Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven (30164)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 3663-3688

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-03-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 56, pagina 3663-3688

09-03-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30164Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven (30164)Pagina 3663-3688
Debat over Christenasielzoekers en IranPagina 3627-3631
Regeling van werkzaamheden (donderdag 9 maart 2006)Pagina 3639-3639
Behandeling van: - het wetsvoorstel Verlenging van de Tijdelijke instellingswet Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming II (30469); - het wetsvoorstel Wijziging van de Telecommunicatiewet in verband met de implementatie van richtlijn 2004/108/EG (30255); - het wetsvoorstel Wijziging van enige artikelen van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (specialistenregisters) (30207); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet vervoer gevaarlijke stoffen en de Wet milieugevaarlijke stoffen in verband met de nieuwe voorschriften inzake taken en verantwoordelijkheden bij het vervoer van gevaarlijke stoffen zoals deze in de internationale verdragen zijn gewijzigd; Tweede nota van wijziging ter verduidelijking artikel 2 t.a.v. grondslag voor implementatie internationale bepalingen omtrent noodzakelijke beveiliging vervoer gevaarlijke stoffen (30328)Pagina 3627-3627
Presentie en opening (donderdag 9 maart 2006)Pagina 3627-3627
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 9 maart 2006)Pagina 3688-3689
Interpellatie-Nawijn, gericht tot de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie, over de zaak-KalouPagina 3631-3639
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake marktordening, doelmatigheid en beheerste kostenontwikkeling op het gebied van de gezondheidszorg (Wet marktordening gezondheidszorg) (30186)Pagina 3639-3663
Noot 1 (zie blz. 3631): Interpellatievragen van het lid Nawijn (Groep Nawijn) aan de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie naar aanleiding van de zaak KalouPagina 3690-3690

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 205 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en enige andere
wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van
terroristische misdrijven (30164).De voorzitter:Wij houden vandaag alleen de eerste termijn van de kant van de Kamer.
Ondanks de lange spreektijden moet het lukken om die voor de avondpauze af
te ronden. Anders laten wij de avond wat later beginnen, maar niet te laat
natuurlijk.De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Wolfsen (PvdA):Voorzitter. Er kleven vele beelden aan dit wetsvoorstel. Het varieert
van: de rechtsstaat zou in gevaar komen, er komen vormen van detentie waarbij
mensen tot twee jaar kunnen worden vastgezet zonder dat zij een rechter zien,
er kunnen stukken worden onthouden zonder dat je daar ook maar iets tegen
kunt doen tot: eindelijk kunnen politie en justitie snel en adequaat optreden
tegen verdachten van terroristische misdrijven. Die beelden zijn alle niet
juist. Alleen al daarom verdient dit wetsvoorstel een zorgvuldige openbare
behandeling.Ik maak eerst een paar algemene opmerkingen. Mijn fractievoorzitter Wouter
Bos, Peter van Heemst, Bert Koenders en ik hebben hier al diverse keren beargumenteerd
toegelicht wat de geesteshouding van de PvdA is in de discussie over de strijd
tegen het terrorisme. Kort – en nu iets te gemakkelijk – samengevat:
tussen naïviteit en obsessie. Dat herhalen, heeft voor vandaag geen toegevoegde
waarde. Ik veronderstel dat dit bekend is.Over de zeer belangrijke preventieve kanten spraken wij onlangs nog in
een algemeen overleg. Daarin heb ik aangegeven dat er ook voor ons absolute
grenzen zijn die in acht moeten worden genomen in de strijd tegen het terrorisme.
Zo willen wij bijvoorbeeld niet dat mensen worden lastiggevallen met of onderwerp
worden van strafrechtelijk onderzoek als er alleen maar, en niet meer dan
dat, sprake is van radicaal gedachtegoed. Ik wil dat vandaag nog eens markeren.Het is voor ons dus geen obsessie en wij hechten zeer aan alles wat met
preventie en het voorkomen te maken heeft. Dat betekent dat wij nooit zonder
vragen en discussie klakkeloos akkoord gaan met nieuw beleid of nieuwe wetgeving
met repressieve kanten. Maar wij zijn ook allesbehalve naïef. De voedingsbodem
bestrijden, is beter dan het daarop groeiende te kappen. Toch moeten en willen
wij de realiteit eerlijk onder ogen zien en vaststellen dat al het preventieve
werk helaas feitelijk lang niet altijd succesvol is. Bij preventie is het
belang van wetgeving klein, maar bij het tijdig kunnen ingrijpen bij dreigend
gevaar is wetgeving wel degelijk zeer belangrijk.De minister meldde onlangs nog dat er in Nederland tussen de vijftien
en twintig netwerkachtige groepen actief zijn die potentieel zeer gevaarlijk
kunnen zijn of worden. Als dat gevaar inderdaad werkelijkheid wordt, kun je
er niet snel genoeg bij zijn. Daarom staan wij in beginsel altijd kritisch
en constructief open voor nieuw beleid en nieuwe wetgeving. En ook daarom
stemmen wij pas voor of tegen iets na rustig overleg en pas nadat wij precies
hebben gelezen wat de regering voorstelt.De minister heeft zeer uitvoering gereageerd op onze schriftelijke inbreng.
Dat moeten wij belonen door hier niet te vragen naar bekende wegen of door
standpunten te herhalen. Waar ik over zwijg, daar zijn wij het dus –
na de schriftelijke ronde – mee eens. Het spijt ons uiteraard zeer dat
de minister zijn reactie op onze inbreng niet steeds kon beginnen met zinsneden
zoals: "verheugd heb ik kennis genomen van". Ik zag dat met name
de CDA-fractie die eer wel steeds te beurt viel. Al had de minister uiteraard
ook best kenbaar kunnen maken, verheugd kennis te hebben genomen van kritisch
constructieve vragen, te meer omdat dat diverse keren de gelegenheid gaf onduidelijkheden
weg te nemen.Burgers beschermen tegen aanslagen, als dat geen kerntaak is van de overheid,
dan weet ik het niet meer. Dat is waartoe dit wetsvoorstel de overheid nog
beter in staat wil stellen. Wij leven gelukkig in een rechtsstaat. Dat betekent
dat de overheid niets kan of mag zonder de nadrukkelijke instemming en goedkeuring
van de wetgever. Dat geldt ook, of misschien wel juist, voor de bestrijding
van terrorisme.Die rechtsstaat komt in gevaar als wij dit wetsvoorstel aannemen, zo wordt
wel beweerd. Dat lijkt me niet juist. Wij leven immers in een
democratische rechtsstaat. De rechtsstaat is zoals wij hem hier democratisch
vaststellen. De rechtsstaat komt wel in gevaar als de overheid zich bij het
bestrijden van terrorisme niet houdt aan de wet. Ik vind dat de rechtsstaat
ook in gevaar komt als wij normen zo vaag en dun maken dat feitelijk ieder
handelen te rubriceren is onder die norm, omdat die norm te vaag en algemeen
is. Dan verwatert of verdampt de rechtsstaat als het ware. Daar leek het even
op toen de minister in de memorie van toelichting opmerkte dat zelfs moeilijk
te verifiëren geruchten voldoende zouden kunnen zijn om de meest vergaande
bevoegdheden in te kunnen zetten. Daar lijkt de minister gelukkig van terug
te zijn gekomen. Ik kom daar straks nader over te spreken.Normen moeten wel enige substantie houden, zoals de minister het graag
noemt. Daar ben ik het mee eens. Ik hoop en verwacht dat de minister dat ook
vandaag blijft vinden. Als wij draagvlak willen houden voor verdergaande wetgeving,
moet de noodzaak worden aangetoond, moeten wij voorkomen dat er misverstanden
over ontstaan en moeten wij al helemaal voorkomen dat dit soort wetgeving
selectief kan of zal worden toegepast, bijvoorbeeld – dat hoor ook ik
als angst van met name islamitische Nederlanders – op vrij willekeurige
wijze kan worden toegepast op nieuwe Nederlanders. Ik ben ervan overtuigd
dat dit niet het geval zal zijn, maar het zou goed zijn als de hoogst verantwoordelijke
voor de uitvoering en toepassing dat hier nog eens in heldere bewoordingen
uitlegt en toelicht.Laat ik de logische volgorde der dingen aanhouden: eerst het materiële
strafrecht, dan het procesrecht, daarna het detentierecht en dan een paar
algemene opmerkingen. Een aanslag begint altijd met ergens een verkeerde gedachte
en eindigt, als het tegen zit, met de voltooide daad, de voltooide aanslag.
Om dit laatste te voorkomen, moet daadwerkelijke uitvoering van die verkeerde
gedachte er al vrij snel toe leiden dat je dan het materiële strafrecht
binnenkomt. Pas dan kan immers worden opgespoord, vervolgd en gestraft om
erger te voorkomen. Dan kan pas sprake zijn van een gevaar voor de rechtsorde,
van gevaarzettend handelen. Daarom is zelfs het voorbereiden van de uitvoering
al strafbaar. Daar kan mijn fractie zich geheel in vinden. De minister stelt
nu voor om dat nog iets te verruimen door het woordje "kennelijk"
te schrappen. Dat lijkt ons acceptabel, maar wij willen geen gedachtepolitie.
Gedachten zijn vrij. Denken, hoe radicaal en gevaarlijk misschien soms ook,
kan nooit strafbaar worden gesteld.Ik herhaal onze schriftelijke discussie hier niet, maar vraag de minister
nog wel om nog eens precies aan geven, liefst aan de hand van een concreet
voorbeeld, wat nu precies de bedoeling is. Wanneer kom je in zijn opvatting
binnen de grenzen van het materiële strafrecht? Dan gaat het vanzelfsprekend
met name om de situatie dat iemand legale, alledaagse middelen voorhanden
heeft met een crimineel doel: kunstmest, plattegronden of wat je nog meer
zou kunnen gebruiken of nodig zou kunnen hebben voor het plegen van een aanslag.
Wat als die middelen zelf, ondanks het criminele doel, volstrekt ongevaarlijk
zijn, bijvoorbeeld kunstmest? Dat is een van de meest genoemde middelen in
die discussie. Wat als die middelen absoluut ondeugdelijk zijn? Je denkt een
bom te hebben gemaakt, maar feitelijk kan het gefabriceerde alles, behalve
ontploffen. Kun je dan wel of niet worden gestraft? Wat is de bedoeling van
de minister? Dat steekt nauw, want de minister zegt dat hij niet de bedoeling
heeft om veel te veranderen, maar als dat zo is, zou hij geen wijziging hoeven
voor te stellen.Verder hebben wij nog gevraagd of die voorbereiding, wil zij strafbaar
zijn, al moet zijn geconcretiseerd naar tijd, plaats en doel. De minister
antwoordt dat het ook op dat vlak niet de bedoeling is om verandering aan
te brengen in de bestaande jurisprudentie, maar die is volgens mij juist niet
altijd en voor iedereen zonder meer helder. Wat, nu even heel concreet, als
buiten twijfel is en bewezen kan worden dat voorbereidingen zijn getroffen
voor een aanslag in de vorm van een moord of een bomontploffing of een brandstichting,
maar niet bewezen kan worden hoe laat, waar en op wat of wie? Is het de bedoeling
van de minister dat dit onder deze nieuwe wetgeving kan worden bestraft of
niet? De vraag is dus niet of hier wel of niet opsporingshandelingen kunnen
worden verricht – je bent dan immers vrij snel verdachte – maar
of wel of niet kan worden gestraft.Dan het formele strafrecht, de kern van deze wet. Bij een verkennend onderzoek
is een "verzameling van personen waarbinnen mogelijk terroristische misdrijven
worden beraamd of gepleegd" onderwerp van onderzoek. Terecht merkt de
minister op dat het toepassen van deze bevoegdheid ingrijpend is, omdat daar
ook personen tussen kunnen zitten die volstrekt onschuldig zijn. Doel is het
voorbereiden van de opsporing. Dus komt de rechter-commissaris er ook aan
te pas. Eerlijk is eerlijk, de minister schrijft hier in zorgvuldige termen
over en is zich terecht goed bewust van de vergaande mogelijkheden van onderzoek,
inclusief het zogenoemde data-mining dat onschuldigen kan treffen.Ook bij het toepassen van andere bevoegdheden kunnen onschuldigen worden
getroffen. Daar kan worden gezocht en die kunnen worden getapt. Het heimelijk
toepassen van die bevoegdheden op derden en niet-verdachten wordt aan degenen
die dat moeten ondergaan pas kenbaar gemaakt, zodra het belang van het onderzoek
dat toelaat. Dat is logisch en verdedigbaar. Pas daarna kun je reclameren.
Maar, daarvoor is wel absoluut noodzakelijk dat de notificatieplicht goed
werkt en goed wordt nageleefd. Dat is nog lang niet altijd het geval. Enige
tijd geleden hebben wij daar in een algemeen overleg al over gesproken. De
minister zegde toe te werken aan een betere naleving van de notificatieplicht.
Wat heeft de minister sedertdien gedaan en wat is de stand van zaken?De minister heeft steeds aansluiting gezocht bij het bestaande systeem
van bijzondere opsporingsbevoegdheden. Dat vinden wij logisch en verdedigbaar.
Er komen niet meer bevoegdheden, maar bestaande kunnen sneller worden ingezet.
Daar lijkt ook veel voor te zeggen. Je kunt er bij dreigend en zeer, zeer
groot gevaar immers niet snel genoeg bij zijn. En juist om er dan sneller
bij te zijn, sneller de waarheid te kunnen achterhalen, voldoet bij waarheidsvinding
naar terroristische misdrijven het klassieke verdenkingscriterium niet meer
volgens de minister. Dat is op zich te begrijpen. Je zou – zo is de
stelling – alle bevoegdheden die er zijn op z'n minst even snel moeten
kunnen toepassen als nu al bij sommige bevoegdheden kan op basis van de Wet
wapens en munitie of de Wet economische delicten. Op basis van die wetten
mogen opsporingsambtenaren bijvoorbeeld al zoeken in auto's of bagage openen
als er sprake is van aanwijzingen dat de wet niet wordt nageleefd.
Maar ja, zo erg is het nu ook weer niet dat je even je bagage moet openen
of dat je auto wordt doorzocht. Althans, dat is de opvatting van mijn fractie.
De redenering is daar, in de Wet wapens en munitie en de Wet economische delicten,
dus dat je niet zo heel ingrijpende bevoegdheden in het belang van ons allen
iets sneller tegen een concreet iemand moet kunnen gebruiken. Dat is dus logisch.Op basis van de Wet wapens en munitie mag een verpakking of bagage al
worden geopend en mogen auto's al worden onderzocht als daartoe redelijkerwijs
aanleiding bestaat op grond van een gepleegd strafbaar feit waarbij wapens
zijn gebruikt of op grond van aanwijzingen dat een dergelijk feit zal worden
gepleegd. Met andere woorden, er moeten daadwerkelijk wapens zijn gebruikt
of worden gebruikt. De enkele vermoedelijke aanwezigheid van wapens is onvoldoende.
En de aanleiding moet voor de rechter achterhaalbaar zijn en moet berusten
op concrete feiten en/of omstandigheden. Die aanwijzingen moeten voldoen aan
een voldoende mate van betrouwbaarheid. In het belang van het opsporen van
die wapens en/of om erger te voorkomen doordat er wapens gebruikt dreigen
te worden, mag je bevoegdheden al toepassen zonder dat degene die dat moet
ondergaan echt "vol" verdachte is.Bij de Wet economische delicten is het criterium een andere. Voor de toepassing
van soortgelijke bevoegdheden geldt daar het criterium in het belang van de
opsporing. Daar komt het begrip aanwijzingen dus niet in de wet zelf voor,
maar wordt het gebruikt in de jurisprudentie bij deze artikelen. Maar, nu
de minister voorstelt om alle en dus ook de meest vergaande bevoegdheden in
het kader van de bestrijding van terrorisme te kunnen toepassen voordat er
sprake is van een verdenking en dus ook al bij de aanwezigheid van "slechts"
aanwijzingen, komt het natuurlijk heel precies aan op het antwoord op de vraag
wat daaronder moet worden verstaan. Hier zitten wij aan de grenzen van wat
wij acceptabel vinden. Ik zeg dat maar eerlijk en duidelijk. Daarom luistert
dat wat ons betreft zo nauw.De minister schreef in de memorie van toelichting dat zelfs een vage en
moeilijk te verifiëren tip al voldoende zou moeten kunnen zijn om de
meest vergaande bevoegdheden toe te passen. Dat lijkt in de buurt te komen
van nattevingerwerk, aldus terecht de waarschuwende de inbreng van de VVD-fractie
in het schriftelijke verslag. Voor mij is namelijk duidelijk dat dit niet
voldoende is voor toepassing van de Wet wapens en munitie, terwijl de minister
juist heeft betoogd daar voor de volle honderd procent aansluiting bij te
willen zoeken.Memories van toelichting gaan een eigen leven leiden, zo heb ik gemerkt.
Onlangs was ik op een openbaar congres. Collega Weekers was er ook. Ik verklap
dus geen geheimen. Een officier van justitie, die ik overigens zeer respecteer,
meldde daar dat straks, als deze wet in werking zal zijn getreden, zelfs moeilijk
te verifiëren geruchten al voldoende kunnen zijn om op te treden. De
minister komt er in de nota naar aanleiding van het verslag gelukkig op terug.
Hij meldt dat de beslissende factoren zouden moeten zijn: betrouwbaarheid,
verifieerbaarheid en concreetheid. Het moet wel om iets concreets gaan, schrijft
de minister gelukkig ook. Daar ben ik het weer zeer mee eens. Het is volgens
de minister niet de bedoeling om een nieuw criterium te introduceren, maar,
zo schrijft hij: "Het is nadrukkelijk de bedoeling dat aansluiting wordt
gezocht bij de bestaande jurisprudentie."Het bijvoorbeeld enkel uitwisselen van fundamentalistische ideeën
is te weinig, aldus de minister. Dit stelt zeker gerust. Enkel gedachten zijn
immers nooit strafbaar en kunnen dus en daarom nooit alleen om die reden voorwerp
zijn van strafrechtelijk onderzoek. Maar als je daarnaast grondstoffen aankoopt
die voor het maken van een bom zouden kunnen dienen, terwijl dat koopgedrag
afwijkt van "normaal" koopgedrag, ja, dan is het wel voldoende voor "aanwijzingen",
aldus de minister. Ben je in de ogen van de minister dan nog geen verdachte,
zo vraag ik mij af. Graag een reactie. Ik koppel dit aan mijn eerdere vraag
wanneer je de grenzen van het materiële strafrecht overschrijdt.De minister lijkt dus gelukkig terug te komen op dat voorbeeld van het
vage en moeilijk te verifiëren gerucht. Is dit ook duidelijk voor iedereen
die deze wet moet gaan toepassen? En, zo ja, hoe, vraag ik de minister. Dat
er vanzelf gecorrigeerd zal worden door de rechter, lijkt mij niet voldoende,
want veel onderzoeken zullen regelmatig niet leiden tot een strafzaak. Hoe
sneller je er namelijk bij bent, hoe moeilijker het is om iets rond te krijgen,
en dus hoe groter de kans dat iets blijft steken in niet meer dan een opsporingsonderzoek.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Wolfsen maakt een overgang van het gerucht in de richting van
de vraag of er dan nog geen concrete verdachte of verdenking is. Dan zit je
in de sfeer van 27. Zijn voorbeeld roept de vraag op hoe hij zelf daar tussenin
het element ziet van de voorbereidingshandeling als er een concrete aankoop
is gedaan. Neemt hij dit mee in zijn vraag aan de minister? Heeft hij hier
zelf een opvatting over?De heer Wolfsen (PvdA):Ik heb die vraag letterlijk zo gesteld.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dit biedt natuurlijk ook al een concrete mogelijkheid om in te grijpen
die verder gaat dan alleen maar aanwijzingen, namelijk voorbereidingshandelingen.De heer Wolfsen (PvdA):Ja, dit is nu precies mijn vraag. Voorbereidingen zijn strafbaar dus ben
je vrij snel verdachte. Als je dan een nog weer dunner criterium neemt, is
het de vraag waar de grenzen precies liggen.De minister doet nog wel een dappere poging om in de nota naar aanleiding
van het verslag een nadere omschrijving te geven van het begrip "aanwijzingen".
Daar staat: van aanwijzingen is sprake "indien de beschikbare informatie
feiten en omstandigheden bevat die erop duiden, dat daadwerkelijk een terroristisch
misdrijf zou zijn of zal worden gepleegd". Dit lijkt mij op zich werkbaar.
Laten wij dit dan ook in de wet opnemen, is mijn voorstel. Ik krijg graag
een reactie van de minister, want de vraag is wat daar op tegen zou kunnen
zijn. Dan weten wij in ieder geval dat de norm ook in de wet staat, dit voorkomt
misverstanden en corrigeert mogelijk al ontstane misverstanden.Ook bij dit criterium vraag ik mij echter toch af, ben je dan al geen
verdachte. Weliswaar een verdachte van voorbereidingshandelingen, maar toch,
een verdachte. Waar zit toch die toegevoegde waarde van "aanwijzingen",
zo is de vraag van mijn fractie. Als het niet te beschrijven
is, is het niet te toetsen en dan gaan wij toch over de grenzen van wat wij
in een rechtsstaat nog acceptabel vinden.Nog een vraag over de toepassing van de strafvorderlijke bevoegdheden.
Mijn fractie gaat ervan uit dat de rol en de taak van de toetsingscommissie
hetzelfde blijft en dat zij dus ook wordt ingeschakeld bij een verdenking
van misdrijven met een terroristisch oogmerk. Wil de minister dit bevestigen?Ik kom nu op de mogelijkheid langer stukken te kunnen onthouden. Materieel
lijkt er niet veel te veranderen. De gronden voor voorlopige hechtenis blijven
hetzelfde. De duur van de voorlopige hechtenis wordt materieel niet langer
of korter. Doordat de pro-formazitting verandert in een openbare raadkamer,
vervalt echter wel de verplichting om na ruim 100 dagen alle stukken openbaar
te maken. Een openbare zitting, dat is zeer goed. Daarmee is echt ieder Guantánamo
Bay-achtige associatie onterecht, zo zou ik willen stellen.Is deze verandering erg? Nee, want het OM moet evenals anders uiteraard
wel voldoende belastend materiaal aandragen om de voorlopige hechtenis te
rechtvaardigen. Door gedeelten achter te houden loopt het OM sneller het risico
dat de verdachte vrijkomt.Anderzijds is het wel erg en nadelig voor de verdediging. Doordat het
geen pro forma en dus "echte" zitting is, kunnen – zo lijkt
het – de onderzoekswensen van de verdediging waarschijnlijk anders dan
nu, niet meer worden besproken. Klopt dit en, zo ja, hoe kan hier dan toch
volledig aan worden tegemoetgekomen? Mijn fractie hecht hier zeer aan.Goed gewaarborgd is dat de verdachte bij de rechter bezwaar kan maken
tegen onthouding van stukken, maar weet de verdachte altijd dat er stukken
zijn onthouden? En, zo ja, wanneer en hoe? Of merkt de verdediging dit pas
als erom wordt gevraagd? Wat is de sanctie als het OM onterecht zwijgt over
de aanwezigheid van onthouden informatie en daarmee dan de kans op reclameren
ontneemt aan de verdediging? En hoe zit het met ontlastend materiaal? En wat
als achteraf blijkt dat ook dat is achtergehouden? En loopt er altijd een
gvo tegen de verdachte, zodat in ieder geval de rechter beslist over de onthouding?
Zo nee, zou er dan in ieder geval geen gvo moeten gaan lopen vanaf die eerste
openbare raadkamer? Wat is daartegen? En hoe dat te organiseren? Voor ons
is van groot belang dat de verdachte in de periode voorafgaande aan de zitting
de mogelijkheid moet hebben om zijn onderzoekswensen, bijvoorbeeld het horen
van ontlastende getuigen, aan de rechter voor te leggen. Moeten we daarom
die openbare raadkamer niet de bevoegdheid geven om op verzoek van de verdachte
de zaak te verwijzen naar de rechter-commissaris? De minister zou ons daar
zeer mee tegemoet komen.Het onthouden van stukken zal gelukkig geen automatisme worden, zo meldt
de minister tot onze geruststelling. Nog wel een vraag over de zeer lange
duur van twee jaar. Waarom opeens die grote stap? Waarom geen jaar? Want,
zo is de vraag, doen zich op dit moment al serieuze problemen voor, of hebben
die zich voorgedaan bij bijvoorbeeld de pro-formazitting van de Hofstadgroep?
Dat is ons nog steeds niet helder geworden.Nog iets over de detentiefase. Voor de inverzekeringstelling – dus
zodra iemand vast komt te zitten – blijft een redelijk vermoeden van
schuld vereist. Terecht en dus ermee eens. Bij de bewaring vervalt de eis
van "ernstige bezwaren", maar komt er wel het redelijk vermoeden
bij dat sprake is van de aanwezigheid van een terroristisch oogmerk. Bij de
gevangenhouding komt die eis van "ernstige bezwaren" wel terug.
Mijn fractie kan dat als geheel billijken.Toch ook nog iets over het regiem in de gevangenissen. Dat gaat dan over
de fase na de berechting, stel dat het tot een veroordeling is gekomen. Het
past enerzijds niet helemaal bij deze wet, maar aan de andere kant toch ook
wel. De leiding van een inrichting mag pas ingrijpen als dat nodig is "met
het oog op de veiligheid in de inrichting". Dat moet dan volgens mij
ook steeds zijn gericht op de orde en rust ín de gevangenis. Maar dit
type veroordeelden lijkt me ook na de veroordeling nog wel voor enige wanorde
en onrust búiten de inrichting te kunnen zorgen, of de veiligheid buiten
de inrichting in gevaar te kunnen brengen. Ik zal dit verder nu niet toelichten,
maar wordt daar nog naar gekeken en kunnen we op dat vlak nog iets verwachten
van de minister?Nu de samenwerking tussen OM, politie en AIVD. De AIVD verzamelt gegevens;
niet meer en niet minder. Politie en OM doen opsporingsonderzoek naar strafbare
feiten. De AIVD doet onderzoek als er sprake is van een "ernstig vermoeden"
dat iets een "gevaar vormt voor het voortbestaan van de democratische
rechtsorde, dan wel voor de veiligheid of voor andere gewichtige belangen
van de Staat". Dat is terecht een streng criterium. Want de AIVD mag
daarna bijna alles, behalve in iemands hoofd kijken om de gedachten te lezen;
gedachten zijn immers vrij. De minister heeft serieus gereageerd op onze zorgen
en vragen over het mogelijk overlappen van de werkzaamheden van politie en
OM aan de ene kant en de AIVD aan de andere kant. Daar ben ik hem zeer erkentelijk
voor.Toch blijven we zitten met afbakeningsproblemen. De AIVD en het OM moeten
meer en beter informatie gaan delen, zeker nu ook de politie en het OM sneller
kunnen gaan optreden – sneller zelfs dan de AIVD. De enkele aanwezigheid
van "aanwijzingen" lijkt mij in ieder geval een dunner criterium
dan het "ernstige vermoeden" dat iets een "gevaar vormt voor
het voortbestaan van de democratische rechtsorde", het AIVD-criterium.
Minister Remkes bevestigt dit ook in een interview met Trouw van 27-5-2005.
Naar aanleiding van de constatering dat de AIVD Mohammed B. als iemand in
de marge zag en het OM hem als spil in de organisatie ziet, zegt hij: "Het
is voor de AIVD een stuk lastiger om informatie te verzamelen dan voor het
OM dat ruimere opsporingsbevoegdheden heeft." Ik voeg daaraan toe: Die
worden dus nog ruimer. Dat blijkt niet zonder consequenties! Het delen van
informatie heeft al geleid "tot ernstige schade aan de slagkracht van
de AIVD", aldus het hoofd van die dienst in de Willem van Oranje-lezing
op 9 juni 2005. Nogmaals: dit heeft dus geleid tot ernstige schade aan
de slagkracht van de AIVD! Dat is iets om even te laten bezinken. Dit wetsvoorstel
maakt dus nog eerder optreden van de politie mogelijk. Dat zou dan ook kunnen
leiden tot het nog sneller delen van informatie, althans de wens daartoe van
de kant van het OM.Ik heb in dat licht twee vragen aan de minister. Hoe voorkomen we dat
de mogelijkheden die deze wet gaat bieden ten koste gaan van de slagkracht
van de AIVD? Dat is een zeer belangrijke en serieuze vraag voor mijn fractie.
En kan de minister in algemene bewoordingen enige toelichting
geven op en een verklaring geven voor deze hartenkreet van het hoofd van de
AIVD?Het strafrecht is geen kansspel. Al vind ook ik een stukgelopen strafzaak
op zichzelf minder ernstig dan een terroristische aanslag. Maar het moet me
toch van het hart dat ik mij enigszins heb gestoord aan uitlatingen van de
ministers Remkes en Donner in datzelfde interview in Trouw over het inzetten
van het strafrecht voor het verstoren van verkeerd en potentieel gevaarlijk
gedrag. Minister Donner zegt dan: "Ja, het strafrecht is er eigenlijk
niet voor bedoeld. Maar als het OM op basis van informatie van de AIVD ervoor
kiest om in actie te komen en iemand voor de rechter sleept, dan heb je een
goede kans dat als die dan niet wordt veroordeeld, hij in elk geval ook niet
kan doen wat hij van plan was."Minister Remkes vult aan: "Maar op zo'n vrijspraak mag je de AIVD
niet aankijken. Soms wordt heel bewust een afweging gemaakt, wordt heel bewust
het risico gelopen dat het niet tot een veroordeling komt. Maar dan denken
mensen die we als gevaarlijk beschouwen wel dat ze in de gaten worden gehouden.
We verstoren hun activiteiten."Geruststellend volgt verderop in het interview nog wel dat de ministers
Donner en Remkes, hoezeer ze ook voor een stevige aanpak van het terrorisme
zijn, niet willen tornen aan het beginsel dat iemand pas mag worden veroordeeld
als de rechter vindt dat er sprake is van sluitend bewijs. Kennelijk hadden
ze bij die journalist die indruk wel gewekt.Het strafrecht is dus geen kansspel. Wij praten over wetgeving en het
creëren van bevoegdheden die zich bevinden op de rand van de rechtsstaat.
Deze bevoegdheden zijn ingrijpend, maar enige verandering is noodzakelijk.
Ik zou het zeer op prijs stellen dat de eerstverantwoordelijken voor de uitoefening
van deze bevoegdheden zich niet op zo'n lichtzinnige, bijna frivole wijze
zouden uitlaten over de toepassing daarvan. Ik zou het zeer op prijs stellen
als ze niet alleen tijdens de schriftelijke behandeling van deze wetgeving,
waarvoor ik de minister prijs, maar ook in interviews aan zouden moedigen
tot en uit zouden stralen dat er altijd op een zeer gewetensvolle wijze gebruik
wordt gemaakt van deze vergaande bevoegdheden. Aan mensen die dat niet doen,
kun je dit soort vergaande bevoegdheden toch moeilijk toevertrouwen, lijkt
me.Minister Donner:Dan worden mijn woorden alleen nog maar in de Staatscourant afgedrukt!De heer Wolfsen (PvdA):Misschien is dat ook wel beter.Ons zal het niet treffen, maar wij moeten echt voorkomen dat groepen mensen
of onze islamitische inwoners, want daar gaat het natuurlijk bijna altijd
over, denken dat er op lichtvaardige wijze en mogelijk zelfs bewust in strijd
met de wet, al is het dan voor een hoger doel, gebruik wordt gemaakt van opsporingsbevoegdheden.
Dat kan niet en dat mag niet. Nooit! En bovendien tast het veel te lichtvaardig
mensen voor de rechter slepen – zo werd het in het interview genoemd –
het gezag van de rechtspraak aan. Dat moeten wij niet hebben. Bovendien vergroot
het ook nog eens de frustratie van burgers. Zie je wel, ze – politie,
justitie, OM, AIVD – zijn weer tot niets in staat. Dat is niet goed!
Graag dus een genuanceerde reactie van de minister op het voorgaande. Een
strafzaak tegen vermeende terroristen creëert immers grote verwachtingen.
Als die reactie alleen de Staatscourant haalt, zou het hem alleen maar sieren,
want dan zou het inderdaad genuanceerd zijn.En dan nog iets wat me ook al een tijdje dwars zit en de minister weet
dat. Ik heb het al eerder gedaan, maar ook vandaag citeer ik nog maar eens
de rechtbank Rotterdam in de uitspraak van 5 juni 2003. Het betrof een
aantal verdachten van terrorisme. In het vonnis staat het volgende te lezen: "De
ter terechtzitting als getuige gehoorde teamleiders van het onderzoek en opstellers
van het overzichtproces-verbaal waren niet in staat, de door hen getrokken
conclusies uit te leggen of te onderbouwen, zelfs niet in grote lijnen."De wijze waarop de betreffende conclusies waren getrokken, alsmede de
wijze waarop de officier van justitie tijdens zijn requisitoir plotseling
afstand nam van een aantal van deze conclusies – let wel: allemaal opgenomen
in ambtsedige processen-verbaal – vond de rechtbank dan ook niet alleen
onzorgvuldig, maar ook zorgwekkend. De zaak eindigt in een vrijspraak, het
OM gaat in appèl, maar trekt dat na een jaar weer in. Vervolgens wordt
deze strafzaak voor altijd vergeten. Dat was Rotterdam.Posthumus concludeert in zijn onderzoek naar de Schiedammer Parkmoord
snoeihard dat het eindproces-verbaal en het relaasproces-verbaal eenzijdig,
onvolledig en op onderdelen suggestief zijn. Dit zijn ook al op ambtseed opgemaakte
stukken. Dat kan dus niet. Processen-verbaal van opsporingsambtenaren hebben
in Nederland een bijzondere bewijskracht en zijn zeer bijzondere stukken.
Dit schept grote verplichtingen. Opsporingsambtenaren verrichten buitengewoon
belangrijk werk. Iedereen die in Nederland de cel in gaat, wordt in belangrijke
mate veroordeeld op basis van de inhoud van deze ambtsedige processen-verbaal.
Wat daarin is opgenomen, moet kunnen worden uitgelegd, moet desgevraagd kunnen
worden onderbouwd, mag niet eenzijdig zijn, mag niet bewust onvolledig zijn
en mag al helemaal niet suggestief zijn. Opsporingsambtenaren die dit doen
zijn ongeschikt voor hun vak, nog los van de vraag wat in de desbetreffende
zaken de materiële waarheid was. Daarbij past maar één
remedie: ontslag.De desbetreffende processen-verbaal zijn opgemaakt onder de verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie. Het is immers strafrechtelijk werk. Belangrijke
vraag is dan ook in de eerste plaats wat de minister gedaan heeft nadat voorgaande
feiten hem bekend waren geworden. In de tweede plaats zou ik graag van de
minister in heldere woorden willen horen dat hij het ook in de toekomst 100%
zeker niet zal accepteren dat onder zijn verantwoordelijkheid processen-verbaal
worden opgemaakt waarin conclusies zijn opgenomen die niet kunnen worden uitgelegd
of onderbouwd, of processen-verbaal die eenzijdig, onvolledig of suggestief
zijn. Dit is zo belangrijk, omdat je bij snel ingrijpen vaak iets minder vindt.
Dan zou de neiging boven kunnen komen om het gevondene iets aan te zetten
en iets groter te maken dan het is. Dit is een serieus gevaar; vandaar mijn
vragen.Ook de PvdA-fractie is zeker bereid ver te gaan in de strijd tegen het
terrorisme, maar dan moet buiten twijfel zijn dat iedereen die daarin een
rol speelt, zijn werk goed en gewetensvol verricht, en dat het grote consequenties
heeft als iemand dit niet doet; niet alleen voor degene die
voorwerp is van onderzoek, maar ook voor degene die onderzoekt of rapporteert.En wat gebeurt er als achteraf blijkt dat er toch en helaas wordt misgetast
op basis van onjuiste informatie, of dat iemand op basis van onjuiste informatie
wordt aangehouden? Dat zal gebeuren; het is niet te voorkomen, en dat moeten
wij dan ook onder ogen zien. De PvdA-fractie wil graag dat ex-verdachten of
onschuldige derden de schade die zij kunnen hebben opgelopen als gevolg van
achteraf gezien ten onrechte toegepaste onderzoekshandelingen of dwangmiddelen,
eenvoudiger dan nu vergoed kunnen krijgen. De normen zelf hoeven niet te worden
verruimd, maar de procedure moet wel eenvoudiger en laagdrempeliger worden.
Wij denken aan een verruiming van de mogelijkheid om je te kunnen wenden tot
de raadkamer van de rechtbank die de strafzaak heeft behandeld, of zou hebben
behandeld. Wij overwegen op dit punt een amendement voor te stellen. Ik verzoek
de minister op dit punt te reageren.Tot slot hecht de PvdA-fractie er zeer aan dat er bij mistasten onmiddellijk
eerlijk en helder wordt uitgelegd hoe dit heeft kunnen gebeuren. Want het
kan gebeuren; daar moeten wij eerlijk over zijn. Alleen zo houd je begrip
en draagvlak voor dit soort wetgeving.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. De bestrijding van terrorisme is zeer belangrijk. Vreselijke
aanslagen in New York, Londen, Madrid, maar ook in Indonesië en Marokko,
staan op ons netvlies gebrand; het zijn gruwelijkheden die in strijd zijn
met alles wat menselijk is. Dus willen wij allen dit terrorisme bestrijden.
Vervolgens is de vraag: hoe doen wij dit zo effectief mogelijk?De fractie van GroenLinks verbindt daar andere conclusies aan dan de minister
van Justitie. Ik formuleer het misschien wat kort door de bocht, maar de minister
van Justitie vindt dat het, gezien de omstandigheden en de dreigingen, geoorloofd
is om afbreuk te doen aan belangrijke strafrechtelijke waarborgen die aan
mogelijke toekomstige daders van terroristische misdrijven toekomen. Ik ben
het natuurlijk met de minister eens dat wij er alles aan moeten doen om de
terroristische misdrijven te verijdelen. Maar de weg die de minister kiest,
houdt volgens de fractie van GroenLinks in dat hij afbreuk doet aan belangrijke
verworvenheden, bijvoorbeeld het respect dat wij opbrengen voor de positie
van mensen waarvan nog niet zeker is dat zij daadwerkelijk daders zijn. Het
is navrant dat uitgerekend deze verworvenheden ertoe leiden dat de ideologen
van het terrorisme zo'n hekel hebben aan de democratische rechtsstaatgedachte.
Ik pas ervoor, mee te werken aan machinaties die deze ideologieën in
de kaart spelen en mijn fractie vreest daar wel voor. Zijn wij niet bezig
om waarborgen op te offeren? Onderwerpen wij niet mensen aan de zweepslag
van het strafrecht, waarvan wij nog lang niet zeker zijn dat zij uiteindelijk
als dader zullen worden veroordeeld?Dit wetsvoorstel kan naar de mening van de GroenLinks-fractie diep ingrijpen
in de persoonlijke levenssfeer van mensen, doordat er ingrijpende dwangmiddelen
kunnen worden toegepast in het geval dat er aanwijzingen zijn, slechts aanwijzingen,
dat mensen zich inlaten met terrorisme. Wanneer ik naar dit wetsvoorstel kijk,
zie ik ook een ander belangrijk punt. Het wordt mogelijk om voorlopige hechtenis
toe te passen voor een termijn van maximaal twee jaar, zonder dat in pro-formazittingen
wordt vastgesteld dat de noodzaak tot een dergelijke verlenging er inderdaad
is en zonder dat op basis van de dossiers inhoudelijk wordt getoetst of er
echt sprake is van een noodzaak tot verlening. Het wordt mogelijk dat de raadkamer,
op basis van een melding, een verzoek van de officier van justitie, tot het
oordeel komt dat de verlenging noodzakelijk is, zonder dat de verdachte, de
advocaat van de verdachte en de rechter inzicht kunnen krijgen in de dossiers
die ten grondslag liggen aan het verzoek van de officier van justitie. Wij
vinden dat zeer ver gaan.Een ander belangrijk punt is het feit dat op basis van aanwijzingen zeer
vergaande bevoegdheden worden toegekend aan de officieren van justitie en
aan de politie. Als er aanwijzingen zijn van een terroristisch misdrijf, dan
kunnen personen stelselmatig worden gevolgd, dan kunnen er goederen worden
afgenomen of diensten worden verleend – ook pseudo-koop geheten –
dan kunnen er stelselmatig inlichtingen worden ingewonnen over een persoon,
dan kunnen er woningen worden betreden, kan er afluisterapparatuur worden
geplaatst en kunnen er sporen worden veiliggesteld. Alleen op basis van aanwijzingen
van een terroristisch misdrijf wordt het mogelijk om te infiltreren in groepen
waarvan aanwijzingen bestaan dat zij terroristische misdrijven beramen. Na
machtiging van de rechter-commissaris kan er vertrouwelijke communicatie en
telecommunicatie worden opgenomen, kan er onderzoek aan voertuigen worden
uitgevoerd, kunnen mensen gefouilleerd worden, kunnen burgers worden ingezet
en kunnen identificerende gegevens worden gevorderd.De grote vraag bij dit alles is wat nu precies aanwijzingen zijn. Ik ben
van mening dat daarover in dit debat in ieder geval helderheid moet komen.
Mijn fractie vindt de gedachtewisseling die daarover al heeft plaatsgevonden
tussen Kamer en minister niet voldoende geruststellend. Het blijven aanwijzingen
en wat zijn dat nu precies? Daarover wil ik een wat meer fundamentele opmerking
maken. Opvallend is dat het traditionele begrip "verdachte" bij
terroristische misdrijven wordt losgelaten. Voor normale delicten geldt dat
er een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit moet bestaan voordat
een dwangmiddel tegen burgers kan worden ingezet. Naarmate het dwangmiddel
ingrijpender wordt, zeker als het vrijheidsontneming behelst, moet het redelijke
vermoeden stevig onderbouwd zijn en gelden er aanvullende vereisten zoals
het bestaan van ernstige bezwaren.Bij terroristische misdrijven daarentegen is het voldoende als er aanwijzingen
bestaan. Dat werkt het gevaar in de hand dat dwangmiddelen worden toegepast
op mensen die bij lange na niet als verdachte kunnen worden aangemerkt. Desondanks
worden zij onderworpen aan justitiële dwangmiddelen die diep kunnen ingrijpen
in hun persoonlijke levenssfeer. De minister legitimeert deze ingrepen met
een beroep op de gedachte dat er bij terroristische misdrijven in een zo vroeg
mogelijk stadium moet worden opgetreden. Vanwege de mogelijkheid, een verlenging
van de termijn van voorlopige hechtenis te bevelen, heeft de wettelijke systematiek
daarnaast tot gevolg dat de verdachte voor de duur van die verlengde termijn
niet weet, waaruit zijn strafdossier bestaat. Ook kunnen stukken zoals processen-verbaal
van getuigenverklaringen door het OM worden achtergehouden,
zolang een rechter zich nog niet inhoudelijk met de zaak bemoeit.Dat maakt ons kwetsbaar, vindt de fractie van GroenLinks. Ik zou dan ook
preciezer van de minister willen weten wat die "aanwijzingen" precies
dienen in te houden op basis waarvan dergelijke vergaande bevoegdheden mogelijk
zijn. Zijn het bijvoorbeeld "aanwijzingen" als bij de Stichting
Meld Misdaad Anoniem berichten binnenkomen over de mogelijk kwade wandel van
iemand? Gisteren meldde SBS6 dat het volgens advocaat Wesky voorkomt dat politiefunctionarissen
zelf een anonieme tip neerleggen, om onrechtmatig verkregen bewijs in een
strafzaak te trekken. Als het bericht waar is – wellicht kan de minister
daarop reageren – dan is hier sprake van een handelswijze die wat mij
betreft ook onder het begrip witwassen valt. Maar dergelijke anonieme meldingen
moeten toch niet onder het begrip "aanwijzingen" kunnen vallen.
Ik hoor hierop graag een toelichting van de minister.Rechters vormen een vanzelfsprekende barrière tegen het onrechtmatig
gebruik van opsporingsbevoegdheden. Uitgerekend rechters beklagen zich echter
over dit wetsvoorstel. Zij vrezen in een positie te geraken waarin zij een
oordeel moeten vellen over de toepassing van dwangmiddelen op basis van stukken
die aan verdediging en rechter zelf worden onthouden. De Raad voor de Rechtspraak
en de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak zijn niet alleen bang voor de
lichtvaardige toepassing van dwangmiddelbevoegdheden, maar bijvoorbeeld ook
voor de invrijheidstelling van mensen die wel degelijk veel kwaads van zin
zijn. De minister van Justitie dient dit terdege te beseffen. Wij achten het
betreurenswaardig dat in de memorie van toelichting geen betoog is opgenomen
dat nut en noodzaak zou bestaan om inbreuk te maken op de gebruikelijke persoonlijke
rechtswaarborgen in strafzaken. Daarmee maken wij de stap naar wat professor
Piet Hein van Kempen in het Nederlands Juristenblad "de marginalisering
van strafvorderlijke waarborgen" noemt.Ook de Raad van State heeft kritische kanttekeningen bij het wetsvoorstel
gemaakt en is van mening dat het tekortschiet in het onderbouwen van de stelling
dat de voorgestelde verruiming van bevoegdheden noodzakelijk is om effectief
te kunnen ingrijpen bij dreigende terroristische misdrijven. De Raad van State
is van mening dat de minister wel heel erg veel vraagt van de rechters als
zij moeten beslissen over verlenging van voorlopige hechtenis zonder volledige
inzage in het strafdossier. De wet bepaalt dat de rechter geen kennis mag
nemen van stukken die aan de verdediging zijn onthouden.De Raad van State wijst er bovendien op dat de verruimde bevoegdheden
ten aanzien van het fouilleren van personen het gevaar in de hand werken dat
leden van bepaalde etnische groepen bovenmatig zullen worden onderworpen aan
fouillering. Dit lijkt mij een uitermate belangrijk punt. Het mag niet het
geval zijn dat mensen op basis van het feit dat zij tot een bepaalde groep
in onze samenleving behoren of een bepaald geloof aanhangen, bovenmatig onderwerp
van bepaalde dwangbevoegdheden zoals het fouilleren zullen worden. Mijn collega
van de PvdA heeft hierop ook al gewezen. Hierover zou ik in deze zaal graag
een heel heldere stellingname van de minister willen horen.Ik heb nog een vraag over het uitbreiden van de mogelijkheden van het
verkennend onderzoek. In het wetsvoorstel wordt voorgesteld om in artikel
126hh nadere regels te stellen omtrent het vorderen van gegevens, in het bijzonder
dat, als degene toegang heeft tot een geautomatiseerd bestand met interessant
materiaal, dit gehele bestand aan de officier van justitie moet worden overgeleverd.
Weliswaar moet de rechter-commissaris vooraf toestemming verlenen en moet
de persoonlijke levenssfeer zo goed mogelijk worden gewaarborgd, maar de eerdere
beperking dat de officier van justitie bij een verkennend onderzoek moet aangeven
welke verzameling van personen het betreft, lijkt hiermee te vervagen. De
officier van justitie kan nu een heel bestand gaan vorderen en dan veel meer
informatie aangeleverd krijgen dan hij nodig heeft of voorzien heeft. Dat
lijkt een beetje op een algehele visvergunning. Je vraagt een bestand op en
vervolgens zie je wel wat de informatie oplevert. Ik vraag mij in gemoede
af of een dergelijke bevoegdheid past bij het karakter van het verkennend
onderzoek. Dat gaat weliswaar niet uit van keiharde verdenkingen tegen bepaalde
personen, maar kent wel de genoemde begrenzing dat het gericht moet zijn op
een bepaalde verzameling van personen. Ook hierop verneem ik graag de reactie
van de minister.Mijn fractie constateert dat de minister van Justitie aan de politie en
het Openbaar Ministerie bevoegdheden wil toekennen die bijna overeenkomen
met de bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Ik verzet
mij tegen een systeem waarin de strafrechtpleging opereert in een fase waarin
nog geen sprake is van strafbare feiten. De strafrechtpleging put haar kracht
uit het reactieve karakter van de werkzaamheden: wanneer er sprake is van
een strafbaar feit, komt zij in actie. Dat is een cruciaal onderscheid met
het werk van de inlichtingendiensten, die goed zijn in het verzamelen en interpreteren
van zachte informatie. Waar nodig kunnen zij via een ambtsbericht de strafrechtpleging
informeren. Ik bepleit dat de afzonderlijke diensten de taken uitvoeren waarin
zij sterk zijn en dat wordt geïnvesteerd in een nauw op elkaar aansluitende
samenwerking. Dan ontstaan natuurlijk contraproductieve toestanden. Het mag
straks niet voorkomen dat de AIVD bezig is met een bepaalde operatie en dat
tegelijkertijd een officier van justitie, zonder dat men het van elkaar weet,
eenzelfde type bevoegdheid ten opzichte van een groep gaat toepassen als de
AIVD al gebruikt. Kan daardoor het werk van de AIVD worden ondermijnd?Mijn fractie stelt vast dat dit niet de enige wetgeving is waarover wij
spreken. De Kamer heeft al eerder antiterrorismewetten aangenomen. Wij hebben
een wetsvoorstel inzake bestuurlijke maatregelen nationale veiligheid, waarin
wordt voorzien in meldplicht en gebieds- en contactverboden. Onlangs is een
wet in werking getreden waarmee de informatie van inlichtingen- en veiligheidsdiensten
vertrouwelijk aan de strafrechter kan worden voorgelegd. Bij al die wetten
in combinatie kan ik niet anders dan concluderen dat niet alleen de positie
van de verdachten en hun verdediging in strafzaken wordt ondergraven, maar
ook de positie van de onafhankelijke rechter, die steeds vaker gedwongen wordt
om beslissingen te nemen op grond van gebrekkige informatie of informatie
die met niemand anders te delen valt. Wij vrezen dat zowel de interne als
de externe openbaarheid van strafzaken beperkt wordt. Mijn fractie heeft juist
eerder voorstellen gedaan om de positie van de verdediging te versterken,
door de rechter-commissaris weer als daadkrachtig onderzoeksrechter
te laten functioneren. Ik verwijs ook graag naar het verbeterprogramma op
basis van de Schiedammer parkmoord, waarin wordt gesteld dat er interne tegenspraak
georganiseerd dient te worden. In ieder geval wordt vastgesteld dat de interne
openbaarheid van informatie versterkt dient te worden. Eigenlijk is echter
de externe controle, die bij uitstek door de verdediging van de verdachte
wordt uitgevoerd, een grote en belangrijke waarborg dat er uiteindelijk toch
geen sprake is van fouten in het proces en van veroordelingen doordat niet
alle stukken volledig zijn bekeken en niet alle informatie ten volle is gewisseld.Dit alles brengt mijn fractie tot het oordeel, dat zij de verregaande
bevoegdheden die nu worden gevraagd, op basis van louter aanwijzingen, een
brug te ver vindt. Daarnaast vinden wij dat de onderbouwing van nut en noodzaak
tekortschiet. Het voorstel schiet te ver door, doordat het onderscheid met
de inlichtingen- en opsporingsfase wordt opgeheven, met alle gevaren van dien.
Mijn fractie ondersteunt het wetsvoorstel dan ook niet.De heer Van Fessem (CDA):Mijnheer de voorzitter. De CDA-fractie is nog steeds van oordeel dat terrorisme
een grote bedreiging is, die bikkelhard tegemoet getreden moet worden; er
is geen compromis mogelijk. Wij moeten nu doorpakken teneinde optimaal voorbereid
te zijn. Daarom menen wij dat dit wetsvoorstel, dat zo gewenst is door degenen
die met de opsporing en berechting van terrorisme te maken hebben, onontbeerlijk
is in het palet aan terrorismebestrijdingsmogelijkheden, overigens, zoals
eerder gezegd, niet het enige.De gedachte dringt zich werktuiglijk op dat vele potentiële slachtoffers
beschermd moeten worden. De vrees voor vele doden noopt de verantwoordelijken
voor onze veiligheid – dat zijn wij zelf – om er álles
aan te doen om zulke aanslagen te voorkomen. Er moet tijdig ingegrepen kunnen
worden, daar het risico van vele doden te groot is als er niet tijdig ingegrepen
wordt.Onschuldige burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat hun overheid er
alles aan heeft gedaan dat er geen aanslagen worden gepleegd, ook als dat
betekent dat er een kans is dat de privacy van personen tegen wie aanwijzingen
bestaan dat zij zich bezighouden met terroristische activiteiten iets minder
wordt beschermd.De afgelopen decennia zijn er veel mensenrechten geformuleerd. Deze bieden
onder andere bescherming tegen onrechtmatig overheidsoptreden, maar zij moeten,
zo vindt de CDA-fractie, allereerst het allereerste en allerbelangrijkste
mensenrecht garanderen, namelijk het recht om in leven te blijven, om geen
bom op je hoofd te krijgen. Natuurlijk, een overheid kan misdaden niet voorkomen,
maar zal wel steeds eerder en harder optreden en reageren naarmate de opzettelijkheid
toeneemt. Dat is het hele stelsel van generale en speciale preventie. Wie
van tevoren weet dat hij iemand moet doden om een beroving te kunnen plegen,
weet ook dat hij een aanzienlijk zwaardere straf krijgt dan degene die een
passionele doodslag begaat. Ook de terrorist is uiterst bewust en dus opzettelijk
bezig met de voorbereiding van zijn daad. Omdat de gevolgen van een terroristische
aanslag zeer afschrikwekkend zijn, zal er veel, zo niet alles aan gedaan moeten
worden om zo'n aanslag te voorkomen.Aan het plegen van een aanslag gaat plannen maken vooraf, het aanschaffen
van materialen en dergelijke. Dan moet dus al ingegrepen kunnen worden, vóórdat
het te laat is. Daarbij is dit wetsvoorstel qua denken en systematiek in lijn
en in overeenstemming met de al eerder vastgestelde Wet op de terroristische
misdrijven, met name ook met de samenspanningsbepaling. Samenzweren, samenspannen
is strafbaar, maar omdat het om een potentieel zó gevaarlijk en ingrijpend
delict gaat, moet het mogelijk zijn om daar ook nog eerder bijzondere opsporingsbevoegdheden
op toe te passen.Een dapper en – zo heeft de minister nogmaals duidelijk gemaakt
in het nota naar aanleiding van het verslag – noodzakelijk wetsvoorstel.
Het heeft veel commotie teweeggebracht in de juridisch-wetenschappelijke,
ja zelfs in de justitiële wereld. Het zijn voor strafrechtswetenschappers
en -beoefenaars interessante tijden. Er is in de afgelopen decennia veel opgebouwd
om de waarborgen in het strafrecht en het strafprocesrecht te vervolmaken.
Met de opkomst van de dreiging van het terrorisme is de noodzaak van een herbezinning
op de functie van het strafrecht als middel om terroristische misdrijven te
voorkomen evident geworden. Met dit wetsvoorstel blijven de waarborgen, maar
kan er eerder worden opgetreden tegen lieden die vernietiging van de samenleving
tot hoogste doel hebben verheven.Een en ander noopt de instellingen die met de uitvoering en toepassing
van de wet zijn belast, zoals de politie, het OM, de rechter-commissaris en
de raadkamer, met de uiterste nauwkeurigheid met de hun te geven bevoegdheden
om te gaan. Dan is het zaak om het vertrouwen in de professionaliteit van
onze terrorismebestrijders te behouden, ook al zal het voorkomen dat er personen
worden vrijgelaten terwijl er in eerste instantie aanwijzingen waren dat zij
met onfrisse dingen bezig waren. De heer Wolfsen noemde dit ook al. Dit vertrouwen
is a fortiori nodig wanneer het gaat om de keuze van het delict bij de start
van een onderzoek, dus de vraag met welk feit het onderzoek wordt gestart,
welk feit op de vordering wordt gezet. Immers, hoe zwaarder het delict, des
te meer bevoegdheden. Er moet op vertrouwd kunnen worden dat de zwaardere
bevoegdheden niet worden ingezet dan wel aan de rechter-commissaris worden
gevraagd voor delicten die van tevoren eigenlijk ook wel als lichter ingeschat
kunnen worden. En dan laat ik nog buiten beschouwing dat "terroristische
bevoegdheden" bezwaarlijk voor een bankroof ingezet kunnen worden. De
CDA-fractie wil dan ook graag vertrouwen uitspreken in de professionaliteit
van degenen die met de bestrijding van terrorisme belast zijn. Wij vragen
de minister wel, hierop voortdurend toe te zien.Er is aan de minister gevraagd om de noodzaak van deze wet aan te tonen,
eigenlijk om voorbeelden te geven op grond waarvan deze "nieuwe"
bevoegdheden noodzakelijk zijn. Het antwoord van de minister dat hij liever
niet wacht op voorbeelden van gevallen waarin het verkeerd is gegaan en dat
de voor opsporing en vervolging verantwoordelijken deze bevoegdheden nodig
denken te hebben, is voor de CDA-fractie helder en duidelijk.Dan het begrip "aanwijzingen". Om tijdig de vinger achter snode
plannen te krijgen volstaat een concrete verdenking tegen een of meer personen
in de praktijk niet meer. De aanwijzing gaat na haar jarenlange
bestaan in de Wet op de economische delicten en de Wet wapens en munitie als
mogelijkheid tot het toepassen van bevoegdheden nu ook haar intrede maken
in het regulier strafrecht. Een goede zaak, want ik zei het al, voor de CDA-fractie
zal de maximale bescherming van vele en onschuldige burgers altijd de leidraad
zijn. De praktijk blijkt in elk geval goed uit de voeten te kunnen met dit
begrip.Er zijn in de nota naar aanleiding van het verslag vele woorden gewijd
aan de relatie tussen aanwijzing en verdenking. Aan de orde kwam het voorbeeld
van het bezoeken van een opleidingskamp voor terroristen. Dit kan een aanwijzing
zijn, zoals bedoeld in het wetsvoorstel, om bevoegdheden te kunnen inzetten,
doch ook is ditzelfde voorbeeld genoemd als een voorbeeld voor inzet van een
bestuurlijke maatregel. En dan zwijg ik nog over de al genoemde inzet van
de AIVD. Het is natuurlijk heel lastig om hierover te praten, omdat het wetsvoorstel
bestuurlijke maatregelen nationale veiligheid ons nog niet bereikt heeft.
Wel is het voorbeeld in een brief aan de orde geweest en er is bij wijze van
voorbeeld ook al in de Kamer over gesproken. Het begrip aanwijzing lijkt hierbij
dubbel van toepassing, misschien wel drievoudig. Dat heeft tot gevolg dat
de persoon die zo'n maatregel opgelegd krijgt, meteen kan weten dat er mogelijkerwijs
ook een strafrechtelijk onderzoek gestart kan worden of al gestart is. Hoe
ziet de minister dit? Ziet hij dit als een dilemma of kan het één
naast het ander bestaan?Over de strafbare voorbereiding merk ik het volgende op. Uitgebreid is
ingegaan op de vraag in hoeverre mogelijke aanwijzingen – bijvoorbeeld
de aanschaf van chemicaliën die op zichzelf niets waard zijn, maar die
met andere vermengd tot een bom kunnen leiden – een opsporingsbelang
creëren. Het voorbeeld van de chemicaliën is goed gekozen, omdat
de voorbereiding van een misdrijf een andere dimensie heeft dan bijvoorbeeld
het leerstuk van de ondeugdelijke poging. Het is zeer wel voorstelbaar dat
chemicaliën verzameld worden, waarvan de ene stof wat meer en de andere
wat minder tot een bom zal kunnen bijdragen, maar die samen met andere gegevens –
kaarten in huis, telefoongesprekken enz. – tot de conclusie van een
voorbereiding kunnen leiden. Er is dan nog geen poging ondernomen, zelfs geen
ondeugdelijke, maar men is wel duidelijk bezig met de voorbereiding.Opmerkelijk in dit verband zijn de opmerkingen van de minister, in de
nota naar aanleiding van het verslag, naar aanleiding van de vraag in hoeverre
er sprake is van strafbare voorbereiding, als het voorwerp in de voorstelling
van de dader wel kan bijdragen aan het te bereiken resultaat, maar naar objectieve
maatstaven geheel ongeschikt is. De minister antwoordt: "Graag stel ik
de leden in dit opzicht gerust: gedragingen die in de voorstelling van de
dader bedoeld zijn als voorbereiding van een ernstig misdrijf, maar die niet
daadwerkelijk als voorbereiding van zo'n misdrijf beschouwd kunnen worden,
vallen thans niet onder artikel 46 en zullen daar ook na de voorgestelde aanpassingen
niet onder vallen." De minister zegt hier feitelijk niets anders dan:
als het geen strafbare voorbereiding is, is het geen strafbare voorbereiding.
Dat lijkt ons ook logisch, maar het is geen antwoord op de vraag. Graag verkrijg
ik alsnog een antwoord van de minister op deze vraag, waarbij hij tevens duidelijk
maakt in hoeverre het leerstuk van de ondeugdelijke poging zomaar, één
op één, mag worden overgeplaatst op de voorbereidingshandeling.
In dit verband herhaalt de CDA-fractie wat zij al eerder heeft gesteld: als
wordt vastgesteld dat een persoon terroristische intenties heeft en er sprake
is van een begin van een voorbereiding, moet dat strafbaar zijn.De minister draait er niet omheen dat een van de heel belangrijke redenen
voor de wijziging van de termijn van de voorlopige hechtenis tot twee jaar,
de mogelijkheid is tot het onthouden van stukken aan de verdachte. Ook daarover
is heel veel gesproken. Nadat veel stof is opgetrokken, komen wij tot de conclusie
dat het voorstel zo vreemd nog niet is. De praktijk zal zeer goed uit de voeten
kunnen met de voorstellen; er zijn legio toetsingsmomenten. De eerste behandeling
van de voorlopige hechtenis zal openbaar zijn en eigenlijk is dat te vergelijken
met een pro-formazitting. De volgende behandelingen van vorderingen tot verlenging,
van telkens drie maanden, zijn ook openbaar. De rechter-commissaris heeft
altijd de mogelijkheid een voordracht te doen om de voorlopige hechtenis te
beëindigen. Uiteraard zal er altijd voldoende informatie voor de rechter
moeten zijn om te kunnen beslissen over voortzetting van de voorlopige hechtenis.
Op dat punt kan natuurlijk geen enkel stuk onthouden worden. Het is dus niet
zo dat men op een spookverdenking vastzit. Nergens staat voorts dat de twee
jaren voorlopige hechtenis verplicht zijn, maar wie de praktijk kent van ingewikkelde
fraudezaken of van zaken betreffende internationaal georganiseerde criminaliteit,
weet dat één à anderhalf jaar zó voorbijvliegen.
Het is niet wel voorstelbaar dat iemand vast blijft zitten op de eerste informatie
die bij de vordering tot gevangenhouding is bijgeleverd. Daar zal toch steeds
een opbouw plaatsvinden. De CDA-fractie meent dan ook dat een en ander in
de praktijk zijn natuurlijke weg zal vinden.De onthouding van stukken is door de noodzaak van de hedendaagse werkelijkheid
ingegeven, alsmede door het buitengewoon grote belang dat terrorismezaken
opgelost worden. Wij hebben in het verleden te vaak hele dossiers van verdachten
in de openbaarheid zien verschijnen, altijd en eeuwig onder het mom dat het
in het belang is van de verdachte. Het is evident dat daarmee ook belangen
van getuigen, slachtoffers en wie niet al geschaad kunnen worden; zelfs psychiatrische
rapporten verschenen in de krant. A fortiori geldt dit voor terroristische
delicten: onderzoeksinformatie hierover naar buiten brengen, is volstrekt
verwerpelijk. Een vraag hierbij is: grijpen de recente plannen om geheimhouding
voor dossiers op te leggen, hierop in en is dat niet dubbelop?De heer Wolfsen (PvdA):Ik begrijp dat u verder geen vragen heeft bij deze wijziging betreffende
de verlenging van de voorlopige hechtenis. Heeft u zich ook bezonnen op de
vraag wat te doen, kijkende naar wat nu gebruikelijk is op een pro-formazitting,
met wensen van de verdediging om bijvoorbeeld getuigen te horen? Hoe ziet
u dat voor zich? Waar moet dat plaatsvinden? Waar kun je met die vragen en
wensen naartoe?De heer Van Fessem (CDA):Ik heb begrepen dat de raadkamer en de rechter-commissaris opdracht gaan
geven tot het instellen van een gerechtelijk vooronderzoek. Ik veronderstel
daarom dat als een advocaat tijdens de behandeling met die vragen komt, het
verzoek ingewilligd kan worden.De heer Wolfsen (PvdA):U vindt dus dat het zo zou moeten zijn dat als die vraag opkomt, de raadkamer
een gvo kan openen.De heer Van Fessem (CDA):Die niet, maar wel de rechter-commissaris. Die tussenstap is dus nodig.De heer Wolfsen (PvdA):Maar zo zou volgens u de gang van zaken zijn?De heer Van Fessem (CDA):Nee, u sleurt mij mee; ik schets wat de praktijk is.De heer Wolfsen (PvdA):Maar vindt u dat het zo zou moeten zijn?De heer Van Fessem (CDA):Zo staat het nu in het wetsvoorstel.De heer Wolfsen (PvdA):En als het er zo niet in staat, moet het er zo in komen.De heer Van Fessem (CDA):Ik kan mij indenken dat dat een goed voorstel zou zijn. Getuigen zijn
belangrijk voor de voortzetting van het proces. Daar hebt u gelijk in.De heer De Wit (SP):Die verlenging kan een probleem opleveren. De verdediging of de verdachte
weet niet wat er speelt. De minister noemt in feite als enig argument om de
verlenging toe te staan dat er nog onderzoek verricht moet worden. Er kan
sprake zijn van internationale onderzoeken, maar ook van verzoeken om rechtshulp.
In ieder geval noemt de minister in dit verband internationaal onderzoek.
Vindt u dat bij het vragen om verlenging moet worden vermeld dat er nog van
alles speelt? Veronderstelt u dat dat voor de rechter een voldoende argument
is? Zal de rechter dus zeggen: het is prima dat er nog een internationaal
onderzoek wordt verricht, laten wij er maar drie maanden bij doen? Vindt u
dat bij het toestaan van verlenging eisen gesteld moeten worden? De verdachte
en de verdediging weten namelijk van niets.De heer Van Fessem (CDA):Ik meen dat u alles te scherp stelt. De praktijk is dat er hoe dan ook
zware informatie moet zijn om iemand vast te kunnen houden. Ik zei al dat
er een dossier wordt opgebouwd en hoe langer de hechtenis duurt hoe dikker
dat kan worden. Natuurlijk worden niet permanent stukken achtergehouden. Het
kan voorkomen dat een stuk wordt achtergehouden waarin mogelijk de namen van
medeverdachten staan, terwijl die namen nog niet bekend mogen worden gemaakt.
Echter, de rechtbank die oordeelt over de voorlopige hechtenis zal op een
gegeven moment meer informatie willen. Dat is een natuurlijk proces. De officier
zal kunnen aantonen welke onderzoeken verricht worden en welke vragen aan
welke organisaties zijn gesteld. De rechtbank zal niet zomaar zeggen dat de
vordering verlengd wordt. Ik meen daarom dat u de kracht, de macht, de positie
en de professionaliteit van een raadkamer onderschat. Die zal op een zeer
goede manier met een zaak omgaan en niemand ten onrechte vasthouden.De heer De Wit (SP):Stel dat de officier bij de verlenging van de voorlopige hechtenis zegt:
er zijn nog steeds ernstige bezwaren tegen de verdachte. Vindt u dan dat dat
voldoende is om de verlenging toe te staan? Of vindt u dat duidelijkheid moet
worden geboden over het feit dat nog informatie wordt ingewonnen en dat nog
onderzoeken worden verricht? De verdachte zou op een gegeven moment kunnen
zeggen: nu wil ik weten hoe het met mijn zaak staat. Vindt u dat dan duidelijkheid
moet worden geboden of vindt u dat men iets mag verzwijgen?De heer Van Fessem (CDA):Dat nog een onderzoek wordt uitgevoerd? Nee, dat kan niet. De praktijk
is dat de rechtbank bij een verzoek om verlenging vraagt: bent u klaar met
het onderzoek? Reden voor voorlopige hechtenis is namelijk vaak dat onderzoek
wordt verricht. Dat weet u ook. Dit staat in de wet. Als er nog onderzoek
wordt uitgevoerd, zal de officier dat altijd zeggen. Dan zal men vragen waarnaar
onderzoek wordt verricht en dan volgt daarover een gesprek. Wat dat betreft
ben ik niet bezorgd.Voorzitter. Eigenlijk is in dit verband de opmerking in de nota naar aanleiding
van het verslag simpel: mochten deze stukken onvoldoende hard weten te maken
dat het voortduren van de voorlopige hechtenis, mede in het licht van de wettelijke
eisen ter zake in de rede ligt, dan dient de voorlopige hechtenis te worden
opgeheven. Dit is vreselijk logisch en vanzelfsprekend. Een dilemma ziet de
CDA-fractie nog wel voor de onthouding van stukken als zich een situatie voordoet
als in het volgende voorbeeld. De officier van justitie dient stukken van
ontlastende aard wel over te leggen indien zij zich voordoen tijdens het vooronderzoek
en de voorlopige hechtenis. Wat nu als daar tegenover veel belovende incriminerende
gegevens naar voren komen die volstrekt niet bij de verdachte bekend mogen
worden? Hier is dan een geenszins denkbeeldig conflict van belangen aan de
orde. Hoe oordeelt de minister bij dit dilemma?Voor de CDA-fractie is helder geworden wat het verschil is tussen de werkzaamheden
van de AIVD en die van de opsporingsinstantie, ook in het licht van het soms
toch wat verwarrend stichtende begrip aanwijzing in dezen. Ook stelt het de
CDA-fractie gerust dat buitenlandse opsporingsambtenaren in het bezit van
opsporingsbevoegdheden dienen te zijn. Er is natuurlijk angst dat buitenlandse
inlichtingenfunctionarissen ingezet zouden kunnen worden. Vraag die dan nog
rest, is of het de minister bekend is of er landen zijn wier inlichtingenfunctionarissen
opsporingsbevoegdheid bezitten, met andere woorden: is de scheiding tussen
opsporing en inlichtingen overal even duidelijk?De CDA-fractie kan leven met de vernieuwde definitie van opsporingsonderzoek.
De minister zegt dat deze definitie het mogelijk maakt dat alle nieuwe bevoegdheden
strafvorderlijk geregeld kunnen worden, hetwelk weer de positie van de verdachte
verbetert. Alles wordt immers opgeschreven, oftewel geverbaliseerd. Houdt
dat dan ook meteen een plicht in om dat te doen? En wanneer wel en wanneer
niet? Wanneer bijvoorbeeld verbalisanten, wetende dat een inbreker zich in
een donkere ruimte bevindt naar binnen roepen dat ze de hond zullen loslaten
als hij niet uit zichzelf naar buiten komt, moet zo'n "nieuwe" opsporingshandeling
dan ingekaderd worden?Zoals gezegd, een zeer belangrijk wetsontwerp. Zeer veel is opgehelderd
in de nota die naar aanleiding van het verslag verscheen. Wij lopen hier langs
de rand van de grenzen van de rechtstaat, zoals die door het
EVRM worden bewaakt. Dat is goed, terroristen houden zich aan geen enkele
grens, noch fysiek, noch moreel. De CDA-fractie vindt niet dat de rechtsstaat
op losse schroeven komt te staan en prijst zich gelukkig dat er in volle vrijheid
over gediscussieerd kan worden. Immers beter nu in vrijheid erover gesproken
dan eventueel straks als er een aanslag is gepleegd. De opwinding zal dan
maximaal zijn en dergelijke wetten moeten niet in opwinding tot stand komen.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Door de aanslagen in New York, Washington, Madrid, Istanbul
en Londen, alsmede door de moord op Theo van Gogh is het besef ontstaan dat
internationaal terrorisme niet aan Nederland voorbijgaat. Ook bij ons in Nederland
is de kans aanwezig dat vroeg of laat een aanslag wordt gepleegd op personen
of gebouwen. Het is van groot belang dat zo'n terroristische aanslag wordt
voorkomen. Terreur veroorzaakt immers enorme angst bij de bevolking en onnoemelijk
veel verdriet bij de slachtoffers en nabestaanden.Het gevaar komt niet alleen van buiten. Het is niet zo dat wij alleen
alert moeten zijn op mensen die met snode plannen uit het buitenland hiernaartoe
komen om een terreuraanslag te plegen. Helaas zijn er in Nederland enkele
jongeren, hier geboren en getogen, die zich hebben afgekeerd van de Westerse
samenleving en bereid zijn vuile handen te maken. Zij zijn bloeddorstig en
willen slachtoffers maken. Daarbij zijn zij bereid, hun eigen leven op te
offeren. Deze jongeren zijn religieus geïnspireerd en veroorzaken angst
en ellende in onze samenleving. In ander verband hebben wij diverse malen
met de regering over deze problematiek gesproken. Maar wij hebben de verplichting,
de samenleving tegen terreur te beschermen, welke verplichting is opgenomen
in de "guidelines on human rights and the fight against terrorism"
van de Raad van Europa. D66 steunt dan ook de inzet van de Nederlandse regering
om terrorisme effectief aan te pakken. Daarbij gaat het ons om veel meer dan
alleen de wetboeken van strafvordering en strafrecht aan te passen. Overheidsdiensten
als politie, AIVD en OM zullen goed moeten samenwerken, ook over de grenzen
heen, met hun internationale collega's. Bovendien zullen er op sociaal terrein
allerlei initiatieven moeten worden genomen om de voedingsbodem onder terrorisme
weg te nemen. Ik denk in Nederland aan goed onderwijs, aan een goede aansluiting
op de arbeidsmarkt en aan streng optreden tegen discriminatie in al haar hoedanigheden.Een van de manieren om het plegen van terreurdaden te voorkomen, is om
de wet aan te passen aan de nieuwe situatie. De overheidsdiensten moeten in
de voorfase opsporingshandelingen kunnen verrichten, waarvan redelijkerwijs
mag worden verwacht dat zij mede kunnen bijdragen aan het voorkomen van een
terroristische aanslag. D66 bekijkt de door de regering voorgestelde wetsaanpassingen
met in het achterhoofd de vraag, of het betreffende voorstel nut heeft, of
het noodzakelijk is, of het niet te ver doorschiet – dat is de proportionaliteit –
of het effectief is en of het niet in strijd komt met fundamentele rechtsbeginselen,
die onder meer in het Europees Verdrag van de rechten van de mens zijn opgenomen. Naar aanleiding van de memorie van toelichting en het kritische commentaar
van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) heeft D66 in het verslag
uitgebreid vragen gesteld bij de verschillende onderdelen van het wetsvoorstel.
Wij hebben ook onze zorgen op sommige punten geuit. De regering heeft in de
nota naar aanleiding van het verslag de eigen positie verduidelijkt en op
onze vragen antwoord gegeven. Een deel van onze bezwaren is weggenomen, maar
er blijven enkele onderdelen over die nog niet overtuigend zijn behandeld.
Daar wil ik mij tijdens deze plenaire behandeling op concentreren. Ik kan
in dit stadium dus ook nog niet zeggen of D66 voor of tegen het wetsvoorstel
zal stemmen. De regering moet ons in haar beantwoording overtuigen. In tweede
termijn zullen wij dan een keuze kunnen maken.Ik wil allereerst stilstaan bij het begrip "aanwijzingen". In
geval van aanwijzingen van een terroristisch misdrijf mogen allerlei opsporingsbevoegdheden
worden gebruikt, zoals stelselmatige observatie, pseudo-koop of zelfs infiltratie
in een groep personen. D66 is het met de regering eens dat om een aanslag
te kunnen voorkomen, er eerder opgetreden moet kunnen worden en dat een verruiming
van de toegestane bevoegdheden op zijn plaats is. Op dit moment mogen geen
bijzondere opsporingsbevoegdheden worden ingezet zolang een verdenking van
samenspanning of deelneming aan een terroristische organisatie niet goed is
te onderbouwen.Maar voor de fractie van D66 blijft wel de vraag bestaan, wat nu precies
onder "aanwijzingen" moet worden verstaan. Vaststaat dat het niet
hetzelfde is als een verdenking van een strafbaar feit, maar dat het in ieder
geval minder substantie heeft. De regering verwijst in de stukken naar het
begrip "aanwijzingen" in de Wet op de economische delicten (WED)
en de Wet wapens en munitie (WWM). Waarom wordt er eigenlijk niet een definitiebepaling
in de wettekst zelf opgenomen? Waarom wordt daarin niet aangegeven wat onder "aanwijzingen"
moet worden verstaan?Ik stel voor dat de volgende definitie in de wet wordt opgenomen: "Onder
aanwijzingen wordt verstaan de aanwezigheid van feiten en omstandigheden die
erop duiden dat daadwerkelijk een terroristisch misdrijf zal worden of is
gepleegd." De toegevoegde waarde van deze definitie zit 'm in het richtsnoer
dat aan de rechter en de opsporingsinstanties wordt geboden. "Aanwijzingen"
is namelijk een kernbegrip in het wetsvoorstel. Alleen maar een verwijzing
naar de zojuist genoemde wetten maakt het strafrecht en strafprocesrecht wat
ons betreft onvoldoende inzichtelijk. Ik heb geconstateerd dat de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak in haar advies pleit voor een concreet houvast
voor de rechter. Ik overweeg dan ook om op dit onderdeel een amendement in
te dienen.De heer Van Fessem (CDA):Definieert u met deze definitie nu niet gewoon het begrip "verdenking"?De heer Dittrich (D66):Nee. Ik haal de definitie uit een aantal passages in de nota naar aanleiding
van het verslag. Die heb ik gecombineerd. Daarmee wordt volgens mij helder
aangegeven wat de regering in de nota naar aanleiding van het verslag heeft
gesteld. Dan hebben wij dus het probleem dat de heer Wolfsen al aan de orde
heeft gesteld: dat er in de memorie van toelichting nog wel wat andere dingen
stonden. Dat leidt inderdaad een eigen leven, ook in de rechtspraktijk.
Ik heb het dus gehaald uit de nota naar aanleiding van het verslag. Door het
in de wettekst op te nemen, kan iedereen ook echt zien wat de definitie van"aanwijzingen"
is. Daardoor bieden wij veel meer duidelijkheid.Het is dus een andere omschrijving dan "verdenking van een strafbaar
feit". Dat is een redelijk vermoeden van schuld, zoals dat in artikel
27 Strafvordering staat. Wat hier gedefinieerd wordt, is iets anders.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Ik wijs erop dat in de nota naar aanleiding van het verslag
het woord "zou" wordt gebruikt, en niet het woord "zal".
Dat is echter een kleine nuance.De heer Dittrich (D66):Daar hebt u gelijk in.De heer De Wit (SP):Ik ben met u eens dat uw definitie de meest duidelijke formulering van
het begrip "aanwijzingen" tot nu toe is. Wat verstaat u nu onder
het woord "daadwerkelijk"?De heer Dittrich (D66):Ik kan daar niet echt een pasklare definitie van geven, maar er wordt
in elk geval een zekere concreetheid mee aangeduid. Immers, als je dat woord
zou weglaten, en je hebt het over het begrip "aanwijzingen", dan
wordt het wel heel erg vaag. Het moet dus wel tot iets leiden of geleid hebben
in de zin van concreetheid. Vandaar het woord "daadwerkelijk".De heer De Wit (SP):Komt u dan niet heel dichtbij artikel 27? Is het niet sterker geformuleerd
dan het redelijk vermoeden van schuld in artikel 27? Daar staat ook iets over
feiten en omstandigheden. Ik ben het met u eens dat het woord daadwerkelijk
heel stringent is geformuleerd en dat het duidt op concrete feiten en omstandigheden.
Dan ben je eigenlijk al verder dan een vermoeden van een strafbaar feit.De heer Dittrich (D66):De minister heeft dit op vragen van onder andere mijn fractie geantwoord.
In de nota naar aanleiding van het verslag staat dat er sprake moet zijn van
aanwijzingen. Het is al eerder naar voren gebracht: geruchten zijn onvoldoende.
De minister is met deze definitie gekomen. Ik vind dat het in de wettekst
thuishoort. Ik leg het als een vraag aan de regering voor. Ik heb net al gezegd
dat ik overweeg op dit onderdeel een amendement in te dienen. Stel dat de
minister in zijn antwoord een andere definitie hanteert, het woord daadwerkelijk
schrapt of door iets anders vervangt. Dan vind ik het helemaal noodzakelijk
om het in de wettekst te veranderen. Anders weet men in de rechtspraktijk
niet waar men aan toe is.De heer Van der Staaij (SGP):U kunt wel een definitie uit de beantwoording halen, maar de belangrijke
systematische vraag naar de afbakening ten opzichte van de verdenking blijft
bestaan. Daar kom ik ook termen tegen als een redelijk vermoeden voortvloeiend
uit feiten en omstandigheden. U zegt nu feiten en omstandigheden die erop
duiden dat. Wat is precies het verschil? Vindt u dat voldoende duidelijk?
Waar bestaat dat verschil uit?De heer Dittrich (D66):Ja, ik vind het voldoende duidelijk, want in de bepalingen die de regering
voorstelt, komt het begrip aanwijzingen voor. Als je in een definitiebepaling
opneemt wat je onder aanwijzing verstaat, hoef je dat niet in al die artikelen
te herhalen. Dan heb je een kader. De definitie wijkt af van de definitie
van een verdenking van een strafbaar feit in artikel 27. Als u mij vraagt
waar de grens ligt, dan moet ik u op dit moment het antwoord schuldig blijven.
Dat hoor ik graag van de regering. De regering had dat juist op vragen van
mijn fractie geantwoord.De heer Van der Staaij (SGP):U zegt dus eigenlijk dat dit de beste definitie is die u kunt vinden,
maar dat u die definitie niet overtuigend vindt ten opzichte van de definitie
van verdenking.De heer Dittrich (D66):Nee, dat is geen correcte samenvatting. Ik kan ter plekke een aantal dingen
bedenken, maar dat is geen juridische afbakening die hout snijdt. Daarom hoor
ik graag van de minister hoe hij die afbakening ziet. Nogmaals, ik heb het
in het verslag al gevraagd. Daarop kwam de minister met de antwoorden. Ik
zie inderdaad een definitie gloren. Daarom heb ik het een beetje samengeraapt
en opgeschreven. Ik hoor graag van de minister hoe hij dat ziet. De kern van
mijn boodschap is in elk geval dat het in de wettekst thuishoort en niet half
verscholen in allerlei stukken. Nogmaals, de rechters hebben daar behoefte
aan.Overigens ga ik ervan uit dat in het bevel tot toepassing van de opsporingsbevoegdheid
voldoende verifieerbaar wordt opgeschreven om welke feiten en omstandigheden
het gaat. Als dat niet zo is, wordt het voor de rechter te onbestemd en voor
degene om wie het gaat onmogelijk om zich te verweren. Is het de bedoeling
dat alle bekende feiten en omstandigheden worden beschreven of mag er in het
bevel een selectie worden gemaakt? Gesteld dat het zo is. Ontstaat dan Dittrichniet
het gevaar van een schaduwdossier?Ik wijd nog een enkel woord aan de taakafbakening tussen AIVD en opsporingsdiensten.
Er is pas aanleiding om strafrechtelijk op te treden bij aanwijzingen van
een terroristisch misdrijf. Zolang daar nog geen sprake van is, ligt er geen
taak voor politie en Openbaar Ministerie, aldus de regering. Maar, het is
goed mogelijk dat de AIVD op grond van de Wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten al lang en breed met naspeuringen bezig is, waarbij men
in het kader van die naspeuringen op strafbare feiten is gestuit. De AIVD
is niet gebonden aan de restrictie van aanwijzingen. Het wordt aan de AIVD
overgelaten om melding van strafbare feiten te maken en die via de landelijke
officier ter kennisname van het openbaar ministerie te brengen. Mijn vraag
aan de regering is of de AIVD door deze constructie niet functioneert als
een verlengstuk van het OM. Daar waar het OM bepaalde opsporingsbevoegdheden
niet mag inzetten vanwege het ontbreken van aanwijzingen, kan de AIVD wel
gewoon aan de slag. Eigenlijk is dus de vraag welke waarde de afgrenzing van
strafvordering dan eigenlijk nog heeft. Ik hoop dat de minister hier in zijn
beantwoording bij wil stilstaan. Overigens heeft de heer Wolfsen ook een aantal
vragen gesteld over de relatie tussen de AIVD en het OM. Ik sluit mij hier
kortheidshalve bij aan.Dan wil ik een enkel woord zeggen over de bevoegdheden om te fouilleren
in veiligheidsrisicogebieden. Uit de wettekst in artikel 126zk lid 4 volgt
niet duidelijk wie nu bepaalt welk gebied een veiligheidsrisicogebied is.
In andere wetgeving is hier de burgemeester voor aangewezen. Geldt dit ook
in dit kader? Is het de burgemeester of de officier van justitie? Voor welke
periode wordt zo'n gebied als risicogebied aangewezen? Moeten in de schriftelijke
aanwijzing de bekende feiten en omstandigheden worden opgenomen? Controleert
de rechter of de aanwijzing van een dergelijk gebied redelijk is? Immers,
in theorie kunnen de autoriteiten bijvoorbeeld Schiphol als zo'n gebied aanwijzen
omdat zij de bevoegdheden willen toepassen tegen kofferdieven, terwijl dit
soort georganiseerde criminaliteit niet met een terroristisch oogmerk wordt
gepleegd. Kortom, bestaat hier het gevaar dat de bijzondere opsporingsbevoegdheden
als fouilleren in veiligheidsrisicogebieden zullen worden toegepast in situaties
dat er geen sprake is van terroristische misdrijven? Ik krijg hier graag een
uitgebreide reactie van de regering op.De regering is van mening dat het bij het toepassen van fouilleringmaatregelen
niet is uit te sluiten dat huidskleur een criterium kan zijn op grond waarvan
de opsporingsambtenaar mensen uit de groep pikt. Dit hoeft geen discriminatie
te zijn of een ongerechtvaardigd vooroordeel, aldus de regering in de nota
naar aanleiding van het verslag, maar kan ingegeven zijn door specifieke informatie.
Naar het oordeel van mijn fractie begeeft de regering zich hier op glad ijs.
In de opsporingspraktijk en in wetenschappelijk onderzoek zijn voldoende situaties
bekend dat de ambtenaren wel degelijk mensen die afwijken, bijvoorbeeld op
basis van huidskleur, meer en grondiger controleren. Mocht de informatie zodanig
specifiek zijn dat bijvoorbeeld mensen uit Somalië mogelijk een aanslag
op Schiphol willen plegen, dan ga ik ervan uit dat die specifieke informatie
die aanleiding kan zijn om zwarte mensen meer en grondiger te controleren
in het veiligheidsrisicogebied dan mensen met een andere huidskleur, schriftelijk
wordt vastgelegd. Dit kan voorkomen dat in de praktijk van alledag discriminatie
te gemakkelijk binnensluipt. Ik krijg hier graag een toelichting van de regering
op.In verband hiermee vraag ik de regering of het niet toch verstandiger
is de zoekbevoegdheden, bijvoorbeeld het openen van tassen en koffers, te
koppelen aan een voorafgaande machtiging van een rechter-commissaris in plaats
van die te baseren op een bevel van een officier van justitie.Mevrouw Vos (GroenLinks):De heer Dittrich zegt: stel dat er duidelijke aanwijzingen zijn dat er
uit Somalië veel mensen komen met de bedoeling om aanslagen te plegen.
Hij zegt vervolgens iets dat ik niet begrijp, namelijk: in het geval van zwarte
mensen zou er precies moeten worden vastgelegd wat de aanwijzingen zijn op
basis waarvan je dan voor uitgebreidere bevoegdheden kiest. Kan hij dit toelichten?
Het klinkt nog steeds of louter het hebben van een donkere huidskleur de reden
zou kunnen zijn. Ik neem aan dat hij dit niet bedoelt?De heer Dittrich (D66):Nee. Ik heb zelf zo'n zoekopdracht meegemaakt op Schiphol en toen viel
mij op dat met name mensen met een donkere huidskleur of afwijkende kleding
uit de rij van reizigers werden gepikt en hun tas moesten openmaken. Op basis
daarvan heb ik vragen gesteld in het verslag. Ik heb gevraagd of de aanwijzing
van een risicogebied niet het gevaar oplevert dat met name mensen met een
donkere huidskleur uit de groep worden gepikt. De regering antwoordt dat dit
mogelijk is afhankelijk van de informatie die beschikbaar is. Welnu, daarop
doordenkend: stel dat er informatie is dat mensen uit Afrika, bijvoorbeeld
Somaliërs, mensen met een donkere huidskleur, een aanslag zouden willen
plegen in het veiligheidsrisicogebied. De regering ziet dan aanleiding om
met name donkere mensen eruit te pakken. Mijn vraag is dan: als er zulke informatie
is, is het dan niet logisch om die ook op schrift te stellen? Daarmee wapen
je de ambtenaren die deze mensen uit de grote groepen moeten halen tegen discriminatie.Nu het verkennend onderzoek en de vernietiging van gegevens. In artikel
126hh krijgt de officier van justitie de bevoegdheid computergegevens op te
vragen in het kader van een verkennend onderzoek naar de opsporing van terroristische
misdrijven. Hiervoor kunnen dus gegevens van burgers worden gebruikt die niets
met de misdrijven te maken hebben. Hun e-mails kunnen bijvoorbeeld gebruikt
worden. Ter voorkoming van schending van privacy en het gebruik van irrelevante
gegevens moet de officier van justitie erop toezien dat dit soort gegevens
wordt vernietigd of uitsluitend wordt bewaard om de bewerking ervan achteraf
te controleren. Zo is het althans in het voorstel opgenomen. Hoe serieus zullen
die vernietigingsmogelijkheden door het openbaar ministerie worden opgepakt?
Hoeveel mensen bij het OM worden hiervoor vrijgemaakt? Wie controleert of
deze wettelijke opdracht ook daadwerkelijk wordt gehandhaafd? In een ander
verband hebben we immers wel gezien dat het OM bij de vernietiging van materiaal
dat niet meer nodig was voor onderzoek, in gebreke is gebleven. Heeft het
College Bescherming Persoonsgegevens toegang tot deze bestanden en kan het
steekproefsgewijs controleren of inderdaad zorgvuldig met de persoonlijke
gegevens van burgers wordt omgesprongen?Ik kom bij mijn passage over bewaring zonder dat er sprake is van ernstige
bezwaren. In het voorstel is een gewone verdenking – en dus niet meer
die "ernstige bezwaren" – voldoende om de verdachte voor veertien
dagen in bewaring te nemen, wanneer het gaat om verdenking van een terroristisch
misdrijf. Voor de daaropvolgende gevangenhouding blijft de eis van de ernstige
bezwaren in stand. Dat staat helder in destukken. Maar als
reden geeft de regering op dat het nu in de praktijk te kort is om binnen
die veertien dagen de ernstige bezwaren te presenteren aan de rechter. Dat
komt doordat vaak gegevens uit het buitenland moeten komen, die ook nog vertaald
moeten worden. Met de veertien dagen van gewone verdenking wordt aan politie
en openbaar ministerie iets meer armslag geboden. Dit klinkt aannemelijk,
maar artikel 5 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens schrijft
duidelijk voor dat bij voorlopige hechtenis de bezwaren tegen de verdachte
helder en duidelijk omschreven moeten zijn en dat voorlopige hechtenis een
uitzondering moet blijven. Hoe verhoudt het voorstel zich tot artikel 5 EVRM?
De termijn van veertien dagen is voor D66 te billijken, maar de argumentatie
van de regering kan natuurlijk ook worden gehanteerd bij de termijn van gevangenhouding.
Bestaat niet het gevaar dat over een tijdje ook dáár gezegd
gaat worden dat het te lastig is om de ernstige bezwaren te onderbouwen, omdat
er nog informatie uit het buitenland moet komen en de tijd van gevangenhouding
te kort is? Zal ook daar dan niet een versoepeling voorgesteld gaan worden?
Wil de regering toezeggen dat het bij de periode van veertien dagen blijft?Enkele vragen en opmerkingen over de geheimhouding van processtukken.
De regering wil dat aan de verdachte bepaalde processtukken kunnen worden
onthouden gedurende een periode van twee jaar. Dat staat op gespannen voet
met het belang van de verdachte om te weten welk materiaal er tegen hem is
en te zijner tijd op de zitting zal kunnen worden gebruikt. Artikel 33, lid
2 van het Wetboek van Strafvordering regelt de bevoegdheid tot het onthouden
van processtukken. Waarom wordt dat artikel niet gewoon gewijzigd, in plaats
van het huidige voorstel om artikel 66, dat de termijn van gevangenhouding
regelt, te verlengen? En hoe komt de regering aan de termijn van twee jaar?
Heeft de NVVR gelijk dat die arbitrair gekozen is? Waarom bijvoorbeeld niet
een termijn van één jaar? Waarom is niet in het voorgestelde
artikel 66 opgenomen dat de verlenging tot twee jaar of zo veel korter als
wenselijk alleen toegestaan is in het belang van het onderzoek? Dat staat
niet in de voorgestelde wetstekst. Wat is de sanctie als op de zitting blijkt
dat de geheimgehouden gegevens veel eerder openbaar hadden kunnen worden gemaakt,
zonder het belang van het onderzoek te schaden? Leidt dat tot een niet-ontvankelijkheidverklaring
van het OM, een lagere straf bij schuldverklaring of zijn er nog andere mogelijkheden?Moet er door de officier van justitie een opgave worden verstrekt dan
wel een duiding worden gegeven van welke stukken niet openbaar worden gemaakt
tijdens de voorlopige hechtenis? Volgens de tekst van artikel 30 Wetboek van
Strafvordering wordt er alleen een mededeling gedaan. Is dat niet te mager?
Wordt die melding alleen gedaan als de verdachte om de processtukken vraagt
of wordt er spontaan door het OM gemeld? Als dat niet zo is, dan kan er wel
eens ontlastend materiaal aan de verdachte en dus ook aan de rechter onthouden
worden. Wat zijn daarvan de gevolgen?In de beantwoording van mijn schriftelijke beantwoording schrijft de minister
dat de officier geen ontlastend materiaal mag weghouden. Helaas zijn er recentelijk
voorbeelden – ik denk aan de Schiedammer parkmoordzaak – die aanleiding
geven om op zijn minst vraagtekens te zetten bij de wijze waarop het OM met
deze verplichting is omgesprongen. Is het niet raadzaam om in de wettekst
op te nemen: a. dat altijd kennis moet worden gegeven van het achterhouden
van processtukken;b. een duiding van de aard van het materiaal dat
wordt achtergehouden;c. dat het Openbaar Ministerie verplicht is,
ontlastend materiaal altijd in te brengen;d. dat het aan de rechter-commissaris
is om te bepalen dat aan de verdachte kennisneming van bepaalde stukken wordt
onthouden?Ik overweeg, op dit punt een amendement in te dienen.Zijn er situaties denkbaar dat het OM en de rechter of de rechter-commissaris
de geheime gegevens wel kennen, maar alleen de verdediging en de verdachte
niet? Ligt het in de bedoeling van de minister om in de toekomst met dergelijke
voorstellen te komen?Het wetsvoorstel maakt het mogelijk dat buitenlandse opsporingsambtenaren
worden ingezet. Eén van de voorwaarden hiervoor is dat deze buitenlandse
opsporingsambtenaar de verplichting op zich neemt te getuigen in de Nederlandse
rechtszaal over de door hem verrichte opsporingshandelingen. Naar mijn mening
is dit een cruciale voorwaarde. Al in het rapport van de Parlementaire enquêtecommissie
naar de opsporingsmethoden, de commissie-Van Traa, werd gesignaleerd dat het
optreden van buitenlandse opsporingsambtenaren een duister gebeuren is, waar
de enquêtecommissie niet goed de vinger achter kreeg. Mensen beriepen
zich op hun diplomatieke status om maar niet te hoeven getuigen in een Nederlandse
rechtszaal.De regering schrijft dat de buitenlandse opsporingsambtenaar in ieder
geval moet getuigen. Waarom wordt deze cruciale eis niet in de wetstekst opgenomen?
Dat is mijns inziens veel duidelijker dan het opnemen van deze verplichting
in bijvoorbeeld een Algemene Maatregel van Bestuur. Niet alleen dit vereiste
maar ook de andere voorwaarden die op pagina 49 van de nota naar aanleiding
van het verslag worden genoemd, moeten in de wetstekst worden omschreven.De heer Wolfsen (PvdA):Waarom sluit u zich niet aan bij het pleidooi van de heer Van Fessem en
mij om een rechter hierover altijd na die honderd dagen te laten beslissen?De heer Dittrich (D66):Sterker nog: mijn vraag gaat eigenlijk al over de fase daarvoor. Ik vind
het een goed voorstel, maar ik denk dat het misschien nog beter is als de
rechter er nog eerder bij betrokken wordt. Vandaar dat ik de vraag gesteld
heb, maar als het antwoord niet bevredigend is, dan wil ik er graag over nadenken.
Ik vind in elk geval dat bij de onthouding van stukken de rechter, de rechter-commissaris
en wellicht de raadkamer betrokken moeten zijn.De heer Wolfsen (PvdA):Volgens mij is het op dit moment zo dat de eerste drie maanden de officier
daarover beslist. U wilt dus ook de huidige wetgeving op dit vlak verscherpen?De heer Dittrich (D66):Ja, want ik denk dat daar aanleiding toe is.De heer Wolfsen (PvdA):Ik zal het even laten bezinken.De heer Dittrich (D66):Mijn voorlopige conclusie is dat de fractie van D66 een aantal prangende
vragen heeft gesteld, goed naar het antwoord van de regering zal luisteren,
en in tweede termijn een definitieve keuze kan maken.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Het woord is aan de heer Wolfsen.De heer Wolfsen (PvdA):Voorzitter. Voordat u de volgende spreker het woord geeft, wil ik graag
een kleine correctie aanbrengen. Ik schoof zojuist de heer Van Fessem in de
schoenen dat hij altijd wil dat de rechter beslist na de honderd dagen. Dat
was ten onrechte; wij willen beiden dat er een gvo komt na de honderd dagen,
en geen beslissing door de rechter of het onthouden van stukken.De voorzitter:Ik heb het niet goed verstaan, maar de medewerkers van de Dienst Verslag
en Redactie hopelijk wel.De heer Wolfsen (PvdA):Zij knikken ja.De voorzitter:Dan is dat bij dezen gecorrigeerd in de Handelingen.Mij is gevraagd door mevrouw Vos en de heer Dittrich om hen te verontschuldigen.
Dit doe ik uiteraard, en ik heb begrip en respect voor alle verplichtingen,
maar toch betreur ik het in het algemeen – ik spreek nu de heer Dittrich
en mevrouw Vos toevallig hierop aan – dat steeds meer leden tijdens
plenaire debatten, nadat zij het woord hebben gevoerd, de plenaire zaal verlaten.
Ik zal niet zeggen waarom ik dit betreur; dat kan iedereen begrijpen. Het
gebeurt wel erg vaak de laatste tijd. Ik vind het erg onhoffelijk.Het woord is aan de heer Weekers.De heer Weekers (VVD):Voorzitter. Vorige week kreeg de Kamer de samenvatting van het Dreigingsbeeld
Terrorisme in Nederland over februari 2006. De conclusie daarvan was: dit
dreigingsbeeld is onveranderd substantieel. Dit betekent dat de kans reëel
is dat er in Nederland een aanslag zal plaatsvinden. Voorts wordt geconcludeerd
dat het onwaarschijnlijk is dat de substantiële dreiging voor Nederland
op termijn zal afnemen, net als voor veel lidstaten van de Europese Unie en
bondgenoten binnen de NAVO. Wij kunnen het ons dan niet permitteren om achterover
te leunen of om gas terug te nemen bij het nemen van maatregelen die nodig
zijn om een acute dreiging te kunnen wegnemen of op zijn minst tijdelijk te
kunnen verminderen. Terrorismebestrijding is natuurlijk veel meer dan een
kwestie van alleen wetgeving; ik ben niet de eerste spreker die dit zegt.
Maar nieuwe wetgeving is nodig om de diensten die zich bezighouden met terrorismebestrijding
voldoende gereedschap in handen te geven om hun taak ook behoorlijk te kunnen
vervullen.Dit wetsvoorstel draagt daartoe bij en is de logische pendant van de eerder
aangenomen, maar meer materieelrechtelijke Wet terroristische misdrijven.
Waar eerder een bepaalde handeling als strafbaar werd aangewezen, daar regelt
dit wetsvoorstel dat er opsporingsbevoegdheden mogen worden ingezet in de
strijd tegen het terrorisme.Voorzitter. De VVD-fractie prijst de regering voor haar inzet voor de
bestrijding van terrorisme. Mijn fractie onderschrijft ook de redenering van
de regering dat de grote bedreiging die van terroristische aanslagen uitgaat
rechtvaardigt dat de inzet van strafvorderlijke bevoegdheden anders uitvalt
dan in het reguliere strafrecht het geval is. In het commune strafrecht worden
strafvorderlijke bevoegdheden gewoonlijk uitgeoefend in verband met de opheldering
en berechting van een reeds gepleegd strafbaar feit, maar dat ligt hier in
zoverre anders, dat getracht moet worden een terroristische aanslag in de
kiem te smoren. Het daadwerkelijk voorkomen van een aanslag staat voorop.
Politie en justitie moeten dan beschikken over voldoende toegesneden bevoegdheden
om in een zo vroeg mogelijk stadium adequaat te kunnen ingrijpen en adequaat
te kunnen optreden. Tegelijkertijd moet ervoor worden gewaakt dat onschuldige
burgers door de buitengewoon ruime bevoegdheden niet onnodig in hun persoonlijke
levenssfeer worden geraakt. Door dit pakket wordt het risico groter dat onschuldige
burgers voorwerp van dwangmiddelen worden. Het wordt namelijk mogelijk dat
burgers tegen wie geen verdenking van, of zelfs maar een aanwijzing bestaat
voor betrokkenheid bij een terroristisch misdrijf, worden onderzocht door
middel van observatie, infiltratie, het inwinnen van informatie of onderzoek
van gegevensbestanden. Ook personen in buitenlandse openbare dienst mogen
onder omstandigheden van deze bevoegdheden gebruik maken. Bewaring is straks
onder omstandigheden ook al mogelijk zonder ernstige bezwaren. De belangrijkste
vraag voor de VVD-fractie is: zijn de maatregelen proportioneel en zullen
bij de toepassing ervan de uitgangspunten proportionaliteit en subsidiariteit
strikt worden gehanteerd? Het komt bij gereedschap immers altijd aan op de
vraag hoe het gebruikt wordt. Dit moet straks ook een belangrijk punt van
evaluatie vormen. Mijn fractie heeft de natuurlijke neiging om professionals
te vertrouwen, maar wij zullen dat op termijn ook moeten toetsen.Voorzitter: HamerDe heer Weekers (VVD):Voorzitter. In de schriftelijke behandeling zijn er vele vragen gesteld,
en daar is uitvoerig antwoord op gegeven in een bijna 60 pagina's tellend
verslag. Ik dank de minister daarvoor. Vele vragen zijn verhelderd, maar nog
niet alle. Een aantal collega's heeft aanvullende vragen gesteld, waarbij
ik mij kortheidshalve aansluit. Dat neemt niet weg dat ik zelf nog een aantal
punten heb op te merken. Er is gekozen voor een volledige strafrechtelijke
benadering. Zou de minister nog eens kunnen aangeven wat zich zou verzetten
tegen een andere benadering? Ik denk aan een bestuursrechtelijke benadering
of aan een aparte anti-terrorismewet, naar analogie van het in oktober uitgebrachte
advies van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) onder de titel "Tussen
oorlog en vrede". De minister is in zijn antwoord aan de fractie van
D66 in de nota naar aanleiding van het verslag niet veel verder gegaan dan
de constatering dat terrorisme ook criminaliteit is. Ik stel nu wel deze vraag,
maar zeg daar voor de helderheid bij dat de VVD-fractie op dit moment geen
korrel zand tussen de raderen wil strooien. Het gaat dus ook niet aan om op
dit moment het roer om te gooien. Wij zijn in 2004 gestart
met de strafrechtelijke benadering, maar vragen ons wel af of de volledige
integratie van de anti-terrorismemaatregelen in het commune strafrecht er
niet toe kan leiden dat ons hele strafvorderlijke stelsel uit balans raakt.
Wij zouden dat op termijn opnieuw kunnen en moeten overwegen. Dit temeer daar
het niet uitgesloten is dat de bevoegdheden die wij thans creëren, meteen
al in eerste instantie abusievelijk worden ingezet voor de opsporing van andere
dan terroristische misdrijven, dan wel dat via die route in elk geval een
vinger achter subsidiair ten laste te leggen feiten kan worden gelegd.Kan de minister nog eens ingaan op de waarborgen zoals hij die ziet, dat
de thans te creëren bevoegdheden niet anders worden gebruikt dan conform
de bedoeling van de wetgever, namelijk voor een effectieve bestrijding van
terrorisme? Kan de minister voorts nader ingaan op de vraag hoe de balans
in het systeem blijft, nu blijkens de adviezen van de rechtspraktijk door
de rechterlijke macht, de advocatuur en vanuit de rechtswetenschap de vrees
wordt uitgesproken dat het resultaat van de werkzaamheden van politie en justitie
onvoldoende door rechter en verdediging zal kunnen worden getoetst?De voorzitter:Ik onderbreek u even. Dat doe ik niet omdat ik een vraag heb, maar omdat
ik even iets wil doen. De minister van Buitenlandse Zaken van Marokko is zojuist
in deze Kamer verschenen. Ik wil hem even hartelijk welkom heten hier.Mijnheer Weekers, gaat u door.De heer Weekers (VVD):Bewaring wordt bij verdenking van terrorisme al mogelijk bij een redelijk
vermoeden van schuld. Ik heb in het verslag gevraagd of een anonieme tip al
voldoende is om iemand gedurende langere tijd op te sluiten. De minister geeft
aan dat dit slechts bij uitzondering het geval kan zijn en dat het natuurlijk
ook gaat om de weging van de tip en de voorwaarde dat daadwerkelijk nader
onderzoek plaatsvindt. Kan de minister nog eens nader ingaan op de uitzonderlijkheid
van die situatie? Hoe denkt hij te waarborgen dat het uitzondering blijft
en geen regel wordt?Ik zie het dilemma al voor mij waar men in de praktijk mee te maken zal
krijgen. Er komt een bepaalde melding binnen. Doet de politie er niets mee
en vervolgens gebeurt er iets ernstigs, dan zijn de rapen gaar. Dan is de
wereld te klein. Mij is nog onvoldoende helder hoe die afweging straks in
de praktijk gemaakt zal moeten worden. De minister gaat er in de nota naar
aanleiding van het verslag al op in, maar ik hoor graag nog een nadere duiding.
Ik heb zojuist al aangegeven dat de VVD-fractie de natuurlijke neiging heeft
om de professionals te vertrouwen. Daar zeg ik nog bij dat wij ook niet van
tevoren alles al dicht moeten willen timmeren. Wij zullen ook gaandeweg met
het nieuwe gereedschap aan de slag moeten. Wij zullen straks moeten evalueren
hoe de praktijk omgaat met de nieuwe bevoegdheden.Ten aanzien van de bewaring heeft de D66-fractie in het verslag voorgesteld,
de bevoegdheid tot bewaring op basis van verdenking te beperken tot gevallen
waarin sprake is van een dringend en zwaarwegend belang voor het onderzoek
of de openbare veiligheid. De minister verwijst kortheidshalve naar de standaardregeling
van artikel 67a en zegt dat die gronden nauw daaraan verwant zijn. Dat klopt
ook. Het komt ook aan op de scherpte. Zegt de minister daarmee dat genoemde
suggestie die door D66 is opgeworpen maar die wij ook in de literatuur aangereikt
hebben gekregen, niets toevoegt aan de bestaande rechtswaarborgen? En wanneer
deze suggestie wel iets toevoegt aan de waarborgen die al zijn vastgelegd
in artikel 67a, wat verzet zich er dan tegen om ook deze extra waarborgen
op te nemen?Ik kom toe aan het thema van de geheimhouding van processtukken. De maatregel
luidt dat ook na negentig dagen bepaalde dossierstukken gedurende maximaal
twee jaar geheim kunnen blijven. De minister gaat in de nota naar aanleiding
van het verslag nauwelijks in op de vraag of de verbetering van internationale
rechtsbetrekkingen ten aanzien van terrorisme niet een reëel alternatief
is. Ik lees in zijn antwoord dat hij dit niet als alternatief ziet, maar als
een belangrijk ander spoor om de effectiviteit van de opsporing en vervolging
van terroristische misdrijven te vergroten. Ik onderken dat het beide belangrijke
en zelfstandige sporen zijn, maar zij liggen wel in elkaars verlengde. Als
de internationale rechtshulp vlekkeloos functioneert, gaat minder tijd verloren
aan bureaucratie en hoeven de verdachte en verdediging niet onnodig lang in
het ongewisse te blijven. Bovendien kan de rechter sneller en beter de rechtmatigheid
van voortzetting van de voorlopige hechtenis toetsen.Ik stel daarom de volgende vragen aan de minister. Welke prikkel bestaat
er straks om de internationale rechtshulp zo soepel en zo snel mogelijk te
doen verlopen? Zal een rechter – in dit geval is het de raadkamer –
bij verlengingsverzoeken of bij verzoeken om invrijheidsstelling toetsen of
het Openbaar Ministerie de nodige voortvarendheid in het onderzoek betracht?
Hoe kan dit worden getoetst?Het is mij niet geheel duidelijk of na de periode van negentig dagen in
de regel altijd sprake is van een gerechtelijk vooronderzoek. De heer Wolfsen
heeft daarover zojuist al gesproken. Het zou in ieder geval voor mij een geruststelling
zijn als er altijd een rechter meekijkt. Wanneer dat niet al de regel is,
wat zou er zich dan tegen verzetten om het wel regel te maken?Mijn fractie stelt zich de vraag of de checks and balances in het systeem
op orde blijven. Er kan straks vrij eenvoudig worden overgegaan tot bijzondere
opsporingsbevoegdheden. Een enkele anonieme tip kan al voldoende zijn om bepaalde
middelen in te zetten, al hoeft dat niet. Het betreft middelen die een behoorlijke
inbreuk kunnen betekenen op de persoonlijke levenssfeer. Er zijn weliswaar
enkele belangrijke waarborgen ingebouwd, zoals toestemming van de officier
van justitie voor stelselmatige observatie en machtiging van de rechter-commissaris
voor een telefoontap, maar voor het overige blijven, wanneer geen sprake zal
zijn van vervolging en de zaak wordt geseponeerd, dezelfde klachtenprocedures
respectievelijk schadevergoedingsacties gelden als bij het commune strafrecht,
terwijl wij hebben geconstateerd dat mensen sneller dan in het verleden ten
onrechte door politie of justitie op de korrel genomen kunnen worden. Ik vraag
de minister van Justitie daarom of hij alternatieven heeft overwogen.Namens mijn fractie vraag ik hem om in ieder geval een snelle en soepele
schadevergoedingsprocedure of een procedure voor nadeelcompensatie in het
leven te roepen voor mensen waarvan blijkt dat zij volstrekt onschuldig in
aanraking zijn gekomen met politie en justitie. Daarbij moeten
wij een balans vinden dat politie en justitie fatsoenlijk hun werk moeten
kunnen doen en niet worden opgezadeld met querulanten die steeds ongegronde
klachten indienen. Het moet echt gaan om mensen die, naar achteraf blijkt,
volstrekt onschuldig slachtoffer zijn geworden van het – met de verruimde
mogelijkheden op zichzelf rechtmatige – optreden van politie, en daarvan
schade hebben ondervonden. Zij mogen niet in een bureaucratische molen terechtkomen
of hun heil moeten zoeken bij de civiele rechtsgang, die jaren kan vergen.
Kan de minister dit toezeggen? Het is een gecompliceerde kwestie. Daarom wil
ik de deur niet voor alles en iedereen openzetten. Ik verzoek de minister,
er eens goed over na te denken.In een aantal commentaren is de suggestie gedaan een horizonbepaling op
te nemen, bijvoorbeeld door de Nederlandse Orde van Advocaten, prof. Prakken
en ook door sommige fracties in de Kamer. Op zichzelf begrijp ik de redenering
van de minister, dat terrorisme niet van snel voorbijgaande aard is. Niet
voor niets ben ik begonnen met de brief over de dreigingsanalyse voor Nederland
van de vorige week. Daarin wordt niet alleen gekeken naar de acute dreiging,
maar ook een blik in de toekomst geworpen. Noodzakelijk geachte maatregelen
behoeven niet bij voorbaat slechts een tijdelijk karakter te hebben. Maar
wat wel de vraag is: zijn de maatregelen die wij thans treffen de juiste?
Zijn de reikwijdte en de maatvoering oké? Kunnen wij ook volstaan met
minder ver reikende bevoegdheden? En worden de instrumenten in de praktijk
ook gebruikt zoals zij zijn bedoeld? Worden zij proportioneel en subsidiair
toegepast? Zijn de maatregelen effectief ten aanzien van potentiële terroristen
of is er voornamelijk sprake van "bijvangst" van onschuldige burgers?
Met de minister erken ik dat een horizonbepaling wellicht wat ver gaat, maar
een harde afspraak over een uitgebreid evaluatieonderzoek, na bijvoorbeeld
drie of vijf jaren, vindt mijn fractie wel essentieel. Ik heb gelezen dat
de minister daar geen moeite mee heeft. Ik zou graag zien dat wij daar met
elkaar een harde en duidelijke afspraak over maakten.Misschien niet nu, maar in de aanloop of in het kader van die evaluatie
zouden wij wat mij betreft toch nog eens goed over een aantal dingen moeten
nadenken, of ze althans in de discussie moeten betrekken. Ik heb al gezegd
dat terrorisme van een andere orde is dan andere vormen van criminaliteit.
Dat rechtvaardigt ook verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging,
juist om, zoals ik in het begin al zei, terroristische acties in de kiem te
smoren. Na de aanslagen in Madrid – maart 2004 – kozen kabinet
en Kamer er zonder noemenswaardige discussie voor om terroristen te vervolgen
via een aanscherping van het strafrecht. In principe had dat ook gekund door
een nieuw Wetboek terroristische misdrijven te schrijven en een antiterreurtribunaal
in te stellen. De aanpak van terrorisme zou zich dan in een afzonderlijk juridisch
circuit voltrekken. Ik zie overigens ook de bezwaren daarvan wel, maar het
risico dat de traditionele, repressieve werkwijze van politie en justitie
in strafzaken wordt vervuild door het preventieve inlichtingenwerk in terrorismezaken
zou dan minder groot zijn. In een apart juridisch kanaal zou een speciale
terrorismedatabank daarnaast ook kunnen beschikken over de noodzakelijke expertise.
Ik vind het de moeite waard om verder na te denken over "een afzonderlijk
rechtskanaal" voor terrorisme. Ik nodig de minister uit zijn visie daar
eens op te geven. Ik zou mij kunnen voorstellen dat de minister dat niet wil
doen in het enge kader van het voorliggende wetsvoorstel, maar dat hij wel
bereid is als het wetsvoorstel erdoor is en hij in de praktijk aan de slag
kan een toekomstige discussie mede voor te bereiden. Tal van andere Europese
lidstaten hebben nog niet zo lang geleden hun antiterrorismemaatregelen aangescherpt
of speciale wetgeving daarvoor gemaakt. Sommige landen kennen afzonderlijke
rechtskanalen. Als er een evaluatie wordt gepland, over drie of over vijf
jaar – er moet ook wel wat te evalueren zijn – zouden de buitenlandse
ervaringen erbij betrokken kunnen worden.De heer Wolfsen (PvdA):De heer Weekers sprak over het openen van een gerechtelijk vooronderzoek.
De heer Van Fessem en ik hebben bepleit dat de raadkamer, als dat nodig is,
kan beslissen dat er een gvo komt. Als er allerlei mensen van de verdediging
zijn, moet een bepaald probleem niet in de raadkamer uitgevochten worden,
maar verder besproken worden in een gvo. Klopt het dat de heer Weekers zich
bij dit pleidooi aansluit?Verder heb ik bepleit, na ongeveer honderd dagen altijd een rechter te
laten meekijken bij het onthouden van stukken aan het proces. Sluit de heer
Weekers zich ook hierbij aan, of alleen bij een van de twee varianten?De heer Weekers (VVD):Ik heb aangegeven dat ik meer gerustgesteld zou zijn als er in elk geval
sprake zou zijn van een gerechtelijk vooronderzoek, waarbij dus een rechter
meekijkt. Ik zie dan ook niet zo veel verschil tussen de twee varianten die
u hebt geschetst. Verder heb ik nog aan de minister gevraagd wat zich tegen
een dergelijke praktijk zou verzetten, als dit al niet de praktijk is. Het
lijkt me zorgvuldig om de reactie van de minister af te wachten voordat ik
een bepaald pleidooi steun. U merkt dat ik er sympathiek tegenover sta, maar
ik ken nog niet alle argumenten pro en contra.De heer Wolfsen (PvdA):Maar u zou dus gerustgesteld zijn als er na die ongeveer honderd dagen
een rechter via een gvo meekijkt, als het gaat om die onthouding en de wensen
van de verdediging?De heer Weekers (VVD):Dat kunt u inderdaad uit mijn verhaal afleiden, vandaar mijn vraag aan
de minister wat er zich tegen zou verzetten om een dergelijke praktijk toe
te passen.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Om te beginnen wil ik even stilstaan bij het begrip aanwijzingen.
In onze wetgeving dient er voor het toepassen van bijzondere opsporingsbevoegdheden
en voor het instellen van een verkennend onderzoek sprake te zijn van een
verdenking, ofte wel een redelijk vermoeden dat iemand een stafbaar feit heeft
gepleegd. Een verdenking is op zichzelf geen onneembare horde; tegenwoordig
kan de opsporing al op basis van een anonieme tip gestart worden, maar dan
moeten er natuurlijk wel feiten en omstandigheden zijn, objectief toetsbaar
door de rechter, die opsporing rechtvaardigen. Een uitbreiding is dat er tegen
georganiseerde misdaad kan worden opgetreden op basis van een vermoeden dat
er misdaden beraamd worden. In dit wetsvoorstel gaat het om uitbreiding van
de mogelijkheden voor het toepassen van een verkennend onderzoek
en het toepassen van bijzondere opsporingsbevoegdheden bij aanwijzingen.Ook bij mij roept dit de vraag op wat aanwijzingen zijn. Dit begrip blijft
onduidelijk, zoals alle voorgaande sprekers ook al hebben betoogd. Het blijkt
ook uit de schriftelijke voorbereiding van de behandeling van dit wetsvoorstel,
maar ook prof. Fijnaut, zelf voorstander van een strafrechtelijke aanpak van
terroristen, heeft in een artikel in Rechtsgeleerd Magazijn Themis van april
2005 gewezen op het belang van duidelijkheid over het begrip aanwijzingen.
In de zaak Kruslin tegen Frankrijk voor het Europese Hof voor de Rechten van
de Mens van 24 april 1990, een zaak over telefoontaps, komt naar voren
dat een wet duidelijk moet zijn. Heel concreet ging het er daarbij om, wiens
telefoon kon worden afgetapt, voor welke verdenking en hoe lang. Het is niet
voldoende dat wij bepalen dat wij alles mogen doen wat nodig is, een afbakening
van het begrip aanwijzing is daarom ook naar de mening van mijn fractie nodig.
De minister noemt twee argumenten om het niet te doen: hij stelt dat hij met
een definitie wellicht een keer met de opsporing in de knoop komt en dat het
op zichzelf helemaal niets nieuws is, omdat dit begrip al voorkomt in de al
meermalen genoemde Wet wapens en munitie en de Wet op de economische delicten.Wat betreft het eerste argument van de minister, betreffende de definitie,
wijs ik op het volgende. Het is al aan de orde geweest in de interruptie met
de heer Dittrich; ook door anderen is het al genoemd. De nota naar aanleiding
van het verslag geeft op bladzijde 15 naar mijn idee een duidelijke omschrijving
van het begrip aanwijzing. Het moet gaan om feiten en omstandigheden die er
in ieder geval op duiden dat er daadwerkelijk een aanslag of een terroristisch
misdrijf zou worden gepleegd dan wel zal worden gepleegd; zo staat het geformuleerd.
Ik wil hierbij de volgende vraag bij de minister oproepen. Het betreft niet
zozeer het begrip "feiten en omstandigheden", want dat is een begrip
dat op dit moment al in de wet zelf voorkomt. Wel gaat het om de vraag wat
het woord "daadwerkelijk" inhoudt. Als wij ervan uit moeten gaan
dat het woord "daadwerkelijk" duidt op concrete personen of op concrete
voornemens of gebeurtenissen, dan zit je al heel dicht tegen artikel 27 aan.
Ik zou dan zelfs zeggen dat het begrip "aanwijzingen" in de nota
naar aanleiding van het verslag scherper en duidelijker is geformuleerd dan
de verdenking in artikel 27. De vraag aan de minister is om daar nog eens
op in te gaan. Wat moeten wij verstaan onder het woord "daadwerkelijk"
en hoe verhoudt zich dat tot artikel 27? Spreek je in deze formulering in
feite al niet van het aanwezig zijn van een verdenking van het plegen van
een strafbaar feit? Daar wil ik graag het oordeel van de minister over horen.Dan kom ik bij de verwijzing door de minister naar de Wet wapens en munitie.
Weliswaar wordt in die wet het begrip aanwijzing gebruikt, maar daar is het
heel strikt gerelateerd aan een beperkt toepassingsgebied, namelijk een strafbaar
feit op grond van de vermoede aanwezigheid van een verboden wapen. Dat is
een beperkter begrip dan aanwijzingen voor het plegen van terroristische misdrijven;
dat zijn aanwijzingen die alle kanten kunnen uitgaan. Het is een veel engere
inkadering in het kader van die wet dan zoals het begrip aanwijzing nu door
de minister wordt geformuleerd. Ook op dat punt verneem ik graag het oordeel
van de minister, afgezet overigens tegen wat de Raad voor de rechtspraak,
het College bescherming persoonsgegevens en de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak op dit punt naar voren hebben gebracht.De betreffende aanwijzingen kunnen heel veel mensen raken. Ik begrijp
het zo dat het de fase voorafgaande aan een opsporingsonderzoek betreft. Het
is de fase ook waarin er nog geen sprake is van een verdachte. Dat betekent
dat in principe heel veel mensen daardoor geraakt kunnen worden. De Nederlandse
Orde van Advocaten en het College bescherming persoonsgegevens waarschuwen
tegen het gebruik van opsporingsbevoegdheden tegen onschuldige personen. De
minister erkent dit probleem en stelt dat de bevoegdheden voor het verkennend
onderzoek aan nauwe voorwaarden moeten worden verbonden. Echter, het toepassen
van aanwijzingen om gegevens te vorderen is wel in strijd met datgene wat
de regering heeft gezegd bij de behandeling van de Wet bevoegdheid vorderen
gegevens. Immers, in de memorie van toelichting bij die wet stonden drie dingen:
ten eerste, dat gegevens van niet verdachte personen minder snel worden gevorderd
dan die van verdachte personen; ten tweede, dat er hogere eisen worden gesteld
aan de motivering van het vorderen van gegevens van niet verdachte personen;
ten derde, dat eisen aan het vorderen van gegevens zwaarder wegen naarmate
zij heimelijk worden toegepast.Nu is zowel het begrip heimelijkheid, als het vorderen van niet verdachte
personen aan de orde bij aanwijzingen. De minister zegt dit zelf ook: het
verschil tussen verdachten en niet-verdachten is hier verdwenen. Dat wijkt
in ieder geval af van wat heel uitdrukkelijk aan de orde is geweest bij de
Wet bevoegdheid vorderen gegevens. De vraag is hoe de minister deze draai
ziet. Waardoor wordt dat nu gemotiveerd?De minister stelt in de memorie van toelichting dat, kort gezegd, terroristische
misdrijven dermate ernstig zijn dat een uitbreiding van de bevoegdheden op
zijn plaats is, ook al heeft een kabinet eerder in het kader van het rapport
van de commissie-Mevis gezegd dat er uiteindelijk weinig nieuwe bevoegdheden
nodig waren. In de zaak-Klass deed in 1978 het Europese Hof een uitspraak.
Die uitspraak is dus al heel lang geleden gedaan. Zij had te maken met de
aanslagen van de Bader-Meinhof-Gruppe. Zij betrof het afluisteren en opnemen
van telefoongesprekken. Destijds kon iedereen in Duitsland afgeluisterd worden.
Het Europese Hof heeft bij de behandeling van die zaak gezegd dat bij het
geven van dit soort bevoegdheden controle nodig was door een rechter of een
parlementaire instantie. Het heimelijk opnemen van telefoongesprekken waarover
een bepaling was opgenomen in het Duitse wetsvoorstel, moest dus gecontroleerd
worden door een rechter of door een instantie van het parlement. Volgens dit
wetsvoorstel wordt in een enkel geval bij het toepassen van de bijzondere
bevoegdheden de rechter ingeschakeld, onder meer als het gaat om het afluisteren
of opnemen van telefoongesprekken. In de andere gevallen treedt alleen de
officier van justitie op. Het gaat hierbij echter om vergaande maatregelen
voor een verkennend onderzoek en om bijzondere opsporingsbevoegdheden, zoals
infiltratie, heimelijke observatie, pseudo-koop, het vorderen van gegevens,
huiszoekingen en fouilleringen. De lijn van het arrest-Klass doortrekkend
zouden deze bevoegdheden pas mogen worden ingezet na een toets
door de rechter-commissaris.In dit verband wil ik de woorden van de heer Corstens in het Nederlands
Juristenblad van 9 februari 2005 aanhalen. Hij zegt naar aanleiding van
het oorspronkelijke wetsontwerp: "Rechters geraken in een moeilijke positie.
Zij worden enerzijds geconfronteerd met indicaties dat een ernstig misdrijf
heeft plaatsgevonden, maar anderzijds behoeven zij slechts aan een zwak criterium
te toetsen alvorens de voorlopige hechtenis te bevelen en te machtigen tot
toepassing van ingrijpende onderzoeksbevoegdheden en mogen zij van de wetgever
met kwalitatief minder bewijsmateriaal genoegen nemen."Juist in het licht van de uitspraak in de zaak-Klass en in het licht van
de woorden van de heer Corstens is het de vraag of de minister zou willen
overwegen – dat is mijn voorstel – om voor die gevallen waarin
de officier als leidend persoon wordt genoemd bij het toepassen van al deze
bevoegdheden te bepalen dat een rechterlijke toets nodig is als men op basis
van aanwijzingen vergaande bevoegdheden wil gaan gebruiken. Het gaat mij dan
dus om die gevallen waarin de bedoelde bevoegdheden gebruikt worden op basis
van aanwijzingen. Op dit punt heb ik een amendement ingediend en ik hoor graag
wat het oordeel van de minister daarover is.Voorzitter. Samenvattend: ik ben van mening dat een aantal aspecten niet
duidelijk is. Allereerst denk ik dan aan de formulering in de nota naar aanleiding
van het verslag op pagina 15. Daar wordt het begrip daadwerkelijk gebruikt.
In de tweede plaats denk ik aan de noodzaak om gebruik te maken van aanwijzingen.
Het is de vraag of wij bij de verdenking van het plegen van een strafbaar
feit het begrip aanwijzing nodig hebben, ook omdat de voorbereidingshandelingen
strafbaar zijn. In de derde plaats noem ik de vergaande betekenis van de aanwijzingen
voor mensen die onschuldig zijn, niet-verdachten die betrokken worden bij
een onderzoek en die geconfronteerd worden met verregaande consequenties van
de bevoegdheden die kunnen worden gegeven.Ik heb mij afgevraagd of de bevoegdheden die wij nu willen formuleren
nodig zijn in een democratische samenleving. Het gaat hier om een inbreuk
op de persoonlijke levenssfeer, om de aantasting van de privacy. Die wordt
natuurlijk ook aangetast wanneer sprake is van een verdenking en wanneer iemand
in het kader van een verdenking geconfronteerd wordt met een justitieel onderzoek.
De vraag die hier aan de orde is, is dus: zijn deze bepalingen nodig in een
democratische samenleving?In dit verband kom ik nog een keer terug op de uitspraak in de zaak-Klass
in 1978. Nogmaals, de gesprekken van alle Duitsers konden in principe worden
opgenomen zonder dat zij hierover werden ingelicht. Dat gebeurde enkel en
alleen om terroristen in Duitsland te kunnen oppakken. Die inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer werd niet zo maar toegelaten, er moest bij voorkeur rechterlijke
controle op zijn. Het Hof waarschuwt in duidelijke termen: "Staten hebben
geen ongelimiteerde bevoegdheid om mensen te onderwerpen aan heimelijke observatie.
Het Hof, zich bewust van het gevaar dat zulk een wet vormt voor de democratie
onder het mom van het beschermen ervan, bevestigt dat staten niet, onder de
noemer van het bestrijden van terrorisme of spionage, elk middel mogen inzetten."
Concreet stelt het Hof voor om voor het inzetten van heimelijke observatiemethoden
de rechter te laten toetsen. Wat is de reactie van de minister?Het voldoet niet dat de minister zegt dat hier sprake is van een bijzondere
situatie vanwege terrorisme. Corstens wijst er in februari 2005 op dat de
ervaring leert dat ook deze bevoegdheden zullen worden veralgemeniseerd en "verkend"
als ze worden toegekend. Citaat: "De grenzen van de opsporingsbevoegdheden
die de afgelopen tien jaar zijn uitgebreid worden, zo kan een nauwkeurig beschouwer
vaststellen, wel degelijk weer verkend, zoals men dat eufemistisch kan formuleren.
Dat is niets nieuws. Is het dan niet verstandig met dit gegeven rekening te
houden en dit noodgedwongen te accepteren, in plaats van het opnieuw verleggen
van de grenzen in de zekere wetenschap dat ook die grenzen opnieuw zullen
worden verkend?" En hij vervolgt: "Een ervaringsleer luidt dat voor
speciale situaties ingevoerde bevoegdheden na verloop van tijd worden gegeneraliseerd.
De drempel van de ernstige delicten waarvoor ze worden ingevoerd, wordt na
verloop van tijd verlaagd of geslecht, de dringende reden voor toepassing
wordt na enkele jaren afgezwakt." Het gebruik van "aanwijzingen"
is hiervan overigens een goed voorbeeld. Wat is de reactie van de minister
hierop?De minister erkent het risico van bijvangst. Vrienden, familie en andere
mensen die contact hebben met iemand die in het kader van dit soort onderzoeken
wordt gevolgd, lopen het risico dat ook zij worden geconfronteerd met ingrijpende
middelen, zoals afluisteren. Wat gebeurt er met de informatie die daaruit
naar voren komt? Wordt die gebruikt als bewijs voor het aanhangig maken van
strafzaken, wordt die terzijde geschoven, vernietigd? Wat doet de minister
met deze informatie? Ik denk hierbij aan de afgetapte gesprekken tussen advocaten
en hun cliënten. Een dergelijk voorbeeld is in de toekomst te vrezen
van mensen die los staan van de concrete personen waar het om gaat.De minister stelt voor, bij bewaring de ernstige bezwaren tegen de verdachten
te laten varen. Om iemand in voorlopige hechtenis te nemen, zijn nu ernstige
bezwaren tegen iemand nodig. Je moet vrij zeker weten dat iemand wil vluchten
of echt iets wil ondernemen. Maar de minister geeft aan dat de verdenkingen
nog niet goed onderbouwd zullen zijn. Dus wil hij mensen opsluiten totdat
er meer duidelijkheid is. Daarom vervallen ernstige bezwaren. Maar naarmate
het voorarrest voortduurt, zonder ernstige bezwaren, is natuurlijk op een
gegeven moment wel, hoe beperkt de bewaring op zichzelf ook is, de bekende
onschuldpresumptie aan de orde. Het EVRM verzet zich niet tegen het laten
vallen van het woord "ernstige", maar het gaat dan we om een duidelijke
motivatie voor het in bewaring nemen. Ik verwijs in dit opzicht naar een uitspraak
van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens van 9 januari 2003 in
de zaak-Shishkov tegen de staat Bulgarije.Gelet op de jurisprudentie van het Europese Hof is het laten vervallen
van de ernstige bezwaren wel toelaatbaar, maar dan moet de rechter die voorlopige
hechtenis wel heel goed kunnen formuleren en ook duidelijker eisen aan de
motivering stellen. De vraag is of het niet verstandig zou zijn om het laten
vervallen van het begrip "ernstige bezwaren" alleen te hanteren
bij die terroristische misdrijven waarop een straf van acht jaar of meer staat.
Dat heb ik inmiddels ook in een amendement voorgesteld. Ik
hoor hierover graag het oordeel van de minister.Voorzitter. Mijn laatste onderdeel is de verlengde gevangenneming en gevangenhouding.
Op dit moment kan iemand bij een verdenking 90 dagen worden vastgehouden.
Voor de gevangenhouding blijft het criterium van ernstige bezwaren overeind.
Dat blijft gehandhaafd. Maar het gaat de minister er bij dit onderdeel van
het wetsvoorstel om dat die gevangenhouding verlengd kan worden tot in z'n
totaliteit twee jaar en drie maanden. Dat is naar de mening van mijn fractie
buitengewoon ingrijpend. Het doel kan zijn om met behulp van deze verlenging
te voorkomen dat er een openbare terechtzitting plaatsvindt, op welk moment
het complete dossier beschikbaar zou moeten zijn voor de verdachte en zijn
verdediger. Dat gaat mij te ver. Ik vind dat wij in het kader van de gevangenhouding
en de voorlopige hechtenis moeten vasthouden aan de equality of arms. De verdediging
en ook de verdachte zelf moeten in staat zijn om te weten wat er speelt en
om te weten welke informatie er nog gezocht wordt. Daarover dient duidelijkheid
te bestaan.Wat is nu het precies het risico van het laten voortbestaan van het huidige
systeem? Hebben wij het over een incident? Komt er af en toe informatie naar
buiten waarvan het OM zegt: dat is niet gewenst? Of gebeuren er dingen die
niet gewenst zijn? Zijn daar op dit moment praktijkvoorbeelden van? Als dat
zo, dan dient dat een punt van overweging te zijn. Maar de vraag is: is het
uitsluitend ingegeven door de wens van het Openbaar Ministerie om zelf nog
onderzoeken te doen, ondertussen iemand te kunnen vasthouden en te voorkomen
dat diegene op vrije voeten wordt gesteld? Waar hebben wij het dan over? Hoe
ernstig is dat? Moeten wij daarom de gevangenhouding verlengen tot twee jaar
en drie maanden? Immers, ook in die situatie zal op enig moment het dossier
bekend moeten worden en zal de verdachte kennis kunnen nemen van datgene wat
speelt of gespeeld heeft. Dan is het risico, zij het wat later, toch in volle
omvang aanwezig. Ik hoor dus graag een duidelijker motivering van de minister
op dat punt.Naar de mening van de SP-fractie is de verlenging tot twee jaar en drie
maanden disproportioneel. In de zaak-Lamy tegen België (EHRM, 30 maart
1989) is uitgemaakt dat de volledige inzage van de stukken mogelijk moet zijn
voor de toets op de rechtmatigheid van de voorlopige hechtenis. In de zaak-Lamy
tegen de staat België werd vastgesteld dat er sprake is van strijd met
artikel 5 lid 4 van het Europese Verdrag inzake de Rechten van de mens. Hoewel
kwesties van groot maatschappelijk belang, zoals de dreiging van terrorisme,
een zekere invloed mogen hebben op de openbaarmaking van de stukken, mag dit
er niet toe leiden dat de verdediging het materiaal van het Openbaar Ministerie
niet kan betwisten of weerleggen en een rol kan laten spelen bij de verlenging
van de gevangenhouding. Ook hierbij verwijs ik naar een uitspraak van het
Europese Hof van 25 juli 2000: de zaak-Nattoccia tegen de staat Italië.De minister wil in ieder geval niet dat de dossiers op straat komen. Daar
kan ik mij heel wat bij voorstellen. In dit verband wil ik graag van hem horen
hoe het staat met zijn plannen om actie te ondernemen tegen het "lekken".
Hoe is de stand van zaken op dat punt?Ik heb nog een argument tegen de verlenging van de gevangenhouding tot
twee jaar en drie maanden. Wanneer je in principe twee jaar en drie maanden
mogelijk maakt, bestaat voor het Openbaar Ministerie niet de noodzaak om veel
haast te maken. Ik schets hierbij het zwartste scenario. Immers, wij hebben
twee jaar en drie maanden. Dus de negatieve invloed van die lange termijn
kan ertoe leiden dat je op een gegeven moment wel wordt geconfronteerd met
de termijn uit het EVRM, de redelijke termijn waarbinnen behandeling voor
de rechter dient plaats te vinden.Ik kom tot een samenvatting. Ik vind dat de minister het begrip aanwijzing
duidelijker moet concretiseren. Ik hoor verder graag nog een keer het oordeel
van de minister over de vraag naar de rol van de rechter bij de toepassing
van de aanwijzingen en met betrekking tot de verlenging van de gevangenhouding.
Wat is de noodzaak om deze constructie toe te passen? Hoe verhoudt dit voorstel
zich tot de mogelijkheden voor de verdediging om zich op een goede manier,
ook bij de rechter, te kunnen presenteren en de rechter inzicht te kunnen
geven over de noodzaak van verlenging?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. In het verslag heeft mijn fractie opgemerkt dat
het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken, in veel opzichten misschien wel
een wezenlijker stap in de strijd tegen het terrorisme is dan bijvoorbeeld
de eerdere Wet terroristische misdrijven. Dit laatste wetsvoorstel verhoogt
met name de strafmaat en slechts in enkele gevallen de pakkans, namelijk door
gedragingen strafbaar te stellen die dit eerder niet waren. Het wetsvoorstel
dat nu voorligt, versterkt en vermeerdert in betekenende mate de opsporingsbevoegdheid.
In zijn strekking en gevolgen, die ook in de samenleving merkbaar zullen zijn,
gaat dit dus aanmerkelijk verder.Ik wil hier direct bij opmerken dat mijn fractie van mening is dat er
wel degelijk reden is om de bijzondere opsporingsbevoegdheden in relatie tot
terroristische misdrijven te verruimen. De aard van het misdrijf, de omvang
ervan en de dreiging die ermee samenhangt, maken het onontkoombaar dat een
weerbare democratie zich daartegen wapent. Een ander argument, misschien meer
van logische aard, is dat wij eerder het beramen van terroristische misdrijven
strafbaar hebben gesteld. Wil je het beramen van terroristische misdrijven
vervolgen, dan is het haast onontkoombaar dat je ook al bij de aanwijzing
van terroristische misdrijven die bijzondere opsporingsbevoegdheden inzet,
anders zou dit een zinledige bepaling in het Wetboek van Strafrecht kunnen
blijken te zijn.Desalniettemin gebeurt er nogal wat met dit wetsvoorstel. Wij hebben het
immers over situaties waarin er geen verdenking aan de orde is, maar slechts
aanwijzingen. In de praktijk zal het er veelal op neerkomen dat informatie
van de AIVD bij Justitie terecht komt, waarop tot een opsporingsonderzoek
wordt besloten. Dus bij een aanwijzing tot het beramen van terroristische
misdrijven kan al in actie worden gekomen. Er is nog geen begin van werkelijke
uitvoering, voorbereidingshandelingen zijn nog niet eens aan de orde, er is
nog geen concrete verdenking, slechts aanwijzingen en toch kan Justitie al
in actie komen en niet alleen bij de mogelijke terroristen zelf, maar ook
bij personen en op plaatsen in diens directe omgeving.Deze naar zijn aard nogal onbepaalde bevoegdheden zijn vatbaar voor oneigenlijk
gebruik. Wij moeten dit onder ogen zien en wij moeten waarborgen daartegen
opnemen. Wellicht worden bevoegdheden te snel ingezet, wellicht worden personen
lichtvaardig beschadigd door het inzetten van deze bevoegdheden. Met andere
woorden: wellicht gaan er te veel goeden lijden onder de kwaden.Ik zal mijn algemene steun aan het wetsvoorstel nader toelichten. Voor
mij geldt overigens ook dat de minister ervan kan uitgaan dat de zaken waar
ik niet over spreek, onze instemming hebben. Bij mijn algemene steun voor
de hoofdlijnen van dit wetsvoorstel, is het in ieder geval mijn wens dat wij
het in dit debat daartoe leiden dat wij proberen eventueel oneigenlijk gebruik
zo veel mogelijk te voorkomen. Zorgvuldigheid is op zijn plaats en dit is
juist in het kader van dit wetsvoorstel geen dooddoener, maar een absolute
noodzaak.Het draait er dan met name om, zo helder mogelijk te zijn over de vraag
wanneer juist deze bevoegdheden kunnen en mogen worden ingezet. Cruciaal immers
is dat het niet langer zo is dat in geval van verdenking van een misdrijf
bijzondere opsporingsbevoegdheden worden ingezet, maar dat in geval van aanwijzingen
van terroristische misdrijven bijzondere opsporingsbevoegdheden kunnen worden
ingezet. Ik nodig de minister uit om daarop in dit debat nog eens nader in
te gaan. Verschillende collega's hebben hierover vragen gesteld. Alles cirkelt
rond het begrip "aanwijzingen". In het verslag hebben wij ernaar
gevraagd en het stelt mij niet erg gerust als de minister in het schriftelijk
antwoord op onze inbreng in één zin zegt dat dit begrip wel
helder is en vervolgens ettelijke bladzijden nodig heeft om uit te leggen
wat hij precies wel en niet bedoelt. Het lijkt me goed dat de minister dit
grensgebied, dat onmiskenbaar bestaat, tussen geruchten of een enkel gerucht
enerzijds en het terrein van artikel 27 Wetboek van Strafvordering, met de
concrete verdenking, anderzijds, nog eens aandacht geeft. De formulering "feiten
en omstandigheden" in artikel 27 kom ik ook tegen in artikel 126za. Graag
dus een nadere uiteenzetting van het grijze grensgebied van het enkele gerucht,
waarbij niet zomaar bevoegdheden kunnen worden ingezet, en het terrein van
artikel 127 waar het begrip "aanwijzingen" speelt. Een mogelijke
complicatie daarbij is het begrip "voorbereidingshandelingen".De onduidelijkheid is des te meer aan de orde nu het belangrijkste verschil
tussen ernstige, gewone misdrijven en ernstige terroristische misdrijven draait
om het begrip "terroristisch oogmerk". Niet de feitelijke handelingen
verschillen, maar de motieven achter die handelingen. Ik heb gesignaleerd
dat in de opsporingsfase zaken door elkaar gaan lopen: in zaken die later "slechts"
gewone misdrijven blijken, zijn bevoegdheden gebruikt die zijn gereserveerd
voor terroristische misdrijven. De minister stelt dat dit niet veel problemen
zal opleveren: het oogmerk zal min of meer helder moeten zijn; bovendien kan
men ook veroordeeld worden voor een ander misdrijf dan het misdrijf op grond
waarvan de bijzondere opsporingsbevoegdheden zijn toegepast. Dat mag zo zijn,
maar het heeft toch iets onbevredigends. Bestaat het risico niet, zeker waar "aanwijzingen"
genoeg zijn en verdenking niet nodig is, dat al te snel naar de extra zware
bijzondere opsporingsbevoegdheden voor terroristische misdrijven wordt gegrepen,
wanneer dit eigenlijk niet zou mogen? Kom je zo niet gemakkelijk in de sfeer
van abus de pouvoir?Er kan ook een scheve schaats worden gereden doordat het bij terroristische
misdrijven, gelet op de gevolgen van een eventueel geslaagde terroristische
actie, meestal belangrijker is om te voorkomen dan te vervolgen bij gepleegde
feiten. Zo kom je in de verleiding om bijzondere opsporingsbevoegdheden in
te zetten, ook al weet je dat daadwerkelijke opsporing en vervolging er niet
in zit, maar dan heb je in ieder geval de zaak stukgemaakt. Ik vind dat wij
als wetgever, met alle ernst van terroristische misdrijven, deze eventualiteiten
onder ogen moeten zien en een antwoord moeten vinden. Welnu, het is de vraag
of dat de bedoeling van dit wetsvoorstel kan zijn. Het antwoord van de minister
op onze vraag in het verslag is niet helder. Deze stelt op bladzijde 45 dat
stukmaken op zichzelf geen doel is, maar even daarvoor zei hij wel degelijk
dat voorkoming vooropgesteld moet worden en dat, indien mogelijk, daarna pas
vervolging komt. Daarmee ontstaat nogmaals het vermoeden dat dit wetsvoorstel
niet voor opsporing kan worden ingezet, maar puur ter voorkoming van terroristische
misdrijven. Dat is wel degelijk iets nieuws en daarom stel ik het aan de orde.
Misschien kunnen we niet anders, want we willen terroristische misdrijven
voorkomen. Ik wil echter als wetgever omwille van de juridische zorgvuldigheid
wel die vraag onder ogen hebben gezien. Is de wetgeving bedoeld om alleen
maar preventief te werken, of blijft die alleen in de sfeer van het opsporen
en vervolgen van strafbare feiten? Graag dus een uiteenzetting van de minister
waarin hij zich rekenschap geeft van het mogelijke alternatieve gebruik.Hiermee kom je bij de samenloop van hetgeen de AIVD doet en hetgeen vanuit
de opsporing gebeurt. Hoe je het wendt of keert, de taken en bevoegdheden
zullen meer door elkaar heen gaan lopen, zeker als sprake van een zekere stapeling
is. Het is dan mogelijk dat in het ene proces AIVD-informatie die geheim blijft,
wordt gebruikt, terwijl de bijzondere opsporingsbevoegdheden uit dit wetsvoorstel
niet zijn gebruikt, en in een ander, vergelijkbaar proces, naar aanleiding
van een aanwijzing van terroristische misdrijven justitie en politie zich
als het ware als AIVD zijn gaan gedragen. Je kunt dus een situatie krijgen
waarbij AIVD-informatie rechtstreeks in een proces wordt ingebracht, maar
geheim blijft via wat wij eerder hebben goedgekeurd. De AIVD-informatie kan
ook indirect via aanwijzingen door politie en justitie worden opgepakt, die
op basis van deze AIVD-aanwijzingen vervolgens de opsporing en vervolging
inzetten. Dan wordt bijna willekeurig wie wat doet. Er kunnen dan zelfs capaciteitsoverwegingen
een rol gaan spelen. Zo zou in Amsterdam de AIVD zelf verder kunnen gaan met
eigen onderzoeken, terwijl in Rotterdam, in verband met capacitaire overwegingen,
politie en justitie feitelijk het AIVD-werk gaan overnemen op grond van aanwijzingen
uit AIVD-informatie. Ik heb de nadruk gelegd op het belang van het gescheiden
houden van AIVD-werk en het werk van politie en justitie. Ik blijf dit belangrijk
vinden, maar het ligt bij terroristische misdrijven iets moeilijker in verband
met de raakvlakken van de werkvelden van de beide instanties. Toch wil ik
graag dat de minister ook op dit punt zijn mening geeft en duidelijkheid verschaft.
Ik ben het met de minister eens dat goede afstemming noodzakelijk is, maar
wij proberen in de wet te komen tot een heldere afbakening van taken en bevoegdheden.De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat wij ook het omgekeerde onder ogen
moeten zien. Juist het terroristische motief zorgt ervoor dat ook een daad
die in een andere situatie misschien minder ophef zou veroorzaken, in betekenis
toeneemt als die met een terroristisch oogmerk wordt gepleegd. In het verslag
heb ik het voorbeeld genoemd van een "vrij eenvoudige" aanslag op
een school, waarbij geen slachtoffers vallen. Als zo'n aanslag met een terroristisch
oogmerk blijkt te zijn gepleegd, kan die toch geweldige gevolgen hebben. In
zo'n situatie krijgt zo'n daad een veel zwaarder gewicht. Het is ook denkbaar
dat er een grootschalige aanslag in de lucht hangt, misschien wel letterlijk,
maar dat wij nog vrij weinig weten. Is het wetsvoorstel daarop gericht? Het
voorziet wel in bevoegdheden bij aanwijzingen, maar elke bevoegdheid is gebonden
aan het funderende artikel 120za, en dat ook nog eens per opsporingsbevoegdheid.Misschien zou de minister eens willen reflecteren op de volgende situatie,
waarvan wij hopen dat die zich nooit zal voordoen. Stel dat er ineens een
wild gerucht gaat dat er morgen ergens een grootschalige aanslag plaatsvindt.
Wat is de situatie van de opsporingsautoriteiten met de nieuwe bevoegdheden
in de hand? Je kunt op basis van artikel 126za op staande voet besluiten om
te infiltreren, maar dit heeft weinig nut meer want de termijn is te kort.
Je kunt gaan aftappen. Wat is dan de situatie? Vallen wij dan terug op een
meer algemene noodsituatie met mogelijkheden en bevoegdheden? Ik zou graag
willen dat de minister ingaat op de vraag of dit wetsvoorstel ook is bedoeld
om in deze situaties een antwoord te geven. Of schieten in die situaties deze
instrumenten tekort? Toch kan dit helaas een casus zijn; hij is eerder in
andere landen al voorgekomen.De heer Wolfsen (PvdA):Suggereert u dat er bij algemene geruchten dat er iets zou kunnen gebeuren
primair een taak ligt voor politie en justitie, of vindt u dat dit dan typisch
werk is voor de AIVD? Door de strafrechtelijke artikelen te citeren, suggereert
u dat u eigenlijk zou willen dat de politie aan de slag kan bij algemene geruchten.
Waar blijft dan de AIVD?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb eerder gesproken over de afbakening van het terrein tussen de AIVD
en politie en justitie. Dit wetsvoorstel is vooral bedoeld voor terroristische
misdrijven. Wij willen die graag voorkomen, maar wij willen ook meer instrumenten
hebben om tot opsporing en vervolging over te kunnen gaan als er terroristische
misdrijven worden beraamd. Daar zijn de aanwijzingen voor. Daarmee nemen wij
een stap die verder gaat dan wat wij in de Wet BOB voor politie en justitie
hebben gedaan. Er is een argumentatie voor, en die deel ik. Wij willen terroristische
misdrijven voorkomen, en wij willen ingrijpen als deze worden beraamd. De
aanwijzingen moeten wij nader inkleuren, want een enkel gerucht is niet voldoende.
Wat zijn de mogelijkheden en bevoegdheden, en wat voegt dit wetsvoorstel toe
als er, bijvoorbeeld via een mail of op een andere manier, het bericht naar
boven komt dat er morgen waar dan ook in het land iets verschrikkelijks staat
te gebeuren? Wat doen wij dan? Voegt dit wetsvoorstel dan iets toe aan wat
wij al hebben? Staan wij dan machteloos, omdat wij geen bevoegdheden kunnen
inzetten op grond van artikel 126za? Gaan wij dan tappen? Wat gaan wij dan
doen? Stel dat er in Amerika iets gebeurt, hebben wij daarvoor hier dan al
aanwijzingen? Deze discussie is ook van belang om meer zicht te krijgen op
het begrip aanwijzingen. Als zo'n gerucht of een mailtje aanleiding is om
wel iets te ondernemen, dan is het begrip "aanwijzingen" heel erg
open. Ik wil meer zicht op wat aanwijzingen zijn en wanneer die voldoende
zijn en ik wil weten wat in een werkelijke noodsituatie de mogelijkheden zijn.
Schuiven wij dan alle wetgeving opzij en komen in een echte noodsituatie terecht,
waardoor deze titel niet meer relevant is?Ik ga nu in op enkele onderdelen van het wetsvoorstel. Ik heb opgemerkt
dat het wetsvoorstel in wetstechnisch opzicht zo langzamerhand wel erg ingewikkeld
wordt met al die verschillende titels. Het lijkt mij beter om een poging tot
samenvoeging te doen van de verschillende titels over de bijzondere opsporingsbevoegdheden.
De minister geeft zelf toe dat er in veel gevallen geen reden is voor redactionele
onderscheiden tussen deze titel en titel IVa en volgende. Toch acht de minister
het niet eenvoudiger om per bestaande opsporingsbevoegdheid een verruiming
te formuleren die aan de orde is bij aanwijzingen voor terroristische misdrijven.
Het lijkt hem niet eenvoudiger alle bevoegdheden inzake terroristische misdrijven
in een aparte titel op te nemen. Dat kan de minister dan wel vinden, maar
ik wijs er toch op dat degenen die er straks mee moeten werken – namelijk
de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en het OM – van mening zijn
dat het nu wel heel erg onduidelijk wordt en dat samenvoeging in bestaande
titels duidelijker zou zijn. Dat wordt ook in de memorie van toelichting vermeld.
De eventuele vereenvoudiging op een later moment die de minister nu oppert,
is een wat schrale troost. Ik hoor graag een reactie van de minister op mijn
punt van de werkbaarheid, hanteerbaarheid en overzichtelijkheid.Er is nog een punt waar wij in de voorbereiding naar hebben gevraagd.
Waarom volstaan wij er bij deze bijzondere situaties met bijzondere opsporingsbevoegdheden –
die ook nogal onbepaald zijn vanwege het begrip aanwijzingen – mee,
de bevoegdheden neer te leggen bij de officier van justitie? Waarom is daarin
geen rol weggelegd voor het College? Er zijn bepaalde situaties, waarin wij
toch verwachten dat het College een bepaalde rol speelt. Zo hebben wij dat
ook geregeld bij de bijzondere opsporingsbevoegdheden. Waarom ziet de minister
geen ruimte voor een rol voor het College als het gaat om het beramen van
terroristische misdrijven? Waarom laten wij de inzet van die bijzondere bevoegdheden
bij het OM liggen en waarom is daarin geen enkele rol weggelegd voor het College?
Mij lijkt een rol voor het College namelijk wel voor de hand liggend, in ieder
geval in een eerste fase. Bij de bijzondere opsporingsbevoegdheden heeft het
College een dergelijke rol immers ook, evenals in euthanasiezaken. Er zijn
zaken waarin wij het College toch op zijn minst moeten laten meekijken. Waarom
zou dat hier niet zo zijn?Ons is opgevallen dat bij toepassing van de bevoegdheden niet zelden het
voorschrift ontbreekt dat er opgeschreven moet worden op welke personen of
organisaties de toepassing van die bevoegdheid gericht is, indien dit redelijkerwijs
mogelijk is, natuurlijk. Dat hoeft niet, want het blijkt uit het belang van
het onderzoek, zegt de minister. Het ligt daarin besloten, meent hij. Toch
wil ik mijn vraag herhalen. Mijn vraag is erop gericht, enig
onderscheid aan te brengen in het mogelijke "leed" dat de willekeurige
relatie van de verdachte van terroristische misdrijven – misschien is
hij nog niet eens een verdachte, maar slechts potentieel erbij betrokken –
kan ondervinden en degene die vermoedelijk min of meer tot een criminele bende
behoort. Dat zijn twee verschillende categorieën. Ten eerste is het nu
niet verplicht om op te schrijven, voor zover dat redelijkerwijs mogelijk
is, op wie de bevoegdheden worden toegepast. En ten tweede maken wij geen
onderscheid tussen de verschillende categorieën mensen die daarbij in
beeld komen. De buurvrouw is een ander geval dan de handlanger. Op die punten
hoor ik graag een nadere reactie. Het is immers nogal wat als je getapt wordt
of te maken krijgt met een andere opsporingsbevoegdheid, terwijl je totaal
onschuldig bent en van niets weet.Soms is de bevoegdheid wel bepaald. Dan heb ik juist weer een vraag over
artikel 126zg, die alleen voor telecommunicatiebedrijven geldt. Waarom geldt
dat niet ook in beginsel voor iedereen die geacht kan worden te beschikken
over gegevens omtrent een bepaalde persoon? Het zou ook kunnen gelden voor
een buurvrouw die beschikt over het mobiele telefoonnummer van de betrokkene,
of voor een vaste leverancier van grondstoffen voor explosieven. Ik noem maar
wat. Waarom is artikel 126zg nu alleen gericht op telecommunicatiebedrijven?Ik begrijp ook niet goed waarom zich de bevoegdheid van artikel 126zd,
onder d – het gaat om de bevoegdheid, een besloten plaats te betreden,
teneinde vast te stellen of zich daar een goed bevindt – niet uitstrekt
tot het vaststellen of zich daar een persoon bevindt. Wij kregen op die vraag
in het verslag een wat wazig antwoord, alsof wij het hadden over onderdeel
b. Daar gaat het echter om het afnemen van goederen. Het antwoord klonk alsof
wij voorstelden om personen af te nemen. Het had toch echt betrekking op onderdeel
d. Ik krijg er graag alsnog een antwoord op van de minister. Het kan onder
bepaalde omstandigheden immers van belang zijn om vast te stellen of iemand
zich in een bepaalde ruimte bevindt. Wat ons betreft is dat waar het om gaat.
Dat kan bijvoorbeeld worden vastgesteld door het aanbrengen van detectiemateriaal.
Ik verneem graag alsnog de reactie van de minister op deze vraag.Artikel 126zd, vierde lid bepaalt dat een detectiemiddel wel op een goed
maar niet op een persoon mag worden bevestigd. Gelet op het feit dat wij ruimere
bevoegdheden willen toepassen dan het geval is bij de bijzondere opsporingsbevoegdheden
die de Wet BOB biedt, heb ik mij afgevraagd of dit niet merkwaardig is. Juist
bij terroristische misdrijven is de wetenschap waar iemand zich precies bevindt,
van groot belang. Dat is dus alle reden om de observatiebevoegdheid in deze
gevallen ruimer te trekken. Het onderscheid met het lokaliseren van een auto
of koffer is in de praktijk bovendien marginaal. Het is onlogisch omdat je
mensen op grond van artikel 126zm wel aan hun kleding mag onderzoeken. In
antwoord op onze vragen heeft de minister gesteld dat het aanbrengen van detectiemateriaal
in bijvoorbeeld iemands kraag in plaats van op de auto of een koffer –
iemand in de kraag pakken, zogezegd – een te vergaande inbreuk zou zijn
op diens persoonlijke levenssfeer zou betekenen. Gelet op de context en de
algemene strekking van dit wetsvoorstel acht ik dit geen overtuigend argument.
Op dit punt verneem ik daarom graag nog een nadere reactie van de minister.
Ik kan mij heel goed voorstellen dat wij wat royaler zouden zijn met het bieden
van deze mogelijkheden. Het gaat om mensen waarvan wij aanwijzingen hebben
dat zij bezig zijn met terroristische misdrijven. De inbreuk op hun persoonlijke
levenssfeer is dan niet het eerste waaraan ik denk.Met betrekking tot de inschakeling van burgers acht ik het vreemd dat
niet, net zoals bij de normale bijzondere opsporingsbevoegdheden is bepaald,
dat eerst moet worden bekeken of een opsporingsambtenaar de pseudo-koop of
andere zaak waarom het gaat, voor zijn rekening kan nemen. Mijn vraag aan
de minister is heel eenvoudig: waarom niet? Ik meen dat sprake zou moeten
zijn van een soort subsidiariteitscriterium. Het lijkt mij van belang om in
beginsel met opsporingsambtenaren te werken en pas als dat door omstandigheden
niet mogelijk is, burgers in te schakelen. In de discussie over de criminele
organisaties hebben wij bijvoorbeeld vastgesteld dat het niet logisch is om
een Chinese bende te laten infiltreren door een Hollandse polderagent. Er
kunnen dus heel goede redenen zijn, maar wij moeten ons wel eerst deze vraag
hebben gesteld. Waarom is dat hier niet zo geregeld?Het thema van de geheime processtukken laat ik even voor wat het is. Een
aantal collega's heeft er veel vragen over gesteld. Ik sluit mij daarbij graag
aan. Ik wacht het antwoord van de minister af.Mijn laatste opmerking is technisch van aard en betreft artikel 126zo
over burgerinfiltratie. Deze vraag is na de schriftelijke uitwisseling nog
blijven liggen. In het tweede lid lijkt er ten onrechte van te worden uitgegaan
dat in dit geval sprake is van opsporingsbevelen. Naar mijn mening gaat het,
net als bij het gewone artikel over burgerinfiltratie, artikel 126w in de
Wet BOB, niet om een opsporingsbevel maar – omdat het burgers betreft –
om een overeenkomst. Er worden bepalingen van overeenkomstige toepassing verklaard,
die naar mijn mening puur betrekking hebben op het opsporingsbevel. Bij artikel
126zo kan daarvan volgens mij geen sprake zijn. Ik veronderstel dat dit een
omissie is. Als ik mij zou vergissen, laat ik mij graag overtuigen.De heer Van der Staaij (SGP):Terrorisme is een veelkoppig monster dat zich niet alleen door wetgeving
of ander overheidsoptreden laat verslaan. Terroristen trachten met hun acties
de samenleving te ontregelen. Het dreigen met acties kan al voldoende zijn
om dat doel te bereiken. Althans, in zoverre dat een zich bedreigd voelende
samenleving offers moet brengen om weerbaar te zijn. Eén van die offers
is het inleveren van vrijheid. In zoverre zijn terroristen al in hun opzet
geslaagd dat ze een bevolking angst aanjagen alleen al door de dreiging die
in de lucht hangt, nog vóórdat van een actie sprake hoeft te
zijn. Ze raken ook de rechtsorde, niet eens door aanslagen daarop, maar doordat
die rechtsorde zich teweer stelt met middelen en methoden die haar tot voor
kort vreemd waren. In dit licht zie ik het wetsvoorstel dat thans aan de orde
is.Dit wetsvoorstel betreft eens te meer bij het indringende spanningsveld
tussen enerzijds de bescherming van onze samenleving tegen de dreiging van
het – islamitisch geïnspireerde – terrorisme en anderzijds
de bescherming van de beginselen van onze rechtsstaat. Tijdens AO's heb ik
al vaker aangeduid, dat mijn fractie hier vooral een nuchtere
benadering bepleit. Het onderschatten van terroristische dreigingen vormt
evenzeer een grotere bedreiging voor onze open samenleving als bijvoorbeeld
beperking van de privacy. Ofwel: een onveilige samenleving is uiteindelijk
ook onvrij. De optimale bescherming van de burger hoort wezenlijk bij een
goed functioneren van de rechtsstaat.Daarom heeft de SGP tot op de dag van vandaag de verscherpte maatregelen
tegen terrorisme voluit gesteund. Wij bekijken ook de voorgestelde maatregelen
met een positieve houding. Dit laat onverlet – ook dat punt wil ik in
dit debat uitdrukkelijk neerleggen – dat mijn fractie oog wil blijven
houden voor het gevaar dat ook de overheidsmacht kan perverteren en corrumperen.
De kwestie is niet dat het gevaar groter, dus verruiming van bevoegdheden
altijd beter is. Daarom is waakzaamheid gepast bij het aanreiken aan de overheid
van instrumenten die een inperking van de privacy en andere rechtsstatelijke
verworvenheden kunnen vormen, juist om te voorkomen dat er misbruik van kan
worden gemaakt. Het bieden van voldoende en heldere waarborgen, ook in procedurele
zin, is voor ons altijd noodzakelijk verbonden met een ruime beschikbaarstelling
van bevoegdheden. Wij moeten ons realiseren dat wij, onder druk van bijzondere
omstandigheden, bijzondere wetten maken voor in beginsel onbepaalde tijd.Daarnaast past nog een andere kanttekening. Met het uitvaardigen van wetten
op zichzelf worden natuurlijk nog geen concrete resultaten geboekt in de strijd
tegen terrorisme. Er wordt een gereedschapskist mee gevuld. Dat is op zichzelf
nuttig en belangrijk, maar al vele malen zijn er extra wetten, maatregelen
en regelingen aangekondigd en afgekondigd. Het is allemaal indrukwekkend.
Het kan zeker helpen burgers extra veiligheid te bieden, maar het kan ook
een schijnveiligheid zijn, als niet tegelijkertijd effectief gebruik wordt
gemaakt van de bevoegdheden die er zijn. Een alerte toepassing van bestaande
instrumenten blijft vooropstaan. Hier is nog steeds het nodige te winnen.
Ik denk aan een voorbeeld dat pas in de actualiteit kwam. Het wemelt op het
internet nog van de haatzaaiende websites. Is dat een bevoegdhedenprobleem
of een kwestie van capaciteit of goede samenwerking? Zijn er voldoende mensen
die aan de gang kunnen gaan? Kortom, laten wij ons hier niet zomaar rijk rekenen
met goede wetgeving, hoe belangrijk die ook is. Het gaat om de resultaten.Het wetsvoorstel ademt sterk de geest uit dat wij niet moeten opsporen,
maar voorkomen. Dat spreekt ons aan, gelet op de ernst van de terroristische
misdrijven en de kwaadaardige intenties ervan. Daarom hebben wij ook begrip
voor de benadering om gemakkelijker bij aanwijzingen van terroristische misdrijven
bepaalde bijzondere opsporingsmethoden te kunnen inzetten. Maar juist de poging
tot het verantwoord oprekken van de bevoegdheden in de strijd tegen het terrorisme,
vergt ook bezinning op het karakter en de grenzen van het strafrecht. Met
het strafrecht pogen wij criminaliteit te bestrijden, dat wil zeggen criminaliteit
die een feit is, die heeft plaatsgevonden. Bij de bestrijding van terroristische
misdrijven, ook door het strafrecht, staat, veel sterker dan bij andere vormen
van criminaliteit, de daadwerkelijke voorkoming daarvan centraal. Dat maakt
dat het van groot belang is in het voorbereidende stadium van ernstige terroristische
misdrijven te beschikken over een adequaat instrumentarium om tijdig te kunnen
ingrijpen. In dat perspectief zie ik het wetsvoorstel in belangrijke mate.
Het scharnierpunt zit waar opsporingsonderzoek gericht is op het voorbereidende
stadium van terroristische misdrijven.Vooral de collega's Wolfsen en Rouvoet hebben een vraag die ik hierbij
had al heel helder benoemd. Ik kan mijn verhaal bekorten door mij bij hen
aan te sluiten. Dat is de vraag naar de afbakening van de taken en bevoegdheden
in de praktijk van de AIVD.Wij hebben, terugziende, kunnen constateren dat nieuwe ontwikkelingen
in de criminaliteit, zoals de georganiseerde criminaliteit, telkens weer om
opsporingsonderzoek en opsporingsmethoden vragen die de traditionele grenzen
van het Wetboek van Strafvordering overschrijden of verleggen. Zoiets kunnen
we ons ook voorstellen bij de bestrijding van terroristische misdrijven en
terreurdreiging. De voorgelegde voorstellen bepalen ons er echter wel bij
dat een uiterst gewetensvolle afweging en afbakening geboden is, telkens wanneer
de toepassing van de voorgestelde uitbreiding van bevoegdheden overwogen wordt.
Het gaat om bevoegdheden die diep in de persoonlijke levenssfeer kunnen ingrijpen,
zonder dat nog vaststaat dat de betreffende persoon verdachte is of zal worden,
laat staan dat berechting en veroordeling zullen volgen. Men wil er liefst
zo vroeg mogelijk bij zijn, ver voor een begin van voorbereiding. Aanwijzingen
voor het beramen van een nog te plegen samenspanning kunnen al voldoende zijn
om ingrijpende middelen toe te passen. De regering erkent zelf in de stukken
dat de kans niet uitgesloten is dat onschuldige burgers geconfronteerd worden
met de toepassing van de voorgestelde bevoegdheden. Zo kan de uitbreiding
van de mogelijkheden van het "verkennend onderzoek" ertoe leiden
dat burgers die daartoe zelf geen aanleiding geven, voorwerp van onderzoek
worden. Invoering van het criterium "aanwijzingen" in de opsporingspraktijk
betekent immers een verlaging van de drempel van het verdenkingsvereiste.
Dit begrip "aanwijzingen" – er is al veel over gezegd –
zal natuurlijk een centrale rol gaan spelen, zowel bij de toepassing van bijzondere
opsporingsbevoegdheden als voor het instellen van een verkennend onderzoek.
Ook ik verneem graag de reactie van de minister op de vragen ter precisering
hiervan, maar ik hecht er wel aan, ook al in deze termijn te beklemtonen dat
wij ons op zichzelf heel goed kunnen voorstellen dat "aanwijzingen"
een heel goed werkbaar begrip is.De positionering is in ieder geval heel duidelijk, hoe lastig de definiëring
ook is. Het gaat om een positionering tussen vage geruchten en een volwaardige
verdenking. Het lijkt mij evident dat er iets tussen deze twee uitersten denkbaar
is en dat je niet precies in de wet kunt aangeven wat er al dan niet onder
valt, is een tweede. De kracht van dit wetsvoorstel zit ook niet in een definitie
die hier precies aan beantwoordt, maar in een beter inzicht in de positionering
van de verschillende categorieën ten opzichte van elkaar. Wij vinden
het ook belangrijk dat er al ervaring met het criterium aanwijzing is opgedaan,
zij het in sectorale wetgeving zoals de Wet op de economische delicten en
de Opiumwet. Wij denken dat er heel goed op de praktijk van die wetten kan
worden aangesloten. En wij zien het ook als een belangrijk voordeel van het
hanteren van het begrip aanwijzingen dat ermee voorkomen kan worden dat het
criterium verdenking een beetje zou worden uitgehold. Door nu nadrukkelijk
de categorie aanwijzingen te hanteren bescherm je min of meer
de categorie verdenking tegen uitholling. Dus nogmaals, wij hebben sympathie
voor deze benadering, al zijn er bepaalde praktische vragen. Wij hebben er
eigenlijk wel vertrouwen in dat dit een werkbaar uitgangspunt is.De heer Rouvoet (ChristenUnie):U zegt dat je met het hanteren van het begrip aanwijzingen zou kunnen
voorkomen dat het begrip verdenking zou worden uitgehold. Is het hierbij dan
niet complicerend dat in artikel 126za, de onderbouwing van het begrip aanwijzing,
nu juist weer diezelfde feiten en omstandigheden worden genoemd die ook in
het kader van artikel 27 van het Wetboek van Strafvordering relevant zijn?
Dat maakt het natuurlijk niet duidelijker.De heer Van der Staaij (SGP):Maar ik zei zojuist dat ik een categorie tussen vage geruchten en een
volwaardige verdenking zie. En je kunt je toch moeilijk voorstellen dat het
dan niet om feiten of omstandigheden zou gaan. Het gaat meer om het werkwoord
dat je daarna gebruikt; vloeit het er als het ware uit voort of is het meer
een indicatie ervan? Mijns inziens zit het verschilpunt niet zozeer in feiten
of omstandigheden, als wel in de kwalificatie daarvan, in de vraag hoe sterk,
hoe hard die aanwijzingen moeten zijn.In algemene zin staat mijn fractie dus positief tegenover de benadering
die in dit wetsvoorstel gekozen is. Wij moeten terroristische aanslagen vóór
kunnen blijven, ook al vergt dat de inzet van strafvorderlijke bevoegdheden
op een wijze die in het reguliere strafrecht wellicht als niet of minder gepast
zou worden aangemerkt. Zonder er verder op in te gaan sluit ik mij wat dit
betreft aan bij de al gestelde vragen over het aspect van de waarborg. Het
is ook al mooier gezegd dan zoals ik het me voorgenomen had te zeggen, dus
dat is ook al een reden om er niet verder op in te gaan. Ik verneem graag
de reactie van de minister op deze vragen en ik volsta nu met de opmerking
dat het voorstel om bewaring te kunnen bevelen buiten het geval van "ernstige
bezwaren" tegen de verdachte en de kwestie van de geheimhouding van processtukken,
waarop nogal stevige kritiek is geleverd, in de nota naar aanleiding van het
verslag zodanig is verduidelijkt en geclausuleerd dat wij er nu positiever
tegenover staan dan toen wij onze mening baseerden op de beeldvorming op dit
punt. Ik denk dat de clausuleringen die zijn aangebracht, een eind aan de
bezwaren tegemoet komen.Het is om meer dan één reden verstandig, naar de opvatting
van de SGP-fractie, dat de bijzondere opsporingsbevoegdheden met betrekking
tot terroristische misdrijven niet buiten het Wetboek van Strafvordering terechtkomen,
maar wel in een aparte titel worden ondergebracht. Zo wordt door de uitbreiding
van de bevoegdheden ter bestrijding van het terrorisme het instrumentarium
van het Wetboek van Strafvordering wel opgerekt maar niet ontwricht. Het laatste
zou een te groot offer vergen, wat wij potentiële terroristen niet gunnen.De heer Eerdmans (LPF):Voorzitter. Talloze vragen hebben de minister reeds bereikt. Ik zal mijn
vragen daarom toespitsen op datgene wat nog niet is gevraagd, zodat mijn spreektijd
kort kan zijn. Mijn fractie is van mening dat binnen de grenzen van de rechtsstaat de
Nederlandse overheid alles op alles moet zetten om terrorisme effectief te
bestrijden. Wij kunnen ons daarom vinden in de uitbreiding van de bevoegdheden
tot opsporing en vervolging, die in dit wetsvoorstel wordt beoogd. Deze uitbreiding
is ook wat mijn fractie betreft nodig, omdat het terrorisme vraagt om een
aanpak die afwijkt van de aanpak van normale criminaliteit. Ik hoorde de heer
Dittrich zeggen dat enkele jongeren bereid zouden zijn hun leven op te offeren
voor de strijd, maar ik wil daar tegenin brengen dat enkele duizenden vatbaar
zouden zijn voor de jihad, zoals dit bleek uit eerdere rapportages van de
AIVD. Het beeld dat hij nogal nuanceerde door te spreken van "enkele
jongeren", wil ik van mijn kant rechtzetten, gelet op de dreiging die
ervan uitgaat.Voorzitter. Ik loop nu enkele vragen bij het wetsvoorstel langs. De eerste
betreft de verruiming van de fouilleermogelijkheden. Het wetsvoorstel geeft
de politie meer bevoegdheden om preventief te fouilleren en bijvoorbeeld ook
auto's te doorzoeken. Er hoeft alleen sprake te zijn van de aanwijzing van
een terroristisch misdrijf, wil een bevel daartoe door de officier kunnen
worden gegeven. Wat gebeurt er, als in het kader van de uitoefening van die
bevoegdheid een wapen wordt gevonden dat uiteindelijk niets te maken blijkt
te hebben met terrorisme? Wat heeft dat voor rechtsgevolgen? Kan er dan gezegd
worden dat het wapen onrechtmatig is verkregen en wat doet dat met de daarop
volgende rechtszaak?Heel goed aan het wetsvoorstel vindt de LPF-fractie de invoering van de
veiligheidsrisicogebieden, waarin een bevel van de officier niet nodig is,
wil iemand gefouilleerd kunnen worden. Het is een idee van de VVD-fractie
en dat was een goed idee. De heer Dittrich vroeg er al iets over. Daarop aansluitend
blijft mijn vraag welke gebieden daarvoor in aanmerking komen. Ik lees iets
over vliegvelden, maar het blijft wat onduidelijk of het ook om belangrijke
objecten zoals de Tweede Kamer zou kunnen gaan.De minister geeft verder aan dat risicogebieden een semi-permanente basis
kunnen vormen. Wat wordt daarmee bedoeld? Het lijkt mij niet dat Schiphol
af en toe een veiligheidsrisicogebied is: zo nu en dan. Waarom wordt die aanwijzing
ook in de tijd beperkt? De rest van de vragen op dit punt stelde de heer Dittrich
al.Over het op grote schaal verzamelen van gegevens heb ik ook een vraag.
Dat betreft het zogenoemde verkennend onderzoek. Het wetsvoorstel breidt het
doen van onderzoek uit om dit te verrichten ter voorbereiding van de opsporing
van terroristische misdrijven. Het wordt daarmee voor de politie mogelijk
om ook gegevens uit niet openbare bronnen te halen. Dan denken wij aan banken,
ziekenhuizen en apotheken. Het betekent dat grote hoeveelheden gegevens kunnen
worden gebruikt, zo heet het in de memorie van toelichting, ongeacht of deze
personen zelf aanleiding geven tot onderzoek. Ook mensen die totaal niets
kwaads in de zin hebben, u en ik, kunnen dus in zulke databanken van de politie
terechtkomen. Dat is nogal wat.Mijn stelling is altijd: wie niets te verbergen heeft, heeft niets te
vrezen. Maar toch, er zijn ook grenzen aan de bevoegdheid van de overheid
om in ons privé-leven rond te neuzen. Waar die grenzen liggen, is ook
afhankelijk van de ernst van het probleem dat moet worden aangepakt.
Nu hebben wij het over terrorisme en dat is, denk ik, de grootste bedreiging
voor onze rechtsstaat. Wat mij betreft mogen die grenzen dus worden opgerekt
en dat gebeurt ook in het wetsvoorstel. Maar de bevoegdheden die worden gecreëerd,
moeten wel effectief zijn. Ik heb dat al eerder aan de orde gesteld in een
algemeen overleg over de Europese bevoegdheden voor het opslaan van datagegevens.
Met andere woorden: waarom acht de regering deze ruimere onderzoeksbevoegdheid
een noodzakelijke aanvulling op het arsenaal aan opsporingsbevoegdheden? Is
daarvoor echt een noodzaak? Hoelang worden deze gegevens van burgers die mogelijkerwijs
niets met terrorisme van doen hebben, wel bewaard en geraadpleegd? Wat is
hiervan het verwachte effect?Ik kom toe aan de verzwaringen in de strafbaarstelling, en vooral rekrutering
als terroristisch misdrijf. In het wetsvoorstel zitten enkele strafbaarstellingen,
maar het zijn er niet veel. Mijn fractie vindt ze overigens wel heel erg belangrijk.
Daarmee wordt beoogd dat mensen die passief terrorisme ondersteunen, worden
bedreigd met strafverzwaring. Zo is de straf op het verzwijgen van kennis
over op handen zijnde terroristische misdrijven verzwaard van een half jaar
naar een jaar, wat een goede zaak is. In NOVA, maar ook in andere interviews,
hoorde ik jongeren die voor de jihad werden gerekruteerd. Zij waren daar,
ondanks diverse aanbiedingen, niet vatbaar voor, maar zij voelden niet de
behoefte om de identiteit van deze ronselaars door te geven aan de politie.Ik heb daarop bekeken, in hoeverre het ronselen voor de jihad strafbaar
kan worden gesteld. Kortom, welke straf staat op het verzwijgen van ronselpraktijken?
Ook na overleg met collega's lijkt mij dat dit niet strafbaar is gesteld.
Moet het niet melden van ronselpraktijken aan de politie niet strafbaar worden
gesteld? Artikel 195 van het Wetboek van Strafrecht stelt verzwijgen strafbaar.
Wij stellen voor om hieraan artikel 202 van hetzelfde wetboek toe te voegen,
zodat wij een jaar celstraf kunnen zetten op het verzwijgen van de ronselpraktijken.
Dat is niet alleen een goed signaal, hiermee weet iemand die ronselt voor
de jihad dat die ronselpraktijken moeilijker worden. Er bestaat namelijk de
vrees dat iemand dat meldt aan de politie, en daarmee de ronselaar zelf achter
de tralies doet verdwijnen. Ik heb hiervoor een amendement gemaakt, dat ik
nog niet heb ingediend, aangezien ik eerst de reactie van de minister wil
afwachten.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik heb begrepen dat de minister over twee weken zal antwoorden, omdat
er redenen zijn om dit punt volgende week niet op de agenda te plaatsen. Die
redenen hebben te maken met de afwezigheid van bepaalde woordvoerders.Minister Donner:Is het in orde als ik voorafgaande aan de behandeling vragen schriftelijk
beantwoord?De voorzitter:Dat hoor ik met grote vreugde! Dat mag u zeker.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik zou bijna zeggen: vanzelfsprekend. Maar ik neem aan dat het om de beantwoording
van meer technische vragen gaat, zodat wij in het debat kunnen ingaan op de
meer politieke kant van de materie.De voorzitter:De politieke vragen blijven over voor het debat over twee weken.Sluiting 19.28 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20052006-3663-3688.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl