ECLI:NL:RBOVE:2025:6087, Rechtbank Overijssel, 15-10-2025, ak_23_172
Rechtbank Overijssel — Uitspraak 
Datum: 2025-10-15 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Bestuursrecht; Bestuursprocesrecht

Samenvatting: Beroep tegen Wijzigingsbesluit Habitatrichtlijngebied; toevoegen natuurwaarden aan Natura 2000-gebieden Lonnekermeer, Buurserzand & Haaksbergerveen en Witte Veen. Beroep ongegrond. Verweerder mag uitgaan van de habitattypenkaarten. Verweerder heeft op basis van de habitattypenkaarten terecht geconcludeerd dat de genoemde habitattypen in meer dan verwaarloosbare mate voorkomen in de Natura 2000-gebieden en daarom moeten worden toegevoegd aan de wijzigingsbesluiten van die gebieden. Verweerder heeft de genoemde habitattypen op goede gronden toegevoegd.

RECHTBANK OVERIJSSEL
  
  
    Bestuursrecht
  
  
    zaaknummer: ZWO 23/172
  
  
    uitspraak van de enkelvoudige kamer in de zaak tussen
  
    
      
      [eiseres], uit [vestigingsplaats], eiseres,
    gemachtigde: mr. R. Scholten,
    
    
      en
    
    
    
      
        de minister voor Natuur en Stikstof (nu: de staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur), verweerder.
    
    
  
  
    Als derde-partij neemt aan de zaak deel: Vereniging Leefmilieu, uit Nijmegen,
    gemachtigde: mr. V. Wösten.
    
    
  
  
    Inleiding
    
    
      In deze uitspraak beoordeelt de rechtbank het beroep van eiseres tegen het Wijzigingsbesluit Habitatrichtlijngebieden vanwege aanwezige waarden (hierna: het wijzigingsbesluit) van verweerder van 22 november 2022.   
    
    
    
      De formeel bevoegde rechtbank Gelderland heeft deze rechtbank gevraagd de zaak te behandelen, omdat het beroep hier is ingesteld. Deze rechtbank heeft hiermee ingestemd en heeft dat bij brief van 6 april 2023 aan partijen meegedeeld.  
    
    
    
      Verweerder heeft een verweerschrift ingediend.
    
    
    
      Op 14 december 2023 en 26 januari 2024 heeft de meervoudige kamer van deze rechtbank uitspraak gedaan op zeven andere beroepen tegen het wijzigingsbesluit. Bij brieven van 3 en 4 juni 2024 heeft de rechtbank partijen in de gelegenheid gesteld om binnen vier weken na de verzending van de brief op die uitspraken te reageren. Ook heeft de rechtbank in de brieven van 3 en 4 juni 2024 aan partijen meegedeeld dat zij van oordeel is dat het niet nodig is om in deze zaak een zitting te houden. Aangegeven is dat, als een partij op een zitting wil worden gehoord, zij dat binnen eveneens vier weken moet laten weten. 
    
    
    
      Partijen hebben niet gereageerd op de brieven van 3 en 4 juni 2024. Daarna heeft de rechtbank met toepassing van artikel 8:57, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) bepaald dat een zitting achterwege blijft en het onderzoek gesloten.
    
    
    
    
  
  
    Beoordeling door de rechtbank
    
    
      
        Overgangsrecht Aanvullingswet natuur Omgevingswet
      
    
    
    
      1.	Op 1 januari 2024 zijn de Omgevingswet en de Aanvullingswet natuur Omgevingswet in werking getreden. Als vóór het tijdstip van inwerkingtreding van de Aanvullingswet natuur Omgevingswet voor een ambtshalve te nemen besluit een ontwerp ter inzage is gelegd van een besluit op de voorbereiding waarvan afdeling 3.4 van de Awb van toepassing is, blijft op grond van artikel 2.9, tweede lid, onder a, van de Aanvullingswet natuur Omgevingswet het recht zoals dat gold onmiddellijk vóór dat tijdstip van toepassing tot het besluit onherroepelijk wordt. 
    
    
    
      Het wijzigingsbesluit is voorbereid met toepassing van afdeling 3.4 van de Awb. Het ontwerpbesluit is op 9 maart 2018 ter inzage gelegd. Dat betekent dat in dit geval het recht, zoals dat gold vóór 1 januari 2024, van toepassing blijft.    
    
    
    
      
        Juridisch kader
      
    
    
    
      2.1
      De relevante juridische bepalingen zijn opgenomen in de bijlage bij deze uitspraak.
      
    
    
      2.2
      Uit de Habitatrichtlijn (Hrl) volgt dat op het Europees grondgebied een ecologisch netwerk van speciale beschermingszones wordt gevormd. Dat netwerk bestaat uit door lidstaten aan te wijzen Natura 2000-gebieden. Een gebied moet als zodanig worden aangewezen, wanneer in dat gebied een bepaald type natuurlijke habitat of habitat van een bepaalde soort aanwezig is die is genoemd in bijlage I of II van de Hrl. Lidstaten zijn verplicht om maatregelen te treffen om die habitats in een gunstige staat van instandhouding te behouden of te herstellen. 
      
    
    
      2.3
      Deze Europeesrechtelijke verplichting is in de nationale wetgeving geïmplementeerd in artikel 2.1 van de Wet natuurbescherming (Wnb). In dat artikel, zoals dat luidde tot 1 januari 2024, staat dat de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) ter uitvoering van artikel 3, tweede lid, van de Hrl gebieden in Nederland aanwijst als speciale beschermingszones, die worden aangeduid als ‘Natura 2000-gebied’. Ook staat in dat artikel dat de minister van LNV bevoegd is om een dergelijk aanwijzingsbesluit te wijzigen.
      
      
        
          Het wijzigingsbesluit
        
      
      
    
    
      3.1
      Vanaf 2008 zijn de Nederlandse Natura 2000-gebieden aangewezen door middel van verschillende aanwijzingsbesluiten. Volgens verweerder is het belangrijk om, nadat dat proces is afgerond, na te gaan of in de Natura 2000-gebieden habitattypen en soorten voorkomen die niet zijn opgenomen in de aanwijzingsbesluiten. Uit de bepalingen van de Hrl volgt namelijk dat die waarden (in beginsel) in aanmerking komen om te worden beschermd. Ook blijkt volgens verweerder uit de uitleg die de Europese Commissie heeft gegeven en uit de vaste jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) dat álle habitattypen en soorten die in meer dan verwaarloosbare mate voorkomen, moeten worden aangewezen. 
      
    
    
      3.2
      In het wijzigingsbesluit heeft verweerder niet aangewezen habitattypen en/of soorten integraal toegevoegd aan de aanwijzingsbesluiten van ongeveer 100 Natura 2000-gebieden. De bedoeling hiervan is om deze habitattypen en soorten, die op het moment van aanwijzen van het desbetreffende Natura 2000-gebied al in voldoende mate en duurzaam aanwezig bleken te zijn, alsnog te beschermen. Hiermee beoogt verweerder te corrigeren wat ten aanzien van de te beschermen habitattypen en soorten niet goed is gegaan bij (het publiceren van) de oorspronkelijke aanwijzingsbesluiten. Met het wijzigingsbesluit zijn de te beschermen waarden en de daarvoor gestelde instandhoudingsdoelstellingen aan de betreffende aanwijzingsbesluiten toegevoegd. In een (beperkt) aantal gevallen bleken habitattypen en soorten op het moment van aanwijzen niet in voldoende mate en duurzaam aanwezig te zijn. Deze zijn met het wijzigingsbesluit verwijderd. 
      
      
        
          De Natura 2000-gebieden waar het eiseres om gaat
        
      
      
    
    
      4.1
      Per brief van 24 april 2023 heeft eiseres aangegeven dat haar beroep is gericht tegen het toevoegen van natuurwaarden aan de (aanwijzingsbesluiten van de) Natura 2000-gebieden Lonnekermeer, Buurserzand & Haaksbergerveen en Witte Veen.   
      
    
    
      4.2
      
        Lonnekermeer is bij aanwijzingsbesluit van 23 mei 2013 aangewezen als Natura 2000-gebied vanwege in bijlage I van de Hrl opgenomen natuurlijke habitattypen en één in bijlage II van de Hrl opgenomen soort. In artikel 36 van het wijzigingsbesluit is aan Lonnekermeer het volgende habitattype toegevoegd:
      - H9190:	Oude zuurminnende eikenbossen op zandvlakten met Quercus robur (verkorte naam: oude eikenbossen).
      
      
        
          Buurserzand & Haaksbergerveen is bij aanwijzingsbesluit van 28 mei 2013 aangewezen als Natura 2000-gebied vanwege in bijlage I van de Hrl opgenomen natuurlijke habitattypen en in bijlage II van de Hrl opgenomen soorten. In artikel 37 van het wijzigingsbesluit zijn de volgende habitattypen aan dit gebied toegevoegd:
      
      
        
          H2330:	Open grasland met Corynephorus- en Agrostis-soorten op landduinen (verkorte naam: zandverstuivingen)
        
        
          H3160: Dystrofe natuurlijke poelen en meren (verkorte naam: zure vennen)
        
        
          H6230: Soortenrijke heischrale graslanden op arme bodems van berggebieden (en van submontane gebieden in het binnenland van Europa) (verkorte naam: heischrale graslanden)
        
        
          H6410: Grasland met Molinia op kalkhoudende, venige of lemige kleibodem (Molinion caeruleae) (verkorte naam: blauwgraslanden)
        
        
          H7150: Slenken in veengronden met vegetatie behorend tot het Rhynchosporion (verkorte naam: pioniervegetaties met snavelbiezen)
        
        
          H9190: Oude zuurminnende eikenbossen op zandvlakten met Quercus robur (verkorte naam: oude eikenbossen). 
        
      
      
      
        Daarnaast is aan het gebied de volgende soort toegevoegd:
      
      - H1042: Gevlekte witsnuitlibel (Leucorrhinia pectoralis).
      
      
        
          Witte Veen is bij aanwijzingsbesluit van 23 mei 2013 aangewezen als Natura 2000-gebied vanwege in bijlage I van de Hrl opgenomen natuurlijke habitattypen en één in bijlage II van de Hrl opgenomen soort. In artikel 38 van het wijzigingsbesluit zijn aan dit Natura 2000-gebied de volgende habitattypen toegevoegd:
      
      
        
          H5130: Juniperus communis-formaties in heide of kalkgrasland (verkorte naam: jeneverbesstruwelen)
        
        
          H6410: Grasland met Molinia op kalkhoudende, venige of lemige kleibodem (Molinion caeruleae) (verkorte naam: blauwgraslanden)
        
        
          H7120: Aangetast hoogveen waar natuurlijke regeneratie nog mogelijk is (verkorte naam: herstellende hoogvenen)
        
        
          H7150: Slenken in veengronden met vegetatie behorend tot het Rhynchosporion (verkorte naam: pioniervegetaties met snavelbiezen)
        
        
          H91E0: Bossen op alluviale grond met Alnus glutinosa en Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae, Salicion albae) (verkorte naam: vochtige alluviale bossen); dit betreft het subtype H91E0C: beekbegeleidende bossen. 
        
      
      
      
        
          De beroepsgronden van eiseres
        
      
      
      5. Eiseres voert in beroep aan dat bij het ontwerpbesluit niet alle stukken ter inzage zijn gelegd die redelijkerwijs nodig zijn ter beoordeling van dat ontwerpbesluit. De enkele verwijzing in het ontwerpbesluit naar de opgestelde habitattypenkaarten en het vervaardigde documentatiemateriaal is volgens eiseres onvoldoende en in strijd met artikel 3:11 van de Awb. Ook is niet duidelijk welke stukken in dit verband concreet werden bedoeld. Als de omvang van die stukken en/of eventuele andere praktische overwegingen de reden waren voor het volstaan met een verwijzing, is dat volgens eiseres geen juridisch steekhoudend excuus. Bovendien heeft verweerder er zelf voor gekozen om alle wijzigingen in één besluit op te nemen. Naast de strijdigheid met artikel 3:11 van de Awb, acht eiseres de handelswijze van verweerder ook niet in overeenstemming met de in het Verdrag van Aarhus neergelegde waarborgen voor doeltreffende inspraak. Eiseres is van mening dat, omdat verweerder onvoldoende inzicht heeft gegeven in de concrete stukken waarop de wijzigingen van de aanwijzingsbesluiten van de Natura 2000-gebieden zijn gebaseerd, zij zich ook geen mening kan (laten) vormen over de vraag of de ecologische onderbouwing daarvan juist en toereikend is. Eiseres acht het onbegrijpelijk dat verweerder er kennelijk van heeft afgezien om nauwkeurige kaarten over te leggen waarop de aangebrachte wijzigingen inzichtelijk zijn gemaakt. Volgens eiseres had verweerder dat wel moeten doen.  
      
      
        
          Niet beschikbaar stellen kaarten
        
      
      
      6. Eiseres heeft aangevoerd dat verweerder geen kaarten beschikbaar heeft gesteld waarop de toegevoegde habitattypen precies staan ingetekend. De rechtbank stelt vast dat verweerder in ieder geval in beroep de habitattypenkaarten beschikbaar heeft gesteld waarop onder meer is aangegeven waar in de Natura 2000-gebieden de desbetreffende habitattypen voorkomen. Ten aanzien van de beroepsgrond dat deze habitattypenkaarten niet bij het ontwerp van het wijzigingsbesluit ter inzage zijn gelegd, stelt de rechtbank vast dat eiseres geen zienswijze tegen dat ontwerpbesluit heeft ingediend. In de nota van toelichting bij het ontwerpbesluit staat dat de toevoeging van de habitattypen aan de Natura 2000-gebieden is gebaseerd op de habitattypenkaarten. Verder heeft verweerder in het verweerschrift van     30 mei 2023 verklaard dat ervoor is gekozen om bij de bekendmaking (in advertenties in alle regionale bladen) te wijzen op de mogelijkheid tot het opvragen van (achtergrond)documenten bij het klantcontactcentrum van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. De rechtbank stelt vast dat dit in ieder geval is vermeld in de publicatie van het ontwerpbesluit van 5 maart 2018, Stcrt 2018, nr. 12368. Niet aannemelijk is dat eiseres heeft afgezien van het naar voren brengen van een zienswijze, omdat de habitattypenkaarten niet bij het ontwerpbesluit ter inzage hebben gelegen. Aangenomen mag worden dat eiseres dan een zienswijze naar voren zou hebben gebracht waarin zou zijn gewezen op het niet ter inzage liggen van de kaarten. Eiseres is dan ook niet in haar belang geschaad doordat (of voor zover kan worden gezegd dat) de habitattypenkaarten niet bij het ontwerp van het wijzigingsbesluit ter inzage hebben gelegen. De rechtbank ziet daarom in de stelling dat verweerder geen kaarten beschikbaar heeft gesteld waarop de toegevoegde habitattypen staan ingetekend en de stelling dat die kaarten ten onrechte niet bij het ontwerpbesluit ter inzage hebben gelegen geen reden om het beroep gegrond te verklaren. Eiseres heeft de mogelijkheid gehad om mondeling of schriftelijk een zienswijze in te dienen tegen het ontwerpbesluit. Van strijd met artikel 3:11 van de Awb of  het Verdrag van Aarhus is de rechtbank niet gebleken. 
      
      
        
          Inhoudelijke beoordeling van het beroep
        
      
      
    
    
      7.1
      De rechtbank zal in het vervolg van deze uitspraak beoordelen of verweerder in het wijzigingsbesluit de in rechtsoverweging 4.2 genoemde habitattypen en soort heeft kunnen toevoegen aan de aanwijzingsbesluiten van Lonnekermeer, Buurserzand & Haaksbergerveen en Witte Veen (hierna gezamenlijk te noemen: de Natura 2000-gebieden). De Natura 2000-gebieden liggen binnen een afstand van 25 km van het bedrijf van eiseres, zodat eiseres kan worden aangemerkt als belanghebbende bij de toevoeging van de natuurwaarden aan deze gebieden in het wijzigingsbesluit.Daarbij gaat de rechtbank ervan uit dat één of meerdere van de toegevoegde natuurwaarden stikstofgevoelig is en dat dat de (voornaamste) reden is geweest voor eiseres voor het instellen van beroep tegen het wijzigingsbesluit.
      
    
    
      7.2
      Uit het wijzigingsbesluit blijkt dat verweerder de habitattypen aan de aanwijzingsbesluiten van de Natura 2000-gebieden heeft toegevoegd, omdat die op de data van de publicaties van de aanwijzingsbesluiten (de peildata) in meer dan verwaarloosbare mate in die gebieden voorkwamen. Voor de onderbouwing van de conclusie dat de habitattypen op die peildata in meer dan verwaarloosbare mate in de Natura 2000-gebieden aanwezig waren, heeft verweerder verwezen naar de habitattypenkaarten die voor die gebieden zijn opgesteld.  
      
      
        Aan de toevoeging van de gevlekte witsnuitlibel aan het Natura 2000-gebied Buurserzand & Haaksbergerveen ligt het rapport ‘Het voorkomen van Habitatrichtlijnsoorten in Habitatrichtlijngebieden’ uit 2017 van de Vlinderstichting ten grondslag.
      
      
    
    
      7.3
      
        Verweerder heeft voor de Natura 2000-gebieden twee soorten habitattypenkaarten overgelegd: één overzichtskaart, waarop is aangegeven waar de desbetreffende habitattypen op de peildata in de Natura 2000-gebieden voorkwamen, en één typenkaart, waarop is aangegeven hoe groot de oppervlaktes waren van de op de peildata aanwezige habitattypen. Uit deze habitattypenkaarten blijkt dat op de peildatum in het Natura 2000-gebied Lonnekermeer 1,26 hectare (ha) aan oude eikenbossen (H9190) aanwezig was. 
        In het Natura 2000-gebied Buurserzand & Haaksbergerveen was op de peildatum 0,88 ha aan zandverstuivingen (H2330) aanwezig, 4,67 ha aan zure vennen (H3160), 0,02 ha aan heischrale graslanden (H6230), 1,25 ha aan blauwgraslanden (H6410), 8,93 ha aan pioniervegetaties met snavelbiezen (H7150) en 3,69 ha aan oude eikenbossen (H9190).
      
      
      
        In het Natura 2000-gebied Witte Veen was op de peildatum 0,31 ha aan jeneverbesstruwelen (H5130) aanwezig, 29,47 ha aan herstellende hoogvenen (H7120) en 0,99 ha aan zoekgebied voor herstellende hoogvenen (ZGH7120), 1,16 ha aan pioniervegetaties met snavelbiezen (H7150), 2,41 ha aan beekbegeleidende bossen (H91E0C) en 0,04 ha aan zoekgebied voor blauwgraslanden (ZGH6410). 
      
      
      
        Daarbij heeft verweerder zich op het standpunt gesteld dat habitattypen in meer dan verwaarloosbare mate voorkomen, als van dat type minimaal 1 are (100 m²) aanwezig is. Voor bossen geldt een minimale oppervlakte van 10 are (1.000 m²).
      
      
      
        Verder staat in het rapport van de Vlinderstichting dat de gevlekte witsnuitlibel zich in 2006 in het Natura 2000-gebied Buurserzand & Haaksbergerveen heeft gevestigd en dat daar inmiddels een bestendige populatie voorkomt. In dit rapport is aangegeven waar en op welke wijze in het Natura 2000-gebied is geconstateerd dat daar een bestendige populatie aanwezig is. 
      
      
    
    
      7.4
      De rechtbank overweegt dat uit rechtspraak van de Afdeling blijkt dat verweerder  bij de vraag of een habitattype in een gebied voorkomt mag uitgaan van de habitattypen-kaarten. De rechtbank ziet in wat eiseres hiertegen heeft aangevoerd geen reden om in dit geval anders te oordelen. Zij heeft niet aannemelijk gemaakt dat de habitattypenkaarten dusdanige leemten of gebreken bevatten dat die niet aan de artikelen 36, 37 en 38 van het wijzigingsbesluit ten grondslag mogen worden gelegd. Verder ziet de rechtbank ook geen reden om te oordelen dat verweerder niet mocht uitgaan van het rapport van de Vlinderstichting. 
      
      
        Uit rechtspraak van de Afdeling leidt de rechtbank verder af dat een lidstaat verplicht is om alle habitattypen van bijlage 1 en soorten van bijlage 2 van de Hrl die in een Natura 2000-gebied in meer dan verwaarloosbare mate voorkomen aan te wijzen dan wel toe te voegen en daarvoor instandhoudingsdoelstellingen te formuleren. Ook blijkt uit jurisprudentie van de Afdeling dat de door verweerder aangehouden minimumoppervlakte van 100 m² (1 are)  niet onredelijk is. De rechtbank acht een minimumoppervlakte van 1.000 m² (10 are) voor bossen evenmin onredelijk.
      
      
      
        Op grond hiervan is de rechtbank van oordeel dat verweerder op basis van de habitattypenkaarten terecht heeft geconcludeerd dat de genoemde habitattypen op de peildata in meer dan verwaarloosbare mate voorkwamen in de Natura 2000-gebieden en daarom moeten worden toegevoegd aan de aanwijzingsbesluiten van die gebieden. Daarnaast heeft verweerder op grond van het rapport van de Vlinderstichting kunnen concluderen dat op de peildatum in het Natura 2000-gebied Buurserzand & Haaksbergerveen een bestendige populatie van de gevlekte witsnuitlibel voorkwam en moest worden toegevoegd aan het aanwijzingsbesluit van dat gebied.    
      
      
    
    
      7.5
      Daarnaast volgt uit rechtspraak van zowel het Hof van Justitie van de Europese Unie als de Afdeling dat uit de Hrl kan worden afgeleid dat bij de aanwijzing van een gebied als Natura 2000-gebied uitsluitend overwegingen van ecologische aard worden betrokken. Hierbij mag geen rekening worden gehouden met vereisten op economisch, sociaal of cultureel gebied en met regionale en lokale bijzonderheden zoals vermeld in artikel 2, derde lid, van de Hrl. De (bedrijfs)belangen van eiseres kunnen dus in beginsel geen rol spelen bij het toevoegen van habitattypen aan de Natura 2000-gebieden. 
      
      
        In het verweerschrift heeft verweerder aangevoerd dat wel een zekere beoordelingsmarge bestaat ten aanzien van het ambitieniveau van de instandhoudingsdoelstellingen, mits daarmee wordt voldaan aan de vereisten van artikel 6 van de Hrl en het bereiken van een landelijk gunstige staat van instandhouding niet wordt bemoeilijkt.  
      
      
    
    
      7.6
      De rechtbank stelt vast dat in het wijzigingsbesluit voor het habitattype oude eikenbossen (H9190), dat aan het Natura 2000-gebied Lonnekermeer is toegevoegd, het ambitieniveau ‘behoud’ is vastgesteld. Voor de habitattypen zandverstuivingen (H2330), heischrale graslanden (H6230), pioniervegetaties met snavelbiezen (H7150) en oude eikenbossen (H9190), die aan het Natura 2000-gebied Buurserzand & Haaksbergerveen zijn toegevoegd, is eveneens het ambitieniveau ‘behoud’ vastgesteld. Dit ambitieniveau is ook vastgesteld voor de habitattypen blauwgraslanden (H6410), pioniervegetaties met snavelbiezen (H7150) en beekbegeleidende bossen (H91E0C), die aan het Natura 2000-gebied Witte Veen zijn toegevoegd. Gelet op dit laagst mogelijke beschermingsniveau kon verweerder daarbij geen rekening houden met de (bedrijfs)belangen van eiseres. 
      
      
        Voor de habitattypen zure vennen (H3160) en blauwgraslanden (H6410), die aan het Natura 2000-gebied Buurserzand & Haaksbergerveen zijn toegevoegd, is in het wijzigingsbesluit het ambitieniveau ‘doel oppervlakte: behoud / doel kwaliteit: verbetering’ opgenomen. Voor de gevlekte witsnuitlibel, die ook aan dit Natura 2000-gebied is toegevoegd, is het ambitieniveau ‘doel omvang: uitbreiding / doel kwaliteit: verbetering / doel populatie: uitbreiding’ vastgesteld. Voor de habitattypen jeneverbesstruwelen (H5130) en herstellende hoogvenen (H7120), die aan het Natura 2000-gebied Witte Veen zijn toegevoegd, is het ambitieniveau ‘doel oppervlakte: behoud / doel kwaliteit: verbetering’ vastgesteld. De rechtbank ziet geen reden om te oordelen dat verweerder bij het vaststellen van deze ambitieniveaus onvoldoende rekening heeft gehouden met de bedrijfsbelangen van eiseres. Daarvoor heeft eiseres die belangen, en ook de gevolgen die het wijzigingsbesluit voor haar heeft of kan hebben, onvoldoende onderbouwd. Zij heeft niet concreet inzichtelijk gemaakt op welke manier het wijzigingsbesluit daadwerkelijk een (extra) belemmering voor haar bedrijfsvoering zal opleveren. Daar komt bij dat eiseres haar belangen (ook) in de zienswijzefase niet gemotiveerd naar voren heeft gebracht, zodat die voor verweerder bij de vaststelling van het wijzigingsbesluit niet duidelijk kenbaar waren. 
      
    
    
      7.7
      In wat eiseres in beroep heeft aangevoerd ziet de rechtbank geen aanleiding om te oordelen dat haar bedrijfsbelang door de ambitieniveaus voor de habitattypen en soort die in het wijzigingsbesluit zijn toegevoegd aan de Natura 2000-gebieden onevenredig wordt geschaad.   
      
    
    
      7.8
      Op grond van het voorgaande is de rechtbank van oordeel dat verweerder de in rechtsoverweging 4.2 genoemde habitattypen en soort op goede gronden aan de Natura 2000-gebieden heeft toegevoegd. 
      
      
    
  
  
    Conclusie en gevolgen
    
    
      8.1
      Het beroep is ongegrond. Dat betekent dat eiseres geen gelijk krijgt. 
      
    
    
      8.2
      Omdat het beroep ongegrond is, krijgt eiseres het door haar betaalde griffierecht niet terug. Ook bestaat er geen reden voor het uitspreken van een proceskostenveroordeling.
      
      
    
  
  
    Beslissing
    
    
      De rechtbank verklaart het beroep ongegrond. 
    
    
    
    
      Deze uitspraak is gedaan door mr. J.H.M. Hesseling, rechter, in aanwezigheid van 
      mr. P.J.H. Bijleveld, griffier. De uitspraak is uitgesproken in het openbaar op 
    
    
    
    
    
    
    
      
        
        
        
          
            
              griffier
            
            
                                    rechter
            
          
        
      
    
    
    
      Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:
    
    
  
  
    Informatie over hoger beroep
    Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.
    
    
    
    
    
    
    
  
  
    Bijlage: juridisch kader
    
    
      Habitatrichtlijn
    
    
    
      Artikel 2
    
    1. Deze richtlijn heeft tot doel bij te dragen tot het waarborgen van de biologische diversiteit door het instandhouden van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna op het Europese grondgebied van de Lid-Staten waarop het Verdrag van toepassing is.
    2. De op grond van deze richtlijn genomen maatregelen beogen de natuurlijke habitats en de wilde dier- en plantensoorten van communautair belang in een gunstige staat van instandhouding te behouden of te herstellen.
    3. In de op grond van deze richtlijn genomen maatregelen wordt rekening gehouden met de vereisten op economisch, sociaal en cultureel gebied, en met de regionale en lokale bijzonderheden.
    
    
      Artikel 3
    
    1. Er wordt een coherent Europees ecologisch netwerk gevormd van speciale beschermingszones, Natura 2000 genaamd. Dit netwerk, dat bestaat uit gebieden met in bijlage I genoemde typen natuurlijke habitats en habitats van in bijlage II genoemde soorten, moet de betrokken typen natuurlijke habitats en habitats van soorten in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding behouden of in voorkomend geval herstellen. Het Natura 2000-netwerk bestrijkt ook de door de Lid-Staten overeenkomstig Richtlijn 79/409/EEG aangewezen speciale beschermingszones.
    2. Elke Lid-Staat draagt bij tot de totstandkoming van Natura 2000 al naar gelang van de aanwezigheid op zijn grondgebied van de typen natuurlijke habitats en habitats van soorten als bedoeld in lid 1. Hij wijst daartoe, overeenkomstig artikel 4 en met inachtneming van de doelstellingen van lid 1, gebieden als speciale beschermingszones aan.
    3. Waar zij zulks nodig achten, streven de Lid-Staten naar bevordering van de ecologische coherentie van Natura 2000 door het handhaven en in voorkomend geval ontwikkelen van de in artikel 10 genoemde landschapselementen die van primair belang zijn voor de wilde flora en fauna.
    
    
      Artikel 4
    
    1. Op basis van de criteria van bijlage III (fase 1) en van de relevante wetenschappelijke gegevens stelt elke Lid-Staat een lijst van gebieden voor, waarop staat aangegeven welke typen natuurlijke habitats van bijlage I en welke inheemse soorten van bijlage II in die gebieden voorkomen. Voor diersoorten met een zeer groot territorium komen deze gebieden overeen met de plaatsen, binnen het natuurljike verspreidingsgebied van die soorten, die de fysische en biologische elementen vertonen welke voor hun leven en voortplanting essentieel zijn. Voor aquatische soorten met een groot territorium worden deze gebieden alleen voorgesteld indien het mogelijk is een zone duidelijk af te bakenen die de fysische en biologische elementen vertoont welke voor hun leven en voortplanting essentieel zijn. Zo nodig stellen de Lid-Staten aanpassingen van de lijst voor in het licht van de resultaten van het in artikel 11 bedoelde toezicht.
    De lijst wordt binnen drie jaar na kennisgeving van de richtlijn aan de Commissie toegezonden met informatie over elk gebied. Deze informatie omvat een kaart, de naam, de ligging en de oppervlakte van het gebied, alsmede de gegevens die zijn verkregen uit toepassing van de in bijlage III (fase 1) vermelde criteria, en wordt verstrekt op basis van een door de Commissie volgens de procedure van artikel 21 opgesteld formulier.
    2. Op basis van de in bijlage III (fase 2) vermelde criteria werkt de Commissie met instemming van iedere Lid-Staat voor elk van de vijf in artikel 1, letter c) onder iii), genoemde biogeografische regio's en voor het gehele in artikel 2, lid 1, bedoelde grondgebied aan de hand van de lijsten van de Lid-Staten een ontwerp-lijst van de gebieden van communautair belang uit, waarop staat aangegeven in welke gebieden een of meer prioritaire typen natuurlijke habitats of een of meer prioritaire soorten voorkomen.
    
      De Lid-Staten waar de gebieden met een of meer prioritaire typen natuurlijke habitats en een of meer prioritaire soorten in oppervlakte meer dan 5 % van het nationale grondgebied beslaan, kunnen, met instemming van de Commissie, verzoeken dat de criteria van bijlage III (fase 2) voor de selectie van alle gebieden van communautair belang op hun grondgebied flexibeler worden toegepast.
      De lijst van gebieden van communautair belang, waarop de gebieden met een of meer prioritaire typen natuurlijke habitats of een of meer prioritaire soorten staan aangegeven, wordt door de Commissie vastgesteld volgens de procedure van artikel 21.
    
    3. De in lid 2 genoemde lijst wordt binnen zes jaar na de kennisgeving van deze richtlijn vastgesteld.
    4. Wanneer een gebied volgens de procedure van lid 2 tot een gebied van communautair belang is verklaard, wijst de betrokken Lid-Staat dat gebied zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen zes jaar, aan als speciale beschermingszone en stelt hij tevens de prioriteiten vast gelet op het belang van de gebieden voor het in een gunstige staat van instandhouding behouden of herstellen van een type natuurlijke habitat van bijlage I of van een soort van bijlage II alsmede voor de coherentie van Natura 2000 en gelet op de voor dat gebied bestaande dreiging van achteruitgang en vernietiging.
    5. Zodra een gebied op de in lid 2, derde alinea, bedoelde lijst is geplaatst, gelden voor   dat gebied de bepalingen van artikel 6, leden 2, 3 en 4.
    
    
      Wet natuurbescherming
    
    
    
      Artikel 2.1
    
    1. Onze Minister wijst gebieden aan als speciale beschermingszones ter uitvoering van 
    de artikelen 3, tweede lid, onderdeel a, en 4, eerste en tweede lid, van de Vogelrichtlijn en de artikelen 3, tweede lid, en 4, vierde lid, van de Habitatrichtlijn. De speciale beschermingszones worden aangeduid als «Natura 2000-gebied».
    2. Ingeval een gebied geheel of gedeeltelijk wordt beheerd door één van Onze andere 
    Ministers, neemt Onze Minister een besluit als bedoeld in het eerste lid in overeenstemming met die andere Minister. 
    3. Bij een besluit als bedoeld in het eerste lid wordt als bijlage een kaart opgenomen waarop de begrenzing van het desbetreffende gebied nauwkeurig is aangegeven.
    4. Een besluit als bedoeld in het eerste lid bevat instandhoudingsdoelstellingen voor het gebied. Daartoe behoren in elk geval de instandhoudingsdoelstellingen ten aanzien van:
    
      a.   de leefgebieden voor vogelsoorten, voor zover nodig ter uitvoering van de Vogelrichtlijn, of
      b.   de natuurlijke habitats en de habitats van soorten, voor zover nodig ter uitvoering van de Habitatrichtlijn.
    
    5. Op de voorbereiding van een besluit tot aanwijzing als bedoeld in het eerste lid is afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing.
    6. Onze Minister draagt, mede in het licht van de toepassing van artikel 1.8, eerste lid, en gevolg gevend aan het inzicht, bedoeld in artikel 1.5, vijfde lid, zorg voor de actualisatie van de besluiten, bedoeld in het eerste lid.
    7. Onze Minister kan een besluit als bedoeld in het eerste lid wijzigen of geheel of gedeeltelijk intrekken. Op de voorbereiding van een besluit als bedoeld in de eerste volzin is afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing, behalve in geval van wijzigingen van ondergeschikte aard. Bij een besluit tot gedeeltelijke intrekking of wijziging kan als bijlage een kaart worden opgenomen waarop de gewijzigde begrenzing van het desbetreffende gebied nauwkeurig is aangegeven.
    
    
  
  
     Deze uitspraken zijn te vinden op rechtspraak.nl, onder de nummers ECLI:NL:RBOVE:2023:5137, ECLI:NL:RBOVE:2023:5138, ECLI:NL:RBOVE:2023:5140 tot en met ECLI:NL:RBOVE:2023:5143 en ECLI:NL:RBOVE:2024:456.
  
  
     Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van de Europese gemeenschappen van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna.
  
  
     De rechtbank leidt uit artikel 1 van de Wet voorzieningen in verband met ambten van minister zonder portefeuille en van staatssecretaris af dat aan de minister voor Natuur en Stikstof - als minister zonder portefeuille - dezelfde bevoegdheden toekomen als aan de minister van LNV. 
  
  
     Zie ook de uitspraak van de Afdeling van 4 december 2024, ECLI:NL:RVS:2024:5009.
  
  
     1 hectare (ha) = 10.000 m².
  
  
     Zie bijvoorbeeld de uitspraken van de Afdeling van 11 juli 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2297, rechtsoverweging (r.o.) 5.8, en 30 maart 2016, ECLI:NL:RVS:2016:864, r.o. 5.2.
  
  
     Zie bijvoorbeeld de uitspraken van de Afdeling van 25 oktober 2017, ECLI:NL:RVS:2017:2895, r.o. 6.4, en 1 april 2015, ECLI:NL:RVS:2015:1047, r.o. 15.2.
  
  
     Zie de uitspraken van de Afdeling van 13 juli 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR1453, r.o. 2.6.2, en van 1 april 2015, ECLI:NL:RVS:2015:1047, r.o. 16 tot en met 16.4.
  
  
     Zie bijvoorbeeld het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 7 november 2000, ECLI:EU:C:2000:600, r.o. 25, en de uitspraken van de Afdeling van 11 juli 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2297, r.o. 5.9, en 25 oktober 2017, ECLI:NL:RVS:2017,2895, r.o. 4.3.