Gezamenlijke behandeling van:  - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen in verband met de afschaffing van de verplichte bundeling en integratie van gemeenschappelijke regelingen in samenwerkingsgebieden en daarmee samenhangende wijzigingen (27008);  - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enkele andere wetten met het oog op de instelling van Wgr-plusregio's (Wijzigingswet Wgr-plus) (29532)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 233-270

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-11-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 6, pagina 233-270

15-11-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29532Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27008Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Gezamenlijke behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen in verband met de afschaffing van de verplichte bundeling en integratie van gemeenschappelijke regelingen in samenwerkingsgebieden en daarmee samenhangende wijzigingen (27008); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enkele andere wetten met het oog op de instelling van Wgr-plusregio's (Wijzigingswet Wgr-plus) (29532)Pagina 233-270
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen en enige andere wetten in verband met de aanpassing van de in deze wet opgenomen klachtregeling (28999)Pagina 232-232
Presentie en opening (dinsdag 15 november 2005)Pagina 231-232
Behandeling van: - het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 17 juni 2002 te Luxemburg totstandgekomen Europees-mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds, en de Republiek Libanon, anderzijds (Trb. 2002, 143, en Trb. 2003, 141) (28837); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 ten behoeve van meer keuzevrijheid voor de scholen bij de inrichting van de onderwijstijd (29733); - het wetsvoorstel Goedkeuring en uitvoering van de op 17 december 1991 te München tot stand gekomen Akte tot herziening van artikel 63 van het Verdrag inzake de verlening van Europese octrooien van 5 oktober 1973 (Trb. 1992, 47), het op 1 juni 2000 te Genève tot stand gekomen Verdrag inzake octrooirecht (Trb. 2001, 120), het op 17 oktober 2000 te Londen tot stand gekomen Verdrag inzake de toepassing van artikel 65 van het Verdrag inzake de verlening van Europese octrooien van 5 oktober 1973 (Trb. 2001, 21) en de op 29 november 2000 te München tot stand gekomen Akte tot herziening van het Verdrag inzake de verlening van Europese octrooien (Trb. 2002, 64) (29874, R1777); - Technische herstelwet 2005 (30200); - Reparatiewet OCW 2005 (30239)Pagina 232-233
Lijst van besluiten (dinsdag 15 november 2005)Pagina 270-270
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 15 november 2005)Pagina 270-271

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 188 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van:het wetsvoorstel
Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen in verband met de afschaffing
van de verplichte bundeling en integratie van gemeenschappelijke regelingen
in samenwerkingsgebieden en daarmee samenhangende wijzigingen (27008);het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke
regelingen en enkele andere wetten met het oog op de instelling van Wgr-plusregio's
(Wijzigingswet Wgr-plus) (29532).De voorzitter:Ik heet de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van
harte welkom.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Mevrouw de voorzitter. In de bijdrage van de PvdA-fractie bij de voorgestelde
wetswijzigingen wil ik kort stilstaan bij de volgende vier punten: het waarom
van de wijzigingen, het karakter van de wijzigingen, de democratische legitimatie
en de verhouding van deze wetswijzigingen tot verschillende sectorwetten,
met name de Wet ruimtelijke ordening.De reden van deze wetswijziging is gelegen in het feit dat de noodzaak
aanwezig was en is om een structurele voorziening te treffen voor het bestuur
rond de grote steden. Het waren vooral de grootstedelijke problemen die enerzijds
noodzaakten tot een meer verplichtend karakter van de onderlinge afspraken
en anderzijds tot het kunnen beschikken over zelfstandige bevoegdheden op
verschillende beleidsterreinen. Ook naar het oordeel van de PvdA-fractie moeten
de kansen en problemen rond de grootste stedelijke agglomeraties in ons land
samenhangend en in onderling overleg tussen de verschillende gemeenten die
in die gebieden werkzaam zijn worden aangepakt. Het gaat dan vooral om het
maken van niet vrijblijvende afspraken over de ruimtelijke ordening, het wonen,
het werken, de verkeersinfrastructuur, veiligheid en leefbaarheid. En daar
horen bevoegdheden bij.Niet ontkend kan worden dat het karakter van de provinciale bemoeienis
met de kaderwetgebieden ingrijpend veranderde. Bevoegdheden die voorheen op
provinciaal niveau lagen, werden nu aan de besturen van de kaderwetregio's
toevertrouwd en daardoor nam de rechtstreekse relatie met het Rijk toe. De
kaderwet bestuur in verandering, een experimentele wet met een tijdelijk karakter,
die van toepassing is op zeven regionale stedelijke samenwerkingsverbanden,
heeft de afgelopen jaren haar bestaansrecht bewezen en moest een vervolg krijgen.
Daarover waren de bestuurders en politici in de kaderwetgebieden het redelijk
eens. Maar hoe dan wel, daar was bestuurlijk Nederland het wat minder over
eens. Allerlei bestaande belangen en het bijna dogmatisch willen vasthouden
aan de Thorbeckiaanse hoofdstructuur leidden tot veel discussies. Discussies
vragen tijd en daarom moest de kaderwet verlengd worden en moet dat, als wij
nu niet opschieten, bijna opnieuw gebeuren. Wij behandelen daarom vandaag
een wetswijziging die niet alleen de continuïteit van de bestuurlijke
organisatie van de kaderwetgebieden moet garanderen, maar die ook de deur
openzet voor andere gebieden om gebruik te maken van de in deze wet geboden
mogelijkheden. Hoewel de PvdA zeer overtuigd is van regionale gemeentelijke
samenwerking, zowel in het stedelijk als in het landelijke gebied, rijst bij
ons toch de vraag wat er nu zou gebeuren als wij deze wet niet zouden aannemen.
Zouden die gebieden dan ineens ophouden met het maken van afspraken op de
beleidsterreinen waarop zij de afgelopen jaren gezamenlijk zijn opgetrokken?
En zou de provincie ineens weer op haar strepen gaan staan en allerlei bevoegdheden
gaan oppakken die zij inmiddels heeft afgestaan? Wij vragen de minister om
op die vraag in te gaan, want waarom zouden diezelfde gemeenten die nu zo
goed samenwerken dat niet gewoon kunnen blijven doen binnen de bestaande wetgeving?
Mocht het antwoord zijn dat zij dan onvoldoende bevoegdheden hebben om daadkrachtig
en efficiënt te opereren, komt de vraag naar het karakter van deze wetswijziging
in tweede instantie opnieuw aan de orde: hulpstructuur dan wel wijziging van
de hoofdstructuur. Daarover gaat dan ook het tweede onderdeel van de inbreng
van mijn fractie.In de behandeling in de Tweede Kamer, in de reacties die de wet heeft
opgeroepen bij de verschillende bestuursorganen, in het advies van de Raad
van State en in de behandeling tot nu toe in deze Kamer staat de vraag centraal
of bij deze wetswijziging gesproken kan worden van het treffen van een structurele
voorziening die ten dienste staat van de bestuurlijke hoofdstructuur –
Rijk, provincies en gemeenten – dan wel dat er sprake is van een dusdanig
ingrijpend wijzigingsvoorstel, dat geconcludeerd moet worden dat hiermee de
hoofdstructuur geweld wordt aangedaan. De regering doet de grootst mogelijke
moeite om aan te geven dat het echt gaat om een hulpstructuur, dat het echt
gaat om verlengd lokaal bestuur en dat er geen sprake is van
een wezenlijke aantasting van de hoofdstructuur. Het belangrijkste adviesorgaan
van de regering, de Raad van State, is er echter duidelijk over: "De
Raad stelt vast dat er wederom geen duidelijke keuze wordt gemaakt. Formeel
wordt gekozen voor een hulpstructuur maar materieel voor een uitholling van
de figuur van de gemeenschappelijke regeling. Daarmee lijkt de regering de
consequenties te willen ontlopen waartoe een expliciete keuze voor een bestuurlijke
hoofdstructuur zou dwingen." Even verderop stelt de Raad: "... dat
er eigenlijk niet meer gesproken kan worden van louter een hulpstructuur.
Het betreft hier een wezenlijke afwijking van wat tot nu toe bij gemeenschappelijke
regelingen als uitgangspunt is gehanteerd." Vervolgens vraagt de Raad
zich oprecht af "waarom hier niet de afweging is gemaakt om te komen
tot een afzonderlijke bestuurlijke structuur met democratische verantwoording
en legitimatie in grootstedelijke regio's". Bij de beantwoording van
deze stevige kritiek probeert de regering enerzijds duidelijk te maken dat
het in deze wet geregelde het taken- en bevoegdhedenpakket noodzakelijk is
om de problemen en behoeften van de grootstedelijke regio's effectief te kunnen
aanpakken. De voorbeelden bij deze stelling ontbreken echter. Wij vragen de
minister als aanvulling op de zojuist gestelde vraag – wat gaat er mis
als wij deze wet niet aannemen? – een voorbeeld uit te werken waardoor
deze bewering wat begrijpelijker wordt, ook voor mensen die zich niet dagelijks
bezighouden met de organisatie van het binnenlands bestuur.Anderzijds wordt door de regering niet getwijfeld aan het bestaansrecht
van de provincies. Ook wordt tegengesproken dat het om een uitholling van
de oorspronkelijke functies van de provincie gaat. Onze vraag is of die twee
uitspraken niet strijdig met elkaar zijn. Enerzijds de zo noodzakelijk geachte
overdracht van bevoegdheden, die juist als de belangrijkste legitimatie voor
deze wetswijziging wordt aangegeven, en anderzijds argumenteren dat dit niet
leidt tot een minder belangrijke rol en functie van de provincies als bestuurs­laag.
Misschien wil de minister in dit verband ons nog eens uitleggen of hij daadwerkelijk
van mening is dat de mogelijkheden die in deze wet geboden worden vooral voor
de provinciebesturen van Zuid-Holland en Utrecht niet een dusdanige uitholling
van de oorspronkelijke functie van de provincies inhouden, dat de legitimiteitsvraag
vooral bij deze provincies serieus gesteld kan worden. In Zuid-Holland gaat
het immers om de grote regionale samenwerkingsverbanden van Rotterdam en Den
Haag en naar het zich laat aanzien is het bepaald niet onmogelijk dat Drechtsteden
een vergelijkbare status gaan aanvragen. Heeft de minister er een idee van
welke gebieden nog zullen volgen?De minister heeft toegezegd dat hij nog gedurende deze kabinetsperiode
zal komen met een visie op het middenbestuur. Wij ondersteunen dat van harte,
maar vinden dat het ijzer gesmeed moet worden als het heet is. Naar ons oordeel
is het ijzer nu heet, misschien wel roodgloeiend. Een duidelijker bewijs dan
het manifest van de Holland Acht is niet te geven. Vier commissarissen van
de Koningin en vier burgemeesters geven aan dat de belangrijkste oorzaak voor
de teloorgang van de Randstad in vergelijking met andere grootstedelijke Europese
regio's het ontbreken van een slagvaardige bestuursstructuur is. "Het
is een onoverzichtelijke lappendeken van vier provincies, vier grootstedelijke
regio's, vier grote steden, zo'n honderdveertig andere steden en plattelandsgemeenten,
en een dozijn rijksdepartementen. Geen van de overheden is in staat om zelf
voor de Randstad belangrijke besluiten te nemen. Bestuursorganen werken vaak
langs elkaar heen en plannen moeten langs veel verschillende lagen voordat
er uiteindelijk een beslissing wordt genomen, als dat al gebeurt. Bepaalde
onderwerpen worden soms wel in tien of meer verschillenden gremia besproken,
waarbij dan vele tientallen bestuurders zijn betrokken. Over slagvaardigheid
gesproken!" Dit is overigens het derde punt van het manifest van die
Holland Acht, dat uit acht punten bestaat. Duidelijker kan het toch niet gezegd
worden? Wij hopen dat de regering deze urgentie tot de hare maakt en dat de
minister van Binnenlandse Zaken de toegeworpen handschoen oppakt door een
versnelling aan te brengen in de totstandkoming van een visie op het middenbestuur,
een visie die vervolgens omgezet moet worden in wetgeving en die binnen een
beperkte termijn tot wijzigingen moet leiden. Dat kan niet wachten tot na
2007. De visie moet voor de zomer van 2006 zijn afgerond. In de herfst van
2006 zou de bestuurlijke besluitvorming moeten plaatsvinden, waarop meteen
daarna gewerkt kan worden aan de voorgestelde veranderingen, Zij kunnen dan
onderdeel uitmaken van een nieuw regeerakkoord.De heer Platvoet (GroenLinks):Het viel mij op dat het pleidooi van die Holland Acht wel een heel ander
pleidooi is dan dat van de PvdA-commissie onder leiding van de heer Andeweg,
die voor 30 provincies pleitte. Wat vindt u daarvan?Mevrouw Meindertsma (PvdA):Als u het goed vindt, rond ik even mijn betoog af, denk ik erover na en
zal ik er vast in tweede instantie op terugkomen. Ik heb het nu over de voorliggende
wetswijzigingen en niet over een PvdA-rapport.De heer Platvoet (GroenLinks):U zei dat er iets moet veranderen aan dat middenbestuur. Er is een interessante
notitie verschenen van de PvdA. Ook de Holland Acht bepleiten iets. Omdat
daar nogal een verschil tussen zit, dacht ik: laten wij even meedenken en
kijken waar wij kunnen uitkomen! Dat u erover wilt nadenken, vind ik overigens
prima! Dan komen wij er in tweede termijn wel op terug.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Akkoord.Wil de minister ons toezeggen dat hij gaat versnellen op de wijze zoals
wij die schilderen?Tot onze vreugde heeft hij in deze Kamer al wel duidelijk gemaakt –
bijvoorbeeld bij de behandeling van herindeling Sassenheim, Voorhout en Warmond –
dat hij in zijn visie uitgaat van het maken van een onderscheid tussen de
verschillende provincies: niet een uniform model dat van toepassing verklaard
wordt op het gehele land, maar uitgaan van de verscheidenheid aan opgaven
en uitdagingen die in de verschillende delen van ons land bestaan. Dit uitgangspunt
onderschrijft de PvdA-fractie in deze Kamer van harte, dit mede in antwoord
op de interruptie van de heer Platvoet. Bij voortduring proberen wij aan te
dringen op ruimte voor verscheidenheid in onze wetgeving. Maatpakken en geen
dwingend opgelegde uniformen, daarin moet, meer dan tot nu toe, de
uitdaging voor de wetgever komen te liggen. Natuurlijk horen daar wel nationale
kaders bij, die mede bepaald worden door Grondwet, nationale en internationale
verdragen.In het manifest van de Holland Acht wordt de regering gevraagd om een
onafhankelijke commissie in te stellen die voor de zomer van 2006 met haar
bevindingen moet komen. De zeven heren en een vrouw, allemaal door de wol
geverfde bestuurders, zijn zo eerlijk om vast te stellen dat zij er zelf niet
uitkomen, omdat er dan te veel gevestigde belangen gaan meespelen. De fractie
van de PvdA zou de regering op het hart willen binden om deze aanbeveling
heel snel over te nemen en om te zetten in het benoemen van een commissie.
Het komt ons voor dat het instellen van een staatscommissie hiervoor de aangewezen
weg is. Is de minister het daarmee eens? Wij horen graag van hem hoe hij aankijkt
tegen de voorstellen zoals ze verwoord staan in dit manifest en of hij ook
de gevoelens van urgentie deelt, het ijzer smeden als het heet is!De fractie van de PvdA meent dat er een einde moet komen aan de vrijblijvendheid
en dat er meer zicht moet komen waar de verantwoordelijkheden liggen en wie
daarop aanspreekbaar is. Dat betekent dat wij de steeds maar groeiende bestuurlijke
drukte zat zijn. Wij kunnen niet door blijven gaan met in dit land steeds
maar weer nieuwe hulp- of halve hoofdstructuren erbij te maken en er nooit
wat van afdoen. De veiligheidsregio, de netwerksteden, de Wgr-regio's de Wgr-plusregio's
als opvolgers van kaderwet bestuur in verandering, de Wgr-plusregio's als
uitvloeisel uit deze wet – dat is een andere Wgr-plusregio dan de zeven
al bestaande – en wat hebben wij nog niet meer! Niet zo gek dat er geen
tijd meer over is om echt met de samenleving in debat te gaan, want er moet
wat vergaderd worden. Gelukkig zijn de vergaderlokalen inmiddels rookvrij
verklaard, maar het blijft rampzalig. Daar hebben wij dan weer een rampenbestrijdingsteam
in een veiligheidsregio voor nodig, die niet samenvalt met de Wgr-regio of
de netwerkstad-regio.Dit betekent dat wij, hoewel schoorvoetend, vooralsnog de noodzaak van
de voorliggende wetswijziging zullen ondersteunen, maar daar wel een horizonbepaling
in willen aanbrengen. Wij zijn van mening dat deze wet zal moeten eindigen
in 2012 en niet langer moet duren. Wij vragen de minister niet om het wetsvoorstel
nu terug te nemen en die bepaling alsnog in de wettekst op te nemen, wij vragen
hem zijn bereidheid uit te spreken deze wet eindig te laten zijn en in heroverweging
te nemen bij de gedachtevorming rond het middenbestuur. Wij overwegen een
motie op dit punt.Waarom vinden wij het zo belangrijk om de bestuurlijke drukte te verminderen
en de vraag naar de verantwoordelijkheden duidelijk te stellen? Omdat wij
oprecht van mening zijn dat wij onze democratische rechtsstaat uiterst serieus
moeten nemen. Dit betekent dat er een wisselwerking moet zijn tussen de directe
en de representatieve democratie, en dit kan alleen maar wanneer het zowel
de politici als de burgers duidelijk is, wie waarop aangesproken kan worden.
Dit brengt mij bij het derde punt, de democratische legitimatie.De heer Engels (D66):Voorzitter, ik denk dat bij mij ongeveer dezelfde gedachte rees als bij
de heer Platvoet. Ik besef heel goed dat het manifest van de PvdA niet op
de agenda staat, maar ik kan er toch niet helemaal omheen, omdat daarin gesuggereerd
wordt dat er misschien wel een extra bestuurslaag op regionaal niveau zou
moeten komen, namelijk landsdelen en regio's. Ook ik vraag me af of deze gedachte
wel past in de stelling van mevrouw Meindertsma dat de bestuurlijke drukte
doorgeschoten is en dat wij een stap terug zouden moeten doen.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik hoef in deze Kamer geen stukken te behandelen die bestemd zijn voor
een congres van mijn partij, maar de reactie op het rapport-Andeweg tijdens
dat congres is dat er minder bestuurslagen zouden moeten zijn. Welke bestuurslagen
er precies zouden moeten komen te vervallen, is daarbij niet bij voorbaat
aangegeven. Wij hopen dan ook dat de discussie over het middenbestuur die
de minister nu aanzwengelt, kan leiden tot een debat dat niet partijpolitiek
is, maar tot een debat over wat nu het meest efficiënt zou zijn. Ik heb
zojuist aangegeven dat wij vinden dat er hierbij wel gelet moet worden op
de verscheidenheid in de Nederlandse samenleving, zodat er voor Groningen,
Friesland en Drenthe wellicht een andere oplossing zou moeten worden gekozen
dan voor de Randstad. Voor een deel zou de bestaande structuur behouden kunnen
blijven en voor een deel zou er misschien opschaling nodig zijn. Hierover
moeten wij nog in debat gaan, zowel in de verschillende politieke partijen
als met elkaar. En natuurlijk moeten ook de bestuurders van de provincies
en de gemeenten erbij betrokken worden. Ik hoop dat dit meteen ook een antwoord
is op de vraag van de heer Platvoet.De heer Platvoet (GroenLinks):Daar moet ik even over nadenken...Mevrouw Meindertsma (PvdA):Voorzitter. Of er burgers zijn die wakker liggen van dit soort vraagstukken,
moet ernstig betwijfeld worden. Burgers in wier opdracht wij met elkaar zo
doelmatig en efficiënt als mogelijk is, het land zouden moeten proberen
te besturen, liggen over het algemeen niet wakker van vraagstukken rondom
de bestuurlijke inrichting van ons land. Wel komen zij in actie wanneer zij
niet weten waar zij terecht moeten, wanneer zij van het kastje naar de muur
gestuurd worden of wanneer de dienstverlening niet op orde is. Ook komen er
burgers in beweging wanneer zij het gevoel hebben dat hun eigen identiteit
afgepakt wordt, bijvoorbeeld door de schaalvergroting bij herindelingen. Eveneens
wil men graag weet hebben van en meepraten over plannen die direct ingrijpen
in de eigen woon- en leefomgeving. En juist op dit punt wordt de afstand vergroot
tussen de overheidslaag die er over beslist, en de burgers die de invloed
van die beslissingen aan den lijve zullen ondervinden. Het is dan ook moeilijk
uit te leggen aan bewoners van de huidige kaderwetgebieden en straks aan die
van de Wgr-plusregio's dat zij hun stem niet rechtstreeks mogen uitbrengen
op de regioraad, die hen vertegenwoordigt bij het nemen van majeure beslissingen,
terwijl dit een orgaan is met bevoegdheden die voorheen bij de provincie thuishoorden.
Wel mogen zij hun stem uitbrengen bij provinciale verkiezingen, waar zij mijlenver
van af staan en waarmee zij steeds minder te maken krijgen. Het is erg jammer
dat er in deze wet geen experimenteerartikel opgenomen is dat de mogelijkheid
biedt om bij wijze van proef in een regio over te gaan tot rechtstreekse
verkiezing van de regioraad.Is de minister het met ons eens dat het voor een goed functionerende regioraad
en een goed werkend regiobestuur van belang is dat de inwoners van die regio
directer betrokken worden bij het beleid en de uitvoering van dat beleid?
En is de minister net als wij van mening dat de betrokkenheid daarbij gestimuleerd
zou moeten worden? Als dit zo is – dit wordt met zoveel woorden gesteld
in de brief aan de Tweede Kamer die wij in afschrift hebben gekregen, een
brief met als titel "Democratische legitimatie intergemeentelijke samenwerkingsverbanden" –
zou het dan niet voor de hand liggen om samen met VNG en IPO te zoeken naar
goede voorbeelden om dit te stimuleren en het van instrumenten te voorzien?
Het gaat hierbij niet alleen om het verstrekken van meer en betere informatie
en voorlichting, maar ook om de beleidsbeïnvloeding voorafgaande aan
de besluitvorming en om het afleggen van verantwoording achteraf. Allereerst
ligt er naar onze mening een taak voor de organen zelf om veel meer en beter
over het voetlicht te brengen wat men doet en waarom men dat doet en om de
inwoners van de regio bij de besluitvorming te betrekken. Maar hierbij is
ook een taak weggelegd voor beide ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Het gaat om het daadwerkelijk in de praktijk van alledag bevorderen van "de
andere overheid", en dat is misschien wel belangrijker dan de invoering
van allerlei stelselwijzigingen.De heer Engels (D66):Voorzitter, mevrouw Meindertsma zal begrijpen dat mijn belangstelling
voor haar betoog nog groter werd toen zij het thema directe verkiezingen aansneed.
Ik heb voor haar een vraag die wat meer geënt is op de theorie van de
bestuurlijke organisatie. Als een regioraad rechtstreeks wordt gekozen, al
dan niet bij wijze van experiment, welke gevolgen zal dit dan hebben voor
de aard van de regioraad en met name van de Wgr-plusregio in het geheel van
de volle bestuurslagen, van de huidige hoofdstructuur? En zullen dit aantrekkelijke
gevolgen zijn?Mevrouw Meindertsma (PvdA):Je kunt je voorstellen dat je er bij rechtstreekse verkiezingen voor de
regioraad ook over gaat nadenken of het nog wel zo noodzakelijk is om het
provinciale bestuur rechtstreeks te laten kiezen.Voorzitter. Uit de notitie van de minister blijkt dat de betrokkenheid
van burgers bij gemeenschappelijke regelingen geen deel uitgemaakt heeft van
het ingestelde onderzoek. Wij verzoeken de minister, deze betrokkenheid alsnog
te laten onderzoeken. Is de minister hiertoe bereid? Dit is des te noodzakelijker
omdat het onderzoek naar de democratische legitimatie, gebaseerd op de democratische
controle van het bestuur van het samenwerkingsverband door gemeenteraden,
nogal schokkende resultaten laat zien. Ik kan niet nalaten om in dit verband
op te merken dat ik na lezing van dit stuk niet anders kan dan constateren
dat de controle, het stellen van kaders en de plicht tot verantwoording in
het bedrijfsleven en bij maatschappelijke ondernemingen zoals woningcorporaties
beter geregeld is dan bij de gemeenteraden ten opzichte van de samenwerkingsorganen,
als wij de gegevens uit deze notitie tenminste serieus moeten nemen. Het is
een treurig beeld dat uit het onderzoek naar voren komt. Er staat duidelijk
in de notitie dat de democratische legitimiteit van een bestuur in hoge mate
afhankelijk is van een goede democratische controle, zodat bij het ontbreken
daarvan de legitimiteit van een bestuur eigenlijk vervalt. Hier mag niet gemakkelijk
aan voorbijgegaan worden, dit stelt ons ook bij de behandeling van deze wetswijziging
voor een serieus probleem. De minister van VROM overweegt om in te grijpen
bij het interne toezicht van woningcorporaties wanneer die hun controletaak
niet op de juiste manier oppakken. Zij overweegt om dan het betrokken toezichtorgaan
af te zetten. Wat doet de minister van Binnenlandse Zaken eraan om het gebrek
aan adequate controle op de besturen van de samenwerkingsverbanden aan de
orde te stellen? Is hij net als wij van mening dat het ontbreken daarvan buitengewoon
ernstig is en dat dit niet geaccepteerd kan worden? Aan welke maatregelen
ter verbetering zouden wij moeten denken? En wanneer is de maat vol, wanneer
vormt het ontbreken van deze indirecte controle een reden om over te gaan
tot directe verkiezingen voor de samenwerkingsorganen, zoals overal in Europa,
met uitzondering van Zwitserland?Een vierde bestuurslaag wordt afgewezen door het kabinet en ook, zo lees
ik, door een meerderheid van de Tweede kamer. Dit laatste zou nog eens opnieuw
bekeken kunnen worden, want in de afgelopen jaren hebben de verschillende
politieke partijen andere standpunten ingenomen dan voorheen. Minder dogmatisch
wordt de vernieuwing afgewezen met een beroep op Thorbecke. En als een vierde
bestuurslaag als zodanig niet acceptabel geacht wordt, zou er overwogen kunnen
worden – ik gaf het al aan – om juist de directe verkiezingen
voor de provincies, die dan veranderd en mogelijk opgeschaald zijn, achterwege
te laten, waardoor er dan toch drie bestuurslagen blijven bestaan. Wij hopen
dat de minister ons op dit punt wel een aantal concrete toezeggingen wil doen,
want doormodderen zonder perspectief op verbetering achten wij niet de juiste
weg.Ten slotte vragen wij bij dit punt nog naar de uittredingsmogelijkheden
voor gemeenten die nu tot de kaderwetgebieden behoren; uittreding is door
de Tweede Kamer via een amendement mogelijk gemaakt. Hoeveel gemeenten per
gebied hebben kenbaar gemaakt, te willen uittreden? Hoe wil de minister met
deze vraag omgaan? Daaromtrent lijkt na de schriftelijke voorbereiding van
de behandeling van deze wet in deze Kamer enige onduidelijkheid te zijn ontstaan,
bijvoorbeeld tussen minister en IPO.Ten slotte de relatie van deze wet tot de sectorwetten. Deze wet zal een
uitwerking hebben op de sectorwet. Bij de schriftelijke inbreng zijn wij uitvoerig
stil blijven staan bij de relatie tussen de bevoegdheden in deze wet en de
doorvertaling daarvan in de fundamentele herziening van de WRO. Nog steeds
zijn wij van mening dat de verdeling van de bevoegdheden niet helder genoeg
gedefinieerd is en dat deze wederom veel vergadercircuits zal voeden, maar
wij kiezen ervoor om dit punt gedetailleerd aan de orde te stellen bij de
behandeling van de WRO, na de behandeling van deze wet in de Tweede Kamer.Voorzitter. Het valt ons niet gemakkelijk om tot een eindoordeel over
dit wetsvoorstel te komen. Wij hopen dan ook dat de minister ons in zijn beantwoording
op een aantal punten tegemoet kan komen. De belangrijkste punten zijn zicht
op een horizonbepaling en het aanreiken van instrumenten om zowel de directe
als de indirecte democratische legitimatie te versterken. Wij
wachten dan ook met belangstelling het antwoord van de minister af.De heer Van den Oosten (VVD):Voorzitter. Wij spreken in deze zaal niet voor het eerst over de organisatie
van ons binnenlands bestuur, en zeker niet voor het laatst. Het onderwerp
leek even van de politieke agenda af te zijn. Na de pogingen om te komen tot
bovenlokale gewesten aan het eind van de jaren zestig verscheen in 1974 een
kaart waarop Nederland werd ingedeeld in 64 gewesten. Enkele jaren later werden
het 24 miniprovincies. Toen was het afgelopen met de structuurvoorstellen
en zocht men zijn heil in intergemeentelijke samenwerking. In de jaren negentig
werd de structuurdiscussie hervat aan de hand van het idee van stadsprovincies.Het onderwerp van de toekomst van ons middenbestuur lijkt opnieuw weer
hoogst actueel te worden; de minister heeft immers aangekondigd dat hij nog
in deze kabinetsperiode een goed doortimmerde visie op de rol van het middenbestuur
aan het parlement zal voorleggen. Daarin moet het, zoals blijkt uit de aankondiging,
gaan over de relatie met Europa, bestuurlijke drukte, schaalvergroting, de
positie van de waterschappen, de mogelijkheid van differentiatie tussen provincies,
de geringe betrokkenheid van burgers bij het bestuur, etc. De VVD-fractie
vindt dit zeker niet te vroeg. Het belangwekkende rapport van de commissie-Geelhoed "Op
schaal gewogen", gemaakt in opdracht van het IPO, bevat een analyse van
het regionaal bestuur in Nederland in de 21ste eeuw, met voorstellen. Dit
rapport ligt al sinds 2002 in de la van de minister.Intussen gaan de ontwikkelingen wel door en wordt het binnenlands bestuur
steeds verder dichtgetimmerd zonder die aangekondigde goed doortimmerde visie,
en wel met dit wetsontwerp, de Wijzigingswet Wgr-plus, als opvolger van de
kaderwet. De kaderwet is operationeel sinds 1994 en daarmee zijn de betrokken
regio's op de kaart gezet. Regionale bestuurders hebben hard gewerkt om de
beoogde doelstellingen te behalen. De kaderwet is echter een wet met een aantal
gebreken, gebreken die het behalen van de doelstellingen extra gecompliceerd,
zo niet moeizaam maken. De Wgr-plus lijkt dit niet te verbeteren. Wij willen
een viertal voor ons belangrijke onderdelen belichten en ten slotte zullen
wij twee punten aangeven die naar onze mening zullen leiden tot verbetering
van dit wetsvoorstel, c.q. van de uitvoering ervan.De VVD-fractie vindt het, zoals bekend, belangrijk dat dit wetsontwerp
wordt voorzien van een horizonbepaling, net zoals de kaderwet. De minister
wil hier nog niet aan, zoals blijkt uit onder meer de memorie van antwoord.
Dit is opmerkelijk, want enerzijds kondigt de minister aan dat hij een goed
doortimmerde visie op het middenbestuur zal presenteren, anderzijds vallen
de Wgr-plusgebieden, als dit wetsontwerp doorgaat, daar eigenlijk buiten.
Immers, de minister beschouwt dit wetsontwerp als definitief. Het lijkt erop
dat de burgers in de Wgr-plusgebieden, aan wie wij ons veel gelegen behoren
te laten liggen, straks niet meedoen bij die goed doortimmerde visie. Bij
de Wgr-plusgebieden gaat het niet over weinig; er zijn maar liefst zes miljoen
burgers bij betrokken en 108 gemeenten. Zij doen niet mee. Miljoenen burgers
doen niet mee, als voor hen de bestuurlijke toekomst is dichtgetimmerd door
dit in de ogen van de minister definitieve wetsvoorstel. In de memorie van
antwoord heeft hij het zelfs over een structurele voorziening.Uit de nadere memorie van antwoord blijkt dat de minister bevreesd is
dat met een horizonbepaling de Wgr-plusregio's niet als volwaardige partners
worden beschouwd en dat zij bungelen. Dat is bij het functioneren van de kaderwetregio's
niet gebleken en die wet had wel een horizonbepaling. Voorts is het maar de
vraag of deze hulpstructuur überhaupt een volwaardige partner is. De
nadere opvatting van de minister in de nadere memorie van antwoord dat de
Wgr-plusregio's worden opgeheven of aangepast, als straks op basis van de
uitkomsten van de discussie over het middenbestuur of op grond van de wettelijke
verplichte evaluatie van de Wgr-plusregio's zou blijken dat op andere manieren
in de regionale taak en bevoegdheidsuitoefening moet worden voorzien, vinden
wij niet afdoende. Het staat bijna haaks op elkaar dat je eerst met een definitieve
wet komt, die de Wgr-plusregio's dichttimmert en waardoor organisaties worden
opgetuigd, en de Wgr-plus bovendien in verschillende sectorale wetten vastlegt
en vervolgens toch weer aangeeft dat alles ter discussie kan komen zonder
dat op zijn minst met een horizonbepaling in de wet te verankeren. Zonder
horizonbepaling zal de praktijk zijn: handen af van de pas opgestarte Wgr-plusregio's
met de daarbij behorende organisatie, waardoor een open discussie niet echt
gevoerd wordt en al die burgers inderdaad niet meedoen.Een horizonbepaling dan wel het op andere wijze meer duidelijk maken dat
het ook hier tijdelijke wetgeving betreft, schept helderheid en moedigt burgers
en bestuurders aan tijdig mee te denken en mee te doen met een oplossing door
middel van de aangekondigde nota. Het zal de minister te meer sieren, omdat
hij zelf over deze wet in de memorie van antwoord schrijft dat het geen ideale
bestuurlijke constructie is. Wij zijn dat graag met de minister eens en zijn
benieuwd naar zijn visie op dit punt.De VVD-fractie is zeer beducht dat de Wgr-plus de zo verfoeide bestuurlijke
drukte, met de daarbij behorende beperking van de slagvaardigheid, verder
zal doen toenemen. Door het veelvoud van structuren en organen op lokale en
regionale schaal is er onvoldoende handelingsbekwaamheid en doorzettingsmacht
in de regio. De verschillende besturen blijven van elkaar afhankelijk, waardoor
uitgebreide overlegfora ontstaan met weinig slagvaardigheid. Alleen al de
dreigende eindeloze discussie over wat bijvoorbeeld een regionale of bovenregionale
bouwlocatie is, zal tot vergaande vertraging in de bouwproductie en bedrijfsterreinontwikkeling
leiden, terwijl een van de belangrijkste taken voor dit soort regio's is,
de bevordering, versterking en versnelling van de bouw dan wel de ontwikkelingsopgave.Laat ik een ander en niet de eerste de beste over dit onderwerp citeren.
Ik bedoel oud-minister Frank de Grave; voorzitter van de Commissie Bestuurlijke
Coördinatie. Hij zegt ter gelegenheid van de presentatie van zijn rapport
Je gaat er over of niet in de Staatscourant d.d. 16 september jongstleden
onder andere: Uit de door ons geanalyseerde praktijkvoorbeelden blijkt dat
de bestuurlijke organisatie zo ingewikkeld is, dat de problemen niet of nauwelijks
worden opgelost. Wij zeggen hem dat graag na. Hij introduceert, noemende onder meer het
ROA, het nieuwe begrip "de Mercedesdemocratie". Hij zegt dat steeds
dezelfde rij Mercedessen bij wisselende overleggen voor de deur staat. Dezelfde
bestuurders overleggen in een telkens ander bestuurlijk verband en vaak met
een andere bestuurderspet op. De VVD-fractie vreest dat met het voorliggende
voorstel de bestuurlijke drukte niet vermindert, maar helaas zal vermeerderen.Wat wij plezierig vinden, is dat de minister in zijn reactie op het genoemde
rapport onder de wervende titel Wij gaan ervoor (zie brief van 22 augustus
2005 aan de Tweede Kamer) de zesde aanbeveling omarmt. Bij wijze van zesde
aanbeveling pleit de commissie namelijk voor de invoering van een verplichte
toets op bestuurlijke drukte, de zogenaamde lOS-toets, een toets op inhoud,
organisatie en sturing. De minister: "Ik zie een dergelijke toets als
goed middel ter ondersteuning van mijn rol en verantwoordelijkheid voor bestuurlijke
en financiële arrangementen voor decentrale overheden.In een vroege fase van het beleidsproces spreek ik mijn collega's aan
op effectiviteit, democratische legitimatie en efficiëntie van het gekozen
bestuurlijke arrangement. Dit is zowel conform de afspraak in de Code Bestuurlijke
Verhoudingen als de tweede aanbeveling van de commissie over een scherpe en
heldere taak- en verantwoordelijkheidsverdeling, waarbij probleemgericht werken
centraal staat."Tot zover de minister. Voorzitter, het is precies wat wij willen. Bij
dit wetsvoorstel dient de minister niet zijn collega's maar zichzelf aan te
spreken. De VVD-fractie is erg benieuwd of de minister deze toets, waar hij
terecht enthousiast over is, al heeft toegepast op dit wetsvoorstel. En zo
niet, dan hechten wij eraan dat hij dit alsnog doet.Ik kom bij de democratische legitimatie. Kijken wij naar de Wgr-plusregio
dan zien wij een bestuur dat verantwoordelijk is voor verkeer en vervoer,
infrastructuur, de ruimtelijke ordening et cetera. Voor die miljoenen burgers
zijn het uiterst belangrijke zaken, zonder dat zij hun regiobestuur direct
kunnen kiezen. Daarbij moet ook bedacht worden dat de Wgr-plusregio's over
grote budgetten gaan. Nu al bestaat in Zuid-Holland de curieuze situatie dat
de budgetten van de stadsregio Rotterdam en van het stadsgewest Haaglanden
gezamenlijk groter zijn dan de 675 mln. van de provincie Zuid-Holland. In
het advies van prof. mr. S.E. Zijlstra en anderen van de Vrije Universiteit
van Amsterdam over de conceptwijzigingswet Wgr-plus, staat onder meer dat
de democratische legitimatie van de besluitvorming door de Wgr-plusregio zeer
problematisch is. Ook de Raad van State heeft zich, zoals bekend, in die zin
uitgelaten. Hij deed dat ook al over de kaderwet. De regering vond toen indirecte
democratische legitimatie wel aanvaardbaar, omdat de kaderwet een tijdelijke
wet was en dus een horizonbepaling had. De Wgr-plus is echter niet tijdelijk.
Zijlstra weer: "Nu de wet niet van tijdelijke aard gedacht is gezien
de omvang, maar vooral de aard van de toe te kennen bevoegdheden, in het bijzonder
die ten aanzien van vaststelling van structuurplannen en bestemmingsplannen,
dient het algemeen bestuur van de Wgr-plusregio als algemeen vertegenwoordigend
orgaan in de zin van artikel 4 van de Grondwet te worden aangemerkt. Derhalve
dient het direct gekozen te worden." Wat is de mening van de minister hierover? Hier kun je dus ook lezen dat
het ontbreken van een direct gekozen bestuur tijdelijk door de vingers kan
worden gezien, als de Wgr-plus tijdelijk zou zijn evenals de kaderwet dat
was. Vanuit deze optiek gezien is een horizonbepaling dus ook van belang.De heer Platvoet (GroenLinks):U zei tien minuten geleden dat een horizonbepaling belangrijk is en duidelijkheid
schept. Nu zegt u meer substantieel iets erover in verband met het niet-direct
gekozen bestuur. Wilt u hiermee zeggen dat de duidelijkheid die een horizonbepaling
zou scheppen, vooral erin zit om het niet gekozen bestuur te niet te doen
en om ervoor te zorgen dat er in elk geval een direct gekozen kop op zit,
welke invulling er ook komt van middenbestuur of regionaal bestuur? Is dat
de duidelijkheid die u bedoelt? Als het niet zo is, welke duidelijkheid wordt
dan verkregen via zo'n horizonbepaling?De heer Van den Oosten (VVD):Ik heb dat al aangegeven. Bij de kaderwet werd in feite het probleem van
de democratische legitimatie door de vingers gezien, omdat de kaderwet tijdelijk
was. Deze wet is vooralsnog niet tijdelijk. Daarom wil ik hetzelfde regime
als bij de kaderwet, in afwachting van betere voorstellen. Daarvoor krijgen
wij in de eerste plaats de goed doortimmerde visie op het middenbestuur. Daarvoor
ligt ook nog het rapport-Geelhoed in de kast.De heer Engels (D66):Directe verkiezing van een regioraad zou een democratisch optimum zijn.
Ook hier rijst bij mij echter de vraag wat het betekent voor de positie van
een Wgr-plusregio. Komen wij dan in de buurt van een volwaardige bestuurslaag
of niet? Is het aantrekkelijk of niet en wat betekent het voor het geheel
van de bestuurlijke hoofdstructuur? Ik vraag er steeds naar, want er is een
koppeling tussen de volwaardigheid van de democratische legitimatie, maar
dan ook de volwaardigheid van de bestuurslaag en dus een open huishouding.De heer Van den Oosten (VVD):In de eerste plaats is bij de Wgr-plus de lopende discussie of het eigenlijk
wel een hulpstructuur is. Een hulpstructuur behoeft niet direct gekozen te
worden. Alleen is nu vanwege de taken die naar deze Wgr-plusregio's gaan –
het ligt nog in de toekomst, omdat de sectorale wetgeving nog behandeld moet
worden – de vraag aan de orde of het eigenlijk nog wel kan zonder democratische
legitimatie. Daarvan zeggen wij – en dan val ik in herhaling –
dat er een tijdelijke situatie ontstaat; dat is beter dan wat nu voorligt,
als wij dit op dezelfde manier behandelen als de kaderwet, in afwachting van
snelheid bij het rapport van de minister en zijn visie op het middenbestuur.Een opvatting uit de praktijk. In het VNG-magazine van 10 december
2004 schrijft Toby Witte, fractievoorzitter van de PvdA in de gemeente Spijkenisse
en plaatsvervangend regioraadslid in de stadsregio Rotterdam, onder de kop "Wgr-plus,
vlees noch vis", onder meer het volgende: "Hoewel menig lokaal bestuur
het belang en nut van bovengemeentelijke samenwerking inziet, knokken vele
voor hun autonomie. Regionale bemoeizucht is prima, mits het niet ten koste
gaat van lokale bevoegdheden, taken, budgetten en plannen. Dit vloeit ook
voort uit de zwakke democratische legitimering van het stadsregionale
bestuur. De bestuurders van de stadsregio's zijn geen direct onafhankelijk
gekozen regionale volksvertegenwoordigers maar, zeker het dagelijks bestuur
en de commissies, hoofdzakelijk burgemeesters en wethouders en een handjevol
raadsleden. Ze zijn in eerste instantie gedelegeerden van hun gemeente, in
tweede instantie vertegenwoordigers van een politieke partij en in derde,
laatste, instantie regiobestuurders. Dit belemmert de slagkracht."Voorzitter, dit is een opvatting uit de praktijk. Wij hebben er niets
aan toe te voegen.Tot slot bij dit onderdeel vraag ik de minister – mevrouw Meindertsma
deed het ook terecht – met ons te denken aan de statenverkiezingen van
2007. Stel dat de Wgr-plus in deze vorm is ingevoerd en dat de verkiezingscampagnes
van start zijn gegaan. Die gaan onder meer over ruimtelijke ordening, verkeer
en vervoer, infrastructuur et cetera, dus belangrijke provinciale onderwerpen.
De politieke partijen vragen de kiezer te komen stemmen. De rijksoverheid
zendt weer spotjes uit op tv dat men vooral moet gaan stemmen. Maar, hoe moet
dat nu met al die miljoenen kiezers in de Wgr-plusregio's? Waarom zouden zij
nog gaan stemmen voor provinciale staten? Zij weten dan immers definitief
dat het provinciebestuur in hun gebied vrijwel niet meer gaat over die belangrijke
onderwerpen en dat zij het bestuur dat er wel over gaat, niet mogen kiezen.
Dit moet toch een prominent oud-provinciebestuurder van Groningen veel verdriet
doen.Een ander bezwaar van het wetsvoorstel is dat de huidige zeven kaderwetgebieden –
rücksichtslos, heeft de VVD-fractie eerder gezegd – overgaan in
zeven Wgr-plusgebieden. Dus ook waar bijvoorbeeld gemeentelijke herindeling
heeft plaatsgevonden om de ontwikkeling van een grote VinexIocatie in één,
democratisch gekozen, bestuurlijke hand te brengen. Een mooie kans op het
leveren van bestuurlijk maatwerk is daarmede verloren gegaan. Immers, wat
goed is voor Rotterdam en Amsterdam, hoeft dat niet elders te zijn. Ter verklaring
heeft de minister zich van het begin af gesteld achter wat ik zou willen noemen "het
grijze compromis" tussen VNG en IPO. In de Tweede Kamer heeft de minister
over zijn standpunt daarover gezegd dat hij de pacificatie niet wil doorbreken.
Heeft de minister echter geen eigen verantwoordelijkheid? Gelukkig is in de
Tweede Kamer met instemming van de minister het amendement-Van Beek/Spies
aangenomen, dat de mogelijkheid biedt van een herbezinningmogelijkheid c.q.
uittredingsregeling. Dat betekent dat een gemeentebestuur, behorend tot een
Wgr-plusregio de mogelijkheid wordt geboden om binnen drie maanden na inwerkingtreden
van de Wgr-plus aan gedeputeerde staten mee te delen dat men een besluit tot
uittreding of opheffing van de Wgr-plusregio gewenst acht. Indien een of meer
gemeenten van deze mogelijkheid gebruikmaken, dienen gedeputeerde staten vervolgens
te beslissen of zij de gezamenlijke gemeenten uitnodigen tot aanpassing c.q.
opheffing van de Wgr-plusregio over te gaan.De VVD-fractie heeft steeds laten weten, dit erg belangrijk te vinden.
Er kan immers alsnog bestuurlijk maatwerk worden geleverd en wel door de meest
betrokkenen zelf. Wat waren wij het met de minister eens, waar hij in de memorie
van antwoord d.d. 23 mei jongstleden, mede naar aanleiding van onze vragen
stelt: "Ik ben van mening dat het aanvaarde amendement van de Kamerleden
Van Beek en Spies niet alleen een formele mogelijkheid schept, maar ook materiële
betekenis moet kunnen krijgen." En ook: "Ik ben het met de leden
van de VVD-fractie eens dat die provinciale afweging een zwaarwegende betekenis
heeft." Maar in de nadere memorie van antwoord van 1 september wordt
dat al weer anders, wanneer de minister naar aanleiding van vragen van de
VVD, GroenLinks en D66 de IPO-brief van 16 juni behandelt. Daarin constateert
het IPO dat een sectorminister middels artikel 110 eerste lid een verklaring
van geen bezwaar moet afgeven voor de aanpassing of opheffing van de Wgr-plusregio.
Voorts concludeert het IPO dat een sectorminister daarmee een uittreding door
een gemeente kan tegenhouden, tegen de wil van alle betrokkenen in. Het IPO
meent dat gedeputeerde staten moeten beslissen, gehoord de sectorministers.
Zo nodig zou volgens het IPO de geschillenregeling toegepast kunnen worden,
waarbij de minister van BZK, anders dan in het voorgestelde artikel 120, niet
in overeenstemming met de sectorminister beslist, maar het eindoordeel heeft.Als iedere sectorminister erover gaat, is in feite het amendement-Van
Beek/Spies verworden tot een wassen neus. Het zal dan in de praktijk moeilijk
zijn tot een serieuze uittreding c.q. aanpassing te komen. Graag horen wij
van de minister of hij het zo wil regelen dat een besluit tot aanpassing of
uittreding c.q. opheffing een reële kans heeft. De Tweede Kamer wilde
dat en de minister ook, lettend op zijn antwoorden in de memorie van antwoord.
De VVD-fractie wil een goed doortimmerde regeling, die recht doet aan de regionale
wensen.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik heb kennisgenomen van dat amendement. Ik weet dat de legitimatie voor
deze wet de aanwezigheid van niet-vrijblijvende afspraken is. Zal naar uw
oordeel in iedere regio, dus bijvoorbeeld ook in de regio Rotterdam, vrijwillig
mogen worden uitgetreden?De heer Van den Oosten (VVD):Ik kan niet in de toekomst kijken. Wel weet ik dat geluiden vanuit de
regio Rotterdam op verschillende momenten duidelijk maken dat dit punt daar
helemaal niet aan de orde is. Maar er zijn regio's waar dat wel aan de orde
kan zijn. Ik verwijs naar het rapport-Geelhoed, waar met zoveel woorden wordt
gezegd dat het niet nodig is dat landelijk georiënteerde gemeenten tot
zo'n regio behoren. Wij denken dat maatwerk in de regio's van belang is. Of
men daarvan gebruikmaakt, laten wij graag over aan de betrokken regio's.Met de minister zijn wij van mening dat de stadsgewesten van groot belang
zijn voor bepaalde ontwikkelingen, zoals woningbouw, infrastructuur, verkeer
en vervoer. Daar zijn hardwerkende bestuurders, gedeputeerden, wethouders,
burgemeesters en raadsleden druk mee bezig. Zij zitten niet te wachten op
competentiediscussies, zij willen geen bestuurlijke drukte, zij willen democratische
legitimatie en zij willen tijdig die belangrijke ontwikkelingsopgave realiseren.
Kijken wij dan naar wat de wethouder heeft geboden om dit alles mogelijk te
maken, dan is dat vanaf 1994 de kaderwet, met alle nadelen. Nu in 2005 dreigen
wij dat in versterkte mate opnieuw te gaan doen, als deze Wgr-plus als definitief
moet worden beschouwd.Op 12 oktober jongstleden presenteerden vier commissarissen der Koningin
en de burgemeesters van de vier grote steden, de Holland Acht, een manifest. Daarin roepen zij het kabinet op om nog dit najaar een commissie
in te stellen die nog voor de zomer van 2006 voorstellen doet voor een slagvaardig
bestuur, met passende bevoegdheden in de Randstad. Bij de formatie van een
nieuw kabinet in 2007 dienen daarover besluiten te worden genomen. Een van
de motieven: bestuursorganen werken vaak langs elkaar heen en plannen moeten
langs veel verschillende bestuurslagen voordat uiteindelijk een beslissing
wordt genomen, zo dit al gebeurt. Burgemeester Deetman stelt terecht in de
NRC dat de Randstad zich suf vergadert. Dezelfde bezwaren hebben wij ook.
Nu zijn deze inmiddels verwoord door de hoofdrolspelers, dus de ondertekenaars
van het akkoord over de Wgr-plus hebben dezelfde bezwaren. De grote voorstanders
van de Wgr-plus, onder wie de burgemeesters van de vier grote steden, hebben
nu ook dezelfde bezwaren. Wij vinden die bezwaren terecht, maar dan is kennelijk
de zo bepleite Wgr-plus in hun ogen niet langer de te verwachten oplossing.
Zij willen nu ook een andere aanpak, bovendien al in 2007. Wat daarvan zij,
het maakt wel de vraag relevant waarom nog een Wgr-plus zonder tijdelijkheid,
als de hoofdrolspelers er kennelijk niet meer in geloven en al in de zomer
van 2007 een andere fundamentele aanpak willen. Graag horen wij de opvatting
van de minister daarover.De VVD-fractie vindt dat wij bestuurders tijdig de wetgeving moeten geven
waarmee een duidelijke keuze wordt gemaakt, wetgeving waarmee ontwikkelingen
sneller van de grond kunnen komen, in het belang van burgers en bedrijven.
De VVD-fractie zal aan die discussie meedoen en voor de oplossingsrichting
heeft zij onder meer het voortreffelijke rapport van de commissie-Geelhoed
in de hand en naar wij hopen de minister ook. Daarin staan namelijk goede
oplossingen voor de toekomst.Het moge duidelijk zijn dat wij er zeer aan hechten dat ten minste duidelijk
wordt gemaakt dat deze wet ook als tijdelijk kan worden beschouwd. Wij hebben
daar veel argumenten voor gegeven. Voorts hechten wij eraan dat de uittredingsprocedure
zo wordt ingericht dat een eventueel besluit daartoe een reële kans maakt,
waardoor regionaal maatwerk mogelijk wordt. Beide punten zullen leiden tot
een belangrijke verbetering van dit wetsvoorstel.De heer Van Raak (SP):Onlangs zijn een aantal raadsleden, onder wie ook leden van mijn eigen
partij, uit het Samenwerkingsorgaan Regio Eindhoven gezet. Zij waren niet
bereid om in de regioraden het standpunt van de gemeenteraad uit te dragen
en bleven vasthouden aan de mening van hun partij. Daarvoor onze hulde! In
onze vertegenwoordigende democratie is het verwoorden van partijstandpunten
immers de dure taak van volksvertegenwoordigers.Maar hoe is dit ingewikkelde probleem ontstaan? Waarom zitten die raadsleden,
die gekozen zijn voor het lokale bestuur, eigenlijk in die regioraden? Mensen
wonen in een gemeente en in een provincie. Steeds meer burgers wonen echter
ook in een regio. Vandaag moet deze Kamer de invoering van nieuwe Wgr-plusregio's
rond de steden goedkeuren, die veel taken van de gemeente en de provincie
overnemen. Over het regionaal bestuur hebben diezelfde burgers echter weinig
te vertellen: in tegenstelling tot de gemeenteraads- en statenleden worden
de leden van de regioraden niet direct gekozen.Op dit moment zijn er zeven regio's rondom de grote steden. Daarin pakken
lokale bestuurders problemen aan die de gemeentegrenzen overschrijden. Het
algemeen bestuur van deze regio's bestaat grotendeels uit raadsleden, burgemeesters
en wethouders. Lokale politici mogen in de regio echter niet hun partij vertegenwoordigen,
maar moeten zich houden aan de mening van de raadsmeerderheid in hun eigen
gemeente. Dat brengt deze volksvertegenwoordigers in een onmogelijk parket.
Raadsleden, van de SP, maar ook van de VVD, hebben immers niet voor niets
voor een bepaalde partij gekozen. Zij staan voor politieke beginselen en een
politiek programma. Maar in de regio moeten die bevlogen politici hun gekleurde
kleedjes afleggen, om zich vervolgens te hullen in de kleren van de keizer.Met de invoering van Wgr-plusregio's worden de bevoegdheden van de regio's
uitgebreid en wordt het aantal regio's fors groter, mogelijk oplopend tot
30. De gebrekkige democratische legitimiteit van de regio's wordt echter niet
opgelost. Vorige maand nog klaagden burgemeesters en commissarissen in de
Randstad over de wildgroei aan bestuurs- en overlegorganen, die een goed beleid
onmogelijk zouden maken en de Randstad op achterstand zetten in vergelijking
met andere Europese stedelijke regio's. In een manifest pleitten deze bestuurders
voor één Randstadautoriteit. Hoe denkt de minister over dit
voorstel en hoe verhoudt zich dit voorstel tot de Wgr-plus?Niet alleen in de Randstad, maar ook in andere delen van het land is sprake
van een overdaad aan bestuursorganen. De minister wil dat wij daar vandaag
officieel nóg een structuur aan toevoegen: een bijzondere vorm van
intergemeentelijke samenwerking. Met het goedkeuren van deze wetswijziging
zouden wij aan het einde komen van een lange weg. De discussie over wat zo
mooi het verlengde lokale bestuur wordt genoemd, begon met de introductie
van de kaderwetgebieden in 1994. Zij liep vast na het afketsen van de stadsprovincies
in 1999. En moet vandaag alsnog goed eindigen met de instelling van stadsregio's
die, mogelijk om associaties met de mislukte stadsprovincies te voorkomen,
Wgr-plusregio's worden genoemd. Het is nog niet zeker of wij vandaag die weg
met de minister kunnen gaan. Er zitten nogal wat gaten in de weg. Constitutionele
gaten, bestuurlijke gaten en democratische gaten. Graag willen wij de minister
wijzen op deze oneffenheden, opdat het voertuig van staat geen lekke banden
oploopt. Natuurlijk doen we ook enkele voorstellen voor verbetering.De Grondwet spreekt van drie bestuurslagen: nationaal, provinciaal en
gemeentelijk. Op elk van deze bestuurlijke niveaus is parlementaire controle
verzekerd, door de directe keuze van volksvertegenwoordigers. De minister
stelt dat de Wgr-plusregio's prima passen binnen de bestaande Grondwet. De
regio's worden zorgvuldig hulpstructuren genoemd. Toch zijn regio's naar onze
opvatting veel meer dan een aanvullende structuur. Na het instellen van een
regio verliest de provincie bevoegdheden. Deze regio's hebben vervolgens verregaande
zeggenschap over de gemeenten. Gemeenten nemen het initiatief tot een regio,
maar de provincie bepaalt vervolgens welke gemeenten wel of niet onderdeel
worden van die regio. Bij ruzie, ja, wie beslist er dan? De minister? De gemeenten,
die behoren tot de grondwettelijke hoofdstructuur, kunnen gedwongen
worden om zich te onderwerpen aan een regio, die grondwettelijk slechts een
hulpstructuur mag zijn. Is de minister het met mij eens dat de Wgr-plusregio
meer is dan louter een hulpstructuur?De Wgr-plusregio's krijgen veel wettelijke taken op het gebied van ruimtelijke
ordening, wonen, grondbeleid en economische ontwikkeling. Ook worden zij verantwoordelijk
voor de regionale afstemming van het grotestedenbeleid. Ziet de minister het
gevaar dat vooral in het westen van het land de regio's grotendeels een bestuur
worden voor de stedelijke gebieden? En dat de provincies zich vooral zullen
bezighouden met het platteland? Mocht dit het geval zijn, dan kan dit ook
gevolgen hebben voor deze Kamer, die immers door de leden van de provinciale
staten wordt gekozen. Als de provincies vooral herkenbaar zijn voor burgers
op het platteland en vooral zíj de moeite zullen nemen om bij verkiezingen
voor de provinciale staten te gaan stemmen, wordt daarmee dan het evenwicht
in deze helft van de Staten-Generaal verstoord?De minister is zich volgens mij bewust van de constitutionele problemen
met dit voorstel. In de memorie van antwoord aan deze Kamer spreekt hij van
de spanning tussen enerzijds de noodzaak van een bijzondere bestuursvorm rond
de grote steden en anderzijds de instandhouding van het primaat van de bestuurlijke
hoofdstructuur met drie volwaardige bestuurslagen. Zolang echter geen volmaakte
oplossing is gevonden, stelt hij, moet maar met onvolmaakte middelen worden
gediend. Is dit niet wat weinig ambitieus, zo vraag ik de minister?De minister wil Wgr-plusregio's instellen als oplossing voor de problemen
rond de steden. Grootstedelijke problemen overschrijden in veel gevallen de
stadsgrenzen. Hetzelfde geldt voor problemen op het gebied van de infrastructuur,
woningbouw en economische ontwikkeling. Met veel van deze onderwerpen zullen
de gemeenten, de regio en de provincie zich bezig gaan houden. De minister
erkent het gevaar dat meerdere bestuurslagen zich met hetzelfde onderwerp
gaan bemoeien en als kenner van het lokale bestuur ziet hij het gevaar van
competentiestrijd. Om dat te voorkomen, moet onderscheid worden gemaakt tussen
regionale en bovenregionale belangen. Dat is gemakkelijk gezegd, maar moeilijker
gedaan. Wanneer is iets regionaal en wanneer bovenregionaal? Het is wijs dat
de minister zich niet waagt aan definities, maar ik geloof ook niet dat deze
constructie de mogelijkheid van maatwerk biedt, zoals de minister beweert.
Deelt de minister onze angst dat een vaag begrippenpaar als regionaal en bovenregionaal
een knuppel is voor een competentiestrijd tussen provincies, gemeenten en
regio's?Zoals gezegd, om grondwettelijke redenen mogen de Wgr-plusregio's niet
meer zijn dan een hulpstructuur. Bestuurlijk moeten zij volgens de minister
echter een volwaardige partner worden van provincie en gemeenten. Regio's
hebben belangrijke taken, grote budgetten en echte zeggenschap. In de nadere
memorie van antwoord aan deze Kamer zegt de minister over de regio's: ze zijn
er of ze zijn er niet. Kort daarop stelt hij echter dat de regio's vanwege
hun indirecte legitimatie geenszins gelijkwaardig zijn aan provincies en gemeenten.Ik vrees dat de minister in beide gevallen gelijk heeft. Dat is juist
het probleem. Bij het ruimtelijke beleid moet de provincie vooraf aangeven
welke bovenregionale aspecten de regio in acht moet nemen, maar heeft zij
weinig zeggenschap over de verdere uitwerking door de regio. De regio's staan
vervolgens in hiërarchie boven de individuele gemeenten. In de praktijk
zullen regio's, zo zeg ik de minister na, functioneren als een volwaardige
bestuurlijke structuur. Hoe verdraagt deze bestuurlijke volwaardigheid zich
met de constitutionele onderschikking van de regio's? Dat kan volgens mij
niet.Hoe volwaardig de regio's worden, weten wij nog niet precies. Veel bevoegdheden
van de Wgr-plusregio's zijn mede afhankelijk van nog te behandelen wetsvoorstellen,
zoals de Wet op de Ruimtelijke Ordening. Hoeveel regio's wij krijgen, weten
wij ook nog niet. De minister beklemtoont in de memorie van toelichting dat
het een bijzondere vorm van samenwerking betreft die uitzonderlijk moet blijven.
Maar tegelijk stelt hij dat deze samenwerking zich in beginsel kan uitbreiden
tot alle dertig grote steden. Is het niet wat vreemd dat wij vandaag moeten
besluiten over de invoering van regio's, terwijl er nog zoveel onduidelijk
is over de precieze bevoegdheden en zelfs het aantal van die regio's?Misschien wel het belangrijkste punt zijn de democratische gaten. Aan
het begin sprak ik over de gebeurtenissen in de regio Eindhoven, waar raadsleden
die hun democratische plicht deden door hun partijstandpunten te verwoorden,
werden vervangen door anderen, die niet bereid waren om hun kiezers te vertegenwoordigden,
maar hun oor lieten hangen naar de raadsmeerderheid. Is de minister het met
ons eens dat een dergelijke vorm van coöptatie niet thuishoort in onze
democratie?De heer Engels (D66):Hoe onderbouwt de heer Van Raak de democratische noodzaak dat raadsleden
die namens gemeenten zitting hebben in samenwerkingsverbanden, verplicht zouden
zijn om partijstandpunten uit te dragen? Ik mis even de grondslag daarvoor.De heer Van Raak (SP):Omdat zij volksvertegenwoordigers zijn. Een volksvertegenwoordiger wordt
gekozen op basis van een programma, een bepaalde politieke cultuur, beginselen
en uitgangspunten. Een raadslid is altijd raadslid namens een partij, zoals
D66. Het is je dure taak om dat dan vervolgens uit te dragen.De heer Engels (D66):Behoort het niet tot de verworvenheden van een vertegenwoordigende democratie
dat de taak van de volksvertegenwoordiger ook is om de besluiten uit te dragen,
als er op gemeentelijk niveau besluitvorming heeft plaatsgevonden op basis
van daarover afgesproken regels, en niet terug te vallen op al dan niet inmiddels
overgenomen partijstandpunten?De heer Van Raak (SP):Ja, maar daar zijn wij het dus niet mee eens. Ik vind het geen goede zaak
als mensen van mijn partij in een regioraad de gemeenteraad moeten vertegenwoordigen.
Daar word ik heel ongelukkig van.De heer Engels (D66):Wat anderen normaal vinden als uitvloeisel van de vertegenwoordigende
democratie, wordt door de SP anders gezien, kunnen wij vaststellen.De heer Van Raak (SP):Dat komt omdat de anderen soms wat raar zijn, dat klopt, dat heeft de
heer Engels goed gezien. In dit geval ben ik het erg met onszelf eens. Leden van de gemeenteraden en personen die voorkwamen op de kandidatenlijst
van de gemeenteraadsverkiezingen, kunnen lid worden van het algemeen bestuur
van de regio. Voor de grotere gemeenten zijn dat raadsleden en een enkele
wethouder, voor de kleinere gemeenten meestal wethouders of burgemeesters,
als ik het goed heb begrepen. In het kader van de dualisering moet in de provincie
en de gemeente een duidelijker onderscheid worden gemaakt tussen bestuur en
controle. Ik heb begrepen dat lokale bestuurders nu in de regio kunnen optreden
als controleur van beleid dat zij vervolgens in de gemeente moeten uitvoeren.
Klopt dat? Is de minister het met ons eens dat in het algemeen bestuur van
de regio alleen raadsleden zitting zouden moeten hebben?Ook de minister erkent de democratische gaten van de Wgr-plusregio's.
Hij heeft ons onlangs een notitie gestuurd met plannen om de democratische
legitimiteit van de regio's te vergroten, maar die vielen ons wat tegen. De
minister herhaalt dat de democratische legitimiteit van de regio's is gebaseerd
op de lokale democratie en hecht veel belang aan een betere kadersteIIing
en evaluatie door de gemeenteraden. Ook heeft hij hoge verwachtingen van een
website. Dat zijn allemaal zaken op het niveau van de gemeenten. De minister
biedt geen instrumenten voor democratische versterking van de regio's zelf.
Graag willen wij met de minister nadenken over mogelijkheden om de democratische
gaten vooral daar wat minder diep te maken.In een aantal regio's, bijvoorbeeld rondom Amsterdam en vooral Leiden,
opereren leden van het algemeen bestuur in een soort politieke fracties. De
minister is hier geen voorstander van, zo maken wij op uit de nadere memorie
van antwoord aan deze Kamer. In datzelfde stuk zegt de minister dat het gemeenteraden
vrij staat om bij de samenstelling van die besturen rekening te houden met
de politieke verhoudingen binnen de gemeenten. Mogen wij deze woorden zo opvatten
dat gemeenten in principe vrij zijn om de afgevaardigden naar de regio te
selecteren op basis van politieke kleur? Dat zou de democratische legitimiteit
van de regio's al iets kunnen vergroten.Toch blijft er ook dan een democratisch dilemma, omdat de leden van het
algemeen bestuur van de regio niet worden gekozen. Een rechtstreeks gekozen
bestuur zou de formalisering van een vierde bestuurslaag betekenen en dat
wil de minister niet. Misschien is er een tussenoplossing mogelijk die wij
in dit huis heel goed kennen. Ook wij worden immers niet rechtstreeks gekozen,
maar indirect door de leden van de provinciale staten. Kunnen de leden van
het algemeen bestuur van de regio's worden gekozen door de leden van de gemeenteraden,
zo vragen wij de minister.Door die regiobestuurders te laten kiezen door alle leden van de gemeenteraden
gunnen wij de regio's in ieder geval de democratische legitimiteit die wij
ook zelf hebben, zo wil ik mijn collega-woordvoerders meegeven. Alle gemeenteraadsleden
van de deelnemende gemeenten zouden in dat geval stemrecht moeten krijgen,
met een wegingsfactor waarin de omvang van de gemeente tot uitdrukking komt.
De gekozen leden van de besturen vormen dan een afspiegeling van het politieke
krachtenveld in de regio en treden dan niet in het strijdperk als vertegenwoordiger
van een gemeente, maar van een politieke stroming. Om dit mogelijk te maken
moet artikel 13 van de Wet gemeenschappelijke regelingen worden gewijzigd,
zo beseffen wij, maar het kan ook gemakkelijker. In het voorliggende wetsvoorstel
Wgr-plus kan worden geregeld dat de regio's vrij zijn om deze regeling van
de verkiezingen in te voeren als alternatief voor de bestaande regeling. Graag
horen wij hierover de mening van de minister en van de andere woordvoerders.Mijn partijgenoot De Wit heeft eind vorig jaar bij de behandeling van
dit wetsvoorstel aan de overkant van het Binnenhof aangedrongen op een fundamenteel
debat over het lokaal en provinciaal bestuur. De minister heeft dit toen afgewezen,
maar gelukkig is hij ondertussen van gedachten veranderd en heeft hij ons
voor eind 2006 een doortimmerde visie op het middenbestuur in het vooruitzicht
gesteld. Wij zien daar met bijzonder veel interesse naar uit.Als wij vandaag instemmen met de voorstellen van de minister, leggen wij
een hypotheek op die discussie. Wij roepen een duurzame nieuwe bestuursstructuur
in het leven en beperken daarmee de mogelijkheden om het middenbestuur in
de toekomst te moderniseren. Wij denken niet dat dit wetsvoorstel een goede
stap is op weg naar een efficiënt middenbestuur voor de toekomst. Het
is meer het gevolg van het uitblijven van duidelijke keuzes in het verleden.
Ik ondersteun dan ook van harte de oproep van mevrouw Meindertsma en de heer
Van den Oosten voor een horizonbepaling.Wij zijn niet voor de huidige provincies en wel voor regio's, maar deze
moeten wel democratisch zijn. Dit voorstel draagt nog veel verleden met zich
mee. In de Wgr-plusregio's, die wat ons betreft beter stadsregio's of stadsgewesten
kunnen worden genoemd, zien wij nog te veel uit- of omgeklede stadsprovincies
en te weinig aanzetten voor een samenhangende visie op de toekomst van het
middenbestuur.De heer Pastoor (CDA):Mevrouw de voorzitter. Het voorliggende wetsvoorstel maakt een eind aan
de al jaren durende worsteling of de samenwerking rond en met grote steden
binnen de Wet gemeenschappelijke regelingen moet worden opgelost of door een
andere vorm van een vierde bestuurslaag moet worden gerealiseerd. Het kabinet
kiest voor het eerste. De CDA-fractie staat achter die keuze. Op die wijze
kan de samenwerking zich op het eigen gemeentelijk niveau afspelen; als een
samenwerking met een afgeleid karakter, die wordt gedragen en vorm wordt gegeven
vanuit de gemeentelijke deelnemers.Nu die keus voor een oplossing via de Wgr is gemaakt, blijft de vraag
overeind of de structuur die deze wet mogelijk maakt, voldoende democratisch
is gelegitimeerd. Zolang de Wgr bestaat, is deze vraag al in alle toonaarden
aan de orde geweest. In ieder geval staat vast dat hieruit voortvloeit dat
er sprake is van een bestuursorgaan dat niet rechtstreeks wordt gekozen en
daardoor een rechtstreekse legitimatie mist. Op zichzelf zijn wij daar minder
gelukkig mee. Omdat wij met het kabinet het gebouw van drie bestuurslagen
prefereren, is dat een onontkoombaar gevolg binnen de huidige wetgeving. Wij
zijn bereid om dat voor lief te nemen.De heer Van Raak (SP):Wat vindt de heer Pastoor van mijn idee om die regio's op een soortgelijke
manier te verkiezen als wij worden verkozen? Wij worden gekozen door
de leden van provinciale staten. Kunnen er niet verkiezingen worden gehouden
onder de raadsleden, waardoor wij regio's krijgen met meer politieke kleur,
meer politieke smaak en meer politieke discussie?De heer Pastoor (CDA):Door uw voorstel verandert er in de praktijk niet zo verschrikkelijk veel,
want ook nu komen de leden van de regioraden uit de gemeenteraden. Zij worden
aangewezen door die gemeenteraden. Het is alleen een verschil in werkwoord.
Zij worden gekozen of aangewezen, maar dat maakt in wezen niet zoveel uit.
Door dit voorstel zal de democratische legitimatie, dus het feit dat men niet
door de burger gekozen is, niet veranderen.De heer Van Raak (SP):Dat klopt, maar dit is ook een tussenoplossing. Stel dat wij er niet uitkomen
met de minister dat zij rechtstreeks gekozen moeten worden, en dat zou kunnen
gebeuren, als ik de heer Pastoor hoor, dan is dit een alternatief. Ik sta
hier niet omdat ik de provincie Noord-Holland moet vertegenwoordigen, maar
omdat ik de SP vertegenwoordig. Dat is toch een heel gezonde situatie? Waarom
kunnen wij deze vorm van democratische legitimiteit, die verre van ideaal
is, maar die wij voor onszelf voorlopig goed genoeg vinden, zolang het echt
niet anders kan, niet voor de regio's introduceren?De heer Pastoor (CDA):Of het nu een tussenoplossing is, een alternatief of een definitieve oplossing,
in alle gevallen gelden de twee tegenargumenten die ik in antwoord op uw interruptie
heb genoemd.Ook gezien de jarenlange ervaringen, ook positieve, met gemeentelijke
samenwerkingsverbanden achten wij dat acceptabel. Ik zeg uitdrukkelijk ook
positieve, hoewel de notitie die het kabinet ons veertien dagen geleden heeft
aangereikt over de mogelijkheden tot verbetering van de democratische legitimatie
bij intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, niet overloopt van florissante
voorbeelden van enthousiaste wisselwerking tussen gemeenteraden en besturen
van gemeentelijke overkoepelende regelingen.Ik zeg ook positief, omdat de onderzochte regelingen in overgrote meerderheid
op papier een adequate oplossing bieden wat betreft het gevraagd en ongevraagd
verstrekken van alle relevante informatie aan gemeenteraden en de wijze waarop
een algemeenbestuurslid verantwoording moet afleggen aan de raad, die hem
gekozen heeft. Wie kennis neemt van het meegestuurde jaarplan van de regio
Achterhoek over het jaar 2005, proeft daarin de betrokkenheid van de gemeenten
bij de regio en omgekeerd.Ik citeer uit het door de Raad voor het Binnenlands Bestuur in juni 2000
ongevraagd uitgebrachte advies over bestuurlijke samenwerking en democratische
controle dat de kwaliteit van de democratische controle niet alleen tot uitdrukking
komt in formele organisatiestructuren, maar ook in de manier waarop de besluitvormingsprocessen
zijn vorm gegeven en de mate waarin sprake is van een democratische cultuur
bij bestuurders en burgers. In dat verband zien wij als een winstpunt de wijziging
van het oorspronkelijke artikel 111 van wetsvoorstel 29532, die is ingebracht
bij amendement van de Tweede Kamerleden Spies en Van Beek, waarbij de mogelijkheid
wordt teruggedraaid om naast in de gemeente gekozen raadsleden ook leden van
het algemeen bestuur te benoemen die geen raadslid zijn. Op die wijze is het
eenvoudiger om leden in het algemeen bestuur als raadslid te bevragen of ter
verantwoording te roepen in het orgaan waarin ze gekozen zijn, de gemeenteraad.Een ander belangrijk onderdeel van dit wetsvoorstel is de bevoegdheids-
en verantwoordelijkheidsverdeling tussen de verschillende overheden, met name
tussen de provincies en de Wgr-plusregio's. Van het merendeel van de vijf
of zes taken die de Wgr-plusregio's krijgen, is de afbakening van bevoegdheden
met de andere overheden overwegend vrij exact geregeld. Alleen voor de ruimtelijke
ordening geeft het wetsvoorstel geen heldere afbakening. In de schriftelijke
voorbereiding communiceerden wij daarover uitvoerig met de minister, met name
omdat de ruimtelijke ordening toch een hoofdmoot is uit het bestuurlijke pakket
en in de bestuurspraktijk voor veel werkvelden richtinggevend is. Om die reden
wezen wij er in het voorlopig verslag op dat artikel 106, lid 1, van het voorliggende
wetsvoorstel "de ruimtelijke afstemmingsproblematiek het primaire argument"
en "bijzonder aangewezen" noemt voor de uitnodiging van het college
van gedeputeerde staten om een Wgr-plusregio in te stellen. Bovendien citeerden
wij de niet mis te verstane doelstelling van de minister in dit verband uit
de memorie van toelichting: "Het belang van een heldere afbakening van
bevoegdheden en verantwoordelijkheden tussen provincie en Wgr-plusregio is
groot: er moet sprake zijn van complementariteit en van het voorkomen van
dubbel werk." Wij onderschrijven dat uitgangspunt. Juist daarom wezen
wij op het niet sluitend geregeld zijn van deze materie in dit wetsvoorstel
en vroegen daarop een duidelijk antwoord.Wij moeten zeggen dat de minister zeer ruimhartig de beantwoording van
onze vraag en die van andere fracties over dit onderwerp ter hand heeft genomen.
Bij de memorie van antwoord bevindt zich zelfs een proeve van een tekst van
de komende nieuwe Wet Ruimtelijke Ordening, zoals die zou kunnen luiden als
de Wgr-plus rechtskracht heeft gekregen. Wij hebben waardering voor het zo
serieus op de gestelde vragen ingaan, maar moeten toch constateren dat desondanks
de gevraagde helderheid er nog niet of niet geheel is, terwijl ook voorbijgegaan
wordt aan ons gevoelen dat deze aangelegenheid sluitend had moeten worden
geregeld in dit wetsvoorstel.Ter illustratie van het een en ander halen wij een uitspraak van de minister
in het nader voorlopig verslag aan: "De vraag of een compleet ruimtelijk
vraagstuk moet worden opgepakt op nationaal, provinciaal, regionaal of gemeentelijk
niveau wordt nu eenmaal, afhankelijk van tijd en plaats en soms ook afhankelijk
van de politieke actualiteit of inschatting, verschillend beantwoord."
Met andere woorden: wij zien wel.Ook in het licht van de in de Tweede Kamer aanvaarde motie-Spies/Van Beek
op stuk nr. 9, die vroeg om recht te doen aan de positie van de Wgr-plusregio's
als vormen van verlengd lokaal bestuur en te voorzien in een vorm van doorwerking
van provinciale plannen naar plannen op regionaal niveau, is dit geen houvastgevend
antwoord. Kan de minister daarover nu eens echt duidelijkheid geven?Tot slot kom ik – ik zou haast zeggen: uiteraard – bij een
punt dat vrijwel elke voorgaande spreker al heeft aangeroerd, namelijk de
Holland Acht. Hoewel aan het wetsvoorstel een compromis van eind 2003 met
de VNG en het IPO ten grondslag ligt en ook de kaderwetgebieden
zich unaniem met het wetsvoorstel akkoord verklaarden – dat laatste
bevestigde de burgemeester van Rotterdam op 25 oktober 2004 schriftelijk
aan de Tweede Kamer – werd vorige maand op 12 oktober het vandaag
al zo vaak besproken manifest over bestuurlijke modernisering gepresenteerd
door de zogenaamde Holland Acht. Ik zou ze niet eens hoeven op te sommen,
maar ik herhaal ze toch maar; straks zal duidelijk worden waarom. Het gaat
om de commissarissen van de Koningin van de vier Randstadprovincies Zuid-
en Noord-Holland, Utrecht en Flevoland, alsmede de burgemeesters van de vier
grote steden in het Westen, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Die
vier steden – daarom heb ik ze nog eens opgenoemd – zijn ook participant
in de meerderheid– vier van de zeven en na Parkstad in Limburg straks
eigenlijk vier van de acht – van de huidige kaderwetgebieden in ons
land. Dat manifest spreekt over de onoverzichtelijke lappendeken in de Randstad
en stelt een flinke herschikking voor van de rollen van de verschillende overheden.
Men acht het de hoogste tijd om tot bestuurlijke modernisering van de Randstad
te komen en om het aantal bestuursorganen drastisch te beperken. Uit de strekking
en de tekst van het manifest is af te leiden dat ook de Wgr-plusregio niet
meer kan rekenen op steun van de vier provincies en de vier grote gemeenten
en dat deze eigenlijk al ten grave worden gedragen voordat zij echt geboren
zijn. Wat betekent voor de minister deze wijziging in de gedachteontwikkeling
bij deze vooraanstaande gesprekspartners in het licht van het nu aan de orde
zijnde wetsvoorstel?De heer Engels (D66):Voorzitter. Al vele decennia worstelen wij in Nederland met de inrichting
van het binnenlands bestuur. Regelmatig is zowel vanuit de wetenschap als
vanuit het openbaar bestuur zelf betoogd dat onze bestuurlijke organisatie
op een meer adequate wijze de maatschappelijke ontwikkeling zou moeten volgen.
Vooral de problematiek van het regionale en het grootstedelijke bestuur ligt
nu alweer vijftien jaar levensgroot op tafel, maar van structurele oplossingen
kan nog allerminst worden gesproken. Intussen wordt de ruimtelijk-economische
problematiek in en rond de steden alsmaar groter en is in de laatste jaren
vooral het zeer indringende nieuwe probleem van de openbare veiligheid manifest
geworden. Het enige terrein waarop vorderingen worden gemaakt, los van de
vraag hoe men dat waardeert, is dat van de gemeentelijke schaalvergroting.
Een aantal andere in gang gezette processen, zoals de instelling van stadsprovincies,
is uiteindelijk op niets uitgelopen.Waarom is het zo moeilijk om dit vreugdeloze proces, waarin velen moe
worden van het niets doen, te doorbreken? Blijkbaar houden wij elkaar te zeer
gevangen in een complex en paradoxaal geheel van institutionele uitgangspunten,
functionele behoeften en politieke belangen. De zich al vele jaren voortslepende
discussie over de bestuurlijke inrichting kenmerkt zich dan ook door veel
herhalingen van zetten. Steeds weer gaat het om vragen en opvattingen over
de houdbaarheid van een bestuurlijke hoofdstructuur met Rijk, provincie en
gemeenten, over de al dan niet verstorende werking van bestuurlijke hulpstructuren,
over nut en noodzaak van bestuurlijke schaalvergroting, over de aard en omvang
van de taken van bestuurslichamen en over de verschillen tussen stedelijk
bestuur en plattelandsbestuur. Bij al deze vragen en problemen stuiten wij
op normatieve uitgangspunten voor de bestuurlijke organisatie, zoals democratische
legitimatie, integraliteit, beperking van bestuurslagen, slagvaardigheid,
transparantie en kwaliteit van bestuur. Tot dusver zijn structurele en samenhangende
antwoorden uitgebleven, althans zijn deze niet vertaald in beleid en wetgeving.
Terwijl de politieke en bestuurlijke ambitie om dit vraagstuk nu eens fundamenteel
en daadkrachtig aan te vatten verder lijkt af te nemen, blijft de noodzaak
om met adequate en consistente oplossingen te komen, onverminderd aanwezig.
Intussen worstelen wij voort met bestaande concepties en instrumenten.Zo is het ook met het voorliggende wetsvoorstel Wgr-plus. Naar het oordeel
van mijn fractie treft de regering hiermee allerminst een structurele voorziening
voor stedelijk bestuur binnen de bestuurlijke hoofdstructuur. Het is in de
kern een veralgemenisering van het in de kaderwet bestuur in verandering ontwikkelde
regime voor verplichtende intergemeentelijke samenwerking. Met de nieuw te
vormen Wgr-plusregio's wordt echter, in de terminologie van de Raad van State,
geen ondubbelzinnige keuze gemaakt. Opnieuw wordt binnen de bestuurlijke hoofdstructuur
immers gekozen voor een hulpstructuur, zij het een hulpstructuur in veredelde
vorm. De Wgr-plusregio wordt het zoveelste nieuwe lid in de aangetrouwde familie
van indirect gelegitimeerde, met een gesloten huishouding werkende en onzelfstandige
vormen van regionaal bestuur. Met deze constructie blijven wij echter ronddwalen
in de problematiek van bestuurlijke tussenlagen, die zich nu eenmaal kenmerken
door onvolmaakte vormen van democratische legitimatie, bestuurlijke verantwoordelijkheid
en politieke controle. Wie dat binnen de tussenlaag zelf wil oplossen, bijvoorbeeld
door een rechtstreekse verkiezing van bestuurlijke vertegenwoordigers in het
samenwerkingsorgaan, komt dicht bij een nieuwe, maar ongewenste vierde bestuurslaag.
Een volwaardige democratische legitimatie, die alleen ontstaat bij directe
verkiezingen, indiceert staatsrechtelijk immers volwaardige en zelfstandige
taken en bevoegdheden. Zolang wij binnen deze vicieuze cirkel van legitimiteit
en zelfstandigheid blijven redeneren en handelen, kan in de ogen van D66 niet
echt worden gesproken van structurele oplossingen voor de grootstedelijke
bestuursproblematiek.Intussen lijkt de bezorgdheid over het democratisch tekort bij met name
de verplichtende vormen van bestuurlijke samenwerking toe te nemen. Blijkens
de memorie van antwoord bereidt het kabinet inmiddels een notitie voor. Daarin
wordt gemeenteraden een aantal instrumenten aangereikt die relevant zijn voor
de democratische legitimatie van intergemeentelijke samenwerking op basis
van de Wgr-plus. Ik moet daaraan toevoegen dat die notitie inmiddels vanmorgen
in mijn postvakje lag. Mijn fractie juicht dit voornemen toe en was benieuwd
welke vorderingen intussen zijn gemaakt, maar weet intussen dus dat de notitie
klaar is.Helaas blijkt uit de memorie van antwoord dat het kabinet reeds op voorhand
de stelling van de Raad voor het Openbaar Bestuur tot uitgangspunt neemt dat
de kwaliteit van de democratische controle niet alleen tot uitdrukking komt
in de formele organisatiestructuren en besluitvormingsprocedures, maar ook –
ik interpreteer het woord "ook" in het licht van andere publicaties
van de ROB als "vooral" – in de democratische
cultuur bij burgers en bestuurders. Als de probleemstelling van het democratisch
tekort bij verlengd lokaal bestuur op deze manier wordt gedefinieerd, vrees
ik dat wij niet veel verder komen. Uit onderzoek, met name uit SGBO-onderzoek,
blijkt immers genoegzaam dat het huidige wettelijke instrumentarium ten behoeve
van de informatievoorziening aan en de controle door gemeenteraden in het
kader van intergemeentelijk bestuur tekortschiet. Het uitsluitend op cultuurverandering
inzetten, met als onuitgesproken gedachte dat formele structuurveranderingen
niet in de rede liggen, zal de gewenste verbeteringen niet teweegbrengen.
Tussen cultuur en structuur bestaat immers een evidente wederkerigheid en
op dat inzicht zal ons inziens verder gebouwd moeten worden.Met de PvdA-fractie achten wij het bestaande democratische tekort bij
intergemeentelijke bestuursvormen een gewichtige kwestie. Inmiddels heb ik
begrepen dat dat inzicht breed leeft. Kan de minister iets meer zeggen over
de in de nu aangereikte notitie verwoorde intentie om vooral te kijken naar
de instrumenten die de relatie en de communicatie tussen gemeenteraad en organen
van verlengd lokaal bestuur kunnen versterken? Onze eerste globale indruk
van de notitie was immers dat zij zich niet in eerste instantie richt op de
democratische grondslag van intergemeentelijke samenwerking, maar vooral op
de democratische controle in de verhouding tussen gemeente en regio. Mijn
fractie wil de minister er overigens niet van weerhouden om in zijn beantwoording
krachtig vast te houden aan de opvatting dat dualisering van de verhoudingen
binnen intergemeentelijke organen en andere hulpstructuren een niet voor de
hand liggende oplossing is. Het zou mij ook niet slecht uitkomen als de minister
in één moeite door het voorstel van de SP om de regioraden door
raadsleden, dus indirect, te laten kiezen, tussen haken plaatst. Het gaat
in onze ogen in deze problematiek niet om politisering, maar om democratisering.De heer Van Raak (SP):D66 ziet vaak mogelijkheden om de politieke cultuur door middel van structuren
te veranderen. Wij krijgen allerlei voorstellen voor bestuurlijke vernieuwing,
maar juist politisering, debat, elkaar aan de tand voelen en verantwoording
vragen zijn toch heel belangrijk voor het bevorderen van die politieke cultuur,
die de heer Engels ook in de regio wil? Is het dan niet juist heel erg belangrijk
om ook de verhoudingen in zo'n regio te politiseren en om de mensen in het
algemeen bestuur van zo'n regio veel meer op politieke gronden te kiezen of
daar in ieder geval veel meer rekening mee te houden? Is de heer Engels dus
niet wat vroeg met het tussen haakjes plaatsen van mijn voorstel?De heer Engels (D66):Dat laatste in ieder geval niet. Dat kan maar beter snel gebeuren. Het
biedt mij ook de kans om na enkele kritische opmerkingen de minister de hand
toe te steken.De heer Van Raak (SP):Ik vraag om argumenten voor de stelling dat de minister het voorstel van
de SP tussen haken moet plaatsen.De heer Engels (D66):Ik kan eenvoudig vaststellen dat er al geruime tijd een fundamenteel verschil
van inzicht bestaat tussen SP en D66 over het vraagstuk van de modernisering
van de democratie. Mijn analyse is dat de SP dat wil doen vanuit de bestaande
cultuur van de partijendemocratie. D66 zoekt vooral naar wegen voor verbetering
van de kiezersdemocratie, onder andere met structuurveranderingen. Dat verklaart
waarom ik het voorstel tot democratische versterking van intergemeentelijke
samenwerking door indirecte verkiezing van de algemene besturen van de regioraden
en andere organen afwijs. De heer Pastoor heeft daar terechte opmerkingen
over gemaakt. Dit voorstel brengt de beoogde democratisering niet tot stand.
Daarom heb ik bewust gesproken van politisering. Ik ben op voorhand niet tegen
politisering. Er moet echter begonnen worden met een volwaardige democratisering.
Binnen de kaders en de structuur daarvan kan er voluit gepolitiseerd worden.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik ben er benieuwd naar hoe D66 de toekomstige bestuurlijke hoofdstructuur
ziet.De heer Engels (D66):Daarover kom ik nog te spreken.De heer Platvoet (GroenLinks):Welk creatief idee heeft de heer Engels om de kiezersdemocratie te introduceren
in de regiogebieden?De heer Engels (D66):Daarover kom ik eveneens nog te spreken.Op grond van de twee hiervoor genoemde problemen, te weten de institutionele
spanning tussen de Wgr-plusregio en de bestuurlijke hoofdstructuur en de zwakke
democratische grondslag daarvan, heeft mijn fractie op voorhand niet een sterke
neiging om met de regering dit pad naar de Wgr-plusregio's op te gaan. De
regering constateert op zichzelf genomen terecht dat de regionale problematiek
zich aan de bestaande bestuurlijke indeling onttrekt. Maar ligt het dan niet
veeleer voor de hand om naar die bestaande indeling zelf te kijken in plaats
van te vluchten in oplossingen die voor de toekomst onvoldoende perspectief
bieden? Mijn fractie zou inderdaad menen dat de tijd voor een integrale en
consistente visie op de toekomst van het regionale en grootstedelijke bestuur
meer dan rijp is. Dit wetsvoorstel past op zichzelf genomen niet in die benadering.Ook op andere punten heeft mijn fractie na de schriftelijke behandeling
nog de nodige aarzelingen ten aanzien van dit wetsvoorstel. Gebleven is met
name onze bezorgdheid over de positie van de provincie en de door velen ervaren
bestuurlijke drukte in het domein tussen gemeente en provincie. Als de figuur
van de Wgr-plusregio zich verder verbreidt over bestuurlijk Nederland zal
dat in onze ogen onvermijdelijk invloed hebben op de bestuurlijke verhoudingen
op het middenniveau. Wij hebben het gevoel dat provincies waar Wgr-plusregio's
tot stand komen verder op afstand zullen komen te staan van het regionaal
beleid. Tegelijkertijd mag men verwachten dat het gevoel van bestuurlijke
dichtheid, vooral in stedelijke gebieden, verder zal toenemen. Wij zien dit
niet als aantrekkelijke ontwikkelingen. Bezien vanuit de bestuurlijke hoofdstructuur
is de provincie het eerst aangewezen orgaan voor het maken van regionale afwegingen
en moeten bestuurlijke tussenvormen de in beginsel met het Huis van Thorbecke
beoogde transparantie niet al te zeer aantasten. In de memorie van antwoord beklemtoont de regering op dit punt de aard
en omvang van de maatschappelijke problematiek, die tot de huidige bestuurlijke
oplossing van al dan niet verplichtende intergemeentelijke samenwerking heeft
geleid. De bewering dat als gevolg van het loslaten van de in 1984 geïntroduceerde
bundeling en integratie van intergemeentelijke samenwerking de Wgr als aansprekend
voorbeeld van bestuurlijk maatwerk kan gelden, kan mijn fractie zo absoluut
geformuleerd niet onderschrijven. Er lijkt nog steeds sprake van een zodanig
aantal en vooral ook zodanig veelvormige samenwerkingsregelingen dat de term
lappendeken, en daarmee de vaststelling van een nog steeds bestaande ondoorzichtige
bovenlokale bestuurslaag, gerechtvaardigd lijkt.De interpretatie van de regering dat de overkoepelende provinciale planverantwoordelijkheid
op het punt van het omgevingsbeleid het ontstaan van bestuurlijke drukte belemmert,
lijkt al evenzeer weinig realistisch. Op zijn minst wordt daar in provincieland
genuanceerd over gedacht. Ook mijn fractie vraagt zich af in hoeverre vooral
rond de vier grootste steden met gemeenten, Wgr-plusregio en provincie, nog
eens verder verdicht met allerlei specifieke en sectorale bestuurlijke arrangementen
en figuren, de zo nodige slagvaardigheid wordt bedreigd. Zou de minister deze
kwestie nog eens nader kunnen verduidelijken? Gaarne nodig ik de minister
uit, in zijn antwoord de oproep van de zogeheten Holland Acht te betrekken.Ik kom nu toe aan de meer positieve gevoelens in de D66-fractie. Die zijn
er van nature altijd en dus ook in dit debat. Zo mag en moet zelfs zonder
enige terughoudendheid worden gezegd dat de regering in de memorie van antwoord
en de nadere memorie van antwoord een flink aantal zorgpunten heeft weggenomen.
Dat geldt bijvoorbeeld voor de vraag naar de precieze bevoegdheidsverdeling
tussen Wgr-plusregio en provincie, voorzover die bekend is. Dat geldt evenzeer
voor de aanvankelijke onduidelijkheid over de aard van de afweging tussen
regionale en bovenregionale belangen. Ook onze bezorgdheid over een mogelijke
aantasting van de Thorbeckiaanse uniformiteit, door een al te grote mate van
differentiatie tussen de verschillende Wgr-plusregio's als gevolg van het
al dan niet toedelen van extra sectorale bevoegdheden, is grotendeels weggenomen.Zeer belangrijk voor mijn fractie is bovenal de vaststelling dat de minister
in de loop van het wetgevingsproces een meer open en positieve opstelling
heeft gekozen ten opzichte van de vraag naar meer algemene en toekomstbestendige
oplossingen voor het middenbestuur. Er komt een voorzet voor een fundamenteel
debat over definitieve oplossingen voor de vele, ook door mijn fractie genoemde
knelpunten in en rond het grootstedelijke en regionale bestuur. Bij eerdere
gelegenheden heb ik met name onder verwijzing naar het rapport van Geelhoed
met enige nadruk voor deze route gepleit. Terecht verbloemt de minister daarbij
niet dat in dat kader ook de positie van de gemeenten en de provincies als
zodanig aan de orde kan komen. Voorzover de regering, naar wij intussen moeten
begrijpen, nadrukkelijk in dat perspectief de voorgestelde invoering van de
Wgr-plusregio als een structurele oplossing aanmerkt, lijkt dat in die zin
gerechtvaardigd. Een discussie over daadwerkelijk structurele, dus voor een
langere termijn bedoelde oplossingen, is inderdaad niet gediend met onzekerheden
over bestaande figuren. Dat zou een onnodige druk leggen op de richting en
uitkomst daarvan. Zolang de ultieme bestuurlijke inrichting nog niet op tafel
ligt, "if ever", zullen de maatschappelijke en bestuurlijke belangen
met de onvolmaakte middelen van dit moment moeten worden gediend.Gelet op initiatieven die inmiddels door de Holland Acht en het IPO worden
ontwikkeld, zie ook het fraaie essay van de Leidse hoogleraar Toonen, zou
mijn fractie graag vernemen hoe ver het ministerie is gevorderd met de voorbereiding
van de toegezegde notitie. Mag ik ook vernemen wanneer die notitie in mijn
postvakje ligt? Uiteraard wil ik de minister, mijn fractie en ook de opstellers
van een nieuw D66-manifest bij dit alles niet al te zeer voor de voeten lopen.
Toch kan ik niet nalaten enkele gedachten op tafel te leggen die ik relevant
acht voor de kwaliteit en de inrichting van het binnenlands bestuur.Het zal niet verbazen als ik zeg dat het democratisch gehalte van bestuurlijke
instellingen essentieel is. Ook de integraliteit van taken en bevoegdheden
in een open huishouding is een belangrijke notie. Hetzelfde geldt voor de
transparantie en beperking van bestuurslagen. Als laatste element noem ik
het belang van op elkaar aansluitende en samenhangende maatschappelijke en
bestuurlijke schaalniveaus. Dit alles zou wat mij betreft betekenen dat er
een heldere bestuurlijke hoofdstructuur blijft van maximaal drie, bij voorkeur
slagvaardige bestuurslagen, die beschikken over een integraal en open pakket
van taken en bevoegdheden en een optimale democratische legitimatie in de
vorm van in ieder geval een direct gekozen volksvertegenwoordiging.Er bestaat tussen de regering en D66 geen enkel verschil van mening over
het grote belang van een slagvaardig en een probleemoplossend grootstedelijk
bestuur.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik hoor de heer Engels zeggen dat de toekomstige, ideale bestuurlijke
hoofdstructuur in ieder geval democratisch gekozen moet zijn. Dat staat voor
mij buiten kijf. Over hoeveel bestuurslagen spreekt de heer Engels? Welke
lagen zijn dat?De heer Engels (D66):Ik heb drie elementen genoemd: volwaardige democratische legitimatie,
integraliteit van bestuur en een open huishouding met alle taken en bevoegdheden
die overheidsorganen kunnen uitoefenen. In dat perspectief is er sprake van
maximaal drie integraal besturende en democratisch gelegitimeerde bestuurslagen.
Ik noem dat uitgangspunten die belangrijk zijn voor het verdere proces.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Wij spreken over een wet die de oplossing van de problemen in de grootstedelijke
gebieden betreft. De heer Engels geeft zelf aan dat die van buitengewoon belang
worden geacht. Daar moet dus sprake zijn van democratische vertegenwoordiging.
Wat moet daar dan boven komen? De heer Engels vroeg aan mij ook of de provincie
blijft bestaan, minder taken krijgt of juist opgeschaald wordt.De heer Engels (D66):De veronderstelling dat met de komst van de Wgr-plusregio's de stap moet
worden gezet naar directe democratische legitimatie in de vorm van directe
verkiezingen klopt niet. Die stap maak ik niet. In het perspectief van de
zojuist genoemde uitgangspunten, waarbinnen deze wet niet past,
ga ik ervan uit dat deze wet voor mij een tijdelijke betekenis heeft. Wij
gaan door op het eerder ingeslagen pad. Dat pad moet echter verlaten worden
als de door de minister aangekondigde, doortimmerde en fundamentele discussie
er komt. Mijn overtuiging is dat deze tussenoplossing, met alle problemen
van dien, daarin niet past. De vraag naar de betekenis voor de provincie is
voor mij niet aan de orde. Ik heb echter genoteerd dat mevrouw Meindertsma
vindt dat als regio's rechtstreeks moeten worden gedemocratiseerd en provincies
niet meer rechtstreeks worden gekozen, dit het einde van de provincie als
bestuurslaag betekent. Dat staat voor mij als een paal boven water. Het gaat
om democratische legitimatie en de existentie van een bestuurslaag. Zonder
het een is het ander er ook niet. Het punt van de landsdelen laat ik even
liggen.De heer Platvoet (GroenLinks):Heeft de heer Engels antwoord gegeven op mijn vraag over de kiezersdemocratie?De heer Engels (D66):Ja.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat is dan direct de grootste open deur in dit debat. De heer Engels spreekt
van drie bestuurslagen, integraal bestuur en direct gekozen bestuur. Dat kennen
wij al met gemeenteraad, provincie en Tweede Kamer. Wat is dan het nieuwe
inzicht van de heer Engels? Nul, niks!De heer Engels (D66):Dat vraag ik mij af.De heer Platvoet (GroenLinks):U schetst als alternatief drie bestuurslagen met integraal bestuur die
direct gekozen worden. Daarmee zegt u toch niets nieuws? Dat kennen wij nu
ook. Dat is juist een van de problemen.De heer Engels (D66):Je hoeft ook niet altijd wat nieuws te zeggen, het gaat erom dat je wat
goeds zegt. Je moet vooral niets zeggen wat niet goed is, zoals de heer Van
Raak.De heer Platvoet (GroenLinks):U hebt mij opnieuw blij gemaakt met een dode mus. Dat is nu al de tweede
keer in een half jaar. Ik schrijf het erbij. Ik vind dit niet echt substantieel.De heer Engels (D66):U zegt dat u mij hebt gevraagd of er een nieuwe visie zou komen. Ik heb
die vraag heel anders opgevat. Ik dacht dat de vraag was of ik wilde uitweiden
over de toekomst van het openbaar bestuur en de bestuurlijke organisatie in
het bijzonder. Het woord nieuw hebt u zelf gebruikt. Nogmaals, niet alles
wat nieuw is, is per definitie goed. Het is veel belangrijker om vast te stellen
dat de oplossing van de Wgr-plusregio's een aantal knelpunten heeft. Dan is
het niet zo verwonderlijk dat de uitgangspunten zo worden geformuleerd dat
dit soort oplossingen daar niet meer in zal passen. Ik wil een serieus antwoord
geven op uw vraag. Dat u het gevoel hebt dat het niet zo zou zijn, zit mij
dwars. Als wij verder gaan op dat pad, dan is het mijn fundamentele overtuiging
dat wij dat zo consistent en transparant mogelijk moeten doen. Het moet aansluiten
bij duidelijke uitgangspunten. De bestuurlijke organisatie is al te ingewikkeld.
Er zou mij veel aan gelegen zijn als de notitie waar de regering mee komt
deze transparantie en duidelijkheid zou terugbrengen in de discussie. Als
u daar geen nieuws in ontdekt, dan stemt dat alleen maar tot vreugde. Het
zou kunnen betekenen dat u het met mij eens bent.De heer Van Raak (SP):Niet alles wat nieuw is, is goed. Dat lijkt mij een prachtig nieuw motto
voor D66. In reactie op mevrouw Meindertsma hebt u gezegd dat het einde van
de provinciale bestuurslaag in zicht is, als de provincies niet rechtstreeks
worden gekozen. Geldt dat niet ook een beetje voor de regio's die wij nu in
elkaar plakken? U maakt een prachtig onderscheid tussen partijdemocratie en
kiezersdemocratie. Volgens mij hebben partijen veel met kiezers te maken.
Ik ben er erg voor om de regio's rechtstreeks te laten kiezen, maar als dat
vandaag niet haalbaar is, dan is mijn voorstel om het te doen op de manier
waarop wij gekozen worden. Als wij dat niet doen, worden de regio's geen kiezersdemocratie
maar een bestuurdersdemocratie. Ik zou toch niet graag willen dat D66 een
bestuurderspartij wordt. Er zit een inconsistentie in. U hebt gezegd dat het
geen echte bestuurslaag is als er niet rechtstreeks wordt gekozen. Toch moeten
wij die bestuurslaag volgens u hebben, maar u wilt zelfs geen indirecte verkiezing
mogelijk maken.De heer Engels (D66):De inconsistentie zit in uw vraagstelling. U suggereert dat ik een voorstander
ben van deze hulpstructuur en van de Wgr-plusregio's. Vervolgens zegt u dat
ik van alles verzin om de Wgr-plusregio's zo vast mogelijk in het zadel te
krijgen, maar dat is volstrekt niet het geval. Ik heb duidelijk gezegd dat
ik vind dat het een tijdelijke oplossing is die past in een pad dat wij eerder
zijn opgegaan. Eigenlijk zou de bestuurlijke organisatie er heel anders moeten
uitzien. De tegenstelling in onze benadering van dit vraagstuk heb ik ontwaard
door uw opmerking over de samenstelling van algemeen besturen c.q. regioraden.
Naar mijn idee is uw oplossing geen democratisering maar een politisering.
Ik herken die oplossing wel, want die wordt wel meer gepropageerd, ook met
het doel van politisering. Ik heb gezegd dat ik dat niet de meest aantrekkelijke
weg vind. Hoe meer verschillen van inzicht er zijn, hoe beter. Wij moeten
echter wel bij een heldere probleemstelling blijven en niet van de ene naar
de andere hoppen. Dan krijgen wij tegenstellingen die nergens op slaan en
dat lijkt mij niet goed.Mevrouw de voorzitter. Er bestaat tussen de regering en D66 geen verschil
van mening over het grote belang om te komen tot een slagvaardig en probleemoplossend
grootstedelijk en regionaal bestuur. Economische ontwikkeling, infrastructuur,
leefbaarheid en veiligheid behoren vandaag de dag tot de meest indringende
vraagstukken in en rond de grote steden. Daarom vindt mijn fractie ook dat
er gedurende het ontwerpen van de plannen voor een toekomstgerichte renovatie
van het Huis van Thorbecke moet worden doorgewerkt. Gelet op die urgentie
moeten de problemen niet blijven liggen. Vooral ook in het licht van het door
de minister geboden perspectief op daadwerkelijk structurele oplossingen voor
het regionaal bestuur is mijn fractie bereid een groot deel van de aanvankelijke
bedenkingen voor lief te nemen. Wij hebben nog nadere vragen en suggesties
aangereikt, maar wij vertrouwen erop dat de minister op deze kwesties tot
tevredenheid van mijn fractie zal kunnen en willen reageren. Mijn fractie zal de eventuele inwerkingtreding van dit wetsvoorstel nadrukkelijk
niet begroeten als een eindbeeld. Wij zetten in op de uitkomst van de fundamentele
discussie over de toekomst van het regionaal bestuur en accepteren met andere
woorden deze tussentijdse aanscherpingen van de samenwerkingsfiguur als een
tijdelijke maatregel.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. De bestuurlijke herindeling van Nederland staat nu al zo'n
35 jaar op de politieke agenda, maar erg hard gaat het tot nu toe niet, behoudens
een groot aantal gemeentelijke herindelingen die overigens soms discutabel
zijn. Vooral de schaal van de provincies en de positie van het verlengd lokaal
bestuur tussen gemeenten en provincies staat ter discussie. Rapporten zijn
geschreven, zoals dat van de commissie-Geelhoed. De ROB heeft adviezen gegeven,
maar concrete wijzigingen in het huidige bestuurlijke stelsel heeft dat vooralsnog
niet opgeleverd. De stadsprovincie is na enkele geruchtmakende referenda een
stille dood gestorven. Het wetsvoorstel bestuur in sterke regio's is ingetrokken.Verschillende politieke partijen zijn veranderingsgezind als het gaat
om de bestuurlijke herinrichting van Nederland. Ik wijs naar rapporten van
de PvdA en naar het Liberaal Manifest van de VVD. GroenLinks pleit voor een
goed debat over de bestuurlijke inrichting van Nederland met als doel die
te veranderen. Er gebeurt weinig tot nu toe. Minister Remkes heeft, ook in
deze Kamer, een notitie toegezegd. De heer Engels heeft daar wat concrete
vragen over gesteld. Het antwoord van de minister zie ik met belangstelling
tegemoet. Ik hoop niet dat dit de zwanenzang van deze minister wordt. Ik hoop
dat het een inspirerend, creatief en in zekere zin gewaagd stuk is. Dat zal
het moeten zijn, wil er iets kunnen veranderen.Deze wetsvoorstellen borduren voort op een inmiddels historisch gegroeide
situatie die alom onvrede oproept. Die onvrede heeft twee belangrijke elementen.1. Het is en blijft bestuurlijk figuurzagen. Er wordt geen forse stap
gezet in de richting van een drastisch andere indeling. Het is hier een onsje
meer en daar een onsje minder, maar voor de langere termijn biedt het geen
oplossing. De bestuurlijke drukte neemt toe. De regelgeving explodeert verder.2. Het democratische gat groeit. Verlengd lokaal bestuur heeft al een
uiterst gebrekkige democratische legitimatie en deze wordt bestendigd of,
erger nog, neemt toe als de wetgeving die dit gat heeft geschapen in gewicht
toeneemt en verder wordt verfijnd. Dat gebeurt met de Wgr-plusregeling.De gebrekkige democratische legitimatie van de Wgr-gebieden is voor eenieder
een punt van zorg, maar tegelijkertijd valt te constateren dat er in wetgevende
zin niets wordt gedaan om hier iets aan te verbeteren. De angst voor het creëren
van een vierde democratisch gelegitimeerde bestuurslaag, die wij overigens
niet voelen, is zo groot dat van de weeromstuit niets wordt ondernomen. Ik
laat nog maar even buiten beschouwing dat er de facto al nieuwe bestuurslagen
zijn, zoals de deelgemeenten in Amsterdam en Rotterdam die veel bevoegdheden
van de gemeenteraad hebben overgenomen. Bovendien kiezen wij onze eigen parlementariërs
in het Europees Parlement. Een punt van kritiek op de Wgr-gebieden en het bestuur daarvan is dat
wethouders en burgemeesters de dienst blijven uitmaken, waardoor – zeker
na de dualisering van het gemeentebestuur – de gemeenteraad als direct
gekozen volksvertegenwoordiging nog verder weg komt te staan. Een ander kritiekpunt
op de instelling van de Wgr-plusregio's is dat zij er substantiële bevoegdheden
bij krijgen, waardoor de scheiding tussen beheer en beleid niet valt te maken.
Daarmee is naar ons inzicht het onderscheid tussen hoofdstructuur –
provincie en gemeente – en hulpstructuur op de tocht komt te staan.
Voor het grondbeleid en het economische beleid zijn in deze wet bepalingen
opgenomen die grote beleidsmatige consequenties hebben, zoals de bevoegdheid
van de Wgr-plusregio om voorschriften aan gemeenten te geven met betrekking
tot de vele aspecten van het grondbeleid. Verder is er nog sectorale wetgeving
in ontwikkeling voor de beleidsterreinen ruimtelijke ordening, wonen en grotestedenbeleid.
Deze vijf beleidsterreinen vormen zo'n belangrijk bestanddeel van het gemeentelijke
politieke bestuur dat het overdragen van beleidsmatige taken en bevoegdheden
aan de Wgr-plusregio's een uitholling van de democratische legitimatie betekent,
ook van de gemeenten.Ook wij constateren dat er bij deze regering een gebrek aan visie en daadkracht
is met betrekking tot de reorganisatie van het binnenlands bestuur. Anderen
hebben deze visie wel. De laatste loot aan deze stam is het pleidooi voor
een Hollandwet van de Deltametropool en daarna de opvatting van de Holland
Acht over de manier waarop het anders zou kunnen. Terecht leggen zij de vinger
op de zere plek, namelijk geen slagvaardige bestuursstructuur: vier provincies,
vier grootstedelijke regio's, vier grote steden, 140 gemeenten en natuurlijk
de departementen. In tien gremia moet over een bestuurlijke oplossing worden
gesproken. Nu zijn er veel kritische kanttekeningen te plaatsen bij deze beweging
die vanuit de Deltametropool is gestart. Als je goed leest wat er allemaal
in de congresbundel staat, dan kun je veel tegenstrijdige opvattingen vinden.
Dat kan natuurlijk leiden tot een superverstedelijking in de Randstad. De
schaalverdeling tussen een herindeling in de Randstad en de overige provincies
is natuurlijk ook een punt van zorg. Duidelijk is wel dat er iets moet gebeuren.
Dat leeft zo breed dat de minister daar niet meer aan kan ontsnappen.In de schriftelijke voorbereiding heb ik gevraagd of er een deugdelijk
onderzoek heeft plaatsgevonden als grondslag voor deze wet. Ik heb daar geen
bevredigend antwoord op gekregen. Enerzijds schrijft de minister dat een Wgr-gebied
ten principale verlengd lokaal bestuur is, dus provincievrij. Anderzijds kun
je echter constateren dat de praktijk heel anders is. Het ROA-gebied, waar
ik toevallig wat inzicht in heb, heeft de facto de taken en bevoegdheden van
de provincie overgenomen. Kan de minister daar zijn licht over laten schijnen?
Er is niet onderzocht hoe efficiënt de voorlopers van de Wgr-plusregio's
functioneren in vergelijking met de provincies of de grootste centrumgemeente.
Ook is niet onderzocht hoe gemeenteraden die deel uitmaken van de Wgr-gebieden
aankijken tegen deze vorm van verlengd lokaal bestuur en hoe zij het nut daarvan
afwegen tegen dat van een provincie of een andere vorm van direct gekozen
middenbestuur. Al die gegevens ontbreken en dat vind ik erg zwaar wegen. Er is al het nodige gezegd over de gebrekkige legitimatie van de algemene
besturen van de Wgr-gebieden, de gebrekkig geregelde informatieoverdracht
van de Wgr-gebieden naar de deelnemende gemeenteraden en de gebrekkige controle-
en sturingsmogelijkheden van gemeenteraden. De ontkenning van de politieke
diversiteit binnen de algemene besturen van de Wgr-gebieden is een te belangrijk
punt om niet bij stil te staan. In de tweede schriftelijke ronde heb ik hierover
veel vragen gesteld, ook naar aanleiding van het geval in Eindhoven. Uit de
antwoorden op deze vragen blijkt dat de minister op twee gedachten hinkt.
Hij schrijft dat het niet de bedoeling is dat opvattingen van minderheden
niet tot uitdrukking kunnen komen. Blijkbaar ziet ook hij in dat het van belang
is dat die opvattingen tot uitdrukking komen.Tegelijkertijd antwoordt hij dat de vorming van politieke fracties niet
past binnen een regio. Ik neem aan dat hij bedoelt: binnen een regiobestuur.
Meent de minister dat werkelijk? Zo ja, dan wijs ik hem erop dat er nu al
regiobesturen zijn die politieke fractievorming kennen. Ik ben zelf in een
diep verleden betrokken geweest bij één van de eerste Wgr-gebieden,
de Gooi en Vechtstreek. In dit gebied werkten wij ook met politieke fracties.
Hoe kan de minister toch staande houden dat het niet zou passen? Welke consequenties
heeft zijn opvatting voor Wgr-gebieden waar op dit moment al sprake is van
fractievorming?Ik ben van mening dat het logisch is dat de algemene besturen van Wgr-gebieden
louter en alleen bestaan uit gemeenteraadsleden. Ik durf zelfs nog een stap
verder te gaan, want de logica van mijn redenering impliceert dat ook de leden
van het dagelijks bestuur van een Wgr-gebied uit gemeenteraadsleden moet bestaan.
Dat is namelijk de zuiverste vorm van verlengd lokaal bestuur. Want wat vormt
het hart van het verlengd lokaal bestuur? Dat is de gemeenteraad. Volgens
de Grondwet is dat immers nog steeds het belangrijkste orgaan. Een dergelijke
logische redenering mis ik in de wet en in de opvatting van de minister. Dat
is onbegrijpelijk, omdat de minister vasthoudt aan de definitie van de Wgr
als verlengd lokaal bestuur.De wet laat vrij hoe gemeenteraden de leden van het algemeen bestuur kiezen.
Het is dus denkbaar om een model te gebruiken analoog aan het model dat in
de Gooi en Vechtstreek is gehanteerd, namelijk een model dat is gebaseerd
op de politieke krachtsverhoudingen binnen alle gemeenten. Daarop wordt de
zetelverdeling van het algemeen bestuur gebaseerd. De afzonderlijke gemeenten
besloten dan gezamenlijk hoe zo te stemmen dat het dagelijks bestuur een weerspiegeling
werd van die krachtsverhoudingen.Een dergelijk model is heel wel mogelijk en ik begrijp dan ook niet waarop
de minister zijn redenering baseert dat dit moet worden voorkomen. Het kan
toch zeker niet zo zijn dat een heel grote minderheidsopvatting in het algemeen
bestuur van een Wgr-gebied niet tot uitdrukking kan komen? Dat is echter wel
het gevaar als je het zo regelt dat vertegenwoordigers van de gemeente alleen
maar de opvatting van de meerderheid van het algemeen bestuur mogen vertegenwoordigen.
Een en ander zou kunnen betekenen dat de mening van 49% van alle deelnemende
gemeenteraden niet wordt gehoord, omdat een meerderheid van de helft plus één
een andere mening is toegedaan. Ik denk dat wij dit allemaal een ongewenste
consequentie vinden. De minister heeft vorige maand een notitie het licht doen zien over de
democratische legitimatie van intergemeentelijke samenwerkingsverbanden. Deze
notitie is een verdienstelijke poging om een en ander in kaart te brengen.
De conclusies en de aanbevelingen in deze notitie zijn echter niet erg doortastend.
Al met al is dat een teleurstellende conclusie, omdat de democratische controle
van de Wgr-gebieden door de deelnemende gemeenteraden bedroevend is. Uit de
inventarisatie blijkt namelijk dat het veel werk is; er grote ondeskundigheid
is en ambtelijke ondersteuning ontbreekt. Bovendien blijkt ook dat de algemene
besturen van de Wgr-gebieden een depolitiserend karakter hebben. Met deze
bevindingen wordt in de aanbevelingen helemaal niets gedaan.De dualisering, die de gemeenteraadsleden op hun dak hebben gekregen,
is een duidelijke taakverzwaring voor de gemeenteraadsleden. Ook dat gegeven
had moeten leiden tot de aanbeveling om de raadsgriffie uit te breiden en
de raadsleden beter te belonen. Verder dient natuurlijk de politieke diversiteit
te worden erkend.Voor goede controle is het noodzakelijk dat een Wgr-gebied de deelnemende
gemeenten tijdig informeert. Daar schort op dit moment echter veel aan. De
informatie is vaak gebrekkig en komt bovendien vaak veel te laat. Het is dan
ook teleurstellend dat de aanbevelingen van de minister op dit punt zo weinig
substantieel zijn.In de begeleidende brief bij de notitie stelt de minister over de mogelijkheid
van uittreding uit een Wgr-gebied dat echte democratische controle moet kunnen
resulteren in het trekken van consequenties, met als ultieme mogelijkheid:
uittreding. Op dit moment is dit vaak nog niet geregeld of zijn er, zoals
de minister schrijft, exorbitante uittredingsbedragen. Dat is een goed punt,
maar waarom stelt de minister dan geen stringentere regelgeving voor de uittreding
in het vooruitzicht?De invloed van de bevolking is in dit verband een populair thema, zeker
ook bij D66. D66 is immers naar eigen zeggen een groot voorstander van kiezersdemocratie.
Helaas heb ik nog geen enkel substantieel voorstel van de fractie van D66
onder ogen gehad. Ook de minister zegt in zijn begeleidende brief bij de notitie
dat de burgers zo veel mogelijk bij de Wgr-besluitvorming moeten worden betrokken.
De notitie overziend blijkt dat een wel heel erg plichtmatige opmerking te
zijn, want in de notitie wordt hieraan geen enkel woord gewijd. Gemeenteraadsleden
zijn weinig betrokken bij en hebben weinig inzicht in de Wgr. Dat geldt voor
de burger echter in het kwadraat.Er zijn gelukkig ook uitzonderingen. Zo heb ik een brief ontvangen van
de Stichting tot het behoud van het huidige Rijnmondgebied. Deze stichting
is bepaald niet van vandaag of gisteren, aangezien zij al in 1995 is opgericht.
In haar felle en geestige brief beklaagt deze stichting zich over de voorliggende
wetten. Hoewel mijn fractie niet alle argumenten van deze stichting deelt,
zijn wij het wel eens met de strekking van de kritiek, namelijk: de grote
bestuurlijke drukte, de sterkere positie van burgemeester en wethouders, de
noodzaak van meer overleg, de toename van de bureaucratie en minder politiek-op-maat.
Omdat wij deze kritiek delen, staat mijn fractie kritisch tegenover deze wetten.
Ook wij vinden dat er een horizonbepaling moet komen om duidelijk te maken
dat deze wet niet het eeuwige leven heeft en dat het middenbestuur anders
moet worden ingericht.De heer Engels (D66):De heer Platvoet stelt dat ik mij heb beperkt tot mooie opmerkingen over
de kiezersdemocratie en niets heb gezegd over de betrokkenheid van burgers
bij de regiobesturen. Dat moet wel een misverstand zijn, want zoals ik al
tegen de heer Van Raak heb gezegd, is het de opvatting van mijn fractie dat
de Wgr-plusregio's en andere vormen van intergemeentelijk bestuur hulpstructuren
zijn. De ruimte voor directe betrokkenheid van burgers bij dergelijke hulpstructuren
is veel kleiner, omdat je een extra bestuurslaag creëert als je deze
structuren voorziet van een directe legitimatie. Dat past niet bij de visie
van D66. Directe en volledige legitimatie door kiezersdemocratie is in onze
ogen dus alleen gepast voor onderdelen van de bestuurlijke hoofdstructuur.
Vanuit het perspectief van de kiezersdemocratie reageer ik natuurlijk wel
op oplossingen die binnen de tussenlaag worden gecreëerd.De heer Platvoet (GroenLinks):De heer Engels spreekt over een hulpstructuur. Ik denk echter dat je met
kracht van argumenten kunt zeggen dat de Wgr-gebieden geen hulpstructuur zijn.
Zij krijgen immers substantiële bevoegdheden overgedragen van de gemeenten.
Ik houd dan ook vast aan mijn stelling dat democratische legitimatie ook voor
dit type bestuur noodzakelijk is. Een en ander laat natuurlijk onverlet dat
wij op enig moment verder moeten spreken over de inrichting van het middenbestuur.
Ik ben overigens geen gelovige in het Huis van Thorbecke, die een beetje dommig
blijft volhouden dat de drie verdiepingen van zijn huis zaligmakend zijn.
Ten eerste zijn er inmiddels meer verdiepingen en ten tweede leven wij niet
meer in 1848.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Ook het IPO, dat verder toch niet erg gecharmeerd lijkt te
zijn van het wetsvoorstel voor de Wgr-plusregio's, concludeerde in zijn reactie
aan de tweede kamer van 9 juni 2004 dat continuering van de intergemeentelijke
samenwerking in de grootstedelijke gebieden noodzakelijk is. Die conclusie
wordt door bijna iedereen, en natuurlijk ook door mij, min of meer onderschreven.
De vraag is alleen of het op deze manier moet.Bijna iedereen constateert dat de Wgr-plusregio, deze vorm van wat officieel
verlengd lokaal bestuur heet, een gemeenschappelijke regeling, maar dan wel
een bijzondere, in feite naar boven afbreuk doet aan de positie van de provincies
en naar beneden tekort doet aan de autonomie van in ieder geval de kleinere
van de betrokken gemeenten. En het belangrijkste is dat het feitelijk een
nieuwe vorm van middenbestuur schept, een vierde bestuurslaag maar dan wel
zonder democratische legitimatie.De positie van de provincies wordt er niet makkelijker op. Het is moeilijk
op het terrein van verkeer en vervoer en ruimtelijke ordening regionaal en
bovenregionaal beleid van elkaar te scheiden. Dus ook al geeft in principe
de provincie aan wat zij als bovenregionaal wil beschouwen, competentiegeschillen
tussen Wgr-plusregio en provincie zullen zich vast voordoen. In ieder geval
ligt dit probleem op het bordje van de provincie.De Wgr-plusregio krijgt een geheel eigen positie boven de gemeenten, maar
per saldo toch meer naast dan onder de provincie, wanneer gekeken wordt naar
het terrein van verkeer en vervoer, en straks in de nieuwe WRO naar de planning
van de ruimte in de vorm van structuurvisies. Voor Zuid-Holland betekent dat
dat de helft van het provinciaal grondgebied afgescheiden wordt van grote
delen van de provinciale zeggenschap. In Utrecht is het naast elkaar bestaan
van een provincie Utrecht en een regio Utrecht natuurlijk nog moeilijker.Aan de andere kant van de Wgr-plusregio staan de gemeenten. En hoe noodzakelijk
intergemeentelijke samenwerking in de grootstedelijke gebieden ook moge zijn,
voor de kleinere gemeenten die daarbij betrokken zijn, betekent het vaak dat
zij overgeleverd zijn aan hogere machten. Je autonomie delen in een samenwerking
van gelijken is gemakkelijker dan je autonomie inleveren bij degenen die als
grootsten de macht hebben, zie Eindhoven en Twente. Misschien dat daar wat
te redden is met de instelling van een regionale commissie. Daardoor krijgt
een deel van de Wgr-plusregio er namelijk nog een afzonderlijk regime bij,
waarvan het andere deel dan verlost is. Maar echt oplosbaar zal dit probleem
waarschijnlijk niet zijn. Gelet op de huidige hoofdstructuur met de autonome
gemeenten voor het lokaal bestuur, is dat toch wel zuur.Geen wonder dat de vraag naar het democratisch gehalte gesteld wordt wanneer
een lichaam dat zo veel invloed kan hebben als een Wgr-plusregio, niet meer
alleen als verlengd lokaal bestuur gezien kan worden dat niet echt in de bestuurlijke
hoofdstructuur past. Dat geldt zeker als het zo veel bevoegdheden krijgt,
zonder dat er sprake is van een direct gekozen controlerend lichaam. Maar
helaas, niet alleen bij de Wgr-plusregio's maar bij alle gemeenschappelijke
regelingen wordt door de betrokken gemeenteraden geconstateerd dat de democratische
controle ver te zoeken is. Daar kan de minister wel een notitie over schrijven
met suggesties voor verbetering, die op zich nuttig kunnen zijn, maar het
blijven uiteindelijk lapmiddelen. Het gevoel van gemeenteraden dat zij geen
greep te hebben op het verschijnsel, zal daarmee ook niet weggenomen worden.
Dat geldt waarschijnlijk in nog hogere mate voor de burger.Mevrouw Meindertsma suggereerde dat het een oplossing zou kunnen zijn
om wel in Wgr-plusregio's maar niet in provincies te laten stemmen. Dat is
volgens mij een ad-hocoplossing. De oplossing van de heer Van Raak om de raadsleden
de leden van het regiobestuur te laten kiezen zou een oplossing kunnen zijn,
ware het niet dat het karakter van de regio's hierdoor volkomen verandert.
Op dit moment geef ik er dan ook de voorkeur aan om eerst maar alle haast
te zetten achter een discussie over de hoofdstructuur.De regering wekt de indruk – dat is wat ook de Raad van State het
meest lijkt te storen – dat hiermee een definitieve oplossing van het
probleem van de grootstedelijke regio's wordt gegeven. Dat is storend omdat
de gekozen oplossing inderdaad in veel opzichten niet voldoet, in ieder geval
slecht combineert met het bestaande Huis van Thorbecke en samen met allerlei
andere regelingen en gebiedsindelingen een ondoorzichtig geheel van in en
over elkaar schuivende bevoegdheden en verantwoordelijkheden geeft. De grootstedelijke
regio's zijn vooral in het westen te vinden, dus geen wonder dat daar de Holland
Acht nog eens hard op de trommel slaat om duidelijk te maken dat er iets anders
moet gebeuren dan het aannemen van een Wgr-pluswet. Een "Hollandwet"
zou natuurlijk heel andere koek zijn. Ook daar staat trouwens
niet iedereen direct om te springen.Intussen heeft de minister wel een notitie beloofd over de bestuurlijke
structuur, wat doet hopen dat de Wgr-plusregio's als zodanig straks niet meer
nodig zullen zijn in een totaalstructuur waar ook de grootstedelijke regio's
in ingebed zijn. Zeker is dat natuurlijk niet, want het is nog allerminst
duidelijk wat die notitie zal inhouden en nog helemaal niet waar ze toe zal
leiden. In ieder geval zal het nog lang duren voor alternatieve bestuursstructuren
zijn ontworpen en geïmplementeerd. Voor zolang blijft dus de vraag of
wij de kaderwet bestuur in verandering willen continueren of in plaats daarvan
de Wgr-plus aannemen en daarmee de stadsregio's toch definitiever vormen,
meer mogelijkheden voor uitbreiding van bevoegdheid geven en uitbreiding van
het aantal stadsregio's mogelijk maken. De vraag is: hoe noodzakelijk is die
opschaling als wij toch eigenlijk wat anders willen?Een discussie over de bestuurlijke structuur is zeer gewenst, zoals vanmiddag
aan alle kanten is geconstateerd. Zonder echt vooruit te willen lopen op die
discussie – die ongetwijfeld door de ministeriële notitie zal worden
geëntameerd – toch twee opmerkingen. Ten eerste hoeft niet alles
overal precies hetzelfde geregeld te worden; ook mevrouw Meindertsma heeft
dat nadrukkelijk gezegd. De mogelijkheid van differentiatie tussen provincies
is ook door de minister aangegeven. Het kabinet gaat zelf die kant op in het
antwoord op de opmerking van de Raad van State over de in de toekomst te verwachten
twee typen van Wgr-plusregio's. De zeven Wgr-plusregio's die in de plaats
komen van de kaderwetregio's en de eventueel te vormen nieuwe Wgr-plusregio's
krijgen een afwijkend takenpakket. Door de delegatie van taken door de provincies
kunnen nog wel meer verschillen ontstaan. Geen probleem, zegt het kabinet,
want "uit 'Haags' oogpunt mag het wellicht ondoorzichtig lijken, vanuit
gemeentelijk perspectief springt vooral de flexibiliteit in het oog".
Dat kan ik volgen, maar het is toch vreemd dat het kabinet tegelijkertijd
ook meldt gekant te zijn tegen de vorming van grootstedelijke gemeenten in
de Randstad, want "er zal de facto een nieuw type gemeente ontstaan naast
de bestaande gemeenten en provincies met alle consequenties van dien voor
de onderlinge verhoudingen en voor de relaties met het Rijk". Kom, kom,
zou niet juist een flexibele benadering van de bestuurlijke behoeften en de
bereidheid om waar dat nodig is verschillende oplossingen in verschillende
delen van het land toe te passen, kunnen bijdragen aan een werkbare structuur?
Zonder direct voor grootstedelijke gemeenten te pleiten, lijkt mij wel meer
diversiteit mogelijk en waarschijnlijk wenselijk dan Thorbecke mogelijk heeft
gemaakt. Vóór Thorbecke was er ook veel meer diversiteit; een
kleine plattelandsgemeente beslist gelijk te willen stellen aan een grote
stad, hoeft niet de ultieme oplossing te zijn. Misschien moeten wij toe naar
een systeem met landgemeenten, steden en agglomeratiegemeenten met interne
decentralisatie.Ik kom bij mijn tweede opmerking. Het kabinet constateert met de Raad
van State "dat Nederland geen regionaal bestuur kent dat een zelfstandige
positie heeft in de formele Europese beleids- en besluitvormingscircuits".
Het kabinet wil dat graag zo houden en "acht de Europese dimensie niet
richtinggevend voor discussie over de schaalgrootte in het binnenlands bestuur".
Dat gaat mij wat te vlug. Het kon wel eens wezen dat Europa én Nederland
beide op termijn meer gediend zijn met regio's binnen Nederland die directe
verbindingen met Brussel onderhouden. Waarom wil de minister dat alleen het
Rijk functioneert als Europese regio, één en ongedeeld? In een
veel sterker gedecentraliseerd Nederland hoeft dat toch niet? Er zou meer
de nadruk kunnen worden gelegd op decentralisatie en minder op de eenheidsstaat.
Hoe denkt de minister eigenlijk over een subsidiariteitstoets voor binnenlands
gebruik?De conclusie blijft staan dat de intergemeentelijke samenwerking in de
grootstedelijke gebieden inderdaad door zal moeten gaan. De vraag blijft echter
ook hoe dat gerealiseerd moet worden als wij niet willen dat iets tijdelijks
uitgroeit tot iets definitiefs. Misschien moeten wij toch die horizonbepaling
in de wet opnemen?De heer Holdijk (SGP):Wat de beide voorliggende wetsvoorstellen betreft, hebben de SGP- en de
ChristenUnie-fractie geen moeite met wetsvoorstel 27008, de wijziging van
de Wgr in verband met de afschaffing van de verplichte bundeling en integratie
van gemeenschappelijke regelingen in samenwerkingsgebieden. Het aannemen van
dit wetsvoorstel heeft tot gevolg dat gemeenten in beginsel vrij zijn om te
bepalen met welke andere gemeenten (of andere partners) zij wensen samen te
werken. Uiteraard kunnen zij ook in de toekomst hun samenwerking bundelen
en integreren. Dit is dan echter hun vrije keuze. Wij beschouwen het als een
positief element van het wetsvoorstel dat een weliswaar geclausuleerde aanwijzingsbevoegdheid
van de provincie is gehandhaafd om te voorzien in situaties waarbij een of
meerdere gemeenten worden buitengesloten, of omgekeerd een of meerdere gemeenten
zich aan hun verplichtingen onttrekken door medewerking te weigeren. Het huidige
aanwijzings- en opleggingsinstrumentarium in de Wgr blijft gehandhaafd, met
dien verstande dat de toepassing van het instrumentarium aan restricties wordt
gebonden. De bevoegdheid van het provinciebestuur kan worden geplaatst in
het kader van de regionale en arbitragefunctie van de provincie. Positief
is ook dat de bevoegdheden van de provincie tot verplichte uitvoering van
een regeling niet, en de geschilbeslechtende rol van gedeputeerde staten wél,
is gehandhaafd. Dat de oorspronkelijk in het wetsvoorstel vervallen verklaarde
verplichting tot het inzenden van de regeling bij de provincie en tot registratie
door de provincie is teruggedraaid, valt te billijken vanuit het perspectief
dat het financiële toezicht in alle gevallen blijft bestaan.Uit de bijdrage van onze fracties aan het voorlopig verslag moge evenwel
reeds zijn gebleken dat zij over wetsvoorstel 29532, dat de instelling van
Wgr-plusregio's – dit blijft een akelig technocratische term –
mogelijk wil maken, aanmerkelijk gereserveerder oordelen. Gezien de uitgebreide
behandeling die het wetsvoorstel in de Tweede Kamer heeft genoten, is het
nauwelijks mogelijk om nog nieuwe gezichtspunten en argumenten voor de discussie
aan te dragen, hoe boeiend het vraagstuk op zichzelf ook is. Ik wil mijn tijd
in deze termijn dan ook gebruiken om in beknopte vorm ons standpunt en onze
bedenkingen nog eens naar voren te brengen.Andere woordvoerders hebben het al gezegd, de geschiedenis bewijst dat
de samenwerking tussen gemeenten in stedelijke gebieden de bestuurlijke
gemoederen al lange tijd bezighoudt. De afgelopen vijftien jaar zijn verschillende
pogingen ondernomen om een beter wettelijk kader te bieden voor de vaak moeizame
samenwerking in de sterk verstedelijkte gebieden van Nederland. De BoN-gebieden,
de stadsprovincies met als wegbereider de zogenaamde kaderwetgebieden en de
wet op de stedelijke regio's hebben de eindstreep niet gehaald. Niet ontkend
kan echter worden dat de verstedelijking van Nederland en de daarmee gepaard
gaande verdichting de verhouding tussen grote stadsgemeenten onderling –
althans die in elkaars nabijheid zijn gelegen – en die met de omliggende
plattelandsgemeenten onder druk zet. De grens tussen stad en platteland vervaagt
en verschuift, ook in bestuurlijke termen gesproken.Onze fracties onderschrijven nolens volens het standpunt dat bij de aanpak
van de grootstedelijke problemen niet te ontkomen valt aan een verplichte
vorm van samenwerking tussen de gemeenten. Daarover verschillen wij niet van
mening met de regering. Dit standpunt neemt echter niet weg dat wij een aantal
fundamentele bezwaren tegen het wetsvoorstel hebben. Wij onderschrijven het
uitgangspunt dat de samenwerkingsvorm moet passen binnen de bestuurlijke hoofdstructuur
van harte, maar met de Raad van State en een aantal provincies constateren
wij dat als gevolg van de pragmatische opzet van het wetsvoorstel en de mogelijkheid
om door middel van sectorale wetgeving het taken- en bevoegdhedenpakket van
de Wgr-plusregio's uit te breiden – ik citeer nu de Raad van State – "er
nog steeds spanning lijkt te bestaan tussen de wens van de regering een structurele
voorziening te treffen voor het bestuur in de stedelijke gebieden binnen de
bestuurlijke hoofdstructuur en de werkelijkheid van een taken- en bevoegdhedenpakket
dat buiten die structuur lijkt te treden".Wij vrezen en verwachten dat de Wgr-plus zal leiden tot een onduidelijke
taakverdeling tussen Rijk, provincie en Wgr-plusgebied, met als consequentie
bestuurlijke dichtheid en onduidelijkheid voor de burgers. Wgr-plusregio's
krijgen zware bevoegdheden en een expliciete hiërarchische positie boven
de gemeenten. Deze positie wordt de provincies ontnomen. Hiermee ontstaat
de merkwaardige situatie dat kiezers niet kunnen kiezen voor het bestuur van
de Wgr-plusregio dat verantwoordelijk is voor het openbaar vervoer, de infrastructuur
en de ruimtelijke ordening. Zij kunnen wel kiezen voor provinciale staten
die daar niet meer over gaan. In de woorden van de heer Sietsma in de Staatscourant
van 1 september 2004 is dit een merkwaardige democratische knoop die
de vervreemding van de kiezer zal bevorderen.Het wetsvoorstel loopt, deels noodgedwongen, vooruit op de nieuwe Wet
op de Ruimtelijke Ordening. Zoals het zich laat aanzien, krijgen de Wgr-plusgebieden
vergaande bevoegdheden op het gebied van de ruimtelijke ordening. Wij vinden
het (gedwongen) overdragen van plannende, verdelende en coördinerende,
alsmede van (door middel van strafbepalingen te handhaven) verordenende bevoegdheden
aan een niet rechtstreeks democratisch gelegitimeerd orgaan principieel aanvechtbaar
en niet in overeenstemming met het eerdergenoemde uitgangspunt van inpassing
in de bestaande grondwettelijke bestuurlijke hoofdstructuur. Dit klemt temeer
gezien de reeds gememoreerde aspecten van bestuurlijke dichtheid. Als logisch
gevolg van de uitgangspunten van de Wgr-plus zou in de nieuwe Wet op de Ruimtelijke
Ordening de kaderstellende en toetsende rol van de provincie gewaarborgd moeten
worden door middel van een toetsingsbevoegdheid van gedeputeerde staten voor
de regionale structuurvisie. De bestemmingsplan-, projectplan- en coördinatiebevoegdheid
zou uitsluitend toegekend moeten worden aan organen die deel uitmaken van
de democratisch gelegitimeerde structuur.Voor de Planwet verkeer en vervoer gelden overeenkomstige overwegingen.
De voorlopige continuering van de huidige (nevengeschikte) rolverdeling tussen
de provincie en de Wgr-plusregio op het terrein van verkeer en vervoer leidt,
als gevolg van de aangekondigde aanpassing van de planwet, tot een onzekere
verantwoordelijkheidsverdeling tussen provincie en Wgr-plusregio. Analoog
aan onze opvatting op het terrein van de ruimtelijke ordening, zou ook het
regionale verkeers- en vervoersplan ter toetsing aan gedeputeerde staten moeten
worden voorgelegd.In het wetsvoorstel wordt een onderscheid aangebracht tussen binnen- en
bovenregionale belangen. Wij ervaren dit als een hoogst theoretisch onderscheid
dat in de dagelijkse bestuurlijke praktijk bijna onvermijdelijk zal leiden
tot veel, vertragend, ambtelijk en bestuurlijk overleg. Bovendien doet het
onderscheid geen recht aan de provinciale bijdrage aan talrijke regionale
beleidsvelden en initiatieven. Wij onderschrijven de algemene wens tot verheldering
van de bestuurlijke verhoudingen, maar wij zien het nieuw geïntroduceerde
onderscheid tussen binnen- en bovenregionale belangen daarbij niet als een
handzaam hulpmiddel.Ik heb ook nog een opmerking over artikel 110, eerste, lid van het wetsvoorstel
waarover het IPO een brief heeft geschreven waarop in de nadere memorie van
antwoord door de regering is gereageerd. De heer Van den Oosten heeft daar
in zijn bijdrage ook over gesproken. Het is ons uit het antwoord van de regering
niet duidelijk geworden waarom besluiten tot aanpassing of opheffing van een
Wgr-plusregio geblokkeerd moeten kunnen worden, althans tijdelijk, door onthouding
van een verklaring van geen bezwaar van de ministers van VROM en van Verkeer
en Waterstaat. Het is ons ook niet duidelijk waarom de regering er kennelijk
geen vertrouwen in heeft dat gedeputeerde staten, gehoord de sectorministers,
bij hun besluit over aanpassing van een Wgr-plusregio rekening zullen houden
met het belang van continuïteit in de taakvervulling door de huidige
zeven kaderwetgebieden. Mutatis mutandis laat zich dezelfde vraag stellen
indien de eindverantwoordelijkheid voor de eventuele opheffing van een Wgr-plusregio
bij de minister van BZK zou worden gelegd.Er zijn fracties die ervoor pleiten om het tijdelijke karakter van de
wet te benadrukken als het wetsvoorstel zou worden aanvaard. Er is een horizonbepaling
genoemd. Het opnemen daarvan lijkt mij niet realistisch in een wetsvoorstel
dat in deze fase van behandeling verkeert. Er is gezegd dat wanneer dit wetsvoorstel
toch zou worden aanvaard een voorwaarde zou moeten zijn dat toch duidelijk
het tijdelijke karakter wordt benadrukt, net als bij de kaderwetgebieden.
Ondanks onze kritische houding, zullen wij met belangstelling naar het antwoord
van de regering luisteren.De vergadering wordt van 16.34 uur tot 17.30 uur geschorst.Minister Remkes:Voorzitter. Ik wil twee opmerkingen vooraf maken. Er is door verschillende
woordvoerders gerefereerd aan het Huis van Thorbecke en de suggestie is gewekt
dat dit een soort starre blauwdruk is. Ik denk dat dit niet het geval is.
Ik denk dat het Huis van Thorbecke op zich ruimte biedt voor pluriformiteit
en voor een flexibele benadering. Dat zal ik de komende maanden bij de discussie
over het middenbestuur goed in mijn achterhoofd houden. Iets anders is de
vraag of het Huis van Thorbecke een vierde bestuurslaag toelaat of niet. Ik
vind die vraag op zich minder interessant. De vraag of het wenselijk is om
een vierde bestuurslaag toe te voegen gezien de bestuurlijke ontwikkelingen
die er binnenslands aan de orde zijn geweest, de ontwikkelingen binnen de
bestuurlijke laag die Europa heet en het rapport van de commissie-De Grave
waarin een grote bestuurlijke drukte wordt gesignaleerd, vind ik wel interessant.
Ik wil die vraag, vooruitlopend op de discussie die nog gevoerd gaat worden,
nu wel van een helder antwoord voorzien. Dat antwoord is wat mij betreft nee.
Ik geef dat niet vanuit de invalshoek van het Huis van Thorbecke, maar vanuit
die van bestuurlijke drukte.Een andere opmerking heeft betrekking op de volgorde der dingen. Er is
door verschillende woordvoerders geconstateerd dat de naoorlogse discussie
die in verschillende rondes is gevoerd wel enkele producten heeft opgeleverd,
maar niet echt tot een afdoende en adequaat antwoord heeft geleid met betrekking
tot de stad-regioproblematiek. Juist gelet op die voorgeschiedenis, heb ik
er bewust voor gekozen om eerst deze problematiek op basis van hetgeen is
afgesproken in het regeerakkoord tot een oplossing te brengen. Dat is een
heel pragmatische benadering. Ik had er ook voor kunnen kiezen om bij het
begin van deze kabinetsperiode een aantal fraaie theoretische modellen op
papier te zetten en de problematiek die het meeste klemt voorlopig te parkeren.
Ik heb de pragmatische keuze gemaakt om eerst de genoemde problemen op te
lossen en vervolgens de discussie te starten over het middenbestuur. Die discussie
is, ook naar mijn stellige overtuiging, namelijk wel nodig. Wij weten echter
dat het een moeizame discussie zal zijn en dat het nog wel enige tijd zal
duren voordat die daadwerkelijk tot en met deze Kamer heeft geresulteerd in
wetgeving. Er moest met name op het punt van de stedelijke problematiek voor
die tijd iets gebeuren.De stelling dat de naoorlogse discussie waar het gaat om de bestuurlijke
organisatie niet heeft opgeleverd wat ervan werd verwacht, is een understatement.
De kathedraal die sommigen bij die discussie in gedachten hadden, is inderdaad
niet gebouwd. In tegendeel, volgens sommige zwartkijkers is er slechts een
bouwput overgebleven met de weinig verheffende aanduiding "het regionale
gat". Hoewel die laatste waarneming absoluut te somber is, nopen de opgedane
ervaringen tot zorgvuldigheid en realisme. Ik heb mij voorgenomen om deze
goede zaken optimaal te benutten bij het regisseren van de inmiddels gestarte
discussie over het middenbestuur, waarbij wat mij betreft ook het manifest
van de Holland Acht hoort. Wij moeten goed analyseren wat er aan de hand is
en vervolgens goed nadenken over daarop toegesneden remedies.Gelukkig staan wij niet met lege handen. Dat de naoorlogse discussie over
de bestuurlijke organisatie ons slechts een regionaal gat zou hebben opgeleverd
en luchtkastelen in plaats van kathedralen, is natuurlijk klinkklare onzin.
Sinds 1950 beschikken wij over een op zichzelf goedwerkende, praktijkgerichte
en keurig onderhouden Wet gemeenschappelijke regelingen. Deze wet biedt een
fraai publiekrechtelijk kader voor de intergemeentelijke bestuursproblematiek
en deze stimuleert daarmee sinds jaar en dag gemeentebestuurders om ook over
de grenzen van hun gemeente te kijken bij het zoeken naar bestuurlijke antwoorden
op maatschappelijke ontwikkelingen. De kaderwetgebieden en straks de Wgr-plusregio's
vormen een noodzakelijke aanscherping van de Wgr met het oog op de intergemeentelijke
grootstedelijke problematiek, die een slag intensiever is dan die in de rest
van Nederland.De vraag is of er een ideale oplossing voorligt. Dat is niet het geval,
daar wil ik geen enkel misverstand over laten bestaan. Ik heb dat in de Tweede
Kamer benadrukt en het staat ook in de schriftelijke stukken. Er is wel eindeloos
over gepolderd, zowel met het IPO en de VNG als met de kaderwetgebieden en
de provincies. Dat heeft tot overeenstemming geleid en dat is mij in het proces,
juist gelet op de ervaringen in het verleden, heel veel waard geweest. Het
is belangrijk dat er voor deze oplossingsrichting in ieder geval draagvlak
bestaat. Als dat niet het geval was geweest, had ik het verloop van het proces
en de afloop ervan niet helemaal durven voorspellen.Ik heb er geen probleem mee om te erkennen dat ik voor een wat pragmatische
benadering heb gekozen. Ik heb dat echter wel gedaan vanuit het gevoel van
urgentie van de stedelijke problematiek. Daar heb ik niet alle woordvoerders
over gehoord. Ik zeg dat anno 2005 rondkijkend in onze grote steden en in
de context van de actuele ontwikkelingen waar men op dit moment in het nabije
buitenland mee wordt geconfronteerd. Niet alles wat steden moeten doen en
niet alles waarmee zij worden geconfronteerd gegeven een aantal maatschappelijke
ontwikkelingen, kan naar mijn waarneming nog op het grondgebied van die steden
zelf worden opgelost. Ik doel bijvoorbeeld op bereikbaarheid en mobiliteitsbehoefte,
woningbouw, herstructurering en sociale menging, economische ontwikkeling
en recreatie.Mevrouw Meindertsma vroeg wat er zou gebeuren als deze Kamer deze wet
niet zou aannemen. Ik wil vooral onderstrepen dat het bij dit wetsvoorstel
niet alleen gaat om de overheveling van provinciale bevoegdheden. Het gaat
in de eerste plaats om de noodzaak van een meer verplichtende samenwerking
tussen gemeenten. Dat is juist in deze grootstedelijke regio's van belang,
omdat deze niet vanzelf tot stand komt. Het blijkt nu eenmaal erg verleidelijk
voor randgemeenten om met de rug naar de stedelijke problemen te gaan staan
en bij voorbeeld alleen duurdere woningen te blijven bouwen en probleemgroepen
naar de stad te verwijzen.Dit wetsvoorstel biedt vooral het instrumentarium en de continuïteit
die nodig is om het belang van de regio als totaal te laten prevaleren boven
de kortetermijnbelangen van elke individuele gemeente. Wat gebeurt er concreet
als dit wetsvoorstel niet doorgaat? In het kort: het openbaar vervoer in de
regio wordt niet in samenhang uitgevoerd, de afspraken om gezamenlijk eens
een flink aantal woningen te bouwen en daarbij te zorgen voor
een betere spreiding van inkomensgroepen tussen stad en rand komen in de lucht
te hangen en regionale besluitvorming en afstemming van ruimtelijke projecten,
zoals geregeld in de Wet op de Ruimtelijke Ordening, komen onder grote druk
te staan, waardoor de projecten inzake infrastructuur, groen en bedrijventerreinen
niet meer slagvaardig uitgevoerd kunnen worden. De wettelijke taken en bevoegdheden
geven hier de instrumenten voor. Nog belangrijker is dat de bereidheid van
randgemeenten om ook een bijdrage te leveren aan het aanpakken van grootstedelijke
problemen, aangetast wordt.De Wgr-plus mag daarom niet worden afgeserveerd als een vorm van bestuurlijke
drukte. Er wordt juist beoogd om binnen de marges van de bestuurlijke hoofdstructuur
een adequate oplossing te vinden voor de maatschappelijke opgaven in de grootstedelijke
gebieden. Als er al sprake is van bestuurlijke drukte, gaat het om functionele
drukte. Immers, aan bestuurders die stil zitten, bestaat in de grootstedelijke
gebieden met al hun dynamiek, geen behoefte.Om de discussie goed te kunnen voeren, wordt het tijd om het begrip "bestuurlijke
drukte" eens nader te analyseren. Zoals bekend – er is ook aan
gerefereerd – roep ik daarvoor de commissie-De Grave te hulp, die in
juli jongstleden het rapport "Je gaat er over of niet" heeft uitgebracht.
Bij bestuurlijke drukte gaat het volgens die commissie om een interbestuurlijke
constellatie die 1. ingewikkeld en onoverzichtelijk is 2. een gebrek aan beleidsmatige
samenhang vertoont door een versnippering van verantwoordelijkheden, taken,
bevoegdheden en middelen 3. een hoge bestuurlijke inspanning en afstemming
vereist, terwijl de resultaten niet navenant zijn.De commissie formuleert vervolgens drie aangrijpingspunten om bestuurlijke
drukte tegen te gaan, te weten: is de inhoud van de ambitie adequaat, is de
organisatie van het bestuurlijke systeem adequaat en is het vermogen tot sturing
adequaat? Deze drie punten vormen de kern van de zogeheten IOS-toets van de
commissie. Belangrijke vuistregels daarbij zijn dat het maatschappelijk probleem
centraal moet staan, dat er voldoende doorzettingsmacht aanwezig moet zijn,
dat er voldoende uitvoeringsmacht moet zijn en dat een samenwerkingsverband
herkenbaar moet zijn voor burgers en bedrijven.De Wgr-plusregio's slagen op drie van deze vier punten met vlag en wimpel
voor de IOS-toets van de commissie-De Grave. De grootstedelijke bestuursproblematiek
is immers de bestaansreden voor de Wgr-plusregio's. De doorzettingsmacht is
aanwezig, omdat het algemeen bestuur meerderheidsbesluiten kan nemen en de
uitvoeringsmacht is er, omdat onwillige gemeenten door het algemeen bestuur
tot medewerking aan de uitvoering van meerderheidsbesluiten gedwongen kunnen
worden, desnoods door de uitvoering op kosten van die gemeenten over te nemen.
Bovendien zijn er specifieke instrumenten beschikbaar op het terrein van het
regionale grondbeleid, het regionale huisvestingsbeleid en het ruimtelijkeordeningsbeleid.
Het vierde punt van de IOS-toets, de herkenbaarheid van de Wgr-plusregio voor
burgers en bedrijven, is evenwel problematischer. Die herkenbaarheid zal,
gelet op de ervaringen met de huidige kaderwetgebieden, waarschijnlijk niet
overhouden. In beide Kamers is de democratische legitimatie van de Wgr-plusregio's
een belangrijk discussiepunt geweest. In de notitie Democratische legitimatie
intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, die ik op 13 oktober naar
beide Kamers heb gestuurd, staat de verhouding tussen de gemeenteraden en
de samenwerkingsverbanden centraal. Het uitgangspunt van deze notitie is dat
samenwerkingsverbanden hun taakopdracht en hun democratische legitimatie primair
aan de gemeenten ontlenen. In mijn begeleidende brief bij de notitie kondig
ik daarom maatregelen aan om de gemeenteraden te stimuleren, meer werk te
maken van hun verantwoordelijkheid in dit opzicht. In samenwerking met VNG
wordt er op dit moment gewerkt aan een website met informatie over de bestaande
wettelijke instrumenten aangaande democratische controle en verantwoording.
Ook zullen er op de website voorbeelden komen te staan, want goed voorbeeld
doet goed volgen. Het voorbeeld moet dan wel bekend zijn.Tevens is het van belang dat gemeenten en samenwerkingsverbanden proberen,
de burger zo veel mogelijk bij de besluitvorming te betrekken. Ik ben het
ten zeerste en van harte eens met de woordvoerders die daarvoor gepleit hebben.
Het is echter duidelijk dat de laatstgenoemde ambitie, het vierde punt op
de schaal van De Grave, soms wel erg hoog gegrepen is. Dit betekent dat de
intergemeentelijke samenwerking op de schaal van De Grave nooit hoger zal
scoren dan het rapportcijfer 7,5. Dit is weliswaar een dikke voldoende, maar
het is voldoende aanleiding om bij de discussie over het middenbestuur ook
de intergemeentelijke samenwerking te betrekken. Ik kom daar straks nog even
op terug. In feite heb ik al gezegd dat wij de Wgr-plusregio's natuurlijk
niet moeten laten wachten op de uitkomsten van die discussie.Er is onder andere door mevrouw Meindertsma gevraagd hoe ik denk over
het manifest van de Holland Acht. Ware het niet dat deze Kamer deze behandeling
op deze dag en op deze avond had gehouden, dan zou ik vanavond een gesprek
gevoerd hebben met de desbetreffende CdK's en de desbetreffende burgemeesters.
De desbetreffende bestuurders hadden dan vanzelfsprekend van mij te horen
gekregen hoe ik globaal tegen dat manifest, dat overigens de charme van de
beknoptheid van één A4 heeft, aankijk. Ik maak er enkele opmerkingen
in terughoudendheid over. Ik meen namelijk dat men het recht heeft om in de
eerste plaats rechtstreeks van mij te vernemen hoe ik daar tegenaan kijk.
Ik vind dat deze discussie in ieder geval gevoerd moet worden op basis van
een stevige inhoudelijke analyse. Het gaat om de vraag waar het precies over
gaat. Mijn beeld op dit moment is dat het niet in de eerste plaats gaat om
de oplossing van de stad-regioproblematiek, maar om de vraag of men er op
stedelijk niveau wel voldoende in slaagt om op het niveau van de Randstad
in alle scherpte tot prioriteitenstelling en tot de juiste keuzes te komen.
Daar vloeit weer de vraag uit voort welke bestuurlijke configuratie daar bij
hoort.Als er ook in deze Kamer wordt gezegd "probeer niet in het kader
van de discussie over het middenbestuur alles over één kam te
scheren", ben ik het daar gaarne mee eens. De problematiek in Noord-Nederland
is inderdaad een andere dan die in de Randstad. Dat hoort ook een heel centrale
notie in het debat te zijn.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Over de opvatting dat u eerst rechtstreeks met de desbetreffende
bestuurders over het manifest Holland Acht wilt spreken, kan nog wel gediscussieerd
worden. Dat manifest kan nu best hier aan de orde gesteld worden. U zegt ook
dat er eerst een inhoudelijke analyse hoort te zijn, maar laten wij er alsjeblieft
voor zorgen dat er niet almaar onderzoeken worden uitgevoerd. Immers, de minister
denkt ook dat de reden is dat het niet mogelijk is om de prioriteiten aan
te geven. In het manifest staat ook heel helder dat dit de hoofdoorzaak is.
Zij geven aan dat zij dat niet kunnen en dat daarvoor een ander type autoriteit
nodig is.Minister Remkes:Wat mij betreft zal het gesprek in eerste instantie meer een bevragend
element hebben. Het zal ook mevrouw Meindertsma zijn opgevallen, dat het manifest
allerminst duidelijk is in de oplossingsrichtingen. Dat zeggen de opstellers
zelf ook. Voordat de minister daarover allerlei stellige uitspraken doet,
vind ik dat dit in alle scherpte op het netvlies van alle betrokkenen moet
komen. Het is bepaald niet de bedoeling dat er weer uitvoerige studies komen.
Daarover ben ik het met mevrouw Meindertsma eens. Er liggen namelijk al stapels
rapporten in de kast. Ik ben echter wel van mening dat een discussie over
oplossingsrichtingen voor de bestuurlijke structuur uitsluitend tot een goed
einde gebracht kan worden, als er een breed draagvlak is voor de inhoudelijke
analyse. Die analyse is namelijk bepalend voor het gevoel voor urgentie. Dat
gevoel voor urgentie is bij mij aanwezig. Ik voeg hieraan toe dat het bepleite
tijdschema (zomer 2006 en besluitvorming in het najaar van 2006, gevolgd door
het regeerakkoord in 2007) ook mijn tijdschema is.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Deze toezegging is fantastisch. Inderdaad liggen er al een behoorlijk
aantal rapporten in de kast. Zo heeft de VROM-raad hierover al eens een advies
uitgebracht. Dat betrof de Holland-wet, wat overigens wat anders is dan het
manifest Holland Acht. Op zich is de Holland-wet interessant. Iedereen, ook
het bedrijfsleven en zondag de president-directeur van Schiphol in het televisieprogramma
het Buitenhof, roept dat het de hoogste tijd is. De president-directeur van
Schiphol ging zondag zelfs zo ver door te zeggen dat er leiderschap getoond
moet worden. Inderdaad moet er aangegeven worden dat er op basis van een visie
gewerkt wordt. Welnu, iemand zal die visie moeten maken.Minister Remkes:Het is mij ook opgevallen wat de president-directeur van Schiphol toen
zei. Hij zei dat er op basis van leiderschap allereerst gewerkt moest worden
aan inhoudelijke oplossingen en niet op basis van een discussie over de bestuurlijke
structuur. Ik kan zeggen dat dit en het gevoel voor urgentie voor mij de redenen
zijn dat ik nu nog niet gecharmeerd ben van de instelling van een staatscommissie.
Als uw tijdschema gehaald moet worden, lukt dat niet langs deze lijn. Eerlijk
gezegd, heb ik geen behoefte aan allerlei nieuwe commissies, gezien het feit
dat er in het verleden zo veel commissies zijn geweest. Het is echt de politieke
verantwoordelijkheid van het kabinet om in dat opzicht knopen door te hakken.
Commissies zijn volgens mij soms schuilkelders voor de politieke besluitvorming.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Waarom kan de staatscommissie niet heel snel ingesteld worden en snel
aan het werk gaan? De reden dat ik voorstel om een staatscommissie in te stellen,
is dat een aantal mensen met groot gezag voorstellen doet die gedragen worden
vanwege het gezag dat die mensen hebben.Minister Remkes:Ik heb zojuist aangegeven dat ik dat niet nodig vind. Ik acht het de verantwoordelijkheid
van het kabinet om in dezen zelf knopen door te hakken.De heer Van den Oosten (VVD):Heb ik de minister goed begrepen dat het in zijn visie bij de Holland
Acht niet zozeer gaat over de Wgr-plus? In het manifest staat echter: de Randstad
is een onoverzichtelijk bestuurlijke lappendeken. U hebt het mij vanmiddag
ook horen zeggen: vier provincies en vier grootstedelijke regio's. Die worden
dus wel degelijk in het manifest genoemd in de wetenschap dat de Wgr-plus
eraan komt.Minister Remkes:De bestuurlijke drukte speelt daar zeker een rol bij.De heer Van den Oosten (VVD):Het gaat niet alleen om de bestuurlijke drukte, maar ook om de vier grootstedelijke
regio's in hun volle omvang, zeker als je de argumenten in aanmerking neemt.
De minister zegt geen staatscommissie nodig te hebben, maar mij lijkt dat
hij meer haast heeft dan wij. Dat stel ik zeer op prijs. Wat gebeurt er in
de tussentijd? Ik ben benieuwd naar een aantal aspecten van dit wetsvoorstel,
maar daar komt de minister zeker op terug. Als dit wetsvoorstel op deze wijze
wordt aanvaard, zijn de extra bevoegdheden van de Wgr-plusregio's nog niet
geregeld. Dat gebeurt immers via sectorale wetgeving. Het is nooit verkeerd
om er eens goed over na te denken, want dan concludeer je dat de kaderwet
in feite nog even doorloopt. De minister zegt dat hij ontzettend veel haast
heeft en nieuwe voorstellen eigenlijk al in 2007 ingevoerd wil zien. Dat is
precies wat wij willen!Minister Remkes:Nu worden enkele dingen mij iets te gemakkelijk aan elkaar geregen. Ik
ben net ingegaan op de urgentie en op de IOS-toets waaraan de heer Van den
Oosten refereerde. Naast de centrale invalshoek van bestuurlijke drukte is
nog een aantal discussies aan de orde, bijvoorbeeld over de toekomst van het
deelgemeentebestel in Amsterdam en Rotterdam en over de bestuurlijke, gemeentelijke
schaal in de Randstad. Die kan grondiger worden bestudeerd. Die discussies
worden er wat mij betreft zeer nadrukkelijk bij betrokken. Ik heb onlangs
nog opgemerkt dat je het in het verlengde daarvan over de toekomst van de
provincies en allerlei andere verbanden hebt. Het gaat dus niet alleen om
de centrale invalshoek, maar ook om een aantal andere kwesties. Die horen
daarbij. Ook een heel andere benadering is voorstelbaar. Daar zal ik nu niet
al te zeer over uitweiden, maar redenerend langs de inhoudelijke lijn, kom
ik uit bij de benadering van de president-directeur van Schiphol dat je je
projectmatig, dus los van de bestuurlijke structuur, richt op het tot stand
brengen van dingen. Het hangt ervan af hoe je ernaar kijkt. Ik constateer
dat wij – ik ook – heel gemakkelijk vervallen in de aloude discussie
over de bestuurlijke structuur, terwijl dat niet altijd zo voor de hand ligt
als sommigen wel eens denken, zeker niet gezien de inhoudelijke analyse. Wat
mij betreft, staat het maken van een diagnose zonder uitvoerige
rapporten voorop. Vervolgens moeten wij ons buigen over de vraag welk probleem
wij eigenlijk wilden oplossen. Aan de hand daarvan ontstaat een oplossingsrichting.
Die kán iets te maken hebben met de bestuurlijke structuur.Aan deze discussie raakt de vraag of dit wetsvoorstel een horizonbepaling
moet bevatten. Die hebben vrijwel alle woordvoerders gesteld. Formeel kan
dit niet meer. Geen enkele woordvoerder heeft hier dan ook voor gepleit. Ik
heb net tegen mevrouw Meindertsma gezegd waar je dit bestuurlijke voertuig
in ieder geval nú voor nodig hebt. Betrouwbaarheid en duurzaamheid
spelen daarbij een rol. Inhoudelijk gaat het soms namelijk ook om samenwerking
met private partijen, bijvoorbeeld op het terrein van woningbouw en openbaar
vervoer. Die mag niet betwijfelen of het automatisch afloopt. Die uitstraling
moet dit wetsvoorstel niet krijgen.Ik wijs op twee omstandigheden waarin er sprake is van misverstanden.
Allereerst staat er een evaluatiebepaling in de wet. Die is meer dan een papieren
tijger. De evaluatiebepaling zoomt te zijner tijd in op de democratische legitimatie
en op het probleemoplossende vermogen. Beide Kamers kunnen de evaluatie ook
agenderen. Ik ben bereid, dat toe te zeggen. Dat is de eerste omstandigheid.
De tweede omstandigheid is de discussie over het middenbestuur. Ik heb zojuist
uiteengezet wat het tijdschema is. De heer Van den Oosten vindt dat het geen
open discussie is, omdat de Wgr-plus er buiten wordt gehouden. Zes miljoen
mensen en 108 gemeenten zouden niet meedoen, maar dat berust allemaal op een
misverstand. In de discussie over het middenbestuur staan geen vaste piketpaaltjes
die onbespreekbaar zijn. Ook deze bestuursvorm is dus onderwerp van beschouwing
in het traject dat wij in gaan. Dat spreekt van zelf. Volgens mij is daarmee
materieel bereikt wat een groot deel van de Kamer wilde. De heer Van den Oosten
heeft nog gezegd dat er in de tussentijd wel allerlei apparaten worden opgebouwd,
maar die apparaten zijn op zichzelf van redelijk bescheiden omvang. Bovendien
zijn zij in belangrijke mate al opgebouwd sinds de kaderwet functioneert.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Mevrouw de Voorzitter. Het kan zijn dat ik de minister niet goed heb begrepen.
Daarom wil ik dat hij iets helderder is. Bijna alle fracties hebben gesproken
over het feit dat deze wet een einde moet hebben, zoals besproken. Nu zegt
de minister dat dit in de evaluatiebepaling kan worden opgenomen. Hoe moet
ik mij dat voorstellen?Minister Remkes:Deze Kamer kan hier op twee momenten over praten, namelijk in het kader
van de evaluatie van het middenbestuur – dat is betrekkelijk aanstonds –
en in het kader van de formele evaluatie, dus na vijf jaar. Op grond daarvan
kan de Kamer de minister verzoeken om de zaak af te schaffen, mocht ik zelf
niet tot die conclusie zijn gekomen. Ik hoop dat ik duidelijk genoeg ben geweest.De heer Van den Oosten (VVD):Het is mij natuurlijk duidelijk dat wij daarover op twee momenten kunnen
spreken. Daar ging alleen de vraag van mijn fractie niet over. De vraag was
of de minister deze wet ook als tijdelijk beschouwde, gegeven die twee momenten
en lettend op het tijdschema dat hij net noemde. Daarvoor prijs ik hem overigens.Minister Remkes:Nee, zoals ik net zei is die conclusie mij te kort door de bocht. Als
ik dat zeg, zaai ik namelijk gigantische twijfel bij de partijen waar ik het
net over had. Ik wil op basis van de discussie die volgend jaar wordt gevoerd,
er zelf van overtuigd zijn dat er een ander volwaardig bestuurlijk voertuig
voor is.De heer Van den Oosten (VVD):Voorzitter. De Kamer krijgt uiteraard nog een termijn, maar ik wil nu
toch al twee opmerkingen maken.De minister gaf het voorbeeld van een regio die overeenkomsten sluit met
private partijen. Hij zei dat het lastig was als die partijen de indruk kregen
een overeenkomst te sluiten met een tijdelijke partner. De kaderwet was toch
ook tijdelijk? De kaderwetgebieden hebben wel verschillende overeenkomsten
gesloten met private partijen, gelukkig. Ik heb niet gemerkt dat dit tot problemen
heeft geleid. Het vooruitzicht dat er een opvolger is, bestaat altijd, dus
nu ook. De minister zegt namelijk zelf dat hij in 2007 oplossingen zal aandragen.
Dat argument deel ik dus niet, eerlijk gezegd.Verder zegt de minister iets toe wat al bestaat. Hij zegt namelijk dat
er over tijdelijkheid kan worden gesproken zodra er andere voorstellen zijn
of zodra het evaluatiemoment aanbreekt.Minister Remkes:Voorzitter. De heer Van den Oosten vraagt mij om vooruit te lopen op de
discussie over het middenbestuur, maar dat doe ik niet. Hij zal echt nog even
geduld moeten hebben.De heer Van Raak (SP):De minister zegt dat duurzaamheid van belang is omdat er met private partijen
afspraken moeten worden gemaakt, hetgeen zou betekenen dat die private partijen
ook zekerheid moeten hebben. Wij regelen de Wgr-plus nu niet formeel om die
medio volgend jaar af te schaffen. Mij lijkt niet dat dit gebeurt. De bepaling
dat de Wgr-plus over vijf jaar formeel wordt geëvalueerd, biedt ook maar
voor vijf jaar zekerheid. Daarna kan er weer van alles gebeuren. Dan kun je
toch net zo goed zeggen dat het een tijdelijke wet is, tenzij de evaluatie
volgens de minister materieel niet zo veel voorstelt?Minister Remkes:Ik heb het tegenovergestelde gezegd. Die evaluatie stelt mijns inziens
wel wat voor. Dat is geen wassen neus. Ook bij de heer Van Raak bestaat een
misvatting. Wij gaan volgend jaar natuurlijk nog niets afschaffen. Ik heb
net duidelijk proberen te maken dat over het middenbestuur bij het regeerakkoord
van 2007 definitief knopen worden doorgehakt. Dat is het tijdschema. Ik kan
de heer Van Raak verzekeren dat het na 2007 nog een paar jaar kost voordat
dit echt in wetgeving is omgezet. Dit zeg ik even met een geheel nuchtere
kijk op de zaken. Als de Kamer besluit om het rapport over het middenbestuur
volgend jaar op de agenda van een plenaire of commissievergadering te zetten,
heeft zij de gelegenheid om een afweging te maken over de bestuurlijke route –
dus niet over de effectuering.De heer Van Raak (SP):Wat is het verschil tussen het bepalen dat de wet voor vijf jaar geldt,
dus tijdelijk is of het bepalen dat die over vijf jaar kan worden geëvalueerd,
waarbij moet worden bedacht dat de uitkomst kan zijn dat zij moet worden afgeschaft?
Voor de duurzaamheid van de wet voor bijvoorbeeld private partijen
is dat toch ongeveer hetzelfde, namelijk dat het voor vijf jaar vaststaat
en niet voor langer?Minister Remkes:Nee, dat is niet hetzelfde, omdat ik ervan uitga dat dit een zinnig bestuurlijk
voertuig is totdat de Kamer andere berichten bereiken. Hier ben ik net op
ingegaan. Ik wil niet de indruk wekken dat wij nu over krakkemikkige voertuigen
aan het praten zijn, want dat is niet aan de orde. Ik zeg alleen dat de discussie
volgend jaar tot nadere conclusies kan leiden en dat daarbij niets is uitgesloten.
Dat heb ik net tegen de heer Van den Oosten gezegd.Mevrouw Meindertsma, de heer Van den Oosten en de heer Holdijk hebben
vragen gesteld over het amendement-Van Beek/Spies inzake de uittreding. In
een recent verleden is de omvang van de gebieden met betrokkenen uitvoerig
besproken. In die gesprekken is in geen van de gevallen een evidente wens
tot uittreding aan de orde geweest. Een gemeente die nu de wens tot uittreding
kenbaar maakt, zal de vraag in bestuurlijke zin moeten beantwoorden wat er
veranderd is en waarom zij niet langer deel wenst uit te maken van het samenwerkingsgebied.
Ik schets de volgende gang van zaken. Een gemeente meldt zich bij de provincie
met de wens om uit te treden. Dan moet de provincie zich een oordeel vormen
over deze wens. Dan zijn er drie mogelijkheden. De provincie kan het geen
goed idee vinden en de gemeente kan daarin berusten. Dan is het einde verhaal.
De provincie kan het geen goed idee vinden, maar de gemeente volhardt. Dan
is er een geschil en beslist de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
of er een procedure wordt gevoerd over de wens tot uittreding. De provincie
kan geen overwegend bezwaar tegen het voornemen hebben en brengt het verzoek
dan verder in procedure. Het primaire beoordelingscriterium ligt besloten
in de definitie van de Wgr-plusregio: een gebied met stedelijke kenmerken
waar de regionale afstemmingsproblematiek moet worden opgelost. De reactie
daarop van de provincie en voor zover hij aan zet is, ook die van de minister
van BZK zal dus bepaald worden door de visie op de samenhang van het gebied
en op de kans dat de regionale afstemmingsproblematiek in een kleiner gebied
kan worden opgelost. Het oordeel van de andere gemeenten in de regio is hierbij
zeker ook relevant.In het vervolg van de procedure verzoekt de provincie de ministers van
Verkeer en Waterstaat en van VROM om een verklaring van geen bezwaar. Die
is nodig omdat deze ministers hierbij een bijzonder belang hebben, zij hebben
immers taken neergelegd bij een regio van een bepaalde omvang. Desondanks
is het niet ondenkbaar dat de omvang van de regio kan worden aangepast. Vanuit
het perspectief van het Rijk is het allesbepalend of de gemeente die uit het
regioverband wil treden, daarin gemist kan worden. Er is geen reden om bezwaar
te hebben tegen een gemeente die wil uittreden, bijvoorbeeld een gemeente
die aan de rand van het gebied is gelegen, indien de taken die de ministers
aan de regio hebben gegeven, ook zonder deze gemeente adequaat kunnen worden
uitgevoerd. Anders zal de betrokken minister de noodzakelijke verklaring van
geen bezwaar niet afgeven, althans niet direct. Maar ook als een sectorminister
wil meewerken aan de wens tot verkleining van de regio, kan hij van oordeel
zijn dat een taak van de regio aan een andere instantie moet worden overgedragen
of dat bepaalde financiële arrangementen moeten worden veranderd. Dit
zal enige tijd kosten, maar op termijn kan de gemeente die dit wenst, toch
uit de regio stappen.Enerzijds is dit geheel een proces van bestuurlijke afweging dat consequenties
voor andere gemeenten in de betrokken regio heeft, maar niemand is gebaat
bij een samenwerkingsgebied waarin de wens om samen te werken ontbreekt. Anderzijds
geldt dat de samenwerkingsgebieden een zekere samenhang en een zekere omvang
nodig hebben om hun regionale plus waar te kunnen maken. Een voornemen van
een minister om een verklaring van geen bezwaar te weigeren of het verlenen
ervan afhankelijk te maken van het weghalen van een taak zal dus ook met de
regio moeten worden besproken. Dit alles is niet wettelijk uitgeschreven,
het heeft te maken met bestuurlijk fatsoen. De minister van BZK kan hierbij
een bemiddelende rol spelen. Het belang van de ministers van V&W en VROM
bij een bepaalde omvang van Wgr-plusregio's brengt met zich mee dat een beslissing
over uittreden niet als een bevoegdheid van uitsluitend de provincie kan worden
beschouwd. Daarom meen ik dat de oplossing die het IPO heeft voorgesteld,
niet kan worden gebruikt.Al met al vind ik dat er sprake is van een goed afgewogen procedure en
ik ben graag bereid om zo nodig met mijn collega's te overleggen als er gemeenten
uit een regio willen treden en de vakministers daarvoor een barrière
zouden opwerpen. Ik zeg dit graag toe, mede omdat ik verwacht dat er zich
slechts een zeer beperkt aantal gemeenten zal melden. Ik weet dat er op dit
moment discussie op dit vlak is in Utrecht en in Twente, overigens zonder
dat er al uitgesproken meningen naar voren zijn gebracht. Ik zeg er meteen
bij dat ik in het afgelopen weekend in het blad van de VNG een artikel van
de burgemeesters van de gemeenten Wierden en Hellendoorn heb gelezen. Zij
hebben ook wel eens met mij om de tafel gezeten, maar daarbij hebben zij nooit
de wens tot uiting gebracht om hun gemeente uit de regio te laten treden.
Laat ik eens een ruimhartig gebaar maken. Als deze burgemeesters de behoefte
hebben om aan hun college en aan hun gemeenteraad voor te stellen om een uittredingsprocedure
te starten, dan zie ik daarbij op voorhand niet gigantisch veel beren op de
weg. Daarnaast weet ik dat er in Utrecht als gevolg van een gemeentelijke
herindeling sprake was van automatische niet-toetreding van de gemeente Driebergen-Rijssenburg.
Voor zover mij bekend is, zijn er in Utrecht geen andere initiatieven op dit
vlak, waarbij natuurlijk ook een rol speelt dat het BRU al aanzienlijk verkleind
is.Mevrouw Meindertsma (PvdA):U noemde zelf al Wierden en Nijverdal als voorbeeld, ik wil even ingaan
op de plannen van Wierden. Stel dat de gemeente Enschede van mening is dat
Wierden in het regionale verband eigenlijk nodig is om haar grootstedelijke
problematiek te kunnen oplossen; ik denk dan aan gespiegeld bouwen en aan
afspraken over woningtoewijzing. U zegt nu wel heel gemakkelijk dat u zich
kunt voorstellen dat u de vakministers zult adviseren om met uittreding van
de genoemde gemeenten akkoord te gaan. Graag wat meer helderheid op dit punt,
want u sprak zojuist ook van betrouwbaarheid en duurzaamheid. Ik kom er in
tweede instantie nog wel op terug, maar als private partijen nu al afspraken
hebben gemaakt – het is immers al een kaderwetregio –
dan zijn die factoren ook daar van belang.Minister Remkes:Er was mij gevraagd in hoeverre de bepaling die door de Tweede Kamer bij
amendement in het wetsvoorstel is opgenomen, een wassen neus is. Ik probeer
duidelijk te maken dat het geen wassen neus is, maar dat er wel altijd een
fatsoenlijke bestuurlijke procedure bij nodig is, en dat ik van plan ben om
de minister van Binnenlandse Zaken hierin een vrij stevige positie te laten
innemen. Ik zoom nu alleen even in op het enige voorbeeld van een discussie
op dit vlak dat ik op dit moment ken, en ik geef de te volgen procedure aan.
Ik kom natuurlijk nog niet tot een bestuurlijk eindoordeel, dat moge duidelijk
zijn. Dan zou ik ook niet voldoen aan de norm van bestuurlijk fatsoen.De heer Platvoet (GroenLinks):Het zit niet in mijn genen, maar ik wil toch even opkomen voor deze twee
burgemeesters, want volgens mij hebt u een ander artikel gelezen in het blad
van de VNG dan ik. Het ging helemaal niet om uittreding, hun kritiek is gericht
op de ondoorzichtige vierde bestuurslaag, die een gedegen democratische legitimatie
ontbeert en de relatie tussen kiezer en gekozene verder uitholt, juist op
de voor de kiezer relevante beleidsvelden. Aldus het artikel. Dit is eigenlijk
in een notendop de strekking van wat ik naar voren heb gebracht. Deze burgemeesters
roepen de Eerste Kamer eigenlijk op, dit wetsvoorstel te verwerpen. Het gaat
dus om iets heel anders en ik ben wel benieuwd naar uw reactie op dit soort
kritiek die een aantal woordvoerders naar voren hebben gebracht.Minister Remkes:Ik heb natuurlijk wel enige voorkennis, ik weet dat er in beide gemeenten
discussie is over uittreding uit de regio; daarom durf ik deze gemeenten ook
als voorbeeld te noemen. Je kunt zeggen dat dit wetsvoorstel een lakmoesproef
is voor alles wat in het paasakkoord over bestuurlijke vernieuwing is opgenomen.
Dat is het niet. Volgens mij gaat het vandaag om de vraag of er een bouwvergunning
komt, want de stelling van beide schrijvers van het artikel was dat het Huis
van Thorbecke zonder vergunning verbouwd wordt, hetgeen naar hun mening niet
kan worden gedoogd.Dit brengt mij dan meteen bij een van de inhoudelijke zaken, de democratische
legitimatie. Terecht maakt de Kamer zich hierover zorgen. Wij worstelen allen
met het dilemma van de blijvende urgentie van het oplossen van grootstedelijke
problemen die zich voordoen op een schaal waarvoor wij geen volwaardige bestuurslaag
hebben. Bovendien is het glashelder dat wij vooral de gemeenten nodig hebben
voor een goede aanpak van de beleidsopgaven op dit vlak. Het regionale bestuur
mag dus niet te ver wegdrijven van de gemeenten. Hierbij komt dat wij niet
kunnen wachten op de uitkomst van de discussie over het middenbestuur, het
bestuurlijke handwerk moet doorgaan. Maar wij moeten ook niet in paniek raken
door het democratische déficit van de Wgr-plusregio's, want die opereren
voor de gemeenten en die vormen ook het bestuur ervan. Bovendien hebben de
provincies belangrijke bevoegdheden aan de bovenkant op grond van de Wet op
de Ruimtelijke Ordening en de Planwet verkeer en vervoer. De miljoenen kiezers
moeten dus vooral gaan stemmen, zo zeg ik tegen de heer Van den Oosten. De heer Van den Oosten heeft ook nog artikel 4 van de Grondwet genoemd.
Nu is een wet in overeenstemming met de Grondwet of niet, je kunt niet zeggen
dat een met de Grondwet strijdige wet dit karakter verliest omdat ze slechts
tijdelijk is. Ik wijs erop dat zowel het advies van de Raad van State over
de ontwerpkaderwet als zijn advies over dit wetsvoorstel geen aanknopingspunt
voor deze opvatting biedt, noch voor de opvatting dat het takenpakket van
de huidige kaderwetbesturen resp. van de Wgr-plusregio's ingevolge artikel
4 van de Grondwet noodzaken tot rechtstreekse verkiezingen. De opvatting dat
een horizonbepaling nodig is om dit wetsvoorstel in overeenstemming te brengen
met artikel 4 van de Grondwet, deel ik dus niet.Nu is er een wetsvoorstel geweest waarmee op dit wetsvoorstel vooruit
werd gelopen, nog ingediend door het tweede paarse kabinet. De discussie over
dat wetsvoorstel ging vooral over de vraag of het daarin gepresenteerde model
gelet op de verhouding met de provincie wel houdbaar zou zijn, want er was
in dat ontwerp eigenlijk sprake van provincievrijdom. Ik weet dat de VVD-fractie
hier altijd grote bezwaren tegen heeft gehad en afwijzing van provincievrijdom
is voor het kabinet ook altijd een kernpunt in de discussie geweest. Ik besef
dat dit ook weer discussie oproept, maar wij hebben geprobeerd om er toch
in de normale bestuurlijke hiërarchie een oplossing voor te vinden: Wgr-plus.Er is ook nog aandacht besteed aan de rolverdeling tussen provincie en
regio op het gebied van ruimtelijke ordening en van verkeer en vervoer. Het
uitgangspunt voor deze rolverdeling is geweest: een heldere verdeling van
bevoegdheden en het voorkomen van dubbel werk, de regio is verantwoordelijk
voor de regionale ruimtelijke vraagstukken op zijn grondgebied voor zover
er geen regio-overstijgende effecten zijn, en de provincie is verantwoordelijk
voor de bovenregionale samenhang en zij heeft voor dat doel bevoegdheden om
kaders te stellen of anderszins te interveniëren, ook op het grondgebied
van de regio. Onder de huidige Wet op de Ruimtelijke Ordening verandert er
niets: de regio maakt een regionaal structuurplan dat de goedkeuring van de
provincie nodig heeft. Daarmee kan de provincie de regio binden aan bovenregionale
kaders. Het voorstel voor een nieuwe Wet op de Ruimtelijke Ordening kent een
andere systematiek, maar ook daarin heeft de provincie de instrumenten om
het beleid in de regio met het oog op bovenregionale belangen bij te sturen
of er kaders aan te stellen. Met deze instrumenten in de nieuwe wet –
aanwijzingen en verordeningen – kan zelfs actiever gestuurd worden dan
met het huidige instrumentarium. Hoe dit bij een bepaald onderwerp uitpakt,
hangt van vele zaken af. De heer Pastoor kwalificeert dit met de term "wij
zien wel", ik noem het een politiek-bestuurlijke afweging in een concreet
geval. Overigens is in de Wet op de Ruimtelijke Ordening ook niet geregeld
wat er tot een rijksverantwoordelijkheid gerekend wordt. Over het onderscheid
tussen regionaal en bovenregionaal is in de stukken duidelijk gesteld, dat
de provincie als hoger bestuursorgaan bepaalt welke vraagstukken zij van bovenregionaal
belang acht en daarmee voor zichzelf houdt. Dat laat niets aan duidelijkheid
te wensen over. Ik kan de heer Holdijk blij maken: met een nota van wijziging
heb ik geregeld dat ook in de Planwet verkeer en vervoer een dergelijke bovengeschikte
rol voor de provincie is vastgelegd. Illustratief is te noemen een voorbeeld dat de gemoederen in het Utrechtse
behoorlijk bezighoudt. Wellicht duidde ook de heer Van den Oosten daarop.
Het betreft een geschil tussen de provincie en de regio over een bouwlocatie
in Bunnik. Zonder mij over de inhoud van dit blijkbaar slepende geschil uit
te spreken, zeg ik dat het wetsvoorstel glashelder is. De provincie dient
het regionale structuurplan goed te keuren en heeft dus de simpele mogelijkheid
om een RSP waarin een bouwlocatie op een ongewenste plek is opgenomen, goedkeuring
te onthouden. Ook in het voorstel voor een nieuwe wet ruimtelijke ordening
heeft de provincie doorzettings­macht, mits zij deugdelijk motiveert dat
de bovenregionale samenhang hierom vraagt. De provincie kan een aanwijzing
geven of eventueel zelfs een bestemmingsplan vaststellen. Ik hoop dat met
de duidelijkheid die de Wgr-plus verschaft, dit soort bestuurlijke spierballengevechten
snel tot het verleden behoren en het daar tot een constructieve samenwerking
komt. Dat kan elders; dus mijns inziens moet dit ook in het Utrechtse kunnen.Vervolgens suggereerden enkele geachte afgevaardigden dat het voor burgers
volstrekt niet meer interessant is om te gaan stemmen voor de staten. Ik hoop
ook op basis van dit voorstel voldoende duidelijk gemaakt te hebben dat dit
terdege wel interessant blijft.De heer Van den Oosten (VVD):De minister noemt een voorbeeld waarvan ik vaststel dat het zich nu al
voordoet onder de figuur van de kaderwet. Als straks via de Wet op de Ruimtelijke
Ordening de afweging moet worden gemaakt tussen regionaal en bovenregionaal,
denk dan even aan de lengte van de discussies erover en het vergadercircuit
dat dit meebrengt. Als men het niet eens wordt, is er een geschillenregeling.
Het kan zomaar anderhalf jaar gaan duren, juist in deze regio's waar het gaat
om woningbouw en ontwikkeling van bedrijventerreinen. Ik ben er dus helemaal
niet gerust op.Minister Remkes:Ik probeer aan te geven hoe het bestuurlijk is geregeld in het wetsvoorstel
dat hier besproken wordt. Het moet formeel bestuurlijk goed geregeld zijn,
maar in de praktijk gaat het erom of men op provinciaal niveau het lef heeft
om die duidelijkheid te verschaffen. In de praktijk zie ik om mij heen dat
het daaraan nog wel eens ontbreekt. Dat is geen kwestie van politiek-bestuurlijke
onduidelijkheid of wettelijke onduidelijkheid; het heeft te maken met politieke
ruggengraat.De heer Van den Oosten (VVD):Het laatste zal ik niet ontkennen. De minister gaat er toch aan voorbij
dat heel lastig is te definiëren wat regionaal en wat bovenregionaal
is. Denk aan het voorbeeld van de groenstructuur, dat in de schriftelijke
gedachtewisseling is genoemd. Men zal er dus lang mee bezig zijn. Dat gebeurt
nu al. Ik vrees dat het straks ook gebeurt. Zodra de Wet op de Ruimtelijke
Ordening zover is dat dit manifest wordt, komt er een geschillenregeling.
Mijn zorg is dat het eindeloos gaat duren. En lef of geen lef, als de regio
het niet bovenregionaal vindt, komt het uiteindelijk via de lange procedure
bij de minister terecht.Minister Remkes:Uw vraag spitste zich op twee zaken toe. Op uw eerste vraag of straks
duidelijk is hoe het zit, is het antwoord ja. Uw tweede vraag, die ik mij
wel kan voorstellen omdat ik mijzelf in de voorbereidingsprocedure dat soort
vragen ook heb gesteld, is wat de positie van de provincie is. De positie
van de provincie in dit verhaal is glashelder. Of vervolgens een bestuurlijk
circus en een bestuurlijk gepolder ontstaat, ligt los van de vraag hoe de
bevoegdheden precies zijn geregeld, aan de mensen op de werkvloer, want zij
laten het gebeuren.De heer Platvoet (GroenLinks):De minister hinkt vrij behendig van het vraagstuk van het gebrek aan democratische
legitimatie naar de relatie tussen de provincie en de Wgr-regio. Het gaat
om het feit dat de Wgr-plusregio's bevoegdheden van de gemeenten krijgen overgeheveld
en de gebrekkige legitimatie op dat punt. Ik vind de reactie van de minister
niet bevredigend. Bijna alle sprekers hebben het naar voren gebracht, maar
de minister wuift het heel makkelijk weg. Hij zegt dat de soep niet zo heet
wordt gegeten als ze wordt opgediend.Minister Remkes:Ik ben er nog niet over uitgesproken.De heer Platvoet (GroenLinks):Dan gun ik u nog even de gelegenheid om op een meer adequate manier te
reageren op het breed levende gevoel dat er iets niet in de haak is met de
democratische legitimatie. Misschien moet u dit meenemen in uw visie op het
andere middenbestuur.Minister Remkes:Mevrouw Meindertsma heeft nog een opmerking gemaakt over de bevoegdhedenverdeling
in het kader van de nieuwe wet ruimtelijke ordening. Zij heeft gezegd dat
zij de discussie bij die gelegenheid wil voeren. Dat lijkt mij juist.De heer Van Raak schetste een soort van doemscenario en zei dat het er
wel dertig kunnen worden. Dat lijkt mij buitengewoon onwaarschijnlijk. Mij
is op dit moment van één regio bekend dat de discussie daar
wordt gevoerd. Ik heb ook begrepen dat hedenavond wordt vergaderd over de
vraag of zeven Parkstadgemeenten de Wgr-plusstatus aanvragen. De provincie
Limburg schijnt dat initiatief te ondersteunen. Ik verwacht naast een Parkstad
op korte termijn geen nieuwe regio's. Mogelijk dient zich op lange termijn
nog een enkele gegadigde aan. Het is wel van belang dat deze nieuwe regio's
een ander karakter hebben dan de bestaande zeven kaderwetgebieden. Het takenpakket
bestaat alleen uit opgepluste gemeentelijke taken. Zij nemen geen taken van
provincies over, tenzij een provincie zelf taken wil delegeren. Er moet dus
niet het beeld ontstaan dat er binnen de kortst mogelijke keren tien, elf,
twaalf of dertien zijn. De grens ligt bij die zeven.Ik kom vervolgens te spreken over de notitie democratische legitimatie.
De heer Platvoet ging in op mijn opmerking dat het vormen van politieke fracties
niet past binnen een regio of, zoals hij terecht zei, binnen een regiobestuur.
Ook de heer Van Raak heeft de politisering aan de orde gesteld. Ik blijf bij
mijn opvatting omdat anders de gemeenteraad, waarin vele partijen zitting
hebben, niet goed vertegenwoordigd kan worden. Het mag daarbij niet uitmaken
of de vertegenwoordiger deel uitmaakt van een meerderheid of een minderheid
in de raad. Hij moet de gehele raad vertegenwoordigen. Uiteindelijk zal hij
het meerderheidsstandpunt van zijn raad bij de stemming moeten inbrengen.
Als vertegenwoordigers van een gemeente elkaar opzoeken langs
politieke lijnen, komt de vertegenwoordigende functie in het gedrang. Dat
vind ik geen goede zaak vanuit de gedachte van verlengd lokaal bestuur.De heer Van Raak (SP):Het lokale bestuur is natuurlijk wel gepolitiseerd. Daarin is sprake van
fracties, gebaseerd op partijen. In sommige regio's wordt bij de benoeming
van de mensen in de regio's, die de gemeenteraad moeten vertegenwoordigen,
al rekening gehouden met de politieke kleur en is er een redelijke afspiegeling.
Ik merk dat de minister niet voor een politisering van de regio's is. Ik vind
dat heel erg jammer. Ik ben benieuwd wat de andere woordvoerders ervan vinden.
Is de minister het met mij eens dat deze wet de mogelijkheid laat aan gemeenten
om het wel op die manier te doen, om bij de benoeming van vertegenwoordigers
in de regio's rekening te houden met de politieke kleur?Minister Remkes:Ik gaf zojuist mijn algemene invalshoek aan. Er zijn ook situaties denkbaar,
bijvoorbeeld bij grotere gemeenten, waarin een gemeente in de gelegenheid
is om een paar vertegenwoordigers uit de raad aan te wijzen als lid van het
algemeen bestuur. De praktijk laat zien dat dan wordt gezocht naar een zekere
politieke spreiding en dat dan praktische afspraken worden gemaakt. Daarmee
heb ik ook geen enkel probleem. De kern is echter het meerderheidsbesluit.
Anders gaat het gigantisch wringen met het uitgangspunt van verlengd lokaal
bestuur. Ik kan mij best voostellen dat sommige gemeenteraadsleden van een
bepaalde politieke kleur het soms wat ongemakkelijk vinden. Ik kan echter
niet anders zeggen dat dan de enige remedie is om het niet te doen.De heer Van Raak (SP):Dat wordt ingewikkeld, zeker voor mensen van mijn partij. Zij kunnen niet
met goed politiek fatsoen een gemeenteraad vertegenwoordigen. Als de wet wordt
aangenomen, is het misschien vooral voor mijn partij een probleem. Ik kan
mij ook voorstellen dat het voor veel andere partijen een probleem kan zijn.Een andere vraag is of de minister het met mij eens is dat er eigenlijk
alleen maar raadsleden in de regioraad moeten zitten en geen wethouders en
burgemeesters, omdat die er met twee petten op zitten?Minister Remkes:Dat zie ik niet in. Ik laat de gemeenten graag de vrijheid om daarin zelf
een keuze te maken. Ik vind dat wij dit niet centraal hoeven voor te schrijven.Nog één opmerking in de richting van de heer Van Raak. De
normale democratische spelregels voorzien erin dat je vanuit je eigen politieke
overtuiging probeert een meerderheid te krijgen. Als je dan als vertegenwoordiger
van dezelfde politieke overtuiging in de gemeenteraad zit, doet dit conflict
zich niet voor.De heer Van Raak heeft ook gevraagd of de leden van het algemeen bestuur
van de regio's via een verkiezing door leden van de gemeenteraden gekozen
kunnen worden. De heer Van Raak stelt daarmee voor het vormen van politieke
fracties in het bestuur van het samenwerkingsverband via getrapte verkiezingen.
Daarvan ben ik geen voorstander.Coöptatie is een term waarvan ik afstand wil nemen.Op de vraag van mevrouw Meindertsma en de heren Platvoet en Engels over
de burger in de intergemeentelijke samenwerking heb ik zojuist een antwoord
gegeven. Met de beperkingen die per definitie bij deze bestuursvorm aanwezig
zijn, vind ik dat stelselmatig moet worden nagegaan over welke onderwerpen
het zinnig is om te spreken van een nauwe burgerbetrokkenheid. Bij heel belangrijke
onderwerpen die formeel tot de bevoegdheid van het samenwerkingsverband behoren,
maar die bijvoorbeeld een tamelijk grote impact hebben op het gemeentelijke
grondgebied en waarover de gemeenteraad een bepaald besluitvormingstraject
ingaat, kan ik mij echter ook voorstellen dat het de verantwoordelijkheid
van de gemeenteraad of van het college van B en W is om in die fase van het
besluitvormingstraject de burgers er heel nauw bij te betrekken. In dat opzicht
is er dus niet één remedie, maar moet elke keer weer worden
nagegaan wat de beste weg is. Qua intentie verschillen wij echter niet van
mening.Ik kom toe aan de bedoeling van de notitie die de Kamer heeft ontvangen,
een notitie die ik aan de overzijde en ook hier heb toegezegd. Ik wil nog
eens even ingaan op de bestaande praktijk en de mogelijkheden. Van alle mogelijkheden
wordt overigens lang niet altijd gebruikgemaakt. Ik acht het dus ook mijn
verantwoordelijkheid om stelselmatig bij gemeentebesturen onder de aandacht
te brengen, welke mogelijkheden er zijn. Het is dus niet per definitie allemaal
heel slecht, nee, er wordt in heel veel situaties niet optimaal van de mogelijkheden
gebruikgemaakt. Nogmaals, wij laten het niet uitsluitend bij publicatie van
deze notitie, nee, het is wat mij betreft een kwestie van frappez, frappez
toujours, daarmee bevorderend dat daaraan in de gemeentelijke bestuurslaag
voldoende aandacht wordt geschonken.Tegen mevrouw Meindertsma nog het volgende. Zij verwees naar de voornemens
van collega Dekker om de raad van toezicht op de corporaties de laan uit te
sturen. Soms droom ik er wel eens van dat ik die mogelijkheid zou hebben voor
de gemeenteraden, maar het blijft bij dromen!De vergadering wordt van 18.45 uur tot 19.55 uur geschorst.De heer Van den Oosten (VVD):Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording van onze vragen.Aan het eind van onze bijdrage hebben wij gesteld dat er voor ons twee
belangrijke punten zijn waarover wij indringend met de minister willen spreken,
waarover wij graag toezeggingen krijgen. Dat betreft om te beginnen de horizonbepaling.
Wij vragen in ieder geval om een manier om aan te geven dat wij het ook hier
hebben over tijdelijke wetgeving. Wij hebben dat nodig, omdat het vraagstuk
van de democratische legitimatie in dit wetsvoorstel onvoldoende aan bod komt.
Als ook dit wetsvoorstel als tijdelijk kan worden beschouwd, hebben wij in
feite dezelfde situatie terug als bij de kaderwet, namelijk dat vanwege de
tijdelijkheid de democratische legitimatie kan worden geaccepteerd. Lettend
op de opvattingen van de Raad van State en andere instanties kan dat dan door
de vingers worden gezien.Verder vinden wij tijdelijkheid van belang vanwege het meedoen van de
burgers in de Wgr-plusregio's. Zij mogen niet de indruk hebben dat, als het
straks gaat over oplossingen voor het middenbestuur, in de Wgr-plusregio's
de zaak is dichtgetimmerd en dat in feite een situatie ontstaat,
ook vanuit de besturen, van handen af van onze regio. Inmiddels is dan na
enkele jaren een organisatie opgetuigd en de indruk mag niet ontstaan dat
dan betrokkenen eigenlijk niet meedoen aan de discussie.De minister heeft aangekondigd, te komen met een goed doortimmerde visie
op het middenbestuur. Als je aan de ene kant spreekt over definitieve wetgeving
en aan de andere kant komt met een goed doortimmerde visie op het middenbestuur,
dan staan die twee zaken haaks op elkaar. Om die reden vinden wij het van
belang dat er in deze wet een vorm van tijdelijkheid wordt ingebracht.De minister heeft daarvan gezegd dat er een evaluatiemoment in de wet
is opgenomen, op welk moment de tijdelijkheid natuurlijk aan de orde kan komen.
Dat antwoord vinden wij onvoldoende, want wat de minister stelt is vanzelfsprekend.
Maar wij hebben ook tot onze vreugde van de minister gehoord dat hij al in
2007 met voorstellen wil komen. Wij hebben ook gehoord dat de minister eigenlijk
geen staatscommissie zegt nodig te hebben, iets waarvoor "Geelhoed"
pleit. De minister heeft haast en wij waarderen dat. Wij vinden het belangrijk
om te horen dat wij het goed zien dat er in mei 2007 sprake is van een mogelijk
nieuwe situatie, zodat het tijdelijke karakter in die zin van de wet manifest
wordt.Een volgend punt dat wij belangrijk vinden, is de uittredingsregeling.
De minister heeft daarvan gezegd: eigenlijk hebben de sectorministers geen
vetorecht, een punt dat onze zorg had en heeft. De minister heeft vanmiddag
toegezegd dat hij zijn verantwoordelijkheid pakt. Hij zal nadrukkelijk naar
geschillen kijken, daarbij duidelijk makend dat onze zorg dat de uittredingsregeling
een wassen neus zou zijn als elke sectorminister een soort vetorecht zou hebben,
niet hoeft te bestaan. De rol van de minister van BZK zal op dat punt worden
versterkt. Dat vinden wij een belangrijk winstpunt van dit debat, want dat
was voor ons een belangrijk punt.De minister is uitgebreid ingegaan op de democratische legitimatie. Hij
heeft onder meer gewezen op het recent uitgekomen rapport op dat punt. Wij
zien daarin dat het rapport vooral ziet op betere procedures die het mogelijk
maken dat de democratische controle vanuit de gemeenteraden naar de Wgr-plusregio's
wordt verbeterd. Alles wat daarin staat, vinden wij een verbetering, maar
om dat democratische legitimatie te noemen, gaat ons te ver. Nogmaals, het
is een waardevol rapport, dat kan leiden tot verbeteringen.Wij hebben verder gesproken over de verplichte toets van bestuurlijke
drukte, de IBO-toets. De minister heeft aangegeven dat er naar vier criteria
wordt gekeken. Voor dit wetsvoorstel geldt volgens hem een 7,5. Als ik terughaal
wat wij daarover vanmiddag hebben gezegd en als ik kijk hoe anderen reageren
op bestuurlijke drukte, waarvan wij de nadelen breeduit hebben kunnen neerzetten,
moet ik zeggen dat de Wgr-plus dat niet opheft en dat de verplichte toets
de toets der kritiek eigenlijk niet kan doorstaan.Ik hoop een nadere toezegging te krijgen op het punt van de horizonbepaling,
op de manier waarop ik dat formuleerde. Dit zou de democratische legitimatie
zeer ten goede komen. Op het punt van de uittredingsregeling heeft de minister
een heel duidelijke toezegging gedaan, waarvoor onze dank. Kijken wij naar
het eindresultaat van dit debat, dan zie ik dat als volgt. Wij kunnen straks
een Wgr-plus hebben die per 1 januari aanstaande ingaat, waarbij in feite
alle extra bevoegdheden die via sectorwetgeving naar de Wgr-plusregio's moeten
komen er nog niet zijn. Dat zit in het traject van de ruimtelijke ordening,
evenals de kwestie van bovenregionale of regionale bouwlocaties, iets wat
nog wel even zal duren. Op 1 januari hebben wij dan eigenlijk nog steeds
een soort kaderwet, als wij kijken naar de omvang van de bevoegdheden, zij
het met dit verschil dat wij dan wel een uittredingsregeling hebben die wij
in de huidige kaderwet niet hebben. Als ik daarnaar kijk, is dat mede gelet
op de toezegging die ik hoop te krijgen een verbetering.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Voorzitter. Mijn oprechte excuses dat ik te laat hier was. Ik was zo uitgegaan
van 20.00 uur dat dat in mijn hoofd zat en vervolgens ontrolde zich op het
Plein een fantastische film, waardoor ik er niet meer langs kon en nog later
was.Ik dank de minister voor zijn antwoorden op onze vragen in eerste termijn.
Hij heeft aangegeven dat de vraag of het Huis van Thorbecke het nu wel of
niet van bestuurslagen moet hebben, voor hem minder relevant is. Een relevanter
argument bij de vraag of de vierde bestuurslaag gewenst is, is voor hem de
bestuurlijke drukte, waarover alom werd gesproken in eerste termijn. Daarom
zegt hij: nee, geen vierde bestuurslaag. De Partij van de Arbeid is het eens
met de minister dat er met het oog op de bestuurlijke drukte niet nog een
vierde bestuurslaag moet komen.Ik wil niet de geschiedenis ingaan als degene die geen rechtstreekse verkiezingen
meer wil voor de provinciale staten, maar hierover is in eerste termijn mogelijkerwijs
een misverstand ontstaan. Misschien kunnen wij er een terminologische kwestie
van maken. Theoretisch is het mogelijk om te spreken over gemeenten, provincies,
landsdelen en rijk. Dan hebben wij het gewoon over de gemeenten, zoals zij
nu zijn, die hier en daar misschien een beetje worden heringedeeld. Als wij
het over provincies hebben, bedoelen wij daarmee niet de huidige provincies,
maar er kunnen er een paar bij komen. Dat zouden de Wgr-plusgebieden kunnen
zijn. Dan zou je kunnen zeggen dat Groningen, Friesland en Drenthe hun eigen
provincie houden, maar dat er in Overijssel bijvoorbeeld twee of drie ontstaan.
Zo kun je over het middenbestuur spreken en dan krijg je vervolgens de landsdelen
zoals bij Geelhoed. Dat is nu ook al zo. Er is een samenwerkingsverband Noord-Nederland.
Een aantal jaren geleden was er een zeer intensief samenwerkingsverband tussen
Gelderland en Overijssel. Dat is overleg op het niveau van de landsdelen waarvoor
in dit perspectief geen directe verkiezingen nodig zijn, maar de noodzaak
van rechtstreekse verkiezingen is wel degelijk aanwezig.Waarom kleinere provincies? Bij de samenwerking tussen regio's gaat het
niet alleen om de grootstedelijke problematiek. Ook voor het landelijk gebied
is het af en toe nodig om op regionale schaal tot niet-vrijblijvende samenwerking
te komen. Dat heeft een hoge urgentie. Wij hebben de afgelopen jaren de ervaring
opgedaan dat wij deze problematiek niet via grootstedelijke herindeling moeten
willen oplossen. Dat is democratisch afgestemd, dus dat moeten wij niet herhalen.
Een herindeling van provincies kan op dit moment wel degelijk aan de orde zijn, omdat daarmee aan de noodzaak van verplichtende samenwerking
wordt voldaan, maar dan wel vanuit een democratisch gelegitimeerde situatie.Een democratisch gelegitimeerde situatie is ook een gepolitiseerde situatie.
Er was een interessant debat tussen de heer Van Raak en de heer Engels, waarbij
de heer Engels zei dat het hem om democratisering gaat, terwijl de heer Van
Raak zei dat het hem om politisering gaat. Wanneer wij het hebben over die
drie bestuurs­lagen, is daarbij natuurlijk politisering aan de orde, omdat
het gaat om bevoegdheden van dermate ingrijpende aard dat politisering van
belang is.Wij ontkennen niet dat de discussie over het middenbestuur immer moeizaam
verlopen is, zoals de minister zei. Dat hebben wij ook gezien, maar het kan
zijn dat meer dan ooit het moment aanwezig is om de discussie over het middenbestuur
daadwerkelijk snel te voeren en daarmee resultaten te behalen.Deze Wgr-plus is nodig, maar niet zonder uitzicht op een echte verandering
op afzienbare termijn. Ik begrijp dat de heer Van den Oosten hierover ook
heeft gesproken. Als wij onvoldoende hebben begrepen wat de minister hierover
in eerste termijn heeft gezegd, moet hij dat nog een keer herhalen, want dan
zijn wij dom, of hij moet duidelijker zeggen dat hij met ons van mening is
dat er een tijd in moet zitten. Dat heeft de hele Kamer uitdrukkelijk gezegd,
met uitzondering van de CDA-fractie. Natuurlijk kan de minister die tijd niet
aanbrengen in deze wet, want wij kunnen die wet niet ophouden. Dat weten wij
ook. Hij moet wel duidelijk maken dat die urgentie wordt gevoeld, en niet
dat beide Kamers volgend jaar mee kunnen praten over de evaluatiebepalingen,
want dat wisten wij al. Wij willen net iets meer toezeggingen op dit punt.De minister zegt dat hij nu geen horizonbepaling kan maken, omdat dat
met principes van betrouwbaarheid en duurzaamheid te maken heeft, en dan noemt
hij als voorbeeld de afspraken tussen publiekprivate partijen in de woningbouw.
Deze afspraken tussen publiekprivate partijen over de woningbouw leggen wij
altijd planologisch vast, nadat de intenties zijn vastgelegd. Dan geldt niet
meer de Wgr-plusregio, maar dan hebben wij planologisch geregeld dat er ergens
woningen worden gebouwd.Hebben betrouwbaarheid en duurzaamheid niet meer te maken met het aangeven
van het uitzicht op langere termijn? Zijn wij niet eerlijker met elkaar wanneer
wij zeggen dat wij op termijn een einde willen hebben aan zoals het nu gaat
en dat wij een nieuw begin willen hebben? Het moet op een andere manier dan
nu. Ik vond het wel mooi dat wij in eerste termijn hebben gesproken over 2012.
Wat de minister zei over hoe het moet gaan met de discussie en de vaststelling
van de wetgeving over het middenbestuur, komt aardig in die richting, want
dan zitten wij al bijna in 2012. Ik wil graag van de minister horen dat hij
2012 als termijn voor het beëindigen van deze Wgr-plus zo gek nog niet
vindt, om het op z'n Gronings te zeggen.Nu is er één gebied dat erbij wil komen, maar het is niet
ondenkbaar dat er de komende jaren ook andere gebieden zijn die op deze manier
willen toetreden. De wet maakt dat mogelijk. Wanneer min of meer wordt gezegd
dat daar op termijn een einde aan komt, gebeurt dat misschien toch op een
andere manier. De minister heeft de noodzaak van niet-vrijblijvende samenwerking
overtuigend uiteengezet. Het verplichtende karakter van de afspraken staat
voorop. Dat houdt in dat er toch feitelijk sprake is van een nieuwe bestuurslaag,
zonder democratische legitimatie, al zal hij dat niet zo kunnen zeggen, want
dan krijg je die discussies weer. Die democratische legitimatie zal naar ons
idee op twee manieren moeten gebeuren; op langere termijn via politisering
en op korte termijn via democratisering.Wij hebben in eerste termijn gezegd dat wij geschokt zijn door de resultaten
van het onderzoek, waaruit blijkt dat er te weinig gebruik wordt gemaakt van
de controle die de huidige gemeenteraden op dit gebied kunnen uitvoeren. Wij
zijn blij dat de minister zegt dat hij het er niet bij laat zitten. Hij zei
dat hij het interessant zou vinden, wanneer hij meer instrumenten had om de
gemeenten dan wel de gemeenteraadsleden ertoe te bewegen om hun controlerende
bevoegdheden op te pakken, zoals ik als voorbeeld noemde. Het lijkt mij dat
deze minister en zijn collega, die belast is met bestuurlijke vernieuwing
en het project Andere Overheid, niet na moeten laten om daar samen met VNG
en IPO ijverig op te wijzen.Ik ben blij dat de minister het gevoel van urgentie met ons deelt wat
betreft het manifest van de Holland Acht over de Randstad, maar ik ben bang
dat wij wel eens verschillend zouden kunnen denken over de wijze waarop dit
probleem moet worden aangepakt. Ik denk dat het niet anders kan dan dat mensen
die gezaghebbend zijn, op korte termijn met een advies komen over de rol van
de Randstad in de Europese regio's. Dan gaat het niet over hoe het zit met
de deelraden, maar over het sociale en economische belang van de Randstad
in de Europese regio's. Verder zal duidelijk zijn dat wij in eerste termijn
onvoldoende gerustgesteld zijn door de minister over de horizonbepaling.De heer Van Raak (SP):De minister spreekt ferm over de doorzettingskracht van de provincies.
Naar aanleiding van het gedoe tussen het BRU en de provincie Utrecht over
bouwlocaties zei hij dat dit eigenlijk helemaal niet ingewikkeld is, omdat
de provincie kan aangeven dat er een bovenregionaal belang is. Als de provincie
dat goed aangeeft, heeft zij de mogelijkheid om dat door te drukken. Maar
ja, geef maar eens aan waarom iets bovenregionaal is. Dan zul je zien dat
de competentiestrijd verwordt tot een woordenstrijd. Ik weet niet of dat nou
zo'n verbetering is. Het blijft wat dat betreft allemaal een beetje modderig.Alle woordvoerders, op één na, hebben gesproken over de
horizonbepaling. Eigenlijk willen wij allemaal, op één na, dat
deze wet een tijdelijk karakter krijgt. De minister zegt dat de wet een duurzaam
karakter moet hebben. Volgens mij heeft de wet een duurzaam karakter als er
zekerheid is over de vraag of de wet blijft bestaan. De minister zegt dat
het niet nodig is om een horizonbepaling te hebben, omdat wij halverwege volgend
jaar al kunnen evalueren en dat wij over vijf jaar formeel kunnen evalueren.
Wij kunnen natuurlijk altijd evalueren. Deze wet is niet tijdelijk, zoals
de heer Van den Oosten en mevrouw Meindertsma al opmerkten. De heer Van den
Oosten wees erop dat ook de kaderwet tijdelijk is; waarom kunnen wij dat nu
niet opnieuw doen? Wat is nou eigenlijk het verschil tussen nu zeggen dat
deze wet tijdelijk, voor vijf jaar, geldt en zeggen dat wij over vijf jaar
kunnen evalueren, waarna wij er wel of niet mee kunnen doorgaan?
Praktisch gezien maakt dat helemaal niets uit voor de zekerheid en duurzaamheid
van de wet. Mijn fractie wil die horizonbepaling dus wel. De minister wil
die bepaling niet, maar volgens mij willen de meeste fracties in deze Kamer
haar wel.Eensgezind waren de woordvoerders in hun klacht over de gebrekkige democratische
legitimatie. De minister zegt toe dat het de gemeenten eigenlijk vrijstaat
om wethouders, burgemeesters of raadsleden in zo'n regio te benoemen. Dat
is mooi, want dan is er in ieder geval een mogelijkheid om daar raadsleden
in te zetten en om te voorkomen dat wethouders en burgemeesters daar met een
dubbele pet gaan zitten. Dat is heel belangrijk. Wij kunnen vanavond ook vaststellen
dat gemeenten in principe de vrijheid hebben om een verkiezing te houden langs
politieke lijnen en om hun vertegenwoordigers in de regio op die manier aan
te wijzen. Die vrijheid is er. De minister zegt dat hij dat niet wil gaan
regelen, maar die vrijheid is er wel. De minister heeft gelijk: onze fractie
kan daarin een rol gaan spelen. In maart 2006 zullen wij in veel meer gemeenteraden
met veel meer mensen vertegenwoordigd zijn. Ik zal proberen om mijn mensen
ertoe aan te zetten om ervoor te zorgen dat die politisering in de regio's
plaatsvindt. Politisering en democratie staan niet tegenover elkaar, maar
hebben met elkaar te maken. Politisering is altijd de basis voor democratisering.
Dat kunnen wij doen. Na maart 2006 zal in het functioneren van de raadsleden
in de regio duidelijker worden of zij zich iets gelegen laten liggen aan de
meerderheid van de raad of vooral aan hun partij. Dan zal duidelijk worden
wat voor soort regio's wij eigenlijk krijgen.Ik wil ook iets aan de andere woordvoerders vragen. Wat is er nou eigenlijk
mis met een getrapte verkiezing van die regio's, zoals ook wijzelf getrapt
gekozen zijn? Wij zitten niet namens een provincie, maar namens een partij
in deze Kamer. Volgens mij is dat een heel goede situatie. De democratische
legitimiteit van deze Kamer is veel minder, maar dat is een nood- of tussenoplossing.
Waarom niet hetzelfde doen bij de regio? Waarom die mensen daar namens een
gemeenteraad laten zitten en waarom niet namens een partij?De heer Platvoet (GroenLinks):Een antwoord daarop kan zijn dat de Eerste Kamer geen taken overgeheveld
heeft gekregen van de provincie, maar dat gemeenten wel taken overdragen aan
het Wgr-gebied. Als dat gebeurt op de door u voorgestelde wijze, althans zoals
ik die begrijp, zou het kunnen gebeuren dat een gemeenteraad niet vertegenwoordigd
is in de Wgr. In uw optiek stellen politieke partijen, net als bij de Eerste
Kamer, lijsten samen met kandidaten uit de gemeenteraden, waarbij het aan
de politieke partijen wordt overgelaten of alle gemeenteraden daarin zijn
vertegenwoordigd. Het zou dus kunnen dat een gemeenteraad niet vertegenwoordigd
is in het algemeen bestuur van een gemeenschappelijke regeling. Dat vind ik
onwenselijk.De heer Van Raak (SP):Ja, maar dat is een kwestie van uitwerking. Alle raadsleden zullen een
gewogen stem hebben, net als bij ons. Je kunt natuurlijk best een zodanige
uitwerking regelen dat elke gemeente in ieder geval vertegenwoordigd zou moeten
zijn. Dat is een praktisch ding. Misschien ook niet, maar het lijkt mij best
een goed punt om dat wel te doen. Dat zijn echter vooral praktische zaken
voor de uitwerking. Wij kunnen hier nu het principe uitspreken dat wij die
getrapte verkiezing wenselijker vinden dan de huidige indirecte benoeming.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Ik wil graag antwoord geven op uw vraag. Ik vind dat u geen twee systemen
door elkaar moet gooien. Ik sluit mij dus aan bij de opmerkingen van de heer
Platvoet. Ofwel je hebt verlengd lokaal bestuur – dat betekent dat de
gemeenteraden primair bepalen wat er in het verlengde van het lokale bestuur
gebeurt; daar moet je dan democratisering op toepassen in lijn met uw debat
met de heer Engels – ofwel je hebt directe verkiezingen; dan heb je
de gepolitiseerde kant. Dat is op termijn zeker noodzakelijk, maar op de korte
termijn moet je de democratisering doen. Dat betekent: niet die getrapte verkiezing.De heer Van Raak (SP):Onze wens is dezelfde, namelijk dat er regio's komen. Wij zijn ook zeer
bereid om na te denken over de vraag of de provincies in de toekomst in de
huidige vorm moeten blijven bestaan. Wij zijn voor kleinere provincies of
regio's. Dat moeten echte democratische regio's worden, met een directe verkiezing.
Wij kunnen de huidige slechtere situatie, met een heel geringe democratische
legitimiteit, laten bestaan of wij kunnen ervoor kiezen om de situatie iets
beter te maken. Mijn voorstel is een mogelijkheid om het iets beter te maken,
iets meer te politiseren en iets meer partijpolitiek in die regio's te brengen.
Volgens mij is dat vooral op theoretisch niveau strijdig met de positie van
de gemeenteraad. Praktisch gezien lijkt mij dat echter helemaal niet het geval
en lijkt het mij een democratische verbetering.Ik kom bij mijn eindoordeel. Wij komen niet tot een 7,5. Daar gaan minimaal
twee punten af. Met deze aanpassing van de Wet gemeenschappelijke regelingen
worden de bestaande kaderwetgebieden uitgebreid en opgerekt tot een niveau
dat ver uitgaat boven de oorspronkelijke bedoeling, een bestuurlijke hulpconstructie
voor betrekkelijk ondergeschikte beleidsarme activiteiten van lokale overheden,
die efficiënter collectief te regelen zijn. De Wgr-plusregio's worden
verantwoordelijk gemaakt voor overheidstaken met een hoge politieke lading.
Daarom wil ik ze politiseren. Ik noem bijvoorbeeld de aanbesteding van het
regionaal openbaar vervoer, regionale investeringen in de infrastructuur,
het regionale structuurplan, het verkeers- en vervoersplan, de regionale woonruimteverordening
et cetera. Wij zien een nieuwe bestuurslaag ontstaan zonder afdoende democratische
controle. Daar kunnen wij niet mee instemmen.De heer Pastoor (CDA):Voorzitter. Ik kan en zal kort zijn. Ik zal korte opmerkingen maken over
vier punten. In de eerste plaats: wat de democratische legitimatie betreft,
zit er geen lucht tussen de opvattingen van de minister en onze stellingname.
In de tweede plaats: wat de Holland Acht betreft, hebben wij voorshands vrede
met de behoedzame beantwoording door de minister. In de derde plaats is er
de "wij zien wel"-opmerking ten aanzien van de ruimtelijke ordening.
Wij blijven als fractie van oordeel dat de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling
in dit wetsvoorstel had moeten worden verwoord. Dat neemt niet weg dat de
minister vandaag duidelijker over dat onderwerp is geweest dan tot nu is verwoord in de aangeboden stukken. Wij geven hem graag het voordeel
van de twijfel. In de vierde plaats: terecht hebben verschillende woordvoerders,
net als de minister, opgemerkt dat vrijwel alle fracties om een horizonbepaling
hebben gevraagd. Wij hebben daar bewust niet om gevraagd en zullen daar ook
niet alsnog om vragen. Wij achten de vastgelegde evaluatie, die bovendien
in de behandeling is teruggebracht van zeven naar vijf jaar, voldoende. Daarbij
komt dat die evaluatie vandaag nog wat meer inhoud heeft gekregen, nu de minister
ruimhartig mogelijkheden voor beide Kamers in het vooruitzicht heeft gesteld.
Concluderend: wij stemmen in met beide wetsvoorstellen.De heer Platvoet (GroenLinks):De evaluatie is voor u het moment, maar de minister heeft gezegd dat hij
voor die evaluatie met een visie komt. Zou het in het kader van die visie
voor u geen mogelijkheid zijn om de tijdelijkheid van de Wgr-plusgebieden
daarbij toch mee te nemen? Is dat voor u bespreekbaar?De heer Pastoor (CDA):Dat is heel wel mogelijk. Hetzelfde geldt voor de evaluatie. Ik heb dat
in mijn formulering impliciet weergegeven.De heer Platvoet (GroenLinks):De evaluatie is dus niet noodzakelijkerwijs het eerste moment. Er kan
een eerder moment zijn.De heer Pastoor (CDA):Ja. Ik spreek echter over de wet en hetgeen bij wet is geregeld. Wij hebben
niet om een horizonbepaling gevraagd omdat de evaluatietoezegging al tot stand
is gekomen tijdens de behandeling van deze wet. Dat standpunt namen wij al
in voordat de minister aan het woord kwam.De heer Engels (D66):Voorzitter. Mijn fractie heeft in eerste termijn twee hoofdzaken aangeroerd
die ten grondslag liggen aan de aarzelende houding bij de figuur van verplichte
stedelijke samenwerking. De democratische grondslag van deze hulpstructuur
is in de kern problematisch. Hetzelfde geldt voor de positie van deze specifieke
hulpstructuur in de bestuurlijke hoofdstructuur. Dat geeft spanningen in het
Huis van Thorbecke. Ik ben de eerste om met de minister te zeggen dat het
Huis van Thorbecke daarmee geen statisch geheel is. Het bevat echter een aantal
transparante zaken.Ik heb enkele bezorgdheden van mijn fractie geuit over de toekomstige
positie van de provincie bij dit alles. Het aspect van de bestuurlijke drukte
heb ik genoemd. Ik heb nadrukkelijk gezegd dat wij de Wgr-plus niet als eindbeeld
beschouwen.Ik stel vast dat de minister met zijn antwoorden onze aarzelingen niet
geheel heeft weggenomen. De minister blijft, hoezeer hij inmiddels bereid
is tot een toekomstgerichte notitie, de Wgr-plusformule ronduit verdedigen.
Hij kan daarvoor overigens geprezen worden. Hij markeert daarmee enige verschillen
in nuance met mijn fractie. Ik kan dus niet zeggen dat wij in alle opzichten
zijn overtuigd.De Wgr-plus is een adequate oplossing binnen de bestuurlijke hoofdstructuur,
gelet op de bestuurlijke configuratie van nu. Mijn fractie kan die stelling
onderschrijven. Wat de bestuurlijke drukte betreft hebben wij een probleem.
De minister heeft het rapport van de commissie-De Grave erbij gehaald en is
de criteria langsgelopen. Hij kwam uit op een waardering van 7,5. Iedereen
die een tentamen nakijkt, kan echter tot een verschillend oordeel komen. Als
ik, met of zonder het rapport van de commissie-De Grave, kijk naar de huidige
democratische grondslag en de bijdrage van hulpstructuren aan de bestuurlijke
drukte, geef ik de Wgr-plus en andere vormen van intergemeentelijke samenwerking
en hulpstructuren een 5-.Mijn fractie heeft in eerste termijn niet gesproken over een horizonbepaling.
Wij hebben wel duidelijk gezegd dat dit voor ons geen eindbeeld is. Gelet
op het traject voor een fundamentele discussie over de toekomst van het middenbestuur,
zal de figuur van de Wgr-plus niet een structurele figuur voor het grootstedelijke
bestuur blijken. Dat kan niet anders. Die discussie zal overigens nog bezig
zijn na 2007. Voordat er wetgeving is, zijn wij een eind verder.De verwachting dat het geen structurele figuur wordt, maakt voor mijn
fractie het volgende oordeel acceptabel. Zolang er geen andere oplossingen
zijn in de huidige configuratie en wij niet beschikken over een wettelijke
voorziening die als alternatief kan dienen, heeft mijn fractie geen behoefte
aan een horizonbepaling of een duidelijke toezegging dat de wet tot een bepaalde
datum geldt. Ik heb benadrukt dat, terwijl wij bezig zijn om tot betere oplossingen
te komen, er doorgewerkt moet worden aan de grootstedelijke problematiek.
In de memorie van antwoord wordt het woord "onvolmaakt" gebruikt.
De inhoud van de problematiek is indringend genoeg. Stel dat de minister zich
royaal opstelt en een datum noemt voor intrekking. Stel dat de discussie nog
niet afgerond is en dat er nog geen wetgeving is op die datum. Dan hebben
wij op dat moment geen enkele voorziening meer voor het grootstedelijk bestuur.
Dat is geen goede benadering.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik kan mij iets voorstellen bij de kritiek op een horizonbepaling of fatale
datum. De minister gaat een visie ontwikkelen op het middenbestuur. Hij kan
daarbij de tijdelijkheid van de Wgr-gebieden als uitgangspunt nemen. Dat bepleit
de heer Engels toch ook?De heer Engels (D66):Ik interpreteer de minister als volgt. Hij is zich er volledig van bewust
dat de uitkomst van de discussie over de door het kabinet toegezegde notitie
tot andere oplossingen zal leiden voor grootstedelijk bestuur dan de Wgr-plus.
Ik zie daarbij even af van vragen over tempo en uitkomsten van het vervolgtraject.
Materieel is met dit antwoord de tijdelijkheid van deze voorziening voor mijn
fractie genoegzaam door de minister over het voetlicht gebracht.De minister zegt over de positie van de provincie klip en klaar dat de
provincie de bovenregionale doorzettingsmacht behoudt. Hij zei bovendien dat
als de provincies bestuurlijke "guts" zouden tonen om die doorzettingsmacht
te effectueren er geen vuiltje aan de lucht zou zijn. De discussie over regionaal
of bovenregionaal wordt dan op een heldere manier beslist. Ik schat in dat
de provincies dan aangeven wat een bovenregionaal belang is en wat niet. Ik
ben het daarmee eens. Mijn vraag aan de minister is of die bereid is om achter
de provincies te gaan staan als zij "guts" tonen en als zij hun
competentie markeren zonder de stroperigheid van geschillenprocedures.De heer Van den Oosten (VVD):Zo is het niet. Na wijziging van de Wet ruimtelijke ordening zal er een
discussie ontstaan tussen het regiobestuur en het provinciebestuur over de
vraag of een woningbouwlocatie regionaal of bovenregionaal is. Er zullen dan
geschillen optreden die uiteindelijk door de minister moeten worden beslecht.
Dat wordt de situatie. De provincie kan dan doorzettingsmacht tonen. De provincie
moet echter eerst door deze situatie heen. Onze zorg is dat daardoor een geweldige
vertraging zal worden opgelopen in de woningproductie.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Als ik het goed heb begrepen, geldt de doorzettingsmacht van de provincie,
ook volgens de teksten voor de herziening van de WRO, voor de nieuwe Wgr-plusregio's
en niet voor de kaderwetregio's. Er blijft dus sprake van verregaande bevoegdheden.De heer Engels (D66):Ik kan alleen maar zeggen gemeend te hebben de minister goed te hebben
verstaan. Die stelt dat in alle constellaties waarin regionale en bovenregionale
verschillen aan de orde zijn, de provincies winst kunnen behalen in termen
van slagvaardigheid door bestuurlijke moed te tonen, los gezien van formele
arrangementen. Dat sprak mij aan. Ik vraag de minister echter of hij bereid
is, de provincies daarbij rugdekking te geven. Anders vallen wij terug in
de situatie van de heer Van den Oosten met heel lang durende competentiegeschillen.Over de notitie zegt de minister al een aantal maanden lang dingen die
mijn fractie bijzonder aanspreken. Hij heeft iets concreets gezegd over het
tijdpad. Dat lijkt mijn fractie prima. Ik heb ook het gevoel dat het instellen
van een staatscommissie op dit moment niet zal bijdragen aan het halen van
het tijdpad, hoewel ik geen principieel tegenstander van een staatscommissie
ben. Ik heb met belangstelling kennisgenomen van een aantal exercities van
de minister. Hij zei dat wij misschien wat verder van de bestuurlijke organisatie
af zouden komen te staan in de eindoplossing door bijvoorbeeld wat meer projectmatig
te denken. Dat mag de minister zeggen, maar ik kan mij daar niet al te veel
bij voorstellen. Het aardige is echter dat daar nog een notitie over komt
en die wachten wij af. Als die slagvaardigheid erin blijft, is het goed. Volgend
jaar zullen wij wel zien of het voldoet aan een aantal zaken.De minister heeft een aantal opmerkingen gemaakt over het democratisch
tekort. Ik sluit aan bij eerdere opmerkingen over de kwestie van de democratische
controle en het gebrek daaraan. De notitie daarover en het pad dat daarin
is opgesteld, spreekt mijn fractie niet aan. Ook zonder dat onderzoek wisten
wij al jaren dat gemeenteraden op een veel te grote afstand staan van alles
wat er gebeurt in intergemeentelijke samenwerkingsverbanden. Een van de problemen
is dat hun eigen bestuurders, die in die verbanden samenwerken, tot unanimiteit
zijn veroordeeld en dat het voor hen heel moeilijk is om daar invloed op uit
te oefenen. Het is prima dat wij daar wat meer structuur in aanbrengen, maar
het zal naar het oordeel van mijn fractie niet leiden tot een verkleining
van het democratisch tekort. Ik ben wel blij met de reactie van de minister op de voorstellen van de
fractie van de SP. Wij zijn het daarmee eens. Onze visie is: eerst democratiseren
en dan politiseren. Wij blijven daar verschillend over denken, ook na de interruptie.De heer Van Raak (SP):Democratiseren is politiseren. Op dat punt lopen onze meningen uiteen.De heer Engels (D66):U vertrekt consistent, maar natuurlijk fout, steeds alleen vanuit de partijdemocratie.
Daar lopen onze wegen inderdaad uiteen. Uw mooie plannetjes zullen bij ons
in ieder geval niet in goede aarde vallen, zoals overigens wel vaker gebeurt.Voorzitter. De minister heeft gezegd dat hij het democratische deficit
eigenlijk niet zo ziet, omdat wij volwaardige gemeenten en volwaardige provincies
hebben. Dat is precies het punt. Een volwaardige democratie doet zich inderdaad
voor bij volwaardige bestuurslagen met integraal bestuur. Dat is voor mijn
fractie juist de invalshoek. Wij willen de Wgr-regio's niet zodanig veredelen
dat de democratie verbetert, wij vinden ten principale dat wij die kant niet
moeten opgaan. Wij vinden dat wij terug moeten naar de bestuurlijke hoofdstructuur,
zodat wij per definitie tot een volwaardige democratische legitimatie komen.Wij blijven de discussie aangaan met de minister over het feit dat op
dit moment alleen hulpstructuren mogelijk zijn om iets te doen aan specifieke
problemen. De urgentie daarvan is duidelijk, maar in het vervolg van de discussie,
die wij gelukkig nog zullen voeren, zal blijken dat het toch wat meer is dan
een gradueel verschil. Het is ons er niet om te doen dit voorstel tegen te
houden, maar wij hopen dat er op termijn betere figuren komen waar wij meer
achter kunnen staan dan achter dit wetsvoorstel.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Wij hebben gesproken over kathedralen, bouwputten en luchtkastelen.
Het is wel duidelijk dat wij het hebben over de architectuur van de bestuurlijke
inrichting van Nederland. Ik heb vandaag begrepen dat het Huis van Thorbecke
transparant moet zijn, dus blijkbaar een glazen huis.Voor ons staan enkele punten centraal in dit debat. De democratische legitimatie
is niet aanwezig. Dat is iets anders dan democratische controle of controle
vanuit de gemeenteraden. Dat zijn twee verschillende zaken. Ik vind dat de
minister die kritiek in eerste termijn niet echt heeft kunnen pareren en dat
kan ook eigenlijk niet. Hij heeft zelf ook moeten toegeven, misschien meer
impliciet dan expliciet, dat de Wgr-plusgebieden concrete taken krijgen die
het beheer overschrijden. Zij krijgen dus beleidstaken. Daarmee erodeert de
hulpstructuur. Je kunt dan niet langer spreken van een Wgr-plusgebied als
hulpstructuur. Dan hoort er eigenlijk ook een volwaardige democratische legitimatie
te zijn. Dan hoort zo'n bestuur gekozen te worden. Wij hebben gediscussieerd
over de horizonbepaling. Ik ben het wel eens met de heer Engels dat het niet
verstandig is om een fataal jaartal te noemen, maar ik vind wel dat de minister
moet toezeggen dat de tijdelijkheid een van de vertrekpunten is in zijn visie
en in de voorstellen die hij zal formuleren.Ik heb met veel plezier kennisgenomen van de opvatting van de minister
over de commissies. Hij zei dat hij niet langer commissies wil
opzadelen met vraagstukken die de politiek, de regering in eerste instantie,
moet oplossen. De opvattingen van collega Duyvendak over de slechte ontwikkeling
van de schaduwmacht maken dus school, in ieder geval bij deze minister. Ik
steun hem in die opvatting. Ik hoop dat hij daaraan blijft vasthouden en dat
de regering de koe bij de horens gaat vatten.Ik ben het eens met de opvatting van de SP-fractie over de politieke pluriformiteit.
Er zit niet veel licht tussen politiseren en democratiseren. Dat zijn volgens
mij twee kanten van dezelfde medaille. Uit het interruptiedebat is alleen
gebleken dat de heer Van Raak zijn pijlen richt op het verkeerde lichaam.
Naar mijn interpretatie is het met deze wet heel goed mogelijk dat gemeenten
in een Wgr-gebied afspreken dat zij op een politiek pluriforme wijze invulling
geven aan de samenstelling van het algemeen bestuur. Vervolgens staat het
de deelnemende gemeenten in het Wgr-gebied vrij om af te spreken dat het algemeen
bestuur langs de scheidslijnen van politieke fracties opereert. Dat gebeurt
al en dat kan heel goed. De vraag is dus of men dat zelf wil op regionaal
niveau.De heer Engels (D66):Ik ben verheugd over deze opmerkingen. Democratie en politisering hebben
zeker met elkaar te maken. In mijn visie gaat de democratie alleen vooraf
aan de politisering. Dat het daar niet bij blijft, daar zijn wij het wel over
eens. Met uw analyse van de manier waarop dat vanuit de gemeenten moet worden
vormgegeven om het democratisch te laten verlopen, kan ik ook wel leven. Ik
ben het er ook mee eens dat die mogelijkheden er zijn.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik vind het heel mooi dat wij op dit punt eensgezind zijn. Ik denk dat
zelfs de woordvoerder van de SP daarmee zou kunnen leven.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. De minister heeft heel adequaat gereageerd, hoewel niet zozeer
op de ideeën over de situatie op de langere termijn. Het is misschien
maar goed ook dat hij daar niet al te veel over gezegd heeft. Mevrouw Meindertsma
is daar wat verder in gegaan, maar daar trek ik onmiddellijk de conclusie
uit dat wij daar een enorme discussie over kunnen beginnen. Als het erop aankomt,
zou ik dat toch net weer iets anders willen regelen dan haar momenteel voor
ogen staat.De minister heeft wel adequaat gereageerd op de opmerkingen die door de
Kamer over het eigenlijke onderwerp zijn gemaakt, namelijk de Wgr-plusregio's
en de wet die wij vanavond bespreken. Hij ziet de Wgr-plusregio's als een
duurzamer fenomeen dan ik dat doe. Ik zou namelijk graag zien dat het een
tijdelijke constructie was. De benadering van de minister is echter begrijpelijk,
omdat hij een wetsvoorstel verdedigt dat er nooit zo zou hebben uitgezien
als de tijdelijkheid voorop zou hebben gestaan. In dat geval had men in de
wet immers niet veel meer geregeld dan in de kaderwet. Het feit dat de wet
wel veel meer regelt, wijst erop dat duurzaamheid één van de
uitgangspunten van de wet is. De minister verdedigt dat uitgangspunt, hetgeen
niet nodig was geweest als wij met elkaar hadden geconstateerd dat de wet
beperkt moet blijven in de tijd omdat de wet niet de echte oplossing biedt. De pragmatische opstelling van de minister spreekt mij aan. Ik kan mij
dan ook vinden in zijn opmerking dat wij dit eerst moeten regelen en pas daarna
de lastige discussie over het middenbestuur moeten voeren. Voordat die discussie
iets oplevert, zijn wij jaren verder en daarom moeten wij dit eerst regelen.
Ik denk dat dat een correcte redenering is. De manier waarop het is geregeld,
is en blijft echter iets te uitgebreid.De minister is blij dat er na eindeloos polderen overeenstemming is over
de manier waarop de zaak opgezet kan worden. Ik kan mij die blijdschap voorstellen,
maar dat neemt niet weg dat daarbij wel de vraag een rol speelt hoe duurzaam
deze oplossing in onze ogen is.Hij wil haast maken met de discussie over het middenbestuur. Hij vindt
dit een urgent thema en daar zij wij allemaal bijzonder blij mee. Overigens
schrijft hij de Wgr-plusregio's niet af, omdat hij niet op voorhand de conclusie
wil trekken dat dat het resultaat is van deze discussie. Dat is een terechte
opmerking, want je kunt die conclusie niet op voorhand trekken. Ook hier is
de minister echter bereid om toe te zeggen dat dit onderwerp in de discussie
betrokken zal worden. Uit de discussie van vanmiddag en vanavond is duidelijk
geworden dat dit een belangrijk element in de structuurdiscussie zal worden.
Het moet immers eigenlijk anders geregeld worden.De minister stelt een strak tijdschema voor. Laten wij dat inderdaad maar
proberen.Ik ben tevreden met het feit dat de minister nadrukkelijk heeft aangegeven
dat de provincie hoger bestuur is dan het bestuur van de regio. Dat wordt
gematerialiseerd in de goedkeurings- en doorzettingsbevoegdheid op het gebied
van de WRO, de structuurplanning en de Planwet verkeer en vervoer. Mevrouw
Meindertsma kijkt iets anders tegen deze problematiek aan. Ik hoor graag een
reactie van de minister op haar bijdrage, want als zij gelijk heeft, ligt
het toch een tikkeltje anders.Ik ben het ook eens met het uitgangspunt van de minister dat wij de Wgr-plusregio
uitdrukkelijk moeten zien als het verlengstuk van het gemeentelijk bestuur.
Dat betekent dat wij de vertegenwoordiging daar op dit moment niet anders
kunnen regelen. De opvatting van de heer Van Raak hierover is op zichzelf
de moeite waard, maar zijn opvatting komt er wel op neer dat wij een heel
ander type lichaam zouden krijgen. Dat moeten wij op dit moment niet willen,
zeker niet omdat wij het willen inbedden in een totaalstructuur.Voorzitter. De Wgr-plusregio blijft een onding, een monster met tentakels
naar de gemeente en de provincie, zonder democratische legitimatie. Ik volg
de minister echter toch in zijn pragmatische opstelling. Dit moet namelijk
inderdaad eerst maar eens geregeld worden. Ik stel echter nadrukkelijk dat
het in mijn ogen een tijdelijke oplossing is, die fundamenteel aan de orde
zal komen in de discussie over het middenbestuur. De Wgr-plusregio's dienen
daarmee rekening te houden. Als zij dat doen, is hun positie even duidelijk
als bij een horizonbepaling. De vraag hoe wij het beter op kunnen lossen,
komt bij een andere gelegenheid wel weer aan de orde. Want die gelegenheid
komt er vast.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Ik bedank de minister namens onze beide fracties voor zijn
adequate beantwoording. Het woord "adequaat" werd
zo-even door mijn voorganger gebruikt en ik neem dat woord graag over. De
beantwoording van de minister heeft in ieder geval enkele van onze bezwaren
zo niet weggenomen dan toch gemitigeerd. Laat ik dat voorop stellen. Tegelijkertijd
moet ik ook zeggen dat zijn beantwoording niet het effect heeft gehad dat
onze positie 180 graden gedraaid is. Dat was natuurlijk ook niet echt te verwachtenDe minister erkent dat de voorgestelde Wgr-plusregio berust op een pragmatische
keuze die voortkomt uit de behoefte een oplossing te vinden voor de stedelijke
problematiek. Deze problematiek wordt deels doorgeschoven naar de omliggende
gemeenten, die daartoe een stuk van hun autonomie moeten inleveren.Vanmiddag is ook gesproken over het platteland. Er is gezegd dat tussen
de plattelandsgemeenten sprake zou moeten zijn van regiovorming. Dat gebeurt
natuurlijk al, maar ik zie niet – waarschijnlijk met de minister –
dat er op het platteland behoefte bestaat aan Wgr-plusregio's. Wij kunnen
daar immers met de traditionele Wgr-regio's volstaan.Ondanks mijn voorliefde voor dogmatiek kan ik ten principale onder omstandigheden
leven met een pragmatische aanpak. Ik vergelijk het maar met het verschijnsel
gedogen. Daar valt mee te leven, mits het van tijdelijk aard is en er zicht
bestaat op een duurzame gelegaliseerde situatie. De minister wil de wet echter
niet als een tijdelijke zaak bestempelen, ook al stelt hij een meer definitieve
oplossing in het vooruitzicht. Die oplossing zal echter pas een x-aantal jaren
na 2007 van kracht kunnen worden. Met andere woordvoerders achten wij dat
toch wat betreurenswaardig. Wij zouden toch wel nadrukkelijk gestipuleerd
willen zien dat een pragmatische oplossing per definitie een tijdelijke oplossing
is.Al met al blijft de Wgr-plusregio in onze ogen een wat schimmige, hybride
en onvolmaakte figuur. Het heet verlengd lokaal bestuur. Het heet een structurele
voorziening maar wil tegelijkertijd toch een soort hulpstructuur blijven.
Hij is niet gelijkwaardig aan de provincie en de gemeente, maar is wat zijn
taken en bevoegdheden betreft wel weer een volwaardige partner van de gemeenten
en de provincie. Kortom, het is een figuur die geen lang leven beschoren zou
moeten zijn.De minister heeft helder geantwoord op de vragen over de mogelijkheid
van uittreding. Wij zagen hier aanvankelijk vooral een rol weggelegd voor
de provincie. Hij stelt daartegenover dat het nooit uitsluitend een zaak van
de provincie kan zijn. Dat hebben wij ook nooit betoogd. Dat zou ook niet
echt logisch zijn. Gezien de belangrijke rol die de provincie speelt bij het
ontstaan van Wgr-regio's leek ons, mits rekening wordt gehouden met belangen
van het Rijk c.q. de sectorministers, de provincie de eerst aangewezene om
bij uittreding of ontheffing een rol te spelen.Minister Remkes:Voorzitter. Ik kan op zichzelf betrekkelijk kort zijn. Er zijn namelijk
nog maar een paar centrale vragen blijven liggen.Ik begin met de vragen van de heer Van den Oosten. Men kan mij niet vragen
of er sprake is van tijdelijke wetgeving. Als dat de bedoeling was geweest,
had ik het wetsvoorstel immers totaal anders gepresenteerd. Er zijn weliswaar
opmerkingen gemaakt over de Holland Acht en de toekomstige discussie over
het middenbestuur, maar vanuit deze Kamer heb ik geen enkele duiding van de
richting gekregen: welke alternatieven zijn er om de problemen in de verhouding
tussen de stad en de regio op te lossen? Het is een misverstand om te denken
dat dit probleem kan worden opgelost langs de lijn van het pamflet van de
Holland Acht. Deze zaken zullen goed moeten worden bekeken in de discussie
over het middenbestuur. Uiteraard zal er worden gekeken naar varianten, ook
naar alternatieven voor de huidige constellatie. Op dit moment kan ik echter
niet zeggen dat het per definitie gaat om tijdelijke wetgeving. Op de vraag
van de heer Van den Oosten of er in 2007 sprake is van een nieuwe situatie
waarin een nieuwe weging kan worden gemaakt, kan ik echter met ja antwoorden.
In eerste termijn heb ik dat al aangegeven; dat onderstreep ik nu gaarne.
De heer Engels heeft een soortgelijke vraag gesteld: kan er in 2007 een andere
oplossingsrichting worden ingeslagen? Ook het antwoord op die vraag is: ja,
dat is bepaald niet uitgesloten. Het zou echter oneigenlijk zijn om op dit
moment een van de elementen uit de discussie te lichten en daarop een voorschot
nemen. Daarvoor is de discussie te gecompliceerd.Mevrouw Meindertsma (PvdA):De minister zegt dat hij niet uitsluit dat in 2007 allerlei mogelijkheden
op tafel liggen. Ik hoor hem echter niet zeggen dat dit per definitie betekent
dat wij niet ontzettend lang kunnen doorgaan met die Wgr-plus, en dat is wel
de uitspraak die wij wensen te horen. Wat er ook aan voorstellen ligt, het
kan niet zo zijn dat wij met deze wetgeving heel lang doorgaan. Zelf heb ik
het jaartal 2012 genoemd, maar het maakt mij niet zo heel veel uit welk jaartal
de minister neemt. Hij hoeft niet eens een precies jaartal te geven. De heer
Holdijk heeft zonet nog eens heel treffend getypeerd wat voor type wetgeving
dit is; daarmee kunnen wij niet tot in lengte van jaren doorgaan. Daarover
moet de minister helderheid scheppen. Overigens bestrijd ik zijn bewering
dat de Kamer geen enkele richting heeft aangegeven; in mijn inbreng heb ik
wel degelijk een begin van een richting aangegeven.Minister Remkes:Daarvan kan ik op dit moment echter nog onvoldoende chocola maken. Mevrouw
Meindertsma mag mij vragen om serieus te kijken naar de alternatieven om de
grootstedelijke problematiek op te lossen, waarbij het nodig is dat de regio
helpt om een aantal stedelijk problemen aan te pakken. Ik zal daar zeker heel
goed naar kijken, maar indien wij kiezen voor een andere aanpak, dan wil ik
er zeker van zijn dat dit een oplossing is die het probleem effectiever en
beter oplost. Zolang ik die overtuiging nog niet heb, kan de Kamer mij niet
vragen om hierover een uitspraak te doen.De heer Van Raak (SP):Chocolade maken dat moet de minister doen, en dan bepalen wij of die te
drinken is of niet.Minister Remkes:Zo is het.De heer Van Raak (SP):Wij wachten met veel plezier af waarmee de minister komt. In 2007 zal
er een nieuwe situatie ontstaan; de minister komt dan met voorstellen. Ik heb een heel simpele en wellicht overbodige vraag: zal hij nog
voor de verkiezingen met die voorstellen komen?Minister Remkes:Op het tijdschema ben ik al uitvoerig ingegaan. Ik hoop over een jaar
hier weer te staan; misschien kunnen wij daarover al een afspraak maken. Op
dat moment zal ik full-dressed het debat met deze Kamer voeren. Er is dus
geen enkel probleem. Dit komt eerder aan bod dan de heer Van Raak vannacht
nog had gedroomd.De heer Van den Oosten heeft ook nog gevraagd: is dit eigenlijk niet een
soort kaderwet? Die vraag had ik natuurlijk verwacht: kan het probleem niet
worden opgelost langs de weg van de verlenging? De kaderwet was altijd bedoeld
als voorloper van de stadsprovincies. Dat perspectief is nu echter weggevallen.
Het zou dus wetgevingstechnische buitengewoon oneigenlijk zijn om verder te
operen langs de lijn van de kaderwet. Dat argument lijkt mij juist voor deze
Kamer van groot belang. De heer Van den Oosten vraagt mij ook: staat het niet
haaks op elkaar? Nee, dat is niet het geval. Dit wetsvoorstel kan worden gezien
als een ontwikkelmodel. Tegen de achtergrond van de discussie zoals wij die
nu voeren, is het logisch om het zo te kwalificeren.De heer Van den Oosten (VVD):Er dreigt een misverstand te ontstaan. Ik heb niet gezegd dat de kaderwet
blijft bestaan. Op het moment dat deze wet in werking kan treden, 1 januari
aanstaande, zijn die extra bevoegdheden er nog niet omdat die via sectorwetgeving
moeten worden vastgelegd. Dan is het alsof de huidige kaderwet doorloopt,
met het voor ons buitengewoon belangrijke voordeel dat er wel een uittredingsregeling
is.Minister Remkes:Ik heb begrepen dat deze Kamer zeer binnenkort komt te spreken over de
nieuwe Wet op de Ruimtelijke Ordening. Dat onderstreept het karakter van het
wetsvoorstel als ontwikkelmodel. Ik heb geprobeerd om de onduidelijkheid op
dit vlak die bleek uit de eerste inbreng van de Kamer, zo veel mogelijk weg
te nemen.Ik wil nog eens duidelijk vaststellen – onverlet de beoordeling
van de Kamer in haar wetgevende rol – dat het draagvlak voor deze operatie
nog steeds breed is. In eerste termijn is gevraagd: hoe moeten wij dat manifest
van de Holland Acht zien? Doet dit afbreuk aan wat nu voorligt? Mij heeft
geen daarover enkel signaal bereikt, ook niet in het toelichtende gesprek
dat ik heb gehad met een aantal van de initiatiefnemers. Het draagvlak is
dus nog onverminderd groot, even daargelaten een paar signalen uit de gemeentelijke
kring, die ik al heb benoemd. Ik kan in ieder geval bepaald niet de conclusie
trekken dat de afgelopen maanden iets fundamenteel is veranderd in negatieve
zin.Mevrouw Meindertsma vroeg naar de betekenis van het wetsvoorstel voor
de andere partijen op het terrein van de ruimtelijke ordening. Het is een
misvatting om te denken dat het daarbij alleen gaat om de planologie. Het
gaat met name om een aantal financiële en andere afspraken die daarbij
horen om zaken gerealiseerd te krijgen. Daarvan heb ik in eerste termijn een
aantal voorbeelden gegeven. Als het alleen maar planologische vraagstukken
betrof, zou het wat anders liggen. Het gaat daar echter niet alleen om.Mevrouw Meindertsma maakte ook een opmerking over de schok die haar fractie
heeft gekregen met betrekking tot de controle die de huidige gemeenten kunnen
uitoefenen. Het gaat niet om beperking van de mogelijkheden die er zijn. In
die notitie staat dat de mogelijkheden ruim zijn, maar dat het gebruik ervan
te beperkt is. Dat is overigens een autonome gemeentelijke keuze. Er moet
een activerend beleid op worden gezet en ik ben ook van plan om dat te doen.De PvdA-fractie merkte ook op dat het niet over de deelraden gaat. Daar
gaat het inderdaad niet primair over. Met het oog op de concurrentiepositie
van de Randstad binnen Europa is snelheid van besluitvorming echter soms een
buitengewoon belangrijke asset. Ik ben ook maar een oppervlakkige waarnemer.
In Amsterdam heeft een deelraad bij de besluitvorming rond de onderdoorgang
van het Rijksmuseum – wij spreken ook over het culturele klimaat –
een beetje geopereerd als hindermacht. Dat komt de besluitvorming niet ten
goede. De deelraad Centrum heeft onlangs verordonneerd dat in de toekomst
de binnenstad van Amsterdam autovrij zal zijn. Dat is niet in het belang van
de wervingskracht van de binnenstad van Amsterdam, want het heeft effect op
het wervende culturele en toeristische klimaat in Amsterdam. Daar gaat het
dus wel over. Wij kunnen de discussie heel abstract voeren, maar het gaat
soms ook om dit soort heel basale dingen. Ik probeer u niet uit te lokken,
mijnheer Platvoet.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik moet iets zeggen, dat kan niet anders. Ik wil eerst de politieke constatering
doen dat zowel de deelraad Zuid als de deelraad Centrum gedomineerd worden
door VVD'ers en dat de stadsdeelvoorzitters beiden lid zijn van uw partij.
Dat is natuurlijk slechts een zijdelingse opmerking. U kunt echter niet staande
houden dat het vertrekpunt van de Holland Acht met betrekking tot het opstoten
van de Deltametropool in de vaart der volkeren, de fietstunnel bij het Rijksmuseum
is. Dat is echt appels met peren vergelijken. De dingen die er in Amsterdam
echt toe doen, zoals de ontwikkeling van de Zuidas en de ontwikkeling van
het havengebied, zijn grootstedelijke projecten waar de gemeenteraad over
gaat. Ik vind het echt met een kanon op een mug schieten, letterlijk en figuurlijk,
om de deelraden te noemen als hindermacht voor de Deltametropool. Dat slaat
echt helemaal nergens op.Minister Remkes:Wij kwamen hierop in verband met de discussie over bestuurlijke drukte.
Daar is snelheid van besluitvorming een onderdeel van. Als hier een analyse
van wordt gemaakt, komt men te spreken over dit soort voorbeelden. Die voorbeelden
worden ook door het bedrijfsleven genoemd. Ik praat daar wel eens mee omdat
er steun van het bedrijfsleven is ingeroepen omdat er echt iets moet gebeuren.
Ik zeg niet dat dit de enige voorbeelden zijn, dat ben ik met u eens. Het
gaat echter ook hierover. De heren Van Raak en Pastoor hebben mij eigenlijk
geen nadere vragen gesteld.Ik heb al iets gezegd over het eindbeeld dat de heer Engels noemde. Er
komt een nader moment van heroverweging. De Raad van State, waar de heer Engels
zich op beroept, heeft inderdaad gezegd dat er geen sprake is van een ondubbelzinnige
keuze. Dat heb ik mij zeer aangetrokken. Ik heb mijzelf de vraag gesteld wat
wij zouden moeten doen als er wel sprake moest zijn van een ondubbelzinnige
keuze. Een grootschalige gemeentelijke herindeling is één mogelijkheid
van een ondubbelzinnige keuze. Een andere mogelijkheid is het oude model
van de stadsprovincies. Dat model is overigens mogelijk zonder dat de centrale
stad wordt opgedeeld. Dat zijn de opties die er dan zijn. Ik herinner mij
nog goed, ook als Kamerlid, hoe de discussies hierover verliepen en hoe moeizaam
die waren. Ik weet ook nog heel goed hoe het voorstel over de stadsprovincie
Rotterdam, mede op basis van de uitslag van het referendum, in de Tweede Kamer
werd afgeschoten. Ik probeer hiermee aan te geven dat het nog niet zo eenvoudig
is om tot een ondubbelzinnige keuze te komen.Ik heb met belangstelling geluisterd naar de bijdrage in eerste termijn
van de heer Engels waarin hij sprak over de transparantie en de criteria die
hij stelde. Ik heb daar op zich geen commentaar op, want op dit type criteria
komt men natuurlijk uit. Ik vroeg mij af wat daar nu precies bij hoort. Als
die vier criteria worden losgelaten op de discussie van vandaag, is het mogelijk
dat wij toch weer uitkomen bij een soort stadsprovincieachtige discussie.
Ik heb destijds in de Tweede Kamer met een partijgenoot van de heer Engels
en een partijgenoot mevrouw Meindertsma, die overigens thans lijsttrekker
is van de PvdA in Rotterdam, een boeiende discussie gevoerd. Ik weet nog wel
hoe dat ging. Dat soort ervaringen maken dat ik er niet al te gemakkelijk
over praat. Ik weet hoe moeilijk die discussie is. Het is geen tekentafeldiscussie.
De fout die toen misschien is gemaakt, is dat de discussie over structuren
ging en niet over mensen.De heer Engels (D66):Wat de minister nu zegt, is uiteraard allemaal buitengewoon zinnig. Hij
probeert mij ook een beetje te prikkelen en dat is terecht. Ik wil nog even
duidelijk maken vanuit welk vertrekpunt ik al die opmerkingen heb gemaakt.
De heer Van Raak heeft gezegd dat de minister eerst aan zet is. Daarmee sta
ik aan zijn zijde. Wij begonnen de discussie vanuit de gedachte dat de regering
bij het begin van wetgevingsproces nogal sterkt benadrukte dat wij hier een
structurele oplossing bij de kop hadden. Met die term in gedachten, heb ik
dus de opmerking van de Raad van State over de ondubbelzinnigheid geïnterpreteerd.
Uiteraard zijn mij daarbij grootschalige herindelingen rondom steden en de
stadsprovincie door het hoofd geschoten. Nu de term "structurele oplossing"
in de loop van het proces in een wat ander licht is komen te staan, onder
andere gezien de opstelling van de minister ten aanzien van het maken van
een notitie, denk ik dat wij niet zo veel van elkaar afstaan. Het lijkt mij
ook verstandig om vandaag niet meer te hebben genoemd dan wat algemene uitgangspunten.
De effecten die deze teweeg zouden kunnen brengen, kunnen wij volgend jaar
als de notitie er is wellicht nader bespreken. Ik kijk daar wel naar uit.Minister Remkes:Daar ben ik blij om. Dat heb ik in dit debat bij alle woordvoerders gemerkt.
Ik heb net ook gezegd dat ik dit niet als tijdelijke wetgeving beschouw. Ik
heb de redenen aangegeven. U vraagt dat ook niet van mij. Wel heb ik nog gezegd
dat er in 2007 opnieuw een moment is van weging en beoordeling.Voorzitter. De heer Engels heeft de volgende vraag aan mij voorgelegd.
Als de provincie de guts heeft om dat te doen op grond van de bestaande provinciale
bevoegdheden, staat de minister daar dan achter? Vanzelfsprekend. Ook aan
het adres van de heer Van den Oosten merk ik nog op dat ik er in het algemeen
soms niet goed van word dat het binnenlands bestuur zich bezighoudt met navelstaarderij.
Ik kan mij dan ook niet helemaal aan de indruk onttrekken dat dit heel soms
ook in de provincie Utrecht aan de orde is. Er worden in het binnenlands bestuur
soms voorbeelden gebruikt om aan te tonen dat deze discussie niet deugt. Dat
is oneigenlijk gebruik. De burger heeft daar echter geen boodschap aan. Deze
opmerking moest mij wel even van het hart. De heer Van den Oosten zal dit
gezien zijn provinciale ervaring begrijpen. Hij zal ongetwijfeld ook dit soort
gevoelens hebben gehad.Mevrouw Meindertsma (PvdA):In het debat waaraan de minister nu refereert, heb ik gezegd dat ook met
het oog op de herziening van de Wet op de Ruimtelijke Ordening in de toekomstige
Wgr-plusgebieden, de doorzettingsmacht van de provincie echt een andere is.
Is dat juist?Minister Remkes:Ik heb zojuist in verband met de uitbreidingsmogelijkheid van een aantal
gebieden gezegd dat dat wezenlijk anders is, omdat het daarbij primair gaat
om de samenvoeging van gemeentelijke bevoegdheden. In de bestuurlijke context
ligt dat dus ook wat anders.Voorzitter. De heer Platvoet heeft gezegd dat er in feite niet langer
gesproken kan worden van hulpstructuren, maar dat bestrijd ik. Naar mijn wezenlijke
overtuiging gaat het hierbij nog steeds om hulpstructuren die passen binnen
de bestuurlijke hoofdstructuur. Laat hier geen misverstand over bestaan. Ik
zie de discussie over de democratische legitimatie heel goed. Eveneens zie
ik aanleiding om een discussie te voeren over het democratische deficit, zoals
dat genoemd wordt. Toch wil ik geen bevestiging van het beeld dat er helemaal
niets mogelijk is. Dit is ook een onderdeel in onze notitie. Het hele parlement
moet dan ook naar de mede-overheden uitstralen dat die gebruik maken van hun
bevoegdheden. Dit straalt ook de minister van Binnenlandse Zaken uit. Ik hoop
tevens dat dit debat dat uitstraalt.Mijn opvatting over staatscommissies spreekt de heer Platvoet aan. Hij
heeft opgemerkt dat zijn fractie aan de overzijde dit ook al heeft bepleit.
Ik heb al vaker iets gezegd over commissies. De heer Platvoet zal het mij
overigens niet euvel duiden, als ik zeg dat zijn opmerking mij deed denken
aan de haan die dacht dat door zijn gekraai de zon opging. Dat is dus niet
helemaal aan de orde.Aan het adres van de heer Ten Hoeve merk ik op dat het mij inderdaad nog
te vroeg is om de regio's af te schrijven. Dat doen wij nu dus nog niet.De heer Ten Hoeve heeft nog geïnformeerd naar de Planwet verkeer
en vervoer. Zijn vraag was: heeft de minister gelijk? Het antwoord daarop
is: ja, de minister heeft gelijk.De heer Ten Hoeve (OSF):Dit antwoord is voor mij toch nog niet helemaal duidelijk. Hoe zit het
met de goedkeuringsbevoegdheid van de provincie ten opzichte van de oorspronkelijke
kaderwetgebieden en de eventueel nieuwe Wgr-plusregio's? Is er sprake van
verschil of niet?Minister Remkes:Ik doe het nu even uit mijn hoofd: volgens mij is daar in de kern geen
verschil tussen. Ik kijk nu even naar mijn medewerkers. Uit
hun reactie leid ik af dat ik het goede antwoord heb gegeven.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Over de wetsvoorstellen zal volgende week gestemd worden.Sluiting 21.20 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-233-270.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl