelf het drempelbedrag
betalen – zoveel euro maal het aantal inwoners – moet het meeste
geld van het Rijk komen. Mijn fractie maakt zich daar zorgen over. Er zou
een achterstand zijn. Dat is een. Zijn er ten tweede wel genoeg financiële
middelen? Wil de minister hier en nu nogmaals uit de doeken doen hoe het zit
met de incidentele verhogingen van het budget van 1,2 mln.? Hoe zit het met
de eenmalige uitkering van het Provincie- en Gemeentefonds en de FES-gelden?
De berichten die mijn fractie bereiken, zijn in tegenspraak met elkaar. Is
de achterstand bijvoorbeeld al ingehaald? Uit het veld bereiken mij berichten
dat dit nog lang niet het geval is.Goede informatie is belangrijk voor het gebied waar de bodemverstoring
zal plaatsvinden. Dergelijke goede informatie moet vooraf voorhanden zijn.
Alleen dan kan een goede bestuurlijke afweging worden gemaakt. Alleen dan
kan de verstoorder er tijdig rekening mee houden door bijvoorbeeld te besluiten
om van de bouwlocatie af te zien en elders te gaan bouwen, door de bouwplannen
zodanig te veranderen dat de archeologische site in het ontwerp kan worden
opgenomen of door in zijn begroting de kosten van een opgraving op te nemen.
In de woorden van de minister leidt voorzienbaarheid tot een goede planning,
zowel in ruimtelijke als in financiële zin. Bravo! Hoe staat het met
genoemde informatievoorziening zonder welke de wet niet kan werken?In ieder geval heeft de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek,
nu het RACM, een kenniscentrumfunctie gekregen, wettelijk vastgelegd in artikel
55. Goede zaak. Dit centraal archeologisch informatiecentrum ontwikkelt en
beheert het centraal archeologisch informatiesysteem Archis dat onder andere
indicatieve archeologische waardekaarten bevat, bestemd voor provincies en
gemeenten. Alles lijkt dus weer in orde, op papier, maar uit de praktijk weet
mijn fractie dat goede waardekaarten vooralsnog toevalstreffers zijn. Wil
deze wet de sympathie, dus de medewerking van de verstoorders behouden, zal
er vaart achter de productie van indicatieve waardekaarten moeten worden gezet.
Dan gaat het echt om goed werk en niet om snel, oppervlakkig werk waarbij
globaal wordt aangeduid welke gebieden eventueel waardevol zijn. Daar is noch
de verstoorder, noch het publiek belang bij gebaat. Is de minister persoonlijk
bereid, haar snelle doch zorgvuldige vaart achter de ontwikkeling en productie
van hoogwaardige indicatieve waardekaarten te zetten?Er gaan ook stemmen op voor het in een soort vastgoedregistratiesysteem
opnemen van archeologische waarden naast andere informatie over bijvoorbeeld
vervuiling. Wat is de mening van de minister over een dergelijk systeem? Is
daar al mee begonnen? Naast waardekaarten is het zinvol, goede kennisatlassen
van bepaalde gebieden te vervaardigen die meer informatie dan een kaart met
toelichting kan bevatten. Dergelijke atlassen zijn natuurlijk kostbaar vanwege
de grote tijdsinvestering. Mijn fractie is van mening dat hier een mooi en
nuttig onderzoeksproject voor archeologische faculteiten uit te formuleren
is. Wil de minister, de canon indachtig, een dergelijk onderzoeksproject faciliteren?
Wie ziet erop toe dat de provinciale en gemeentelijke archeologische diensten
en adviesbureaus beschikken over en daadwerkelijk werken met indicatieve waardekaarten
van hoge kwaliteit? Ik krijg van de minister graag antwoord op deze vragen.Kwestie twee gaat over preventie in situ. Wat moet je doen als het vooronderzoek
de aanwezigheid van archeologisch erfgoed uitwijst? Artikel 4 van het Verdrag
van Valletta beschouwt als beste bescherming van het archeologisch erfgoed
behoud, bij voorkeur in situ, in de bodem dus. Dit is in de Monumentenwet
overgenomen als derde lid van artikel 19. In de nadere memorie van toelichting
aan de Tweede Kamer lezen wij dat volgens de regering het archeologisch belang
een authentiek belang is dat het meest gebaat is bij behoud in de bodem. Veel
gehoorde argumenten zijn dat wij over enige jaren misschien betere opgravingstechnieken
hebben en dat wij door vindplaatsen in de koelkast te zetten, niet alles tegelijkertijd
hoeven op te graven in verband met capaciteitsproblemen."In situ bewaren" betekent ook dat er op die plaats niet mag
worden gebouwd. Er mogen wel koeien grazen, maar de bodem mag er niet worden
verstoord en het grondwaterpeil mag er niet worden verlaagd. Samen met de "verstoorder
betaalt" is "in situ bewaren" de essentie van het Verdrag van
Valletta, maar de vraag of het voor het erfgoed in Nederland beter is om het
in de grond te laten zitten of op te graven, is inmiddels door de praktijk
ingehaald.Hoewel Nederland voor "in situ" kiest, wordt bijna 95%
opgegraven. Hoe komt dat? Dat komt doordat de werkelijkheid is dat het nauwelijks
lukt, daadwerkelijk bescherming in situ af te dwingen als een vindplaats wordt
bedreigd door bodemingrepen voor huisvesting of met een ander doel, bijvoorbeeld
economisch. Dorestad bij Wijk bij Duurstede is daar een voorbeeld van. Daar
staat de projectontwikkelaar te trappelen om de bodem totaal te vernietigen.
In dit geval is dat fout, want het gaat om zeer belangrijk erfgoed. Wij zouden
de wethouder moeten durven aanraden, elders te gaan bouwen.Bescherming in situ lukt zelfs niet altijd op terreinen die rijksmonument
zijn. Soms lukt het om in steden een bouwwerk op palen te zetten en zo het
bodemarchief te beschermen, maar iedereen wil tegenwoordig vanwege dichtslibbende
steden kelders en parkeergarages onder grote gebouwen. De economische
druk is vaak zeer groot, vooral omdat er in Nederland zo weinig alternatieve
locaties zijn. Waar bouw je dan een nieuwe wijk? Dit is een verzuchting van
menig wethouder. Mijn fractie is van mening dat behoud in situ als idee wellicht
goed te handhaven is, maar dat er in de wet en de AMvB die ons onlangs bereikten,
meer oog voor de praktijk moet zijn. Die is altijd: opgraven wat wordt bedreigd.
Hoe erg is dat? Misschien is dat wel niet zo erg, gezien de strategie van
het Rijk om het aantal rijksmonumenten in situ te verminderen. Bovendien vraagt
mijn fractie zich af of het in situ bewaren de beste keuze is voor ons dichtbevolkte
land waar iedere vierkante meter van economische waarde is. Ons land is ook
nog eens waterrijk en heeft een vochtig klimaat. Daardoor degraderen archeologische
sites alleen maar. Materiaal vergaat en sporen verbleken als gevolg van het
feit dat hier tot diep in de middeleeuwen met uitzondering van een periode
van circa tweehonderd jaar in de Romeinse tijd, niet in steen is gebouwd.In deze omstandigheden betekent "behoud in situ" niet alleen
niet opgraven, maar ook conserveren om de degradatie te vertragen. Dat is
zeer kostbaar op sommige soorten vindplaatsen. Daarom en vanwege de degradatiekans
is opgraven vaak te verkiezen, zelfs van grafvelden met veel botmateriaal
en metaalvondsten die niet direct worden bedreigd door bijvoorbeeld wegenaanleg
en huizenbouw. Daarom is het archeologisch erfgoed hier te lande vaker beter
in een museum dan onder de grond te beschermen. Voeg hierbij dat in tegenstelling
tot bijvoorbeeld Griekse en Italiaanse monumenten onze monumenten altijd in
de grond verborgen zijn. Daar spreken zij niet tot de verbeelding, hetgeen
in verband met de canon niet erg aantrekkelijk is, meent mijn fractie. Daarom
vraagt zij de minister of zij bereid is om deze specifieke, Nederlandse situatie
uit te werken en te verwerken in bijvoorbeeld de AMvB die in concept voor
ons ligt, overeenkomstig de manier waarop zij artikel 6 aan de bijzondere
bouwomstandigheden in Nederland heeft aangepast vanwege het belang van meestal
kleinschalig archeologisch onderzoek in historische stadskernen dat in genoemd
artikel over het hoofd werd gezien. Dat betrof namelijk uitsluitend omvangrijke
ontwikkelingsprojecten.Ondanks het bovenstaande beschikt ons land over sites die niet direct
worden bedreigd door infrastructurele ingrepen; wel door natuurlijke degradatieprocessen.
Daarvoor moet een actiever instandhoudingsbeleid worden gevoerd. Waarom gebeurt
dat niet? Waarom worden er geen maatregelen genomen om het waterpeil en het
fosfaatgehalte van akkercomplexen op de zandgronden in Brabant, Gelderland,
Overijssel en Drenthe stringenter onder controle te houden?Er zijn ook de nodige rijksmonumenten die wel wat aandacht kunnen gebruiken
in termen van behoud of beheer, bijvoorbeeld urnenvelden en grafheuvels die
onder dennenbossen liggen. In feite zouden die dennenbossen er moeten worden
afgehaald. Er zou ook meer aandacht moeten zijn voor de steden met een Romeinse
achtergrond, bijvoorbeeld Voorburg, Cuijk en Maastricht. Dat kost natuurlijk
geld. Ook behoud in situ kost geld, maar de wet vraagt het en de minister
is verantwoordelijk. Onze fractie hecht zeer aan cultureel erfgoed en wil
daarom zo snel mogelijk in kaart hebben wat in ieder geval in situ zou moeten
worden bewaard. Dan kan er vervolgens worden geprioriteerd, opdat zo min mogelijk
verloren gaat, nadat er al zoveel verloren is gegaan. Mijn fractie heeft niets
aan mooie woorden over de intrinsieke waarde van ons cultureel erfgoed als
dat erfgoed tegelijkertijd onder onze handen afbrokkelt. Mooie woorden worden
dan mooie praatjes.En dan nu de kwaliteit, niet van de wet, want die zit geheid in elkaar,
om in bouwtermen te blijven, maar van de opgraving, waar het bijna altijd
op uitdraait. Dat is de derde kwestie, de bewaking van de wetenschappelijke
kwaliteit. De wetswijziging gaat verder dan het Verdrag van Valletta. Van
oudsher was de overtuiging dat het archeologisch erfgoed alleen maar veilig
gesteld kon worden door het in overheidshanden te laten. Ook in de Monumentenwet
1988 staat dat alleen aan een rijksdienst, in de praktijk de ROB, de betrokken
faculteiten en gemeenten, een opdracht tot opgraven kan worden verleend. Welnu,
in dit wetsvoorstel vervalt deze restrictie. Waar een markt ontstaat, dient
de kwaliteit van het product, in dit geval de opgraving, geborgd te worden.
Helaas is uit onderzoek gebleken dat de opgraving op zichzelf niet als waarde
wordt gezien. Waarde verbindt zich niet met het cultureel erfgoed waarmee
men in contact treedt – dat was wel wat het verdrag beoogde –
maar met de snelheid van het onderzoek, de snelheid van het opgraven, want
dan kost die archeologie niet zoveel en dan wordt de bouw of de ontgronding
niet te lang uitgesteld. Uitstel kost immers geld.Wij zagen al eerder door de toonzetting van sommige partijen in de Tweede
Kamer dat men zich vooral zorgen maakt over de economische gevolgen van het
uitstel door onderzoek en opgraving. Mijn fractie maakt zich vooral zorgen
over de wetenschappelijke kwaliteit van onderzoek en opgraving. Wie houdt
toezicht op de kwaliteit? In de nota naar aanleiding van het verslag aan de
Tweede Kamer wordt de Erfgoedinspectie genoemd, waarin de Rijksinspectie voor
de Archeologie is opgegaan. Hoe werkt de Erfgoedinspectie en volgens welke
criteria? Aan de andere kant kiest de regering voor de ontwikkeling van een
kwaliteitssysteem door de sector zelf, terwijl de minister eindverantwoordelijk
blijft voor het kwaliteitsstelsel. De Erfgoedinspectie houdt toezicht op de
kwaliteit die door de archeologen zelf wordt ontwikkeld, terwijl de minister
daarvoor verantwoordelijk is. In de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer
staat dat gemeenten uiteraard ook verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit
van het programma van eisen, omdat zij gaan beslissen over hoe om te gaan
met archeologische waarden. Maar de ROB bewaakt toch ook de kwaliteit? Kan
de minister nog eens uitleggen hoe dat systeem in elkaar zit, vooral omdat
het niet lijkt te werken, gezien de vele klachten over de matige wetenschappelijke
kwaliteit van de opgravingen sinds de liberalisering van de opgravingmarkt?
De minister kan blijven roepen dat het wel werkt en dat de Erfgoedinspectie
prima werk verricht, maar dat moet dan wel blijken. In het verslag van de
Eerste Kamer heeft vooral mijn collega van de SP hierover kritische vragen
gesteld. Zij zal dat straks zeker weer doen, zodat mijn fractie zich enigszins
kan beperken.Wat mijn fractie ook dwars zit, is het feit dat de archeologische faculteiten
door de commerciële bedrijven van de markt gestoten lijken te worden,
omdat de laatste natuurlijk sneller, dus goedkoper kunnen werken. Een universiteit
wil immers de studenten ook nog wel eens iets uitleggen en het onderzoek niet afraffelen. Mijn fractie heeft vragen gesteld over de mogelijkheid
om daarvoor extra middelen ter beschikking te stellen, zodat de archeologieopleiding
en het direct daaraan verwante veldonderzoek losgekoppeld kunnen worden van
de commercie. De minister wees de universiteiten echter op de eigen verantwoordelijkheid.
Dat vind ik een teleurstellend antwoord, vooral voor de universiteiten. Er
is echt flankerend beleid nodig, willen ze goed onderwijs en onderzoek kunnen
doen.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Voorzitter. Meent mevrouw Witteman dat de universiteiten het geduldig
doen en hun studenten nog informeren, en dat anderen het werk afraffelen?
Ik vind dat nogal zwart-wit gesteld. Mijns inziens doet dat geen recht aan
wat marktarcheologen kunnen doen. Meent mevrouw Witteman echt dat zij het
werk afraffelen?Mevrouw Witteman (PvdA):Ik geef toe dat niet alle marktpartijen de zaak afraffelen. Uit onderzoek
onder archeologen die op universiteiten werken, blijkt dat het er vaak op
lijkt dat, doordat er weinig geld is voor de opgraving en doordat de kwaliteit
omlaag gaat, omdat het programma van eisen moet worden aangepast aan het beschikbare
geld, er niet genoeg tijd wordt genomen zorgvuldig met de archeologische waarden
om te gaan.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Ik zou dat onderzoek graag een keer zien, want ik ben het nergens tegengekomen,
terwijl ik al stapels stukken heb gelezen.Mevrouw Witteman (PvdA):Ik zal dat u doen toekomen.De universiteiten hebben weliswaar volgens artikel 49 de mogelijkheid
om een preferente positie op te eisen, maar dan mogen de universiteiten onderzoek
verrichten "tot het kostenniveau dat redelijkerwijs ten laste kan worden
gelegd aan de verstoorder". Is dat tot het niveau van de commerciële
aanbieder? Is het anders niet meer redelijk? Verdienen is er dus niet bij
voor de universiteiten. Is de minister bereid zich nogmaals terdege in deze
problematiek te verdiepen?Wij hebben uitgezien naar de AMvB die zou ingaan op de vragen over de
kwaliteitsbewaking. Welnu, de AMvB ligt in concept voor ons. Is mijn fractie
nu gerustgesteld? Helaas niet. De AMvB wordt echter ook nog door de Tweede
Kamer bekeken. Misschien komt deze daarna weer bij ons terug. Ik heb er twee
opmerkingen over. In artikel 22 staat voor de universiteiten een onaanvaardbare
regel, namelijk dat de opgravingvergunning voor universiteiten beperkt wordt
tot opgravingen voor onderwijs. Dat betekent dat zij geen opgravingen meer
ten behoeve van onderzoek kunnen doen. Dat is verbazingwekkend, daar onderzoek
een van de kernactiviteiten van universiteiten is. Mijn fractie vraagt de
minister te overwegen universiteiten ook een vergunning te verstrekken ten
behoeve van wetenschappelijk onderzoek.In hetzelfde artikel worden ook de gemeenten ingeperkt. Er staat dat zij
niet buiten de gemeentegrens mogen opgraven. Dat is een slechte inperking,
omdat er in toenemende mate samenwerkingsverbanden ontstaan op het gebied
van de archeologie tussen gemeenten, waarbij kleinere gemeenten aansluiten
bij grotere met een archeologische dienst, hetgeen kosten bespaart. Dat is
toe te juichen. Hierdoor ontstaat consistentie in beleid in regio's en wordt
kwaliteitszorg ontwikkeld waar ook universiteiten aan kunnen meedoen. Deelt
de minister deze mening van mijn fractie? Voorts ontbreekt een nadere uitwerking
van de preferente positie van universiteiten en een visie op de borging van
kwaliteit, anders dan de zelfregulering en de normen van de beroepsgroep.
Helaas is de situatie op de opgravingmarkt heden zodanig dat niet de archeologen,
maar de markt de kwaliteit regelt. Ook hier: wie betaalt, bepaalt.De fractie van de PvdA hoopt van harte dat er nog aan deze AMvB gesleuteld
zal worden richting minder commercie, meer ruimte voor de wetenschappelijke
instituten, betere kwaliteitszorg in de hele keten, vooral ook uitstekende
programma's van eisen, en geen dienstbetoon meer aan de financiële belangen
van de verstoorder. Dienstbetoon vernauwt het zicht. Hoe kunnen wij dan nog
ooit een glimp van het verleden opvangen door dat venster van de canon van
deze minister?Wij zien de antwoorden van de minister graag tegemoet.De heer Schouw (D66):Voorzitter. Archeologie is een belangrijk middel om een beeld te verkrijgen
van de geschiedenis van het ontstaan en de bewoning van landen. De nieuwe
Wet op de archeologische monumentenzorg is bedoeld om het archeologische erfgoed
te behouden of, zo men wil, te koesteren en in beeld te brengen. De Archeologiewet
verplicht gemeenten, bij het opstellen van een nieuw bestemmingsplan rekening
te houden met de in hun bodem aanwezige archeologische schatten. Het kan ook
verplicht worden gesteld om bij kleinere "bodemverstoringen" een
vooronderzoek te doen voordat de bodem "verstoord" wordt. Verder
geeft het voorstel de provincies de bevoegdheid om plekken die archeologisch
van groot belang zijn, aan te wijzen als archeologisch attentiegebied.De fracties van D66 en de OSF vinden dat er een goede wet voor ons ligt.
De wet maakt het mogelijk dat er veel serieuzer en professioneler met dit
belangrijke deel van ons culturele erfgoed wordt omgesprongen. Het is een
wet met een zeer interessante, eigen geschiedenis van jaren en onze fracties
denken dat het zeer goed is om nu eens een dikke punt te zetten achter de
hele ontwikkeling van deze wet. Laten wij hem nu toch alsjeblieft invoeren.
Wij zijn zeker een voorstander van deze wetswijziging, maar wij zijn wel bezorgd
over een aantal consequenties van de wet en wij vragen de minister, op deze
punten de vinger aan de pols te houden. Deze punten zijn de kosten voor het
bedrijfsleven en die van de juridisering, de belangenafweging, de amateur-opgravingen
en de kwaliteit van het onderzoek.Eerst de kosten voor het bedrijfsleven en die van de juridisering. Het
klinkt misschien een beetje paradoxaal, maar het archeologische erfgoed blijft
het best bewaard onder de grond, als een bodemarchief. Het is dus in eerste
instantie eigenlijk niet de bedoeling dat een gevonden schat meteen wordt
opgegraven. In de toekomst zullen er immers veel betere technieken zijn om
de vondsten te conserveren en te onderzoeken. Daarom wordt degene die opgraaft,
bij een bouwproject of bij andere zaken verstoorder genoemd en moet hierbij
net als bij het principe "de vervuiler betaalt" ook "de verstoorder
betaalt" gaan gelden.In de praktijk zal dit voor ondernemers vooral tot extra kosten leiden.
Ten eerste moeten de verstoorders de kosten van het vooronderzoek betalen.
Als er excessieve kosten voor de verstoorder ontstaan, kan deze misschien
een vergoeding van de gemeente of provincie krijgen. Als deze vergoedingen
uit de hand lopen, is er een potje met 10 mln. beschikbaar op het ministerie.
Dit potje zal, zoals het er nu naar uitziet, niet worden bijgevuld. Is het
potje leeg, dan is het een kwestie van pech gehad of een volgende keer opnieuw
proberen. Wij hopen natuurlijk net als de minister dat zij dit hele financiële
spel van potjes, vooronderzoek en kosten declareren goed zal kunnen managen
en dat zij de vinger aan de pols zal kunnen houden. Is het potje van 10 mln.
wel ruim genoeg? Als dit blijkt tegen te vallen en de gemeenten met veel meer
extra kosten blijven zitten dan verwacht, wil de minister dan bijspringen?
Kan de minister dit toezeggen?Verder hebben wij in dit verband nog een vraag over "toevalsvondsten".
Bij toevalsvondsten wordt een verstoorder niet aansprakelijk gesteld, er is
alleen een meldingsplicht. Maar als er toch opgravingen moeten worden gedaan,
komen de kosten dan voor rekening van de gemeenten?Een ander heikel punt van het principe "de verstoorder betaalt"
vinden onze fracties dat er op dit moment nog weinig vastligt bij gemeenten.
Zij moeten de archeologie betrekken bij bestaande en nieuwe bestemmingsplannen,
maar dit is nog niet in de volle omvang gebeurd. Er is in de memorie van toelichting
aangegeven dat het erg moeilijk te voorspellen is, welke kosten er bij het
doen van archeologisch onderzoek voor de verstoorder komen kijken. Verderop
staat dat het in het algemeen niet onredelijk is om financiële lasten
op te leggen, als deze tenminste voorzienbaar en zo mogelijk vermijdbaar zijn.
Dit is een interessant punt. Veel potentiële verstoorders weten nog niet
waar zij aan toe zijn, er zijn door de gemeenten nog amper beleidskaders opgesteld.
Verstoorders van de bodem die het niet eens zijn met het verplichte archeologisch
onderzoek, rest weinig anders dan via de bestuursrechter hun gram te proberen
te halen. De Raad van State heeft op dit punt ook gewaarschuwd voor een grote
druk op de bestuursrechters. De fracties van D66 en de OSF zijn benieuwd of
de minister al samen met de gemeenten naar oplossingen voor dit probleem gezocht
heeft. Geeft zij gemeenten ondersteuning op dit punt? Kan de minister ook
enigszins aangeven, hoeveel gemeenten al klaar zijn met het bepalen van deze
kaders?De belangenafweging. Onze fracties zijn het op zichzelf eens met de manier
waarop de wet geïmplementeerd moet worden. Bij alle nieuwe en bij alle
herziene bestemmingsplannen moet archeologie betrokken worden. De provincie
kan hiernaast nog attentiegebieden aanwijzen waarin oude bestemmingsplannen
gewijzigd moeten worden. Dit lijkt een gedegen, haalbare manier om het beleid
uit te voeren. Het enige bezwaar is de manier waarop gemeenten in de praktijk
het belang van archeologie bij de bestemmingsplannen zullen laten meewegen.
In de memorie van antwoord geeft de minister duidelijk aan dat het aan de
betrokken bestuursorganen zelf is om ervoor te zorgen dat het archeologisch
onderzoek geen vrijblijvende zaak wordt. Maar het kan natuurlijk goed zijn
dat de gemeentebesturen, gemeenteraden en de provincie er voor zorgen dat
de Archeologiewet adequaat in de praktijk wordt toegepast. Graag zouden wij
zien dat er bij de evaluatie wordt bekeken in hoeverre gemeenten vrijstellingen
hebben gegeven of hun bestemmingsplannen zwaarder dan het archeologische belang
hebben laten wegen. Het moet inzichtelijk worden welke gemeenten om welke
reden de doelstellingen niet hebben gehaald of er, om het maar onparlementair
te zeggen, met de pet naar hebben gegooid. Vooral in de eerste evaluatie lijkt
dit onze fracties van belang.Het kwaliteitsonderzoek. Als bedrijven en gemeenten gelijke rechten krijgen
om archeologisch werk te doen, is het belangrijk dat er geen kwaliteit verloren
gaat doordat er meer prijsconcurrentie ontstaat. De minister zegt dat er aan
zowel overheidsinstanties als bedrijven dezelfde kwaliteitseisen zullen worden
gesteld. Maar welke eisen zijn dit dan? Gaat het om certificaten, diploma's
of accreditaties? Hierover tasten wij ondanks een aantal gestelde vragen nog
in het duister. Kan de minister hierop nog eens precies ingaan? Er is ook
een beroepsregister in oprichting, maar dat zal geen rechtsgevolg hebben.
Kan de minister uitleggen waarom hiervoor gekozen is? Dat er geen rechtsgevolg
aan het register vastzit, heeft als gevolg dat ook bedrijven zonder erkenningsbewijs
van de sector van het ministerie een vergunning kunnen krijgen, als zij aantonen
dat zij over de juiste kwalificaties beschikken. Verder heeft de minister
aan de overheid toegezegd, opleidingseisen te zullen stellen, maar wat die
precies zijn en hoe het hele proces zal verlopen, is voor ons nog niet duidelijk.
Er staat in de memorie van toelichting dat een aanvrager van een vergunning
bekwaam dient te zijn. Bepaalde certificaten zullen bij de beleidsmatige beoordeling
van aanspraken gezaghebbend kunnen zijn. Onze fracties hebben naar deze certificaten
gevraagd, maar ze bleken er niet te zijn. Kan de minister vertellen waaraan
een bedrijf nu precies moet voldoen om een vergunning te verkrijgen om archeologisch
onderzoek te doen?Tot slot de amateur-archeologen. De fractie van D66 en de OSF vinden de
professionalisering een goede zaak. Een gevolg hiervan is dat alleen nog gekwalificeerde
instanties, zowel bij de overheid als in het bedrijfsleven, archeologische
opgravingen mogen doen. Dat is goed, al is het wel een beetje sneu voor de
ruim zeshonderd amateur-archeologen die Nederland kent. Zij mogen voortaan
alleen nog onder deskundige begeleiding aan opgravingen meewerken. Het is
dus amateurs verboden om hun werk voort te zetten zonder deskundige begeleiding.
Kan de minister nog eens schetsen of amateur-archeologen met deze wet in de
kou komen te staan, omdat zij heel moeilijk kunnen voldoen aan allerlei nieuwe
eisen? Of zal de nieuwe wet juist een enorme stimulans vormen voor alle goedwillende
amateurs die in de afgelopen tientallen jaren zo vruchtbaar in de grond hebben
zitten wroeten?Voorzitter, wij wachten met bij de kerstsfeer passende spanning de antwoorden
van de minister af...De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. Ik voer het woord namens de fracties van de ChristenUnie en
de SGP.Uit een vorig parlementair leven herinner ik mij vaag dat in de wereld
van het cultuurbeleid "Malta" stond voor termen als belangrijk,
ingewikkeld en voorzichtig. Dat laatste sloeg dan op de mogelijke complexiteit
bij de implementatie van het Verdrag van Valletta, dat ongetwijfeld
tot verdriet van de inwoners van die stad als het verdrag van Malta door het
leven gaat. Inmiddels leven wij 14 jaar na het moment van totstandkoming van
genoemd verdrag. Dan wordt het inderdaad eens tijd om aan implementatie te
denken. Welnu, na lezing van het voorstel begrijp ik dat deze materie belangrijk
is voor het beheer van het archeologisch erfgoed in ons land, dat er bestuurlijk
nogal wat wordt overhoop gehaald en dat voorzichtigheid hier letterlijk de
moeder van onze ondergrondse porseleinkast moet zijn. Wij mogen ons gelukkig
prijzen dat wij niet vanaf nul hoeven te starten, maar dat het eerst en vooral
kan gaan om een goede wettelijke verankering van processen en procedures die
reeds in gang zijn gezet. In de toelichting staat dat zeker bij grotere projecten
in de regel al met inachtneming van de beginselen van het verdrag wordt gewerkt.
Het is fijn om dat te horen, maar het roept natuurlijk wel de vraag op waarom
het dan zo lang heeft moeten duren alvorens tot implementatie kon worden overgegaan.Ik begin met een spijker die ik reeds eerder op laag water aantrof. Op
grond van wat ik chic mijn legislatieve intuïtie zou kunnen noemen heb
ik in het verslag een vraag gesteld over de citeertitel. Ik begreep slecht
waarom een wijziging van de Monumentenwet zich moest tooien met de titel "Wet
op de archeologische monumentenzorg". Je kunt in een wet toch moeilijk
met twee titels werken? Het antwoord was dat dit verband houdt met het gewicht
en het bijzondere karakter van de wetswijziging. Dat was een niet al te overtuigend
antwoord. Ik heb de Aanwijzingen voor de regelgeving erop nageslagen en ontdekt
dat die intuïtie nog zo slecht niet was. In aanwijzing 184 lees ik in
het tweede lid dat een wijzigingsregeling slechts in bijzondere gevallen een
citeertitel mag hebben. En uit de toelichting van aanwijzing 108 maak ik op
dat in de citeertitel dan niet de term "wet" mag worden opgenomen.
In dit geval had dus volstaan kunnen worden met bijvoorbeeld tussen haken "archeologische
monumentenzorg". Van groot belang is het allemaal niet, maar die aanwijzingen
zijn er nu eenmaal niet voor niets; vandaar het oppoetsen van eerdergenoemde
spijker. Graag verneem ik een reactie.Met de Raad van State had ik er de voorkeur aan gegeven wanneer was gekozen
voor een monumentenparagraaf in de Wet op de ruimtelijke ordening in plaats
van een aanvulling van de Monumentenwet. Ik heb dat in het verslag ook al
gezegd. Toen ik op bladzijde 10 van de memorie van antwoord las dat, wanneer
er onvoldoende rekening is gehouden met het archeologische belang, er dan
sprake is van strijd met een goede ruimtelijke ordening, kon ik constateren
dat ik in elk geval van de minister conceptueel bijval kreeg. Om diezelfde
conceptuele reden, zo merk ik terzijde op, hoop ik dat wij ooit nog eens zover
kunnen gaan dat ook het milieubelang verankerd kan worden in ruimtelijkeordeningswetgeving.
Ik accepteer echter de werkelijkheid van onderscheiden wetgevingsfamilies
en van gegroeide bestuurlijke tradities. Ik leg er voor dit moment dus slechts
de vinger bij en aanvaard de gekozen constructie. Wel wil ik tot mijn geruststelling
en ongetwijfeld ook die van anderen nog wel uit de mond van de minister de
stellige verzekering krijgen dat de introductie van de zogenaamde fast trackprocedure
in de ruimtelijke ordening geen zand in de raderen van de archeologische procedures
zal gooien. De constatering in de toelichting dat voorkomen moet worden dat
dit nieuwe besluittype de verworvenheden van dit wetsvoorstel teniet zou doen
is niet echt geruststellend.Een nieuw element in de regeling is de wettelijke aanvaarding van het
ontstaan van een markt voor commerciële organisaties, die na het verkrijgen
van een vergunning de ruimte krijgen om archeologisch onderzoek te verrichten.
Daar hebben wij geen bezwaar tegen. Ik heb dan ook geen behoefte aan kritische
kanttekeningen op dit punt, zoals mevrouw Witteman. Op deze organisaties rust
vervolgens de plicht – dat geldt even zo goed voor wetenschappelijke
onderzoekers – om bijvoorbeeld gevonden roerende goederen over te dragen
aan de provincie of gemeente. Wie dus de befaamde pot met gouden munten vindt,
mag daar geen cent van in eigen zak steken. Op grond van artikel 50 wordt
die pot met inhoud beschouwd als een roerend monument, dat eigendom wordt
van provincie of gemeente. Zie ik dat goed?Nu kan het ook gebeuren dat bij opgravingen al dan niet bewust archeologisch
erfgoed wordt vernietigd. In antwoord op een vraag daarover zegt de minister
op bladzijde 5 van de memorie dat dit verboden is op grond van artikel 11,
eerste lid, van de Monumentenwet. In dat artikel lees ik dat het verboden
is een beschermd monument te beschadigen of te vernielen. Mag ik dus aannemen
dat die pot met munten – er zijn natuurlijk betere voorbeelden te bedenken –
op grond van deze wet als een beschermd monument wordt aangemerkt? Nu lees
ik in artikel 1 van de Monumentenwet dat onder een beschermd monument wordt
verstaan: onroerende monumenten welke zijn ingeschreven in de ingevolge deze
wet vastgestelde registers. De logische conclusie lijkt dan te zijn dat de
wettelijke bescherming pas geldt nadat een en ander is ingeschreven in een
register. Dat zal echter bij een pas opgegraven artefact natuurlijk nog niet
het geval zijn. Ergo, het beschermingsregime vertoont hier een bedenkelijke
hiaat. Ik houd het niet voor onmogelijk dat ik mij vergis, maar dit is het
resultaat van mijn close reading oftewel nauwgezet lezen. Ik hoop ook dat
ik mij vergis, maar ik krijg graag een geruststellend antwoord op deze juridische
vragen.In artikel 34a wordt bepaald dat een specifieke uitkering van toepassing
is voor de bestrijding van de kosten van het doen van opgravingen die in redelijkheid
niet ten laste dienen te komen van de opgraver of de bestuurlijke opdrachtgever.
Mijn eerste vraag is of het criterium "in redelijkheid" in voldoende
mate te objectiveren is. Dit artikel mag immers geen "zeurartikel"
worden.Vervolgens lees ik in de memorie dat de eigen bijdrage wordt gerelateerd
aan de draagkracht van de betrokken gemeente of provincie. Ook hierover heb
ik een enkele vraag. Komt een gemeente of provincie met een structureel begrotingstekort
eerder in aanmerking voor een uitkering dan een welvarende gemeente of provincie?
Dit lijkt niet rechtvaardig en strijdig met het gelijkheidsbeginsel, maar
is wel doelmatig gelet op de strekking van deze regeling. Een andere vraag
is of het bij het bepalen van onredelijkheid en draagkracht ook kan gaan om
particuliere opgravers. Immers, in artikel 34a, lid 1 onder a, wordt ook gesproken
over "degene die tot het doen van opgravingen is verplicht". Moet
ook dan tot een taxatie van de draagkracht worden overgegaan? Dat lijkt mij
lastig. Op bladzijde 20 van de memorie trof ik het raadselachtige zinnetje
aan: "Mocht blijken dat het wenselijk is het beheer van archeologische terreinen te subsidiëren dan zal zo'n algemene maatregel
van bestuur tot stand gebracht moeten worden." Ik zeg "raadselachtig",
want dit wat afhoudende zinnetje is toch opgeschreven op hetzelfde moment
dat de minister een ontwerpbesluit bij de Kamers heeft voorgehangen? Of haal
ik verschillende besluiten door elkaar?Een zaak van meer algemene zorg is het aantal verschillende typen vergunningen
dat ik in de stukken tegenkom. Ik hoop dat de daarvoor geldende procedures
niet al te veel tijd in beslag zullen nemen. In artikel 39 is bepaald dat
een aanlegvergunning verplicht kan worden gesteld "in het belang van
de archeologische monumentenzorg". In het tweede lid staat dat van de
aanvrager een rapport kan worden gevraagd. In artikel 43 wordt vervolgens
geregeld dat bij AMvB over de inhoud en inrichting van het rapport nadere
regels kunnen worden gesteld. Een dergelijk rapport wordt ook verlangd als
het gaat om een sloopvergunning ex artikel 37. Ik constateer echter dat de
nadere regels van artikel 43 niet van toepassing zijn op het rapport dat gevraagd
wordt in geval van een sloopvergunning. Dat begrijp ik slecht, want het gaat
in beide gevallen toch om vergelijkbare rapportages. Is hier wellicht sprake
van een kleine wettelijke omissie?Over de sloopvergunning heb ik nog een andere vraag. De rapportage bij
een sloopvergunning is opgenomen in artikel 37 van de Monumentenwet. In dat
artikel wordt een sloopvergunning verplicht gesteld voor bouwwerken in beschermde
stads- of dorpsgezichten. Ik vraag mij af of deze beperking tot genoemde bouwwerken
wel doelmatig en verstandig is. Ik kan nu namelijk niet anders dan constateren
dat de rapportageverplichting van artikel 37 alleen geldt, wanneer er sprake
is van sloop in een gebied dat eerder door de gemeenteraad volgens de procedures
van hoofdstuk IV, Beschermde stads- en dorpsgezichten is aangewezen. Waarom
is deze bijzondere rapportageverplichting exclusief van toepassing op eerder
aangewezen stads- en dorpsgezichten? Kijk ik immers naar het centrale artikel
38, centraal in de zin van recht doen aan de strekking van het Verdrag van
Malta, dan constateer ik dat in dat artikel gemeenten de instrumenten krijgen
om bij de vaststelling van een bestemmingsplan rekening te houden met eventuele
archeologische monumenten. Dat leidt onder meer tot de plicht kennis te vergaren
omtrent het bodemarchief ter plaatse en ook kunnen, indien gewenst, voorschriften
gaan gelden in verband met "beschermende" bestemmingen. In artikel
39 is vervolgens opgenomen een stelsel van aanlegvergunningen en een eventuele
plicht tot archeologisch vooronderzoek. Deze bepalingen vormen als het ware
het algemene hart van het wetsvoorstel. Welnu, als in een bepaalde gemeente
die niet als beschermd stads- of dorpsgezicht is aangewezen er goede redenen
zijn om al deze instrumenten in te zetten, wat is er dan op tegen om bij sloop
in het hetzelfde gebied een rapportageverplichting ex artikel 37 te kunnen
opleggen?Voorzitter. Ik sluit af. Laat er geen misverstand over bestaan: wij vinden
dit een goede en mooie regeling. De zaak waar het om gaat is het waard. Normaliter
vind ik dat de medewetgever bij aanvaarding van de wet de uitvoerende macht
het vertrouwen moet geven dat het wel goed komt. In dit geval ben ik blij
dat de wet een evaluatiebepaling kent. Bij een zo complexe en nog altijd met
enige onzekerheden omgeven wetgeving is dat noodzakelijk; ik verwijs naar
het aantal typen vergunningen dat ik ben tegengekomen. Dat laat onverlet dat
wij deze cultuurminister feliciteren met dit resultaat van haar inspanningen
op het terrein van het archeologisch erfgoed. Latere generaties zullen haar
en ons daar dankbaar voor zijn. En zij wil wel zo vriendelijk zijn om op enig
moment haar voormalige staatssecretaris Medy van der Laan te laten delen in
deze legislatieve feestvreugde.De heer Wagemakers (CDA):Mevrouw de voorzitter. In het wetsvoorstel strekkende tot implementatie
van het hier aan de orde zijnde verdrag is ervoor gekozen, zoveel mogelijk
aan te sluiten bij bestaande regelgeving. Men haakt aan bij bestaande wettelijke
figuren zoals die zijn neergelegd in de Wet ruimtelijke ordening, de Wet milieubeheer
en de Ontgrondingenwet. En dat alles, door ervoor te kiezen aan de Monumentenwet
een aantal artikelen toe te voegen die het verband leggen met de door mij
genoemde wetten. Dat is een systeemkeuze die – ere wie ere toekomt –
in deze vorm tot stand is gekomen onder invloed van een advies van de Raad
van State.Met die keuze is een aantal hoofdkenmerken verbonden van het stelsel dat
voorligt. Er zal niet langer sprake zijn van een zuiver sectorale archeologische
afweging doch van een meer integrale ruimtelijkeordeningsafweging. Er treedt
een verschuiving op van Rijk naar lagere overheden en een verschuiving van
overheid naar markt. Bij die drie elementen wil ik namens de fractie stilstaan.Wat betreft het eerste element, op dit terrein zijn tot op heden met name
professionals doende geweest. Zij hebben de relevante beleidsafwegingen gemaakt.
Over het algemeen waren die professionals medewerkers van de vroegere ROB.
In de toekomst zal die beleidsafweging in het kader van ruimtelijkeordeningsbeleid
verschuiven naar gemeentebesturen. Ruimtelijke ordening is een beleidsterrein
met een vrij grote beleidsvrijheid. Wij praten voorts over objecten die onder
de grond zitten en dus per definitie onbekend zijn, terwijl op dit terrein
ook niet veel inhoudelijk duidelijke normen voorliggen. Er is weliswaar wat
kaartmateriaal op provinciaal niveau en rijksniveau (de rijksculturele en
archeologische inventarisaties) maar het gemeentelijke bestuur kan niet veel
met die kaarten. Die kaarten zijn ook niet ontwikkeld om te worden ingepast
in een systeem zoals voorligt.In het wetsvoorstel zijn geen criteria opgenomen om te bepalen wat de
eventuele waarde is van een vondst, bijvoorbeeld ter beantwoording van de
vraag of het in situ behouden dient te blijven dan wel moet worden opgegraven,
terwijl de keuze daartussen aanleiding kan geven tot aanzienlijke kostenverschillen.Het gevaar bestaat derhalve dat beslissingen op dit terrein in de toekomst
vooral zullen worden bepaald door het subjectieve oordeel van de bestuurder,
al of niet ingefluisterd door medewerkers. Dat bergt het risico in zich van
hobbyisme en willekeur. Er zullen zich grote verschillen kunnen gaan voordoen
tussen gemeentebesturen. Vooral gelet op de omvang van de daarmee gemoeide
kosten die grotendeels zullen worden afgewenteld op burgers of bedrijven,
is dat niet geheel irrelevant. Voorts bestaat het risico dat de hier aan de
orde zijnde regelgeving aan gemeentebesturen een dankbaar handvat
zal bieden om in bepaalde gevallen een onderhandelingspositie op te bouwen
ten opzichte van marktpartijen, met name projectontwikkelaars, om aldus tot
financiële afspraken te komen die weliswaar de belangen van de gemeente
zullen dienen, maar niet steeds in overwegende mate zullen worden bepaald
door de zorg voor archeologische waarden.Ik heb in mijn naaste omgeving eens gevraagd wat men verwacht van deze
wet en liep toen aan tegen een projectontwikkelaar die inmiddels was geconfronteerd
met het bericht dat een project dat hij entameerde mogelijkerwijs een archeologische
verplichting met zich zou brengen van zeer grote omgang, maar dat van die
verplichting door het gemeentebestuur grotendeels vrijstelling zou worden
verleend indien hij medewerking zou verlenen aan een ander project waarbij
de gemeente zelf belang had. Het stelsel zal niet zo zijn bedoeld, maar je
kunt je de vraag stellen welke waarborgen er zijn om te voorkomen dat het
zo zal functioneren. Het is de vraag of dit effectief kan worden bestreden
op basis van het goedkeuringsbeleid van GS en met administratiefrechtelijke
procedures. Wij komen daarmee tot de open vraag of in dit stelsel –
hoezeer het ook aantrekkelijke aspecten in zich bergt – de rijksoverheid
en de daar werkzame professionals wellicht niet op een wel erg grote afstand
zijn gezet van datgene wat voortaan voorligt.Het tweede element is het gegeven dat archeologie voortaan een wegingsfactor
wordt in het totale ruimtelijkeordeningsbeleid. Archeologie en ruimtelijke
ordening zullen dus over en weer grenzen gaan stellen aan datgene wat kan
en mag. Voor zover het gaat om integraal afwegen, wil ik namens mijn fractie
bij een ander aspect stilstaan dat bij de behandeling tot nu toe niet erg
uitvoering aan de orde is geweest, hoewel het toch verbonden is met de zaak
die voorligt.Archeologische belangen zullen voortaan tot hun recht komen in bestemmingsplannen
en daaraan te toetsen besluiten, maar dat is nog steeds niet het geval, althans
niet per definitie, met bouwhistorische belangen. Op pagina 1 van de memorie
van antwoord aan de Eerste Kamer stelt de minister dat de gebouwde en archeologische
monumentenzorg steeds meer als één geïntegreerde en samenhangende
beleidsopgave wordt beschouwt, zie ook het samengaan van de ROB en de vroegere
Rijksdienst voor de Monumentenzorg. Het stelsel dat voorligt, hoezeer mijn
fractie het ook waardeert, is in ieder geval een stelsel waarbij bouwhistorisch
onderzoek als zodanig buiten beeld is gebleven. Het gaat dan plastisch geformuleerd
in feite om bovengronds archeologisch onderzoek dat zich richt op oude gebouwen,
bouwmaterialen, bouwconstructies enzovoorts. Bouwhistorici maken over het
algemeen gebruik van dezelfde onderzoeksmethoden als archeologen en de doelstelling
van hun werkzaamheden is gelijk aan die van de archeologie, te weten determineren,
dateren en zo mogelijk veilig stellen van objecten die behoren tot het historisch
erfgoed.Ik heb zelf de voorzichtige indruk dat bouwhistorisch onderzoek in ons
land eigenlijk van nog meer belang is dan archeologie. Nederland heeft zeer
veel historische gebouwen en, nuchter bezien naar mijn inschatting, geen ondergrond
van bijzondere archeologische betekenis. Blijkens de considerans van het verdrag
dat wij thans willen implementeren, gaat het verdrag over de kennis van de
geschiedenis en de betekenis die deze heeft voor de mensen die ergens wonen.
Recentelijk las ik in een artikel dat de afgelopen vijfentwintig jaar driekwart
van de oudere boerderijen in Brabant is gesloopt of onherstelbaar gerestaureerd,
zonder dat bouwhistorisch gestoeld beleid dat heeft gedocumenteerd of heeft
kunnen bijsturen of tegengaan. En toch lijkt mij het in de toekomst kunnen
tegengaan van zo'n verschijnsel van grotere betekenis dan het veiligstellen
van weer een grafveld. De CDA-fractie heeft de indruk dat het uit het oogpunt
van behoud van cultuurhistorische waarden niet juist is, dat de hier aan de
orde zijnde regelgeving blijvend alleen betrokken zal zijn op de ondergrond.
Wij hebben begrepen dat op dat punt in andere landen vaak een andere keuze
is gemaakt; een keuze waarbij de scheiding tussen boven en onder het maaiveld
niet in deze vorm is aangebracht.In artikel 39 van dit wetsvoorstel zijn in verband met de archeologische
belangen allerlei regels opgenomen die kunnen leiden tot verplichtingen om
onderzoek te verrichten, voorzieningen te treffen, bepaalde zaken achterwege
te laten of eventueel iets te laten begeleiden door een deskundige. Dat soort
verplichtingen zou ook opgelegd kunnen worden indien sloop dan wel bouwwerkzaamheden
aan de orde zijn met betrekking tot aan te wijzen categorieën van cultuurhistorisch
waardevolle gebouwen, waarbij het onze fractie gaat om een veel ruimere kring
dan alleen de rijksmonumenten. Ook bij beschermde rijksmonumenten is overigens
zo'n bouwhistorisch onderzoek zelfs thans niet strikt voorgeschreven in de
wet!De fractie heeft begrepen dat reeds een aantal jaren geleden is stilgestaan
bij de suggestie om bouwhistorisch onderzoek op gelijke voet te regelen als
archeologie. Daarvan is echter afgezien, omdat een en ander de afhandeling
van het voorliggende wetsvoorstel had kunnen vertragen. Eerst zou de relatieve
achterstand van de archeologie ingelopen moeten worden, aldus de staatssecretaris
in enige brief. Ik zie de minister knikken en knik met haar mee, omdat het
waarschijnlijk in die tijd een juiste keuze was. Dat doet niet af aan het
feit dat nu de afhandeling van dit wetsvoorstel aan de orde is, er opnieuw
aandacht kan worden gegeven aan voormelde suggestie. De concrete vraag is,
of de minister bereid is om opdracht te geven tot een onderzoek of wellicht
een advies in te winnen bij een geëigende instantie over de vraag of
bouwhistorisch onderzoek in de Monumentenwet een plaats dient te krijgen die
in bepaalde opzichten vergelijkbaar is met de archeologische zorg waarin in
dit wetsvoorstel thans gelukkig wordt voorzien.Mevrouw Witteman (PvdA):Uw fractie vindt het behoud van de cultuurhistorische gebouwen belangrijker
dan het onderzoek naar en het behoud van archeologische waarden onder de grond,
die misschien uit niet meer bestaan dan wat sporen. Begrijp ik dat goed?De heer Wagemakers (CDA):Nee. Mijn fractie waardeert dit wetsvoorstel, omdat het een regeling biedt
voor de ondergrond. Wij hebben de indruk gekregen dat de zaken die in het
voorstel zijn neergelegd, echter zeer wel omzetbaar zijn in de richting van
gebouwen, en de cultuurhistorische waarden die daarin besloten liggen.Mevrouw Witteman (PvdA):U bedoelt en-en.De heer Wagemakers (CDA):Jazeker.Ik kom terug op de marktpartijen, die uitvoering zullen geven aan wat
hier voorligt. In de memorie van toelichting is bij de kosten daarvan stilgestaan,
waarbij een tottaalbedrag van circa 14,5 mln. per jaar is genoemd. Maar de
consequenties voor het individuele bedrijf zijn opengelaten, hoewel er wel
een beeld wordt opgeroepen dat het nogal meevalt. Dat is wellicht wel zo,
maar rondvraag mijnerzijds leert dat in individuele gevallen verplichtingen
kunnen bestaan van een bedrag van boven de 1 mln., oftewel bedragen van relatief
grote omvang. Tijdens de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel is
veel aandacht besteed aan een regeling om aan excessieve kosten voor lagere
overheden tegemoet te komen. Maar wat particuliere partijen precies moeten
bijdragen, blijft open. Ik begrijp dat dat niet mathematisch geregeld kan
worden. Er is een concept-AMvB verschenen, waarbij tijdens de behandeling
hier al kort is stil gestaan. Dit concept bevat een aantal artikelen, waaronder
artikel 6, dat erin voorziet dat de minister het verstoordersdeel anders kan
vaststellen dan de aanvrager, indien hij van oordeel is dat de aanvrager niet
in redelijkheid het desbetreffende bedrag heeft kunnen vaststellen. Deze bevoegdheid
veronderstelt dus een globale normstelling ten aanzien van hetgeen een verstoorder
zou dienen bij te dragen. In dit verband doet zich het relevante feit voor
dat RWS ter zake van oudsher een norm hanteert van 1% van de bruto
projectkosten, als zijnde het door haar te dragen gedeelte van de kosten van
archeologisch onderzoek. Kan zo'n type norm ook functioneren voor de diverse
particuliere verstoorders?Het is ons overigens onduidelijk wat een particuliere verstoorder in een
administratiefrechtelijke procedure kan aanvoeren, indien hij bezwaren heeft
tegen de verplichtingen die hem worden opgelegd ter zake van archeologie,
en/of de hoogte van de financiële lasten. De administratieve rechter
zal immers geconfronteerd worden met het gegeven dat de desbetreffende verplichting
berust op een besluit dat een gemeentebestuur binnen zijn beleidsvrijheid
genomen heeft. De rechter kan zijn oordeel over de betrokken archeologische
waarden bezwaarlijk stellen boven die van dat gemeentebestuur. Er kan ook
geen beroep worden gedaan op rechtsongelijkheid, want er is nu juist gekozen
voor een gemeentelijke invulling, zodat ieder gemeentebestuur zijn eigen beleid
zal mogen voeren, wat per definitie leidt tot ongelijkheden.Wij hebben kennis genomen van de beschouwing van de minister over de marktpositie
en de bevoegdheden van gemeentelijke archeologische diensten. Er werd opgemerkt
dat die door het hele land zouden mogen werken, en zouden mogen concurreren
met commerciële instellingen. Maar goed, daaraan is het gevaar verbonden
van belangenverstrengeling en oneerlijke concurrentie. De minister is zich
daarvan bewust, en meent dat deze problematiek aan de orde zal moeten komen
in het kader van een wetsvoorstel dat nog in procedure is, namelijk dat strekkende
tot wijziging van de Mededingingswet. In de nadere memorie van antwoord trof
mijn fractie de aankondiging aan dat zij voornemens is, de gemeentelijke opgravingsvergunningen
ter zake onder verdergaande beperkingen te verlenen dan haar aanvankelijk
noodzakelijk voorkwam. Daaruit concludeert mijn fractie dat de minister van
mening is dat op basis van de Monumentenwet voorschriften kunnen worden gegeven
aan gemeentelijke bedrijven ter voorkoming van oneerlijke mededinging. Maar
gaat dat de werkingssfeer van deze nieuwe wet niet te buiten?Ik kom ten slotte toe aan de regeling van eigendom van opgegraven roerende
monumenten, zoals neergelegd in artikel 50. Mijn fractie heeft er in het voorlopig
verslag op gewezen dat bij de huidige redactie onduidelijkheid kan bestaan
over de eigendomsvraag van bedoelde monumenten, indien zij na ontdekking niet
feitelijk worden overgedragen aan provincie of gemeente waar zij zijn gevonden.
De reactie van de minister dat dan de desbetreffende opgraver te kwader trouw
is, en derhalve op die grond geen juridische eigendom kan verkrijgen, is juist,
maar lost formeel het probleem niet op. Er bestaat dan immers geen duidelijkheid
over de partij die ter zake zijn eigendomsrecht kan opvorderen. Als je zelf
geen eigenaar bent, maar er is op zich niemand die de eigendom kan opvorderen
bij jou, ontstaat een toestand die erg veel lijkt op eigendom. Dat komt omdat
men een verkeerde redactie heeft gekozen in artikel 50, lid c. Men had daar
moeten formuleren: "De Staat; in alle gevallen waarin niet vastgesteld
kan worden, in welke provincie of gemeente zij zijn gevonden, alsmede indien
bedoelde monumenten buiten het grondgebied van enige gemeente zijn gevonden."
Dan had men weer een gesloten systeem gehad, vergelijkbaar met het huidige
artikel 43. Wij dragen de gedachte aan bij de minister, om deze door te voeren
bij de eerstvolgende wijziging van de hier aan de orde zijnde wet.Dit alles laat onverlet dat wij veel waardering hebben voor het voorliggende
wetsvoorstel.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Voorzitter. Voorliggend wetsvoorstel heeft een lange voorgeschiedenis.
Ik meen mij te herinneren dat mijn allereerste wetsvoorstel dat ik in deze
Kamer mocht behandelen, in 1993, over het Verdrag van Malta ging. Ik hoefde
of mocht toen niet het woord voeren, zo beslisten de andere leden van de Commissie
Cultuur van de Eerste Kamer. Ik was hier te nieuw. En, misschien is dit wetsvoorstel
wel het laatste dat ik hier behandel.Het is in ieders belang dat deze wet zo snel mogelijk in werking treedt.
Sinds 1992, na ondertekening van het Verdrag van Malta, is veel beleid gegroeid
en ontwikkeld bij de verschillende bestuurslagen. Je zou bijna kunnen spreken
van een wildgroei aan nogal sectoraal gerichte interpretaties. Deze wet zekert
de taken van overheden en geeft eindelijk duidelijkheid wie waarvoor verantwoordelijk
is. Een inpassing in de WRO is een goed idee, dat biedt voldoende beleidsruimte
voor de verschillende bestuurslagen en hopelijk ook voldoende evenwicht tussen
sectorale en integrale belangen.Ik denk dat het na vandaag misschien nog wel een decennium duurt voordat
dit wetsvoorstel helemaal soepel geïmplementeerd is. Gedurende die tijd
vragen wij de minister om positief-kritisch te blijven toezien op de door
ons gestelde aandachtspunten: marktwerking versus overheidstaken, strak gescheiden
verantwoordelijkheden tussen beleid en uitvoering. Wij verwachten dat de minister
er ook op toe zal zien dat er voldoende keuzemogelijkheden voor de initiatiefnemer
ontstaan en blijven.De VVD-fractie is het eens met dit wetsvoorstel, maar heeft nog wel een
aantal vragen en opmerkingen. De kern van het Verdrag van Malta
is dat de archeologie meer midden in de maatschappij zou moeten staan. Daartoe
krijgen gemeenten meer ruimte om eigen afwegingen te maken. En de mogelijkheden
voor marktpartijen om verantwoordelijkheid voor een opgraving te mogen dragen,
worden nu vastgelegd in dit wetsvoorstel. De inwoners kunnen er meer bij betrokken
worden. Belangstelling van mensen voor archeologische opgravingen groeit.
Dat is heel positief. Duizenden mensen stromen toe als ergens een spectaculaire
opgraving aan de hand is.Ik maak mij wel zorgen dat provinciale en gemeentelijke overheden de wet
eng gaan uitleggen. Kan de minister nog eens helder aangeven aan welke criteria
de provincies moeten voldoen alvorens zij attentiegebieden kunnen aanwijzen?
Is het denkbaar dat provincies te grote gebieden aanwijzen, omdat zij graag
veel zeggenschap en invloed willen houden? In een aantal gemeenten zijn zeer
betrokken en gedreven archeologen aan het werk. Wij waarderen dat en gaan
er natuurlijk van uit dat zij hun invloed uitsluitend in het belang van de
archeologie willen uitoefenen, maar toch... Wellicht is mijn bezorgdheid onterecht
en zullen de provinciale en gemeentelijke overheden zich ook tot het uiterste
inspannen om de marktarcheologen werkelijk de ruimte te geven. Deelt de minister
mijn optimisme of mijn bezorgdheid?Van vele kanten ben ik ook benaderd door ongeruste ondernemers- en boerenorganisaties.
Zij maken zich zorgen dat dit wetsvoorstel kan leiden tot veel bureaucratische
rompslomp. Kan dit wetsvoorstel de toets doorstaan van minder regelgeving?
Ik vroeg mij eigenlijk af of er nu een systeem is, waarbij alle wetsvoorstellen
eerst door een soort molen moeten van minder regelgeving en dat ze vervolgens
een oké krijgen voordat ze verder in behandeling genomen kunnen worden.Wij willen de minister complimenteren met haar antwoord op onze vraag
over de dreigende concurrentievervalsing tussen gemeenten met een eigen archeologische
dienst en de marktarcheologen. De minister heeft ferm en duidelijk in het
Besluit archeologische monumentenzorg, dat inmiddels beschikbaar is, in artikel
21 aangegeven dat gemeentelijke archeologische diensten alleen in hun eigen
gemeente opgravingen mogen doen. Wij zijn het daar van harte mee eens, maar
zonder te gaan lijken op Rupsje Nooitgenoeg wil ik toch nog een vervolgprobleem
aan de orde stellen en daarop graag de visie van de minister horen.Een gemeentelijke archeologische dienst mag dus wel in de eigen gemeente
opgraven. Er komt een ontwikkelaar in die gemeente die ergens wil gaan bouwen.
De heer Wagemakers heeft dit probleem ook al heel duidelijk aangeroerd. Die
ontwikkelaar hoort van de gemeente aan welke archeologische verplichtingen
hij binnen zijn project heeft te voldoen. Tegelijkertijd krijgt hij een prijsopgave
van dezelfde gemeente om deze verplichtingen, bijvoorbeeld opgraven, voor
hem uit te voeren. Ik heb begrepen dat dit nog dagelijkse praktijk is in veel
gemeenten, waarbij de indruk bestaat dat men bij de gemeente een vergunning
kan kopen. Maar de gemeente kan natuurlijk geen "gedwongen winkelnering"
opleggen. Daarom heeft de ontwikkelaar twee mogelijkheden.Ten eerste. De ontwikkelaar gaat met een marktpartij in zee. Echter, wanneer
dit bedrijf het werk uitvoert, wordt het gecontroleerd en getoetst door dezelfde
gemeente oftewel door de gemeentelijke archeologische dienst die het werk
eigenlijk liever zelf had willen doen en ook de eigen mensen aan het werk
moet houden. Kortom, het controleren van de concurrent. Is dit niet een vrij
onmogelijke situatie waar marktpartijen geen kans hebben op eerlijke concurrentie?Ten tweede. Het kan ook zo zijn dat een ontwikkelaar eieren voor zijn
geld kiest en met de gemeente in zee gaat die tevens de eisen stelt. Immers,
als je met de gemeente in zee gaat en die gemeente betaalt, dan zal die daarna
waarschijnlijk niet meer moeilijk doen over de vergunningverlening. Het is
voor de VVD-fractie van groot belang dat de verantwoordelijkheden tussen vergunningverlener
en uitvoerder duidelijk worden gescheiden. Hoe denkt de minister dit, in onze
ogen serieuze, probleem op te lossen?In artikel 49 van de nieuwe wet worden de universiteiten bij de archeologische
monumentenzorg betrokken. Wij hebben daar ook in de schriftelijke voorbereiding
al vragen over gesteld. Mijn fractie maakt zich daar ook nog zorgen over.
In dat artikel 49 staat weliswaar onder lid 1c, dat een opdracht aan een universiteit
maar "beperkte" marktverstorende werking mag hebben, maar wat is
beperkt? Is het nu niet zo, dat hierdoor de marktwerking behoorlijk uit haar
evenwicht gebracht kan worden? Gaarne de mening van de minister hierover.Wij hebben in de stukken ook aandacht gevraagd voor de in onze ogen dominerende
positie van de Rijksdienst Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM).
Tot de vele rollen en taken die de RACM uitoefent, behoort ook het doen van
opgravend onderzoek. De minister heeft aangegeven dat dergelijk onderzoek
alleen uitgevoerd wordt in het kader van haar aanwijzingstaak en in het kader
van ontwikkeling en innovatie van kennis over het behouden en beheren van
archeologische monumenten. De VVD-fractie vraagt zich af waarom dergelijk
onderzoek niet door het bedrijfsleven op contractbasis uitgevoerd kan worden.
De aanwijzingstaak is natuurlijk een overheidstaak, maar het verzamelen van
de daartoe benodigde gegevens door middel van opgravend onderzoek kan toch
prima door bedrijven uitgevoerd worden? De minister geeft aan dat de RACM
nog slechts enkele rollen vervult die niet meer lijken te conflicteren. Vergeet
de minister daarbij niet dat de RACM ook de uitvoerder is van de regelingen
voor excessieve kosten namens de minister? Dat is wel een belangrijk machtsmiddel
om eisen te stellen aan alle overheidslagen en ook aan de ontwikkelaars. Heel
graag willen wij de visie van de minister hierop horen.Voorzitter, tot slot. Wij vinden dit een goed wetsvoorstel. Wij zullen
bij dit wetsvoorstel en andere wetsontwerpen steeds scherp blijven kijken
naar het scheiden van beleid en uitvoering. Wij doen een dringend beroep op
de minister om daar ook in de komende jaren nauwlettend op toe te zien. Met
belangstelling wacht ik de beantwoording van de minister af, mede gezien het
feit dat ik concludeer dat wij allemaal eigenlijk een heel andere invalshoek
hebben gekozen bij dit wetsvoorstel. Dat zal de beantwoording van de minister
niet simpeler maken.Mevrouw Meulenbelt (SP):En dan komt hier nog een andere invalshoek! Voorzitter. Met enige interesse
zie ik de afgelopen weken in de media nogal eens het bericht verschijnen
dat mijn partij die het zo aardig heeft gedaan in de verkiezingen, dat vooral
zo aardig heeft gedaan omdat zij eigenlijk in wezen zo conservatief is. Dat
was voor mij een geheel nieuw gezichtspunt, maar gisteren kwam dat alweer
terug toen ik het voorliggende wetsvoorstel ging behandelen. Dit gaat namelijk
om het behouden van het oude. En dat willen wij natuurlijk ook. Overigens
heb ik deze klus overgenomen van mijn collega Ronald van Raak die naar de
overzijde is vertrokken. Als u door mijn woorden heen zijn stem hoort, is
dat dus niet helemaal zomaar.De nieuwe Wet op de archeologische monumentenzorg die wij hier vandaag
behandelen, is van groot belang voor de archeologiebeoefening in Nederland.
Met deze wet wordt behoud van het archeologisch erfgoed een uitgangspunt van
het bouwbeleid en een integraal onderdeel van de ruimtelijke ordening. Dat
is ook hard nodig, omdat grootschalige bouwprojecten en infrastructurele projecten
in toenemende mate het archeologisch erfgoed verstoren.Met dit wetsvoorstel implementeert Nederland het verdrag dat in 1992 is
gesloten op Malta, waar toen in Europees verband afspraken zijn gemaakt om
het archeologisch erfgoed beter te beschermen. Als bij bouwwerkzaamheden archeologisch
waardevol erfgoed wordt bedreigd en behoud in de bodem geen optie is, moet
een opgraving worden gedaan en wordt de verstoorder financieel aansprakelijk
gesteld. Wetenschappers staan onder toenemende druk om maatschappelijk relevant
werk te leveren. Dat kan soms ten koste gaan van de onafhankelijkheid van
de wetenschappers en de kwaliteit van het onderzoek. Op verzoek van mijn fractie
heeft de toenmalige staatssecretaris de toenmalige Rijksdienst voor het Oudheidkundig
Bodemonderzoek een onderzoek laten doen naar de programma's van eisen, de
zogenaamde PvE's die voor opgravingen worden opgesteld. De Rijksdienst stelde
dat ruim de helft van deze PvE's onvoldoende is, waar ook de toenmalige staatssecretaris
Van der Laan terecht van schrok. Ook zag de dienst een relatie tussen de kwaliteit
van de PvE's en de bedrijven die ze hebben opgesteld.In de archeologie is de afgelopen jaren een interessante markt ontstaan.
Meer dan vijftig archeologische bedrijven bieden werk aan honderden mensen
en hebben een omzet van tientallen miljoenen. Bij de inrichting van deze kennismarkt
is echter nauwelijks rekening gehouden met het borgen van wetenschappelijke
waarden. In het Verdrag van Malta is de verplichting opgenomen dat de overheid
de juiste randvoorwaarden schept voor een verantwoorde archeologiebeoefening.
Onze zorgen over de onafhankelijkheid en de kwaliteit van het archeologische
onderzoek worden gedeeld door de wetenschappelijke archeologische wereld,
maar ook door commerciële opgravingsbedrijven. De Vereniging van Ondernemers
in Archeologie wees in een brief van 28 september 2005 op deze overheidstaak.
Zij vindt het merkwaardig dat dezelfde bedrijven die PvE's opstellen, ook
het onderzoek uitvoeren.In het verleden werden de programma's gecontroleerd door de gemeenten.
Doordat lokaal lang niet overal sprake was van voldoende deskundigheid, is
deze toetsing in de praktijk terechtgekomen bij de archeologische bedrijven.
Deze ondernemersvereniging spreekt in dit verband van een falen van de overheid.
ARCHON, de Nederlandse onderzoekschool archeologie, is in een brief van 22 december
2005 niet minder duidelijk. De archeologen uiten hun zorg over de wetenschappelijke
kwaliteitsborging van de Malta-archeologie en dringen eveneens aan op de controle
op de inhoudelijke kwaliteit van de PvE's en de eindrapporten van door bedrijven
uitgevoerde opgravingen. De staatssecretaris stelt in haar reactie in de eerste
plaats voor om in 2006 opnieuw een onderzoek te doen. Dat is mooi, maar de
problemen zijn in 2004 al door de SP aangekaart en in 2005 door de toenmalige
rijksdienst aangetoond.In deze nieuwe Monumentenwet wordt het Verdrag van Malta formeel ingevoerd.
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer heeft mijn
partij aandacht gevraagd voor het inrichten van de archeologische markt. Net
als elke markt heeft een kennismarkt een toezichthouder nodig. In het geval
van een kennismarkt moet dat een wetenschappelijke toezichthouder zijn. In
een algemene maatregel van bestuur heeft de minister vorige maand aangegeven
dat zij de wetenschappelijke waarde op de archeologiemarkt wil borgen door
beter toe te zien op de opgravingsvergunningen. Er worden bekwaamheidseisen
gesteld en aangegeven wordt dat het archeologisch onderzoek moet voldoen aan
de eisen van wetenschappelijke zorgvuldigheid en relevantie. Daarbij verwijst
de minister onder meer naar de nationale onderzoeksagenda archeologie en het
beroepsregister van de Nederlandse Vereniging van Archeologen.Deze algemene maatregel van bestuur toont de goede wil aan van de minister,
maar mijn fractie twijfelt nog steeds of dat wel voldoende is. Het is goed
dat de minister via het verlenen van opgravingsvergunningen en het toezicht
van de Erfgoedinspectie wil voorkomen dat de archeologische markt wordt overspoeld
met goedkope opgravingsbedrijven die slecht werk leveren. Voor de vele goede
archeologische adviesbedrijven die nu actief zijn, is dat goed nieuws. Maar
technisch goede opgravingen zeggen nog niet zoveel over de wetenschappelijke
relevantie van de opgravingen en de wetenschappelijke verwerking van het opgegraven
materiaal.De markt voor archeologische opgravingen is daarmee nog steeds geen kennismarkt.
Het gaat er niet alleen om slechte onderzoekers en opgravers van de archeologiemarkt
te weren; wij moeten ook de weeffouten weghalen die tot problemen leiden.
Verstoorders, bijvoorbeeld gemeenten, bouwbedrijven en projectontwikkelaars,
hebben wel een financieel belang, maar niet in de eerste plaats een kennisbelang.
Zij worden niet geleid door een wetenschappelijke interesse, maar zij willen
vooral dat de opgravingen niet al te duur worden en vooral niet te lang duren.
Dat is heel begrijpelijk. Onbegrijpelijk is dat deze verstoorders kunnen bepalen
wie de PvE's opstelt.Mijn fractie heeft voorgesteld om de nieuwe Rijksdienst Archeologie, Cultuurlandschap
en Monumenten een rol te laten spelen als wetenschappelijke toezichthouder,
maar staat open voor andere suggesties van de minister. Elk jaar worden ongeveer
tweehonderd PvE's opgesteld, maar deze hoeven niet allemaal op dezelfde manier
beoordeeld te worden. Een kenniscentrum kan, zo denken wij, vrij snel zien
welke sites van weinig wetenschappelijke waarde zijn en misschien helemaal
niet opgegraven hoeven te worden. Dat is gunstig voor de verstoorders. Dat
heeft ook inzicht in de veelbelovende sites. Is de minister bereid om voor
deze kennismarkt een wetenschappelijke toezichthouder te benoemen?Een markt hoort een toezichthouder te hebben, maar in de wetenschappen
is ook nog een ander soort controle noodzakelijk, namelijk collegiale toetsing.
Het hoeft niet altijd funest te zijn als een slecht PvE wordt opgesteld. Een
goed opgravingsbedrijf kan ook met een slecht PvE een goede opgraving doen.
Een goed PvE is daarentegen nog geen verzekering voor een wetenschappelijk
verantwoorde opgraving. Slechte opgravers kunnen met een goed PvE in de hand
nog steeds veel schade berokkenen. Daarom stellen wij voor om bij het opstellen
van programma's van eisen een consultatieplicht in te stellen.Een van de uitgangspunten van wetenschap is dat collega's elkaars werk
beoordelen. Ook een PvE zou moeten worden bekeken, bijvoorbeeld door een academische
archeoloog. Dat voorkomt dat verstoorder en archeologisch bedrijf een te nauwe
band hebben. Een kennismarkt moet tenslotte ook kennis opleveren. Archeologische
gegevens moeten worden beoordeeld en wetenschappelijke syntheses moeten worden
gemaakt. Deze kennis moet op een aantrekkelijke manier worden aangeboden aan
het publiek. Daarom vragen wij ook aandacht voor de positie van de universiteiten.Als deze wet wordt aangenomen, krijgen wij de situatie dat de archeologie
in Nederland bijna samenvalt met de archeologische markt. Buiten die markt
is er een erg beperkte rol voor de universiteiten, die de laatste jaren bovendien
te kampen hebben met bezuinigingen. Ons bereiken geluiden dat zij er onvoldoende
in slagen om nieuwe mensen op te leiden voor de archeologische bedrijven.
Veel materiaal wordt opgegraven, maar onderzoekers hebben weinig eigen middelen
om al dat nieuwe materiaal te interpreteren en nieuwe kennis te genereren.
Universiteiten kunnen volgens de nieuwe wet een zogenaamde preferente positie
opeisen als zij een opgraving van groot wetenschappelijk belang achten. Een
budget voor opgravingen hebben ze echter niet. Een gebrek aan wetenschappelijk
toezicht wreekt zich ook bij opgravingen waarvoor excessieve kosten moeten
worden gemaakt. Er is een potje voor deze kosten, maar die worden toegekend
zonder wetenschappelijke toetsing. De kans bestaat dat minder relevante opgravingen
aan het begin van het jaar veel geld krijgen, waarna er onvoldoende geld over
is voor wetenschappelijk relevante opgravingen later in het jaar.Weinig mensen in de archeologische wereld zijn echt tevreden met de huidige
gang van zaken. Toch is het deze situatie die de minister in de nieuwe Monumentenwet
wettelijk wil verankeren. Veel projectontwikkelaars onderkennen het belang
van behoud van het archeologisch erfgoed, maar zij trachten de kosten te minimaliseren
en vrezen vertragingen door de opgravingen. Universiteiten kregen te maken
met bezuinigingen; in de academische archeologie zijn nog maar enkele tientallen
mensen werkzaam en die mensen komen nog maar nauwelijks toe aan onderzoek.
Opgravingsbedrijven kunnen een belangrijke rol vervullen in de wetenschappelijke
archeologie.De discussie over deze nieuwe Monumentenwet wordt al vele jaren gevoerd,
maar nog steeds is onvoldoende nagedacht over de inrichting van de archeologische
markt. Graag horen wij van de minister hoe zij van deze opgravingsmarkt een
echte kennismarkt kan maken. Wij kijken met belangstelling uit naar de visie
die de minister ons hierop zal verschaffen.De heer Van der Lans (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Ik had mij niet ingeschreven voor de eerste termijn,
want ik wilde niet in herhaling vervallen. Dat moeten wij niet doen op een
dag dat wij tempo willen maken. Ik had toch nog één vraag. Die
wilde ik in eerste instantie via de interruptiemicrofoon stellen, maar dat
verbiedt het Reglement van Orde. Nu sta ik dus hier.Tot nu toe heb ik Europa gemist in de discussie. Mag een buitenlands bedrijf
ook opgravingen doen in Nederland? Hoe wordt dan de kwaliteit geregeld? Valt
het aanbesteden van opgravingen onder de Europese regels? Hoe regelen wij
dan de kwaliteit? Het lijkt mij interessant als de minister dit meeneemt in
haar antwoord. Ik kan mij voorstellen, bijvoorbeeld bij het gebied van de
Maas, dat bedrijven over de grens heen gaan. Die mensen hebben dan wellicht
de expertise, maar zij hebben hun diploma's in België gehaald. Kunnen
zij in Nederland dan ook opgravingen doen? Ik heb dat gemist in de stukken.
Kan de minister op dat punt enige duidelijkheid geven?De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20062007-546-557.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl